NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

Prenumerata wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi: Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 6.

Nowo przewody wiertnicze dla wierceń płuczkowych. — Projekt reformy ustawodawstwa naftowego. (Dokończenie). — Hydrauliczny przyrząd do wierceń udarowych. — Bakteryologiczne badanie nafty. — Zjazd przemysłowy w Krakowie. — Galicyjska produkcya wosku ziemnego w latach 1899—1900 — Rumuńska statystyka nafty. — Podziękowanie. — Kronika.

500 kg.

2500

3000 kg.

Nowe przewody wiertnicze dla wierceń płuczkowych

przez inż. górn P. Legrand¹).

Nowe. metody wiercenia, używające prądu wody do szlamowania, z każdym dniem zdobywają sobie przewagę nad dawniej szemi i w niedługim czasie wejdą w powszechne użycie.

Systemy te wciąż się wydoskonalają i ustawicznym podlegają zmianom jużto co do samego żurawia wiertniczego, jużto w przyrządach wiertniczych.

Przedsiębiorcy, którzy u siebie te metodę wprowadzili, mieli wiele trudności do zwalczenia, a z tych najważniejsze były liczne łamania się przewodu wiertniczego, zdarzające się coraz częściej wskutek eliminowania wszystkich urządzeń chroniących przewody przed uderzeniami i wpływem przekształcania siły żywej, wywołanej przez spadanie przyrządu.

W nowych systemach, obecnie używanych, spadająca masa nie bywa już połączona z nożycami lub wymykiem. W brew przeczeniom twórców tych aparatów spuszczenie ich powoduje liczne uderzenia i wstrząśnienia przewodów, oraz częste łamania, i to tem więcej, ile że wykonanie samyeh przewodów wiele pozostawia do życzenia.

PrzevVody składają się z 4 do 5 m długich rur żelaznych, względnie stalowych, grubych 4¹5 do 5 mm.

Rura o wewnętrznem świetle 3\5 mi-limetrowem i 5 mm grubości ściennej posiada 628 mm² użytecznego przekroju. Pojedyncze części rur ześrubowane sa poprostu na swych końcach konicznymi gwintami.

Gwint wcięty jest zwykle w normalnej ściennej grubości rury, a ponieważ ma 2 V2 mm, zatem przy każdym gwincie pozostaje tylko jedna połowa grubości ściany i w ten sposób przekrój oporny zmniejszony jest o połowę. Obciążenie sztang wzmaga się naturalnie z głębokością. Obciążenie to jest w 000 metrach dzisiaj zwykłej głębokości :

Ciężar dłuta wraz z obciążnikiem ....

Martwy ciężar przewodu, przeciętnie 5 kg. na bieżący metr łącznie z mufami około razem

Cały ten ciężar zawiesza się na ostatniej górnej rurze. Ponieważ zaś w omawianym systemie z wpuszczeniem wody cały przewód jest pod wodą, podlega on więc ciśnieniu, działającemu w kierunku do góry, równającemu się ciężarowi wypartej wody, a którego działanie musimy odjąć od obciążenia. Objętość walca wysokiego 500 m o średnicy O045 m wynosi 0795 m³, a objętość główni wiertniczej wraz z obciążnikiem równa się walcowi 10 m wysokiemu i 0'080 m szerokiemu, to jest O¹050 m³, a razem z mufami niech będzie 0850 m³. Pęd do góry wynosi więc 850 kg, zatem górna rura podlega obciążeniu tylko 3000 — 850 = 2150 kilogramów.

W tych warunkach przekrój 028 mm kwadratowych pracuje pod naciskiem 3359 kg na 1 mm², podczas gdy ciśnienie na gwint z powodu zmniejszenia przekroju do 294 mm² osięga około 7’3 kg na 1 mm². Wystarcza zatem powiększyć opór pięciokrotnie, co łatwo może wskutek uderzeń albo zaklinować nastąpić, aby dojść do obciążenia, przy którem następuje złamanie.

Wynalazcy, którzy pracują koło nowych systemów wiertniczych, skierowali swoje usiłowania w tym kierunku, by wymyśleń takie sztangi, przy których nie miałoby miejsca owo osłabienie gwintów. Pierwsza propozy-cya była ta, by wzmocnić koniec rury przez sztachowanie i przezto nadać temuż większą grubość, równą głębokości gwintu, tak że pożyteczny przekrój gwintu byłby ten sam co rury. Jednakże wykonanie takiego sztacho-wania jest trudne i do dokładnego i ekonomicznego uskutecznienia tegoż potrzeba spe-cyalnego kosztownego urządzenia. O ile mi wiadomo, tylko zakłady Mannesmanna w Ko-motau są do tego urządzone.

Ponieważ z drugiej strony to zgrubienie rur wynosi tylko 2 do 3 mm, nie wystarcza ono jeszcze do usunięcia innego niedomagania, połączonego z ogólnie używanymi trój kanciastymi gwintami. Mieliśmy sposobność obserwowania przy naszych wierceniach, jak dobrze dymensyonowane czopy wybornego gatunku, z lanego żelaza lub stali, łamały się niby szkło, przy niezbyt gwałtownych udarach. Zauważyliśmy w tych

razach, że gwint był rżnięty jakiemś bardzo ostrem narzędziem, przypuszczamy, że złamania te kłaść należy na karb wstrząśnień, wywołanych przez ostre narzędzia w drobinowej równowadze włókien metalowych. Zjawisko to jest także bardzo dobrze znane przy sztabach stalowych albo szynach, które po natnięciu ostrym rylcem można złamać względnie słabemi uderzeniami. Naszem zdaniem używanie okrągłych gwintów zamiast trójkanciastych byłoby korzystne; cóż kiedy te wymagają głębszego wcięcia Inny wynalazca chciał spoić mufy wiązadłowe zapomocą lutowania miedzią i dwoma sztyfcikami, na gorąco, z końcami rur. Sposób ten odrzucono jednak, bo lutowania nie były szczelne, zaś sztyfciki szarpały i zapychały rury, co pociągało za sobą straty w ciśnieniu wody.

Tow. „Société anon. Compagnie Austro-Belge de Pétrole“, którego zakłady w Stryju wydadzą niebawem na świat nową machinę szybkowiertuą, która się dobrze zapowiada, skombinowała także przewód wiertniczy, po którym się wiele dobrego spodziewają i który zasługuje na bliższe omówienie.

Sztangi te złożone są z 2 lub 3 rur, połączonych z sobą nie zwykłemi mufami gwintowemi, lecz za pomocą lutowania na obu końcach. Także wiązadła nie są nakręcone na rury, lecz zalutowane na ich końcach.

Rury są bez szwów, fabrykacyi belgijskiego akc. tow. „Usines de Lembecq“. Jest to fabrykat zupełnie nowy i zanim zajmiemy się opisem samego lutowania, powiemy o nich kilka słów :

Fabrykacya tych rur odbywa się w trzech stadyach, a mianowicie:

1.    Przemiana ciała pełnego w ciało rurowate, dziurawe.

2.    Przerobienie tego ostatniego na gruba rurę.

i    c

3. Przerobienie ostatniej na gotową rurę; przeróbka ta uskutecznia się przez ciągnienie na zimno.

Jako ważny moment trzeba przytoczyć, że dwie pierwsze roboty odbywają się w tej samej temperaturze.

Cylindryczny gruby pręt szwedzkiej miękkiej stali przedniej jakości rozpala się

>-

w stosownym piecu i prowadzi następnie pomiędzy krążkami walcowni, które takowy walcują i równocześnie tak naciskają o ustawiony naprzeciwko kolec, że ostatecznie cały pręt nawskroś zostanie przewiercony. Tą metodą bardzo prędko i prawie bez strat w ma-teryale otrzymuje się pusty walec, który natychmiast za pomocą ciągłych walców karbujących nadziewa się na krótki kolec; po 5—b waleowaniach wyciąga się rurę — cała robota wraz z przewierceniem trwa 20 do 80 sekund — która stosownie do obrobionego pretu ma grubość ściany 7—8 mm i jej pięciokrotną początkową długość, w stanie rozżarzonym, co umożliwia jeszcze wyprawienie końców na gorąco. Jednostajność i szybkość po sobie następujących prac zachowuje i ulepsza jeszcze dobroć metalu.

Metal tylko raz się rozpala, zmiany w temperaturze i strukturze następują powoli, a ciepło powstające wśród pracy wyrównuje i opóźnia niejako oziębienie. W ten sposób otrzymujemy nadzwyczaj gładką powierzchnię, rury bez rys i dokładnie koncentryczne ściany przez całą długość rury.

Trzecie stadyum polega w wyciąganiu na zimno tych pierwotnych rur i przedstawia mniej osobliwości. Uskutecznia się ono na długim kolcu, a na ostatek — celem uzyskania dokładniejszej dymensyi — na krótkim kolcu, względnie oliwce.

Te są istotne cechy sposobu fabrykacyi rur w zakładach w Lembecq, które to rury są prawie bezwzględnie doskonałe.

Z tych rur, w których później na tokarce wyrżnięto mufy i czopy, zestawia Compagnie Austro-Belge de Pétrole swoje puste przewody w drodze lutowania ich.

Na pierwszy rzut oka zastąpienie gwintów przez lutowanie wydałoby zie niemożliwością. Bo jakżeż można końce 5 mm grubych rur stosownie zlutować? Trudność ta została pokonaną przez zastosowanie osobnej dmuchawki, stanowiącej przedmiot nowego wynalazku. Końce rur ścina się skośnie, przykłada do siebie i za pomocą dmuchawki do białości rozżarza i to w sposób unikający szkodliwej zmiany w metalu, co zawdzięcza się osobliwszym własnościom płomienia wzgle-dnie konstrukcji dmuchawki, Na zbliżone do siebie i rozżarzone końce rur. które z powodu skośnego ścięcia tworzą wgłębienie, daje się kroplami stopione żelazo ociekać w ten sposób, że trzyma go się w płomieniu, które topiąc się, spada kroplami na miejsce lutowania, podobnie jak lak do pieczętowania.

Gdy tak otworzony pierścień żelazny, obejmujący rurę, osiągnął dostateczną grubość, lutowanie jest skończone. Skuwanie nie jest potrzebne. Lutowanie to do tego stopnia jest zupełne, że pierwotne krańce rury, nawet kiedy przerżniemy piłą lub dłutem, nie dają się poznać. Lutowanie muf wiązadłowych na końcu 10 m długiego przewodu uskutecznia się w podobny sposób i tak powstaje surowy przewód, podlegający jeszcze tylko na tokarce zwykłym robotom końcowym.

Doświadczenia na wytrzymałość, robione z temi sztangami, dały pomyślne wyniki.

Rurę lutowaną 45/35 mm poddano próbie i zdołano złamać obciążeniem 22000 kg, co dla przekroju „28 mm² daje opór 3572 kg na 1 mm³. Złamanie nastąpiło nie na samem miejscu zlutowania, lecz trochę poniżej, a znamiona strykcyjne były bardzo pomyślne. Sama rura bez lutowania okazuje odporność 37 kg na 1 mm², to jest tylko o 172 kg więcej.

Odłam rury z lutowaniem spłaszczono przez kucie i kilkakrotnie zgięto, jednakże rysa nie powstała.

Aby sztangi poddać pracy podobnej wierceniu, bito lutowania przez kilka godzin, a następnie zginano, mi mot o nie zdołano ich-rozluźnić.

Rezultaty te pozwalają nam kwestye przewodów wiertniczych uważać za załatwioną i wyczekiwać na potwierdzenie rezultatów w praktyce z całym spokojem.

1897., t. j.

w r.

Projekt reformy ustawodawstwa naftowego.

Napisał

adwokat Dr. LEOPOLD CARO.

(Dokończenie).

Więc naprzód przejdźmy motywa projektowanej reformy.

Autor przyznaje na wstępie, że pro-dukeya nafty wzmogła się z 431.047 q. w r. 1886. do 2,752.039 q. ‘ przeszło sześciokrotnie w przeciągu dziesięciolecia, co chybaby za krępowaniem produkcyi nie przemawiało. Jeśli zaś cena nafty w tym czasie spadła, to temu winna, jak wiadomo, polityka taryfowa i cłowa Austryi oraz konkureneya Kanady i Kaukazu, ale nie prawo naftowe, dotąd obowiązujące. Co się zaś tyczy produkcyi wosku ziemnego, to ze względu na to, że wosku poszukuje się od lat tylu ciągle w jednych i tych samych miejscowościach, zwłaszcza po dawniejszem rabunkowem gospodarstwie, opi-sanem szczegółowo przez prof. Dra Szajno-che, p. nadinspektora przemysłowego Nawra-tila i innych — nic dziwnego, że produ]>eya się zmniejszyła. 1 tego przeto na karb złej ustawy położyć nie podobna.

Co do pośredników, prawdą jest, że od właścicieli gruntów nabywają oni bardzo często prawo poszukiwania za naftą itd. i prawo to przelewają następnie z zyskiem na prawdziwego przedsiębiorcę. Ale niemniej pośrednicy ci działają niejednokrotnie na korzyść produkcyi ²)

Pośrednicy ci bowiem wy ko-n u j ą rzeczywistą p r o d u k t y w n ą p r a c e, za którą należy się im słuszne wynagrodzenie. Wobec rozdrobnienia gruntów i zawi-kłanych niejednokrotnie stosunków prawnych, o których słusznie już p. radca Bocheński wspomina, żaden przedsiębiorca naftowy nie podjąłby sie wiercenia na danej przestrzeni, póki kwestya uprawnienia nie jest rozstrzygniętą ponad wszelką wątpliwość. Tu trzeba niejednokrotnie z kilkunastoma włościanami pozawierać kontrakty, uzyskiwać zatwierdzenia nadopiekuńcze lub nadkuratelarne, przyczem napotyka się trudności w sądach, czasem uzasadnione, czasem nieuzasadnione, a płynące nie ze złej woli, lecz z nieznajomości rzeczy, trzeba celem uzyskania osoby, mającej uprawnienie do zawierania kontraktu, niejednokrotnie podjąć się dla włościan uregulowania' stanu hipotecznego lub przeprowadzenia sprawy spadkowej na koszt własny, czasem w drodze kosztownego i zawiłego procesu, tak, że wielcy przedsiębiorcy, i to nie Polacy, których o brak praktyczności mo-żnaby posądzić, — ale Kanadyjczycy i Francuzi, nabywają prawo eksploatacyi najchętniej od pośredników i dopiero wtedy, gdy ich doradca prawny, zbadawszy stan rzeczy uzna, ze prawa pośrednika są wszechstronnie zabezpieczone i w księdze hipotecznej uwidocznione. Ci pośrednicy są wprawdzie często urzędnikami firmy, ale za przeprowadzenie takiego interesu otrzymują osobne i sowite wynagrodzenie w stosunku procentowym wydatnośei kopalni. Zdarzają się wprawdzie czasem wypadki wyzysku właścicieli gruntowych, zwłaszcza włościan, przez takich pośredników, ale to, co im p. radca Bocheński przyznać chce, tj. 5, a najwyżej 10°/o, to im nawet ci pośrednicy prawie zawsze przyznają.

Nie są mi więc zupełnie jasne motywa, dla których szan. autor zmiany ustawy naftowej pragnie. Z tern wszystkiem gotów jestem przyznać, ze zmiana proponowana wy-szłaby na dobre produkcyi i to produkcyi wielkich przedsiębiorstw, prawie wyłącznie zagranicznych, gdyż one tylko mogłyby odbudowę na większych przestrzeniach bez przerwy prowadzić, bez ryzyka, nieodłącznego od przedsiębiorstw mniejszych. Przyznaję również, że wskutek uchylenia pośredników zyski przedsiębiorcze takich spółek, jak Lan-derbanku, Unionbanku, Mac Garveya, Gwarectwa banowersko-galicyjskiego, Gartenber-gów i t. d., byłyby jeszcze większe, jakkolwiek i dziś zyski te są, mimo upadku cen nafty, bardzo obfite. Trudno wprawdzie

*) Gdyby naftę, wosk ziemny, olej skalny etc. zaliczono do minerałów zastrzeżonych, tem-samem odpadłaby, naszem zdaniem, potrzeba osobnego uzasadniania praw przedsiębiorcy górniczego, na podstawie pojęcia wywłaszczenia. W tym    .

przeto kierunku nie zgadzamy się z wywodem ^ ma b>'d dalsza analogia czy remini-autora, kwestyi tej dotyczącym. (Przyp. Red.)

zwiększone zyski milionowych przedsiębiorstw uważać za najpilniejszy postulat krajowy, jeśli jednak zysk ten płynie ze zwiększonej produkcyi, a wiec z samych skarbów przyrody, zysk taki zawsze powiększa bogactwo publiczne i dlatego nie można nic przeciw niemu mieć do zarzucenia.

Również jest niewątpliwem, że w razie popierania tym sposobem wielkich spółek akcyjnych i skupienia w ich rękach prawie całej produkcyi, praca urzędów górniczych będzie bez porównania łatwiejszą i mniejszą. Czy jednak osiągniecie tych celówr zostaje w odpowiednim stosunku do zaleconej przez szan. autora zmiany ustawy, pozwalam sobie wątpić. Nadto wniosek autora jest sprzeczny z ustawą cywilną i górniczą i jako taki wprost niewykonalny.

Według ogólnych zasad wywłaszczenia, ustalonych §. 365 u. c. i art. 5. ust. zasad, z 21. grudnia 1867 1. 142 dz. p. p. ekspro-pryacya nastąpić może tylko w imieniu państwa i tylko na korzyść przedsiębiorstw uź) teczności publicznej, którym państwo tego przywileju użycza*).

Otóż przy dzisiejszym stanie geologii wybór miejsca do wiercenia na podstawie t. zw. odkrywek, linii naftowej i t. d. opiera się na przypuszczeniach mniej lub więcej trafnych, lecz niejednokrotnie zawodzących. Niema więc tu kryteryum użyteczności publicznej, jak przy kolejach lub drogach, gdzie istnieje pewność zdziałania rzeczy użytecznej, podczas gdy tu miałby miejsce tylko eksperyment, podobnie jak przy wiwisekeyi, z tą chyba różnicą, że przy niej ofiarami są biedne króliki i świnki morskie — a wedle propozycyi szan. autora byliby niemi biedni« jsi stokroć właściciele gruntowi!

Wedle ustawy górniczej „nadanie“ poprzedzać winno zbadanie w kierunku, czy rzeczywiście w dauern miejscu istnieją minerały zastrzeżone i czy ich odbudowa da sie

»f    J    c

uskutecznić. Przy nafcie żadna komisya górnicza nie jest w stanie okoliczności tej stwierdzić. Od każdego „nadania“ służyłoby więc właścicielowi gruntowemu, mieniącemu się być pokrzywdzonym, zażalenie do wyższej władzy, a wreszcie do trybunału administracyjnego co do kwesty i, czy istnieje prawna przyczyna wywłaszczenia, zażalenie, które musiałoby zawsze odnieść skutek, nikt bowiem nie jest dziś w stanie w kopalnictwie naftowem dowieść, że ta przyczyna faktycznie istnieje — przypuszczenia zaś same, mniej lub więcej prawdopodobne, nie wypełniają kryteryów, ustawą zasadniczą wymaganych. W jaki bowdem sposób przedsiębiorca naftowy przy dzisiejszym stanie geologii wykaże, że na przestrzeni przez siebie pretendowanej do eksploatacyi znajduje się istotnie ropa; czyli, że ma się tu do czynienia z przedsiębiorstwem użyteczności publicznej, dla którego ustawy zasadnicze uczyniły wyłom w prawie własności prywatnej ? W jaki sposób przedsiębiorca z góry oznaczy miejsce założenia otworu świdrowego i dokładną przedstawi mapę władzy górniczej, skoro go właściciel bez uprzedniego porozumienia po prostu na grunt swój nie puści, a w razie porozumienia wymówi sobie oczywiście pewne korzyści ponad ustawową normę, wskutek czego, wbrew życzeniu autora, utrzymaną zostanie w mocy zasada swobodnego porozumienia się stron?

Gdyby dalej prawo poszukiwania za naftą itd. nadane miało być temu, który pierwszy się zgłosi, czyby istotnie od udziału byli wykluczeni pośrednicy, o których usunięcie od wszelkich zysków tak bardzo chodzi szan. autorowi? Wszak pośrednicy ci są zazwyczaj na miejscu, więc najczęściej pierwsi w chęci odsprzedaży swych praw z sowitym zyskiem zgłoszą do władzy zamiar eksploatacyi. Niema zaś chyba żadnego racyónal-nego powodu, aby pierwszeństwo miał w razie pozbawienia właściciela gruntu prawa decyzyi o swej własności nie ten, który najwięcej da gwarancyi umiejętnego przedsięwzięcia poszukiwań, ale pur et simple ten, który pierwszy się zgłosi, chyba, że powodem scencya powszechnej ustawy górniczej.

Poza tem wszystkiem projekt autora dopuszczenia właściciela gruntu do udziału w zysku przedsiębiorcy w stosunku 5 —10% pozostaje w sprzeczności z zasadniczem pojęciem wywłaszczenia i postanowieniami powszechnej ustawy górniczej w tym przedmiocie, u wstępu streszczonemu

Odszkodowanie przy wywłaszczeniu winno dać wywłaszczonemu możność przyswojenia sobie przez uzyskaną indemnizacyę li tych samych korzyści i uprawnień, których w interesie publicznym przez ekspropryacye pozbawionym został. Musi wiec być wziętą na uwagę przy wymiarze odszkodowania wartość indywidualna przedmiotu wywłaszczenia dla wywłaszczonego, tj. sama wartość gruntu. l)la jakiegoś udziału w spodziewanym zysku - w tych granicach miejsca zgoła niema³). Wiec: albo ekspropryacya bez udziału w zysku, albo udział w zysku bez ekspropryacyi — tertium non datur. Jedno z drugiem złączone dałoby rodzaj przymusowej spółki, a owe „5—10%u stanowiłyby pewnego rodzaju haracz dla właściciela gruntu, tem samem zaś poniekąd uznanie jego wzgardzonego i potępionego prawa dyspozycyi swoją własnością. Lecz dlaczego w takim razie „haracz“ stały przy różnej produkeyi? Jeśli chodzi o uznanie prawa własności właściciela, to w razie pojawienia się t. zw. jezior naftowych, silnych i bardzo obfitych wybuchów niema słusznego powodu do jednosti onnego wzbogacenia przedsiębiorcy, lecz należałoby przyznać także i progresywnie wyższy procentowy udział w zysku właścicielowi gruntu. Uczciwi przedsiębiorcy i dziś takie właśnie kontrakty z właścicielami zawierają i piszący te słowa kilkakrotnie sam podobne kontrakty za ich zgodą układał. Nadzwyczajne wybuchy ropy porównać można ze znalezieniem skarbu w ziemi, a wszak ustawa cywilna w §. 399 przyznaje właścicielowi gruntu, w którym skarb znaleziono, jedną trzecią cześć, czyli 33V3% !

Pobudki więc wniosku p. radcy B. uważałbym za niewystarczające, a wzrost

wielkiej produkeyi za niedostateczny argument do zmiany ustawy, odpowiadającej poczuciu prawnemu ogółu ludności w o wiele wyższym stopniu, aniżeli wszelkie ustawy, dopuszczające wywłaszczenie, a w szczególności aniżeli powszechna ustawa górnicza.

Wreszcie wniosek szan. projektodawcy uważam za prawnie niewykonalny, bo naruszający ustawę zasadniczą państwa.

Mimo to kończę życzeniem, by szan. autor zechciał zaczerpnąć z bogatej skarbnicy swej fachowej wiedzy i zdobytych doświadczeń i przedstawił nam wyczerpująco nie lo-statki i braki dzisiejszego przemysłu nafto: wego w Galićyi, tudzież ustawodawstwo naftowe na Kaukazie, w Pensylwanii, w Kanadzie, w Alzacyi i Rumunii. Z takiego porównawczego obrazu będzie można z większą ścisłością wywnioskować, czy i o ile nasz przemysł naftowy niedomaga i jakim sposobem można mu dopomódz. Na razie, jak sądzę, możnaby poprzestać na dokładnem i, gdzie potrzeba, bezwzględnem wykonaniu istniejących ustaw. W końcu jedna uwaga.

Poza kwestyą geologii i techniki wiertniczej, cen nafty, ustalanych przez kartele producentów, taryf i ceł od surowca i destylatu, słowem poza całą masą techniczno-ekonomicznych szczegółów, wymagających niepospolitego znawstwa — obchodzi kraj cały jeszcze strona społeczna kwestyi naftowej, a strona społeczna ma swe oparcie, źródło, początek w etyce. Sprawy powiększeniu bogactwa narodowego wprawdzie nie rozstrzyga się wyłącznie ze stanowiska etycznego pożytku społeczeństwa, ale w każdym razie godzi sic ją i z tego punktu widzenia rozpatrzyć. A tu uderza na pierwszy rzut oka powszechna nieufność i niechęć do przemysłu naftowego. Wielka cześć klęsk finansowych kraju z tym właśnie przemysłem ma bodaj zewnętrzny związek. Do nafty garną się u nas, obok ludzi uczciwych i fachowych, niejednokrotnie awanturnicy i rycerze przemysłu wszelkiego rodzaju. Tworzą istniejące tylko na papierze przedsiębiorstwa, sprzedają naiwnym udziały na nieistniejące kopalnie, fałszywie bilansują wydatność szybów, jeśli chodzi o bliską sprzedaż kopalni : in plus, jeśli o wymiar podatku lub o skrzy-

1. Szybkości wiercenia, 2. bezpieczeństwa robotników, 3. uniknięcia zagwożdźenia i skrzywienia, 4. obniżenia kosztów wiercenia.

Daleki jestem od samolubnego twierdzenia, jakoby skombinowany przezemnie przyrząd „Irena“ przedstawiał już najwyższą doskonałość, lecz jako doświadczony fachowiec, pracujący w tym zawodzie 26 lat, miałem sposobność poznania wielu braków przy dotychczasowych systemach i usiłuję zaradzić wspomnianym systemem owym niedo-maganiom.

wdzenie udziałowców: in minus; sztucznie powiększają wydatność dzienną kopalni dla zamydlenia oczu kupującym, podbierają sąsiadom ropę lub wosk, oszukują biednych włościan przy kupnie prawa eksploatacyi, słowem od lat popełniają cały szereg wyrafinowanych oszustw, mniej lub więcej głośnych, nic zwróciwszy dotąd, niestety, na siebie uwagi władz.

Pragniemy więc gorąco i przedewszy-stkiem, tj. przed wszelką reformą ustawodawczą, która nam braku ludzi nie zastąpi, zerwania z tą karygodną a sąsiedzką pobłażliwością, z którą spotykamy się, niestety, dotąd w odniesieniu do ludzi nieuczciwych, byle umiejących żyć z ludźmi i jednać sobie przyjaciół. Pragniemy w szczególności, aby nasze władze, tj. urzędy górnicze i sądy, spełniały z całą surowością i bezwzględnością swoją powinność. W takim zaś razie i przy dzisiejszem ustawodawstwie, bez eksproprya-cyi i bez regalu górniczego, słowem bez łatwego, modnego i taniego środka z apteczki socyalistycznej, moźnaby zapobiedz wielu nadużyciom, nieporządkom i wyzyskom, a dźwignąć i poprzeć uczciwą i ożywioną poczuciem obowiązków publicznych produkcyę.

Hydrauliczny przyrząd do wierceń udarowych „Irena“.

Patent Inż. Stan. Janiszewskiego.

Skombinowany przezemnie i opatentowany przyrząd do wiercenia i popuszczania „Irena“ służy do pogłębiania okrągłych otworów w ziemi do dowolnych głębokości, do eksploatacyi płynnych produktów naturalnych, jak ropa, wody mineralne itp.

Wszystkie dotychczas znane systemy wiertnicze (z wyjątkiem wierceń obrotowych i dyamentowych) służą do kruszenia pokładów przez podniesienie dłuta wraz z wszystkiemi częściami składowemi skombinowanego przyrządu do pewnej wysokości i następne opuszczenie całego ciężaru na dno otworu, a to częściowo za pomocą dźwigni i sił ludzkich, częściowo machin parowych i różnych źóra-wiów wiertniczych.

Szybki rozwój wiertnictwa, wspomagany przez fachowców nowymi wynalazkami, jakoteź żwawe postępy techniki szczycą się codzień nowemi zdobyczami w ulepszeniach przyrządów i systemów. Jednakże mimo bezprze-cznie wielkich postępów w tym kierunku, wiele jeszcze pozostaje do życzenia, a to pod względem :

Działanie „Ireny“ polega na prowadzeniu prądu wody zapomocą pompy przez po-puszczadło wzdłuż całego szeregu grubościen-nych rur (angielskie, podwójnie prasowane), jakoteź przez pusty obciążnik do aparatu wiertniczego o ekscentrycznem dłucie. Ciśnienie wody na tłok przyrządu wprawia dłuto w ruch i zmywa szlam i brud, tak iż świder zawsze pracuje w czystym pokładzie. Dla udowodnienia, który z dwu systemów zwalcza przytoczone przezemnie braki, muszę porównać korzyści mojej „Ireny“ z kanadyjką, rozpowszechnioną i ustaloną u nas od lat dwudziestu.

1. Przyśpieszenie wierceń. Przy wierceniach systemem kanadyjskim można osiągnąć w najlepszym razie 60 do 65 udarów w minucie, o wzniosie 70 do 90 cm, którato szybkość w stosunku do twardości skały redukuje się do 55 udarów. Aby dno otworu utrzymać w możliwie czystym stanie, bo to wielki ma wpływ na postęp wiercenia, łyżkowanie w najkorzystniejszym wypadku musi być przedsiębrane raz na godzinę, która to manipulacya trwa conajmniej ¹/s część czasu wiercenia. Zaś wiercenie przyrządem „Irena“ opiera się na nadzwyczaj szybkich, chociaż nie silnych udarach, z wysokości

laznemi rurami o długich mufach i grubych ścianach i pracuje tylko na dnie otworu wiertniczego, nie podlega zatem ani urwaniu ani pękaniu, jest więc niezawisły od wytrzymałości żerdzi drewnianych, jak to ma miejsce przy kanadyjce. Ponieważ dalej właściwy przyrząd znajduje sic w zamkniętej, mocnej, żelaznej osłonie, niemożliwem jest, by nawet w razie uszkodzenia jednej części składowej dostało się coś do otworu wiertniczego, ewentualność zagwożdżenia jest więc całkiem wykluczoną.

Ba. Co do skrzywienia. Ponieważ przyrząd „Irena“ obciążony jest u dołu dłutem, u góry obciążnikiem, 8 m długim, a sam przyrząd ma podłużną formę, służącą zarazem jako prowadzenie, wreszcie tenże wspiera się na sztywnych żelaznych rurach, przedstawiających razem ciężar wielu centnarów, zatem trzymających piston, skrzywienie otworu jest wiec usunięte do możliwych granic.

25 cm. tak zwłaszcza, że na minutę osiąga się 200 do 250 udarów, co w połączeniu z intenzywnem wymywaniem dna musi wy-- wrzeć niemały skutek. Przy tym systemie musi się używać ekscentrycznych dłut z przedniej stali, dla uniknięcia częstszego wyciągania przyrządu celem ostrzenia dłuta, jak również dla umożliwienia posuwania rur.

W iłach i sypiących stromych warstwach przyrząd „Irena“ ma niewątpliwie przed systemem kanadyjskim tę korzyść, że przy ostatnim dłuto wraz z całym balastem obciążnika i przewodu miażdży ze znacznej wysokości złożenie iłów i powoduje swemi wstrząśnieniami sypanie, które z powodu uderzeń obciążnika i przewodu o ściany otworu jeszcze więcej się potęgują, natomiast wiercenia przyrządem „Irena“ pracują o wiele pomyślniej, gdyż mimo szybciej po sobie następujących udarów są one delikatniejsze i nie wywołują ani wstrząśnień ani też pęknięć warstw ziemi. Świder pracuje na dnie tylko ostrzem dłuta, wiercenie idzie raźnie, rury tuż za dłutem można posuwać, a sypanie ograniczone jest do minimum. Wskutek szybkiego postępu wiercenia, przewiercone pokłady nie miękną, rury wiec dadzą się posuwać z łatwością, tak iż wierci się wciąż w' rurowanym otworze. Przez nieustające posuwanie rur usuwa się zwężanie i zgniatanie tychże. Zważywszy do tego zaoszczędzenie na czasie łyżkowania i wyrównania usypo-wisk, który to czas zyskujemy dla produktywnego wiercenia, można śmiało wiercenie przerządem „Irena“ nazwać o połowę szybsze od kanadyjskiego.

2.    Bezpieczeństwo robót. Ponieważ cały przyrząd w otworze wiertniczym jest ulokowany i pracuje tylko na spodzie szybu, przeto nie jest takowe narażone na pęknięcie, jak przy kanadyjskim systemie, a więc bezpieczeństwo przy pracy jest zupełne, gdyż cała uwaga i działalność majstra wiertniczego ogranicza się jedynie do kręce-nia śrubą popuszezadła zapomocą rękojeści i regulowania dłuta.

3.    Unikanie zagwożdżenia i skrzywienia. Jak wspomniałem, cały przyrząd jest opatrzony, począwszy od śruby popuszezadła, ześrubowanemi, mocnemi, że-

4. Obniżenie kosztów w i e r c e-nia. Przyjąwszy czas wiercenia jako o połowę krótszy od czasu wiercenia kanadyjskiego, zaoszczędzamy w takim razie połowę opału, płac, zużycia machin. Przy zastosowaniu przyrządu „Irena“ obejdzie się bez wielu narzędzi pomocniczych i materyałów, stanowiących przy kanadyjce integralne składniki tego systemu i kosztujących kilka tysięcy, a to : źóraw wiertniczy, nożyce, pasy, urządzenia łyżkowe, przewody drewniane. Jak wiadomo przy pogłębianiu 500 m zużywa i łamie się 500 m sztang drewnianych, które kosztują 2000 kor., kiedy tymczasem rury, służące do wierceń przyrządem „Irena“, chociaż droższe o jednego guldena na metrze, mogą być zastosowane w więcej szybach. Ponieważ funkeyonowanie przyrządu „Irena“ odbywa się pod wpływem ciśnienia wody, potrzebnym jest tylko jeden kocioł parowy, jedna pompa parowa, jakoteż, do wydobywania i wpuszczania przyrządu i rury, żórawia parowego. Przy użyciu ekscentrycznych dłut możliwem jest po zamknięciu wody ukończenie szybu jedną turą rur aż do głębokości kilkuset metrów lub przynajmniej wielkie ograniczenie rurowań i zyskanie większej dymensyi ukończonego szybu. Reasumując

Po-

300°.

*)

działanie przyrządu „Irena“ w porównania z systemem kanadyjskim, przyznamy pierwszemu niemałe korzyści, tak iż tenże poleca się właścicielom kopalń, którzy wiercą wiele szybów. Aie spodziewani sie powszechnego uznania, bo któraż nowa myśl nie musi walczyć z konserwatyzmem, niechęcią i nieufnością, aż zdobędzie sobie należne miejsce przez próby i doświadczenia.

Poświęcając mojej myśli czas i pracę, żywię nadzieję, że zrobiłem coś w tym kierunku dla postępu techniki wiertniczej i ułatwienia pracy moim kolegom.

Synteza nafty.

Na podstawie wieloletnich prac wykazali dwaj francuscy chemicy Sabatier i Scnderens, że żelazo, kobalt, miedź, a szczególnie nikiel posiadają własność powodowania łączenia wodoru z organicznemi ciałami, przedewszystkiem rienasyconemi węglowodorami. Acetylen już w niskiej temperaturze łączy się w obecności niklu z wodorem, zaś przy użyciu nadwyżki ostatniego powstaje Etan, a obok tego liczne wyższe nasycone węglowodory w stanie płynnym i gazowym. Są to te same, jakie znajduje się w nafcie amerykańskiej. Jeżeli proces odbywa się temperaturze 200°, otrzymuje się żółtawą naftę z modrą fluorescencyą i zapachem, przypominającym rafinowaną naftę, a skład chemiczny tego sztucznego oleju podobny jest bardzo do amerykańskiej ropy, tj. nasycone węglowodory z małą ilością nienasyconych i aromatycznych.

Żelazo i kobalt dają nad 180° płynne, brunatnoczerwone produktu, zawierające więcej aromatycznych węglowodorów i pachnące ostro, jak ropy kanadyjskie. Acetylen sam w temperaturze wyżej 180° w obecności niklu, żelaza lub kobaltu rozkłada się częściowo, przyczem zjawia się płomień, wstaje węgiel, niekiedy stałe węglowodory i wodor, jakoteż aromatyczne węglowodory, a głównie naftyleny i nafteny. Mała cześć nierozłożonego acetylenu zamienia się w nasycone węglowodory. Powstają w ten sposób zielonawo przyświecające płyny, zawierające głównie nafteny i równające się składem ropom kaukaskim. Jeżeli acetylen po metalach przejdzie szybko, wtedy obok naftenów powstaje wielka ilość nasyconych węglowodorów, a płyn analogiczny jest galicyjskim i rumuńskim ropom. Ostatnie można także otrzymać przez zetknięcie się mieszaniny wodoru i acetylenu z metalem, rozgrzanym do 200--Autor w ten sposób przez działanie wodoru i acetylenu na wymieniono metale otrzymywał oleje o własnościach rop amerykańskich, rosyjskich etc., odpowiednio do zastosowanych warunków procesu i sądzi, że ropa w ziemi utworzyła się w sposób podobny. We wnętrzu ziemi znachodza sie uiewatnli-

c    c    c    i L

wie metale alkaliczne lub ziem alkalicznych, jak i węgleki tych metalów. W zetknięciu pierwszych z wodą tworzy się wodor, zaś węgleki i woda dają acetylen. Te gazy stykają sic z żelazem, niklem i kobaltem, które metale także często w ziemi występują, przy tem następuje wyżej opisana reakcya, a jej produktem jest nasza ropa.

Twierdzenie to obala wszystkie dotychczasowe teorye o powstawaniu olejów skalnych. Sabatićr na posiedzeniu akademii francuskiej pokazywał kilka flaszek swych syntetycznych rop i stały węglowodór, otrzymany przez działanie acetylenu na miedź w temperaturze wyżej 180°, nazwany przez niego i Senderensa „Cuprene“.

(Comptes rendus).

Bakteryologiczne badanie nafty.

Opracował B. Szejka.

Wielu, czytając powyższy nagłówek, zdziwi się zapewne, gdyż dotychczas odmawiano zawsze możliwość bakteryologicznych zjawisk w nafcie. Analizy mikro-chemiezne wykazały, że mikroby, równie jak wszystkie komórki, składają się z conajmniej 10 pierwiastków: C, H, O, P, N, S, Fe, K, Ca, Mg. Minerały te, albo mówiąc ogólnie chemiczne (nie fizyologiczne) substancye odżywcze, muszą mieć bardzo skomplikowaną budowę, by

*) „Niebianoje Dielo“.

Pod mikroskopem

wysnute wnioski.

Z powyższego widzimy, że mikroby naftowe ukrywały swoją obecność przez właściwość formowania wielkich koloni). Trzeba było jeszcze stwierdzić je w płynach naftowy cli bezpośrednio, zapomocą mikroskopu. Nasamprzód rozumie się, szukałem mikrobów w tej samej nafcie, lecz i tutaj wszystkie suche systemy nie dopisywały i wywoływały w polu widzenia tylko czarny obłok. Oczywiście zawiera nafta najdrobniejsze gatunki mikroorganizmów, t. z. bakterye. Badanie bakteryologiczne zapomocą systemu imerzyj-nego Zeiss 1 —12 odsłania w widoku nieruchome, kuliste, izolowane bakterye, tylko rzadko dwie lub więcej z sobą połączone. Bakterye te kuliste (koki) różnią się wielkością i zabarwieniem, i z tych punktów wi-

(Dok. nast.)

zostać zasymilowanemi przez drobnoustroje. Nafta, jako mieszanina węglowodorów, mogła dostarczyć tylko dwu pierwszych pierwiastków C i H, a choćbyśmy nawet przypuścili, że O i N mogą pochodzić z powietrza, zawsze jeszcze te cztery pierwiastki same nie wystarczają do życia jakichkolwiek bakteryj. Z drugiej strony nafta nie jest rozpuszczalną w wodzie, która jest niezbędnie koniecznym czynnikiem przy tworzeniu się komórki organicznej, i ta okoliczność zatem wyklucza hodowanie bakteryj w nafcie. A mimoto nafta przecie zawiera mikroby i jest dla nich płynem odżywczym. Widzimy więc znów, jak niedokładnemi są nasze wiadomości o składzie nafty.

Pierwszą wzmiankę o możliwości powstania nafty w drodze bakteryologicznej uczynił Schaedler w swojej „Technologii tłuszczów i olejów“. Mówi on tam poniekąd żartobliwie : „ W naszej epoce wszechobecnych mikrobów nie byłoby nic dziwnego, gdyby jaki genialny umysł oznajmił nam, że bakterye już i w ubiegłych epokach wykonywały swą czynność straszliwą i postarały się o zniszczenie wspaniałych borów, i bardzo łatwo usłyszymy niedługo, że odkryto bakcyla naftowego“. Ostatni pomysł przeszedł zupełnie niepostrzeżenie, lecz teorya o chemicznem powstaniu nafty przyjętą była jako fakt, a wszystkie zmiany w składzie produktów naftowych przypisywano czysto chemicznym reakcyom. 1 W tych warunkach naturalnie nie było żadnej inicyatywy do przeprowadzenia bakteryologicznego badania nafty, zwłaszcza, że badana pod mikroskopem jedną z suchych metod przedstawiała w polu widzenia pozorną jednostajnośó. Zawdzięczam jedynie szczęśliwemu przypadkowi, jeżeli dowiodłem niezaprzeczonej obecności bakteryj w nafcie. Z okazyi koloro-metrycznyck badań nafty, która wprzód na powietrzu zciemniała, i pragnąc poznać stopień koloryzacyi, przemyłem ją wodą. Ope-racya ta zdawała się odbarwiać płyn lekko, a na granicy w ten sposób powstających dwu warstw utworzyła się zbita, żółta warstewka. Warstewka ta jest agregatem drobnoustrojów, połączonych z sobą napęcznia-łemi ściankami komórek, który to stan zowie sie w nauce „zooglea“. rozpoznano strukturę ziarnistą i sprawdzono dzenia można je podzielić na następujące trzy kategorye : 1. Stosunkowo większe bakterye przedstawiają żółtoziclonawe, kuliste ciałka różnej wielkości, 2. mniejsze, bezbarwne ciałka, także różnych rozmiarów, z ciemnym punktem w środku i 3. najmniejsze, świecące punkty niejednakowej wielkości. Rozmiary i kolor bakteryj ciągle się zmieniają, tak iż niekiedy wielka jest trudność oznaczyć, do których z dwu najbliższych kategoryj ta lub owa mikroba ma być zaliczoną. Może się także zdarzyć, że w polu widzenia mamy bakterye wszystkich trzech rodzajów, lecz nie zawsze wszystkich możliwych wielkości. Należące do drugiej katego-ryi mogą być podobne zabarwieniem do tych z pierwszej, wydają sie jednak bezbarwnemi dla swej mniejszości. Ciemny punkt centralny jest przy kulistej formie wynikiem większej absofpcyi centralnych promieni widzialnego meniska.

Zjazd przemysłowy w Krakowie.

Na odbytym w roku 1899 czwartym zjeździe techników polskich w Krakowie poruszono w sekcyi przemysłowej tyle ży-

Edmund

wotnych przedmiotów, wiążących się z pierwszą dla kraju sprawą podniesienia przemysłu, źe zjazd uważał za wskazane polecić stałej delegacyi zjazdu zajęcie się zwołaniem specyalnego wiecu przemysłowego. W wykonaniu tej uchwały stała delegaoya pod przewodnictwem radcy budownictwa Zygmunta Kędzierskiego, powoławszy do prac przygotowawczych komitety w Krakowie i we Lwowie, zwołuje na wrzesień 1901 do Krakowa pierwszy zjazd przemysłowy.

Całemu społeczeństwu naszemu przyświeca dziś hasło wewnętrznego odrodzenia ; dąży do niego zbiorowa praca licznych stowarzyszeń, które drogą coraz szerszej oświaty, eoraz szybszego i skuteczniejszego rozwoju ekonomicznego, wreszcie wpajaniem coraz gorętszego poczucia obowiązków obywatelskich, wywalczyć pragną narodowi lepszą przyszłość i poważniejsze, niż dotąd, stanowisko wśród narodów Europy.

Źe w tym wielkim procesie odrodzenia praca nad podniesieniem rodzinnego przemysłu jest jedną z najcelniejszych, nikt nic zaprzeczy. Postawić silny przemysł obok rolnictwa, zdobyć w nim nowe źródło dochodu dla rozmnożonej ludności, która z braku zajęcia i zarobku zmuszoną jest opuszczać kraj rodzinny, wytworzyć silny, inteligentny, obowiązków swych świadomy stan średni, pomnożyć majątek narodu i dać mu silne podstawy materyalnego bytu celem podjęcia skutecznej walki z konkurencyą zagranicy -— to program, który od lat wielu uznajemy, ale który bezustannie odświeżać, umacniać, i coraz potężniej w życie wprowadzać należy.

Jest to szczególniej zadaniem technika polskiego, ażeby z zawodową swą działalnością łączył ogólny cel ekonomicznego odrodzenia kraju, ażeby wiedzą swą wspierał jak najgoręcej zabiegi około wytworzenia silnego, swojskiego przemysłu. Bezowocnemi wszakże będą jego usiłowania, jeśli się nie wytworzy cały łańcuch współdziałaczy, od których podniesienie przemysłu zawisło. Wszystkim powinno zależeć na tern, aby dla wytworzenia silnego przemysłu działać w bezustannem ze sobą porozumieniu, aby wyzyskiwać roztropnie nadprzyrodzone bogactwa tej ziemi,

siłę pracy i inteligencyę jej ludności, a tem samem stawić zaporę napływowi obcych wyrobów, który z nas stale ssie soki żywotne i do nieuniknionego doprowadza upadku.

Tą myślą powodowana stała delegacya zjazdu zaprasza na zjazd do Krakowa nie-tylko samych przemysłowców, lecz nadto ekonomistów, techników, kupców, posłów na Sejm i do Rady państwa itd.; wynikiem zjazdu powinny być nietylko teoretyczne zapatrywania, lecz wytworzenie nowych przedsiębiorstw przemysłowych.

Stała delegacya IV. Zjazdu techników polskich : Zygmunt Kędzierski, prezes, Stanisław Swieźawski, sekretarz.

Członkowie: Bolesław Weryha Daro-wski, Bolesław Długoszowski, Ignacy Drewnowski, Roman Dzieślewski, Karol Edward Epier, Kazimierz Gąsiorowski Grzebski, Edward Heppe, Józef Kajetan Janowski, Roman Ingarden, Maryan Kuczyński, Tadeusz Sikorski, Adam Teodo-rowicz.

Komitet I. Zjazdu przemysłowego w Krakowie : Komitet krakowski: Edmund Zieleniewski, prze w., Mieczysław Dąbrowski, zast. przew., Bernard Liban, zast. przew., Józef Górecki, sekretarz, Karol Rolle, sekretarz. Członkowie: Dr. Artur Benis, Anastazy Chmurski, Jan Goetz Okocimski, Adam Kirchmajer, Zygmunt Kremer, Andrzej hr. Potocki, dr. Mieczysław Sędzimir, prof. Gustaw Steingraber, Stanisław Sulikowski, dr. Henryk Szarski, Edward Uderski, Karol Włodzimirski.

Komitet lwowski: Juliusz Ross, przew., Bolesław Weryha Darowski, sekr. Członkowie: Leopold Baczewski, br. Alfons Gostkowski, Andrzej Kornelia, Jan Lewiński, Marcin Maślanka, Zygmunt Piotrowicz, dr. Jan Roszkowski, Dr. Tadeusz Rutowski, dr. Władysław Stesłowicz, Wiktor Syniewski, Józef Szaynok, Wenanty Szydłowski, Józef Tuleja, Józef Wczelak, Wacław Wolski.

. 761 wagonów •    15

. 188 wagonów

. 4000

74 kor. 112 kor.

3,569.800 kg w przeciwstawieniu do 6,257.491 kg w roku poprzednim.

Galicyjska prodnkcya wosku ziemnego

w latach 1899—1900.

Prodnkcya wosku ziemnego wynosiła w roku 1899:

w Borysławiu „ Staruni-Dźwiniaczu

razem . 776 wagonów

W roku 1900:

w Borysławiu w Staruni-Dźwiniaczu

razem . 194 wagonów Wartość wosku ziemnego była w roku:

1899    .    2,871.200 złr.

1900    .    970.000 „

W r. 1S99 istniało w Galicyi 32 kopalń a w 1900 do 20. lutego 10, po tym dniu 5 kopalń.

Robotników było zatrudnionych : w r. 1899 „ „ 19QQ

do 20. lutego po 20. lutym

Przyczyna tego ubytku produkcyi i robotników w r. 1900. tkwi w wydaniu nowych przepisów górniczo-policyjnych, które spowodowały zastanowienie wszystkich małych kopalń, tj. wszystkich tych, których obszar nie odpowiadał tym przepisom. Zaś dla tych kopalń, które odpowiadały nowym wymaganiom, rozporządzenia rzeczone miały ten skutek, ze wszystkie pojedyńcze szyby musiały być zaniechane, a przedsiębiorstwa odnośne zostały zmuszone przebudować dotychczasowe urządzenia, przekształcić wenty-lacye i sposoby wydobywania w myśl nowych przepisów.

Rok 1900 należy uważać dla górnictwa woskowego za przejściowy, od którego począwszy dopiero będzie można mówić o eks-ploatacyi w nowoźytnem znaczeniu. Przejście to nie odbyło się bez wstrząśnień. Te ostatnie jednakże już ustały, i kopalnictwo wosku ziemnego weszło na szerokie tory, na które popchnęła je opiekuńcza ręka rządu. Chcemy

zatem rokować temu przemysłowi pomyślną przyszłość, tem więcej, że w Borysławiu w kopalniach odkryto nowe jego pokłady, a liczne wiercenia za naftą na terenie kopalń wosku wykazały znajdywanie się wosku ziemnego w różnych głębokościach.

Eksport do Austryi dolnej, Czech, Aie mieć, Rosyi, Francyi, Włoch i Ameryki wynosił w r.:

1899    .    670 wagonów

1900    .    621

Przeciętna cena w r. 1900 była: do 1. lipca po 1. lipeu

Rumuńska statystyka nafty.

Według wykazu sekcyi górniczej w ministerstwie domen za czas od kwietnia 1899 do kwietnia 1900 wynosiła produkcya nafty w okręgu Prahova 197,330.070 kg, czyli o 41,879.019 kg więcej jak w roku poprzednim. Z tego odpada na :

1.    Kopalnie w Campina i Poiana o 37 wierceniach i 18 szybach ropodajnych —-70,587.647 kg, tj. 8,057,788 kg więcej niż w roku 1898/99.

2.    Kopalnie w Busztenari o 37 sondach i 258 szybach produktywnych 118,131.507 kg, o 42,571.293 kg więcej niż w poprzednim roku.

3) Kopalnie Baicoi-Zintea, obejmujące 10 sond i 10 szybów wydajnych 5,005.116 kgj okazuje się ubytek 5,979.161 kg w porównaniu do r. 1898|99. Nie uwzględniono jednak przy tem trzech szybów.

4. Różne szyby w ilości 49-u, rozsiane

w okolicy Apostolache, Magurele, Pacuretz, Malitza, Oehischori, Magura, YaleaBeni i Ghioeel

Okręg Buzeu dostarczył z 5 sond i 58 studni w Monteor, 4 sond i 12 studni w Berna, 12 studni w Marunstisch i 5 w Rusch o vatz 6,059.234 kg, o 942.040 kg mniej niż rok przedtem.

30.000 kg.

Hi:

CCC

OR

W okręgu Bacau wydobyto z 34 sond i 254 szybów 11,367.200 kg, w Dimbovitzy (Tirgovesti) z 1 sondy i 103 szybów 9,995.000 kg ropy,'w całości zatem wynosiła produkcya wszystkich 4 okręgów naftowych Prahova, Btizeu, Bacau i Dimbovitza, obejmujących 108 sond i 769 produktywnych studni, w r. 1899(1900 224,751.509 kg, czyli okrągło 22.475 wagonów. W r. 1898(99 było 18.254 wag., w r. 1897(98 13.500 wag., w r. 1896(97 8.500 wag.a w r. 1895(96 7.340 wag. po Romania Economica.

Co jest uderzającem przy tej statystyce, to to, źe nie zestawiono jej podług roku kalendarzowego. Takie nowatorstwo niczem nie jest uzasadnione i czyni porównanie zupełnie niemoźliwem. Spodziewamy się zatem, źe zostanie ono na przyszłość zaniechane.

Podziękowanie.

Wydział Centralny Towarzystwa „Pomoc Wzajemna“ urzędników pracujących w przemyśle naftowym składa niniejszem publiczne serdeczne podziękowanie Jaśnie Oświeconej Księżnej Maryi Lubomirskiej, za hojny i wspaniałomyślny dar 500 Koron udzielony na cel budowy własnego domu w Schodnicy. Nie możemy powstrzymać się od zrobienia uwagi, że w szlachetnym tym postępku, upatrujemy radością nas przejmujące zrozumienie potrzeb drobnych pracowników przemysłu naftowego i objawiamy życzenie, ażeby ten przykład bezinteresowności i ofiarności wśród przedstawicieli w.el-kich firm pracujących w przemyśle naftowym w kraju jak najliczniejszych znalazł naśladowców. Przed niedawnym czasem ogłosiliśmy nasze sprawozdanie za ubiegły rok administracyjny i potrafiliśmy w tych, których rozwój przemysłu naftowego z bliska obchodzi, wdrożyć przekonanie, że instytucya nasza, aczkolwiek młoda i nieza-:obna, potrafiła w krótkim stosunkowo przeciągu czasu, stać się świadczeniami swemi o tyle pożyteczną, że dziś już nikt niepowątpiewa o tern, iż posiada wyraźną racyę bytu i zapewnioną przyszłość. Gdyby w tym kierunku jakiekolwiek wątpliwości panowały, rozwiał je stanowszo postępek J. O. księżnej Maryi Lubomirskiej znanej z ofiarności na cele publiczne a spieszącej zawsze z pomocą tam, gdzie jest pewność, że ofiarowany fundusz nie pójdzie na marne, ale ku pożytkowi rzeczy dobrych i szlachetnych się obróci.

KRONIKA.

Fotografowanie wnętrza otworów wiertniczych.

P. Loran wynalazł sposób fotografowania otworów wiertniczych i przedstawił takowy na posiedzeniu towarzystwa technicznego w Baku w dniu 19. maja, gdzie też swoim wykładem wzbudził ogólne zainteresowanie się. Przyrząd p. Loran składa się z 3 części : rury, pomieszczenia dla aparatu fotograficznego i dzwonu. Fotografowanie uskutecznia się w ten sposób, że do zalanego wodą lub ropą szybu spuszcza się na linie (np z bębna liny łyżkowej) na oznaczoną głębokość przyrząd, poczem puszcza się prąd elektrycznj^, który sprowadza możność dostępu wody do pomieszczoneg-o w rurze węgleka wapniowego (Calciumcarbid) i wywiązania z niego acetylenu. Wywiązany gaz, to jest acetylen, wypiera wodę, względnie ropę z całej przestrzeni pod dzwonem a lampka elektryczna umieszczona w g-órnej części dzwonu oświetla dół szybu przez potrzebny do fotografowania czas. Znaczenie umożliwienia zdjęć fotograficznych wnętrza szybów posiada tę nadzwyczajną doniosłość, że za ich pomocą można wykryć dokładnie miejsce i położenie wgrzęzłych w ściany lub w dno otworów wiertniczych przedmiotów, a tern samem ułatwić ich wydobycie; to też przyjęli zgromadzeni na wykładzie technicj⁷ naftowi w tym sensie treść wykładu jako ważny postęp z wielkiem uznaniem.

Nafta nad Pieczorą. Nad rozwojem przemysłu naftowego nad rzeką Pieczorą, gdzie występywa-nie nafty znane jest od dawna, pracuje spółka złożona z Panów Robusza, Nieżałowa i Hausberga. Po przezwyciężonych trudnościach fachowych do-wierciła się spółka kilku szybów, z których jeden wybucha na 2 metry wysoko. Głębokość szybu wynosi tylko 80 sążni. Wogóle zakrojony jest interes naftowy na Pieczorze na wielką skalę, obecnie już projektują rurociąg na długość 240 wiorstw od źródeł aż do Żerdyni, na rozwój samego górnictwa zamyślają przedsiębiorcy spotrzebować dwa miliony rubli i czynią wielkie starania o wyjednanie materyalnej pomocy u rządu. Ostatni okazał się ponoś skłonnym rlo udzielenia takowej, czyniąc to zależnem od dalszych rezultatów i w myśli, że przez poparcie przemysłu naftowego na północy potrafi zaszachować przemysł na południu, to jest w Baku, który jak wiadomo przybrał w ostatnich czasach bardzo niezdrowe formy, odkąd największe firmy, to jest br. Nobel, Rothschild i Mantaszew zawiązały syndykat eksportowy. Zaszły w ostatnich miesiącach silny spadek cen wszystkich produktów naftowych, a w szczególności nafty, który doprowadził do formalnego kryzysu w rosyjskim przemyśle naftowym, kładą na karb spekulacyi owego sjmdykatu, zamierzającego w ten sposób stłumić drobnych przemysłowców bakuńskich. Stosunki doszły obecnie do takich rozmiarów, że rząd

tiWlAAA

rosyjski czuł się spowodowanym wkroczyć i wy- | ^

słać w celu zbadania przyczyn kryzysu p. Guli- Wieloletni doświadczony kierownik kopalń.

szambarowa, jednego z najlepszych znawców przemysłu naftowego, do Baku.

Operacye Banku dla przemysłu i górnictwa w Berlinie. Ze sprawozdania tego banku, który, jak wiadomo, związany jest w pewnych operacyach z firmą „Wolski i Odrzy wolski“ za rok 19o0 wyjmujemy następujące daty : Kopalnie nafty w Borysławiu i Nahujowicach wydały zadowalniające rezultaty. Ogólna produkeya towai'zysuva wynosiła w r. 1900 ca 550 wagonów Podług bilansu tego przedsiębiorstwa specyalnego z dnia 31. grudnia 1900 saldo konta zysków i strat zmniejszyły się o 35.000 koron. W najbliższym czasie spodziewają się rezultatów z trzech wierceń, a temsamem towarzystwo znajdzie się na tym punkcie, że nie będzie potrzebowało dalszych środków. Odkrywki porobione w roku sprawozdawczym wykazały, że wielka część terenów, co do których względem zawierania nafty jeszcze nic pewnego nie wiedziano, są bezpiecznie naftonośne, przezco wartość i szanse przedsiębiorstwa wzmogdy się znacznie na przyszłość.

Bogate pokłady nafty w pobliżu Odessy. „Petersburski Herold“ z 28. maja pisze, że niejaki De Opik odniósł się do magistratu miasta Odessy z pismem, dowodzącem, że w pobliżu limanu Chadshibej (niedaleko Odesy) odkrył obfiite pokłady nafty, znajdujące się już w nieznacznej głębokości 100 do 150 stóp. De Opik czyni zwierzchności miasta propozycyę, by takowa podała mu warunki, pod którymi związane z nim konsorcyum amerykańskie mogłoby zająć się eksploatacyą nafty na gruntach miejskich.

obeznany z rozmaitymi systemami wierceń, oferuje się do odgważdżania szybów.

Oferty pod I. L. 100 przyjmuje Administracya.

Do sprzedania:

Kotły

Maszyny parowe

Rygi wiertnicze i rury wiertnicze.

Zgłoszenia przyjmuje*

Redakeya „Nafty“

pod A. B. 15,

A A dWAdhA A

Towarzystwo akcyjne dla przemysłu naftowego we Lwowie,

Fabryka narzędzi wiertniczych w Borysławiu

wykonuje wszelkie przybory wiertnicze wszystkich systemów, z najlepszego materyału, po najbardziej umiarkowanych cenach.

KOMPLETNE RYGI WIERTNICZE NA SKŁADZIE,

Fabryką kieruje techniczny dyrektor inż. Stanisław JursJci przy pomocy kierownika inż. Władysława Zdanowicza.

Korespondencye adresować do biura Towarzystwa, we Lwowie ul Kościuszki 7.

TTTTT

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcja fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe : a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwów skie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych. Kraków', ul. Pijarska.

AA.A.AA.AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAJ

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

¹

Z Organ, des Vereins d. Bohrtechniker.

²

Uważam za potrzebne zaznaczyć, że nie mówię pro domo su;\. Mieszkając przez lat kilka w jednem z centrów przemysłu naftowego, w Krośnie, i mając po temu aż nadto sposobności, nigdy nie nabywałem dla siebie praw poszukiwania za naftą, mimo licznych przykładów wśród kolegów zawodowych,

³

Podobnie, jak niema go dla właściciela gruntu, zabranego pod tor kolejowy, w dywidendach kolei, a gruntu, zabranego pod drogę, w mytach pobranych.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzriy I. 17. (Dom riaftowy) I. piętro.

^TTflyTVTTyyTTTyTTT'fTTyt'TTTTTTTTTTJ,l

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa ₁₃

w Gorlicach

fet"

13

i;

fi

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

1H~

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszeikie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i man il o we

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

Wyłączne na Galieyę i Bukowinę

ZASTĘPSTWO

fabryki rur stalowych systGIMl Mannesmanna, jakoteż narzędzi wiertniczych iirmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

-*H»k

Cenniki na żądanie.

Cenniki na żądanie.

rm

tLECTR.BÊTRILB LXHflüSTQH

co:

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wenty- ♦ latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wy- J dzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

Pierwsze Galicyjskie

crs

■oO

ów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalu i maszyny parowo. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mułowe stojące lane.

niższe.

c_.

Ceny

■M

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Chorążczyzny 1. 1?'.

zakupuje

wm' ropę

za rLa,t3rcłi.m.i^sto,,wą- ■W37,pła/tą:.

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !