NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

Prenumerata -wynosi rocznie 1.2 łnorora.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Scliodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 10.

Nowe postępy techniki głębokich wierceń — Filtracja olejów skalnych. — Mechaniczny transport ropy. — Zapowiedź obostrzenia w zastosowaniu przepisów górniczo-policyjnych. — Memoryał. — Pro- | tokół posiedzenia Wydziału krajowego Towarzystwa naftowego. — Kronika.

Nowe postępy tectóki głębokich wierceń.

Wykład inż. Fnuckn na XV- międzynarodowym Zjeździe techników wiertniczych w Karlsbadzie.

Na wszystkich polach techniki widzieliśmy w ubiegłym roku wielki ruch. Widzieliśmy, że z Paryża do Berlina zdążano bez pomocy szyn kolejowych z szybkością przeszło 75 km na godzinę, a to oznacza wielki postęp i jest wskazówką, że pociągi kolejowe powinny właściwie o wiele szybciej pędzić. Nie wszystkie problematy dadzą się jednakże rozwiązać. Tak np. zarzucić musiano myśl skonstruowania balonu do kierowania w dzisiejszej formie. Technika wiertnicza mu także swoje problematy niezupełnie wykonalne, lecz że rozwija się wciąż, tego dowodzą choćby liczne nowe patenty.

Zadania nasze tern są trudniejsze, o ile że pracujemy, powiedziałbym, „po ciemku“ i nie możemy wprost obserwować naszych instrumentów. Pomiędzy pracującym świdrem a siłą motory czną znajduje się przewód, który uniemożliwia przy wielkich głębokościach bezpośrednią dokładną kontrolę. Okoliczność ta była także przyczyną częstych złych obliczeń efektów pracy.

Ulepszenia naszych przyrządów łączą sie często z wierceniami za ropa. Tanie wier-cenie jest w kopalnictwie naftowem często warunkiem egzystencji takiego przedsięwzięcia, gdyż płynny ten minerał nie zawsze w tak wielkich ilościach występuje, aby koszta własne nie wchodziły w rachubę.

Było mojem staraniem, jako współwłaściciela kopalń nafty, obniżyć koszt wiercenia, gdyż wszędzie, gdzie wierci się za ropą, a szczególnie w Baku, Rumunii, Galicyi i Kalifornii możnaby zaoszczędzić miliony, gdyby wiercenie urządzono taniej. Najprzód ulepszyłem świder linowy, potem wolnospa-dowy, rozwiązując w drugim wypadku w sposób najprostszy problem odbijania (Prellung) wahacza przed korbą.

W dalszym ciągu skonstruowałem roz-szerzacz prosty i pewny, przez przełożenie potrzebnego nacisku mechanicznego do wnętrza aparatu wiercącego. Także moje popu-szezadło okazało się jako dobre, gdyż pozwala na podźwiganie przyrządu wiertniczego podczas pracy.

Przez porównawcze spostrzeżenia i obliczenia efektu udarowego różnych systemów doszedłem ostatecznie do poznania, że najprostsze aparaty wiertnicze osiągają stosun-

kowo bardzo dobre rezultaty w porównaniu do mechanizmów skomplikowanych. Badałem przyczyny tego zjawiska i znalazłem, źe my technicy wiertniczy przy naszych obliczeniach nie zważaliśmy na różne utrudniające faktory, skąd właśnie wynikły niedokładności.

ko woź poruszyć jeden ważny rozdział techniki głębokich wierceń. Myślę tu o rozszerza-czach. Mojem zdaniem tylko dwustronnie prowadzony rozszerzacz potrafi pewnie i dokładnie pod rurowaniem pracować. Tutaj należą :

Rozszerzacz K i n d’a ze sprężyną zewnętrzną, Faucka z wewnętrzną, Wolskiego z ściśle przystającymi ostrzami itd. Dalej idą ośrodkowe rozszerzacze bez ruchomych ostrz :    1 ) stary a m e r y k a ń s k i

ekscenter z dłuższym świdrem czołowym niż wznios świdra, 2) norymberski ekscenter z ostrzem z jednej strony krótkim i tępym, z drugiej strony długim i ostrym, 3) rozszerzacze Mac Garvey’a, u których Wiercenie dyamentowe albo syTstem    świder czołowy⁷ jest krótszym niż wznios.

„Calyx“ wprawdzie spełnia na pozór pier-    Wszystkie te konstrukcye nie są pewnie pro-

Pomijaliśmy mianowicie prawie zupełnie wodę i szlam wiertniczy. W następstwie tego zrozumiałem jasno, że używamy za wysokich udarów i potrzeba obmyśleó całkiem inny sposób wiercenia, przy którym pokład byłby całkiem wolny od szlamu i siła włożona lepiej niż dotychczas zużytkowaną. Po tern wszystkiem wiercenie linowe, kanadyjskie i wolnospad nie mogły już więcej byrc uwzględniane.

wiercącym po kanadyjski! lub innym systemem, twierdzę, źe takie rozszerzacze nie funkćyonują dobrze, gdy⁷ź przypuściwszy nawet, źe te kon-strukeye rozszerzają prawidłowo, dopóki świder się nie zużyje, to przecie nieprowadzony ekscenter nigdy nie będzie mógł doprowadzić do normalnej dymcnsyi otworu, uwierconego stożkowato zużytym świdrem. Źe żaden ekscentryczny świder nie zdoła rozszerzać w twardszej skale bez oddzielnego prowa-dzidła, tego dowiódł Wolski w swoim wykładzie w Wiedniu w r. 1898. Obliczył on wtedy bardzo dokładnie nader wysolde ciśnienie na boki rozszerzacza i obmyślił dlatego mocno ułożonych ostrzach ; niestety sporządzenie takiego idealnego rozszerzacza jest bardzo trudnem.

Gdyby zwykły ekscentryczny rozszerzacz pracował pewnie, natenczas wykład Wolskiego w tym przedmiocie byłby wielkim błędem, mimo, źe wtedy wszyscy obecni technicy wiertniczy przyklasnęli jego wywodom. W celu dokładnego zbadania ważnych zagadnień techniki głębokich wierceń byłby wniosek Przibilli o założeniu stacyi doświadczalnej najprostszem rozwiązaniem. To jednakże w wielkich rozmiarach byłoby bardzo kosztownem. Zato byłoby ^ moźliwem skonstruowanie ręcznych przyrządów wiertniczych dla małych otworów i różnych

wsze warunki racyonalnej pracy w czystyrm wadzone, a ja na przekór wielu technikom pokładzie, jednakże niedomagania tyrch sposobów są dla powszechnego zastosowania tak znaczne, źe można je używać tylko w spe-cyalnych celach. Przy⁷ tydu wierceniach za ropą ani dyamentowy ani „Calyx“ świder nie może iść w zawody ze starymi systemami.

Wynika z poprzedniego, że gdy⁷ wielki efekt wyTsokiego wzniosu traci się po większej części z powodu obecności wody⁷, zaś metody obrotne są nieodpowiedne, tylko całkiem mały wznios i płuczka wodą idą w rachubę. Doświadczenia w tym kierunku prze-zemnie robione potwierdziły to w całości.

Nawet całkiem mały⁷ wznios o 40 —GO mm przy 180—240 udarach na minutę obrabiał rozszerzacz najtwardsze skały skuteczniej niż wznios wielki o równym wysiłku. Oprócz tego praca stała się o wiele prostszą i pewniejszą. Pokazało się co więcej, źe rozszerzanie otworu pod rurowaniem jakoteź najdoskonalsze uwier-cenie rdzeni są o wiele łatwiej do wykonania, niż dawniej. Mój system został jeszcze w ostatnich latach tak dalece ulepszony, źe można równocześnie wiercić, rozszerzać i rdzenie automatycznie wydobywać, przytem są postępy wiercenia bardzo wielkie. Nie chcę na tem miejscu wchodzić bliżej w skonstruowany przezemnie t. zw. system „Rapid“ ani też w wiercenie „Express“, wprowadzone przez moich synów, w przypuszczeniu, źe dostatecznie już są znane. Chciałbym jedna- [ systemów i porównywanie sposobu ich dzia-

łania w tym samym pokładzie. W szczególności musianoby badać każdy system pod względem rozszerzania otworów wiertniczych. Polem doświadczalnem musiałaby być twardsza skała, dla dostarczenia pewnej próby dla rozszerzania i efektu udaru. Przyrządy do wiercenia bez rozszerzaczy nie mogą być uważane jako pierwszorzędne dla świdrów powszechnie używanych.

Publiczna stacya doświadczalna dla wszelkich konkurencyj byłaby z wielką korzyścią dla techniki głębokich wierceń i posunęłaby postęp na tern polu znacznie naprzód.

Chciałbym poruszyć jeszcze jeden punkt, a mianowicie zastosowanie płuczki wodnej przy wierceniach za naftą. Jak wiadomo, wielu techników jeszcze dziś jest zdania, że woda płuczkowa wywiera szkodliwy wpływ na wydobywanie nafty. W Galicyi niektórzy interesowani byli o szkodliwości wiercenia płuczkowego tak przekonani, że nawet robili zachody w celu uzyskania zakazu od władzy górniczej.

Tymczasem właśnie w Galicyi najpier-wszym warunkiem rentowności kopalń ropy jest szybka, pewna i tania robota wiercenia. W Alzacyi, Rumunii, Indyach holenderskich itd. wiercą z powodzeniem przyrządami płuczkowymi. Ale także w Galicyi uzyskano już w kilku miejscach wielkie ilości ropy za pomocą wierceń płuczkowych. W Niemczech dzisiaj wyłącznie wiercą za naftą przy pomocy płuczki, naturalnie także w Alzacyi z wielkiem powodzeniem.

Przeciwni cv wiercenia płuczkowego twierdzą, że małe ilości ropy łatwo można pominąć. Ależ właśnie małe ilości ropy nigdy nie są w stanie dać podstawy dla rentownej kopalni, jeżeli wierci się systemami powolnymi i kosztownymi. Zaś dla większych ilości ropy, wyrzucanych zawsze z otworów wiertniczych parciem obfitych gazów, płuczka zapewne nie tworzy przeszkody.

A także przy małych ilościach ropy widzieliśmy w Klęczanach, źe wiercenie płuczkowe jest o wiele korzystniejszem, ponieważ otwór wiertniczy można gruntownie uwolnić od szlamu tylko płuczką wodną, nigdy zaś łyżkowaniem.

Przy wierceniach bez płuczki szyb także jest napełniony wodą, wywiera zatem takie same ciśnienie na ściany boczne, a przecie jeszcze nikt nie stawiał żądania, aby szyby wiercone utrzymywać w stanie suchym.

Zawodnienie sąsiednich szybów tylko wtedy może nastąpić, jeżeli istnieje komuni-kacya, w którymto rzadkim wypadku jeden otwór może także odbierać ropę sąsiednim otworom. Właśnie przy wierceniach płuczkowych podobne komunikacye zostaną zaraz zauważone i można je odpowiednio zatkać. Ktokolwiek boi się płuczki, ten wogóle nie będzie w stanie wiercić pewnie i pomyślnie, gdyż nowoczesna technika wiertnicza nie może już obejść się bez wiercenia płuczkowego. Wskazuję ponownie na fakt, źe dziś wydobywamy bardzo szybko i łatwo rdzenie a nawet odłamki żelaza. Wrzucono np. do szybu w celu zaradzenia pewnemu wypadkowi jeden metryczny centnar odłamów lanego żelaza. W pięciu godzinach żelazo to było rozwiercone i na światło dzienne z płuczką wyniesione, a trzewik żelazny, całkiem pogięty wskutek spadnięcia 400 m długiej kolony 7” rur także pokruszony. Żadną inną metodą nie dałby się usunąć tak prędko podobny wypadek.

Mechaniczny transport ropy,

Oddawna już używano rurociągów z drzewa, żelaza i ziemi do transportu olejów skalnych z miejsc ich eksploatacyi na miejsca ich zużytkowania lub sprzedaży. Rozglądnąwszy się po terenach naftowych Stanów Zjednoczonych północnej Ameryki, przekonamy się, źe obecnie cały szereg rur nowych systemów służy temu celowi. Są tam rurociągi ze szkła, kamienia, cegły i innych materyałów, które znakomicie spełniają swe zadanie. Przewody rurowe z żelaza lub stali są w przemyśle tak dobrze znane, źe zbyte-cznem byłoby rozwodzić się długo nad niemi. Wyjątek tworzą t. zw. skombinowane rurociągi, które prócz żelaza składają się lakźe z drzewa. Mianowicie w zachodnich krajach Stanów Zjednoczonych, gdzie długie rurociągi prowadzą przez rozległe przestrzenie, zaopatrują żelazne rury, celem ich ochrony przed nadmiernem gorącem w lecie a mrozami w porze zimowej, filtrowaniem z drzewa, gdzieindziej zaś okrywają rury miejscami cylindrycznie wyźłobionemi drewnami. Niekiedy przy pomocy kielni obrzucają rury żelazne cementem do 2 albo o cali grubości. Lecz cement ten w przeciągu paru lat pęka i obsypuje się, dlatego używają do tego celu osobnych patentowanych kompozycyj, zawierających w sobie włosienia, dla umożliwienia lepszego trzymania sie substancyi na żelazie.

Wielka ilość rurociągów drewnianych posiada na wewnątrz cienką warstwę cyny, cynku, miedzi albo ołowiu. Rury te są w przekroju kwadratowe lub okrągłe, tanie, lekkie i praktyczne.

Połączenia bywają z drzewa lub żelaza. Ostatnie są najlepsze, gdyż końce ich są fianszowane i mogą być na śruby dowolnie ściągane lub zwalniane, jeżeli zachodzi potrzeba naprawy rur lub przynajmniej przekonania się o ich stanie. Części rur mogą mieć długość mniej więcej 30 stóp i w tych rozmiarach bywają dostawiane towarzystwom rurociągowym, poczem w dolinach układają je na kozłach a niekiedy kładą pod ziemie. W ostatnim razie nadwęglają poprzednio drzewo w ogniu dla zabezpieczenia go od gnicia. Często wewnątrz wykłada sio powłoką z cynku, także miedzi lub ołowiu, niekiedy całe koryta drewniane są wyłożone na wewnątrz cementem lub innymi preparatami.

Otwarte rury czyli koryta często spotykamy w kopalniach ropy na zachodzie. Są one naturalnie tańsze, niż kryte, które wymagają więcej czasu i materyału. Jednakże korzyść przy użyciu otwartych rur tylko jest chwilowa, gdyż łatwo się zapychają, a także okoliczni mieszkańcy łatwo mogą dobrać się do ropy.

W nowszym czasie robiono wiele prób z cegłą, kamieniem itp. w kierunku zastosowania ich w transporcie ropy. Niektóre starsze firmy zwróciły się do cegieł. Tam, gdzie za o dolary można dostać 1000 sztuk dobrej cegły, koszta rurociągu, urządzonego z niej, nie są wysokie. Zwykle układają cegły w kwadrat. Tylko jedno, bardzo zamożne przedsiębiorstwo, posiada cylindryczny rurociąg z tego materyału, dla przeprowadzania wielkich ilości ropy na odległość mniej niż jednej mili. W niektórych okręgach ropnych południowej Kalifornii powstają rurociągi z kamienia, a w stanie Wyoming, gdzie znajdują się znakomite piaskowce i kamienie budowlane, używają takowych. Także wypalona glina daje dobre usługi. Glino te mieszają z mielonym nia-skoweem ropnym i poddają kilkudniowemu działaniu słońca, następnie szlamują i formują na długość rur, zaopatrują w odpowiednie połączenia i wypalają w piecu.

Niektóre większe instalacye posiadają w swym systemie zwykle dwa lub trzy miejsca, w których ropa bywa podnoszoną z niższego poziomu na wyższy. Może się to stać w trojaki sposób: przez pompowanie, czerpanie lub za pomocą elewatorów. Pierwsze bardzo często jest zastosowane, a to za pomocą pompy pojedynczo działającej, więc o jednym wentylu ssącym i jednym tłoczą-cym, albo pompy podwójnie działającej, czyli o dwu lub często trzech wentylach tłoczących. Pompa podwójnie działająca funkcyo-nuje także w rodzaju pompy artezyjskiej, ponieważ wprawia ją w ruch specyalna machina zwykłego typu suwakowego. Czasem zdarzy sie ogladać oryginalne urządzenia w rodzaju pomp ssących. Jedno z tych opiszemy bliżej. Jestto 8” szeroka, 20 stóp długa rura, stojąca prostopadle w drewnianym bucie i tak ustawiona, że dolny jej koniec zanurza się w zbiornik ropy, do którego prowadzi rurociąg. Blisko górnego końca rury znajduje się pompa ssąca, wydobywająca ropę z wnętrza rury. Przy rozcieńczeniu powietrza w rurze ropa ze zbiornika wchodzi do niej i wypływa przez otwór znajdujący sie w górnej części rury. Przyrząd ten zdoła podnieść poziom rurociągu o 12 stóp, funkcyonuje gładko i bez wielkiego wysiłku.

Przechodzimy do drugiego sposobu: czerpania. Tu mnóstwo przyrządów jest w użyciu. Najczęściej budują coś pośredniego pomiędzy wieżą wiertniczą a trójnogiem, wzdłuż miejsca, w którem podniesienie ma się odbyć, a do czerpania ropy służy wielkie, drewniane lub żelazne wiadro, które po na-

pełnieniu cieczą zostaje podźwigniąte za po- niają na produkt lżejszy i przeźroczysty. Na mocą liny aż pod sam wierzchołek wieży, podstawie tej obserwacyi urosła teorya filtra-gdzie znajduje się winda, poruszana siłą cyi ropy przez ziemie, którą to teoryę zasto-zwierzęcą, pary lub wody. Kiedy wiadro do- so wuja praktycznie od kilku lat. Najgorliw-szło wierzchołka, wylewa stojący tam w po- szym krzewicielem tego postępowania jest gotowiu robotnik jego zawartość w górne p. Berg, dyrektor alzackiego tow. nafto-zbiorniki, zasilające nowy rurociąg. Praca wego. ¹) odbywa się szybko, a jeżeli wiadra są dosyć duże, można w jednym dniu ze znaczną ilością ropy się uporać.

Było to w r. 1893, kiedy przypadkowo natrafiono na półwyspie Florida na pokład tłustej ziemi, która okazała się jako środek do czyszczenia olejów skalnych, równorzędny ' węglowi kostnemu i rozpowszechniła bardzo szybko, podczas gdy do czyszczenia olejów bawełnianych i tłustych zastosowywano chętniej tłuste angielskie gliny. Od tego czasu odkryto inne podobne pokłady, zwłaszcza w Wirginii, Karolinie i t. d.

W warstwach cymolitowych znajdują się zwykle odłamy lub żyły kwarcowe, podobne do gliny cymolitowej kolorem i złomem do niepoznania. W niektórych miejscach, gdzie wydobywają chalcedon, znajdują się także skorupy ostryg i skamieniałe resztki korali. Pokłady na Florydzie leżą u stóp wzgórz, w błotnistych nizinach. W głębokości jednej do dwu stóp pod szlamem leży warstwa plastycznej glinki, gruba na 2—6 stóp, pod tern zaś glina fulerska o grubości 2—12 stóp. Jeszcze niżej leży ta sama glina pomieszana z piaskiem, sięgająca do znacznych głębokości.

Twórcy przyrządów transportowych i wy-dźwigowych w nowszym czasie szczególną uwagę zwrócili na automatyczny transport ropy. Mimoto obecnie niewiele jeszcze takich ulepszonych projektów weszło w zastosowanie. Najbardziej pomysłowym wynalazkiem jest niewątpliwie przerobienie machiny do wydźwigania węgli na machinę wydźwigową dla ropy, co nie wymagało znacznych zmian, gdyż to samo wiadro żelazne odpowiada obu celom. Przy tym przyrządzie dużo ropy wylewa się naturalnie z wiadra podczas wy-dźwigu, to jednak nic nie szkodzi, gdyż u spodu machiny znajdujące się żelazne zbiorniki zbierają ciecz i sprowadzają uapo-wrót do głównego rezerwoaru, skąd ponownie idzie w górę. U góry znajduje się ten sam przyrząd, który przyjmuje węgle, wysypane z wiadra, i tak ropa spływa tą drogą do nowego rurociągu.

Przyrządzenie jej jest bardzo proste. Po odłączeniu piasku i glinki rozbija się wilgotną ziemię w kawały i suszy na słońcu, przezco traci ona połowę swej wagi, staje się żółtą i kruchą. Zawartość wody wynosi zaledwie około 15°/o. W najnowszym czasie rozpoczęto suszyć sztucznie.

Nie należy zapomnieć o ważnem ulepszeniu, wprowadzonem przez p. J. W. Warren, gorliwego zwolennika tej metody filtracyjnej, który czysto fizykalny proces fil trący i łączy z chemicznym procesem czyszczenia.

Niektóre przedsiębiorstwa naftowe zaprowadziły u siebie system, zapomocą którego bierze się ropę z otworów wiertniczych rurami, zamurowanemi na kilka stóp pod powierzchnię ziemi i połączonemi z zarurowa-niem otworu. W ten sposób odpada praca» dźwigania ropy wyżej niż to jest potrzebne.

Ropa płynie otwartym przewodem do skrzyni, przyczepionej do zarurowania, a kiedy skrzynia się napełniła, do nowego rurociągu na miejsce przeznaczenia.

Filtraeya olejów skalnych.

W przyrodzie można zauważyć, że płyny ropne, przeciekając przez pewne porowate warstwy skorupy ziemi, oczyszczają się i zmie-

Wiadomem jèst, jakie trudności przedstawiają połączenia siarki, znajdujące się tak często w ropach, które tylko z wielkim tru-

53-25

12-62

3-75

3-965

4-21

3-95

1-00

1-58

6-71

dem można oddalić; obniżyły one niemało wartość pewnych gatunków ropy.

Obecnie prawie zupełnie brakowi temu zaradzono, po wielu uciążliwych i kosztownych doświadczeniach J. W. Warren zdołał kwestyę rozwiązać.

Wiadomo, że magii w jakiemkolwiek bądź połączeniu chętnie przyciąga siarkę z olejów. Warren poda! najlepszy mate-ryał, z któiego potrzebne połączenie magnowe można otrzymać, mianowicie ziemię skał Wyomingu, która tam i w okolicy znajduje się w wielkich ilościach.

Składa się ona z następujących połączeń :

Krzemionka .

Tlenek glinowy . ,, żelazowy „ magno wy ,, wapniowy ,, sodowy . „ potasowy

siarka

woda

Glina ta składa się więc z pięciu pierwiastków, które okazują powinowactwo do siarki, a to krzem (?), glin (?), magn, sód i potas.

Wysuszoną, mieloną ziemią napełnia sie wysokie cylindryczne naczynia i pozwala powoli przeciekać ciemnej ropie. Olej na-samprzód przefiltrowany jest czysty jak woda. Gdy produkt zaczyna być zabarwionym, zastanawia się filtracyę i odnawia ziemię.

Do czyszczenia roślinnych olejów używają najczęściej angielskiej gliny cymolito-wej Olej wprzód rafinowany ogrzewa się w wielkich recypientach ponad 100 stopni, dodaje gliny cymolitowej w ilości 5 do 10% jego wagi, miesza silnie przez mniej więcej dwadzieścia minut i filtruje przez płótno. Zabarwione części pozostają a otrzymany filtrat ma kolor słomy.

Przy procesie Warrena idzie na 50 galonów oleju jeden funt gliny wyomingskiej albo, stosownie do stopnia zanieczyszczenia, gliny i węglanu magnowego w różnych częściach. Jeżeli reakcya odbywa się powoli, wtedy należy tylko od czasu do czasu mieszać. Gdy chemiczny proces został ukończony, natenczas osad opada na spód a olej można z filtracyą lub bez niej odebrać i przemyć wodą.

Zwykle ziemia wyomingska wystarcza, bez dodatku węglanu magnowego; ostatniego tylko wtedy się używa, jeżeli olej jest zbyt zanieczyszczony siarką i smołą.

Proces wykonuje się z olejami wprzód destylowanemi, lecz są także inne, u. p. „Ohio Shunk Oil“, które aż do naszych czasów służyły do oświetlenia, a przecie zawierały jeszcze znaczne ilości siarki po przerobieniu zwykłym sposobem.

Dla tych olejów jest inny sposób, aby oddzielić z nich siarkę. Dodaje się 10°/0 roztwór octanu ołowiowego do destylowanego oleju w stosunku 1 : 10, miesza i wydziela siarkę do osadu jako czarna masę. Po tern traktowaniu dodaje się do oleju gliny wyomingskiej w ilości jednego funta na 50 gal. płynu. Glina absorbuje wodę i octan z poprzednio użytego roztworu.

Całość procesu przedstawia się zatem następująco :

Odbiera się destylowany olej, dodaje do niego kwasu siarkowego w stosunku 1 : 10, przez co wydziela się parafina (?) i zabarwienie. Następnie dodaje sie gliny wyomingskiej w stosunku 1 funta na 50 gal. płynu, co neutralizuje kwas siarkowy. Następnie klaruje i dodaje wodnika potasowego (około 6 uncyj wodnika na 50 galon destylatu). Wkońcu dolewa się nadmiar destylowanej wody i potażu, aż olej wytrzyma „próbę doktorską“. „Doktór“ jest to roztwór glejty ołowianej w wodniku potasowym, który nadaje destylatowi kolor ołowiu, w razie gdy znajduje się jeszcze nadmierna siarka.

Przytem wszystkiem charakterystycznem jest, że oleje o różnej gęstości przechodzą przez filter z różnemi szybkościami, tak iż najpierw otrzymana frakcya jest nietylko najbaidziej przejrzystą lecz oraz gatunkowo najlżejszą, niż wszystkie następne. Otrzymuje się zatem przez cząstkową filtracyę szeregi analogiczne jak przez cząstkową destylacyę, bez obawy rozkładu. ²)

W najnowszym czasie robili doświadczenia nad filtracya oleju skalnego i innymi płynami tajny radca K. Engler i Dr. E. Albrecht w tym kierunku. Używali do tego ziemi florydzkiej, posiadającej większą zdolność odbarwiania i frakcyonowania, niż zwykła angelska ziemia folarska zReigate wSurrey, Maidstone w Kent i Woburn z Bedfordshire. Ziemię z Florydy importuje do Niemiec bre-meńska firma Felber i Bensmann pod nazwą

Aluminiummagnesiumsilikat“. Z tego źródła też wymienieni uczeni otrzymali potrzebny produkt.

Nasamprzód poddano niezbyt gęstą ropo amerykańską doświadczeniom, przeprowadzanym zapomocą specyalnie ku temu celowi skonstruowanego przyrządu, z którego przeciekające frakcye nafty można łatwo odbierać. Ciężar gatunkowy pojedynczych frakcyj oznaczono i zestawiono w tabelki, z których jedną podajemy poniżej. Daje nam ona najlepszy obraz przebiegu podobnej filtracyi.

Tablica I.

Wymiary warstwy: 86 cm wysoka, 4 cm średnicy. Ciężar gat. i-wygląd ropy: 0,7905 w 18° C — 0,7929 w IL⁰ C, brunatna, przezroczysta z zieloną fluuorescencyą.

Frak

cye

Znaleziony ciężar gat.

Zredukowany ciężar gat.

Ilość

Wygląd

cooonoioi^comi-²

0,7780 w 190 c. 0,7822 „ 21° 0,7849 „ 210 0,7857 „ 210 0,7885    18,5°

0,7887 „ 19° 0,7900 „ 17,5° 0,7945 „ 17,50 0,7985 , 20°

0,7812 w 15" C.

0,7870

0,7897

0,7905

0,7913

0,7919

0,7920

0,7965

0,8020 „ 0,8032 0.7976 0,7962

jak woda

jak woda ze słabą fluorescencyą tak samo tak samo tak samo

słabo żółty z zieloną fiuorescencyą silniej żółto zabarwiony żółty z zieloną fluorescencyą tak samo tak samo

pomarańczowy z zieloną fiuorescencyą tak samo

6.

10.

12.

15.

Najlepsze rezultaty otrzymano przy średnicy rury filtrowej w 4 cm. a wysokości warstwy filtracyjnej (ziemi florydzkiej) 80—90 cm.

Drugi eksperyment z 78 cm. wysoką a (3 cm. szeroką warstwą filtrującą wydał w 15n C następujące wyniki :

frakcya 1. ciężar gatunkowy 0²7855

0²7900 0²7923 0²7946 0²7937

Jak z poprzedniego widzimy, filtracya gliną fłorydzką spowodowała separacyę węglowodorów ropnych w ten sposób, że lżejsze części przechodziły prędzej przez kapilarne odstępy pomiędzy jednostajną drobuo-ziarnistą gliną i opuszczały ją naprzód, poczerń następywały gatunkowo cięższe i po-wolniej przenikające. Największy ciężar frak-oyi jest mniej więcej o prawie tyle wyższy, niż ciężar ropy, o ile pierwsza frakcya jest lżejszą. Istnieje jednakże punkt, w którym ciężary gatunkowe znów się zmniejszają. Sam ten fakt, że po frakcyaeh lżejszych niż użyta do eksperymentu ropa następują frak-cye z wyższym ciężarem gatunkowym, dowodzi, że mamy do czynienia li tylko z czy-stem kapilarnem mechanicznem działaniem, ale nie z chemicznym procesem, który mógłby polegać w tern, że całkiem ciężkie składniki ropy (ewent. kwasy i smoły) zatrzymywałyby się przez zasady ziemne i w ten sposób płyn stawał się gatunkowo lżejszym.

Dla zupełnego wykluczenia możliwości, jakoby przy filtracyi współdziałał także proces chemiczny, filtrowano mieszaninę olejów, które już poprzednio przeszły taki sam pro-

wanie, pokazał się tak szczupły przyrost ciężaru gatunkowego, mianowicie 0-7921 (w 15°), że zmianę tę trzeba przypisać niedokładnościom, popełnianym podczas manipu-lacyi, prawdopodobnie przez ulotnienie podczas filtrowania. Także ten wynik sprzeciwia się przypuszczeniu o zatrzymaniu cięższych olejów przez ziemię.

ces, musiały więc być wolnemi od zakwe-styonowanych substancyj. Pokazało się, że i w tym wypadku przechodziły najprzód lekkie frakcye a za niemi stopniowo coraz cięższe.

Dalej badacze wymienieni używali do swych doświadczeń sztuczne mieszaniny rafinowanych olejów, które również wykluczały jakąś chemiczną reakcyę na pojedyńcze składniki ziemi. Podczas gdy przy tych próbach bardzo lepkie mieszaniny gęstopłynnych olejów smarowych z benzyną nie dostarczyły godnego uwagi rozdzielenia, osiągnięto natomiast nader pomyślne wyniki z mieszaniny mniejwięcej równych sobie części rosyjskiego oleju solarowego (produkt pośredniczący pomiędzy naftą a mazią, o ciężarze gatunkowym 0-8614 przy 15°) a benzyną o 0"6467 cięż. gat. w 15°. Mieszanina wymieniona miała ciężar gatunkowy 0*7680 w 18°, przy filtracyi pierwsza jej frakeya 0*7488 (18-5°); w tym wypadku nastąpiło więc znaczne zmniejszenie się gęstości. Dalszy ciąg filtracyi odpowiadał również zupełnie rezultatom, otrzymanym przy ropie amerykańskiej.

Najwięcej światła rzuca na procesy filtracyjne wewnątrz rury następujące doświadczenie, również wykonane z mieszaniną oleju solarowego i benzyny, które udało się wprawdzie dopiero po kilku bezowocnych próbach, natomiast zostały skontrolowane w inny sposób. Rurę służącą do filtrowania zaopatrzono przez całą jej wysokość sześcioma rurkami wypływowemi, w oddaleniu 15 cm. Z temi rurkami połączono zapomocą rurek kauczukowych inne rurki szklanue, zwężające się na końcu, dla regulowania wypływu olejów z pojedynczych otworów śrubami ści-skowemi. W ten sposób można było wraz z wypływem oleju z najwyższego miejsca otrzymać z poniżej leżących rurek wypływowych te części, zawarte w warstwach ziemi, Przy odwrotnym eksperymencie, wyko-    leżących w sąsiedztwie tych otworów, i to

nanym przez dłuższe wstrząsanie mieszaniny    częścią równocześnie, częścią stopniowo. Zy-

tych samych produktów ropnych (cięż. gat.    sk;ino tak obraz rozłożenia pojedynczych

0-7912 w 15°) z równą częścią gliny florydz-    części oleju w glinie podczas filtracyi, który

kiej w zamkniętej rurce a następnie filtro-    przedstawia się następująco :

T a b 1 i c a II.

Ciężar gatunkowy i wygląd mięszaniny benzyny i oleju solarowego 0,7440 w b. 20,5o C. — 0,7-1 78 w 17»;

żółtawa z fluorescencyą.

Rurki

wy

pływ.

Znaleziony ciężar gatunkowy

Redukowany ciężar gatunkowy

Ilość

1    0,7880 w 20° C.

0,7415 w 15° O.

OkOlO 80 cem

0,7390 w 20,5« 0,7427 ,, 10,5« 0,7472 „ 19° 0,7520 „ 19°

0,7428 w 15° C. 0,7458 0,7500 0,7551

za mało do oznaczenia ciężaru, gatunkowego

OkOlO 40 ccm

40

40

GO

jak woda tak san) o tak samo

jak woda z lekką fluoresc. tak samo

żółtawy z lluerescencyą

Jak widzimy stąd, lżejszy olej wybiegł naprzód i znajduje się w górnych częściach rury, podczas gdy ciężki pozostaje w tyle, t, j. u dołu, a dopiero pod naciskiem dalszych olejów posuwa się powoli w górę i wypływa. Wiemy, że lekka benzyna sama dla siebte znacznie szybciej wznosi się niż gęstszy olej solarowy, n. p. potrzebuje do przebycia 10 cm. jedną minutę, natomiast olej solarowy 15 minut.

Ze wszystkich tych doświadczeń wynika, że rozdzielanie węglowodorów ropy w ziemi fłorydzkiej polega li tylko na działaniu kapilarnem tejże. Różne węglowodory przenikają z różną szybkością kapilarne odstępy pomiędzy cząstkami suchego materyału ziemnego, dlatego posiadamy w silikacie alu-minio-magnezyowym środek, który kiedyś, gdy zostanie dokładnie poznany, może mieć doniosłość w rozdzielaniu płynów niejednostajnych, przy których’ destylacya nie daje się przeprowadzić wskutek różnych przeszkód.

Próby z innymi materyałami filtracyjnymi, n. p. ziemia okrzemkowa lub jej mieszanina z piaskiem i t. d. nie doprowadziły do wyraźnego rozdzielenia nafty na lekkie i ciężkie części, tylko przy użyciu mieszaniny piasku i gliny okazała się różnica w gęstości przechodzących olejów, lecz nieznaczna. Może być, że przy wszystkich tych materyałach niepowodzenie przypisać potrzeba tej okoliczności, że nie były one dostatecznie drobno i równo mielonemi.

Doświadczenia w tym kierunku będą się dalej odbywały.

Niemożna więc zgodzić się zupełnie na przypuszczenie, oparte na doświadczeniach Day’a, jakoby różne naturalne oleje mineralne przez podobną filtracyę kapilarną za-pomoeą porowatycli warstw ziemnych uległy zróżniczkowaniu. Nie przeczymy możliwości, że w odosobnionych wypadkach nastąpił rozdział lekkich i ciężkich frakcyj ropy i pierwsze zawędrowały na mniej lub więcej oddalone miejsca, a także, jeżeli później ko-munikaeya została przerwaną lub utrudnioną obie frakeye jako dwa gatunki ropy pozostały w trwałem lokalnem oddaleniu. O ile jednakowoż pierwotna komunikacya pozostała, musiało nastąpić wyrównanie powolne wskutek dyfuzyi — odwrotnego zjawiska do poprzedniej separacyi kapilarnej. Zresztą chemiczna natura olejów mineralnych, pochodzących z niektórych sąsiednich pokładów, tak się często rożni, że nie moźua przypuścić, aby powstały w tych samych zewnętrznych warunkach.

Źe natomiast wskutek filtracyi olejów mineralnych przez warstwy ziemi ulegają one zmianom ogólnej natury, jest zdaniem autorów hipotezą uzasadnioną, którą coprawda postawili już przed laty D a y i Załoziecki.

Wszak w- laboratoryum w Karlsruhe wykonano w swoim czasie eksperyment, przy którym przez filtraoyę ciemnej ropy przez osuszony muł wiertniczy z kopalni w Montc-chino (Włochy), dostarczającej czysty jak woda produkt, otrzymano płyn zupełnie, bezbarwny.

Zapowiedź obostrzenia w zastosowaniu przepisów górniczo-policyjnych.

Do publiczności przedostają się wieści, że urząd górniczy w Drohobyczu, który zmienia swego kierownika, zaczął ostrzej używać swej władzy górniczo-policyjnej, a to w sposób mogący przynieść dotkliwe straty przez uszczuplenie nabytych praw własności. Miały się bowiem już zdarzyć wypadki zakazu rozpoczęcia robót wiertniczych ze strony c. k. drohobyckicgo urzędu górniczego, z tern uzasadnieniem, że odnośny teren nie nadaje się do założenia szybu, ponieważ jest za Avą-ski. Dla lepszego zrozumienia trzeba dodać, że tereny zakwestyonowane odpowiadały w zupełności przepisom rozporządzeń górniczo-policyjnych z d. 9. lipca 1898, gdyż wymaganiom § 12, w myśl którego otwór wiertniczy ma być założony w oddaleniu najmniej 10 metrów od granicy terenu a 80 m. od innych szybów, publicznych dróg i zabudowań, zadosyć uczyniono. Przepisy te były właśnie miarodajnemi przy zakupnie terenów odnośnych, a nabywcy sądzili, że spełnią wymagania przepisów górniczo - policyjnych, jeżeli zastosują się ściśle do wymiarów przez nie oznaczonych. W dobrej wierze w przepisy te, obowiązujące obie strony aż do odwołania, nabyli różni przedsiębiorcy w Borysławiu wąskie parcele, które przy szczególnie pomyślnych warunkach rozgraniczenia wypełniły minimum 20 m., i zapłacili za te małe kompleksy znaczne sumy wobec panującej właśnie „gorączki naftowej". Teraz nabywcy ci zagrożeni są w wykonywaniu uprawnienia górniczego, podstawę którego zdobyli sobie z wielkiemi ofiarami. Ponieważ zaś należy przypuścić, że nie zrzekną się swego tytułu posiadania bez wyczerpania wszystkich środ-

ków prawnych, więc stoimy w przededniu się zadość wymaganiom władzy górniczej przykrego konfliktu, jeżeliby władza górnicza obstawała przy tern obostrzeniu. Ten stan zniewala nas do bliższego rozpatrzenia prawnej strony tej kwestyi spornej, aby ewentualnie przyczynić sic do wyjaśnienia sytuacyi.

a także warunkom racyonalnego górnictwa naftowego a właściciele, względnie uprawnieni do eksploatacyi, zgłaszający nowe wiercenie w okręgowym urzędzie górniczym przy warowaniu tych przepisów mają także prawo na pozwolenie urzędowne dla rozpoczęcia robót, jakąkolwiek koufiguracyę zresztą ich teren kopalniany posiada.

Sądzimy zatem, że okręgowy urząd górniczy w Drohobyczu niepotrzebnie stawia trudności uprawnionym do eksploatacyi, z tytułu wąskości ich terenów, które to trudności nie są uzasadnione przepisami i ograniczają wykonanie prawa własności, które w państwie prawnem w każdym razie powinno być wa-

Podług krajowej ustawy naftowej z 17. grudnia 1884, nr. 35 dziennika ustaw i rozporządzeń krajowych z r. 1886 ustęp IV.

Aby być całkiem bezstronnymi, nie chcemy przeczyć, że ze stanowiska ekonomicznego takie rozkawałkowanie parcel kopalnianych, jakie nastąpiło w Borysławiu, stanowczo jest niedobrem, gdyż koszt eksploatacyi tamtejszych terenów naftowych jest niesto-sunkowo wielki, a zysk przedsiębiorców byłby przy ograniczeniu ilości szybów na połowę dwa razy tak wielki, pominąwszy już, że przez połączenie terenów na samym początku w większe kompleksy zapobieźonoby niezdrowym spekulacyom terenami. Z drugiej strony jednak żywy ruch kopalniany, stwarzający więcej szybów niżby ze stanowiska ekonomicznego dało się usprawiedliwić, jest prawdzi-wem dobrodziejstwem dla ludności i różnych dostawców, fabryk maszyn, narzędzi, walcowni rur i t. d.

§ 15. przysługuje władzy górniczej prawo zakazu robót w kopalni, której wymiary pod względem konfiguracyi i obszaru nie pozwalają na raeyoualny ruch. Zastosowanie tego paragrafu byłoby wtedy na miejscu, gdyby rozchodziło się o wydobywanie stałych minerałów, za pomocą szybów i sieci chodnikowych, ale nie może znaleść zastosowania rowane. przy czystem tylko wierceniu, które do ra-cyonalnego swego popędu potrzebuje minimalnego obszaru, tera więeej że dalszy paragraf 34 określa bliżej prawo nadzoru urzędu górniczego nad kopalniami nafty słowami następuj ącemi :

„Górniczo-policyjny nadzór władz górniczych rozciąga się na bezpieczeństwo wykonanych w kopalniach robót, życia i zdrowia robotników, na bezpieczeństwo powierzchni w interesie ubezpieczenie osób, majątku i publicznych komunikacyj i na zabezpieczenie przeciw szkodliwemu oddziaływaniu kopalni na dobro ogólne“.

Następny § 35. zapewnia c. k. starostwu górniczemu prawo wydawania specyalnych policyjnych przepisów w przedmiocie poprzedniego paragrafu, w swym zakresie działania.

Bezstronne stanowisko zmusza nas także uznać i należycie ocenić położenie, w jakiem się znajduje c. k. drohobycki urząd górniczy okręgowy. Przez koncentracyę produkcyi ropy w okręgu drohobyckim pomnożyły sie czynności tego urzędu w ostatnich latach w sposób nieproporcjonalny i przewyższający jego siły. Do wielkiej liczby przedsiębiorstw naftowych przyłącza się jeszcze ta okoliczność, że kopalnie borysławskie mają charakter różniczkowy, zwłaszcza że cały ciężar reformy kopalń wosku przypadł właśnie na ten urząd. Wszystko to razem sprawiło, że ten urząd bez kwestyi jest przeciążony, pojmujemy wiec ze stanowiska ludzkiego, że chce sobie spra-

Na podstawie tego § starostwo górnicze w Krakowie wydało d. 11. maja 1884 przepisy górniczo-policyjne, które w r. 1898 zostały zmienione i w cej formie obecnie obowiązują. W nich znajduje się także § 12., którego ustęp II. oznaczający „powierzchnię“ powyżej przytoczyliśmy. To, ale tylko to można w myśl przepisów, zatem także ustawy naftowej, uważać za warunki racyonalnego wiercenia na galicyjskich terenach naftowych.

Jeżeli zatem szyb oddalony jest 10 m. od granic sąsiednich terenów a 30 m od innych otworów wiertniczych, publicznych dróg, pomieszkać, kuźni, magazynów, biur, składów ropy i rezerwuarów gazowych, wtedy stało

lecz niestety na podania i prośby

lecz niestety

wic ulgi w żądaniach do niego stawianych, które wprost nienaturalnie są wyśrubowane. Najprostszym i najbliższem rozwiązaniem tej kwestyi byłoby zwiększenie urzędującego per sonalu, to też spodziewamy się, że to a nie inne wyjście znajdzie zastosowanie.

li. Z.

M e m o r y a ł

krajowego towarzystwa naftowego

wręczony marszałkowi br. A. Potockiemu.

Wydział kraj. Towarzystwa naftowego, korzystając z okazy i łaskawie udzielonej audyeneyi w celu przedstawienia się i powitania Jaśnie Wgo Pana Marszałka w tej nowej godności, pozwala sobie poruszyć sprawy, które srodze dotykają prawie jedyny największy przemysł w kraju, tj. przemysł naftowy.

Przemysł ten, mimo że nie cieszy się poparciem władz centralnych i oparty jodynie na własnych silach samopomocy i w ciągłej walce o cła i taryfy przewozowe, potrafił w ostatniem dziesięcioleciu tak się rozwinąć, że dziś produkcya jego wynosi około 4 mil. metr. cent. i nietylko pokrywa zapotrzebowanie austro-węgierskiej monarchii w zupełności, lecz może znaczne ilości eksportować po za granice tejże. Ten z trudem wielkim i wysiłkiem uzyskany rezultat potrzebuje obecnie tern większej ochrony, ile że wzrok sąsiadów naszych Węgrów zwrócony jest ciągle na wschód, którzy nic mogą przeboleć cła ochronnego i starają się wszelki cmi siłami u miarodajnych władz centralnych, opierając się na mylnych premissach, przedstawić, żc cło ochronne jest dla przemysłu galicyjskiego, jeżeli nie całkiem zbyteczne, to co najmniej za wysokie. Ażeby twierdzeniom tym zaprzeczyć, Wydział kraj. To w. naftowego starał się z okazyi zaprowadzenia stałej komisyi dla statystyki obrotu handlowego między Austryą a Węgrami, a do której Ministerstwo handlu powołało przeszło 200 członków, pomiędzy którymi ani jednego z Galicyi — ażeby przynajmniej 2 członków

z galicyjskiego przemysłu naftowego powo łan o

nasze do Ministerstwa handlu, Koła polskiego a nawet do Wys. Wydziału kraj. nie otrzymaliśmy żadnej odpowiedzi.

W sprawie autonomicznych taryf cło-wych utworzoną została przy Ministerstwie handlu przyboczna rada cłowa, ażeby wiec módz tam bronić naszego cła ochronnego od olejów mineralnych, wnieśliśmy prośbę o powołanie z grona nafciarzy galicyjskich przynajmniej jednego członka, który obznajo-miony z przemysłem naftowym, mógłby w obronie tegoż głos zabrać i tu spotkaliśmy się z odmowną odpowiedzią.

I nietylko władze centralne zapozna-wają przy każdej sposobności kraj. Towarzystwo naftowe ale i władze krajowe nie oceniają należycie ważnego jego zadania i stanowiska.

Przy dokonanym wyborze krajowej ko-misyi dla sprawy budowy dróg wodnych prosiło kraj. Towarzystwo naftowe, by Wys. Wydział krajowy raczył do tej komisyi powołać jednego lub dwu członków z przemysłu naftowego, gdyż jak z przedłożonego me-moryału tego Towarzystwa wynika, przemysł ten mógłby się stać niepoślednią dźwignią ruchu w transporcie na drogach wodnych z zachodem i wschodem i że sam przemysł naftowy mógłby dziennie zatrudnić 10 statków o pojemności po 000 ton ładunku. Jednakże i na to podanie wniesione 14. maja b. r. Wydział Towarzystwa naft. nie dostał żadnej odpowiedzi. Ważną sprawą dla przemysłu są komunikacye. Lecz i na tern polu przemysł naftowy bardzo wiele cierpi, a zabiegi czynione co do dogodniejszych połączeń pociągów kursujących między Lwowem, Drohobyczem i Borysławiem mimo wniosków stawianych na posiedzeniach przybocznej rady kolejowej, petycyj wnoszonych do Wys. Ministerstwa kolejowego i Dyrekcyi kolejowej we Lwowie nie zostały należycie uznane i uwzględnione. Droga zaś Drohobycz - Borysław-Schodnica, będąca pod zarządem Wys. Wydziału kraj., mimo iż jest najważniejszą ar-teryą komunikacyjną ruchu przemysłowego, jest ciągle po macoszemu traktowaną a do niedawna była w takim stanie, że dla podróżujących wprost niebezpieczną a dla transportu ciężarów, jak węgla, żelaza, maszyn

>-

były przez

itp. wręcz niemożliwą i zabijającą zwierzęta pociągowe, a to w powiecie, który samych podatków na cele krajowe opłaca V4 mil. rocznie.

Nakoniec musimy jeszcze poruszyć sprawę statystyki naftowej. Sprawa ta, dla każdego przemysłu nader ważna, a dla przemysłu naftowego tern ważniejsza, ile źe rozwój jego musi już dziś szukać zbytu na drogach eksportu. Statystyka ta służy nietylko samym przemysłowcom lecz także władzom do ocenienia siły produkcyi krajowej i ekonomicznego rozwoju gospodarstwa krajowego. Zbieranie i prowadzenie tych dat statystycznych jest nietylko nader mozolne ale co więcej kosztowne. Wysoki Sejm krajowy przyznawał w latach ubiegłych na cele statystyki naftowej subwencyę w kwocie 1.600 kor., zaś na rok 1901, w którym rozwój tego przemysłu największy, a tern samem wymaga na cele statystyki większych nakładów, obniżył tę subwencyę na 1.000 kor. czyli innemi słowy nie przyznał Wys. Sejm temu przemysłowi należnego znaczenia. Nie chcemy wyliczać wiele innych mniej ważnych spraw, które powagę i znaczenie Wydziału kraj. Towarzystwa naftowego obniżają — mamy bowiem nadzieję, źe pod światłem kierownictwem JWgo lir. Marszałka niedogc dności te miejsca mieć nie będą, o co też, jak i o łaskawe zaopiekowanie się tym przemysłem i wyjednanie mu u władz centralnych należnego uznania, gorąco prosimy.

Protokół

posiedzenia Wydziału krajowego Towarzystwa naftowego

we Lwowie dnia 24. Września 1901.

Przewodniczący : Wiceprezes Leonard Wiśniewski. Obeeui członkowie: E. Fibich, K. Gąsiorowski, B. Rodziński, T. Łaszcz, W. Pieniążek, J. Sholman, W. Wob ki, J. Zeitleben, w kc. Tow. Schodnica reprezentowane przez radcę Em. Zdlicha i galic. Akc. Towąrz. karpackie reprezentowane przez dyrektora O. Brunnera.

Z RedAccyi czasop. „Nafta" profesor R. Załoziecki.

Z Sekretaryatu Tow. ref. M. Krasueki.

1.    Odczytany protokół z ostatniego posiedzenia aprobowano i zatwierdzono.

2.    Sprawozdanie sekretaryatu o wykonaniu uchwał powziętych na ostatniem posiedzeniu przyjęto do wiadomości.

3.    Sprawę statystyki naftowej, której prowadzenie uznano za potrzebne, poruczono se-kretaryatowi kraj. Tow. naft. wspólnie ze stowarzyszeniem producentów „Ropa“.

4.    Jako eksperta do przybocznej Rady cłowej w Ministerstwie handlu wybrano dyr. Otta Brunnera.

5.    Zmianę statutu odroczono na wniosek komisyi statutowej do następnego posiedzenia.

0. Uchwalono oznaczenie terminu na nadzwyczajne Walne Zgromadzenie odroczyć do najbliższego posiedzenia Wydziału.

7.    Uproszono pana Leonarda Wiśniewskiego, by przy najbliższych wyborach członków Izby handlowej i przemysłowej we Lwowie kandydował na członka tej Izby, zaś do Izby handlowej i przemysłowej w Krakowie uproszono na kandydata p. Wacława Pieniążka.

8.    Adresy dziękczynne do Cesarza i ministra prezydenta za sankcyonowanie ustaw inwestycyjnych podpisano.

9: Uchwalono na wniosek p. radcy Zil-licha, ażeby mylne twierdzenie zawarte w sprawozdaniu Izby handl. i przem. wiedeńskiej — co do produkcyi ropy w Galicyi Stowarzyszenie „Ropa“ w podaniach do Ministerstwa rolnictwa, handlu i Skarbu oraz do Izby handlowej wiedeńskiej sprostowane.

10.    Uchwalono na wniosek pana Gąsio-rowskiego, by zamierzone przez Starostwo gór nicze obostrzenia co do sposobu eksploatacyi terenów naftowych względnie p.zestrzeni takowych wprowadzone były dopiero po zasiągnięciu opinii producentów naftowych i żeby krajowe Towarzystwo naftowe odniosło się do Starostwa górniczego z odpowiedniem przedstawieniem.

11.    Pan prof. Załoziecki przypomina, że w r. 1902 ma się odbyć kongres naftowy w Bukareszcie i że w interesie przemysłu galicyjskiego leży, by na tym kongresie był reprezentowany i wnosi o wybór komitetu z 3 członków, którzyby się zajęli przygotowaniami, by kongres ten jak najliczniej obesłano.

Wydział uznaje, źe w kongresie tym należy wziąć udział, odracza jednak wybór do przyszłego posiedzenia.

Na tern posiedzenie zakończono.

/ komisyi rewizyjnej Stan. Mars.

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Stowarzyszenia gal.

¹

Le Journal da pótrolo: De remploi des terres pour la tiltration et l'opuration des huiles,

²

Porównaj artykuł w Nafcie w. n. p. t. Die Verschiedenheit im Charakter des pensylva-nischen und Ohio-Rohöles. Fractionirung der Rohülbestandtheile durch Filtration Nr. 1 i 2.

KRONIKA.

f Ludwik Zdanowicz, dyrektor technicznym w kopalni nafty⁻ w Równem pod Duklą, należącej do akcyjnego Tow. dla przemysłu naftowego we Lwowie, odebrał sobio żymie we Lwowie dnia 20. października. Zmarłym, w wieku lat 42, cieszył się sy⁻m-patyą w kołach naftowych, a znanym był jako jeden z najtęższych inżynierów wiertniczych. Przed 2 latym był w Baku, a powróciwszy⁻ stamtąd, został zaangażowanym do Towarzystwa akc. dla przemyrsłu naftowego jako kierownik warstatów w Borysławiu a następnie jako dyrektor kopalń w Równem. Zmarły pozostawił po sobie pamięć dzielnego pracownika.

Głębsze psy'chiczne motywa musiałym zacnemu człowiekowi, 3 miesiące po ślubie, wcisnąć broń morderczą do ręki ; snąć ciężki zawód technika naftowego, targająca nerwy⁻ walka o by⁻t znośną jest tymlko dla natur silniejszych i odporniejszych !

Cześć jego pamięci!

Deputacya u marszałka. Wy⁻dział kraj. Towarzystwa naft. z wiceprezesem Leonardem Wiśniewskim na czele przedstawił się dnia 23. paźdz. o godz. 11. przed połud. panu Marszałkowa krajowemu, witając go na nowem stanowisku. Jednocześnie wręczy⁻! p. Marszałkowa p. Wiśniew⁻ski me-mory⁻ał krajowego Towarzystwa naft., w którym poruszono wiele ży⁻w⁻otnyrch spraw, przemysł naftowy⁻ dotykaj ących.

Przyjęcie było nader łaskawe, przy⁻czem p. Marszałek nadmienił, że wręczony memory⁻ał rozpatrzy⁻, a zaw⁻arte w⁻ nim postulaty⁻ bądź w⁻ własnym zakresie, o ile to będzie możliwe, uwzględni, bądź też swojego poparcia użyezy⁻.

Z galicyjskich kopalń. Najważniejszcm zdarzeniem jest uwiercene szybu wybuchowego w Kosmaezu w⁻ Kosowskim na południow⁻y wschód od słymnnej w sweim czasie kopalni Słobody⁻ rungur-skiej. W Kosmaezu, wsi daleko w gńry wysunię-tej, założyła firma Wolski & O drzy⁻w⁻olski w ostatnim czasie trzy⁻ szy⁻by, które wraz z innemi kopalniami tej firmy⁻ przeszły w zarząd kasy oszczędności. Wiercenia te już z początku zapowiadały się dobrze, gazy i obfite ślady ropy⁻ występowały często, lecz mała średnica pierwszych dwu szybów nie pozwalała dosięgnąć właściwych pokładów ropnymcli, co dopiero stało się w szy⁻bie trzecim i to z bardzo pomyślnym skutkiem. Dnia 5. z. m. przyszedł wy⁻buch ropy, który⁻ wypełnił wszy⁻stkie istniejące rezerwoary⁻ i zmusił do w⁻y⁻-starania się o dalsze, który⁻ch potrzeby tam nie przewidziano. Z tej przyczyny ilość wy⁻rzucona w pierwszymeh 24 godzinach nie może być dokła-dnię podaną, lecz przewy⁻ższa w każdy⁻m razie o wiele jedną cysternę. Odkrywka ta oznacza bez-przecznie niebywałe oży⁻wienie tej okolicy⁻, która i‘d świetnych czasów Słobody⁻ dużo straciła na uroku. Pokazuje się także znowu w⁻ tym wypadku, że na galicyjskich polach naftowych potrzebną jest

tylko wytrwała i oględna praca wiertnicza, aby dojść do bogatych zapasów ropy, które u nas nie są tak szczupłe i rzadkie, jak niektórzy mogliby sądzić podług niepowodzeń, wynikających tylko z nieodpowiedniego wiercenia. Dodać należy, że w tym wy pułku jest to zasługą p. B. Łodziń-skiogo, byłego sekwestra kopalń firmy Wolski i Odrzywolski, który wbrew stawianym trudnościom i przeszkodom przeforsował w zarządzie kasy oszczędności dalszo prowadzenie robót wiertniczych w Kosmaezu.

Że w Galicy i istnieją pokłady ropy w rodzaju amerykańskich a nawet rosyjskich, dowodem tego są między innemi wiercenia borysła-wskie, które im głębiej sięgają, tern są produkty-wniejszo. Bądź co bądź uderza ta okoliczność, że w Borysławiu, gdzie dopuszczalna najmniejsza odległość szybów wyzyskaną jest do ostatecznych granic, każdym szyb w głębszych horyzontach ma zapewniony swój regularny przypływ 2—3 cystern dziennie, a nawet ta ilość zostaje niekiedy prześcigniętą, jak tego dowodzi jeden szyb akc. tow. karpackiego, który przy pogłębieniu dostarczył aż 5 cystern dziennie. I w dalszem sąsiedztwie Borysławia, jakoto Mraźnicy i Nahujowicach osiągnięto w ostatnim czasie zadawalające rezultaty.

Dalej zaznaczyć wypada utworzenie się nowego akc. tow. pod nazwą „Naftowe Tow. akc. Beskid⁻⁴ ż pp. ALert Lamarche (Leodyum), Henryk W encke (Hamburg), Karol von Hage n (Langenüls) i M. H. Reich (Dukla) na czele. Podług zakomunikowanego nam . statutu obejmują apporta tego towarzystwa : ł) prawa eksploatacyjno p. Lamarche w c. k. okręgu gospodarczymi Sta-rzawa i w gminach Starzaw.a, Łopusznica, Łopu-szanka, Smolnica z Rudawką, Nanowa, Wolica, /■$3 Obersdorf, Smereczna i Princentlial; 2) prawa eksploatacyjne Société anonyune belge galicienne des pétroles w Leodywim (w bkwidacyi) na dobrach rzyunsko-kat. biskupa przemyskiego w Brzozowie i Starej wsi i różnych gruntach rustykalnych we wsi Rudawce. Kapitał towarzystwa wynosi 1 mil. koron i rozłożonym został na 200 akcyj po 500 kor.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego otrzymało w R gach koło Równego szyb dający zwy⁻ż jednej cysterny ropy dziennie.

Szkodliwość nafty dla zdrowia. Kwestyą tą zajmowano się już dawno w Rosyd w łączności z zanieczyszczaniem Wołgi przez okręty rzeczne, ładowane ropą i odpadkami. Mianowicie zmniejszony połów ryb, przedewszymtkiem znanego z kawioru wy⁻za był przyczynią badań, czy i o ile rzeka Wołga zostaje zanieczyszczaną produktami naftowymi z powodu wyciekania ich w czasie transportu. Najusilniej zajmował się tą sprawą prof. Chłopin w hygienicznym instytucie uniwersytetu d rpackiego. Prof. Chłopin zwrócił ściślejszą uwagę no azotowe połączenie ropy bakuń-skiej, które już przed nim odkryli w galicyjskich produktach pp. Radziszewski, Bandrowski

i Załoziecki, i badał je także w kierunku ich trujących własności. Pokazało się jednak, że składniki te wywierają specyalnie na narybek mały trujący wpływ, temsamem wiec nie można je porównywać do alkaloidów roślinnych lub ptomai-nów, tworzących się podczas procesów gnicia ciał zwierzęcych.

ługi i śledzie, za'o karpie i białe ryby najwytrzymalsze. Kwasy naftowe działają zabójczo na bakte-rye i z tej przyczyny mrgą być użyte jako debrę środki aniysc ptyczne, co znów stanowi ich dodatnią stronę.

Obecnie leży przed nąmi praca jednego ucznia prof. Chłopina, p. Kupeis'a, jako rozprawa magisterska, p t „Dal-zo studya nad szko-dliwemi własnościami nafty i jej produktów na ryby i inne organizmy zwierzęce“.

Kupeis dochodzi do następujących wniosków:

Nafta dokładnie oczyszczona i wyższe frak-cye jej nie zawierają prawie żadnych jadowitych składników, ostatnie tworzą się jednakowoż z węglowodorów ropy, jeśli takowa pływa w cienkich warstwach na wodzie przy równoczesnem działaniu promieni słonecznych. Do bezwzględnie jadowitych substancyj autor zalicza niższe węglowodory, (?) fenole a szczególnie kwasy naftowe, które specyalnie w destylatach solazowych w wiel-kich ilościach się znajdują. Szkodliwy wpływ kwasów naftowych na ryby⁷ zawisł zupełnie od ich rozpuszczalności w wodzie. Kupeis tedy⁷ stu-dyTowrał specyalnie wTarunki, w których kwasy naftowe rozpuszczają się w wodzie, i doszedł do przekonania, że kwraśne węglany⁷ wapniowe i ma-gnowe szczególnie ułatwiają rozpuszczalność; zatem w obecności ‘tych ciał woda nabiera własności trujących. Sól kuchenna i glaubcrska przeciwnie obniżają zdolność rozpuszczalną. Nie wszystkio ryby |

i zwierzęta są w jednakowym stopniu wrażliwe na j Zgłoszenia pod 1. L. 100 do Admin. JSllftjJ. działanie trucizny naftowej. Najwrażliwsze są bie-

Urzędnik buchalteryjny,

władający dobrze językiem polskim, który przez kilka lat zatrudnionym był przy największych galicyjskich towarzystwach naftowych jako buchalter, kasyer, korespondent, a także prowadził przez dłuższy czas kopalnię, poszukuje odpowiednej posady.

Zgłoszenia do Administraeyi tego pisma pod Nr. 333.

'W

Jakiekolwiek zagwożdżenie szybów otl-gważdża i wodę w szybach pod gwarancją zamyka — również udziela listownie porady. Dyskrecja zapewniona. Przy zawiadomieniu należy podać dymensyę i głębokość otworu.

& A    AA

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław Jlirski przy pomocy kierownika inż. Władysława Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie:

Kotły lokomobilowe dla kopalń, Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

ropy „ROPA“

Stowarzyszenia gal.

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

gk-§=-

rkH—

p#-

gk-s*-

!ks«-

ß«n

k+~

gk-*~ Ijk-i—

fik-?—

tk-*=-

IjkHo-

kż

k-ś<

k-ś~-

I<H~

jk-S»-

HH-

kż

k-s—

kk°>-

B<h—

é«h<-

;<hs-

k-*e-

81

13

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

Siaœitæ'tiKBêæ

Gorlicach

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

iii

Ili

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

ZASTĘPSTWO

fabryki rur stalowych syStCIMl Mannesmanna, jaKOteŻ narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

Cenniki na żądanie.

a&Jg* Cenniki na żądanie.

Ai

•hi

-=>H>

>H>*

“°£-3

81

53;

-i

-=-R>;

18

H»

-**g

—H>S

81

81

81

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektry- X eznego przenoszenia siły i oświetlenia we $ wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, > pomieszkali etc.    ^

Mjr -

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta-łych, zmiennych i wirowych prądów do ^ wszystkich celów.

mm

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

Lampy łukowe, Żarowe (dzienna fabry- Ç kaoya l.óOO sztuk).    ♦

Z    "Wszelkie    artykuły dla instalacyi elektrycznych.    %

Elektryczne Wenty-

♦    Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych.

X latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wy- £ dzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi. <►

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦O»»»»» <>♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦ ♦

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wieriniczc. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

ż s z e.

• r—.

Ceny

i mm

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, nlica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje

W ROPĘ "«B

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hatacińskiego.