NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

, Pren-amerata -wynosi rocznie 3.2 Isorom.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Jnż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 9.

Nowy system wiercenia Leona Mikuckiego. — O pochodzeniu fliszu. (Dokończenie). — Stan ekonomiczny przemysłu naftowego w Galicyi. — Wyciąg z projektowanej niemieckiej taryfy cłowej dla produktów naftowych. — Protokół Sekcyi górniczej I. Zjazdu przemysłowego w Krakowie. — Kronika.

Rywalizacja ta jak każda inna użyta w dobrej sprawie wyjdzie na pożytek ogółu.

ca-

Nowy system wiercenia

Leona Mikuckiego.

(Z fotograflczną odbitką i rysunkami).

W ostatnim zeszycie „Nafty“ autor artykułu „z Borysławia“ zrobił pochlebną wzmiankę o rezultatach ostatniego wiercenia, wykonanego przez firme „Mikucki & Perutz“ systemem płuczkowym w szybie nr. 15 na kopalni przedsiębiorstwa naftowego „Męcin-ski, Płocki,. Sroczyński, Suszycki i Spka“ w Borysławiu.

Wzmianka ta zachęciła mnie do bliższego opisania zasadniczych cech naszego systemu i aparatu wiertniczego, którym wzięliśmy ten rekord wiertniczy galicyjski, jak to autor artykułu nazywa. Niezaprzecze-nie jest, to do tego czasu najlepszy rekord wiertniczy na naszych galicyjskich terenach. Wykonaliśmy w dwóch równych miesiącach 510.50 m., zrobiliśmy więc dobry początek i mamy nadzieję, że przy dalszych wierceniach potrafimy ten rekord poprawie, a jeżeli przez inne systemy zostaniemy pobici, znajdziemy w tej klęsce tylko zachętę do dalszego postępu, udoskonalenia szczegółów. Sempre avanti!

Odbitka fotograficzna przedstawia łość naszego żurawia wiertniczego ; odznacza się on zasadniczo od kanadyjskiego zastosowaniem nastawialnej korby, której rysunek zrozumiały przedkładam.

Główny korpus korby Jc zaklinowanym jest na wale transmisyjnym żurawia, dokoła bolca p obraca się tarcza korbowa s z wprawionym w niej stale czopem korbowym b, tarcza ta zaopatrzona w koncentryczne pierścienie tarciowe rr, przez lekkie zabicie klina d wchodzi w kontakt tarciowy z takimiź samymi pierścieniami w głównym korpusie korby Tc a opór tarcia między tymiż pierścieniami jest zupełnie wystarczającym do niedopuszczenia samowolnego przesunięcia się tarczy na korpusie, a więc do zmiany ex-centryczności.

Ponieważ bolec p nastawionym jest ex-centrycznie do osi wału w, więc przez obrót tarczy s można otrzymać wszelkie dowolne nastawienie excentrycznosci bolca b względem osi wału iv, my zaś konstruujemy nasze korby z nastawialnością w granicach od 40 do 250 mm, co odpowiada wzniosowi świdra 80—500 mm. Nastawianie to uskutecznia sio na poczekaniu.

Nadmieniam jeszcze, ze korba ta patentowana, cała w stali wykonana, poleconą być może do użycia do każdego żurawia, odznacza się wielką prostotą konstrukcyi, ogromną wytrzymałością, jest smarowana automatycznie. a że cena jej wynosi około 500 środka wieży, które zwykle budujemy z 3 calowych brusów, w wymiarach G m na dole, l⁻5 m. u góry.

Ponieważ przy wierceniu płuczką na sztywnym rurkowym przewodzie niezmiernej wagi jest rzeczą bardzo czułe opuszczanie przewodu, a wiec wiercenie bardzo krótkim udarem, tak by w pierwszej linii

Mi

jf,

Ki

II

II

O,

i.

Vv

Sili

koron, więc i ta okoliczność nie jest odstręczającą. Złamanie lub obruszanie się bolca z powodu bardzo silnej konstrukcyi jest wprost wykluczone.

AV żurawiu naszym wiertniczym prowadzimy liny wprost na rolkę wieżową z wałów linowych, umieszczonych nad balansem. Cały żuraw jest wstawionym 50 cm. do zaszanować rurki sztangowe i by zbliżyć się do założenia, że w uderzeniu i pracy wiercenia udział ma brać tylko świder i ciężar wiertniczy. Z tych względów popuszczadło nasze jest urządzone bardzo precyzyjnie, a opuszczanie odbywa sie albo ręcznie przez pociąganie łańcuszka lub maszynowo za pomocą hebelka i rolki frykcyjnej, co również uwidocznia częściowo fotografia żurawia, częściowo rysunek popuszczadła.

Również dobrze i lekko zaciąga się cały przewód do góry ręcznie lub maszynowo w czasie wiercenia lub w przerwie.

Używamy także do naszych wierceń płuczkowych zwykłych żurawi kanadyjskich, przerabiając je tylko o tyle, że montujemy przy nich korbę nastawialną, a zamiast balansu drewnianego używamy balansów z be-

Jako przewodu używamy rurek 52 mm zewnętrznej średnicy o 6 mm grubości ścian, w najkrótszym zaś czasie zastosujemy zamiast nożyc dla osiągnięcia giętkiego i miękkiego połączenia między ciężarem a rurkami przewodowemi, a więc dla ochrony i oszczędzenia rurek, łącznika zrobionego w kształcie rurki grubościennej z drutu stalowego. Łącznik ten o wielkiej wytrzymałości na urwanie będzie równocześnie nieprze-

m.Ti

B-

f'

m.Ti.

a-(§:

Wm 'AZmm

A.

3---

r.

h©;)

J «S33 - -    - -

rm

Ud

lek żelaznych lub balansów blaszanych parabolicznych, przyczem popuszczanie odbywa się za pomocą koła umieszczonego na dole przy stanowisku wiertacza, za pośrednictwem ślimaka i koła ślimakowego. Ten sposób zastosował w Potoku inżynier Pabiański, a jest on niezaprzeczenie dobrym, odznaczając się prostotą i łatwością przymontowania go do każdego żurawia kanadyjskiego.

puszczalnym dla wody płuczkowej i będzie wytrzymywał wysokie ciśnienie. Do płukania używamy pompy parowej o sprawności 300 lt. na minutę, robimy do 130 udarów na minutę, wiercimy zwykłymi świdrami excentry-cznymi, nawiercanymi jedną dziurą do samego spodu nóżki excentra; wznios prawie stale używany wynosi 9 cm., w iłach dochodzi do 14 cm.

tern krótki opis urządzę- | zna zdanie, źe piaskowce mogą być tylko

utworem płytkiego a iły i margle tylko głębokiego morza, jak gdyby płytkość i litora-lizm z jednej, a głębokość i pelagizm z drugiej strony były pojęciami zupełnie się pokrywającemu Tymczasem epokowe badania prawdziwych osadów pelagicznych dokonane przez Murray a, Renarda i ich następców, wykazały, źe w dostępnych naszym badaniom formacyach dawniejszych my wogóle prawdziwych osadów pełnego morza tak dobrze jak wcale nie znamy i niemal wszystko jest tylko utworem litoralnym i płytkomorskim, (pomijając oczywiście utwory wcale nie morskie). A nadto rozważmy jeszcze, jak olbrzymiego czasu i ilu oscylacyj wymagałoby osa-102-00 m. dzenie np. kompleksu fliszowego 300 m grubego i doskonale warstwowanego, w którym, jak to bardzo często bywa, co 30—50 cm następuje naprzemian warstwa piaskowca i warstwa margtu fukoidowego, gdyby słusz-nem było powyższe przypuszczenie !

Cały flisz jest prawie wyłącznie tylko utworem wybrzeża i morza płytkiego. Ale i to twierdzenie jeszcze poruszonej kwestyi nie załatwia, bo takimi samymi utworami są i inne formacye nie fliszowe, a specyalui© np. wapienie koralowe, ławice muszlo we 510-50 m. i inne, których brak właśnie fliszowi jest właściwym.

Kończąc na nia, zestawiam jeszcze wyjęty z z u mal u wiertniczego postęp robót.

Szyb nr. 15 zaczęto wiercić dnia 24. czerwca b. r., kopanego szybu było 10-50 m., wiercono po kanadyjska do głębokości 78*20 in., osiągniętej dnia 3. lipca, a wiec w dniach dziesięciu wywiercono 78-20 m.

Dnia 4. lipca zapuszczono rury 10” do głębokości 78*20 i zamknięto tymiż rurami wodę wierzchnią, zapuszczono następnie rury 9” i rozpoczęto wiercenie płuczkowe, do końca tygodnia osiągnięto głębokość 102-90 m.

Odtąd wiercono stale płuczką, robiąc tygodniowo :

64-30 „

zamknięto wodę rurami 9” w gło- 31 TO „ bokości 285 m., zapuszczono rury 7”

54-60 „ 49*70 „ 52-40

d. 24. sierpnia 53-50 „ Zrobiono po kanadyjsko i płuczką w pierwszych dwóch tygodniach 102-90 „ Cała głębokość dnia 24. lipca wynosiła

czyli źe w dziewięciu tygodniach równych dwom miesiącom wywiercono naszym sposobem 510.50 m.

Dnia 12. września 1901.

O POCHODZENIU FLISZU.

Skrócenie rozprawy w „Kosmosie“ Profesora

RUDOLFA ZUBERA.

(Dokończenie).

Najpierw określano flisz krótko jako osad pelagiczny, czyli głębokomorski (wedle zwykłego wyrażenia), co miało usprawiedliwiać jego brak skamieniałości. Pogląd ten musiał oczywiście upaść, gdy się przekonano, źe piaski i zlepieńce morskie mogą się osadzać tylko w pasie przybrzeżnym. Ale do dziś jeszcze na każdym kroku spotykać mo-

Kilkoletnie podróże dawniejsze (1886— 1892) po różnych częściach południowej Ameryki, a zwłaszcza ostatni mój kilkomiesięczny pobyt (od kwietnia do lipca 1900) na wyspie Trinidad i w Venezueli, z czego dwa pełne miesiące mieszkałem wyłącznie na wysepce Pedernales, należącej do delty Orinoka a wreszcie szczegółowe studya literatury, z czego najwięcej trafnych wskazówek znalazłem w znakomitych dziełach J. Walthera*), doprowadziły mnie ostatecznie do następujących poglądów :

Xa wyspie Trinidad i w przyległych częściach Venezueli nie tylko znajduje sic prawdziwy flisz dawniejszy (kredowy i trze-

*) Einleitung in die Geolog-ie als historische Wissenschaft (Jena 1893/4); Lebensweise der fossilen Meerestbiere (Ztsclir. d. g-eol. Ges. XLIX. 1897); Gesetz der Wüstenbildung’ (Berlin 1900).

ciorzedny), ale w płytkie m mórz u, o t a-c z aj ącem deltę O r i n o k a, jeszcze dziś tworzą się osady fliszowe.

ryb, a w szlamie brzeżnym skorupiaków. A jednak nie ezęsto zachowują sie ich szczątki w osadach. Jest to łatwe do zrozumienia, gdy sobie uprzytomnimy, ilu innym organizmom służą one za pożywienie i jak szybko wszystko, a zwłaszcza ciało zwierzęce, rozkłada się w tamtejszym klimacie.

Korale w tej mętuej i często na pół słodkiej wodzie, jak wiadomo, żyd nie mogą. Ostrygi i inne małże i ślimaki, morskie karłowacieją w tern błocie i zwolna zupełnie wymierają.

Omawiając następnie stosunki zatoki Paria i przy ujściu ramiona cano Pcdernalis rzeki Orinoko, tłumaczy autor sposób tworzenia się osadów tamże i kończy te swoje wywody następującym ustępem :

Wodorosty rosną obńeie dalej od brzegu. Największego i najtrwalszego niewątpliwie kontyngentu substapcyi organicznej dostarcza tym osadom niezawodnie owa charakterystyczna i niesłychanie bujna wegetacya (głównie Mangrove, ale także i czysto lądowa). Zawsze, a zwłaszcza po powodziach, widzieć można nietylko na rzece, ale i w otwartem morzu olbrzymie pnie i gałęzie oraz owoce pływające tak długo, aż ostatecznie namo-knięte i obciążone namułem, opadają na dno i dostają się do osadów, w których stosownie do warunków' lokalnych, zwęglają się lub kamienieją. Drobny miał (détritus) roślinny niezawodnie wchodzi w znacznej części także w skład osadów, zwłaszcza ilastych — i zdaj e m i się, że ź r ó d ł e m bitumiczn o-ści pokładów tą drogą powstałych, musi być, jeżeli nie wyłącznie, to przeważnie ten miał r o ś 1 i n n y, a nie zwierzęcy, który się w tych w ar unie ach ani 2d godzin ostać nie z doł a*).

Niejednostajna chyżośc i zmienny kierunek prądów wody, zmiany poziomu, nierówności dna i inne ustawicznie zmieniające się przeszkody powodują, że równocześnie w różnych miejscach i naprzemian w tych samych miejscach osadza się raz piasek, raz namuł ilasty, raz marglowy (głównie z roztartych skorupek wapiennych pochodzący),

Bardzo płaskie dno i znaczne oscylaeye poziomu wody spowodowane raz przez przypływ i odpływ, potem przez wiatry a wreszcie przez zmiany pór roku (suchej i deszczowej) powodują nadto, że bardzo rozległe obszary znajdują się to po kilka godzin, to po kilka dni, tygodni lui) miesięcy, naprzemian raz pod wodą, to znów nad wodą.

Otóż mamy i wyjaśnienie braku skamieniałości w' utw'orach fliszowych.

A teraz zobaczmy, czy mamy podstawy do twierdzenia, że powstawaniu fliszu śródziemnomorskiego musiał towarzyszyć klimat podzwrotnikowy, bo nie trzeba chyba dowodzić, że ten klimat obok warunków' geologicznych jest najinte-gralniejszą przyczyną, że stosunki sedymen-tacyi i życia organicznego u ujścia Orinoka są właśnie takimi, jak wyżej opisałem.

A wtedy widzieć można te miliony krabów, robaków i innych istot żyjących w miękkim szlamie, te masy gazów błotnych wydymających ów namuł, te ślady brodzących ptaków i pełzających gadów, te masy substaneyi organicznej bardzo szybko się rozkładającej pod wpływem wilgoci i palącego podzwrotnikowego słońca, to chwilowe przysychanie i pękanie powierzchni na powietrzu i pokrywanie jej nowymi osadami przy ponownym zalewie, przez co muszą powstać na granicy trwałe odlewy wszystkich poprzednio powstałych nierówności, a więc oprócz owych rozmaitych śladów, także pręg falistych równoległych i interferencyjnych, gnijących gałązek itp. Źe tu mamy autentyczną deinonstra-cye powstawania wszystkich owych zagadkowych cech fliszu, jak naprzemianległość ważkich warstewek piaskowca z iłami i mar-glami, owych hieroglifów, śladów fal, struktury skorupowatej i innych, o tern nikt wątpić nie może, kto choć raz widział te objawy powyżej naszkicowane.

*) Kwesty a ta, łącząca się już z pocliodze-dzeniem nafty, będzie przedmiotem bliższej dysku-

A teraz przypatrzmy się jeszcze życiu organicznemu tych regionów. Oto w mętnych tych wodach żyją przedewszystkiem miliony syi przy innej sposobności.

Otóż znane badania Neumayra nad fauną epok jurajskiej i kredowej, dalej ba- organizmów, o ogólnym charakterze powyżej dania Ettingshausena i innych nad florą kre-

dową i eoceńską wykazały niezbicie, że w całej prowincyi śródziemnomorskiej musiał panować w tych epokach, a więc i przez cały czas tworzenia się formacyj fliszowych, klimat podzwrotnikowy. Nadto przemawia także za tem charakterystyczne występowanie czerwonych iłów w kilku poziomach fliszu. Po obszerniejszym wywodzie powiada w tej sprawie bardzo słusznie J. Walther¹). „Die ro-the Farbe ist charakteristisch für die mei

sten tropischen Alluvionen, sie beherrscht die Ablagerungen von Flüssen und Seen, sie findet sich im Schlamm des Litorals und in den Sandbergen der Dünen“. Wprawdzie przy samem ujściu Orinoka nie widziałem czerwonego zabarwienia osadów, lecz tylko żółte, brunatne lub czarne, ale w aluwiach dawniejszych na Trinidad widziałem także barwę zieloną i czerwoną, a nadto wiadomo, że nieco dalej od brzegu, właśnie w regionie ujść Orinoka i Amazonki, znalazła ekspedycya Challengera na dnie morza płytkiego namuł czerwony pochodzenia lądowego, różny od pelagicznych osadów czerwonych.

Do całej powyższej argumentacyi przybywa jeszcze i ten znamienny fakt, że, jak wiadomo, osady deltowe i estuaryowe dochodzą często bardzo znacznej miąższości i są prawie zawsze doskonale i wąsko warstwowane.

A w końcu należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną ważną okoliczność. Jak wiadomo, dążą wszystkie delty a w spotęgowanej mierze delty tak potężne i wspierane przez wegetacyę podzwrotnikową jak Orinoko Mississippi, Ganges itp., do rozszerzania swego obszaru ku morzu. Naturalnym skutkiem tej właściwości musi być, że warunki sedymen-tacyi i życia w obszarach morskich zdobywanych zwolna przez deltę rzeczną, muszą się stopniowo zmieniać, i to w tym kierunku, że pierwotnie czysto morska fauna i flora, gdy dostają się coraz intenzywniej pod wpływ namułów rzecznych i wody słodkiej, to za-* czynają degenerować i zanikać; następuje

serya osadów coraz uboższych w szczątki przedstawionym — a, jeżeli nie zajdą tym

czasem jakie inne okoliczności, mogące przeciwdziałać temu porządkowi (dyslokacye, zmiany klimatyczne), to ostatecznie powstaną w tem miejscu wyspy, lasy, moczary i jeziora słodkowodne. Przekonałem sie o tem na Pedernales przez wiercenia wykonane na brzegu. Gdzie dziś panuje słony namuł i piasek, a rzadkością są drobne i cienkie muszelki i śliniaczki, tam wywierciwszy tylko kilka metrów w głąb, wydobywaliśmy jeszcze niewątpliwie nowoczesne piaski morskie z obfitą i piękną fauną, z całemi gniazdami dużych i grubych ostryg, jakie dziś już tylko daleko od regionu delty żyć mogą. Dziś panuje tam jeszcze słona woda i to jeszcze długo potrwa, ale z czasem i to się zmieni, i miejsce morza zajmie ląd i woda słodka.

Otóż i pod tym względem znajdujemy liczne analogie w dawnych formacyach fliszowych. Jak wiadomo, łączy się flisz alpejski ku górze z tak zwaną molassą najpierw morską, a wyżej słodkowodną z pokładami węgla brunatnego. W Karpatach następuje nad właściwym fliszem jeszcze dolno mioceńska tak zwana formacya solna, a dalej górny miocen wprawdzie z fauną jeszcze morską, ale także i z pokładami węgla.

Kie potrzebuję tu prawie dodawać, że odmienne wyglądanie obecne fliszu, niż osadów dziś powstających w warunkach opisanych, jest tylko wynikiem długiego czasu oraz czynników dynamicznych, zewnętrznych i wewnętrznych.

Dla uzasadnienia swych powyższych poglądów na genezę fliszu, wybrałem deltę Ori-noka, ponieważ stosunki tamtejsze sam na miejscu poznałem. O ile jednak mogłem zasięgnąć dalszych informacyj z literatury, ja-koteź od kolegów zawodowych, to zdaje mi się, że są iune miejsca, gdzie to samo odbywa się w jeszcze znacznie większych rozmiarach. Takiemi miejscami będą prawdopodobnie: zatoka meksykańska z deltą Mississippi, cześć zatoki bengalskiej u ujścia Gangesu i Bramaputry, a już specyalnie dla Karpat, to chyba może nie ma obszaru, któryby więcej analogii mógł okazywać dziś dla zro-

zumienia ich dawniejszej historyi geolo- | gotowania do wystąpienia do konkurencyi gicznej, jak płytkie morze zasiane archipelagiem wysp i wysepek i zasypywane osadami mnóstwa rzek i rzeczek wśród klimatu i we-getacyi podzwrotnikowych, rozciągające sic miedzy Malakka, Sumatrą, Jawą, Borneo i Kambodżą.

425.400 metr. cent.

Stan ekonomiczny przemysłu naftowego

w Galicyi.

Referat R. Załozieckiego na I-szym zjeździe przemysłowym w Krakowie.

Pomimo że początki przemysłu naftowego sięgają w Galicyi najdalej wstecz, gdyż jeszcze w r. 1816 Józef Hecker pierwszy w ogóle rozpoczął destylacyę i przeróbkę surowego materyału w Truskawcu koło Drohobycza, a następnie Ignacy Łukasiewicz między latami 1856—1857 pchnął go rzutem swojej energii na nowe tory, to jednak przemysł ten dopiero w ostatnich czasach przybrał większe rozmiary i tem samem nabrał szerszego znaczenia, wychodzącego daleko po za ramy znaczenia lokalnego. Zasługa w tem śp. St. Szczepan o wskiego, owego światłego geniusza, który niby meteor zabłysnął na horyzoncie naszego kraju i jako meteor zgasnął, oświetlając drogę dalszego rozwoju płomiennym szlakiem, który jego wiedza, zapał i wiara w odrodzenie kraju wytknęła.

Od wystąpienia Szczepan o wskiego datuje nowa faza rozwoju naszego przemysłu naftowego, jego bezpośredniemu przyczynieniu sic zawdzięczamy odkrycie i rozwój naszych największych kopalń naftowych, jego pracy pierwszą na wzór amerykański urządzoną wielką destylarnie naftową, jego zdolnościom skuteczną obronę interesów przemysłu naftowego a jego rzutkości organizacyę producentów, która w zawiązaniu związku producentów ropy znalazła swój wyraz. To też galicyjski przemysł naftowy wzrósł z małych początków do światowego znaczenia, osiągnął dzisiaj ten stopień rozwoju, jaki uchodził dawniej za kres dążeń, to jest stał się w możności zaspokojenia potrzeb austro-węgierskiej monarchii a obecnie czyni przy-za

granicami państwa.

Cyfrowo wynosiła produkcya ropy za ostatnie 15 lat w Galicyi: w roku 1886

Produkcya ropy w Galicyi powiększyła sie w przeciągu ostatnicli 15 lat 8-krotnie i zajmuje dzisiaj w światowej produkcyi trzecie z rzędu miejsce.

Jeżeli cyfry powyższe przedstawiają nam bezwzględną ilość produkcyi, to ważną jest rzeczą poznać środki, jakiemi ona do skutku przycnodzi ; tylko jedno w połączeniu z drugiem da nam obraz ekonomicznego znaczenia tej gałęzi krajowej wytwórczości. Do tego celu może nam posłużyć poniżej umieszczona tablica, ułożona z rocznych sprawozdań c. k. ministerstwa rolnictwa pt. „Statistik des Naphtabetriebes in Galizien“ i prowadzonej przez krajowe Towarzystwo naftowe. statystyki produkcyi ; w zestawieniu tern ograniczymy się na ostatnich latach 5-ciu i tak samo dalsze wnioski tylko odnośnie do tego przeciągu czasu wyciągniemy. (Tabela na str. 138).

Jeżeli przyjmiemy, że na wartość całej produkcyi składają sie tylko szyby wykazane na końcu każdego roku jako produktywne, to na każdy szyb wypadnie produkcya roczna w przecięciu ostatnich 5 lat 2.315 mtr. ctu. wartości 12.063 koron.

Z zestawienia za ostatnie pięciolecie możemy także wyliczyć trwałość produkcyi szybów, a w szczególności jeżeli porównamy przyrost szybów w rubryce „w wierceniu“ z ubytkiem szybów na końcu przyjętego cza-

Rok

Ilość przedsiębiorstw w ruchu

Ilość szybów

produktywn.

wwierceniu

Produkcya roczna w mtctn.

Przeć, cena j Wartość całej ropy' w kor. i produk. w kor.

1896

211

1897

245

1898

242

11851)

12842)

1407³)

237

185

183

1899

221

15244)

322

1900

172

1601

274

3,397.650

3,096.263

3,231.420

3.216.810

3,263.340

4.92

4.28

5.08

5,15

6.59

16,716.438

13,250.206

16,415.606

16,566.571

21,505.410

sokresu. Ilość wywierconych szybów które stawiają one bardzo odmienne warunki wier-w tym czasokresie weszły do rzędu produk-    cenią; Schodnica łatwe, Borysław trudne, to

tywnyeh, a zatem w każdym następnym roku    też kosztuje metr bieżący wiercenia w Scho-

dnicy szybu do 500 m. głębokości wraz z rurowaniem 76 koron a w Borysławiu 110 koron, cały szyb przeto w Schodnicy około 40.000 koron, a w Borysławiu 56.000 kor. Ponieważ obecnie głębokość szybów w Schodnicy przekroczyła liczbę 600 m, a w Borysławiu od samego początku wiercono szyby z obfitą ropą do 700 m a dzisiaj do 800 m, przeto ze względu na to, że dalsze wiercenie nieproporcyonalnie powiększa koszta, należy dla wydajnego szybu w Schodnicy przyjąć jako koszt wiercenia 50—60.000 a dla Borysławia 80—100.000 koron. Dla obliczenia przeciętnych kosztów wiercenia musimy oprócz Schodnicy (Urycza) i Borysławia, uwzględnić jeszcze pozostałe kopalnie i na tej zasadzie, że obecnie na całość produkeyi ropy w Galicyi składają się w przybliżeniu Schoduica-Urycz razem wziąwszy, dalej Borysław, a w końcu reszta kopalń po równej mierze, to jest każda z tych grup przyczynia się mniej więcej w ¹/s części do całej produkeyi, wziąść średnią arytmetyczną dla tych 3 czynników. Dla Schodnicy-Urycza podaliśmy już odpowiedne liczby, jak również dla Borysławia, dla reszty kopalń rozrzuconych po całym kraju możemy znacznie mniejsze przyjąć przeciętne koszta, gdyż w całości są to kopalnie mało rozwinięte, z płytkiemi stosunkowe) wierceniami, których koszta w ca-łem przeciętoem zestawieniu wynieść mogą połowę wiercenia w Schodnicy, to jest 25 do 30.000 koron. Jeżeli z tych liczb i to z wyższych ich granic weźmiemy średnią arytmetyczną, to otrzymamy okrągło 60.000 koron jako przeciętny koszt założenia szybu i liczbę te raczej za wysoką niźli za niską uważać należy

są w tej rubryce wykazane, wynosi razem za pięciolecie 1.201, ubyło w tym czasie — różnica stanu szybów w r. 1900 i 1896 —

416, zatem ubywa w pięcioletnim okresie czasu 1.201 : 416, w przybliżeniu V3 szybów, czyli innemi słowy trwałość jednego szybu wynosi w przecięciu lat 15. Z tego wynika, że cała produkcya szybu w przecięciu oblicza się na 34.725 mtctn ropy wartości 180.945 koron, w tern obliczeniu objęte są też i szyby puste, to jest nie dające ropy wcale. Ten rachunkiem udowodniony wynik można także ubrać w te formę, że każdy, rozpoczynający wiercić szyb, ma widoki uzyskania z niego brutto dochodu 180.000 koron okrągło.

Temu przeciwstawić musimy rozchody, połączone z wierceniem i eksploatacyą szybu.

Liczb dotyczących trudno z tą samą ścisłością podać, gdyż są one w wysokim stopniu zmienne, zależne od warunków wiercenia, od głębokości, od wyboru systemu itd., musimy się przeto zadowolnić tylko przybliżeniem, które uzyskamy, jeżeli porównamy koszta wiercenia szybu do 500 m w naszych dwóch głównych kopalniach, w Schodnicy i Borysławiu, najwięcej używanym systemem wiercenia, to jest tak zwanym kanadyjskim, z którego jednak tylko nazwa i główne zasady zostały, tak dalece został on przez naszych wiertników przeistoczony i do lokalnych warunków przystosowany. Wybór właśnie tych dwóch kopalń jest o tyle trafny, że przed-

9 do togo 50 produktyw. szybów kopanych.

37

Rok 1896 czysty zysk 6,320.000 kor. „    1897

Za ostatnich 5 lat

110,

koron, płaciło w r.

40,- 189718 k. 30, 1898j9 k. 40, a w roku 1899/900 k. 75 dywidendy, czyli 10, 8, 6,

w r.

wych to w ruch puszcza to znów zastanawia.

Roczna produkcja nafty w rafineryaoh galicyjskich wynosiła: w r. 1898

1899

1900

Koszta eksploatacji, to jest pompowania, czyszczenia i administracji szybów, wynoszą rocznie 1.500 koron (w Borysławiu i wogóle tam, gdzie są samopłynące szyby, mniej). Cała 15-letnia eksploatacja szybu razem z kosztem założenia i 5-letnią amortyzacją włożonego kapitału wynosi 100.000 koron, czysty dochód przeto okrągło 80.000 koron.

Bilans ekonomiczny całej produkcji ropy w Galicyi za ostatnie 5 lat przybiera następujący wygląd, jeżeli wstawimy obliczoną wartość średnią w rachunek:

Czysty zysk, jaki odrzuca górnictwo naftowe, przedstawia bardzo pokaźną sumę, która staje się własnością przedsiębiorców a przyczynia się, o ile oni są krajowcami, do wzmożenia się bogactwa krajowego.

W sposób powyższy wykazaliśmy, w jakim stopniu górnictwo naftowe jest przedsiębiorstwem rentownem, ażeby jednak nie pozostawić co do tego żadnej wątpliwości, dodać musimy, jeżeli jest racjonalnie zorgani-zowanem. Pominąwszy stronę techniczna i administracyjną rozumiemy pod racyonalnie zorganizowanem przedsiębiorstwem nafto wem takie, które rozporządza znacznym kapitałem i takowy umiejętnie i oszczędnie używa W innych warunkach staje się przemysł naftowy grą loteryjną, nie można bowiem inaczej nazwać przedsiębiorstwa, które często cały swój majątek stawia na jedną kartę, to jest wkłada w jeden szyb. Doświadczenie uczy, że tylko przedsiębiorstwa zasobne w kapitały, operujące przezornie, zyskały na przemyśle naftowym znaczne dochody, uatomiast drobne przedsiębiorstwa, jeżeli nie były faworyzowane od szczęścia, z reguły traciły.

Historya przemysłu naftowego zaznaczyła już wiele upadków i katastrof finansowych, zwłaszcza przedsiębiorstw obcokrajowych, u których przyłączały się do tego jeszcze powody inne, jak brak znajomości technicznych, stosunków lokalnych, droga

administracja, drogie nabycia praw wiertniczych itd. Xie od rzeczy będzie nadmienić, że zbankrutowane u nas przedsiębiorstwa zagraniczne, przeważnie belgijskie, były głównie interesami spekulacyjnemi, którym więcej chodziło o emisje akcyj i icli spieniężenie, niźli o poważną pracę górniczą.

Jakie dochody są w stanie dostarczyć właścicielom akcyj poważne towarzystwa naftowe w Galicyi, można wnioskować z manipulacji dwóch naszych największych przedsiębiorstw, a w szczególności to warz. akcyj. „Schodnica“ w Wiedniu i akc. tow. Karpackiego w Maryampolu. Pierwsze z nich, rozporządzające kapitałem zakładowym <8 milionów koron w lb.000 akcyj a 500 koron każda, wypłaciło w latach 1890—1899,

75, 100 i 120 koron, tj. 22, 15, 20 i 24,J/o dywidendy, drugie z kapitałem zakładowym 12 milionów koron w 24.000 akcyj po 500 1895[6 k. 50, 1896|7 k.

8 i 15% dywidendy.

/""Kie mniej świetnym interesem są zm\ kłady fabryczne przerabiające ropę, to jest. destylarnie naftowe. W kraju mieliśmy ich

1900U39-, z tych jednak tylko 12 należy \ V do rzędu większych i dobrze urządzonych, reszta zaś są to małe jedno lub dwukotłowe fabryczki, pracujące czasowo, które ruchliwy element żydowski wedle konjunktur handle- A-'

592.269 metr. cent. 617.730    „

683.196    „

Ostatnie 3 lata były latami kartelu naftowego; produkcja podana odpowiada wydzielonemu galicyjskim rafineryom kontyngentu naftowego. Na te lata przypada lwia cześć zysków osiągniętych w ostatnich czasach przez rafineryć nafty, o czem najlepiej świadczy, że za odstąpienie kontyngentu płacono za cent. metr. 4 korony, rafinerzy przeto uzyskiwali mało licząc 5 kor. od 100 kg. wyprodukowanej nafty, nie licząc w to wartości produktów ubocznych jak benzyny, olej i smarowych, olejów gazowych i parafiny.

Nie zbłądzimy przeto, jeżeli w obliczeniu    ażeby z niej stworzyć światowej sławy ko-

ogófnej wartości produkcyi fabrycznej nafty    palnie, która dotąd, to jest

przyjmiemy 0 koron jako czysty zysk z cent. 8 dała 15 mil. cent. metr. ropy wartości metr. Za ostatnie lata przeto możemy zyski około 75 milionów koron, przemysłu rafinacyjnego w Galicyi przedstawić następującemi liczbami: w r. 1898 „    1899

1900

3,373.614 koron 3,706.380    „

4,099.176    „

Ponieważ z całej produkcyi ropy na wielkie przedsiębiorstwa wypada 60—70% błogosławiła kraj nasz, darząc go z natury obfi-w przecięciu ostatnich lat, a z całej pro-    temi    bogactwami mineralnemi,    w rzędzie któ-

dukcyi nafty również 60—70°/₀ na wielkie    rych    najważniejszymi są olej    skalny i wosk

rafinerye odchodzi, przeto lwią część zysku ziemny, głównie z tego powodu, że w całej ciągną z przemysłu naftowego przedsiębior- środkowej Europie nie ma równie boga-stwa na wielką urządzone skale; zysk ten    tych    i dostępnych ich pokładów. Obowiąz-

nieproporcyonalnie zwiększa się jeszcze z tej    kiem    naszym jest korzystać z    tych bogactw

przyczyny, że koszta własne przedsiębiorstw natury, nie dać im zmarnieć lub obcym

wielkich, licząc na jednostkę wydobytego lub wyprodukowanego materyału są znacznie mniejsze — nawet o 50°/₀ jak przedsiębiorstw małych.

Wyżej jeszcze wykazaliśmy, że tylko wielkie przedsiębiorstwa są najwłaściwszą formą przedsiębiorstw naftowych, zniżających ryzyko strat do minimum, ubolewać przeto możemy, że krajowe albo lepiej się wyraziwszy swojskie kapitały tak mały w nich udział biorą i my takowe tylko w formie małych, najczęściej w kilka osób związanych spółkach napotykamy. Z natury rzeczy spółki takie wielkich rzeczy nie mogą dokonać ; jeżeli im się szczęści, to ciągną one wcale pokaźne ale ograniczone zyski, które na wielki rozwój przedsiębiorstwa nie wystarczają, zapewniając właścicielom tylko renty roczne, nie poszczęści się jednak, wówczas cały włożony kapitał tracą już przy pierwszej próbie, która zupełnie nie jest decydującą pod względem wartości rozpoczętego interesu naftowego. W przemyśle naftowym bowiem ten tylko zwycięża, kto ma środki i cierpliwość do wytnvania. Pokazało się to już w niejednym wypadku, a najlepszą tego ilustracyą jest historya rozwoju Schodni ey, zdyskredytowanej przed 30 laty kopalni przez rozmaite luźne i nic zasobne w kapitały przedsiębiorstwa." Potrzeba dopiero było Szczepanowskiego i wielkich kapitałów⁷, jakie wniósł Anglobank wiedeński,

za ostatnich lat

Szerokiej i umiejętnej inicyatywy nam potrzeba, ażeby kraj dźwignąć materyalnie i moralnie, a żadna gałąź wytwórczości nie przedstawia tak korzystnych warunków ekonomicznych jak przemysł naftowy, a w szczególności górnictwo naftowe. Opatrzność po-a często nam nieżyczliwym ciągnąć z nich krociowe zyski, zadawalniając się ochłapami, odpadającemi z tej uczty, jaką obcy kapitał połączony z przedsiębiorczością i wiedzą na polu przemysłu urządzać potrafią. Nie posiadamy każdy z osobna tych warunków, to łączmy się razem, uzupełniajmy się wzajemnie, bo w związkach i stowarzyszeniach leży siła i potęga, wytwórzmy potrzebny majątek przemysłowy z drobnego majątku tysięcy jednostek, a zyskamy podstawy do rozwinięcia akcyi ekonomicznej na wielką skalę, zapewniającej jedynie poważne rezultaty, których owocem kraj cały podzielić się może.

Bogate nawet narody znalazły w zawiązywaniu towarzystw o drobnych a licznych udziałach bardzo korzystną formę asocyacyi na polu przemysłowcem, zwdaszcza górniczo-przemysłowem, potrzebujemy je tylko naśladować, a nic bardziej nie nadaje się do organizacyi takich właśnie towarzystw jak dziedzina przemysłu naftowego. Takiemi środkami należy stworzyć to, czego nam brakuje, a jeżeli I. zjazd przemysłowy da początek do tej organizacyi, to przysłuży się krajowi całemu i szerokim zastępom wyczekujących pracy i chleba robotników, przymierających głodem, lub wychodzącym za morze, nie pewni jutra i przyszłości.

Na zakończenie stawiam przeto wniosek: „I. Zjazd przemysłowy wr Krakowie

uznaje potrzebę założenia wielkiego krajowego towarzystwa akcyjnego dla eksploatacyi ropy o małych udziałach i wybiera komitet egzekucyjny, który ma sic w najkrótszym czasie organizacyą tego przedsiębiorstwa zająć i przygotować materyał do wprowadzenia projektu w życie“.

Wyciąg z projektowanej niemieckiej taryfy clowej dla produktów naftowych

Ropa, płynny naturalny olej ziemny, olej z węgla brunatnego, olej torfowy, łupkowy i z mazi węgla bogheadowego lub ka-nelowego jakoteż inne niewymienione oleje mineralne surowe lub rafinowane, oleje smołowe, także żyv\iczne i parafinowe lub smoliste odpadki z destylacyi olejów mineralnych, o ile ostatnie pływają na wodzie, oleje żywiczne : 10 marek, inne G marek za 1 podwójny cent. metr.

Uwagi. 1. Rada związkowa uprawnioną jest do uwolnienia od cła, przy ró-wnoczesnem nadzorowaniu zuźytkowywania, tych olejów skalnych, któie przeznaczone są do innych celów aniżeli do wyrobu smarów, olejów lub gazu do oświetlania.

2.    Rada związkowa uprawnioną jest przy równoczesnem nadzorowaniu zwolnić od cła oleje skalne, przeznaczone do przeróbki w krajowych fabrykach, zaś wytworzone z nich produkta należy traktować jako zagraniczne, z wyjątkiem olejów lekkich, które, o ile nie służą do smarowania lub opalania, czem obejmuje się także wyrabianie z nich gazu świetlnego, są wolne od cła za poświadczeniem.

3.    Rada związkowa upoważnioną jest, dozwolić do obłożenia cłem rafinowanych, do oświetlania zdatnych olejów skalnych podług objętości, przyczem 125 litrów przy temperaturze 15° C liczy sic za jeden podwójny cent. metr.

Asfalt twardy, cement asfaltowy, kit asfaltowy (= mineralny), cement żywiczny (= drzewny) wolne.

Wosk ziemny w stanie surowym lub przetopionym wolny.

Żywica wszelkiego gatunku z wyjątkiem żywicy węgla kamiennego, maź żywiczna (odpadki fabrykaćyi smoły), żywiczne odpadki destylacyi olejów skalnych, o ile są cięższe niż woda, maź z łupków żywicznych, maź torfowa, węgla brunatnego, drzewna, także daggert, wolne.

Wosk ziemny rafinowany i cerezyna (także w połączeniu z parafiną) w blokach, taflach lub bułach, odpadki z rafinowanego wosku ziemnego i cerezyny 15 marek.

Stearyna, palmityna, margaryna, parafina w stanie surowym lub czyszczonym, z wyjątkiem p irafiny miękkiej i innych nie-wymienionych materyałów do świec 15 mk.

Uwaga. Parafina surowa lub czyszczona do fabrykowania papieru parafinowego za pisemnem zezwoleniem przy nadzorowaniu zuźytkowywania 10 marek. Parafina miękka 10 marek.

Świece wszelkiego rodzaju, woskowe, cerezynowe, parafinowe, stearynowe, olbro-towe, łojowe itp. tudzież pochodnie woskowe i wszelkie świece nocne 23 marek.

Wyroby z wosku, z wyjątkiem świec, stoczków i pereł woskowych, także w połączeniu z innemi substaneyami, o ile takowe nic podlegają wyższemu cłu; wyroby luksusowe (kwiaty z wosku, figurki, owoce, głowy, maski itp.) 2(10, inne 30 marek.

Uwaga. Na towary z cerezyny jest takie same cło jak na woskowe.

Maść parfinowa, wazelina, maść wazeli-nowa (nic pachnąca), lanolina i jej połączenia, za 1 podwójny cent. metr. wagi brutto 12 marek.

Smary wozowe G marek. Inne smary, sporządzone przy użyciu tłustości i olejów, płynne lub stałe, także w formach, za 1 podwójny cent. metr. wagi surowej 12 marek.

Czernidło na buty i inne tego rodzaju sporządzone przy użyciu wosku, masa do podłóg z wosku lub cerezyny, z dodatkiem terpentyny lub t. p. 18 marek.

Wyroby toczone ze stearyny, parafiny lub podobnych materyałów, także w połączeni u z innemi substaneyami, o ile wskutek tego nie podpadają wyższym wymiarom eło-wym, 3G marek.

Z kolei p. Blauth wygłosił swój referat „O znaczeniu torfu w przemyśle“, nad którym przewodniczący otwiera dyskusye. Tu zabiera głos p. L i t y ń s k i, prosząc referenta o wyjaśnienie w sprawie brykietowania torfu i czy w ten sposób nie dałoby się praktycznie dojść do ekonomicznego zastosowania pokładów, w których się także i węgiel znaj-

Protokół

Sekcyi górniczej I. Zjazdu przemysłowego w Krakowie.

Stosownie do regulaminu zjazdu zagaił dnia 18. września 1901 o godz. o. popoł. ]). E d m und Zielenie wsk i, prezes komitetu krakowskiego, obrady sekcyjne, proponując na przewodniczącego sekcyi p. Bolesława Rodzińskiego, przemysłowca naftowego ze Lwowa, na jego zastępcę p. Hieronima Kondratowicza, dyrektora kopalń z Sosnowca a na sekretarza p. Alfonsa bar. Gostkowskiego, przemysłowca naftowego ze Lwowa.

Propozycye tę zgromadzenie przyjęło.

Zapisali się jako uczestnicy sekcyi górniczej następujący członkowie zjazdu:

Pp. Bolesław Łodzińskki, Alfo n s G o s t k o w s k i, Kornel Kozłowski, Jan Zeitleben, Mikołaj Krasu c k i, L e o p o 1 d Lityński, S t a n i s ł a w Ma r s, Julian S t r a s bu rger, Leonar d Wiśniewski, Erazm Fi bieli, Robert Breite n w a 1 d, J a n K o p eck i, F ranc i-szek Dr ob nick i, Stanisław Sokoło-w s k i, F raneisze k B a rtonec, Antoni K o w a 1 e w s k i, 1 w o i W a c ł a w Pieni ą-ż e k, Leon S y r o c z y ń s k i, T a d e u s z Sikorski, Bolesław Długoszowski, prof. J. Steingraber, dr. B ernard D i a m a n d, prof. Roman Załozieck i, Zygmunt Sty ber, dr. K. Bartoszewicz, Władysław Wachal.

Przewodniczący p. Rodziński zawiadamia zgromadzenie, że na życzenie prezydyum zjazdu odczyt p. Bartoneca „O pokładach węgla w Galicyi“ przeniesiono na zebranie plenarne, dyskusya jednak nad tym odczytem ma się odbyć na następnem posiedzeniu sekcyjnem.

torfu jako materyału opałowego przez podniesienie jego wartości kalorycznej.

Prot* Steingraber zapatruje się bar-dzo pesymistycznie na wszelkie usiłowania w celu zwiększenia siły kalorycznej torfu, bo doświadczenie okazało np. w Niemczech, ze torf nadaje się jako opał tylko na potrzeby lokalne, lecz absolutnie nie odpowiada 'potrzebom większego przemysłu, to tez wszędzie węgiel go wypiera. Tak samo i u nas, pomimo famy, ze węgla nie posiadamy, przyszłość rzeczywiście leży w intenzywniejszcj eksploatacyi pokładów węglowych, których mamy więcej, niż nam się zdaje, co zresztą wykaże jutrzejszy referat p. Bartoneca. Mówca zgadza się jednak na própozycyę, stawiana przez referenta, gdyż obowiązkiem naszym jest znać i zbadać dokładnie, co w kraju mamy i dlatego żądania w tym kierunku i co do tortu powinny być energicznie poparte. Prüf. Z ał oz i eck i zapatruje się na kwestye torfową u nas optymistyczniej niż poprzedni mówca. Prawda, że stopień kaloryczny torfu jest zbyt niski, ale zato posiadamy w kraju materyał o bardzo wysokim stopniu kalorycznym, który nadaje się do wiązania w brykiety; materyałem tym są pozostałości z destylacyi nafty. Wprawdzie dotąd brykiety w ten sposób wyrabiane okazały za mało spójności, ale starania w tym kierunku w rożnych miejscach się robią, między innemi np. doświadczenia Aleksie-jewa w Rosyi (dodatek mydła magnezio-wego) i gdzieindziej. W każdym razie nie możemy sprawy bagatelizować, bo podniesienie przemysłu u nas jest zależne przede-wszystkiem od znalezienia obfitego, a względnie taniego opału.

Po ponownem przemówieniu profesora Steingrabera i odpowiedzi referenta, zgromadzenie przyjmuje wnioski na końcu referatu postawione.

Na drugiem posiedzeniu sekcyi górniczej, które odbyło się pod przewodnictwem p. Rodzińskiego w piątek dnia 20. września przed południem, przedłożył p. Pławie ki ze Szczawnicy próbki węgla brunatnego (lignitu) tam znajdującego się, opowiadał o cieczy naftowego charakteru, występującej z tych

II.    Należy dążyć do zmiany niemieckiej taryfy cłowej w kierunku, ażeby umożliwić wywóz produktów naftowych do Niemie.

III.    Należy dążyć do zniżek taryfowych dla wszystkich produktów naftowych do stacyj granicznych Granica i Sosnowice, a to przynajmniej na podstawie wyjątkowej taryfy naftowej, obowiązującej dotychczas dla wewnętrznego ruchu na kolejach austryackich.

Alfons Gostlcowslci.

sekretarz.

duje i wzywał uczestników do zainteresowania sie tą sprawą. Następnie wygłosił p. R. Załoziecki swój referat „O stanie ekonomicznym przemysłu naftowego w Galicyi“ (równocześnie drukowany w „Nafcie“), i postawił niżej podane wnioski, nad którymi uczestnicy zebrania szeroką przeprowadzili dyskusye. W dyskusyi zabierali głos pp. Pieniążek, Bartoszewicz, Gostkowski, Fib ich, Mars, Syr o czy liski, Steingrab er i inni, a p. Krasucki uczynił propozycye co do wyboru komitetu organizacyjnego w myśl pierwszego wniosku prelegenta. Wszystkie wnioski przyjęto a nadto jeszcze dodatkowy wniosek p. Pieniążka Iwa o ulgach taryfowych do galicyjskich stacyj granicznych.

Wnioski, które następnie zyskały także aprobatę plenarnego zebrania, mają następującą treść :

I. Zjazd przemysłowy w uznaniu, że przemysł naftowy w Galicyi jest jednym z nielicznych przemysłów krajowych, który dziś już ma cechę przemysłu pracującego na eksport i naturalną podstawę do wielkiego rozwoju,

że przemysł ten tylko — o ile prowadzonym jest przez słabe finansowe przedsiębiorstwa — nabiera cechę gry ryzykownej ; prowadzony jednak ze znajomością rzeczy przez wielkie towarzystwa finansowe, staje sic przedsiębiorstwem zapewniającem wielkie zyski, a jednak opartem na zupełnie realnych podstawach, dalej konstatując,

że przemysł ten o początkach zupełnie rodzimych, przechodzi szybko w ręce wielkich asocyacyj kapitalistycznych obcokrajowych, czem powoli wypiera element krajowy i że przyczyna tego leży w pewnej trwożliwośei kapitału krajowego w łączeniu się w większe asocyacye kapitalistyczne, która to trwożli-wość pochodzi z braku wyrobienia przemysłowego naszego społeczeństwa,

I. Zjazd przemysłowy w Krakowie uznaje potrzebę założenia wielkiego krajowego T owarzyst w a akcyjnego o małych udziałach cllaeks-pl o a tacy i ropy i wybiera komitet wykonawczy, który ma się w najkrótszym czasie zająć przygotowaniem materyału i wystąpić z dalszą inicyatywą.

W wykonaniu tej uchwały proponuje Sekcya V. wybór Komitetu z następujących osób: Pp. Erazm Fibioh, Wal ery an Stawiarski, Bolesław Łodziński, Stanisław Mars, Alfons bar. Gostkowski, Wacław Pieniążek, Karol Perutz, Tadeusz Sroczyński, prof. Steingraber, Wacław Wolski, prof. Roman Załoziecki.

Komitet ten ma wybrać dodatkowo kilku członków z Królestwa Polskiego i Zaboru pruskiego i ma też wogóle prawo ko-op tacy i.

IV.    Należy dążyć do obniżenia cła od rur walcowanych, sprowadzanych dla celów przemysłu naftowego.

V.    Zjazd wyraża życzenie rewizyi taryf kolejowych odnośnie do węgla mineralnego z dążeniem, by węgiel krajowy co do taryf był co najmniej równomiernie traktowany z węglem pozakrajowym.

Bolesław ŁodzińsH przew. Sekcyi

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

¹

Einleitung in die Geologie, S. 116.

KRONIKA.

* C. k. Starostwo górnicze w Krakowie reskryptem z 24 października 1    864 zawiadomiło kra

jowe Tow. naftowe, że uwzględniając opinię tegoż Towarzystwa uznało pompowanie ropy w niedzielę przy pomocy siły maszynowej jako robotę podpadającą pod wyjątek z § 4 noweli robotniczej z dnia 21. czerwca 1884 Nr. 15 dz. u. p. a więc wyjętą od obowiązku spoczynku niedzielnego.

Spółka akcyjna dla przemysłu naftowego Trzebinia przeniosła prokurę swoją, którą miał dotąd p. Adam Gubatta, na j). Dra Bernarda Diamanda.

Elektryczność w usługach kopalnictwa naftowego. Na polach naftowych w Baku instalują obecnie centralną stacjm elektryczną, która dostarczać ma wszystkim tamtejszym kopalniom ropy światła i siły. Na początek stacya ta wytwarzać będzie elektryczność o sile 2400 koni. Elektromotory będą wykonywały nietylko pracę wydobywania ropy, lecz także, co jest trudniejszem, pracę wiercenia. Do tego celu potrzebne są specyalne motory, mogące wytrzymać wielkie obciążenia, zaś ze względu na łatwą zapalność gazów, wydobywających się z otworów, części przez które prąd przechodzi, muszą być chronione przed zetknięciem się z gazami. Cały obszar kopalń i wieże wiertnicze będą oświetlone elektrycznością. Urządzenie stacyi elektrycznej wykona firma „Siemens & Hal-ske" z Petersburga.

Oberwanie się chmury przyczyną eksplozyi nafty.

Angielskie pisma donoszą o oberwaniu się chmury nad jedną dzielnicą Londynu, co stało się pośrednio przyczyną wielkiej eksplozyi nafty. W rafi-neryi nafty Carless, Copel i Leonard wyparła strumieniami padająca woda zapasy nafty, nagromadzone w ziemnych cysternach, tak, że nafta rozdała się po sąsiednich ulicach. Rozstawiono na różnych punktach ludzi, którzy ostrzegali przechodniów przed rzucaniem zapałek na bruk, jak również ostrzeżono mieszkańców domów, stojących przy tych ulicach. Mimoto pod wieczór spadła z jednego okna gorejąca zapałka i nastąpiła eks-plozya tak silna, że okna okolicznych domów popękały. Ulicami zdawał się płynąć strumień ognisty, od którego zapalały sio domy. Kilka osób wskutek ciężkich poparzeń zmarło, a dużo jest mniej lub więcej rannych.

Urzędnik buchalteryjny,

władający dobrze językiem polskim, który przez kilka lat zatrudnionym był przy największych galicyjskich towarzystwach naftowych jako buchalter, kasyer, korespondent, a także prowadził przez dłuższy czas kopalnię, poszukuje odpowiednej posady.

Zgłoszenia do Administracji tego pisma pod Nr. 333.

Jakiekolwiek zagwożdżenie szybów od-gważdża i wodę w szybach pod gwarancją zamyka — również udziela listownie porady. Dyskrecya zapewniona. Przy zawiadomieniu należy podać dymensyę i głębokość otworu.

Zgłoszenia pod 1. L. 100 do Admin. Nafty.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów', z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław Jurshi przy pomocy kierownika inż. Władysława Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul. Kościuszki 7.

SLŚLŚLMMMM

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcja fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

wwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poreką znajdują sio

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

w Gorlicach

—hh

h*

»H>f=

4SI

4SI

4^i

-*h>h

45p

.=4

stow, zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galieyę i Bako winę

7A^TRP^lTWn fabryki rur stalowych SyStfilM Mannesmanna, liilljlM öl ïï U jakoteż narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski wr Schodnicy.

Cenniki na żądanie. “3È2L

Cenniki na żądanie.

©~$~

Kt

i<H<

rcH<

tr*

§pr

K4

18

tm

ft

Kt

«-?<-

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

! -,

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkań etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta- ^ łych, zmiennych i wirowych prądów do 4 wszystkich celów.

Si

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

-■■jflucTK eerma Lwwsmfr

.. . là

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabrykacja 1.500 sztuk).

T    "Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

♦    Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wenty-

4 latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

Pierwsze Gralicyj skie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomohilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

•N

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje

W ROPĘ

za n^t37’Clb.2anLi^sto⁻wą. "w3rpła,tq,

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z, Hałacińskiego.