NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

IF'ren.'u.m.eraAa, -wynosi rocznie 12 Jsoroon..

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 5.

Statystyka przemysłu naftowego w Galicyi w r. 1900. — O obciążniku, przez inż. W. Wolskiego. — WT sprawie spostrzeżeń nad systemem „Raky“. — O wierceniu dyamentowem. — Reformy ustawodawstwa naftowego. Napisał dr. Leopold Caro. — f Wspomnienie pośmiertne. — W sprawie asekura-cyi robotników od wypadków. — Do W. W- Panów Dyrektorów, Kierowników i Urzędników oraz Wiertaczy kopalń naftowych w Galicyi, Bukowinie, Rumunii itp. — Kronika. — Nadesłane do Redakcyi.

Statystyka przemysłu naftowego w Galicyi w roku 1900.

KRONIKA.

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

Statystyka przemysłu naftowego w Galicyi w roku 1900.

B. Rafinerye nafty w Austro-Węgrzech.

Produkcja austro-weg. rafî ne ryj w ostatnich latach.

Liczba rafineryj

Prodnkeya w metr. cent.

1898

1899

1900

1898

1899

1900

59

13

63

69

16

17

1.    Austrya dolna, Czechy, Morawia,

Śląsk, Tryest .    .    .    .    .

2.    Galicy a i Bukowina .    .    .    .

3.    Węgry z Siedmiogrodem

4.    Bośnia i Hercogowina

• 834.663 592.369 709.878 82.644

735 752 617.730 694.216 89.786

747.219 683 196 669.694 40.532

80

88

95

Razem .

2,219.554

2,137.484

2,140.641

Produkcja i konsumcya nafty w ostatnich 10 latach.

Rok

Całkowita produkcja w m. cent.

Dowóz nafty w m. cent.

Wywóz nafty w m. cent.

Totalna konsumcya monarchii w m. cent.

1891

1892

1893

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

1,624.758

1,056.364

1,730.541

1,920.398

1,964.410

2,064.130

2,145.377

2,219.554

2,137.484

2,140.641

79.676 50.161 43.870 48.968 46.325 44.800 48.852 44.088 45 976 56.986

39.545

231.062

130.824

30.617

77.781

210.701

1,704.429 1,706.524 1,774.411 1,969.366 1,971.190 1,877.868 2,063.405 2,234 025 2,105.679 1,986.826

9.

Zmiany.

W r. 1899 przybyły nowe rafinerye:

1.    Mähr.- Sehönberg, Gustaw Oberleitlmer.

2.    Kołomyja, Elias Kriss A Peisacli Singer.

3.    Borysław, Lippe Schutzmann A Juda Zuckerberg.

4.    Hubicze, Kornhaber, Erdheim A Co.

5.    Lisko, Bracia Dym.

6.    Munkacs, Rachmiel Enzweig.

7.    Szkalite, Szkalickie towarzystwo rafine-ryi nafty.

8.    Legenyi Mihaly; Weinberger & Ortner.

Zastanowili ruch :

1.    Ropa, dr. M. Fedorowicz.

2.    Kołomyja, Gartenberg, Schreier & Co.

3.    Grybów, Salamon Zins n. 1899.

4.    Gorlice, Efroim Wertheimer’a Spadkob.

5.    Gorlice, Gerson, Weiss A Co.

6.    Wola łuźańska, Werner, Klausner, Weinberger A Co.

7.    Ropica polska, Aron Deutelbaum.

8.    Drohobycz, Süssmann, Altmann A Horowitz.

Chana Brings.

10. Przemyśl, Meilech Honigfeld.

W r. 1900 przybyły nowe rafinerye:

1.    Itzkany, Isak A Berisch Backenroth A Co.

2.    Drohobycz, Moritz Parnas A Süssman.

3.    Stryj, Goldhammer A Neustem.

4.    Chyrów, Osias Rimait.

5.    Seret, D. L. Kraft A Syn.

(3. Hubicze, Salom. Rothman, Taub A Keiser. 7. Turocz Szt. Marton.M. Gräber A Syn.

0 OBCIĄŻNIKI przez Inż. W. WOLSKIEGO¹).

Rola, która w teoryi techniki wiercenia przypada obciążnikowi, nie wymaga na pozór żadnych objaśnień.

Ta żelazna sztaba, ześrubowana sztywnie ze świdrem, ma za zadanie, powiększyć bezwładną masę i udzielić w ten sposób uderzeniu możliwie wielkiego mechanicznego efektu. Jak wiadomo, siła żywa poruszanej masy, to jest ilość pracy nagromadzonej i odzykanej wyraża się wzorem :

E = V₂ Mc².

Przy większej masie M rośnie także energia kinetyczna uderzenia, zatem i efekt wiercenia. Albowiem oba te pojęcia identyfikują sic tu niejako, gdyż cała energia kinetyczna, zawarta w spadającej masie, przemienia się w chwili uderzenia w użyteczną pracę, tj. kruszenie skały.

Mimoto nasuwają się tu przy bliższej obserwacyi pewne teoretyczne wątpliwości, które znajdują także uzasadnienie w ścisłem śledzeniu zjawisk. Mianowicie jest pytanie: Czy suma pracy, posyłana faktycznie na dno otworu, a rozstrzygająca o postępie wiercenia, jest we wszystkich warunkach identyczną z kinetyczną energią spadającej masy? Czy efekt uderzenia jest takisam, gdy pozwolimy działać wielkiej masie z małą szybkością, czy też małej masie z wielką cliy-żośeią, byle tylko iloczyn z masy i kwadratu chyżości był równy?

Już samo przeczucie każe domyślać się odmiennego skutku. Okręt rozpędzony i uderzająca kula armatnia przedstawiają oboje wielkie sumy energii, lecz w różnej formie; tam wielka masa, lecz mała chyżość, tu przeciwnie. Skutek w obu wypadkach jest wielki, lecz widocznie różnorodny. Okręt może wprawdzie przebić wielką i silną konstrukcye żelazną, lecz do przebicia płyty pancernej, która na małej przestrzeni stawia niesłychany opór, niezbędną jest wysoka chyżość i bardzo sztywna struktura uderzającego ciała. Tosamo odnieść można do młota i sprężyny o jednakowej masie.

Różnica w efekcie zawisłą jest przy tej samej sile żywej od większej lub mniejszej sztywności uderzającej masy. Wobec nadzwyczaj wysokich sił, jakie tu działają, nie śmiemy uważać okrętu, lub w naszym wypadku obciążnika, za sztywną i nieruchomą masę, ale raczej za system elastycznie połączonych punktów, podlegający odpowiedniej deformacyi w momencie uderzenia. Od rodzaju tej deformacyi zależy nacisk skuteczny,

09

przenoszący się na ostrze i mający kruszyć pokład. Wchodzą tu w grę dwa główne mo-menta: wielkość powstającego nacisku i czas trwania tegoż. Będę się starał wziąść ten przedmiot pod uwagę nieco bliżej i wyciągnąć praktyczne wyniki z teoryi.

Obciążnik w regule ma kształt żelaznego walca i może być uważany za szereg nieskończenie cienkich przekrojów mas, połączonych z sobą elastycznie, tak iż każda zmiana pierwotnej odległości dwu sąsiednich przekrojów wywołuje opór, proporcyonalny de-formacyi. Taki szereg elastyczny możnaby porównać z bardzo długim pociągiem kolejowym. Wagony dadzą nam wtedy pojedyncze cząstki mas, których oddalenie regulują bufory. Wyobraźmy sobie teraz, że taki pociąg, tocząc się z niezbyt wielką chyźością, uderza o stałą zaporę. Przedewszystkiem stanie pierwszy wagon, jednak nie natychmiast, ale dopiero wtedy, gdy cała siła żywa jego masy została pochłoniętą przez pracę zgniatania jego spęźystego bufora. W tym momencie pierwszy wagon staje i tworzy znowu stałą zaporę dla drugiego, ten dla ti-zeciego itd. Następuje kolejno zastanawianie coraz dalszych wagonów i zgniatanie ich buforów z pierwotnej długości na inną, oznaczoną wielkością nagromadzonej siły żywej. Ponieważ przyjmujemy u wszystkich wagonów takąsamą masę i chyżość, zatem i de-formacya jakoteż naprężenie wszystkich buforów jest takiesame. Powstaje więc, posługując się wyrażeniami akustyki, fala zgęsz-c z a n i a, przenosząca się od stałej zapory aż do końca pociągu i przemieniająca powoli kinetyczną energie poruszanych cząstek masy w energię potencyonalną zgniecionych sprężyn. Gdy fala zgęszczania przebiegła wreszcie całą długość pociągu, następuje chwila spokoju. Lecz już w przyszłym momencie ostatni wóz, który dopiero co stanął, odskakuje w tył pod wpływem sprężystości, za nim przedostatni, potem trzeci itd., w odwrotnym porządku jak przedtem, aż w końcu cały pociąg z pierwotną chyźością, tylko w przeciwnym kierunku, odbija się od stałej przeszkody. Podług wyrażenia akustyki, postępująca fala zgęszczania odbiła się na wolnym końcu sprężystego słupa, t. zn. przemieniła

się tu w tak samo silne rozrzedzenie, które wraca z tą samą chyźością ku stałej przeszkodzie, i znosi dotychczasowe zgęszczenie słupa.

Wielkość nacisku wywieranego na przeszkodę wyraża się przez naprężenie buforów, jego trwanie przez długość czasu, w którym fala elastyczna przebiegnie cały pociąg i znów powróci. Rozchodzi się więc o ilościowe oznaczenie naprężenia elastycznego, powstającego w słupie przez uderzenie, jakoteż chyżości elastycznej fali.

Wróćmy teraz do żelaznego obciążnika, uderzającego o zaporę, którą przyjmujemy jako absolutnie stałą.

Nazwijmy :

Q, przekrój obciążnika w mm²,

L,    długość tegoż w metrach,

M,    masa bieżącego metra,

ż, oddalenie dwu przekrojów cząstko

wych,

M, masa jednego przekroju cząstkowego,

to mamy:

Mi =

zaś

—d -*d

co cd

«O <Q

fi --- UlR Dalej niech będzie : c, chyżość masy uderzającej w m/sek., P, napięcie w kg, powstające wskutek uderzenia pomiędzy pojedyńezemi przekrojami,

AL, względnie Al deformacye początkowych długości L i 1, odpowiadające temu napięciu,

s, żywa siła jednego przekroju cząst

kowego,

a, praca potrzebna do zmniejszenia początkowej odległości X dwu sąsiednich przekrojów o Al, wbrew elastycznemu oporowi. Na zasadzie znanych praw mechaniki

i stałości jest:

P = 20 000 Q

dalej

AL

IX

= 20 000 Q —    .    (3

^ = 1/2 /i e² — 0,00039 Q że²....    (4

wreszcie

a = 72 P Al =

P ²1

40 000 Q ‘ '

.    . (5

Przez zrównanie a i £, które są równoważne, otrzymamy ze zrównań 4 i 5 :

p = 3.95 0 c

. . (6

AL —

= 0,000197 cL .    (7

AL

• . (8

chyźość :

(10

. . (11

(12

(13

P’(e

A = P.v =

• (14

N = P\v.T =

0,000395 P’ l|c

sków :

Wprawdzie ten ostateczny wypadek zdarza się w praktyce rzadko, jakkolwiek nie jest wykluczony przy stępionem dłucie i większej szerokości tegoż. Z reguły opór pokładu będzie

P’

(10

Chyźość V (w m/sek) elastycznej fali, przebiegającej żelazny słup, można otrzymać, zważywszy, że w chwili największej defor-macyi całego słupa (nieskończenie mała chwila spoczynku przed odbiciem) w myśl zrównania 3

PL 20 000 Q

Tę przestrzeń odbył ostatni przekrój z jednostajną ehyżością c w czasie t:

t = — = 0,000197 L .    .

c

W tym samym czasie elastyczna fala zgęszczania przebiegła całą długość obciążnika :

(9

Eliminując t z 8 i 9, otrzymujemy

V = 5070

t. j. liczbę, znaną w akustyce jako chyźość w żelazie.

Trwanie ciśnienia T obciążnika P na stałą ścianę, tj. czas, w którym fala przebiega i powraca przez długość L,

o |

~ = 0,000305 L . .

Reaultaty te w każdym razie są godne uwagi. Ze zrównań G i 14 widzimy, że:

1.    Ciśnienie uderzającego obciążnika na stałą ścianę zależy li tylko od przekroju tejże i chyźości udaru, natomiast zupełnie jest niezawisłem od długości obciążnika.

2.    Ciśnienie to trwa tem dłużej, im dłuższy jest obciążnik.

Tak naprzykład obciążnik 10 mm, spadający wolno z wysokości 200 mm, powoduje takiesame ciśnienie dłuta na pokład (62 ton), czy długość jego wynosi 1, czy 10 m; w pierwszym wypadku jednak nacisk trwa V2535 sek., w drugim V253 sek.

Dotychczas przyjmowaliśmy ścianę, o którą słup elastyczny uderza, za absolutnie stałą. Jeżeli zaś ściana ta ustępuje z chyźo-ścią v, wtedy ciśnienie P’ = 3,95 Q (c—v) a czas trwania tegoż takisam co wyżej. Jeżeli znamy opór P, wtedy ze zrównania 12 otrzymamy chyźość dłuta podczas udaru :

P’

3,95 Q.......

a pożyteczna praca, wywarta na pokład :

3,95 Q

na sekundo, czyli podczas całego trwania T jednego udaru (patrz zrównanie 11)

3,95 Q,

Przejdźmy teraz do praktycznych wnio-

Jeżeli pokład tak jest twardy, że opór przeciw dłutu osiąga lub przekracza P (zrównanie 0; w przytoczonym wypadku 02.000 kg), dostajemy (ze zrównania 13) v = 0,

t. zn. dłuto nie wejdzie nawet w pokład; działa ono nań przez pewien czas (T sek.), poczem przyrząd pod wpływem własnej elastyczności odskakuje, nic pozostawiwszy trwałego śladu w skale. Wiercenie nie postępuje naprzód, choćbyśmy udzielali mnóstwo udarów i użyli przy tern ciężkich (t. zn. długich) obciążników.

P’ < P.

Wartość v i A okazują dla tego wypadku, że cześć energii, nagromadzonej na obciążniku przemienia się w użyteczną pracę N, podczas gdy reszta R traci się przez odbicie. Podług znanych prawideł elastycznego uderzenia chyźość ciała, uderzającego z chy-źością co ścianę, która ustępuje z ehyżością v, wynosi po uderzeniu

c' = — c -J- 2 v.

Wprowadziwszy odpowiednie wartości otrzymujemy :

1,97 Q

zaś siła żywa, odpowiadająca tej chyźości, która pozostaje bezczynnie w odbitym obciążniku

R = 1/2 Mc’² .... (17 Naturalnie musi wtedy

E = N + R . . . . (18

71

przyczem E oznacza całe siłą żywą spadającego obciążnika (E == V2 Mc²).

Weźmy n. p.

P’ = 50.000 kg,

natenczas ostrze obciążnika 100 mm, spadającego z 2 m chyżością, wniknie w pokład z chyżością v 19.350 mkg w sekundzie. Ponieważ jednak udar obciążnika 10-cio metrowego trwa tylko przez T = 000395 sekund, więc cała użyteczna praca udaru wynosi

X = 76 mkg.

Koledzy fachowi przyznają na podstawie własnych doświadczeń, że powyższe teoretyczne wyniki potwierdzają sie w praktyce w całej rozciągłości.

0-387 i wywrze skutek

W sprawie spostrzeżeń nad systemem „Raky“.

c'

Chyżość odbicia jest (zrównanie 17) — P23 m. a odpowiednia siła żywa,

którą się traci :

R — 46 mkg.

Początkowa energia obciążnika, uderzającego z chyżością 2 m, wynosiła też

wr samej rzeczy

E=V2.61.2²=122 mkg = 76 mkg -f- 46 mkg. Dopiero gdy

P'^ V2 P,

staje się c o, t. zn., zjawisko odbicia ustaje i praca nie bywa już traconą, ponieważ ostrze wnika w skałę tak długo, aż wszystka żywa siła spadającego obciążnika przemieni się w użyteczną pracę.

Z tego wynikają dla praktyki następujące reguły:

W miękkim lub średnio twardym pokładzie dłuto pracuje korzystnie, bez względu na obraną cbyżość udaru i sztywność obciążnika. Lecz im twardszą jest skała, tem więcej należy brać w rachubę elastyczność przyrządu wiertniczego, i to należy baczyć

1.    aby obciążnik był możliwie sztywny, t. zn. możliwie mocny w przekroju (czego wymaga już sam wzgląd na bezpieczeństwo czopa przeciw ewentualnemu złamaniu);

2.    aby wzmocnić możliwie chyżość udaru, bądźto przez powiększenie spadu, użycie sprężyn lub innych mechanicznych środków pomocniczych.

3.    W każdym razie przedłużenie obciążnika jest w tym wypadku bezwartościowe, i nie może zastąpić wysokiej chyżości udaru, gdyż rozchodzi się tu nie o długie trwanie nacisku, lecz o możliwie wysoki nacisk ostrza.

W odpowiedzi na krytykę mych spostrzeżeń pozwolę sobie zaznaczyć, że nie miałem wcale zamiaru robić reklamy dla systemu „Raky’ego“.

Chciałem poprostu wykazać, jakie wrażenie odniosłem z poznania tego systemu i temi podzielić się z Szanownymi czytelnikami „Nafty“.

Dziwie się jednak niezmiernie, że Szan. krytyk oglądając osobiście system „Ra-ky’ego“ nie uważał za stosowne tej sprawy poruszyć i dopiero za okazaniem się mojego artykułu widział się zmuszony stanąć bardzo energicznie w obronie zagrożonej rzekomo kanadyjki.

Nie mam zamiaru dowodzić Szan. krytykowi, iż nie miał najmniejszego prawa stanąć w imieniu nafciarzy galicyjskich, bo jego poglądy nie muszą koniecznie należeć do ogółu. Chciałbym tylko w kilku słowach sprostować zupełnie mylne albo źle zrozumiane zapatrywania na mój artykuł.

Szanowny krytyk pomimo wielkiego zapału do kanadyjki, przyznaje zaraz na wstępie, że musi zostać z czasem wyrugowaną. Pokazuje się, że już teraz boleje nad jej upadkiem

gował system „Raky“. Ja również wyszedłem z tego założenia, gdyż mam to przekonanie, że ulubiona i rozpowszechniona u nas kanadyjka wobec zwiększonych wymagań co do głębokości szybów okaże się niedostateczną i że prędzej lub później zajdzie potrzeba zaznajomienia się z innemi doskonalszemi metodami wiercenia. To miałem na oku, przeciwstawiając wiercenia sposób Raky’ego, który — jak to każdy nieuprzedzony przyznać musi — w krótkim stosunkowo czasie zwrócił powszechną

choć nie wierzy, aby ją wyru-

naszemu

staremu sposobowi

bezimiennego, który z takiej wysokości krytykuje starszych kolegów, argumentujący kurowie obok Kosmaczu. Dla stwierdzenia w podobny sposób i broniący zajadle tego faktu rzeczy może się Szan. krytyk zapytać starego, gdyż ze starem jest zawsze wy- !>• Jędrzeja Skrzekota, byłego tam kiero-godniej.

system

na siebie uwagę. Z tego samego tylko powodu zasługuje, by sie nim zająć, w żaden jednak sposób nie usprawiedliwia da lekceważącego traktowania człowieka, który tak jak mógł, pragnął się, podając swoje — być może we formie mniej udolnej — spostrzeżenia, przysłużyć kolegom.

Jako długoletni wiertacz posiadam wyrobione czucie tego, co w wierceniu jest dobrem a co złem, jeźelim nie potrafił tego tak dobrze wyrazić, to tylko dlatego, żem dotąd więcej wiercił jak pisał.

»Śmiesznym jest zarzut krytyka, że system RakyAgo nic nie wart, gdyż zagwoż-dżono nim kilka szybów w Galicyi. To nie argument, ale naiwność, gdyż na tym punkcie można skrytykować każdy system z kretesem, a przedewszystkiem kanadyjski, Ile to straconej pracy i pieniędzy, ile zwichniętych nadziei zostało wraz z doskonałymi przyrządami kanadyjskimi av naszej ziemi karpackiej, jak często zwłaszcza przytrafiały się wypadki na początku wprowadzenia jego w życie na naszych terenach. I wówczas zapewne znaleźli się krytycy w rodzaju tego

Osiągnięte postępy w wierceniu dają najlepszą miarę wartości systemu, z tych powodów pozwalam sobie uzupełnić dane no-wemi datami, wyjętemi ze sprawozdania za r. 1899—1900 tow. „Internationale Bohrgesellschaft“ w Ruprechtsau w Alzacyi, gdzie jest jak wiadomo główna siedziba Raky’ego i gdzie też mieszczą się jego warstaty.

Za rok ostatni czytamy w tern sprawozdaniu wiercono systemem „Raky“ 50 głębokich szybów, z tych 5 do 200 m, 6 od 200 do 400 m, 12 od 400 do 600 m, 21 od 600 do 800 m a 6 od 800 do 1000 m. Razem przewiercono 29.802 metrów. W ostatnim roku stawał — czytamy dalej „Raky“ do konkurencyi z 5 innymi i pobił takowe w zupełności z rekordem 677 metrów w 23 dniach, często u wiercono jednym rygiem 100 metrów i więcej w przeciągu 22 godzin. Jest to naturalnie tylko wyjątkowy postęp, przeciętny zaś był 11 metrów na dzień, wliczając w to wszystkie inne roboty jakoteź ustawienie wieży, liczba ta wynikła jako przecięcie z pracy 12 rygów, które przez 24 godzin robiły razem 3.157 metrów.

Przypuszczam, że wobec tych liczb zbledną wszelkie argumenty pana krytyka, nawet w tym rodzaju, że „Raky" nie stawał do konkurencyi w Paruszowicach, gdyż fakt ten objaśnia się tern, że podówczas system ten nie wyszedł wcale z stadyum prób i właśnie w rok późnie] dopiero opatentowanym został.

Przypuśćmy jednak, że wszędzie tam, gdzie wiercił dotąd Raky, były warunki łatwiejsze jak u nas — to mimo to twierdzę całkiem stanowczo, że obowiązuje sie wy-wiercić u nas 2 a może i więcej razy tyle jak systemem kanadyjskim i nadmieniam, że -— jak to napisałem — nie wydawał mi się dziwnym ale uwagi godnym poste}) wiercenia 3 metrów na szychtę w konglomeratach twardych z tego powodu, że u nas z wysileniem zrobiono w podobnym pokładzie tylko 10 do 50 centym.

Taki postęp wiercenia miałem w Pro-

wnika i p. Augusta Podewskiego, którym jest dobrze ten teren znany.

Właściciele tego szybu, gdzie w 400 metr. pokazywały się wybitne ślady ropy, pomimo wydanych około 50.000 zł. na ten szyb, zniecierpliwieni, zastanowili go. Tu kanadyjka z powodu małego postępu w twardych pokładach kapitał zatraciła. Kto temu zaprzeczy, że tam ropy niema?

W tak łagodnych terenach do wiercenia jak jest Schódnica a do tego bogate w ropę, zostawiam jako królowe kanadyjkę, mnie się rozchodzi o terena trudniejsze i pokłady głębsze.

Przewiercenie pokładu ropnego może tylko tam nastąpić, gdzie byłaby warstewka piaskowca ropnego przypuszczam 5 mm a taką grubość potrafi prędzej kanadyjka zamulić jak inny system — grubsze warstwy wprost są niemożliwe do przeoczenia, jeżeli się na to uważa.

obcych.

Ja na taką ropę, o którą właśnie Szanownemu krytykowi chodzi, a któraby kosztów raportów nie pokryła, żadnej uwagi nie zwracam.

Co się tyczy zawodnienia terenu, to twierdzę stanowczo, że żadna pompa od płuczek zawodnie go nie jest w stanie. Teren z natury zawodniony żaden system nie osuszy. Gdyby płuczki były w stanie zawodnie terena, to nie powinny się one nawet w rodzaju próby pokazywać.

Co do przewiercenia węgla w Zinnin-gen (Lotaryngia) to twierdzenie Pańskie spra-wdzonem dopiero zostanie, gdy zaczną kopać szyb w celu eksploatacyi węgla.

Wiercenie w Lotaryngii nie jest znowu tak łatwe, podziemie tam jest nawet bardzo zbliżone do terenów w Schodnicy. Twierdzenie to opieram na tern, że gdy przejdzie się świdrem do Vogesensandstein, przechodzi się. iły, wapniaki i pokłady muszlowe, a pod Vogesensandstein jest przeszło 100 metrów gruboziarnistego żółtego piaskowca, który nie na żarty sypie, po nim następują konglomeraty itp.

Opału przy systemie Raky’ego, twierdze stanowczo, nawet mniej na miesiąc wychodzi, jak przy wierceniu u nas, a przyczyną tego jest, że lokomobile ustawione są tuż przy rygu, podczas gdy u nas kotły są odstawione. Lokomobile pracują tam także o ciśnieniu pary 6 do 7 atm. i mają nawet mniejsze powierzchnie ogrzewalne.

W jaki sposób możnaby 7 wagonów węgla na miesiąc spalić? Twierdzenie takie mija się ze zasadą techniki opałowej. Szanowny krytyk źle zrozumiał, bo nie miałem zamiaru użyteczności wielokrążków wogóle przy kanadyjce kwesty ono wać a tylko zaznaczyć, że mniejszej siły potrzeba przy systemie „Raky“, dlatego, bo cała transmisya wydźwigu rozwiązaną jest w sposób korzystniejszy bez wielokrążków, jak w kanadyjce przy użyciu potrójnego wielokrążka.

Co do czopków sztangowych i połączeń przy systemie kanadyjskim, to już z tego względu należy uważać je za mniej praktyczne jak mufy przy systemie ,.Rakyu, bo daleko prędzej się zużywają, a tern samem pociągają większe straty na czasie

i większe koszta; te same uwagi zwracam i na przewody.

Najzabawniejszym jest sobie Szanowny krytyk bezimienny z bajką o królu Cwioczku, na co tylko odpowiedzieć mogę, iż dziwię się niezmiernie, że na uwagi czysto rzeczowe odpowiada osobistemi wycieczkami, które nawet wtedy nie byłyby na miejscu, jeżeli w moich poglądach zbłądziłbym w jednem lub w drugiem miejscu, gdyż mam w przeciwieństwie do krytyka chęci nauczenia się czegoś i jestem wolny od tej zarozumiałości, która to myśli, że po za naszym ciasnym widnokręgiem nie masz już postępu, talentu i doskonałości na świecie.

W jednem jednak godzę się z moim krytykiem, mianowicie w tern, że my sami wyrobimy sobie nowy system — pozwolę sobie jednak zauważyć, że ażeby dojść do pewnej względnej doskonałości, potrzeba zapoznać się z zaletami i wadami ulepszeń i postępów i korzystać z nauki i doświadczenia

F. Siudalc.

0 wierceniu dyamentowem.

Znany inżynier górniczy, rodak prof. S. H. Woysław, wygłosił na posiedzeniu stowarzyszenia rosyjskich inżynierów górniczych w Petersburgu dnia 4. maja wykład o zastosowaniu wiercenia dyamentowego w Rosyi, który zasługuje na uwagę. Prof. Woysław na wstępie swojego wykładu wystąpił przeciwko wprowadzaniu systemów obcych, tj. powstałych wśród zupełnie odmiennych tektonicznych i geologicznych warunków, oświadczając się za skombinowaniem domorosłego systemu przez krajowych inżynierów, którzy najlepiej obeznani są z lokalnymi warunkami i właściwościami rosyjskich pokładów. W ten sposób wykształciłby się także w Rosyi dzielny personal wiertniczy, który jak wiadomo, jeszcze nie istnieje, bo całe wiertnictwo jest prowadzone przez obce przedsiębiorstwa, obcych inżynierów i wiertaczy. W tych warunkach nie ma mowy o wyrobieniu spe-cyalnie rosyjskiej techniki wiertniczej, a oprócz tego nieznajomość właściwości rosyjskich te-

renów nastręcza obcym wiele trudności, rowo, a czas odgrywa przy wierceniach wy-a ostateczny wynik jest ten, ze wiercenia bitną rolę. rosyjskie są drogie i nie rozwijają się postępowo. Miejscowe trudności uzasadnione są w warunkach geologicznych, bowiem prawie cała Rosya europejska zawalona jest potężnymi utworami napływowymi, w których występują duże i liczne głazy i oprócz tego całkiem porozrywana licznemi szczelinami.

Wszystkie te korzyści jednoczy w sobie wiercenie dyamentowe, i dlatego p. W o y s ł a w uważa je za najwięcej polecenia godne. Idzie się niem av głąb 3 do 4 razy prędzej, koszta są więc znacznie mniejsze. Wobec tego wiercenie dyamentowe byłoby niezaprzeczenie znalazło szersze zastosowanie, gdyby nie wielka strona ujemna, wynikająca w teraźniejszej formie z własności samego dyamentu. Tą stroną ujemną jest kruchość tego ciała, która przy nieostroźnem obchodzeniu się z koroną dyamentową powoduje wypadanie lub kruszenie się pojedynczych dyamentów, przy

Wielkie głazy i liczne szczeliny są właściwością rosyjskiego podziemia i muszą być szczególnie uwzględniane przy zastosowaniu odpowiedniej metody wiercenia. Nieuwzględnianie ich było też przyczyną małego rozwoju techniki wiertniczej w Rosyi, co znowu spowodowało bardzo niedokładną znajomość    uderzeniu o twardy pokład. Wystarcza, żeby

wnętrza ziemi, i w ten sposób nadzwyczaj    tylko jeden lub dwa kamyczki wypadły, a już

bogate, rzec można klasyczne złoża mineralne    cała korona pracuje nieprawidłowo. Praca

nie zostały należycie zbadane i poznane. Bez    koroną dyamentową jest więc ryzykowną,

badań wgłębnych nieda się dzisiaj pomyśleć racyonalne górnictwo, i tylko tak mogło się stać, że Rosya nie posiada przemysłu górniczego w nowoźytnem znaczeniu, mimo dowiedzionych bogactw mineralnych. Odkrycie minerałów jak dawniej tak i dziś zależy od przypadku, i nie może też być inaczej, jeżeli posługuje się takiemi przyrządami, które już dawno liczą się do tandety.

Postęp w górnictwie zawisł więc od zaprowadzenia racyonalnych sposobów wiercenia; rozchodzi się przedewszystkiem teraz o to, ażeby wykazać, który nadaje sie najlepiej do specyalnych rosyjskich warunków.

Pod względem materyału, używanego do wierceń, można odróżnić wiercenie zapomocą stali i dyamentu, pod względem sposobu działania wiercenie udarowe i obrotowe.

i niepowodzenia przy wierceniach podobnych tylko zapoznawaniu tej okoliczności przypisać należy. Jeżeli, jak to nie tylko w Rosyi, lecz i gdzieindziej niestety bardzo często się zdarza, że wiercenia dyamentowego po krótkiej próbie zaniechano, to wina leży jedynie w nieodpowiedniej manipulacyi, gdyż prof. Wo y sław twierdzi, że sposób ten wiercenia jest najlepszy, co już z tego wynika, że dyament, jako ciało najtwardsze, musi wykazywać największy postęp tam, gdzie rozchodzi się o ścieranie skały, lecz działanie to musi być tylko ścierające i niem pozostać. Absolutnie wykluczonem jest zatem uderzanie lub kruszenie, jak to czasem nawet inteligentni inżynierowie czynią, zapoznając zasadnicze prawidła wiercenia dyamentowego.

Ze stanowiska mechaniki i zaoszczędzenia pracy metoda obrotowa ma pierwszeństwo przed udarową, a o ile służy do otrzymywania rdzeni, daje także lepiej poznać przewiercone pokłady. Już z jednego otworu można na podstawie wydobytych rdzeni zestawić tak dokładne profie, że wystarczą one do wnioskowania o szerzeniu i zapadaniu pokładów. Bez wiercenia na rdzeń natomiast

Dozorowanie wiercenia dyamentowego wymaga zatem specyalnych środków ostrożności. Nasamprzód należy skrupulatnie zbadać, czy końce dyamentów są w jednej poziomej płaszczyźnie i czy ta ostatnia leży dokładnie prostopadle do pionowej osi korony, dalej należy zbadać zapomocą szablonu położenie dyamentów bocznych, leżących w półkolu, jakoteż przyrząd do chwytania rdzeni pod względem położenia bocznych dyamen-potrzeba, jak wiadomo, co najmniej trzech    tów do otworów w koronie. Bardzo    waźnem

otworów wiertniczych, aby oznaczyć straty-    jest prawidłowe ustawienie żórawia    wiertni-

graficzny charakter danej miejscowości. Po-    czego, które trzeba wykonać tak,    aby oś

nadto obrotowo wierci się prędzej niż uda-    pionowa żerdzi obrotowych dokładnie się

wykonywać ruch obrotowy na spód, dla uni-

zawsze

na

zgadzała z osią otworu wiertniczego. Zby-tecznem prawie byłoby dodawać, że źóraw ten musi stać silnie i niewzruszenie, i że w usypowisku szyb trzeba rurować. Opuszczanie korony wymaga jak najwięcej ostrożności; musi ona już przed dostaniem się knięcia wszelkiego uderzenia, gdyż trzeba pamiętać, że kruche dyamenty łatwo mogłyby przytem zostać uszkodzone.

Do uruchomienia korony mamy żóra-wie różnej konstrukcyi. Także próf. W o y s ł a w skonstruował w tym celu osobny źóraw i poleca go av swym wykładzie dla jego prostoty i pewności w użyciu. Nowy źóraw ten został już wypróbowany przy wierceniach „górze magnetowej“, gdzie odbywały się zapasy między nim a źórawiem szwedzkiego inżyniera Krelius’a. Okazało się przytem, że żóraw prelegenta umożliwił 1V2 razy większy postęp wiercenia i spotrzebował o połowę dyamentów mniej niż szwedzki. To są bardzo wybitne dodatnie strony W oysław’o w s-kiego źórawia wiertniczego, które zasługują najbardziej na uwagę. Inżynier górniczy Arzt, kierujący robotami na „górze magnetowej“, skonstruował dla wierceń dy-amentowych przenośną wieże, która okazała się jako bardzo dobra i specyalnie w rosyjskich warunkach przydatna.

Projekt reformy ustawodawstwa naftowego.

Napisał

adwokat Dr. LEOPOLD CARO. ²)

Pogląd, panujący w pewnych kołach dzisiejszego społeczeństwa, jakoby zmiany ustawodawcze same przez się potrafiły poprawić stosunki społeczne i gospodarcze, objawia się co roku w grubych tomach dziennika ustaw państwa, dziennika rozporządzeń minist, i dziennika ustaw krajowych. Czasem bywa jeszcze¹ gorzej, bo stwarza się nowe ustawy przy upozorowaniu potrzeb i braków, które przy bliźszem przypatrzeniu się, nie

istnieją zgoła lub nie istnieją w tej mierze, jaką podaje wnioskodawca.

Wobec takiego reformatorskiego prądu w społeczeństwie z podwójną ostrożnością wypada rozważyć każdy projekt nowej ustawy lub zmiany dawnej i należy spytać : jakie są pobudki danego wniosku, czy przedstawione braki istnieją w rzeczywistości, jaki jest obecny stan rzeczy, czy poprawiłby się w razie nowej ustawy, dla kogo i w jakiej mierze, wreszcie, czy projektowana reforma jest prawnie wykonalną?

Projekt p. radcy Bocheńskiego, ogłoszony w 1. i 2. numerze powyższego „Czasopisma“, ze względu na osobę szan. autora zasługuje na taki rozbiór w zupełności.

Kwestya stosunku własności gruntowej go własności górniczej od dawna należała do najciekawszych w całem prawie cywilnem. Do kogo należeć mają skarby ziemi, wydobyte pracą górnika : czy do tego, którego kapitałowi i fachowej wiedzy wydobycie ich się zawdzięcza, czy do państwa, czy też wreszcie do tego, do którego należy sama ziemia i któremu dlatego wyłącznie ma służyć prawo ich poszukiwania? Ustawa górnicza z r. 1854. inną daje na to pytanie odpowiedź, inną zaś ustawa naftowa galicyjska, która wprowadza wyjątkowe postanowienia w dziedzinę, objętą dotąd przez pierwszą z tych ustaw. Wedle powszechnej ustawy górniczej, wydanej dla minerałów t. zw. zastrzeżonych, to jest zawierających metal, siarkę, ałun, witryol lub sól kuchenną, dalej dla wód cement, grafitu i żywic ziemnych oraz wszelkich rodzajów czarnego i brunatnego węgla, każdemu wolno uzyskać prawo poszukiwania za tymi minerałami na rok jeden na cudzym gruncie, a jeśli tylko w ciągu roku rozpocznie roboty, prawo to może mu być z roku na rok przez władzę górniczą przedłużone. Może nawet, wskazawszy, gdzie odbudowę prowadzić będzie, zyskać prawo wyłącznego szurfu, za zezwoleniem władzy politycznej zatknąć znak szurfowy i odtąd w promieniu 425 m. nikomu robót górniczych na tej przestrzeni przedsięwziąć nie wolno. Właściciel gruntu nie może sprzeciwić się zamiarowi przedsiębiorcy kopania na jego gruncie, zaledwie stanowią tu wyjątek dom jego i zam-

jakichkolwiek czynić poszukiwań, a właściciel gruntu w zamian za zezwolenie wymawia sobie zwyczajnie oprócz właściwego odszkodowania pewien kapitał tudzież pewien procentowy udział w przyszłym zysku przedsiębiorcy.

Ten stan rzeczy, zdaniem p. radcy B., oddziaływa niekorzystnie na produkcye, uszczuplając na rzecz właścicieli gruntów i pośredników zysk, który się słusznie przedsiębiorcom należy. Celem tedy wyswobodzenia produkcyi z tych krępujących ją więzów, przemawia za reformą ustawodawczą w tym kierunku, iżby służyło prawo eksploatacji nafty i innych żywic ziemnych każdemu, kto-na zasadzie szczegółowego planu odbudowy zgłosił sic w tym celu pierwszy do urzędu górniczego, by taki przedsiębiorca na podstawie „nadania“ miał uprawnienie pod warunkiem maszynowego prowadzenia robót i to bez przerwy z wykluczeniem każdego innego na danej przestrzeni (najmniej dwóch hektarów) czynić poszukiwania za naftą, a właściciela gruntu wynagrodzono w stosunku 5% a najwyżej 10% wydatności kopalni.

knięte podwórze wraz z okręgiem w promieniu 38 m., oparkanione ogrody i cmentarze.

Poza tern przedsiębiorcy kopać wolno wszędzie, jeśli tylko właścicielowi gruntu okaże zezwolenie szurfowe, udzielone mu przez władzę górniczą, a nawet poprzez ogrody i podwórze właściciela wolno mu prowadzić wodociąg, jeśli to dla jego przedsiębiorstwa jest pożądanem. Źe właściciel gruntu wszelkie wody na powierzchni ziemi odstąpić musi na żądanie przedsiębiorcy, a oznaczeniu granic kopalni i wbijaniu pali nie ma prawa się sprzeciwić przy tym stanie rzeczy, to samo przez się rozumie sie. Gdyby wskutek rozpoczęcia robót górniczych lub ustawienia znaku szurfowego właściciel gruntu poniósł })V szkodę osobno dowieść się dającą, przedsiębiorca winien ją wprawdzie w wysokości przez delegata starostwa wyznaczonej zabezpieczyć, ale nieuiszczenie odszkodowania za sam grunt i wodę nie stoi wcale na przeszkodzie rozpoczęciu robót. Wystarczy i tu, jeśli przedsiębiorca górniczy zabezpieczy papilarnie kapitał lub rentę, którą tytułem odszkodowania przyzna właścicielowi gruntu władza polityczna po wysłuchaniu urzędu górniczego tudzież rzeczoznawców, z grona rolników i górników mianowanych. Wolno wprawdzie właścicielowi gruntu na tem orzeczeniu nie poprzestać i wstąpić na zwykłą drogę prawa, tymczasem jednak przedsiębiorca ma prawo żądać czasowego oddania sobie gruntu i może go wedle treści zezwolenia władzy górniczej eksploatować. Wedle ins-trukcyi wykonawczej do ustawy górniczej przy oznaczaniu wysokości odszkodowania władza polityczna bada następujące trzy momenty: 1) czy i jakiej zmianie ulegnie grunt przez zamierzone użycie, 2) czy i po jakim czasie zostanie właścicielowi zwrócony i 3) ileby kosztowało przywrócenie go do pierwotnego stanu. O udziale właściciela gruntu w spodziewanym zysku przedsiębiorcy nie ma zupełnie mowy.

Zgoła inaczej jest odnośnie do nafty, wosku ziemnego, asfaltu itd. w Galicyi i na Bukowinie. Wedle bowiem ustawy z r. 1884. prawo dyspozycyi tymi minerałami należy wyłącznie do właściciela gruntu, przedsiębiorca nie może więc bez poprzedniej z nim umowy

(Dok. nast.)

2L

Wspomnienie pośmiertne.

Dnia 4. bm. o godz. 10% wieczorem zmarł w Olszanicy koło Ustrzyk ś. p. Robert Waldeck, znany i ogólnie ceniony pracownik w przemyśle naftowym. Zmarły od dłuższego czasu cierpiał na serce i wyjeżdżał dla kuracyi niemal corocznie do Nauheim, gdzie go lekarze zapewniali, iż z tą chorobą może dożyć i 80 lat. Na parę godzin przed zgonem — zdrów całkiem — był w kopalni w Polańczyku w in

teresach firmy, którą zastępował. To też tak nagła jego śmierć wywołała powszechny żal za człowiekiem, który będąc w sile wieku (liczył lat 44) i zdając się być zupełnie zdrowym, dawał nadzieję, że jeszcze długie lata żyć będzie, pracując nadal dla dobra ogółu i dla swej rodziny.

Sp. Robert Waldeck przybył do naszego kraju w r. 1884 niemal równocześnie z P. W. Mac Garvey’em, w którego też kopalniach (przeważnie w Uhercach) pracował pr^ez 4 lata. Od r. 1888 do 1893 zajmował stanowisko dyrektora kopalń nasamprzód w Polanie, potem w Lipnikach, wreszcie w Paszowy i Łodynie.

Gdyby szanowna Dyrekcya była poinformowana przez kogobądź, byłaby się dowiedziała, że każdy robotnik kopalniany, jakiejbądź kate-goryi, od wypadków asekurowanym być musi, a zatem i nieboszczyk, skoro był kopalnianym woźnicą, przytem byłaby sobie i trudy pisania i 10 hal. na portoryum listu zaoszczędziła,

że różne drogi do „Rzymu

prowadzą“.

na długie lata.

W tym czasie powziął myśl — wspólnie ze śp. Reutt’em wybudowania parowej fabryki beczek dla olejów mineralnych. W celu dokładnego zapoznania sie ze sposobami wyrabiania beczek i odpowiedniemi maszynami, przebywał ś. p. R. Waldeck parę miesięcy w Ameryce, zwiedzając zakłady tego rodzaju, poczem ściągnąwszy za pośrednictwem śp. Reutt’a angielskie kapitały, wybudował niemałym nakładem obszerną fabryae w Olszanicy i zaopatrzywszy maszynami najnowszego systemu, puścił ją w ruch. Fabryka ta dawała zatrudnienie wielu ludziom z okolicy i była odbiorcą znacznych ilości drzewa bukowego z pobliskich lasów — już jednak w r. 1897 zatrzymać musiano jej dalszy ruch, a to z powodu niemożliwości kon-kurencyi z bec kami amerykańskiemi, wolnymi od wszelkiego cła.

Od roku był śp. R. Waldeck pełnomocnym dyrektorem kopalni w Polańczyku kolo Goliny, firmy G. Neilson Tucker w Londynie.

Śp. Waldeck był jednym z tych niewielu ludzi, którzy, obcy nam narodowością, umieli sobie u nas swą praca, prawością charakteru i szlachetnem sercem pozyskać ogólną sympatyę i prawdziwy szacunek. Ów lud nasz, robotuicy kopalniani, o których nieufności często się u nas słyszy, kochali go serdecznie i w razie każdej potrzeby z ufnością s ę doń udawali, wiedząc, że jeśli już nie doraźną pomoc, to zawsze dobrą radę i opiekę u Niego znajdą.

Przemysł naftowy utracił w śp. R. Wal-deck’u swego gorącego orędownika wobec zagranicy i dzielnego pracownika, niezrażającego się licznemi przeciwnościami, jakie napotykał.

Powszechny szacunek, jaki sobie między nami zmarły zyskał i żal serdeczny, jaki za Nim pozostał, oby złagodziły pozostałej Wdowie i czworgu sierotom straszny cios, jakim zostały dotknięte !

Eksportacya zwłok śp. R. Waldeck’a odbyła się dnia 7 bm. na dworzec kolei w Olszanicy wobec licznie zgromadzonej okolicznej publiczności. Dnia 10 bm. zostały zwłoki zmarłego pochowane w Jego rodzinnem mieście Arolsen (w księstwie Waldeck).

Cześć jego pamięci !

Fssem.

W sprawie asekuracyi robotników oó wypadków.

Znowu jesteśmy w tem przykrem położeniu, oburzające postępowanie Dyrekcyi ubezpieczeń robotników od wypadków dla Galicyi i Bukowiny w należytem świetle P. T. publiczności przedstawić, aby dowodnie wykazać, jaką ona jest zbawienną instytucyą dla naszego robotnika.

Jak już przed dwoma laty donosiliśmy, stracił woźnica kopalniany Józef Dąbrowski przy swym zawodzie życie dnia 12 maja 1899 roku.

Zarząd kopalni doniósł wraz z zakładowym lekarzem o tym wypadku bezzwłocznie dotyczącym władzom w tern mniemaniu, że niezwłocznie komisya na miejsce dla zbadania stanu rzeczy zjedzie.

Szanowna Dyrekcya nie widzi — jak zwykle, w takich razach, gwałtownego powodu spieszyć się, bo zua przysłowie : „co dziś nie-zrobisz — na to jutro czas“. Dowód tego, że tak w samej rzeczy jest, a nie inaczej, dostarczam jak następuje:

Otóż w rok po zaszłym wypadku, nadeszło — z inicyatywy Jej nie do zarządu kopalni, lecz do wójta gminy w Klęczanach, ze strony ck. starostwa powiatowego z Nowego Sącza — uprzejme zapytanie, czy rzekomy Dąbrowski asekurowany był.

W posiadaniu tej ważnej wiadomości, przypomniała sobie, że jej niewiadomo, ile p. Dąbrowski miesięcznej płacy ze strony kopalni pobierał, dalejże znów do ck. Starostwa Nowosądeckiego, Gdy się i o tej ważnej kwestyi dowiedziała, punktualnie wypełniła poruczone podania, i udała się w tym względzie, już nie do zarządu kopalni i nie do wójta Klęczanskiego, lecz do obszaru dworskiego, niezawodnie dla

krótszej drogi.

Ze i z tej strony dotyczącej władzy dostateczną odpowiedź dano, przekonaliśmy się, również i o tem

Jak wyżej wspomnieliśmy blisko 2 lata minęło i Dyrekcya nie była wstanie, tę piekącą sprawę załatwić.

Pytamy się: czy publiczność (tj. robotnicy) są dla Dyrekcyi — czy ona dla robotników. To pytanie rozstrzygnie się dopiero — może — za 50 lat. O ile dowiedzieliśmy się, przesłała biedna w'dowa uprzejme zapytanie do Wysokiego c. k. Ministerstwa, czy także i ono nie posiada środków, by Dyrekcya załatwienia spraw przy zaszłych wypadkach nie rozciągała

F. Montag.

w ręku,

w świetie nie spuszczali na żadne ustne, solenne a złudne obietnice, jakoto przedewszyst-kiem na obietnicę przysłania kontraktu później pocztą, gdyż w tym wypadku odbiorą p ) miesięcznych czekaniach i upominaniach się kontrakt nieważny i niezawierający umówionych wprzódy punktów.

żeby się za nic

oraz

Do W. W. Panów Dyrektorów, Kierowników i najpodlejszych intryg i szykan byłem zmu-i Urzędników oraz Wiertaczy kopalń nafto- szony sam pierwszy wadliwy kontrakt zerwać, wych W Galicyi, Bukowinie, Rumunii i t. p.    oddać się pod opiekę konsulatu i wreszcie to

warzystwu wytoczyć proces.

Na wszelki wypadek więc radzę szczerze wszystkim interesowanym, posady w tej Kompanii nie przyjmować, nie porozumiawszy się przedtem ze mną listownie, a każdemu, który się do mnie o bliższe informacye zgłosi, z wszelką gotowością rad i wskazówek udzielę, aby go ustrzedz przed losem podobn.,m memu. Ustnych informacyj również chętnie udzieli były mój tamże główny wiertacz Karol Szopa, „Kranz-berg, Stupnica, Galicya“.

Paryż, 263-bis ruc Saint—Honore, 14 kwietnia 1901.

3. Referent biura relacjonuje, że Statystykę naftową za rok 1899 i 1900 przedłożono już w zeszłym miesiącu Wydziałowi krajowmmu i proszono o wyasygnowanie przyznanej przez Wysoki Sejm na cele statystyki subwencji po 1600 kor. rocznie, której Tow. naft. za rok 1899 i 1900 nie podniosło.

Wydział uchwala uprosić p. Leonarda Wiśniewskiego, by jako poseł sejmowy prośbę Tow

Ostrzeżenie.

Wobec mogących się pojawić w powyżej wymienionych krajach werbowań urzędników kopalń naftowych do przedsiębiorstw francuskich „Compagnie Française des Pétroles de Relizane“ w Algierze, siedziba towarzystwa 24 rue de la Republique Lyon, czuję się w obowiązku ostrzedz pp. kolegów, aby się mieli na baczności i nie obejmowali w tychże kopalniach żadnych obowiązków, nie mając przedtem prawnie ważnego i bardzo dokładnego, wszystkie możliwe punkta umowy zawierającego, za poradą biegłego prawnika zredagowanego i przez władze francuskie widowanego „enregistre“ kontraktu

Radzę zaopatrzyć się we wszystkie możliwe użyteczne dokumenta, a przedewszystkiem widowany przez ambasadę francuską we Wiedniu paszport, oraz za przybyciem do Lyonu a następnie do Algieru przedstawić się i t wen-tualnie oddać się pod opiekę tamże urzędujących austryackich konsulatów.

Przytem ostrzegam na wszelki wypadek szanownych kolegów, iż :

1.    Wbrew zapewnieniom osób werbujących klimat tej części Algieru, dochodzący w lecie do 45o w cieniu, a na kopalni nie ma ani jednego drzewka, jest natomiast w czasie tamtejszej zimy, czyli pory deszczowej w wysok'm stopniu niezdrowym, gdyż od wczesnej jesieni zaczynają panować epidemicznie złośliwe febry.

2.    Również wbrew zapewnieniom tychże samych osób, życie jest trudne i drogie a pen-sya stosunkowo tak mała, że zaledwde wystarcza na bardzo skromne utrzymanie ; o żadnych oszczędnościach nawet mowy być nie może.

3.    Stosunki wewnętrzne kompanii są w najwyższym stopniu przykre i stawiają nibyto samodzielnych kierowników w najfałszy wszem położeniu, gdyż cała odpow.edzialność za roboty i szybkość ich postępu ciąży wyłącznie na nich, a mają przytem ręce tak związane niemożliwą administracyą i przez wyższe, zupełnie niekompetentne organa, że prawie nic rohić nie mogą. Stosunki te i życie są wprost tak nie-możebne, ciężkie i przykre, że bardzo porządni wiertacze Polacy, których miałem tamże ze sobą, przed upływem roku pouciekali mi do kraju, a ja niżej podpisany z powodu niesłychanych

Michał Orpiszewski,

b. dyrektor techniczny „Compagnie Française des Pétioles de Rélizanê“.

¹

Tłumaczenie z „Glückauf" Essen, względnie z niemieckiego wydania „Nafty"; jest to zarazem rozszerzenie i dalsze rozwinięcie trafnych wywodów autora, pomieszczonych pierwotnie w kalendarzu naftowym za rok 1901.

²

Odbitka z „Czasopisma prawn. i ekon.“

KRONIKA.

Posiedzenie wydziału kraj. Tow. naftowego z d.

4. maja 1901. Przewodniczący: Wiceprezes Leonard Wiśniewski, obecni członkowie wydziału: pp. Fibich, Wolski, Gąsiorowski, Łodżiński. Z re-dakcyi „Nafty“ prof. Załoziecki. Doradca prawny: Syndyk dr. K. Jirzyczek-Maciejowski. Referent biura: Krasucki. Usprawiedliwili nieobecność swoją pp. Fabiański, Sholman, Zillich.

1.    Odczytany protokół z ostatniego posiedzenia przyjęto i zatwierdzono.

2.    Referent biura przedkłada statut Towarz. dla popierania nauki polskiej a oraz zaproszenie wystosowane do wydziału, celem przystąpienia do tego towarzystwa.

Uchwała: Wydział, uznając ważność i szlachetne dążności Towarzystwa, uchwalił wpisać kraj. Tow. naftowe jako członka wspierającego z kwotą 50 kor., a nadto rozpisać okólnik do członków swoich i zalecić gorąco przystępywanie do Towarzystwa.

Podczas posiedzenia przystąpili do Tow. jako członkowie czynni założyciele pp. Bolesław Rodziński i Wacław Wolski z wkładką 200 koron i jako członkowie zwyczajni pp. Fibich i Krasucki po 8 kor., kwoty te złożono do rąk referenta biura z poleceniem odesłania do Tow. popierania nauki polskiej.

nań zwrócono uwagę, na jaką zasługuje. Środkami ku temu zdążającemi byłyby: większa życzliwość władz centralnych a w szczególności ministerstwa handlowego, skarbowego i kolejowego obecnie na porządku dziennym będąca budowa dróg⁻ wodnych, któreby przy jakiej takiej życzliwości mogły ułatwić komunikacyę z wschodem, a szczególniej z zachodem państw ościennych.

Wydział wysłuchawszy przedstawienia tego, we wszystkich szczegółach znakomicie opracowanego, po dłuższej dyskusyi uchwalił odnieść się z tym momoryałem do Koła polskiego, Ministra dla Galicyi, Ministerstwa handlu i prezydyum rady ministrów, a nadto do Wydziału krajowego z żądaniem, by do krajowej komisyi budowy dróg wodnych powołano także delegatów kraj. Tow. naftowego.

naft. u Exc. Marszałka krajowego poparł, ewent-w sejmie tę sprawę poruszył.

4- Referent biura relacyonuje, że Ministerstwo kolejowe wobec uchwalonego rozwiązania syndykatu destylatorów nafty postanowiło prze-■ prowadzić rewizye taryf kolejowych, odnoszących się do transportu olejów mineralnych i w tym celu zaprosiło Tow. naftowe do wzięcia udziału w posiedzeniu 3. maja w Wiedniu. Wobec nagłości sprawy prezydyum Wydziału, nie wyczekując uchwały wydziału, wydelegowało do tej konferen-cyi z swojego ramienia pp. Zillicha i Brunnera.

Wydział zarządzenie prezydyum z zadowoleniem przyjmuje do wiadomości i zatwierdza.

5.    Referent przedstawia, że na mocy cesarskiego rozporządzenia utworzoną została stała ko-misya dla statystyki obrotu handlowego między Austryą i Węgrami — komisy a ta składa się z 200 członków, a nie ma w niej ani jednego zastępcy przemysłu galicyjskiego. Ponieważ sprawa tej statystyki jest szczególnie dla przemysłu naftowego co do obrotu z W ęgrami nader ważną, przeto biuro wnosi, by togo systematycznego postponowania kraj. Tow. naft., jako reprezentacyi największego przemysłu w kraju, nie pominąć milczeniem, lecz z całą energią przeciw temu wystąpić i upomnieć się o swoje prawa petycyami do Koła polskiego i p. Ministra dla Galicyi oraz komunikatami powiadomić o tern czasopisma krajowe. Wniosek ten w całej osnowie uchwalono.

6.    Biuro przedstawia memoryał, wniesiony do Ministerstwa skarbu w sprawie mylnego interpretowania ustawy o podatku ekwiwalentowym przez władze skarbowe, z żądaniem W3rdania noweli do tej ustawy, określającej szczegółowo, jakie instytucye temu podatkowi podlegają. Wydział przyjmuje zarządzenie prezydyum do zatwierdzającej wiadomości.

7.    W sprawie wniosku kontroli wymiaru podatków, przez walne zgromadzenie do rozpatrzenia i ewentualnego zarządzenia dalszej akcyi przekazanego, wydział uchwala powiadomić okólnikiem wszystkie przedsiębiorstwa, że kraj. Towarzystwo naft. weszło w układy z fachową siłą podatkową, z stosowaniem ustawy dokładnie obznajomioną, która podejmuje się za małem wynagrodzeniem sprawdzać wymiary podatkowe i wnosić ewent. rekursa. W wszelkich więc sprawach podatkowych mogą przedsiębiorstwa w kraj. Tow. naft, za przedłożeniem fasyi i nakazu, względnie wymiaru podatku, znaleźć prawną i skuteczną poradę.

8.    Prof Załoziecki referuje w streszczeniu obszernie osobiście wypracowany memoryał w sprawie dróg wodnych, obecnie na porządku dziennym będącej. W memoryale swoim porusza, statystycznie dowodząc, rozwój przemysłu naftowego mimo wielkich przeszkód od szeregu lat stawianych tak w sprawach cłowych jak i taryfowych, oraz dowodzi, w jaki sposób przemysł ten mógłby się stać znacznem źródłem dochodów państwa, gdyby

oraz

9.    Do ukonstytuowania komisyi statutowej z powodu nieobecności dwóch członków nie przyszło — przeto też nad wnioskami tej komisyi dys-kusya odbyć się nie mogła. Wydział uchwalił przeto nie zwoływać tak długo walnego zg⁻roma-dzenia, dopóki materyał dla tegoż nie będzie dostatecznie przygotowany, a zarazem uprosić Panów do komis,)⁻i statutowej wybranych, by sami oznaczyli dzień zebrania, najbardziej im dogodny, inaczej bowiem zaproszenia z prezydyum mogłyby się znowu okazać bozskutecznemi.

10.    Nadto uchwalił wydział na wniosek referenta biura, żeby prezydyum i skład biura Tow. naft. był w przyszłości w szematyzmie zamieszczany, gdyż temu brakowi przypisać także należy, że Tow. naft. bardzo często bywa pomijane, bądź w sprawach publicznych, bądź też w uroczy-czystościach narodowych i patryotycznych, w których jako instytucya polska udział mieć pragnie.

Z Izby handlowej i przemysłowej. W myśl ustawy patentowej z dnia 11. stycznia 1^97 1. 30 Dz. u. p. (§. 45. ust. 4) c. k. urząd patentowy w Wiedniu ogłasza opisy i rysunki nadanych patentów, o ile przeglądanie ich jest każdemu dozwolone, w drukach samoistm ch (pismach patentowych), klóre wychodzą peryodycznie 10. i 25. każdego miesiąca.

Izba handlowa i przemysłowa, pragnąc ułatwić szerokim kołom interesowanym tutejszego okręgu przeglądanie i korzystanie z pism patentowych, utrzymuje w porozumieniu z c. k. urzędem patentowym w swoich lokalnościach zbiór tych pism, składanych, w miarę jak nadchodzą, wedle dotyczących klas patentowych.

Z zbioru tego wolno każdemu bezpłatnie korzystać w biurze Izby w godzinach od 9-—1 przed połud. codziennie z wyjątkiem niedziel.

Katalog pism patentowych ułożony wedle klas ułatwia korzystanie ze zbioru.

Nowe Towarzystwo naftowe. Pod nazwiskiem Telega Oil Company Limited utworzyło się w Londynie nowe towarzystwo akcyjne, z kapitałem 175.000 funtów szterlingów w celu eksploato-

ków kopalń.

Z istniejących 3 sekcyj towarzystwa funk-cyonowała sekcya krośnieńska normalnie, dwie pozostałe to jest gorlicką i borysławską przyszło dla braku żywotności zwinąć; sprawozdanie skarży się na brak zainteresowania sio i apatyę wśród

na-

wania w wielkich rozmiarach terenów naftowych w Busztenari i okolicy (Prahova, Rumunia), należących do Gogu Stefanescu i Alex. Gr. Jionescu. Założycielami tego towarzystwa są oprócz obu wymienionych właścicieli terenu, dających w posiadanie towarzystwa swoje grunta wraz z urządzeniami eksploatacyjnemi, pp. J. A. Bergheim i Devis. Kierownictwo powierzono p. Gogu Stefanescu w Campina i londyńskiemu inżynierowi Lewis Hamilton, który już w Galicyi wykonywał wiercenia. Obecnie toczą się rokowania w celu prawnego uznania tego towarzystwa w Rumunii.

Ustawa o ubezpieczeniu urzędników prywatnych.

Projekt ustawy o ubezpieczeniu urzędników prywatnych nakłada na wszystkich ludzi, począwszy od 18 lat wieku, pozostających w służbie prywatnej za miesięczną lub roczną płacą, wynoszącą co najmniej 600 kor. rocznie, obowiązek ubezpieczenia. Wyjęci są mężczyźni, którzy po roku 50, a kobiety, które po roku 40 otrzymały posadę, z której obowiązek ubezpieczenia wynika.

Projekt ustanawia trzy klasy urzędników prywatnych, a to: 1) z rocznymi poborami do 1.200 kor., 2) od 1.200 do 2.400 kor., 3) ponad 2.400 kor. Przedmiotem ubezpieczenia są: 1) renta na wypadek niezdolności do zarabiania, 2) renta na starość, 3) wsparcie w braku posady, 4) renta wdowia, 5) dodatki na wychowanie dzieci, 6) ewentualny jednorazowy datek dla rodziny, pozostałej po z marły cli urzędnikach prywatnych.

W pierwszej klasie wynosi renta w razie niezdolności do pracy 600 kor., renta na starość 900 kor., wdowia 300 kor.; w drugiej klasie renta w razie niezdolności 900 kor., na starość 1.350 kor., wdowia 400 kor., w trzeciej klasie renta w razie niezdolności 1.200, na starość 1.800, wdowia 600 kor.

Wsparcie w razie braku posady, udzielane najdłużej przez 12 miesięcy, równa się rencie w razie niezdolności do pracy. Dodatki na wychowanie dzieci wynoszą przeciętnie 10—20°/o, a wymieniony wyżej jednorazowy datek 50% od renty. Na asekuracyę tę uiszcza się albo premie albo t. zw. dopłaty. Premie wynoszą miesięcznie: w I klasie 4Va kor. od pracodawcy i 3 kor. od ubezpieczonego, w II. klasie 6% kor. od pracodawcy i 6 kor. od ubezpieczonego, w III. klasie 9 kor. od pracodawcy i 9 kor. od ubezpieczonego. Dopłaty uiszcza sam pracodawca. Ubezpieczeń tych dokonuje albo osobny w tym celu powstać mający zakład pensyjny, pod nadzorem państwowym, lub też prywatny zakład asekuracyjny, również pozostający pod nadzorem rządu.

(Nladesłane do Rçdakcyi.

Sprawozdanie Towarzystwa urzędników pracujących w przemyśle naftowym „Pomoc Wzajemna“' za czas od 1. stycznia 1900 do 31. marca 1901, zawiera życiorysy i portrety śp. Stanisława Szczepanowskiego i Kazimierza Odrzywolskiego, część administracyjną i kasową. Z ważniejszych w części sprawozdawczej zawartych dat wyjmujemy najważniejsze, które na pożyteczną działalność mogą rzucić światło.

Od czasu istnienia Towarzystwa rozdzielono między 42 członków tytułem bezprocentowych pożyczek koron 5656.84; z kwoty tej przypada 670 koron na pożyczki doraźne dla 16 członków i 4.986 koron na pożyczki ratalne dla 26 członków. Za pośrednictwem To w. otrzymało w okresie sprawozdawczym 12 członków posady a od czasu istnienia To w. 36 członków. Z końcem roku ubiegłego utworzono biuro stręczeń, które pośredniczy w przyjmowaniu robotników wszelkiej kategoryi w przemyśle naftowym pracujących.

Dnia 20. maja 1900 uchwalono podniesienie wkładki miesięcznej z 2 na 3 korony. Ta trzecia korona przeznaczoną została na utworzenie funduszu emerytalnego, a z dniem 1. kwietnia przyjął p. Stanisław Wilczek, sekretarz tow. agencyę krakowskiego tow. wzajemnych ubezpieczeń.

Wydział centralny wysłał w czerwcu roku 1900 memoryał do władz górniczych w kwestyi mianowań kierowników kopalń i przestrzegania, ażeby w tym kierunku nie działy się żadne nadużycia, wreszcie uchwalono projekt iłowych przepisów egzaminacyjnych kandydatów na kierowni-członków tej ostatniej.

W sprawozdaniu kasowem uwidocznione są przychody w kwocie 18.886-83 koron, rozchody w kwocie 12.989‘78 kor. Majątek ten w dniu 31. marca wynosił 12.414-27 kor. Członków liczyło towarzystwo w tym czasie 182, uderza zbyt wielka ilość wykreślonych (79) z powodu niepłacenia wkładek. Kroniką posiedzeń i ważniejszych uchwał powziętycli na zgromadzeniach tow. „Pomoc wzajemna“ zamyka się sprawozdanie.

Cieplice Trenczyńskie na górnych Węgrzech. Termy siarczane, ich własność, wpływ leczniczy oraz uwagi tyczące zachowania się wśród kuracyi, pisał Dr. Stefan Filipkiewicz, Kraków 1901; broszura ta stanowi przyczynek do polskiej literatury balneologicznej.

Jak niwelować, wykład przystępowy, ułożył Stanisław Domański, inżynier, Warszawa, księgarnia J. Fischera, książeczka bardzo pożyteczna dla praktycznych mniejszych robót niwelacyjnych, polecenia godne dla naszych kierowników kopalnianych.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcya fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe: a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorąźczyzny 1. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

iiiiïiiiii

illi

Kür

■4*1

>H»|

-»s>:

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

13

Btf

fS«H-

—=>H>

w Gorlicach

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

iw-

wszelkie w zakres przemysłu naftoweg’o wchodzące przedmioty jak:

-H»â

>H»f

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

5t|

srl

:sl

~^>r

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

7 A ^nTIOTWil fabryki rur stalowych systfillll /iilijl JLrijl Iw U jaKotGŻ narzędzi wiertniczych

i Odrzywolski w Schodnicy.

Cenniki na żądanie.

Wolski

î**-

Cenniki na żądanie.

♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦o

I-II

hf.

i"¹"    iiii i»y. v

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkań etc.

Dynamomaszyny i elektromotory, dla stałych, zmiennych i wirowych prądów do wszystkich celów.

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabry-kacya 1.500 sztuk).

"Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. -— Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo,

[7&

ngî

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokoinobilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury rnufowe stojące lane.

ż s z e.

Ceny na

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Chorążczyzny 1. 17.

zakupuje

WW KOPĘ

za n.sit^cItajao.iaaStOTKrą T7vr37'pła,tą,

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałacińskiego.