NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemyślu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

Prenumerata wynosi rocznie 1.2 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: E. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 11.

Technika amerykańskich wierceń za ropą. — Skonsolidowanie się producentów w stowarz. „Ropa". — Opalanie lokomotyw odpadkami naftowymi, napisał Dr. Aleksander Veith. — Wiercenie na linach drucianych. — Wyslawa jubileuszowa Towarzystwa politechnicznego we Lwowie. — Państwowa rada kolejowa. — W sprawie filtracyi nafty. — Nekrolog. —- Kronika

Elektryczne oświetlenie kopalń.

Do

numeru dzisiejszego załączamy okólnik znanej fabryki elektro-tecbnicznej ..Siemens & Halske“, omawiający jej nowo skonstruowany garnitur dla elektrycznego oświetlenia szybów wiertniczych. —- Cena poszczególnego garnituru, mogącego oświetlić także i dwa szyby wynosi tylko 1280 koron. — Urządzenie fabryki tej pierwszej i najbardziej miarodajnej na polu elektrotechniki, polecamy najlepiej.

Technika amerykańskich wierceń za ropą.’>

(z tablicą litogr.)

I.

Najnowsze wykrycia bogatych pokładów ropy w różnych częściach Ameryki wzbudziły ogólne zainteresowanie się sprawami, dotyczącemi zyskiwania jej, z czego wyrosła potrzeba literatury technicznej, która zajmowałaby się mechaniczną stroną interesów naftowych. Autor niniejszych artykułów zwiedzał różne części kraju, w których znaleziono obfite zapasy ropy, i miał sposobność przekonać się, że wydobywaniem tego minerału kierują nierzadko osoby, nieobznajomione

*) Z seryi artykułów, zawartych w „Oil, Paint und Drug Reporter" pod wspólnym tytułem : Petroleum Well Engineering, dla „Nafty“ o ile można dosłownie przetłumaczonych. Obok ogólnie znanych rzeczy, artykuły te zawierają opisy zajmujących metod wiercenia i instrumentów U nas nowych.

zupełnie z przyrządami, koniecznymi do powodzenia przedsiębiorstwa podobnego. Często spotyka się bardzo niedołężne przyrządy, z czego wynikają dotkliwe straty w czasie i kapitale dla danego towarzystwa, które potem nie może się należycie rozwijać i niekiedy robi fiasko. Mógłbym przytoczyć dużo przykładów, jak kopalnie ropy, zaniechane przez pewne towarzystwa jako bezwartościowe, zostały na nowo podjęte i przy użyciu odpowiednich przyrządów wiertniczych rento-wały się znakomicie. Ażeby więc być pomocnymi w wyborze nowoczesnych przyrządów i narzędzi, używanych w kopalnictwie ropy, chcemy na tem miejscu dać obraz dzisiejszej techniki wiertniczej w Ameryce. Ponieważ zaś wiercenie obrotowe w tym czasie prawdopodobnie najwięcej jest w użyciu, zwrócimy się naprzód do opisu jego narzędzi.

Świder używany przeważnie przy wier-

ceniach obrotowych ma wygląd uwidoczniony I tak mamy w pierwszej z nich prosty typ w fig. 1. Narzędzie to jest ze stali lub żelaza. W ostatnim razie koniec żelazny jest hartowany, a jeżeli wiercenie odbywa się w średniotrwałej skale, długo zachowuje swoje ostrze. Mimoto po większej części używane są świdry ze stali, nie zważając na ich wyższe koszta. Warstwy miękkie, jakoto łupki, piaski i t. p. można tern narzędziem łatwo uwiercic. Koniec wyższy osadzony jest na dłuższej żerdzi kierowanej w dowolnej głębokości z powierzchni zapomocą krzyżulca (Kreuzkopf, eross-head). Przewody są z żelaza lub drzewa, o połączeniach metalowych, a niekiedy są to rury, ześrubowane na swych końcach gwintami.

narzędzia o płaskim końcu, ostrze którego stożkowate i często tak szerokie jak osada. Lecz dobre prowadzenie tego instrumentu zawsze przedstawia trudności. Często zdarza się, że przy tern szyb poważnie zboczy z prostego kierunku, co wiercący dopiero wtedy poznają, gdy zaczną właściwe roboty. Nierzadko wskutek takiego skrzywienia otworu trzeba go całkowicie zaniechać. Dlatego lepsze są narzędzia samoprowadzące lub takie, z którymi można połączyć prowadzidła. Niekiedy zaopatrują przedłożone narzędzie na końcu bodźcem, który służy za prowa-dzidło. W fig. 7 jest ten sam przyrząd w profilu, zaś w fig. 8 dłuto łyżkowe, używane z dobrym skutkiem w niektórych okolicach. Wyżłobienie łyżkowe w dłucie ciągnie się do samego końca, jak można zauważyć w fig. 9. Instrument ostatni (fig. 10) posiada dwa ostrza, z których jedno wystaje bocznie, a drugie do centrowania idzie w kierunku na dół od środka dolnej części narzędzia za dobre prowadzidło.

W fig. 11 widzimy starą formę świdra, którego zadaniem jest ścięcie skały twardej, sterczącej do szybu. Często bowiem wiercący natrafią na tak twardą warstwę, że zwykłe, dla miękkich warstw przeznaczone świdry, nie mogą jej podołać, a znaczna zwłoka nastąpi wtedy, jeżeli nie ma pod ręką odpowiednich przyrządów do przebicia twardej skały. Instrument uwidoczniony w fig. 11 zatem spełnia często to zadanie, poczem znów wiercenie iść może swym zwykłym trybem. Wymieniony instrument pracuje udarowo, a przy kaźdem uderzeniu wykonuje obrót koło własnej osi, przez co zaokrąglone ostrze wyźłabia zagłębienie talerzowate; utrzymując równocześnie narzędzie w należytym kierunku, ma się pewność utrzymania szybu w pionie. Celem uniknięcia starcia świdrów doprowadza się wody lub oleju i w razie potrzeby wydobywa wiercące narzędzia dla wyczyszczenia szybu. Fig. 12 przedstawia nam typ świdra napotykanego niekiedy w kopalniach ropy, służącego do przewiercenia pokładów skalnych zapomocą przyrządów obrotowych, kierowanych z powierzchni ziemi. Temu przyrządowi nie udziela się udarów,

Fig. 2 przedstawia rozszerzający instrument, używany obecnie powszechnie w kopalniach ropy Zachodu, a to w skale miękkiej i piaskach. Istota tego narzędzia polega w tein, że naprzód stalowy koniec A wykonywa nieznaczne zagłębienie w pokładzie, które stopniowo rozszerza się przez działanie ostrz B, leżących spiralnie i służy całości koło walca. Wiercące te spirale posuwają odkruszone części ziemi do punktu, z którego pompy piaskowe lub przyrządy wydźwi-gowe je odbierają, jak to później będziemy mieli sposobność opisać. Inna metoda przy wierceniach w miękkich lub średnio twardych warstwach polega na zastosowaniu narzędzia, uwidocznionego w fig. o, z ostrzami C w kształcie litery Y, sporządzonego z twardej stali i osadzonego na końcu walca.

Cząstki odkruszone wydostają się przez cylinder na powierzchnię zapomocą przyrzą-< 1 ó w wy d ź w i go wy cli.

Przy obrabianiu pokładów ziemnych używają niekiedy świdrów jak w fig. 4.

W tym rysunku uwidoczniony klucz służy do prowadzenia dłuta, lecz można także osiągnąć to samo zapomocą śruby łożyskowej (Sitzschraube, set-screw). Instrument taki obraca się bardzo powoli, torując sobie drogę stopniowo. Fig. 5 uprzytomnia nam koniczny typ dłuta, przyczem część stożkowata lekko jest spiłowaną, dla nadania potrzebnej ostrości. Figury 6 —10 są kolekcyą różnych wzorów narzędzi do wiercenia, zastosowanych praktycznie w szybach ropnych.

wv

©<?

ffecfnû&cKxwine*yjfewÂ&U&' /uÛ4fcc<«v

■XCV /Ï^O£V

©le 9Jpiv»vUL ✓cWl' ÄCß/C^lV4>WS'Uj

-c.

1J\

»"v*

HW

I t»o

-7

)B

/■/

4-

fÂ

2.

2V ²

r*'

fZ

13

f@P

]c <Q) u

SK

18.

15

16

uu

«□

if

I

n

01

vj

i F

DS

■fL

/H

20

27./

22

ff

SSf t3

il

«■

\H

c-

°')//

37.

ZZ__i

Cfp

JJ

\26.

2K

²⁸'    29.

30.

Ù$Â£cU}& XW

\

v

•:•

»    ‘ ,/W-' :?ÂVÿ

;

t

i

f

■s

i

■

■²-

:

;

a - 7-

/

?

t

■ ?••

•'î:

k ,

r

i:

!'■'

•is

-

, •• ■ •

t;

y y

y

>■

t

'

*

,:v

'

- I

Pi:

>

\ 3

•v

'

, Przystępujemy do przyrządów do opu-

Fig. 14

lecz wywiera nań ciśnienie zapomocą dźwigni i ciężarów, przyczem kręci sic szybko środkami mechanicznymi. Na fig. 13 podany jest jeszcze jeden przyrząd, używany tu i owdzie; końce jego odstają i wyrównują nierówności pozostałe po wykonaniu otworu przez zwykłe przyrządy wiertniczy

szczania i podnoszenia narzędzi, uzmysłowią bardzo często używaną złożoną dźwignie, z okrągłą głownią zaopatrzoną w trzpień, na którym osadzona jest piasta sztiingi wiertniczej. Wr Fig. 15 widzimy sposób połączenia za pomocą ścisków, zaopatrzonych w śruby łożyskowe jakoteż klucz dla obu końców sztang lub rur. Należy uważać na to, aby te śruby i klucze były w dobrym sianie, gdyż inaczej przewód może pęknąć lub nawet złamać się. Często połączenie wygląda jak pokazuje fig. 16, a końce schodzą się w osłonach. W tym wypadku końce muszą być częściej oczyszczane, ponieważ piasek wciskający się wszędzie przegryzłby z czasem połączenia. Fig. 17 uwidocznia całość połączenia, które wskutek tarcia utrzymuje swe położenie. Powierzchnie stykające się muszą być bardzo dokładne i gładkie, oraz absolutnie wolne od wszelkich cząstek ziemi. Do utrzymania połączeń w stanie czystym służy wybornie instrument odrysowany w fig. 18, składający się z pierścienia stalowego, zaopatrzonego na wewnętrznej stronie śpiczastemi kolcami, które się wodzi po przewodach i obskrobuje niemi wszystkie obce naleciałości. Fig. 19 uprzytomnia przyrząd tarciowy, krążki którego mogą być ze stali, żelaza lub drzewa, w ostatnim wypadku także powleczone skórą. Dla otrzymania właściwego kontaktu tarcia potrzeba odpowiedniego nachylenia kątów obu sztang, a gdy jedna powierzchnia przystaje do drugiej ściśle i dokładnie, unikniemy ślizgania i straty czasu.

Udarowe wiereenie linowe.

System ten rozpowszechniony jest w Stanach Zjednoczonych oraz wszędzie tam, gdzie dobywają ropę. W tym razie budują tak często na kopalniach ropy widywaną wieżę

wiertniczą, która jest rusztowaniem w formie ostro ściętej piramidy, zwykle 50 do 80 stóp wysokiej, u dołu 20 do 25 stóp a u góry 4 stopy szorokiej.

Niektóre takie wieże wiertnicze budują w nowszym czasie całe z żelaza, a zwłaszcza z cienkich sztab, tak że całość nie waży więcej, jak gdyby składała się z belek drzewa. Czasem używają do wieży wiertniczej żelaznych rur, króryeh końce schodzą się w obsadach, dla nadania rusztowaniu wielkiej sztywności.

W fig. 30 widzimy głowę świdra linowego, dłuta A B a umocowane są na głowic w nutach muterkami. Ten tnący przyrząd znajduje się na końcu wodzidła, który wchodzi W połączenia cylindrycznych walców. U góry znajdujące sie kleszcze umożli-wiąją odpowiednie kierowanie liną. Jeden koniec liny wiertniczej łączy się. z balansem a drugi wchodzi w żłobek prowadzidła, co fig. 21 objaśnia. Linę balansem połączoną oznacza Z), zaś niższa cześć E idzie w dół do świdra. C oznacza wolny koniec. Lina ujętą jest w metalowe ściski E, zamykane w poprzek idącym sztyftem.

Przyrząd do łyżkowania składa się przy wierceniu linowem z walca metalowego, jak w figurze 22. Długość jego wynosi 15 stóp a średnica 14 cali. Wentyl dolny jest niekiedy płaski, często okrągły, albo też ma kształt uwidoczniony w naszym rysunku. Wszystkie jednak funkeyonują tak samo. Wentyl otwiera się w chwili, gdy zapadka uderzy o spód, za pociągnięciem tłoka E skruszone częśei pokładu i szlam wiertniczy wchodzą do długiego walca, a gdy ten się wypełni, można go podźwignać na światło dzienne zapomocą lin, prze\rodów z drzewa lub żelaza i wypróżnić.

Jeżeli przyrząd ten ma służyć jako pompa ssąca, natenczas urządzenie jest takie, źe przy spuszczaniu cylindra otwiera się dolny wentyl do góry za pomocą przeczepionej doń liny, rozcieńczenie powstałe stąd w rurze wciąga okruchy ziemi. Po wydobyciu cylindra na powierzchnię i wypróżnienia opuszcza się go na nowo i powtarza ten sam proceder, aż pokład jest zupełnie oczyszczony.

Fig. 23 przedstawia nam typ przyrządu

ssącego, używanego czasem do łyżkowania, składająceeo się z metalowego walca H, wysokiego około 5 stóp a szerokiego 10 cali. Cylinder ten jest tylko pudłem dla znajdujących się w jego dnie rur, które prowadzą od J J do centralnego otworu wewnątrz walca. Od miejsca połączenia do pompy ssącej na spodzie prowadzi rura ssąca. Gdy powietrze zostanie wyssane przez te ostatnią, wtedy rury I 1 wsiąkają szlam, który w I dostaje się do walca, a gdy tenże jest wypełniony. wy dźwigaj e sio cały przyrząd i wypróżnia zawartość.

W Stanach zjednoczonych rurowanie w aluwialnych warstwach nie jest rzadkie. Rury zwykłe posiadają ¹U cala grubości, 7 do 8 cali szerokości w świetle i 12 stóp długości a końce ich są gwintami starannie, ześrubowane. Dolny koniec pierwszej rury, wkładanej w szyb, jest dobrze w stal okuty, dla łatwego przedzierania się w warstwach, Górny koniec kolumny zaopatrzony bywa płytą metalową, o którą bije młot, popędzający rury w głąb. Jak się przedstawia sposób rurowania przy wierceniu linowem. wi dzimy w fig. 24 K jest górną częścią rury, z czapką ochronną. Młot L jest blokiem z ołowiu lub innego miękkiego metalu, i na przemian to podnosi się to spada na czapkę chroniącą koniec rury, nedzac rurę za rura w naftonośne podziemie. Szczegółów mechanizmu wbijania rur w głąb nie przytaczamy, lecz główne zasady można zrozumieć z przytoczonego szkicu. JSTa kole M spoczywa lina, której jeden koniec obciążony młotem przechodzi na krążek N, drugi idzie do krążka O. Do drugiego końca drewnianego ramienia przy O przyczepioną jest lina P, naciągana i popuszczana siłą wody lub pary, albo nawet za pomocą korby. Ruch ten podwójny przechodzi na linę z młotem, który naprze-mian wznosi się i upada.

Gdy popędzane rury osiągnęły swym dolnym końcem stały grunt, czyści się szyb zapomoeą wirówki (Wirbelkopf), wprowadzonej wewnątrz rur, które swym ruchem wirowym i w obecności wody wkrótce zamienia odkruszone części pokładu w szlam, dający się uprzątnąć przez pompę ssącą. Po takiem

łyżkowaniu popędza się rury dalej, aż do pokładów ropnych.

W fig. 25 do 30 przytaczamy kilka wzorów narzędzi wiertniczych, używanych przy linowem wierceniu udarowem. I tak rysunek fig. 25 pokazuje nam sposób ujęcia liny, jeżeli tylko jedna jest zastosowanaą Ściski AB przylegają do liny zapomacą pierścienia, umocowanego śrubą B. Fig. 26 pokazuje część prowadzidła dla celów wiertniczych, fig. 27 przyrząd do popędzania w ziemie szeregu rur.

Fig. 28 przedstawia głównie wiertniczą zaś fig. 29 i 30 formy dłuta o płaskich ostrzach, zaopatrzone w prowadzidła.

W fig. 31 widzimy ryg wiertniczy, przy którym wieża wiertnicza może być tak wysoką, aby cały przyrząd dał się wy dźwignąć bez rozbierania części jego. Machina obraca koło E zapomoeą pasa F. Z koła tego przenosi się ruch na ramię O, połączone przy I) z silnie osadzonem palem z drzewa. Od drugiego końca ramienia prowadzi lina H przez krążek, na samym stropie rusztowania się znajdujący, do młota ,T. Plan jest podobny do fig. 24, czapką chroniona rura K posuwa się pod uderzeniami młota coraz niżej, aż do potrzebnej głębokości.

Skonsolidowanie się producentów w stowarzyszeniu „Ropa“.

Na dzień 6. b. m. zwołano do Lwowa zebranie ad koc wszystkich galicyjskich producentów ropy, na którem stanęła rzecz doniosła, mianowicie obecni producenci, nie należący dotychczas do stowarzyszenia „Ropa“, zgłosili w tym dniu swoje przystąpienie do tegoż. W ten sposób „Ropa“ ujęła w swoje ręce cały interes ropny z wyjątkiem bardzo mało znaczącej części.

Jestto fakt ważny, gdyż oznacza wzmocnienie i skonsolidowanie się nafciarstwa, ja-kiegośmy długo pragnęli, lecz w tej mierze dopiero teraz osiągnęli.

Dla lepszego zrozumienia przebiegnijmy w myśli dzieje powstawania i rozwoju stowarzyszenia producentów „Ropa“.

Było to duia 16. grudnia 1895, kiedy    słe i chcące zachować tę swoją niezależność

nieprzewidziany i nieprzygotowany rozkwit    z tego powodu, ze w tym stanie rzeczy, jaki

, się wytworzył, korzystali oni z pomyślnej konstelacyi targowej, wywalczonej przez „Ropę“. Stan taki mógł istnieć tylko tak długo, jak długo popyt równał się podaży. W chwili jednak, gdy popyt osłabł, nagromadziły się zapasy w rękach niezszeregowa-nych producentów, którzy znaleźli się naraz w krytycznem położeniu i zaczęli sobie przez obniżenie ceny robić niebezpieczną konku-rencyę. Chwila ta zeszła się z zastojem w całym przemyśle rafineryjnym w Austro-Węgrzech, wskutek czego fabryki nafty okazały niezwykłą wstrzemięźliwość w zakupnie zapasów ropy na sezon zimowy, co do pogorszenia się iuteresów targu ropnego tern więcej przyczynić się musiało.

W takiem położeniu zatem apel „Ropy“ do producentów ropy, stojących poza związkiem, był na czasie i miał wszelkie prawdopodobieństwo powodzenia, gdyż tylko niepowodzenia są w stanie pokazać także niechętnym we właściwem świetle korzyści ścisłego ziedroczenia.

kopalń w Schodnicy przy równoczesnym braku zbytu spowodował galicyjskich producentów ropy do pierwszego zorganizowania się. Wtedy miały miejsce pierwsze umowy i wybrano komitet z 20 członków, lstóry przeprowadził organizacyę interesów naftowych i stworzył Centralne biuro sprzedaży galicyjskiej ropy we Lwowie z filią wiedeńską. Biuro to zaczęło swe prace dnia 1. lutego 1896 i ustanowiło cenę 3 zł. za 1 metr. centn. ropy w obrębie monarchii a 1 złr.

Sprawa przystąpienia dotychczasowych „outsiderów“ do związku dojrzała zatem, a do jej urzeczywistnienia było tylko potrzeba zewnętrznej pobudki. Był to środek najbliższy i najlepszy do zapobieżenia grożącemu niebezpieczeństwu. Nie podlega wątpliwości, że na połączeniu się obie strony tylko zyskać mogą i że sytuacya jest obecnie inną, jak przedtem. W chwili, kiedy przeróżni odbiorcy muszą rozstać się z nadzieją, że mogą wykorzystać kłopotliwe położenie niektórych dostawców, gdyż „pod ręką“ nic się już sprzedawać nie będzie, nastaje uregulowanie całego handlu naftowego i można także spokojnie rozważać, gdzie i jak nadmiar galicyjskiej ropy da się ulokować najkorzystniej.

Takie i tym podobne argumenta przedstawiano zebranym do rozważenia, a że trafiły do przekonania, o tem świadczy skutek.

Firmy, które w tym dniu przystąpiły do „Ropy“, są:

Sroczyński & Bogusz w Borysławiu, Mi kucki & Perutz, Perutz & G i u s e 1, obie w Borysławiu, U r y c k i e g w a-rectwo dla przemysłu naftowego

75 ct. na eksport, podnosząc tern samem ceny z najniższego poziomu, na jakim się kiedykolwiek znajdowały. W dwa lata później okazała się potrzeba zreformowania tej pierwszej organizacyi, co też z początkiem roku 1898 na zmienionych podstawach przeprowadzono. Umowie nowej zapewniono trwalszy grunt, a dawniejsze biuro sprzedaży przeistoczono na związek producentów „Ropa“, stowarzyszenie zarejestrowane z ograniczoną poręką we Lwowie. Dnia 23. marca 1898 odbyło się we Lwowie pierwsze, konstytuujące zgromadzenie, wybrano komitet wykonawczy i dyrekcyę, a równocześnie związek rozpoczął swą działalność, obejmując około 80% ogólnej produkcyi ropy w Galicyi.

Działalność „Ropy“, rozpoczęta przez dyrekcyę a kontrolowana przez komitet wykonawczy, była bardzo płodną w skutki, gdyż ceny ropy sprowadzono nietylko do dawniejszego pomyślnego stanu, po chwilowem poprzedniem opadnięciu, lecz w ciągu ostatnich 3 lat ceny te rosły powoli ale statecznie, dzięki opanowaniu rynku naftowego przez „Rcpę“. Bez wątpienia ta oględna i dla rynku ropnego niezmiernie korzystna maui-pulacya „Ropy“ byłaby i w czasach następnych wydała jak najpomyślniejsze rezultaty, gdyby nie dwa wypadki, które pokazały się w ostatnim czasie. Mamy na myśli rozwiązanie kartelu naftowego w maju b. r. i datujące się od lata wzmożenie produkcyi ropy galicyjskiej. Dzięki nader obfitym odkrywkom ropy w kopalniach borysławskich przesunął się punkt ciężkości do Borysławia, gdzie zaraz powstały nowe, bardzo silne przedsiębiorstwa, od związku producentów niezawj-

tak dobrze jak nie istnieje. Główne przyczyny tego tkwią w wysokiej cenie tych produktów, przyczem nie ma gwarancyi, czy można liczyć na dostateczne ilości przy po-wszechnern ich zastosowaniu.

w Uryczu, Hanowersko-galicyjskie gwarectwo w Krośnie, Wolski & Odrzy-wolski i Spka w Borysławiu i Nahujowi-cach, Galicyjska Kasa Oszczędności, T. Ł a s z c z, Kornhaber & Co, Zucke r-b e r g & Co, L wows k o - drohobyckie Towarzystwo, K orn h aber, Segel & Co, Mendelsohn, E r d h e i m & Z e i 1 e r, Wechsler & Co, Dr. Maciejowski A Spka, H. O s t a s z e w s k i, M i k u e k i i Spka, Długosz Wł., wszystkie w Borysławiu, Łoziński Edmund w Potoku,Dr. Ten-ner w Mraźnicy.

Wymienione firmy złożyły na miejscu pisemne oświadczenie, że będą cały swój produkt sprzedawały tylko za pośrednictwem „Ropy⁴*, która w ten sposob znowu skoncentrowała w swoim ręku cały interes naftowy przez opanowanie mniej więcej 90% całej produkcyi ropy w Galicyi. Ponieważ należy się spodziewać, że jeszcze wielu innych przedsiębiorstw pójdzie za przykładem nowozaciężnych i tylko z powodu nieobecności na odbytem zgromadzeniu lub z braku upełnomocnienia nie oświadczyły się jeszcze za przystąpieniem do związku, możemy żywić uzasadnione nadzieje, że niezadługo prawie całe 100% produkcyi ropy znajdzie się w organizacyi silnej i świadomej swych zadań. Temsamem niezdrowa i szkodliwa kon-kurencya na rynku ropnym zniesiona zostanie, zupełnie bez obawy wyzysku, gdyż wątpić nie należy, że związek producentów „Ropa*⁴ zachowa i nadal swój dotychczasowy charakter, to znaczy będzie dążył przeważnie • do utworzenia kopalnictwu naftowemu możliwych warunków ekonomicznych, utrzymując cenę surowca na takiej wysokości, jaką normalny rozwój naszego przemysłu nafto-

R. Załozięcia.

Nasze koleje żelazne mimoto zajmowały sie tym problematem, ażeby być w razie potrzeby na to przygotowanym. Jak wiadomo, Rosya i Rumunia powszechnie posługują się olejem mineralnym jako opałem i bardzo wiele kolei żelaznych chwyciło się tego raa-teryału opałowego. Liczne systemy znajdu-]ace tam zastosowanie dadza sie odnieść do dwu głównych zasad: 1) opalanie samym tylko olejem mineralnym, 2) olejem w połączeniu z węglem kamiennym.

>-

System pierwszy znajduje się przeważnie w Rosyi. Olej wprowadzają do wyłoż< nego ogniotrwałą cegłą paleniska w stanie parą rozpylonym zapomocą t. zw. forsunek. Od tych cegieł rozpalonych zapalają się pary olejne przy czasowem puszczeniu w ruch lokomotywy. Zbiorniki na olej znajdują się w tenderze, dlatego lokomotywa sama się nie zanieczyszcza. Przy pierwszem puszczeniu w ruch lokomotywy łączy się ją z rurą parową od kotła innej lokomotywy, przezco forsunka zaczyna fuukcyonować, a pary olejne zapalają się od płonącej szmaty.

Za typ drugiego systemu uchodzi t. zw. palenisko „Holder a“, której używa kolej „Great Eastern⁴⁴, idąca z Londynu w kierunku wschodnim, opalana smołą pogazową, Takie same urządzenie posiada podziemna kolej londyńska; ponieważ nie wydaje dymu i jakie 25% mniej kwasu węglowego, nadaje się bardzo dobrze do jazdy podziemnej.

wego wymaga.

Opalanie lokomotyw

' naftowymi.

Także wschodnia kolej francuska posługuje się tym systemem, lecz tylko wyjątkowo i przy wielkich wzniesieniach, gdy potrzebne warstwy węgla stają się zbyt grube i zbytnio szlakują ruszta. Dodatek olejów jest w takich razach bardzo pożądanym.

Napisał Dr. Aleksander Yeith:*)

Zużytkowywanie olejów mineralnych i ich odpadków do opalania przemysłowych zakładów i lokomotyw w Austro-Węgrzech

Przy tunelu arulańskim na linii c. k. kolei państwowych w podobny sposób znalazło palenisko Holdena z olejami niebieskimi jako opał zastosowanie.

Wreszcie system ten wprowadzono w całej prawie Rumunii, widocznie z tego po-*) Vasuti és Hajozasi Hetilap. III. Nr. 26 i 27. I wodu, że nie można liczyć zawsze na regu-

1000 tonkilometrów, zaś ró-

na

6*74 kg

11*32 „

larną dostawę odpadków naftowych — mimo ich obfitości zresztą.

Na kolejach węgierskich robiono przez dłuższy czas próby z pociągami pośpiesznymi i ciężarowymi, dla skonstatowania, czy węgiel kamienny da się zastąpić naftą, czy opalanie naftą jest bezdymne i jaki jest jego efekt ekonomiczny. Próby te, chociaż nie są ukończone, to jednak zadokumentowały świetnie zdatność odpadków naftowych do opalania lokomotyw.

Przy zastosowaniu paleniska Holdena palono olejem i węglem równocześnie, lecz ostatni służył tylko do rozgrzania wstępnego i ogrzania powietrza, przypływającego z dołu.

Próby okazały, że ważną rzeczą jest, aby injektor był odpowiednio wielki i w ten sposób wystarczająca ilość materyału opałowego do paleniska się dostała. Bezdymność osiągnięto, sprawność lokomotywy była znaczniejszą, lecz koszta były tego rodzaju, że przy dzisiejszych cenach produktu nie można było nawet myśleć o ogólnem zastosowaniu.

Zdolność parowania mierzono na lokomotywach podczas postojów, przyczem puszczano parę w powietrze.

Węgiel dąbrowski zamienił w parę 6*61 kg. wody, zaś olej w tych samych warunkach 11*32 kilogr., a więc o 70°/o więcej. Przytem zauważono, że im olej był cieplejszy, to jest płynni ej szy, tern więcej wody zdołał zamienić w parę.

Oprócz próby podczas postoju robiono takowe także wśród jazdy, a zwłaszcza z odrębnym pociągiem próbnym, przyczem zawsze normalny czas jazdy zachowano. Pociąg osobowy Budapeszt-Czeglćd, którego chyżośó wynosi 50 km., zużył przy obciążeniu 292 ton 341*1 kg. oleju na godzinę, przyczem wyparowało 4*2 m³ wody; zdolność parowania wynosiła zatem 12*2 kg., co odpowiada 314 kilogramom odpadków naftowych na 1000 tonkilometrów.

Przy pociągu kuryerskim Budapeszt-Preszburg z- szybkością 80 km robiono również doświadczenia, przyczem jego sprawność znacznie była wyższą, niż gdyby palono węglem. Pociąg ten ważył 260 ton, tymczasem waga najwyższa przy paleniu węglem może wynosić tylko 150 ton, czyli o 73°/o mniej. Przy tych pośpieszny cli pociągach, których ruszty wyłożone były cegłą ogniotrwałą, spotrzebowano w godzinie 677 kg. oleju, który zamienił 6*78 m³ wody w parę, co odpowiada 10 kg. zdolności parowania.

Dla zestawienia kosztów opalania w obu wypadkach utrzymywano ten ruch przez 5 miesięcy i skonstatowano, że koszta przy paleniu węglem wynoszą na i km 21*04, względnie na 1000 tonkilometrów 110*42 hal., gdy tymczasem opalanie płynne kosztuje na każdy kilometr 49*34, względnie na 1000 tonkilometrów 251*16 hal. Pokazuje się zatem, że opalanie odpadkami naftowymi droż-szem jest od węgla o 134°/₀ względnie o 127*5°/o

żnica w efekcie jest tylko 70—73%, nie stoi wiec w żadnym stosunku do kosztów.

Wreszcie robiono z pośpiesznymi pociągami doświadczenia, czy i o ile moźnaby zastąpić drogi węgiel z zagłębia dąbrowskiego wmniej wartościowym węgierskim, w połączeniu z odpadkami naftowymi.

Za podstawę obliczeń przyjęto węgiel dąbrowski i wzięto pod uwagę zdolność odparowywania każdego z nich. Wynosi ona dla węgla dąbrowskiego „ salgotarjańskiego 4*5 odpadków naftowych

Przy samym węglu dąbrowskim wynosił konsum na 1000 tonkilometrów 85 kg w cenie 133 hal.

Przy węglu węgierskim i odpadkach zachodził stosunek 49 : 26, z czego wywnioskowano, że węgiel dąbrowski można zastąpić gorszym, jeżeli się doda odpadków naftowych w ilości V3—¹A węgla.

Stwierdzono dalej, że zdolność parowania tej kompozycyi jest około 17°/₀ mniejszą, niż czystego węgla dąbrowskiego, co jest następstwem obfitszego przypływu powietrza i połączonego z tem zgęszczenia par naftowych, nie spalających się dokładnie.

Dla 1000 tonkilometrów stosunek jeszcze jest gorszy, gdyż konsum opału mieszanego wynosi 109*7 kg, t. j. 29°/₀ więoej niż dąbrowskiego węgla. Pochodzi to stąd, że wentylator czyli forsunka spotrzebowuje więcej pary.

15’61 kor.

7-93 „ 54-38    „

szybko.

Wydatki tego palenia skombinowanego wynoszą na 1000 tonkilometrów 241 hak, czyli 8l°/₀ więcej. Podstawą do obliczenia były następujące ceny zasadnicze :

1 tona węgla dąbrowskiego

łc    c    o

„ salgotarjańskiego 1    „ odpadków naftowych

Nawet więc palenie mieszane nie zdoła wyprzeć dobrego węgla.

Rezultat palenia odpadkami jest ten:

1. Rozpalanie lokomotywy odbywa się

2.    Wytwarzanie pary jest bezwłoczne i można je regulować.

3.    Nie mamy dymu.

4.    Rury płomienne zostają czyste.

5.    Drzwiczki paleniska podczas jazdy mogą być zamknięte, dlatego kotły nie ucierpią tyle, co przy paleniu węglem. Rury kotłowe nie psują się, gdyż materyał wolny jest od siarki.

6.    Przy takiem samem obciążeniu ten-dera da się jechać dłuźszemi przestrzeniami, gdyż można wziąć 30°/₀ wody więcej.

7.    Parowanie większe jest o 50°/₀ niż przy paleniu węglem, wskutek czego lokomotywa zdoła uciągnąć większy ciężar.

Wiercenie na linach drucianych.

Czasopismo „Pacific Oil Reporter“ zaleca gorąco zastąpienie lin manilowych sta-lowemi. Na poparcie tego przytacza, że w Ameryce wprowadzono już nierzadko drucianą linę łyżkową w miejsce konopianej, a gdzieindziej, na ten przykład w Australii, wiercą oddawna studnie artezyjskie do 4000 i 5000 stóp głębokie za pomocą stalówki. Faktem jest, że lina druciana ma znaczne korzyści przed konopiana, gdyż cena pierwszej wynosi mniej więcej 20 halerzy za bieżącą stopę długości, przy grubości ³A cala, natomiast koszta drugiej są większe o 3—4 hal. na stopę, przy grubości 2Vs cali, a trwałość obu trzeba przyjąć jako równą. Wytrzymałość na ciągnięcie oblicza się dla liny stalowej SU” nawet na 27 ton, w porównaniu do 17 ton dla 2¹/s” liny z konopi manilo-wych. Lina konopiana bardzo cierpi pod względem swej wytrzymałości na ciągnięcie od wilgoci, czego na metalu wcale się nie odczuwa. Także woda i ropa psują z biegiem czasu o wiele mniej metal niż materyę roślinną. Krótkie, oderwane udary nie narażają liny metalowej w tym stopniu na urwanie się, co liny z konopi, a okoliczność ta wchodzi w rachubę szczególnie przy wydobywaniu jakiegoś ugrzęzłego przyrządu wiertniczego. Dalej lina druciana dzięki swej większej elastyczności pozwala lepiej rozpoznawać i osądzać udary, udzielane w głębi ziemi, przezco nadaje się dobrze do operacyi rozszerzania, szczególnie pod rurowaniem. Przy szybach o małej średnicy mniejsza grubość liny drucianej przemawia za nią.

Lina druciana posiada elastyczność na skręcanie i ta jej właściwość zasługuje na szczególną uwagę. Stąd pochodzi bowiem, źe dla okręcania świdra, to jest dla obracania nim, nie potrzeba zwykle zbytnio pokręcać raczka. Najczęściej lina druciana odwija sie na prawo, a nie na lewo, jak konopiana.

Własność tą najlepiej wykorzystać można przy pomocy krążka (werbla) Svan’a — zamiast rączki — który na 18 cali spadu sprawia automatycznie ¹U część obrotu wraz z przyrządami. Śruba popuszczadłowa działa tak samo jak przy linie z konopi. Linę drucianą należy zwijać bardzo starannie, dla uniknięcia węzła.

Wiercenie na linie drucianej okazało się także nader korzystnem w południowej Dakocie (Stany Zjednoczone) przy studniach artezyjskich. Uwiercono tam w kruchym łupku z twardemi muszlami 4 studnie o głębokości od 800 do 1000 stóp, każdą w przeciągu mniej niż 30 dni, wraz z zarurowaniem 8-calowemi rurami.

Obiecują sobie również dobre postępy przy użyciu lin drutowych w pokładach Kalifornii. Czy jednak Kanadyjczycy wobec tego zaniechają swych przewodów drewnianych, a Pennsylwańczycy lin manilowych, jest wiel-kiem pytaniem.

tudzież

§. 4. Wystawa obejmować będzie naukowe, techniczne i przemysłowe wynalazki, bedace w użyciu lub nadajace sie do prakty-

cc    J    J c    c    JT    J

cznego zastosowania, poczynione przez osoby narodowości polskiej w czasie od r. 1877 do r. 1902.

§. 6. O przyjęciu lub odrzuceniu zgłoszeń orzeka komisya powołana przez komitet wystawowy. W razie odrzucenia zgłoszenia, komisya nie jest obowiązaną podawać motywów.

Wystawa jubileuszowa

Towarzystwa politechnicznego we Lwowie

odbędzie się pod protektoratem Namiestnika hr. Leona Pinińskiego i Marszałka krajowego hr. Andrzeja Potockiego, w pałacu sztuki w parku Kilińskiego we Lwowie, w czasie od 17-go maja do 30-go czerwca 1902 r.

Wystawa obejmować będzie trzy działy: A) wystawę wynalazków polskich ; P) Wystawę prac członków Tow. Politechnicznego ; C) wystawę krajowego przemysłu artystycznego.

A) Dział wynalazków polskich. Wielkiej doniosłości wynalazki naszych rodaków, rozproszone i zużytkowane we wszystkich krajach świata cywilizowanego, są społeczeństwu polskiemu prawie nieznane. Mnóstwo genialnych pomysłów polskich staje sie źródłem bogactwa tylko obcokrajowców, chociaż i w kraju moźnaby je z korzyścią wyzyskać. Obliczenie się z twórczością ducha wynalazczego u nas nie zostało jeszcze nigdy dokonane. To też lwowskie Towarzystwo Politechniczne w 25 rocznicę swego istnienia uważa za potrzebne i wskazane zebrać, o ile możności, wszystkie wynalazki polskie z lat • poprzednich, przedstawić je zbiorowo społeczeństwu, w tern przeświadczeniu, że nie jeden pomysł rodzimy w ten sposób znakomite znajdzie wśród ziomków rozpowszechnienie, że wystawa taka wydobędzie niejeden talent twórczy i da mu możność spożytkowania swych wynalazków na korzyść ogółu.

Podając do wiadomości program Wystawy wynalazków polskich, zapraszamy wszystkich wynalazców polskich właścicieli wynalazków polskich, do jak najliczniejszego wzięcia udziału w Wystawie.

Upraszamy również tych wszystkich, których rąk dojdzie powyższe zawiadomienie, o rozpowszechnianie go i o popieranie ce'ów Wystawy.

Lwów, dnia 4 listopada 1901 r.

Za komitet wykonawczy : Jan Nep. Franke, prezes, Karol Edward Epier, dyrektor, Stanisław Swieżawski, sekretarz. Program Wystawy wynalazków polskich.

§.    1. Wystawa wynalazków polskich

odbędzie sie pod protektoratem J. E. Na-

miestnika hr. Leona Pinińskiego i J. W. Marszałka krajowego hr. Andrzeja Potockiego, w powystawowym pałacu sztuki, w parku Kilińskiego we Lwowie. Otwarcie Wystawy nastąpi dnia 17-go maja 1902 r. zamieniacie 30 go czerwca 1902 r.

§. 2. Celem Wystawy jest policzenie własnych sił na polu wynalazków naukowych, technicznych i przemysłowych, zaznajomienie społeczeństwa z najnowszymi wynalazkami polskimi i ułatwienie zbytu tych wynalazków.

§ o. Kierownictwem Wystawy zajmuje się komitet. Prezes i dyrektor Wystawy lub ich zastępcy reprezentują Komitet na zewnątrz. Wszelkie pisma komitetu Wystawy podpisują : prezes, dyrektor i sekretarz lub ich zastępcy. Pod względem umów i kontraktów w sprawie Wystawy pełnomocnikami komitetu są prezes i dyrektor lub ich zastępcy.

§. 5. Przedmiotami Wystawy mogą być przedmioty wykończone, modele, rysunki i wyroby.

§. 7. Zgłoszenia przedmiotów wystawowych mają być podane na arkuszach deklara-cyjnych, kłóre można otrzymać bezpłatnie w biurze komitetu Wystawy we Lwowie, jako też u reprezentantów komitetu.

Dokłdnie wypełnione deklaracye wnosić należy w dwóch egzemplarzach bezpośrednio do; Komitetu Wystawy jubileuszowej Towarzystwa Politenlmicznego we Lwowie, ul. Chorążczyzny 1. 17. najdalej do 16 lutego

1902 r.

§. 8. Oznaczenie wielkości miejsca dla przedmiotów wystawowych nastąpi w miarę zgłoszeń i przestrzeni będącej do rozporządzenia, po upływie terminu wyznaczonego do wznowienia zgłoszeń.

§. 16. Przedmioty wystawowe przeznaczone na sprzedaż po winne bym zaopatrzone w kartkę z oznaczeniem ceny. Sprzedażą może zaiaó sie sam wystawca lub poruczyć ją komu innemu, jest jednak obowiązany pozostawić przedmiot sprzedany aż do ukończenia ATystawy,

§.    17. Sprzedaż przedmiotów wyrabia-

§. 14. Dla wystawy⁷ pizedmiotów mogą nymh w czasie Wystawy nastąpić może po wystawmy wznosić własnym kosztem osobne porozumieniu się z komitetem, pawilony, rusztowania i podmurowania, które najdalej do dnia 10 maja 1902 r. muszą być wiedzialny wykończone, komitet zastrzega sobie zatwier- przedmiotów⁷, postara się jednak o troskliwy dzenie odpowiednich miejsc i odnośnych bezustanny nadzór. Przedmioty mają być planów⁷. Maszymy, które mają być na Wy- ubezpieczone od ognia. AT sprawie nbezpie-s ta wie utrzymane w⁷ ruchu, należy ogłosić oso- czenia pośredniczy komitet.

Komitet Wystawy zawiadomi z możliwym pośpiechem wystawców o przyjęciu zgłoszenia (deklaracyi) i o wielkości wyznaczonego miejsca na Wystawie, przesyłając jeden egzemplarz deklaracyi zaopatrzony podpisem dyrektora Wystawy.

§. 9. Postanowienia co do oceny i premiowania wystawionych przedmiotów zostaną ogłoszone po przeprowadzeniu rokowań z ck. Ministerstwem hendlu.

§. 10. Za miejsce na Wystawie opłacają wystawcy następujące należności: W budynku Wystawy 5 (pięć) koron za każdą połowę m² zajętej powierzchni. Minimum opłaty wynosi 5 koron. Każdy ułamek połowy m² liczy aię za pełną połowę. Na ścianie lub na ekranach na pomieszczenie rysunków po 8 (ośm) koron za 1 m². Na wolnem powietrzu po 2 (dwie) korony za 1 m².

§. 11. Połowę należności za miejsce należy nadesłać komitetowi Wystawy wraz z deklaracya, reszte należności do 14 dni

Pc'    t

po otrzymaniu zawiadomienia o przyjęciu zgłoszenia i wyznaczeniu miejsca.

AT razie przyjęcia zgłoszenia przez komitet a nie przysłania okazów przez wystawcę, wystawca traci zapłaconą należność za wyznaczone miejsce. Jeżeli komitet Wystawy zgłoszenia nie przyjął, kwota nadesłana zostanie zwróconą.

AT razach wyjątkowych służy komitetowi prawo częściowego lub zupełnego uwolnienia od opłaty za miejsce.

§. 15. Szaf, sztelarzy, witryn, stołów, podmurować i t. p. urządzeń do ustawiania okazów ma dostarczyć wystawca lub na życzenie tegoż komitet wystawy za zwrotem kosztów,

§. 13. Plany⁷, rysunki i t. p. mają bym naklejane na ramy lub kartony urządzone do zawieszania.

bno i o koszta ruchu porozumieć się z komitetem.

Przepisy dotyczące ruchu maszyn na Wystawie, zostaną ogłoszone osobnym regulaminem.

§. 15 Przedmioty wystawowe mają być przysłane opłacone na miejsce ATystawy, pod adresem „Do komitetu Wystawy jubileuszowej Towarzystwa Politech ni czego we Lwowie“ z wyraźnym napisem „przedmiot wystawowy“ i dokładnem podaniem adresu wy stawcy⁷', z dołączeniem potwierdzonej deklaracyi.

Każda posyłka ma być zaopatrzona w⁷ dwa napisy ; blankiety napisów zostaną wystawcom dostarczone.

Przyjmowanie przedmiotów na ATy-stawm przeznaczonych odbywać się będzie

od 20 kwietnia do 10 maja 1902 r.

Koszta przewozu, zapakowania zniesienia na miejsce i odesłania ponoszą wystawmy.

Na wyraźne życzenie i zobowiązanie się wystawcy⁷ do zwrotu kosztów⁷, komitet Wystaw⁷y może załatwiać te czyfnności.

Komitet Wystawy zawiadamia wcześnie wystawmów o umowie zawartej z ekspedytorem co do przewozu, rozpakowauia i ustawienia przedmiotów Wystawy, ich powtórnego zapakowania i w⁷ysyłki zwrotnej, tudzież co do ulg w transporcie koleją żel. i w opłacie cłowej, o które komitet będzie się starać.

Komitet wystawy pośredniczyć będzie w przechowaniu opakowań przedmiotów wy⁷- . stawowych

§. 18. Komitet Wystawy nie jest odpo-za uszkodzenie lub zatracenie

§. 19. Wszyscy wystawcy, ich ajenci    Oprócz tego co dnia przybywają do Bo-

i zastępcy    jako    tez służba utają    się poddać    rysław.a    kapitaliści, którzy tu lub ,w bezpośre-

bezwaruukowo    rozporządzeniom    dyrektora    duiem f^iedztwie    starają się    nabyć tereny i na

„r ,    ...    , f .    .    nich wiercić.

Wystawy;    wszelkie zażalenia ma a    byc wno-    Q ,    TJ ,    . , ,

J ’ _ ■    r J c J    bukcesy Borysławia pociągają także za

szone do biura komitetu A ystawy.    sobą, że w graniczących z nim bezpośrednio

§. 20. Po zamknięciu Wystawy należy miejscowościach bardzo liczne tereny są nabyty ciągu 10 dni zabrać przedmioty wysta- vvaae ł wyzyskiwane.

Produkcya ropy w Borysławiu jest 30

Przed usunięciem przedmiotów z Wystawy mają być zwrócone wszelkie wydatki poniesione przez komitet na rachunek wystawcy.

ra^y tak    wielką    jak przed    niespełua dwoma

laty, więc obecne lokalności stacyjne, ładownie i persona! stacyjny nie wystarczają już i wpływają szkodliwie na rozwój tego przemysłu.

§. 21. Za wszelkie zobowiązania się wystawcy co do opłat i kosztów ręczy wystawca i przedmiot wystawowy.

§. 22. Przedmioty Wystawy, pawilony itd. nie usunięte do 10 dni po zamknięciu Wystawy, lub za które nie zwrócono komitetowi należności, przechodzą na własność komitetu.

domaga się więc jak najpręd-

Teraźniejszy bardzo ożywdony ruch osobowy i towarowy — ostatni obejmuje nietylko wywóz ropy, lecz także dowóz drzewa, węgla, machin, rur itp.

szeao zaradzenia złemu nietylko w interesie przemysłu naftowego, lecz także dochodów państwa.

Wniosek 2.

§. 23. Komitet Wystawy ogłosi według potrzeby poszczególne regulaminy.

§. 24. Komitet Wystawy w miarę możności wyda księgę pamiątkową wynalazków polskich nagromadzonych na Wystawie.

C. k. ministerstwo kolei raczy połączyć bezpośrednio pociąg osobowy Nr. 1715, wyjeżdżający ze Lwowa o godz. 9 rano i ma;ący połączenie do pociągu osobowego Stryj-Drohobycz Nr. 1220, odjazd ze Stryja 12 godz. 02 min., z pociągiem Nr. 1817, który wyrusza z Drohobycza do Borysławia o godz. 1 min. 45 i w ten sposób usunąć czekanie w Drohobyczu, na jakie podróżujący do Borysławia są narażeni.

Uzasadnienie.

Państwowa rada kolejowa.

Gal. Tow. naftowe przygotowało na tegoroczne jesienne posiedzenie państwowej rady kolejowej i przesłało na ręce członka zastępcy w tejże, p. radcy komercyalnego E. Zillicha, następujące wnioski :

Wniosę k 1.

C. k. ministerstwo kolei zechce ;

1.    Rozszerzyć dworzec w Borysławiu odpowiednio do teraźniejszych warunków i wymagań.

2.    Pomnożyć liczbę torów ładunkowych. 4. Powiększyć personal kolejowy.

Uzasadnienie.

Z początkiem przeszłego roku operowały w Borysławiu tylko 4 przedsiębiorstwa, a ilość wydobytej ropy wynosiła na miesiąc zaladwie 5 cystern.

Całkiem inaczej przedstawiają się te stosunki dzisiaj, gdyż pracuje intenzywnie przeszło 40 przedsiębiorstw naftowych, produkując miesięcznie 1500 cystern ropy z górą.

Oprócz kopalnictwa wosku ziemnego doszła w Borysławiu produkcya ropy po takich rozmiarów, że równa się co do ilości produkcyi schodnickiej. Wskutek tego ruch osobowy pomiędzy Lwowem a Borysławiem ożywił się w niebywały sposób i wzmaga się coraz więcej: Pociąg osobowy Nr. 1200, który nie ma w Drohobyczu natychmiastowego połączenia do pociągu Nr. 1817, odchodzącego do Borysławia, utrudnia niemało interesentom komunikacyę pomiędzy Lwowem a Borysławiem, ponieważ z powodu l³/4-godzinnej przerwy w Drohobyczu załatwienie interesów w Borysławiu —— oddalonym tylko o 12 km. — w przeciągu jednej doby jest w ten sposób niemożliwe i podróżujący zmuszeni są z użyciem powozów przenocować w Borysławiu lub Drohobyczu, a rezultat jest taki, że załatwienie choćby najmniejszej sprawy wymaga straty 2 dni. Wobec tego, że nagły rozwój Borysławia zwabia nietylko krajowych prze-myłowców, lecz także obcych kapitalistów i jest przyczyną znacznego ruchu osobowego, wskaza-nem jest jak najspieszniejsze usunięcie niedogodności co do kursujących tam pociągów osobowych.

Artykuł Szanownej Redakcyi p. t. „Fil-tracya olejów skalnych“, zamieszc/.ony w zeszycie 10 czasopisma „Nafta“ z października 1901 r., uważam za wskazane uzupełnić wiadomością, że i u nas wykonane były doświadczenia w kierunku odbarwienia ropy za pomocą gliny, niezależnie od doświadczeń zagranicznych badaczy.

W onczas przypadło odkrycie bogatych terenów naftowych w Słobodzie Rungurskiej przez nieodżałowanej pamięci Stanisława Szczepanow-skiego. Śp Zdanowicz udał się tedy do Słobody Rungurskiej z tem postanowieniem, by się poświęcić zawodowi „nafciarza“ technika i zaraz na wstępie tej swojej nowej kary ery, położył niespożyte zasługi koło podniesienia techniki wiertniczej, tej wówczas tak młodej jeszcze u nas gałęzi wiedzy technicznej

W sprawie filtracyi nafty.

Na dowód posłużyć może opis, jaki znajdujemy w katalogu powszechnej Wystawy krajowej w Lwowie z r. 1994, (sekeya VII, grupa IX) na str. 28.

„Przyrząd do uwidocznienia odbarwienia ropy po przejściu przez warstwę iłu. Ropa od-barwionna posiada mniejszy ciężar gatunkowy, zaś ropa rafinowana po odbarwieniu łatwiej krzepnie, aniżeli pierwotna“.

Nadmienić tu muszę, że doświadczenia, na podstawie których doszedłem do podanych powyżej rezultatów wykonałem w pracowni chemicznej fabryki nafty w Libuszy, używając jako środka odbarwiającego zwykłej gliny w powietrzu wysuszonej, a następnie sproszkowanej.

Ze tego rodzaju filtracya, połączona z od-barwieniam ropy odbywać się może w przyrodzie na wielką skalę, przyczem pierwotna ciemno zabarwiona ropa wydać może rozmaite odmiany pośrednie, tak co do ciężaru gatunkowego, jak i co do barwy, na to starałem się zwrócić uwagę, przedstawiając na tej samej wystawie okazy niepreparowanej, naturalnej ropy, pochodzącej z jednej linii naftowej, jak o tem świadczą ustępy na str. 28 powołanego katalogu.

Dr. Karol Krzyżanowski.

NEKROLOG.

f Ludwik Zdanowicz. Tak wcześnie a niespodziewanie zgasły śp. Ludwik Zdanowicz urodził się w 1858 r. jako syn właściciela kopalń węgla kamiennego w Tęczynku pod Krakowem. Od małego prawie chłopca zaprawiany przez ogólnie szanowanego ojca do zawodu górniczego, poświęcił mu śp. Ludwik całe swoje życie.

Po ukończeniu szkół średnich w Krakowie, a później Akademii Górniczej w Leoben powrócił śp. Zdanowicz do rodzinnego Tenczynka gdzie pod okiem ojca oddawał się z zapałem pracy górnika.

On to bowiem niejako wykradł Kanadyjczykom ich system wiercenia, który obecnie monopolizuje technikę wiertniczą i spędziwszy niejedną noc zimową na parkanie z ołówkiem w ręku, w towarzystwie kilku innych przyjaciół i kolegiów, którzy dzisiaj jeszcze są ogólnie znani w sferach naftowyeh, udoskonalił system kanadyjski i zastosował do potrzeb i wymogów galicyjskich terenów.

Po kilkuletniem pobycie w Słobodzie i po nie udałych próbach wiercenia na własną rękę w okolicy Kołomyi, przyjechał śp. Zdanowicz do wówczas nawo otwartej Schodnicy, gdzie założył w spółce z p. Smakowskim przedsiębiorstwo wiertnicze.

W r. 1898 wyjechał śp. Zdanowicz na Kaukaz a później do Rumunii, lecz tęsknota za krajem nie pozwoliła mu tam dłużej zostać, pomimo świetnych warunków, jakiemi go zagraniczne Towarzystwo do siebie przykuć chciały I

W Grudniu r. z. objął śp. Zdanowicz techniczną dyrekcyę rówieńskiej kopalni Tow. akc. dla przemysłu naftowego i na tym stanowisku oddał Towarzystwu nieocenione usługi a przez do wiercenie szybu w Rog’ach do głębokości 825 m dał nowy dowód swych niepoślednich zdolności jako technik naftowy,

Na tem też stanowisku zakończył śp Zdanowicz swoją ziemską pielgrzymkę.

Liczny zjazd przyjaciół i kolegów śp. Zdanowicza na pogrzeb 29. bm był tylko nieudolnym wyrazem sympatyi, czci i miłości, którą go cały świat nafciarski otaczał.

Człowiek nie zwykłej, prawie kobiecej delikatności uczuć, musiał sobie zjednać miłość i szacunek tych wszystkich, którzy tylko kiedykolwiek weszli z nim w bliższą znajomość.

Przez śmierć śp. Zdanowicza poniósł przemysł naftowy w Galicyi ciężką stratę ! Oto znowu umarł jeden z pionierów tego przemysłu, pogrzebaliśmy znowu jednego ze starej gwai'dyi, którzy młodym technicznym adeptom przyświecali zawsze jak najlepszym przykładem pilności i wytrwałości, energii a przy tem uczuć koleżeńskich, które w no wem pokoleniu niestety powoli zamierają Zatem cześć Ci rycerzu pracy, spokój tej wzniosłej, szlachetnej duszy ! Oby Ci ziemia, którąś tak serdecznie ukochał lekką była !

,,) Katalog wystawy przemysłu naftowego i wosku ziemnego, zostawił Dr. Stanisław Olszewski, Jasło 1894,

Naród, który czci swoich przewodników — taki naród zdąża ku lepszej przyszłości, bo jest jej godzien.

wna

zrea-

w za-

KRONIKA.

Uczczenie śp. Stanisława Szczepan aws kiego.

Z inicyatywy grona przemysłowców i osób w przemyśle naftowym pracujących powstała myśl uczczenia pamięci Stanisława Szczepanowskiego — tego pioniera przemj-słu naftowego, z którego kilkanaście tysięcy ludzi żyje i niepotrzebuje się oglądać za chlebem za oceanem lub co gorsza u naszych najserdeczniejszych liakatystów żebrać o praco.

Liczne grono osób w przemyśle naftowym pracujących odniosło się do swojego patrona, to jest do krajowego To w. naftoweg⁻o — by poruszoną myśl podjęło i starało się takową urzeczywistnić — zastrzegając, że funduszów na ten cel dostarczą sami przemysłowcy i ich pracownicy-

Myśli tak wzniosłej nie można było inaczej jak przyklasnąć, więc też niebawem otworzył się Komitet, na którego czele stanęło krajowe To w. naftowe i rozesłało do przemysłowców i pracowników naftowych odezwę z uwiadomieniem, w jaki najgodniejszy sposób należałoby uczcić pamięć Stanisława Szczepanowskiego oraz z wezwaniem do składek na ten cel.

Składki zaczęły już wpływać — a najbardziej pocieszającem objawem w tej sprawie jest, że młodsza brać, ta najbiedniejsza, bo ciężko pracująca, pospieszyła najpierwsza z swojemi aczkolwiek skromnemi, lecz dla Komitetu najcenniej-szemi wkładkami, bo dowodzi wielkiej wdzięczności dla Twórcy ich egzystencyi. Komitet uchwalił wszystkie osoby w tej składce udział biorące imiennie w naszem piśmie z podaniem złożonych kwot w miarę wpływu ogłaszać.

W dzisiejszym numerze podajemy poniżej wkładki, które dotąd wpłynęły i prosimy tych, którzy dotąd swoich list subskrypcyjnych nie zwrócili o nadsyłanie takowych do krajowmgo Tow. naftowego — gdyż od sumy zebranej zależeć będzie sposób uczczenia nieodżałowanej pamięci kolegi i przodownika naszego.

Budowa nowych rezerwoarów dla ropy. W następstwie połączenia się wszystkich producentów ropy, okazała się konieczność magazynowania większych zapasów ropy w miejscach jej produk-cyi, co jest najodpowiedniejszym środkiem do uregulowania kwestyi cen ropy.

Towarzystwo magazynowe, założone przed laty, rozporządza wprawdzie pokaźną liczbą rezerwoarów zapasowych, nie wystarczą one na przyszłość wobec zwiększonej produkcyi, i dla tego interesenci uchwalili ostatniemi czasy budowę no wych rezerwoarów, Większe firmy wraz z Towarzystwem magazynowem uchwaliły wybudować bezzwłocznie 20 nowych rezerwoarów pojemności

350—400 cystern każdy, rezerwuary stanąć mają w Borysławiu. Temsamem zapasy, mogące być magazynowane przoz producentów ropy, powiększą się o 8000 cystern, czyli 800.000 metr centn.. To jednakże będzie tylko początek akcyi, zaś dalszy jej ciąg i rozwój ma stać aię jednym z najgłówniejszych zadań galicyjskiego przemysłu naftowego.

Towarzystwo politechniczne we Lwowie obchodzić będzie w roku przyszłym 25-letni jubileusz swego ittnienia. Celem upamiętnienia tego jubileuszu urżądzona będzie w czasie od 17. maja do 30. czerwca 1902 w powystawowym pałacu sztuki w parku Kilińskiego wystawa jubileuszowa złożona z trzech działów, a mianowicie: a) z wystawy wynalaków polskich, b) z wystawy prac członków Towarzystwa politechnicznego, c) z wystawy krajowego przemysłu artystycznego. Myślą przewodnią Towsrzystwa politechnicznego, która kierowała wyborem powyższego programu, była od da-odczuwana potrzeba skupienia w jednem miejscu polskich wynalazków, które dziś prawie W3rłącznie za g⁻ranicą są eksploatowane, by okazać je społeczeństwu w nadziei, że niejeden wynalazek w kraju znąjdzie zastosowanie i że wystawa ta da sposobność niejednemu wynalazcy i możność lizowania swych pomysłów w kraju. Drugi dział wystawy połączony jest ściśle z jubileuszem Towarzystwa i zadaniem jego jest wykazać pracę techników naszych, złączonych w Towarzystwie politechnicznem Wystawa ta obejmować będzie prace naukowe, projekta prac technicznych i wyroby przemysłowe firm będących własnością lub zostających pod kierownictwem członków Towarzystwa. Zadaniem trzeciego działu będzie w'yka-zanie, o ile przemysłowcy nasi, pracujący wodach artystycznych idą z postępem czasu i wprowadzają styl nowoczesny do swych wyrobów. Dział ten obejmie także szkolnictwo zawodowe przemysłu artystycznego, utrzymywanego kosztem kraju.

Deputacya z Borysławia. Dowiadujemy się, że drobne firmy kopalniane w Borysławiu zamierzają w najbliższych dniach wysłać z grona sweg⁻o reprezentantów cUa przedłożenia osobistego zażalenia starostwu górniczemu w Krakowie, ewentualnie ministerstwu roln. w Wiedniu, by tam podnieść, iż bezwzględne zastosowanie rozporządzeń górniczo-policyjnych, wydanych przez urząd górniczy w Drohobyczu doprowadzi do ruiny większą część tych, którzy przed zastosowaniem w praktyce powyższych rozporząozeń już w małych przedsiębiorstwach kopalnianych borysławskich nieraz z nadmiernym nad ich środki wysiłkiem finansowym się zaangażowali.

I. lista składek na uczczenie pamięci Stan. Szczepanowskiego.

M. R. Mac Garvey 1COO K, Gal. Tow. magazynowe 500 K, Stanisław Czerwiński 500 K, Bolesław Łodżiński 500 K, Felicyan Łodziński 201 K 20 h, J. S. Friedman 100 K, Dyr. dr. Diamand 50 K, Mikołaj Krasucki 20 K, Hipolit Matukiewicz 10 K, Mieczysław Odrzywolski 10 K, Stefan (nieczytelny) 10 K, W. Rogoyski 10 K, Paweł Bielewicz 10 K, Z. Bielski 10 K, M. H. Reich 5 K, Józef Abramowicz 5 K, Zofia Matukiewicz 2 K, Eug. Matukiewicz 2 K, Witold Matukiewicz 2 K, Wacław Dąbrowski 2 K, N. N. z familią 2 K, Zoba Banachowska

1    K, E Kojatowicz 1 K, Statu Wilczek 1 K, Mary a Wilczek 2 K, A. Niemczewski 1 K, Adamowie Ma-deyscy 6 K, M. Obier 2 K, Jakubowski 1 K, N. N. N. 2 K, X J. 1 K, Stef. Leniecki 1 K, Gerza-bek 2 K, Jakubowie Kapellnerowie 2 K, W. Leopold 1 K, Halpern 2 K, D. (nieczytelny) 2 K, St. (nieczytelny) 4 K, Calica 2 K, Prokopczak 2 K, S. (nieczytelny) 2 K, Feldhof 1 K, F. Łodziński 1 K, Mendel (nieczytelny) 4 K, Tkaczyk 1 K 60 b, Adamczyk 1 K 20 b, Kozioł 1 K 60 b, Wróbel 1 K, Sarnowski 1 K 60 b, Tokarz 1 K 20 h, Mat3⁷sikie-wicz 1 K, J. Munia 80 h, Cwionkala 80 b, Fuchs 80 h, Czupa 80 b, Kolasa 80 h, Wnuk 80 b, Bar-tula 80 h, Krzanowska 60 h, Makos 80 h, Wyszkowski 50 b, Głód 50 b, Duckert 80 h, Borula 2 K, Jurowski 2 K, Kremer 2 K, Kiczura 2 K, Saidak

2    K, Zabawa 2 K, Zdzieński 4 K, Adamczyk 1 K, Szczurek 1 K, Borek 1 K, Majka 1 K, Mikosz 2 K, Wilk 1 K, Dziubak 1 K, Kozioł 1 K, Szloch 1 K, Nowak 1 K, Firlej 1 K, J. Wolski 1 K. Łopucki

1    K Soliński 1 K, B. Kobiarka 2 K, P. Kobiarka

2    K, Januła 2 K, Starzyk 2 K, Marecki 1 K, Deli-mata 2 K, Drygała 1 K, Maksemiak 1 K, Szyszkik 1 K, Gawron 50 h, Dziura 1 K, Adamczyk 1 K, Nowacki 50 b, Głód 50 b, Kielar 1 K, Rozprud

1    Iv, Misiewicz 1 K, Gorczjma 60 b, Janik 1 K, Stokłosa 1 K, Gorka 40 h, Klimek 1 K, Michałowski 1 K, Zając 1 K, Krężałek 1 K, Bartosiak 1 K, Kijowski 1 K, Rygiel 1 K, Fruzyński 50 h, Bar-tusiak 50 h, Preisner 50 b, Wołkowski 1 K, Pçcka

2    K, Kielar 50 b, Borek 2 K.

Z Dąbrowy górn. w Król. polskiem. Dziura 2 rbs., Górecki 1 rbs., Preisner 1 rbs., Kołacz 1 rbs., Soliński 1 rbs., Dźwigała 1 rbs., Pelz 1 rbs. 50 kop., Raohwol 1 rbs., N. N. 2 rbs. Razem łącznie z wymianą rubli a.110 K 48 h.

Urzędnik buchalteryjny,

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Urzędnik buchalteryjny,

władający dobrze językiem polskim, który przez kilka lat zatrudnionym był przy największych galicyjskich towarzystwach naftowych jako buchalter, kasyer, korespondent, a także prowadził przez dłuższy czas kopalnie, poszukuje odpowiednej posady. Zgłoszenia do Administracyi tego pisma pod Nr. 333.

Jakiekolwiek zagwożdżenie szybów od-gważdża i wodę w szybach pod gwarancyą zamyka — również udziela listownie porady. Dyskrecja zapewniona. Przy zawiadomieniu należy podać dymensyę i głębokość otworu.

Zgłoszenia pod 1. L. 100 do Admin. Nafty.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław Jurskl przy pomocy kierownika inż. Władysłaica Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

rY T T T' y' T t T Y T T V V" T T T f T T T^T T T T T T T Y    1

;;.v

-Kp

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

sf®-S

fe-

^■>1

w Gorlicach

fer

S*o-ś<-

eto w. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Sciiodnicy i Ustrzykach dolnych

■^p

“Hi

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

-■■i

-H»Ü

-HP

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

W^yłąezne na Galicyę i Bukowinę

7 A ^TFP^lTWn fabryki rur stalowych systeiM Mannesmanna, Aiiiljllirijl n U jakotCŻ narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

IS

13

<H=-

; 0«=    Cenniki na żądanie.    Cenniki na żądanie.    a.0 ;

biuro centralne lwów. dom naftowy.    Kr

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦❖♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.    Z

Uskutecznianie urządzeń dla elektry- ^ cznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkali etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta-łych, zmiennych i wirowych prądów do 4 wszystkich celów.

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry- 4 kacya 1.500 sztuk).    ♦

Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wenty-4 latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

mm

I"

A

îi

'«U

Ł-

WJ

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. - - Rury mułowe stojące lane.

ż s z e.

Ceny na

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, nlica Chorążczyzny 1. 17.

zakupuje

W ROPĘ

za    "w^pLa/tq,

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !