NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Prenumerata wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SH0LMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 7.

Projekt budowy dróg wodnych ze stanowiska galic. przemysłu naftowego. — O ulepszeniu ślimaka. — Wiercenie obrotowe piłującemi dłutami i hartowanym śrutem stalowym. — Bakteryologiczne badanie nafty. (Dokończenie). — Statystyka ruchu naftowego w Galicyi w r. 1899. — Sprawy Towarzystw —

Korespondencya —- Kronika

Projekt budowy dróg wodnych

ze stanowiska galicyjskiego przemysłu naftowego.

(Memoryał do rządu od galic. Towarz. naftowego).

Produkcya ropy doszła juz w Galicy i do takiego stadyum rozwoju, źe zdolną jest zaspokoić zapotrzebowanie nafty całej monarchii austryacko-węgierskiej. Z przeciętnej ilości 3V2 milionów metr. centn., jakie produkcya nafty prawie osięga, mniejsza tylko część zostaje przerabianą w samym kraju, a jeszcze mniejsza skonsumowaną. Przeważna ilość ropy a także znaczny udział rafinady idzie na eksport do rafineryj a zwłaszcza:

w roku

Morawa

Czechy

Śląsk

Doi. Rakuzy

Węgry

Siedmiogród

Bośnia

1897

1898

1899

1900

12.941 cyst. 5.507 cyst. 14.575 12.613 15.407

7.740

8.054

9.150

Wywóz przez zachodnią granice kraju, jeżeli tę tylko weźmiemy pod uwagę, wynosił w ubiegłym roku IV2 miliona metr. centn. ropy, a doliczywszy do tego eksportowaną

naftę, benzynę i oleje smarowe, nietylko otrzymamy liczbę 2 milionów m. c., lecz takową przekroczymy.

Cyfra ta, pozostająca do dyspozycyi wywozu krajowego, podniesie się z biegiem czasu w miarę dalszego rozwoju galicyjskich terenów, które okazują w tej mierze niedwuznaczną tendencyę, zwłaszcza jeżeli pomyślne warunki ekonomiczne będą sprzyjały. Kopalnictwo naftowe kryje zawsze w swem łonie-niespodzianki, jak tego dowiodły dzieje jego rozwoju w najważniejszych centrach. Wpływ wielkich kapitałów, żywszy ♦ duch przedsiębiorczy, zawsze udzielały mu rozpędu, który powodował trwały i niespodziewany rozwój. Powinno być naszem dążeniem, aby chwilę te, której zjawienie się uzasadnione jest naukowo dowiedzionem bogactwem naszych gór karpackich w ten cenny surowiec, przyśpieszyć. Pomyślne ekonomiczne warunki konieczne są dla rozwoju galicyjskiej produkcyi naftowej. Niestety, w tym kierunku nic dotychczas się nie stało. Rząd nie uwzględniał żądań galicyjskiego przemysłu naftowego, które i tak ograniczały się do skromnych rozmiarów, co więcej, nałożył na naftę niezwykle wysoki podatek konsumcyjny i ograniczył w ten sposób konsumeye tego po-

wszechnego artykułu, szkodząc mu temsa-mem; bezprawną gospodarką cłową wyrządzał rodzimej produkcyi jak najcięższą krzywdę, pozwalając przez 15 lat na wprowadzanie obcego falsyfikatu, podrożył pracę wiercenia Wysokiem cłem ochronnem na machiny i żelaza i ograniczył eksport przez wysokie taryfy kolejowe. Dodawszy do tego uciążliwe świadczenia na rzecz zakładów ubezpieczeń robotników od wypadków i kas chorych, niebywałe ciężary podatkowe i ucisk fiskalny, braki w ustawodawstwie asocyaeyj-nem, biurokratyczne zastosowywanie praw i przepisów, a przyznamy słuszność zdaniu, że galicyjska produkcya ropy nie cieszyła się podczas swego dotychczasowego tyluletniego istnienia żadna ochrona i opieka.

O    cele

Z drugiej strony jasnem jest, że gałąź przemysłu, która walczyła z tylu przeszkodami i trudnościami, nie miała pomyślnych warunków rozwoju, że zatem wśród odmiennych warunków znajdowałaby się teraz na wyższym szczeblu rozwoju.

Od roku zmienił się ten stan na lepsze ; podwyższenie cła na ropę zrobiło koniec importowi obcego falsyfikatu i wykazało, że galicyjska produkcya ropy potrafi zaspokoić potrzeby monarchii.

Z ustaleniem tego stanu rzeczy, co prawdopodobnie stanie się przy odnowieniu traktatów handlowych i ugody prawnopaustwo-wej w r. 1903, przedsiębiorczość zyska bodziec, który wywoła nadprodukcyę surowca ponad zapotrzebowanie monarchii, a temsa-mem wejdzie na porządek dzienny kwestya wywozu za granicę. Rozmiary eksportu za-wisłemi są przy artykule tak powszechnym jak nafta od taryf transportowych, względnie polityki komunikacyjnej, a gdy potrzeba naturalna i położenie geograficzne wskazują, że sąsiednie państwo niemieckie będzie przy szłym odbiorcą galicyjskiej nafty, musimy w imieniu krajowego przemysłu naftowego podnieść żądanie ułatwienia zbytu tamże.

Obecna chwila, kiedy wysoki rząd umożliwia wywóz do Niemiec z wszystkich centr przemysłu i produkcyi za pomocą rozległego programu budowli dróg wodnych, woła także o uwzględnienie galicyjskiej produkcyi ropy z jej obfitemi źródłami zarobku.

Państwo niemieckie ze swem rosnącem zapotrzebowaniem nafty, benzyny, olejów motorowych, wosku ziemnego, parafiny itd., które, nisko licząc, wynosi 10 milionów metrycznych cetn. rocznie, przedstawia pierwszorzędny rynek zbytu dla przemysłu olejów mineralnych i jest w stanie, wobec własnych minimalnych zasobów surowca, podnieść na wysoki szczebel rozwoju dobrze ugruntowany przemysł w kraju sąsiednim, połączonym z niem przyjaznym węzłem aliansów politycznych i handlowych. Aby jednakże zdobyć w przyszłości rynek niemiecki i wyprzeć produkt amerykański, potrzebujemy tanich taryf przewozowych, gdyż morski transport towaru amerykańskiego oraz taniość i doskonałość komunikacyj w Ameryce jest powodem, że artykuły zamorskie mają wstęp do Europy. Jedynie drogi wodne spowodują taniość transportu i rozszerzenie zakresu zbytu, jak również umożliwią konkureneyę olejów galicyjskich, albo ogólnie biorąc, au-stryacko-węgierskich, nietylko w powiatach pogranicznych, lecz i w środku Niemiec. Z tych powodów galic. towarzystwo naftowe podnosi w imieniu galic. przemysłu naftowego żądanie, aby przy projektowanej budowie dróg wodnych uwzględniono interesy tego przemysłu i przyłącza się do życzeń kół produkcyjnych całego kraju o równoczesne rozpoczęcie robót kanalizacyjnych i regulacyj rzek tak na zachodzie jak i wschodzie państwa. Tylko przez równoczesne wykończenie dróg wodnych, które łączą Galicyę z głównym traktem komunikacyjnym Bogumin-Tryest, zaspokojone zostaną interesa kraju w ogólności, a przemysłu naftowego w szczególności i tylko przez równoczesne otwarcie dotychczas nader zapoznawanych bogactw naturalnych największego kraju koronnego w państwie zapomocą wielkiego traktu komunikacyjnego, któryby łączył granice rosyjskie na wschodzie i północy z zachodem w celach wymiany towarów, może stanąć słuszna polityka handlowa, służąca interesom wielkich grup producentów monarchii.

Oprócz głównego traktu komunikacyjnego, mającego powstać przez kanalizacyę Wisły i Dniestru i połączenie obu głównych systemów rzecznych, żądamy równocześnie

regulację i uspławnienie tych rzek, które    takim jak Galicja, który nie ma własnych

sięgają w samo serce okręgów naftowych, jak    węgli i głównie wskutek tego został w tyle

Stryj, San i Wisłoka, tem więcej, że ostate-    w swym rozwoju przemysłowym,

czne załatwienie kwesty i uregulowania gali-    Jeżeli więc weźmiemy pod uwagę wszy-

cyjskich rzek jest jednym z najważniejszych    stkie korzyści wynikające z wybudowania

postulatów kraju pod względem gospodar-    sieci dróg wodnych w Galicji i połączenia

czym.    ich z głównym traktem komunikacyjnym

w Boguminie, tak dla powszechnych stosunków zarobkowych i komunikacyjnych w kraju, jak i przemysłu naftowego, jeżeli z drugiej strony uwzględnimy korzyści, które kwitnące górnictwo i przerabianie surowego produktu przy niesie ludności i całemu państwu*) to czuj emy się uprawnionymi do żądania, aby interesa tak długo zaniedbywanej produkcji nafty znalazły u Wysokiego Rządu pełne uwzględnienie co do równoczesnego rozpoczęcia robót kanalizacyjnych i regulacyjnych w Galicji.

Galicyjskie górnictwo naftowe jest w więcej niż jednym kierunku interesowane w zu-pełnem wykończeniu sieci dróg wodnych, gdyż oczekuje stąd nietylko potanienia taryf przewozowych dla swych surowców, lecz także potanienie całego górnictwa, które specjalnie obciąża całe przedsięwzięcie przez wysokie koszta transportu dla żelaza, rur, machin, a przedewszystkiem węgla.

Z komunikacyi wodnej wyniknie także większe zużytkowywanie płynnego materyału do celów opalania. Takiem zastosowaniem odpadków i ciężkich olejów na okrętach morza Czarnego i Kaspijskiego i na Wołdze, wzbiło się rosyjskie górnictwo naftowe na niebywałe wyżyny i zdobyło sobie okręgi przemysłowe w samem sercu państwa, Moskwie, w Iwanowsk- Wosnesensku. Wielostronne zużytkowanie płynnego materyału palnego w formie ostatków i ciężkiej ropy, która w ostatnich latach wynosi więcej jak połowę całej rosyjskiej produkcji naftowej, w cyfrach wyraziwszy więcej jak 300 milionów pudów, pomogło przezwyciężyć niejedną kryzys, grożącą rosyjskiemu przemysłowi naftowemu, i pominąwszy wzmożenie wńelu nowych gałęzi przemysłu, podniosło cenę ropy z 1—2 kop. na 12 —15 kop. Możemy zatem spodziewać się z całą słusznością, że żegluga na projektowanych kanałach i zregulowanych rzekach wywrze na nasze pola taki sam ożywczy wpływ, jak gdzieindziej.

W szczególności zaś należy stąd oczekiwać rozpoczęcia eksploatacji licznych płytkich pokładów ropy, które obecnie nie opłacają się i nie dozwalają na żadne zużytkowanie swego surowca, gdyż dostarczają ciężkiej ropy. W ten sposób powstanie nowa gałąź górnictwa, która przez pojedynczą eks-ploatacyę da olej opałowy, mogący być użyty nietylko do opalania okrętów, lecz który będzie można także wywozić w dalekie strony. Ostatni wzgląd bardzo jest ważny w kraju

6 ulepszeniu ślimaka.

W wiertnictwie bardzo zależy nam na czasie, usmvanie wiec wszelkich niepotrzebnych, chociażby nawet małych przerw w robocie, uważać można za korzystne.

Przy wierceniu kanadyjskiem jedną z takich przerw powoduje łamanie się klocka, na którym osadzony jest ślimak. Klocek ten łamie się, gdyż głowica, osadzona na nim, zwisa poza balansem i wskutek tego klocek wystawiony jest nie tylko na działanie ciężaru całego przewodu, lecz także na silne szarpnięcia, których przy wierceniu udaro-wem uniknąć nie można.

Chcąc więc łamaniu się zapobiedz, trzeba albo zupełnie usunąć szarpnięcia przewodu, lub też połączenie ślimaka z balansem uczynić silniejszem. Pierwszego uczynić nie można, natomiast drugie da się w sposób następujący uskutecznić :

Część przednią ślimaka zaopatrujemy w łapę i balans robimy dłuższy, z wycięciem

*) Wobec projektowanej pojemności ładunkowej okrętów⁷ w wysokości 600 ton, wywóz ole jów mineralnych z Galicyi już teraz, zatrudniałby rocznie 3000 okrętów⁷, czyli dziennie 10.

na ’przodzie, przez co otrzymamy możność wadzone przezemnie małym, bardzo prostym umocowania ślimaka tak, jak pokazano na świdrem o 25 cm. średnicy, okazały, że załączonych figurach (I. z przepustem śród- w średnio-twardym pokładzie, np. anhydry-kowym, II. i III. z bocznym).    cie, piły tępieją o wiele później, niżby się

TTf

Hm

na pierwszy rzut oka zdawało. Jestem skłonny do przypuszczenia, że w anhydrycie, wapieniu itp., można obrotnym piłującym świdrem wiercić co najmniej 1 m, zanim przyrząd potrzebaby wyciągnąć dla obostrzenia piły.

TL

Przytem próby te, całkiem prymitywne, pokazały, że postęp świdra piłowego jest bardzo szybki. Robotnik jeden w przeciągu 15 minut wydrążył korbą w bryle miejscowego bardzo twardego anhydrytu, dziurę głęboką 10 cm a szeroką 25 cm. przyczem świder nie miał prawie żadnego obciążenia. Postęp ten równa się 8 do 10 m. na szychtę a tyle w naszej skale także wierceniem dyamento-. wem ledwie osiągnięto.

-ijr

W ten sposób umocowany ślimak będzie podwójnie wsparty na balansie, a tem samem łamanie się klocka usunięte zostanie.    Mirecki.

Wiercenie obrotowe piłującemi dłutami

i hartowanym śrutem stalowym,

Inż. Gotfryd Schneiders, Liibthen (Meklenburg)*).

Właściwie jest to objaw zupełnie naturalny, że piła w układzie kolistym obracająca się koło swej osi, musi dorównać działaniu pojedynczych dyamentów w ruchu, ponieważ przy wierceniu koroną dyamentową każdy poszczególny punkt pokładu podczas jednego obrotu doznaje tylko nielicznych dotknięć, odpowiednio do liczby dyamentów, podczas gdy przy wierceniu piłą każdy punkt pokładu w ciągu jednego obrotu tylokrotnie zostaje ugodzony, ile zębów stoi w kole, a więc już przy małej średnicy kilka set ' razy. Można także zauważyć, że piły tną silniej niż dyamety.

W najbliższym czasie umieszczę w cza

sopiśmie „Glück auf“ artykuł „O przyszłości i celach techniki głębokich wierceń“, w któ-    eenia był zupełnie niezależnym od ich stę-

rym pokrótce wyjaśnię, jak wskazanem by-    pienia się, czyli zrobić to samo, co robią

łoby zastąpienie ciężkiego i skały druzgocącego świdra świdrem szybko obrotnym, piłu-

Zawsze jednak dyamenty nie podlegają stępieniu, kiedy natomiast piły zębate w twardszej skale bardzo szybko słabną. Należałoby zatem obmyślić takie piły, aby proces wier-

w zakładach kamieniarskich: wziąść gładkie

jącym, przy którym złamanie byłoby Avyklu-czonem, a domniemany postęp znacznie większym, zaś urządzenie i koszta ruchu nieporównanie mniejsze od kosztów wiercenia udarowego, przyrządem, ważącym 25.000 kg.

Urządzenie jest takie, że w miększej skale pracuje się pilą zębatą. Próby przepro-

*) Z Organ. d. Yer. d. Bohrtechniker Nr. 13.

piły i rznąć, względnie wiercić twardym, od piły oddzielonym, ostrym proszkiem. Jeżeli wtedy pracą kilkodniową proszek zostanie starty, wystarczy wprowadzić pod koronę piłową świeży, np. za pośrednictwem prądu płuczkowego.

Jako trące ciała wchodzić mogą w grę ostry piasek i hartowny śrut odlewa n y. Piasek jednak zetrze się prędko na proch pod wielkiem ciśnieniem przewodu, a także

*)

prąd płuczkowy wyniesie go z sobą łatwo. Z tych więc przyczyn piasek ostry przy głębokich wierceniach nie może być użyty, mimo, że w zakładach kamieniarskich umożliwia znakomite postępy nawet w najtwardszym materyale. Inaczej ma się ze śrutem kolędowym, którego używają przy najnowszych machinach w przemyśle kamieniarskim, czem dochodzą do nadzwyczajny cli rezultatów.

Śrut kokilowy, używany do rżnięcia płyt granitowych, otrzymuje się przez rozpylenie masy żelaznej w zimnej wodzie. Ten śrut rżnie w granicie 75—100 mm głęboką szczelinę, a nie widzę racyi, dlaczegoby ten postęp miał być mniejszy w szybie przy pier-ścieniowatej pile.

W zakładach kamieniarskich usiłują wyżłobić jak najwęższe cięcie, dla uniknięcia niepotrzebnej straty cennego granitu lub marmuru, w tym celu używają śrutu możliwie drobnego, dajmy na to V2 mm w średnicy. Przy wierceniach głębokich można natomiast zastosować śrut o wiele grubszy, gdyż nie rozchodzi się tutaj o możliwie wąski szew. Okoliczność ta ułatwia znacznie uregulowanie prądu płuczkowego tak, by śrut nie został wyniesiony. Rittinger wykazał, że jakieś ciało nie idzie z prądem wody w kierunku do góry ani w dół wtedy, gdy zachodzi stosunek :

V = 5T1 V d Ô r- i), przyczem v oznacza chyżość wznoszącego się w górę prądu wody, d średnicę ciała i 5 ciężar gatunkowy tegoż.

Wynika z tej formułki, że wymagane chyźości prądu stoją w stosunku kwadratowym do ciężarów gatunkowych ciał, które mają pozostać na dnie. Można zatem łatwo uregulować chyżość wody w płuczce w ten sposób, źe gatunkowo cięższy śrut zostanie zawsze na samem dnie otworu, oddzielony od miału wiertniczego.

Warunek zasadniczy jest ten, źe tarcie pomiędzy koroną a śrutem musi być większe, niż pomiędzy śrutem a skałą, aby szlifujące, ostrokanciaste ziarna zostały zabrane przez koronę wskutek tarcia; można jednak wyżłobić dolny brzeg korony tak, że ziarna lanej stali musza iść razem z nia.

i.    i,

Nadmieńmy jeszcze, źe przy podobnym systemie wiercenia nie będzie zależało zbytnio na zrównoważeniu ciężaru przewodu, gdyż nie potrzeba się obawiać przeciążenia rżnących bezwartościowych ziarn, można wiec działać na koronę dość wielkimi cieża-

c    cc

rami przewodów.

Zapotrzebowanie śrutu przy wierceniu byłoby znacznie mniejsze niż w kamieniar-kach, gdyż z powodów wyżej przytoczonych można używać grubszego gatunku.

Zawsze jednak dla zoryentowania się podajmy, źe dla przerżnięcia 1 m² powierzchni w granicie potrzeba 15 kg śrutu.

Metoda nowa zalecałaby się do wierceń w formacyach jak zlepieńce, kwarcyty, otoczaki itp., w których dyamenty nie do-pisują.

Próby w kwestyi powyższej moźnaby łatwo przeprowadzić. Zachęcają mnie do nich rezultaty analogiczne w zakładach kamieniarskich, gdyż nie widzę powodu, dlaczegoby zasady, zastosowane przy obiabianiu najtwardszych skał nie mogły znaleźć korzystnego zastosowania przy wierceniach pokładów ziemnych.

Bakteryologiczne badanie nafty.

Opracował B. Szejko.

(Dokończenie).

Pozostawało jeszcze wykryć, gdzie bak-terye te po raz pierwszy znachodzą się w nafcie, czy w głębi, czy też na powierzchni ziemi. W tym celu wzięto dwie próbki surowej nafty, zaczerpniętej prosto z szybu; jedna z nich była zupełnie czystą, zaś druga zmieszana z wodą i szlamem wyczerpującego się już szybu. Obie zawierały bakterye drugiej i trzeciej kategoryi, lecz w drugiej próbce zdarzały się także bezbarwne, kuliste komórki, z jasną plamą w środku. Szlam składał się z wody, zawierającej bezbarwne płatki napęczniałych glonów wraz z ich zawartością, która osiadała na dnie kotła, jako

*) „Nieftianoje Dieło“ zielona powłoka. Woda tego szybu, pachnąca siarkowodorem, zawiera odrębny gatunek drobnoustrojów, żyjący widocznie z rozkładowych produktów bakcyla naftowego.

Koki trzeciej kategoryi są prawie niezniszczalne, gdyż stawiają opór nietylko wysokim temperaturom destylacyi, lecz nawet działaniom tak silnych czynników, jakiemi są: kwas siarkowy i ług sodowy. Musimy je zatem uważać jako wolne zarodniki (spory); kuliste komórki z jasnemi plamami w środku są to te same zarodniki, lecz jeszcze zamknięte w ścianach pierwotnych. Aż dotychczas nie zauważono podobnego pokrewieństwa między zarodnikami i kokami. Koki pierwszej i drugiej kategoryi są widocznie komórkami wegetacyjnemi, gdyż nie zdołają się oprzeć ani wysokiej temperaturze ani silnym odczynnikom. Kwas siarkowy i ług sodowy rozkładają je, aż wreszcie pozostaje z nich na powierzchni ługu warstwa zniszczonych ścian komórkowych koków.

Różne odmiany koków nie można oznaczyć prostem badaniem za pomocą mikroskopu. Może się to stać tylko przez odosobnienie gatunków sztuczną hodowlą, ponieważ jednak dotychczas nie znamy żadnego medyum odżywczego dla takich sztucznych hodowli, najlepiej zrobimy, uważając wszystkie koki za należące do jednego gatunku i przypisując ustawiczne zmiany ich rozmiarów i zabarwienia, rozwojowi tychże. Ropy z Ameryki i Groźnego, filtrowane poprzednio przez filtry Chamberlanda, mogłyby prawdopodobnie posłużyć jako medya dla zaczerpnięcia i ewentualnego zróżniczkowania bak-teryj, znachodzących się w ropie bakuńskiej. Sterylizacya nafty przedstawia największą trudność. Nie można zarodników zniszczyć ani gorącem, ani reagencyami, można je tylko rozgatunkować przez filtraeyę. Z powodu niewystarczających środków do sterylizacyi płynów naftowych musimy się zadowolić naj-prostszem badaniem hodowli naturalnych. Warunki życiowe odkrytych koków najlepiej można obserwować w nafcie, jako cieczy lekko zabarwionej i mało lotnej. Znanèmjest, że dobra nawet nafta n. p. Standard 2, wystawiona na działanie powietrza w szklannem naczyniu, przybiera z czasem kolor wybitnie żółty; szybkość tej reakcyi rośnie w stosunku zmniejszania wysokości słupa cieczy, to zn., im więcej koki wystawione są na działanie powietrza. Także pod wpływem bezpośrednich promieni słonecznych nafta zmienia się, nawet w zamkniętych naczyniach. W świetle rozprószonem koki rosną po wolej, lecz podobne kolorem i wielkością do pierwszej kategoryi; inne znowu w stadyum transformacyi, przybierają kształt wydłużony. Lecz hodowle, które stały na słońcu półtora do dwu miesięcy, zawierają znaczną ilość zarodników. Równocześnie ze stopniowym przyrostem koków zauważamy także tworzenie się brunatnego, ziarnistego osadu ze zniszczonych komórek ; w słońcu osad ten staje się świecącym. Hodowle w świetle rozprószonem zawierają koki wszystkich trzech rodzajów. Ztąd wniosek, że wolne zarodniki, przecho- . dząc z ropy do nafty, nie rozwijają się natychmiast, lecz stopniowo, bardzo powoli rosną przez czas swej wegetacyi ; dochodzą one, stosownie do swych rozmiarów, drugiej a nawet i pierwszej kategoryi i często zaczynają się dzielić. Nierzadko także rozkładają się i opadają na dno. Lecz w hodowlach na słońcu rozwój wolnych zarodników z czasem ustaje. Jak tylko rozwijające się bakterye rozpoczną tworzenie się zarodników, ustaje rozwój pierwszych i koki drugiego rodzaju nikną. Wszystkie koki pierwszej kategoryi przechodzą w komórki zarodnikowe, które zrzucają z siebie ściany komórek macierzystych, przechodzą w wolne zarodniki, tak, że w ostatecznem stadyum mocno żółta nafta zawiera li tylko wolne zarodniki. W ten sposób odbyły zarodniki swój okres życiowy, wracając do typu pierwotnego, przez liczebne rozmnażanie się drogą dzielenia. Wegetacya mogła ustać z powodu wyczerpania składników odżywczych w nafcie, albo też z powodu nagromadzenia wydzielin (wymiana materyi).

Jak wspomniałem, koki osadzone na dnie tworzą zooglea. Część ich na powierzchni wody zmieszanej z naftą przechodzi pod wpływem słońca w żółtą, woskowatą materyę, a na dnie gromadzi się żółta masa świecąca. Naturalną drogą w pewnych warunkach następuje rozkład koków, tworząc ciała, podobne do żywic.

roz-

Ropa wciąż się tworzy, tak np. S chae-dler przytacza spostrzeżenie Fr a a s ’ a o powstawaniu jej na brzegach morza Czerwonego. Lecz i my widzimy wszędzie na naszych stawach i moczarach powstawanie metanu i fłuorescyujących tłustawych plam, pływających na powierzchni stojących wód — a miejsca te są niczem innen», jak ropą. Dodajmy, że M a t h e w W i 11 i a m opisuje bak-teryologiczne wytwarzanie się węgli z roślin, a będziemy mieli jasny obraz tworzenia się wszystkich minerałów organicznych przez bakterye.

Rozmnażanie się koków pociąga za sobą zmiany w składzie nafty, objawiające się właściwym zapachem powstających gazów. Aromatyczny zapach świeżo rafinowanej nafty przechodzi w stosunku do stopnia zabarwienia w zapach nieprzyjemny, lecz charakteryzujący naftę przed dłuższym czasem rafinowaną, jaka w handlu przychodzi. Równocześnie z tworzeniem się gazów postępuje utlenianie węglowodorów. Kwas siarkowy, działający na zmienioną naftę, w okamgnieniu ciemnieje, t. zn., utlenione przez koki węglowodory zwęglają się w jednej chwili. Ta sama reakcya miedzy kwasem siarkowym a kwasami naftowymi zachodzi bardzo powoli. Możemy więc wysnuć wniosek, że koki powodują tworzenie się nie kwasów naftowych, lecz węglowodorów, na które kwas siarkowy energicznie działa, odejmując w jednej chwili wodor, który łączy się z tlenem kwasu na wodę. ,

Co do sposobu odżywiania się koków dotąd nic pewnego nie wiemy, lecz pierwiastki potrzebne do odżywiania się prawdopodobnie pochodzą z organicznego barwnika naftowego. Rozwój komórek koków dzieje się na koszt przymieszki wody, której ślady zawsze w płynach naftowych się znajdują.

Ze względu na absorbcyę tlenu można zaliczyć* koki do fakultatywnie bezpowietrz-nych mikrobów, gdyż żyją bez powietrza w swem podziemnem środowisku, muszą zatem otrzymywać potrzebny tlen z połączeń chemicznych ; na powierzchni obywają się dalej bez powietrza, lecz w obecności jego rozwijają się lepiej. Z tern wszystkiem płyny naftowe nie zdają się odpowiadać im szczególnie, gdyż takowe są w wysokim stopniu nieasymilacyjne. Ze wobec tak potężnego woju przemysłu naftowego dopiero teraz odkryto owe koki, należy przypisać ich nader powolnej wegetacyi.

Prof. Du cl aux mówi w swojej pracy: „Traité de microbiologie“ w sprawie nienaturalnego i niesprzyjającego odżywiania się koków: „Pasteur pierwszy stanął w tej kwc-styi na szerszem stanowisku. Wiemy, że bak-terye octu utleniają alkohol, przemieniając go na kwas octowy. Gdy wszystek alkohol został utleniony, zaczynają mikroby utleniać

kwas octowy, t. zn. spalają wytwór własny. Pokazuje się więc, że wegetują one na dwu substancyach, z pomiędzy których alkohol jest ich ulubionem pożywieniem, zaś kwas -octowy wchłaniają z konieczności i dopiero wtedy, gdy już niema ani śladu alkoholu“.

Następnie prof. Duclaux podaje swóje własne spostrzeżenia w tym kierunku.

Rozciągnijmy w drodze analogii opisane właściwości odżywiania się grzybka octowego „Mycoderma aceti“ na koki naftowe, a mamy wyjaśnienie tak powstania ropy jak zastanowienia rozwoju koków w płynach naftowych.

Różni badacze różnie wyjaśniają powstań ie ropy. Harper i Strippe!mann mówią, że jest produktem roślinnym i zwierzęcym. Fraas, Müller, Hoefer, Bertels i innni dowodzą, że mogła wytworzyć się li tylko z ciał zwierzęcych. Proces tworzenia się także rozmaicie pojmują: jedni utrzymują, że był to powolny rozkład chemiczny, drudzy, że des tyła cy a. Odkąd jednak odkryto bakterye, można rozumieć, że ropa tworzyła się w drodze bakteriologicznej z ja-kiejbądź materyi organicznej. Koki toczyły organizmy roślinne czy zwierzęce i wytworzyły ropę. Kiedy zaś zapas ciał organicznych w ich obrębie zaczął znikać, potworzyły się zarodniki, które znajdując się w ropie, z konieczności musiały odżywiać się produktami j»rzez nie same wytworzonemi, t. j. składnikami nipy.

Statystyka ruchu naftowego w Galicyi

w roku 1899.

Wyciąg ze sprawozdania ministerstwa rolnictwa, Wiedeń, 1901.

okręg

na

3)    Produkcya ta zatrudniała 5.533 (5.902) robotników, zatem o 369 mniej niż w roku poprzednim. W tem były 3 kobiety i 12 młodocianych robotników.

4)    Szyby i o t w o r y wiertnicze.

W całości istniało 549 (560) szybów ropnych, z których 1    (11) w pogłębianiu, 67 (45)

w eksploatacyi, 478 (494) bez ruchu a 3 (10) zupełnie zaniechane, jakoteż 2623 (2416) otworów wiertniczych, w tem 322 (273) w pogłębianiu, 1524 (1407) w eksploatacyi a 777 bez ruchu. Ostatnia cyfra obejmuje' 23 za-gwoźdżonych, 12 zasypanych i 88 zupełnie zaniechanych otworów wiertniczych.

Pracowało 33 (17) ręcznych i 327 (383) wosk ziemny istniało 52 (62), z tych było

czynnych 29 (44).

roku 1898.

I. Kopalnie ropy i ich produkcya.

1. Przedsiębiorstw e k s p 1 o a t a-cyi ropy istniało w całości 376 (368)*, z tych było w ruchu 221 (242).

2) Produkcya ropy wynosiła 3,094.999 metr. centn. (3,231.420), w wartości pieniężnej 15,927.707 k., przy cenie przeciętnej 5T5 k. za 100 kg. Z tego odpada na okręg górniczy jasielski 1,049.112 m. c. (966.857), zatem -j- 82.255 m. c., góru. drohobycki 1,964.265 m. c. (2,169.474), zatem —205.209 m. c., a na okręg górniczy stanisławowski 81.622 m. c. (95.089), wiec —13.467 m. c., przy cenie przeciętnej za 100 kg: w Jaśle 5’66 k., Drohobyczu 4f86 k. a Stanisławowie 5’33 k.

parowych maszyn wiertniczych. W otworach zamurowane było 549.215 m (478.213) walcowanych i 247.200 m (205.682) zwykłych rur blaszanych o różnej średnicy. Długość gazowych przewodów rurowych wynosiła 56.512 m, parowych 23.972 m, wodnych 75.597 m.

5) Pompy, rurociągi i rezerwo-ary dla ropy. Otworów wiertniczych samo-płynących było 34, eksploatowanych ręcznie

Cyfry oznaczone gwiazdką odnoszą się do 129 (183), parą 1395 (1224), czyli razem 1524 (1407) przy użyciu 159 (130) machin parowych. Długość rurociągów żelaznych wynosiła 273.699 m (251.385), zaś rurociągów drewnianych taksamo jak w poprzednim roku nie było. Pojemność ogólna żelaznych rezerwuarów w liczbie 221 (171) wynosiła 68.483 m3 (67.672), drewnianych w liczbie 1.372 (1.403) — 22.869 m³ (23.064).

Tu wymienić należy rurociągi : Wie-trzno-Krosno, długi 14 km, Potok-Jedlicze około 6 km, Węglówka Krosno 12 km, Krościenko niżne — Krosno 3 km, Harklowa-Sko-łyszyn 5 km, z Krygu przez Kobylankę do Maryampola 3 km, Ropica ruska — Gorlice 10 km i Sękowa-Gorlice 7 km, oraz 2 rurociągi Tow. akc. „Schodnica“, 1 przedsiębiorstwa „The Anglo-Galician Oil Comp.“ w Scho-dnicy, 1 należący do „Nieuwe Nederland’sche Petroleum Mij.“ i 1 do Tow. „Wańkowa-Brelików“. Rurociągi „Schodnicy“ sprowadzają ropę do 15 km odległej stacyi.kolejowej w Borysławiu, rurociąg Tow. „The Anglo-Galician“ prowadzi do fabryki nafty i cere-zyny tejże firmy w Drohobyczu poprzez górski grzbiet „Dział“, rurociągi przedsiębiorstw w Wańkowej i Ropience sprowadzają ropę z odległości 8 km do stacyi kolejowej Olszanica. Oprócz tego rurociąg należący do t. zw. „Tow. rurociągowego“ sprowadza do Borysławia ropę różnych przedsiębiorstw schodnickich.

II. Kopalnie wosku ziemnego i ich produkcya.

Przedsiębiorstw górniczych na

Produkcya wosku ziemnego wynosiła w całości 57.788 m. c. (77.586), a wartość jej 3,820.804 k. W szczególności odpada na Borysław 51.604 m. c. (70.381), przy przeciętnej cenie 66⁻87 k (64'22) za 100 kg, na Dżwiniacz i Staninie 6.184 m. c. (7.205), średnia cena 59 83 k (48T6) za 100 kg.

Robotnik ów zatrudnionych było w Borysławiu 3.548 (4.894), to jest 3.338 (4.640) mężczyzn, 105 (243) kobiet i 5 (11) młodocianych robotników, w Dźwiniaczu i

985 (574) i 31 (26)

pobrali 16.004 k., robotnicy 76.711 k., ogółem 92.715 k.,

na

Staruni 392 (519) bez wyjątku męskich robotników, razem więc te trzy kopalnie zatrudniały 3.940    (5.413) personalu robo

czego.

Szyby. Przedsiębiorstwa będące w ruchu posiadały 16 (26) pogłębianych i 124 (201) eksploatowanych, a więc razem 256 (364) szybów.

Techniczne urządzenia. Przy czynnych kopalniach było pod ziemią 835 m (970) żelaznych kolejek podziemnych i 3.665 m (3.915) na powierzchni, 3 (2) parowe machiny wy dźwigowe o sile 132 koni, 25 (31) elektrycznych kołowrotów wydźwigowych, 18 (18) parowych machin dla wydobywania wody o spólnej sile 196 koni, 15 (8) wentylatorów parowych i 83 (206) ręcznych, prócz tego 4 żelazne i 9 drewnianych rezerwoarów na ropę.

III. Nieszczęśliwe wypadki.

Przy górnictwie ol ej u skalnego wydarzyło się 6 (4) śmiertelnych wypadków, czyli 1 na 922, i 43 (40) ciężkich skaleczeń, czyli jedno na 129 (147) robotników.

Przy kopalnictwie wosku ziemnego wydarzyło się 4 (9) śmiertelnych wypadków, czyli 1 na ciężkich skaleczeń, czyli jedno na 127 (199) robotników.

Z wyjątkiem dwu pomniejszych wypadków, w których wina kogoś drugiego absolutnie była wykluczoną, we wszystkich innych razach władza górnicza zarządziła dochodzenia.

W 7 wypadkach ukarano dotyczących dozorców, Avzglednie wiertaczy, aresztem od 3 dni do 2 miesięcy, w 4 wypadkach oskarżonych uwolniono, w 53 wypadkach zastanowiono sądowe ściganie, a w 17 wypadkach wynik karnosądowych dochodzeń jeszcze jest niewiadomy.

IV. Kasy brackie.

Z końcem roku sprawozdawczego istniało przy kopalniach wosku ziemnego i ropy 14 (15) kas brackich z kapitałem 588.829 k. (530.700).

a)    Kasy chory ch. Aktywa wynosiły 53.170 k. (52.974), pasywa 64.261 k. (30.576); zatem z końcem 1899 r. zaznacza się niedobór 11.091 k. W kasach chorych ubezpieczyło się obowiązkowo 3.678 (3.121) członków, 45 (34) prowizyonistów, 3.273 (3.168) osób należących do familij członków i 37 (53) osób z familij prowizyonistów. Jeden członek włożył przeciętnie 11 *32 k. (16*78) za siebie a 3*29 k. (3'72) za swoich. W r. 1899 zaszło w służbie 493 (207) wypadków choroby, zaś poza służbą 3.459 (3.287) z innych przyczyn.

b)    Kasy prowizyjne. Majątek prowizyonistów wynosił z końcem roku 599.920 k. (508.302). W tych kasach ubezpieczyło się 2.873 (2.171) członków z pełnem uprawnieniem, innych 405 (810). 67 (38) członków, 19 (17) wdów i 44 (34) sierot pobierało pro-wizyę. Wkładka członka wynosiła średnio 20'30 k. (16⁻86). Przeciętnie otrzymywał pro-wizyonista 157'66 k. (169⁻64), wdowa 94‘26 k. (9P3U), a sierota 33⁻23 k. (22T8).

Płace robotników.

a) przy kopalniach nafty. W jasielskim okręgu górniczym wynosiły płace dozorców 58.367 k., robotników 1,094.259 k., ogółem 1,152.626 kor., zatem przeciętna płaca roczna jednego pracownika wynosiła 468 kor. W drohobyckim okr. górn. wypłacono dozorcom 170.932 k., robotnikom 1,739.070 k., razem 1,910.002 k., — na jednego wypada 724 kor.. W stanisławowskim okr. górn. dozorcy otrzymali 75.494 k., robotnicy 142.584 kor., razem 218.078 k., czyli jedna siła robocza 508 kor.

b) przy kopalniach wosku ziemnego. Okręg górniczy : Drohobycz. Płace dozorców wynosiły 101.976 kor., robotników 1,676.392 kor., razem 1,778.368 k., czyli płaca jednego 501 k. Okręg górn. Stanisławów. Dozorcy

jednego wypada zatem 537 kor.

rok ubiegły

za

„Pomoc Wzajemna“ Dnia 29. czerwca 1901 odbyło się w sali posiedzeń „Domu naftowego“ we Lwowie z wy cz. ogólne Walne Zgromadzenie, tej młodej, ale nadef pomyślnie rozwijającej się instytucyi, założonej dla urzędników, pracujących w przemyśle naftowym.

Obrady, którym przewodniczył p. Jan Shol- polubownego powołano pp. Romana Bachow-

Sprawy Towarzystw.

man, rozpoczęły się o godzinie 10-lej przed południem w obecności delegatów z całego Podkarpacia. Sekretarzowali pp. Stan. Mor-gulec i Stan. Wilczek.

Po odczytaniu i przyjęciu do wiadomości protokołów z ostatnich ogólnych Walnych Zgromadzeń wywiązała się mała dyskusya nad przedłoźonem (drukowanern) sprawozdaniem za miniony okres administracyjny, po-czem p. Adam Niekrasź imieniem komisyi nadzorczej zdał sprawozdanie kasowe, według którego czysty majątek wynosił po dzień 31. marca 1901 :— koron 12.414*77 i postawił następujące wnioski, które jednogłośnie uchwalono :

1)    Ogólne Walne Zgromadzenie uchwala z funduszu obrotowego, wynoszącego koron 2.093*36 przenieść kwotę 2000 k. do funduszu emerytalnego.

2)    Ogólne Walne Zgromadzenie stawia w budżet Towarzystwa co roku odpowiednią kwotę, przeznaczoną na pożyczki. Na rok bieżący przeznacza się kwota 5.000 koron, w której już udzielone pożyczki, wynoszące kwotę 3.483 kor. się mieszczą.

3)    Komisya nadzorcza przedsiębrała w ubiegłym roku dwukrotny przegląd ksiąg i kasy Towarzystwa. Każdym razem znaleziono tak kasę jak księgi we wzorowym porządku. Kwitnący stan majątku Towarzystwa jest dziełem i zasługą zarządu, a w szczególności naj czynniej szych jego członków: przewodniczącego, skarbnika, jak niemniej i biura, stawiając przeto wniosek o udzielenie zarządowi absolutoryum z czynności i rachunków

podnosimy skuteczną i mrówczą pracę Wydziału, wyrażamy Mu imieniem Towarzystwa za poniesione trudy około jego rozwoju, nasze uznanie i serdeczne ..Bóg zapłać“.

Następnie zatwierdzono budżet Towarzystwa (1. kwietnia 1901 —31. marca 1902) w przychodzie z kwotą 14.990 kor.. Powołano Wydział „sekcyi schodnickiej“ do sprawowania funkcyi Wydziału centralnego na okres 1901/2. Wybrano komisyę nadzorcza, w skład której weszli pp. Adam Niekrasź, Maryan Niewiadomski. Jan Łyssy, Władysław Szymański i Zenon Thomas, zaś do sądu skiego, Schodnica; Dr. Stef. Bartoszewicza, Klęczany; Stan. Czerwińskiego, Schodnica; Wład. Długosza, Borysław; Jul. Fabiańskiego Potok; Tomasza Łaszcza, Gorlice; Stan. Łu-kawieckiego, Borysław; Karola Rudolphiego, Schodnica ; Dr. Tadeusza Tarasiewicza, Schodnica; Władysława Wachala, Chorkówka.

Z kolei przystąpiono do zmiany statutu, i korzystając z tej właśnie okazyi, wstawiono nowy paragraf, będący zresztą bardzo na czasie, o funduszu pogrzebowym, który opiewa :

„Każdy członek zwyczajny opłaca rocznie na rzecz funduszu pogrzebowego dwie koronv. Opłata ta musi być rokrocznie aż do śmierci członka, względnie do czasu jego wystąpienia, wnoszoną do kasy Towarzystwa w miesiącu styczniu każdego roku z góry.

Z tych rocznych wpływów będą wypłacane ryczałty pogrzebowe, w wysokości 100 koron.

O datek ten- zgłosić się może w pierwszym rzędzie wdowa po członku Towarzystwa — zaś w razie śmierci wdowca lub kawalera dalsza rodzina, względnie osoba, zajmująca się pogrzebem. Aby otrzymać ryczałt pogrzebowy musi członek płacić jak najregularniej wkładki ; rodzina członka, który przed śmiercią nie płacił wkładek przez rok jeden, nie ma prawa do ryczałtu pogrzebowego. W wypadku śmierci członka należy przedłożyć Wydziałowi centralnemu za pośrednictwem odnośnego Wydziału sekcyjnego lub delegata Towarzystwa metrykę śmierci członka, zaś na odwrotnej stronie tejże poświadczenie urzędu parafialnego, w którem ma być wymieniona osoba, zajmująca się pogrzebem.

Na rok 1901 muszą członkowie wpła-

najmniej od 6-ciu miesięcy należą, oraz nie zalegają z wkładkami przez czas dłuższy nad 3 miesiące.

groszy.

cić wkładki do funduszu pogrzebowego najdalej do końca lipca 1901 r.“

Uchwalono następnie: ad §. 7. ustęp f) dodać na końcu: „i jedynie w miarę każdorazowo rozporządzanych po temu funduszów Towarzystwa“. ustęp (j) dodać na końcu: „w granicach z tego funduszu pobieranych odsetek“.

ad §. 16 ustęp a) — zamiast „z siedmiu“ — “z dziewięciu“.

ad §. 20. zamiast „z siedmiu“ -- „z dziewięciu“ — na końcu §. dodać: „Pisma i obwieszczenia wychodzące od Wydziałów sekcyjnych mają wówczas ważność, gdy będą podpisane przez przewodniczącego lub tegoż zastępcę i jednego członka Wydziału sekcyjnego.

Dla ważności uchwał potrzebnym jest komplet przynajmniej pięciu ezłonków Wydziału sekcyjnego“.

ad §. 24. dodać na końcu: „W wypadku rozwiązania sekcyi przelanem ma być saldo kasowe poszczególnych rozwiązanych sekcyj do kasy Wydziału Centralnego“.

ad §. 26. dodać na końcu: „W wypadku rozwiązania Towarzystwa, gdyby wszyscy członkowie uprawnieni do czerpania z tego funduszu emerytalnego wymarli, oraz gdyby wymarły wdowy po członkach Towarzystwa, a pozostałe sieroty 18-ty rok życia już przekroczyły — uprawnionym jest Wydział krajowy król. Galicyi etc. do przekształcenia funduszu emerytalnego na fundacyę stypen-dyjną z tern zastrzeżeniem, że owe stypen-dyum przyznanem być może jedynie synom urzędników, pracujących w przemyśle naftowym.

Następnie powzięto następujące uchwały na wniosek „sekcyi schodnickiej“.

1)    Walne Zgromadzenie uchwala, by Wydział centralny dopisywał koszta wynikłe z korespondencyi w sprawach pożyczek tym, do których wysyła się przypomnienia o zapadłe raty pożyczkowe.

2)    Ogólne Walne Zgromadzenie uchwala, iż tych tylko członków ma się polecać na wakujące posady, tym tylko udzielać pożyczek — wogóle, iż prawo do jakichkolwiek świadczeń ze strony Towarzystwa mają tylko ci członkowie, którzy do Towarzystwa co

3)    Pożyczki mają być spłacane w ratach miesięcznych lub kwartalnych; w wypadku niezapłacenia przypadającej raty miesięcznej do dni 14-tu, kwartalnej zaś do 6-ciu tygodni od zapadłego terminu płatności, lub w razie niepłacenia wkładek przez trzy po sobie następujące miesiące, cała; względnie resztująca część pożyczki, staje się natychmiast płatną.

4)    Otrzymujący doraźną pożyczkę winien do trzech miesięcy takową bezwarunkowo spłacić; gdyby tego nie uczynił, winien po upływie trzech miesięcy wystawić na dłużną kwotę rewers, z podpisami dwóch ręczy cieli — co gdyby nie nastąpiło, Wydział centralny ma go zaskarżyć.

5)    Wydziałowi centralnemu wolno jest udzielać tylko w wyjątkowych wypadkach i za zgodą wszystkich członków Wydziału, pożyczek, przewyższających 200 koron — zaś maximum mogącej być udzielonej pożyczki, oznacza się na 300 koron.

6)    Ogólne Walne Zgromadzenie poleca Wydziałowi centr., by wydawał nadal „Polski kalendarz naftowy“, chociażby to wydawnictwo sie nie opłacało, a nawet było połączone z pewnymi ofiarami finansowej natury ze strony Towarzystwa.

7)    Członkom Wydziałów sekcyjnych i Wydziału centr. ma się zwracać koszta podróży, jeżeli takowe za wiedzą odnośnych Wydziałów, tj. sekcyjnego lub centralnego, w sprawach Towarzystwa przedsiębrane zostaną.

8) Ogólne Walne Zgromadzenie przyjmuje do wiadomości skutek dotychczasowych zabiegów Wydz. centr. w celu wybudowania własnego domu w Schodnicy : poleca Wydz. centr prowadzenie dalszej akcyi w tym kierunku przez zbieranie dobrowolnych składek, oraz puszczenie w kurs cegiełek po 10

Skoro zaś zebrana kwota dojdzie do wysokości potrzebnej na wybudowanie własnego domu, upoważnia og. Walne Zgrom. Wydział centr. do wybudowania własnego domu z tem zastrzeżeniem, że dom ten bę-

34.179-28 kor.

.    1708-96    „

. 32.470-32    „

. 17.820-80    „

. 14.649-52    „

Do Rady nadzorczej wszedł na miejsce zmarłego barona Ferdynanda Schoss-bergera p. dyrektor Otto Brunner. Rada ta składa się obeonie z pp. : prezydent A u-g u s t Korczak G o r a y s k i, wiceprezydent William Henry Mac Garvey, członkowie : Otto Brunner, John Simeon Bergheim, Robert Biedermann de Turony, Zdzisław M a r-c h wiek i.

dzie własnością funduszu emerytalnego a Tow. „Pomoc Wzajemna“ płacić będzie temuż funduszowi tytułem czynszu za wynajem lokalu dla biura Tow. kwotę 40 kor. miesięcznie. Na wypadek, gdyby możliwem było w tymże własnym domu odnająć inne jeszcze ubikacye osobom trzecim — pobierany czynsz zasilać ma również fundusz emerytalny. Wszelkie wydatki,jak: ubezpieczenie ogniowe, podatki, utrzymanie budynku etc., ponosi fundusz emerytalny, jako właściciel domu.

Przyjęto do wiadomości dar Księżnej Maryi Łubomirskiej 500 koron na fundusz budowy domu.

Na tern zamknął z powodu spóźnionej pory przewodniczący p. Jan Sholman zgromadzenie.

Ropa. W dniu 3. bm. odbyło się pod przewodnictwem członka izby panów p. Augusta Gorayskiego III. zwyczajne Walne zgromadzenie stowarzyszenia „Ropa“. Obecnych było 18 członków z 155 udziałami.

Po zagajeniu zgromadzenia zdał p. dyrektor Fibich sprawę z rachunków rocznych, co przyjęto z zadowoleniem do wiadomości.

Na wniosek p. dyrektora centralnego Herz I’a w imieniu komizyi rewizyjnej udzielono absolutoryum komisyi wykonawczej i dy-rekcyi za okres czynności 1900/1, a zgodnie z wnioskiem komisyi wykonawczej rozporządzono pozostałą nadwyżką następująco :

5 proc. na fundusz rezerwowy z pozostałych . zwrócić członkom wypłacone wkładki zaś resztę przenieść na nowy rachunek.

Do dyrekcyi wybrano ponownie przez aklamacyę pp. Łodziuskiego, Fibicha i Gott-frieda, do komisyi rewizyjnej weszli pp. Herzl, Brunner i Pieniążek, do komisyi wykonawczej p. Karol Perutz.

Gal. karpackie akc. Tow. naftowe,

dawniej Bergheim & Mac Garvey, odbyło swoje VI. zwyczajne Walne zgromadzenie dnia 28, czerwca we Wiedniu. Ze sprawo-

zdania wynika, ze produkcya ropy tego towarzystwa wynosiła w roku sprawozdawczym 529.761 metr. centn., zatem o 35.617 m. c. więcej niź w roku zaprzeszłym. W roku bieżącym spodziewają się jeszcze większej pro-dukcyi z powodu 42 nowych szybów, założonych w najwięcej obiecujących terenach. Rafinerya nafty w Maryampolu, należąca do tego Towarzystwa, dostarczyła 201.435 m. c. nafty, 52.110 m. c. mazi, 290.299 m. c. benzyny i 5.211 m. c. parafiny. Wyroby pracowni machin, jakoto parowe maszyny do wiercenia i narzędzia wiertnicze, cieszą się wielkim popytem i w coraz większych ilościach idą na eksport do Wschodnich Indyj, Rumunii i Rosyi. Warstat ten jest w stanie wykończyć bez obcej pomocy w przeciągu jednego tygodnia machinę parową o .sile koni 25 wraz z zupełnym żuzawiem wiertniczym. Zgodnie z wnioskiem rady nadzorczej z czystego zysku 1,580.174-13 kor. rozdano akcyo-naryuszom 5 proc. statutem zastrzeżoną dywidendę t. j. 600.000 kor., 10 proc. pozostałej sumy przyznano członkom rady nadzorczej jako tantyemę, 5 proc. zysku czystego odpisano dla funduszu rezerwowego, a resztę, tj. 803.148*62 kor. wraz z przeszło-rocznem przeniesieniem w kwocie 120.863-93 kor. wypłacono jako 7-procentową superdy-widende.

Spółka akcyjna „Borysław“ odbyła również we Wiedniu walne zgromadzenie. Sprawozdanie za rok 1900 podnosi, że produkcya wosku ziemuego spadła do l,000,0p0 kg, jednakź estarania, podjęte w celu jej podniesienia w bieżącym roku, mają wszelkie szanse powodzenia. Korzystniej przedstawia się interes naftowy, gdyż wydajność obu szybów będących w posiadaniu spółki, bardzo zadowala. Dwa dalsze szyby są w robocie.

Po różnych odpisach pozostaje na rachunek roku przyszłego 4.1SCO koron.

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

KRONIKA.

Korespondeneya.

Chorkówka, w czerwcu.

Rzadką a w przemyśle naftowym prawdopodobnie pierwszą tego rodzaju uroczystość święcono w Cliorkówce.

P. Marcin Hertel, kierownik warsztatu bednarskiego w rafineryi nafty Fibicha i Sta-wiarskiego w Chorkówce, ukończył właśnie czterdziesty rok nieprzerwanej pracy w tejże fabryce, a wyrazem uznania dla cichej a rzetelnej jego zasługi byl obchód jego jubileuszu.

Był to jeden z dzielnych, nieznanych współpracowników ś. p. Łukasiewicza, twórcy naszego rafinaryjnego przemysłu, a towarzysząc rozwojowi tejże instytucyi od kolebki aż do dzisiejszego rozwoju nie biernym był tylko widzem, lecz w przemysł ten włożył całą swą istoto, działalność całego żywota.

Obchód jego czterdziestolecia rozpoczął się uroczystem nabożeństwem w kościele parafialnym w Zręcinie, poczem w mieszkaniu państwa Stawiarskich zebrała się liczna drużyna robotników, rzemieślników i urzędników fabryki, a przy współudziale reprezentantów okolicznego nafciarstwa i zaproszonych gości, starosta Dr. Nowosielecki wręczył jubilatowi rzldowy medal honorowy, udzielony mu z tytułu jego zasług.

Wręczenie upominków od właścicieli fabryki, urzędników firmy, współpracowników i pp. Erazmów Fibichów przy serdecznych przemówieniach wytworzyło podniosły a serdeczny nastrój, niezatarty w sercach uczestników.

Po uczcie pełnej szczerych i gorących przemówień, zebrani rozeszli się pod miłem wrażeniem i życzeniem, oby takich pracowników najwięcej, oby częściej taki stosunek pracodawcy do pracownika spotykać było można.

Osobiste wiadomości. W dniu 10. lipca p. Fryderyk Mac Garvey poślubił w Londynie pannę Małgorzatę Berglieim.

„Sarmatia“, akademickie koło polskie we Frei-burgu (Saksonia) nadesłało nam sprawozdanie za czas od 1-go października 1900 do 1-go maja 1901, z którego wyjmujemy następujące daty : Koło liczyło 25 członków rzeczywistych, 3 honorowych, oprócz tego był 1 członek-gość, W ubiegłym semestrze (XVII. istnienia Towarzystwa) odbyły się 3 posiedzenia walne i 4 nadzwyczajne, na których uchwalono ważne zmiany statutu. Dochód wynosił 52125 marek, rozchód 377’22 marek, pozostaje w kasie 144⁻03 marek. Biblioteka liczyła 841 dzieł w 1003 tomach, przeważnie treści belletrystj'cznej. „Sarmatia“ połączyła się w dniu 20. lutego z dru-giem Towarzystwem miejscowem: Towarzystwem Kasy Bratniej pomocy.

XV. międzynarodowy zjazd inżynierów i techników wiertniczych oraz VIII. Walne Zgromadzenie „Towarz. techników wiertniczych“ odbędzie się w dniach 19. do 21. września br. w Karlsbadzie. Program bardzo urozmaicony obejmuje odczyty i dyskusye nad nimi, zwiedzanie fabryk miejscowych i osobliwości miasta i okolicy, jakoteż zebrania towarzyskie. Zgłoszenia uczestnictwa przyjmuje Julius Thiele, Osseg, Czechy.

Rafinerya nafty w Jedliczu. Nowe to przedsiębiorstwo przeszło na własność węgierskiej spółki akcyjnej dla przemysłu naftowego w Budapeszcie.

Borysław Syndicate „A“ Limited. Pod taką nazwą utworzyła się w Londynie 21. czerwca nowa spółka z kapitalem 40.000 funtów szterlingów, w akcyaeh po 1 funt szt., celem nabywania pe. wnych i obiecujących pól naftowych lub innych minerałów żywicznych. Publiczna emisya nie ma miejsca.

Miejsce dla wylądowania nafty zostanie urządzone we Wiedniu na wniosek jednego tow. żeglugi parowej na Dunaju, i to wyłącznie dla nafty. Konieczna potrzeba takowego okazała się z biegiem czasu. Równocześnie z dotyczącem pozwolę- * niem wydano zakaz palenia tytoniu w obrębie tego miejsca.

Odnowienie kartelu naftowego. Wedle pism fachowych rozpoczną się niebawem w Budapeszcie rokowania między węgierskimi i austryackimi interesentami, celem odnowienia kartelu naftowego. Po stronie węgierskiej panuje tendencya porozumienia się.

rVVTV V T"V <V n’TTm'TTTTTrFV T yTTT-TT^

Jakiekolwiek zagwożdżenie szybów otl-gważdża i wodę w szybach pod gwarancyą zamyka — również udziela listownie porady. Dyskrecya zapewniona. Przy zawiadomieniu należy podać dymensyę i głębokość otworu,

Zgłoszenia pod 1. L. 100 'do Adinin. Nafty.

Urzędnik buchalteryjny,

władający dobrze językiem polskim, który przez kilka lat zatrudnionym był przy największych galicyjskich towarzystwach naftowych jako buchalter, kasyer, korespondent, a także prowadził przez dłuższy czas kopalnię, poszukuje odpowiednej posady. Zgłoszenia do Administracji tego pisma pod Nr. 333.

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie.

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE.

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław Jarski przy pomocy kierownika inż. Władysława Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

2 KOTŁY PAROWE rurkowe (stabile Locomobilkessel) o 62 nr powierzchni ogrzewalnej każdy, 10 atm. ciśnienia, z kompletną armaturą i kominem blaszanym 10 m wysokim,

są do odstąpienia ze względu na rozszerzenie stacyi elektrycznej w Jaśle,

Bliższych wiadomości udzielą :

Biuro techniczne „SIEMENS & HALSKE“ Lwów plac Halicki 15 i centralna

stacya elektryczna w Jaśle.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowo: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych. Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poreką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

r'r'T,’r'V⁻TrTrTrTrTTrT'TrT'TrT'Tr'Tr'TrTr'VrTrTT'TrTrYYYTrT\VY^

-*!S

43

43

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

-»H>!

ä°*~

w Gorlicach

p<Ho-

ntow. zarejestrowane z ogranicz, poręką

fctT

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

-ua

4i

ta

~H>!l

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

7 1 QTFP^lTWn fabryki rur stalowych systemu Mannesmanna, tiAljlM loi Vł U jakoteż narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

3^"

3^-

Itl"-

£■

Cenniki na żądanie.

Cenniki na żądanie.

Kt

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Si

Kmt

jjg

WJĘ

CElfCIR BETRIEB BÓtfl •' •

i-JŃłBw iilLUZ    .........

la

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalu, potniesz kań etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta-łych, zmiennych i wirowych prądów do + wszystkich celów.    X

Elektryczne koleje drogowe dla prze- ♦ wozu osób i ciężarów.    X

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry- ♦ ,-îÂàJ kacya 1.500 sztuk).

YVszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

MS

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

ż s z e.

Eu.

C e n y

si

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cłiorążczyzny 1. 17.

zakupuje

■W ROPĘ

za na,t37-cła.2^ZLia,sto‘wq- ■wsrpła/t^.

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałacińskiego.