NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

IF’ren.-u.m.era/ta, -wynosi rocznie 12 koron.

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. J. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 4.

Statystyka kopalń naftowych w Galicyi w r. 1900. — O kopalniach nafty w Borysławiu, napisał Maryan Bernard Leopold. — Kroniki schodnickie: Spostrzeżenia nad spostrzeżeniami nad systemem „Raky’ego“ — O kontraktach naftowych. — Ostrzeżenie przed wyjazdem na Kaukaz. — Kronika.

Statystyka kopalń naftowych w Galicyi

KRONIKA.

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

Statystyka kopalń naftowych w Galicyi

w roku 1900.

Okręg górniczy stanisławowski.

Otwory świdrowe w r. 1900.

L. porz.

Miejscowość

Kopalnie

wiercono

exploato-

wano

razem

o O CO cc O' 4^ co to

Bitko w

Jabłonów

Kosmacz

Słoboda rang.

Pasieczna

Jabłonka

Dzwiniacz

Starunia

Maydan

Wołoska wieś

O] rH rH

CO O» H Q

co ! h co im I io y

(M

rH t—I lO

rH

Razem .

32

20

131

151

Okręg górniczy drohobycki.

Otwory świdrowe w r. 1900.

L.

porz.

M iejscowość

Kopalnie

wiercono

exploato-

wano

razem

HNeo^ioœt-wojoHNw^jjcœ^œwo-JNeo^jpot-MœoHiNco^ÆOL-

HHHHHH^HHWNiMfMNOlMiMiMNiMcococOCOCOCO.OCO

I §1 Hi |llfl Hilf llf |i i Ir&l llffHf §1

®ïS3Pfpgf3<S®'    p g ^ o' i- nr 3 ® ® 2. o- £f ^ ^ P ^

^ p p    g- g p 3 p    I'

u

• rH

o W

3

» et zr

vo

Razem

Okręg górniczy jasielski.

CC -1 Ci C 4^ OJ to

T repcza Lalin

Grabo wnica Humniska Stara wieś Górki Turze pole Zmiennica

tfi P H ÈO bo *4 05 CO ^ H 05 H hi M 03

92

GA CA t*H tH t—!

co hncococwhh H H 1-1

i—i CM i—i i—i I H

<M

OJ I ^ i—i bo

151

+-

—i i wm^ntMcccoHcoin

CM I    CO t—I -H CO

21

486

77

(3

CONhhcv|(McOM

13

22

751

908

—1    OS

i-i os

tO    I—¹ CC tO ~

Okręg górniczy jasielski.

Otwory świdrowe w r. 1900.

L. porz.

M i ej s c o w o ś c

Kopalnie

wiercono

exploato-

wano

razem

^^PPf^^WWWWWtaWOJWWtOtOtOtOtStsîtOMtNÎtOMMMSJHMMMMM Ü> ^ W to H O O CO O Ol w b£ H O C O0 >-1 C! Q1 ^ W W H o cc CC -] O C rf⁴- W to m o o

to t- GO 05 ^    -'t

C h 03 vO

£ £ ^ M

III lillf-iii-rlliy lli-ill 4 li M i « h 11

g £    2 .9 o    -5 03 la O O Ph §8 S S g £ ^ O £ ‘o⁵ Ś3 § J* pH >»*g O £ _S -S N O g„

W tf ^ fS H £ M W H £ W ^ £ ß ootf M M E N 3 3 œ N £ Q

o

co

Pv

IS

•g

co

Pr

53

O

CS!

Hr-IWrHHiH(MHH^(MHHH>HHN^'^TPrHHHHH(MlOlüCOXCDCOlßi⁽H^lOHHH(M

r-H r-H rH 07) Ol CO

tO I—'■ M‘WMC50CHIO0ÎH⁴

CO

05 to Ci o to

rH r—I CO tH

tH

CO CM tH (M CO

O O CO CO ^ H CM 1—1 CO

t- O ^ iO GO co

I—¹ to —-1

Oî-aWCOWCOGOWCDtOOîObO

i⁻⁴ sP Oj ł—*• OC

OC to

o to «

(M CO

razem

108

111

713

826

Okręg górniczy krakowski.

Rabka

razem

Rurociągi.

Okręg górniczy

Do

Ilość

Długość w kilom.

Stani slau

i—I

55

Drohobycz

55

55

55

55

5*>

55

Jasło

cu co •'t* io co e- æ © O h

t-H i—(

Słoboda rungur-ska kopalnia Dzwiniacz

Słoboda rang, stacya kolejowa Nadwórna

ł—*

rH CO

Sehodnica Pereprostyna Urycz Sehodnica Borysław kopalnia

Ropienka

Wańkowa

Paszowa

Iwonicz kopalnia

Borysław Sehodnica Borysław Drohobycz Borysław stacya kolejowa Olszanica Olszanica Ropienka Iwonicz wieś

2 (a 14)

2 (a 2)

CO C0'05    co 05 Tt co

CU    r—I t—I

55

55

55

55

55

55

•55

55

55

NCO^-iOCONCOOłOHiM

HHHHHHHHIMNIM

Krościenko niź.

Węglówka

Równe

Wietrzno

Bóbrka

Potok

Harklowa

Kryg

Kobylanka Lipinki, Libusza Ropica ruska

Krosno

Krosno

Krosno

Krosno

Wietrzno

Jedlicze

Skołyszyn

Maryampole

Kryg

Kryg

Gorlice

2 (a 9)

razem

25

206

Zestawienie sumaryczne.

Okręg górniczy

Miejsco

wość

Kopalnie

Otwory świdrowe w r. 1900.

wiercono

exploato-

wano

razem

Stanisławów

Drohobycz

Jasło

Kraków

O tr 05 H rH CO hH

CU CU CO H CO 05 O

O rH    r-1

CU kO H

t—ł t—4 CO

CO lO HM-

H CO CO H OOIM rH 05 CO

razem

97

233

276

1594

1886

Zbiorniki.

W okręgu górniczym Stanisław.

Drohobycz Jasło

55

55

55

55

05 co co 05 CO 05

H [>• O

o pojemności

55

55

45.000 M. C. 1,152.000    „

756.000    „

55

55

razem

1660

1,953.000 M. C.

53

Nowe przedsiębiorstwa naftowe górnicze powstałe w r. 1900.

II. Okręg górniczy stanisławowski.

1.    Dzwiniacz, H. Mac Garvey.

2.    a) Wołoska wieś, b) Jabłonów, c) Maydan.

Konsorcyum naftowe Potocki i Spółka na gruntach rządowych w Galicyi.

3.    Słoboda rung., Edward Torosiewicz jun.

4.    Pasieczna, Hans Pechar.

II.    Okręg górniczy drohobycki.

5.    Uryez, kopalnia ks. M. A. Lubomirskiej

i hr. Zamojskich.

„ Wolska & Odrzywolskh, Lwów.

„ E. Backenroth & Comp., Schodnica. ,, U ryckie Tow. naft., Stryj.

„ Uryckie Tow. przemysłu naftowego, Drohobycz.

10.    ,, Marynowski & Comp., Krakau.

11.    Schodnica (Wapniarka) A. Backenroth

• & Comp., Schodnica.

12.    Mraźnica, Dr. Tenner, D. Dienstag, F.

Lignai* & Comp., Schodnica.

13.    „ Stan. Nowak & Comp., Mraźnica.

14.    „ I. Manissali & Samel, Mraźnica.

15.    Orów, R. Ostrowska, Lwów.

„ J. Myszkowski & Comp., Orów.

17. Borysław, Dr. Apfel, Gostkowski & Gawroński, Drohobycz.

„ Dr. K. J. Maciejowski, Lwów.

„ Dr. Segal & Comp., Drohobycz.

„ Dr. Borneth, Wiedeń.

„ T. Sroczyński & Bogusz, Jasło.

„ B. Wyganowski, Jerzymowski & Wang, Borysław.

„ B. Wyganowski & Comp., Borysław.

24.    Broczków, J. Zeitleben & Comp., Za

ch aj ce.

25.    Polańczyk, G. N. Tucker, Londyn.

27.    Opaka, J. Br. Liebig & Comp., Wiedeń.

III.    Okręg górniczy jasielski.

28.    Posada ad Grybów, B. Backenroth &

Comp., Stróże.

29.    Humniska, Galie. Tow. dla produkcyi

naft., Jasło.

30.    Kryg, Akcyjne węgierskie tow. przemysłu

naft., Budapeszt.

31.    Stara wieś, Połturak & Comp., Lwów.

32.    Ropica ruska, Hollender & Langsam,

Gorlice.

33.    Klęczany, W. Pieniążek & Comp., Lipinki.

IV. Okręg górniczy krakowski.

34. Rabka, I. Massanes & Comp., Wiesbaden.

Razem 34 przedsiębiorstw w 20 miejscowościach.

Wykaz wywiezionej ropy galicyjskiej w roku 1900.

Stacye nadawcze i ich okręgi

o"

'A

Floridsdorf. Wiedeń, Bogumin, M. Ostrawa, Tryest, M. Schönberg, Pardubitz.

Węgry i B.-Brod

Galicya i Bukowina

Kołowo i rurocią-_garni_

Razem

16.

ri H (M (M (M

23.

Marcinkowice

Gorlice

Zagórzany

Skołyszyn

Biecz

Jedlicze

Krosno

Iwonicz

Rymanó w

Nowosielce

Zagórz

Olszanica

Ustrzyki doi.

Posada chyr.

Drohobycz

Borysław

Lubieńce

Skole

Krechowice Nadworna Stanislau Słoboda rung.

Razem

w Cystern, à 10.000 klg.

CO CG CM CM

10

922

835

57

218

68

1206

376

10.590

23

24

85    112

39 86 589 1086 216 69 790 1537 1 129

392

10

3142

1453 767

8 2591    91    3525

10 131

10

24

60

359

24

87

106 279 107 1698 3    1 38    12

85

85

1060 109 881    2426

6153 3894 312 20949

22 18

35

40

1900 15407 9150 8808 330    36666

1899    12613 8054 7472 3897 32039

1898    14575 7740 7662 4108 34094

1897 12941 5507 5962 4506 38916

Rekapitulacya.

W Galicyi istniało w r. 1900 1.722 górniczych przedsiębiorstw naftowych w 97 miejscowościach, z tych exploatowało ropę 120, wiercić rozpoczęło 34, ruch zastanowiło częściowo albo całkiem 18.

112.440 q 2,216.960 „ 933.940 „

3,263.340 q

132.300 q 2,349.900 „ 1,184.400 „

3,666.600 q

Rok

1891

1892

1893

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

Produkcya ropy w roku 1900 wynosiła w okręgach górniczych :

Okręg górn. Stanisławowski „    „    Droh oby cki

„    „    J asielski

Razem

Expedycya ropy galicyjskiej w r. 1900 wynosiła 3,666.600 q, z tego wypada na okręgi górnicze :

Stanisławowski Drohobycki Jasielski Razem

Porównawcze zestawienie produkcyi w ostatnich 10 latach :

cent. metr.

877.174

898.713 1,200.000 1,320.000 2,148.100 3,397.650 3,096.263 3,231.420 3,216.810 3,263.340

Biuro statystyczne tow. „Ropa¹¹.

0 kopalniach nafty w Borysławiu.

Napisał

Maryan Bernard Leopold.

(Dokończenie).

W tak ukończonym szybie wynosi miesięczna produkcya od 8 do 50 cystern ropy. Produkcya ta maleje z czasem; i co dziwne, maleje znacznie w szybach o większej produkcyi, nieznacznie zaś o mniejszej produkcyi. Są szyby sześciolatki, które dawały po 18, 24 i 30 cystern miesięcznie, a dziś jeszcze (po 6 latach) dają po 4, 10 i 20 cystern. Inne szyby są świeższe ; z niektórych udało mi się zebrać autentyczne daty, które jako ciekawe i pouczające tutaj podaję:

Szyby o pierwotnej produkcyi 35 cyst. po ³A roku dają po 25; a inny taki sam 20 cystern miesięcznie.

Szyby o 18 cysternacli po 1 roku dają 12 cystern miesięcznie; szyby o 12 cyst. po

2    latach dają 8 cyst. mieś.; inne o 10 cyst. po 4 latach dają 6 cyst. mieś.; o 9 cyst. po 5 latach dają 5 cyst. mieś.; o 30 cyst. po 1 roku dają 20 cyst. mieś.; o 42 cyst. po 1 roku dają 25 cyst. mieś.

Jest tylko kilka szybów; które dają po

3    i 4 cysterny a przed laty 4 i 5 dawały po kilkanaście miesięcznie, te jednak wiercone jeszcze w czasie, kiedy technika wiertnicza nie owładnęła trudnościami lokalnemi terenu, z powodu więc „vis major“ pogłębiać ich juz nie można.

Oprócz tych kilku szybów jednak, wszystkie szyby można kiedyś pogłębiać, te-żąc obecną produkcyę lub szukając dalszych horyzontów. Wszystkie te szyby są jeszcze w pełni produkcyi i obliczają, że gdyby nawet trzeciego horyzontu ropy nie było, lepsze szyby wydadzą ropy za przeszło milion koron. To szyby najlepsze. Przejdźmy teraz do gorszych.

Otóż najsłabsze szyby dawały ropy za 60 a jeden tylko za 50 tys. koron, spadając już w drugim roku do 30 tysięcy koron, tak, że szyby takie dopiero za IV2 roku, a ów jeden dopiero za 2 lata zamortyzował się. Pustych jednak szybów albo szybów któreby się do lat 2 nie zamortyzowały, nie ma dotychczas w Borysławiu na całej już odkrytej przestrzeni 4 kilometrów kwadratowych. Świeżo odwiercono dwa obfite szyby „na Potoku“. I tak: jeden na południowym zapadzie (na Rasoczynie) daje z głębokości około 625 metrów po 40 cystern miesięcznie ; drugi szyb o 1 kilometr od tamtego odległy w kierunku północno-wschodnim daje z głębokości około 750 metrów po 50 cyst. miesięcznie. Jeżeli to szerokość pasa ropnego (jak przypuszczają), to chyba ładna perspektywa dla Borysławia.

Charakterystycznem jest, że najchętniej-szymi nabywcami procentów czy to brutto czy netto są borysławscy i drohobycćy kupcy, urzędnicy i przemysłowcy, a najbardziej żydzi. Będąc na miejscu i widząc w tern ra-

chlinek, wszystkie możliwe oszczędności w ten sposób lokują. A kupują czasem jeszcze wtedy, gdy roboty się dopiero rozpoczyna, bo im szyb głębszy, tern i procenta droższe wobec pewności ropy. Za jeden procent w jednym szybie (w średniem miejscu) płacą przed rozpoczęciem roboty od 700 koron i wyżej. W miarę pogłębiauia szybu pogłębia się i cena do 2.000 koron i nawet wyżej. Naturalnie zależne to od miejsca, czasu, no i... koniecznej potrzeby sprzedającego, nazywanej „nadmiarem braku gotówki“.

i to z winy zupełnie dających się uniknąć okoliczności. Tem się też tłumaczy możliwość, że tuż obok kopalni wosku, gdzie setki ludzi pod ziemią pracuje, mogą egzystować kopalnie nafty. A nawet wobec licznych a bogatych czasem odkrywek wosku dokonanych przez otwory świdrowe, jest uzasadnione przekonanie, że po całych obszarach byłych i obecnych kopalni wosku przejdzie kopalnia nafty, potem zaś po tych kopalniach nafty raz jeszcze przyjdzie czas na kopalnie wosku ale już raeyonalnie i na pewnych podstawach prowadzone. Ku temu też celowi dąży i urząd górniczy, coraz ostrzej pilnując zamykania wody szutrowej wyżej horyzontu woskowego (szybem kopanym) i około 300 metrów zamykania wody jodowej i siarczanej niżej horyzontu woskowego rurami herm ety cznemi. Ku temu także celowi dąży zbieranie skrzętne dat tak co do wosków jak i przekrojów szybów, nad czem ten i ów pracuje w cichości.

Wodę zamykano dotąd siedmioealo-wemi „grubszemi“ rurami, specyalnie dla Borysławia zamawianemi. Rur grubszych niż w innych kopalniach używa się z powodu iłów ściskających wosk i brył okrągłych kamienia, które występując, najłatwiej rury gniotą, szczególniej, kiedy nagłe wybuchy ropy i gazów otwór z cieczy wypróżniają.

Obecnie zamykanie wody coraz widoczniej ulega zmianie, a równocześnie też zmienia się sposób rurować. Wodę zaczynają zamykać coraz powszechniej (jedna z kopalń robi to od dawna) rurami normalnemi dziewiątkami w głębokości około 300 metrów. Potem rurują grubemi rurami cały otwór a po ukończeniu szybu urzynają rury na traconki, dublując tylko w miejscach, gdzie przewiercono bardzo ściskający wosk.

W ostatnich czasach w szybach położonych tuż przy kopalniach wosku, na żądanie zarządów tychże kopalni i c. k. urzędu górniczego zamyka się wodę przed 40 metrem. Ponieważ w tej głębokości nikt nie chce zamykać 9” rurami hermetycznemi, a wyższe dymensye rur są zbyt kosztowne,

Koszta wiercenia szybu, biorąc miarę z praktykowanych dotychczas tutaj cen akordowych (po 120 do 150 koron za metr), wynoszą 80 do 100 tysięcy koron, stosownie do firmy, miejsca i głębokości. We własnej administracyi wiercąc, koszta te znacznie się. redukują przy wiercenia dalszych szybów.

Wtedy taki szyb kosztuje w normalnych warunkach 60 do 80 tysięcy koron.

Wiercenie szybu trwa od 6 do 12 miesięcy, a normalnie 9 miesięcy. Wiercenie w Borysławiu jest średniej trudności a staje się nawet łatwem po poznaniu lokalnych warunków i trudności. Największemi trudnościami są: ściskający ił solny kilkaset metrów miąższości, bryły twardego kamienia w nim występujące, wosk gniotący lub obciskający rury i nagłe a częste wybuchy nagle opróżniające otwór.

Ponieważ ropa przeważnie wszędzie mniej więcej w jednej występuje głębokości, a większe ropy dopiero niżej 450 metrów, ponieważ wszędzie do tej głębokości panują iły, zatem i zamykanie wody jest nader łatwem. Zamykanie wody urządza się w ten sposób, że w dauern miejscu wierci się zamiast dłutem ekscentrycznem przez jeden marsz zwykłym bakowcem i rury które wiszą (gdy się je zwykle za ekscentrykiem popuszcza) puszcza się w ten lejkowaty otwór i stawia się je wolno, następnie wierci się normalnie w spód.

Mimo otworu wierconego mniejszym świdrem, rury często posuwają się same jeszcze parę metrów, aż je iły silnie obcisną i obsadzą i wtedy jest woda zawsze szczel- zamyka się przeto wodę staroświeckim spo-nie zamknięta. Dotychczas jest tylko jeden sobem kopanym szybem o 2-metrowej śre-szyb w Borysławiu o niezamknietej wodzie dnicy. Szyb taki kopie się 15—20 metrów?

tj. na parę metrów niżej szutru aż do pokładów dobrego iłu. Następnie cembruje się ten szyb „na śrut“ od spodu do góry, o świetle 80 cm. lub metrowem a miedzy cembrzynami zabija się mocno ił twardy aż do wierzchu.

Przeciw temu przymusowi zamykania wody szutrowej bronią się i protestują bo-rysławscy nafciarze, ponieważ w niektórych miejscach woda jest aż w 40 metrze a najczęściej wtedy jest tak silną, że się kopać szybu w niej nie da.

Za takie wykopanie szybu na 20 metrów i zabicie iłem płaci się w akord 600 do 800 koron wraz z iłem i cembrzyną. Rury hermetyczne chodzą dosyć ciężko, szczególniej w woskach. Jednak przy częstem przejeżdżaniu rurami można długo utrzymać rury w ruchu i głęboko je popędzać.

Bardzo skutecznym środkiem w bory-sławskich woskach jest w razie silnego nacisku rury podciągnąć ponad woski, kilkakrotnie niemi otwór w woskach przejeździć, aby nadmiar wygniecionego z pokładów wosku dokładnie rurami obciąć i wpuścić w środek otworu w spód, a za rury zalać ropy. Po takiej czynności rury chodzą długo a nawet lekko. Jedną turą rur hermetycznych ruruje się normalnie 150—200 metr. a jeśli się rurami często jeździ, znacznie więcej.

Dawniej zaczynano otwór dłutem 24” a blaszankami szli niżej 400 metrów. Od czasu jednak, jak coraz powszechniej używa się rur herm. 9” — dymensyę przy rozpoczęciu szybów zredukowano do 16” a i ta norma jeszcze powinna uledz zmianie. Obecnie więc plan rurowania i wiercenia wygląda w ten sposób :

Do kopanego szybu ustawia się jako bodnię manszetówkę rurę 16” i tę popędza się do 30 czasem do 40 metrów. Następne rury blaszanki, jeżeli się ich nie daje do wierzchu lecz na traconki, robi się je z blachy 2 mm, a w woskach lub iłach ściskających z blachy 4 mm. Dawniej rurowali blaszankami do 400 m. i niżej. Obecnie rurują rurami herm. 9-kami już około 150 m. i popychają je za ekscentrykiem do 300 m. Po normalnych dziewiątkach puszcza się grube (t. z. ratunkowe)^ rury herm. 8”, ponieważ w tych miejscacli najwięcej ił ściska i najczęściej występuje silny wosk. Temi rurami także za ekscentrem jeździ się 450 do 500 metrów, poczem się je ucina lub odkręca na traconkę (o czem niżej). Potem zapuszcza się rury herm. grubsze 6” (lub używają od spodu grubszych 200 metrów, a do nich dokręcają dla taniości normalne) i temi rurami dochodzi się zwykle aż do ropy. Zaledwo w kilku szybach i to głębszych są na dole rury 5-ki. Dotąd rury herm. 6-ki dziurkowano od spodu, aby dziurkami ropa spływać mogła i takiemi dziurkowanemi rurami rurowano cały piaskowiec ropny. Obecnie rurują niektórzy otwór tylko do piaskowca ropnego, a cały pokład ropny zostawiają nierurowany. Robią to ze względu na silnie parafinową ropę, która mimo gęstego dziurkowania rur łatwo kiedyś dziurki woskiem i parafiną zasklepi, szczególniej jeżeli kiedyś ropa zmaleje, gazy ustaną i co nie daj Boże, nie zapuści kto wody w piaskowce ropne. Dlatego kto ma zamiar rurować piaskowiec ropny, a może, daje te rury do wierzchu i nie ucina je. Wtedy może niemi od czasu do czasu poruszać (w gołym pokładzie rurują tylko sam piaskowiec ropny) i obdrapać piaskowiec z parafiny. Obecnie nie jest to jeszcze aktualne, a już przemy-śliwają o odgrzewaniu otwdjaP na sucho, co się ma odbywać w ten sposób, że obok rur pompowych puścić chcą rury IV2” u dołu zasklepione, a w nie rurki ⁷/s” u dołu podziurkowane. Parę mają puszczać wtedy rurkami ⁷/s” a przy spodzie przechodzić ma przez dziurki do rurki 1V2” i tą wracać do wierzchu.

Drugi projekt jest lać po za rury dziurkowane kilkadziesiąt baryłek ciepłej benzyny, równocześnie jeżdżąc rurami, aby pokład i dziurki z parafiny wymyć i przypływ ropy odświeżyć.

Rury herm., które mają kiedyś zostać traconkami, przygotowują się w ten sposób : Rurują naprzód przypuszczalną ilość na traconki rurami grubszemi, t. zw. ratunkowemi, a następnie za pomocą łącznika o lewym gwincie łączą te rury z ¹ rurami cienkiemi normalnemi i te dają do wierzchu. Po ukończeniu szybu odkręcają rury na łączniku

57

„w prawo“ i zostawiają traconki, resztę wy-

ciągając.

W rurach herm. wierci się w Borysławiu dłutami ekscentrycznemi, po których rury zupełnie dobrze chodzą. Bardzo rzadko trzeba za ekscentrykiem poprawiać podci-naczem.

Po dostaniu ropy chwyta sic ją do gazometru,. gdzie dzieli się ropa od gazów, a ztąd uzyskane gazy dają od 25% najmniej do 75% opału kotła dla wiercenia następnego szybu.

W Borysławiu wiercono dotąd wyłącznie systemem kanadyjskim. Od roku objawiło się usiłowanie i próby zastąpienia systemu kanadyjskiego systemem szybszym i tańszym. Najpierw "wystąpił do boju dwoma rygami system „Rapid“. System ten miał dobre chwile. Sam byłem świadkiem, jak za 36 minut uwiercono 14/2 metra i popuszczono rury. Raz znowu za 1 szychtę uwiercono 13*/s metra. Jednak wkrótce zaczęło się to i owo psuć, więc stójki, naprawki itd. Ostatecznie systemu tego na razie zaniechano w Borysławiu, obiecując jednak, źe poprawiwszy szczegóły niektóre i zastosowawszy je do lokalnych warunków, wrócą.

W lot za ..Rapidem*¹ robili próby w dwóch równocześnie kopalniach wiercenia płuczką na żurawiu kanadyjskim. Szczególniej w jednej kopalni próby wypadały znakomicie, były bowiem szychty po kilkanaście metrów, w rezultacie jednak pokazało się, źe i tutaj jeszcze trzeba pracy, prób i przeróbek, bo tak jak jest, nie rozwiązuje jeszcze założenia.

Wiercą także systemem linowym, tj. na zwyczajnym żurawiu kanadyjskim linami sta-lowemi 20 mm grubemi. Robota idzie znakomicie, robią bowiem po 6 marszów na szychtę, a w tychże czasem do 10 metrów. Lecz zaczekajmy, aż dojdą głębiej do brył kamiennych i wosku, tak z krytyką jak i z pochwałami.

Oprócz powyższych to tu to owdzie robią rozmaite poprawki i ulepszenia, to w narzędziach, to w systemie, to w urządzeniu rygu i pchają technikę wiertniczą systematycznie naprzód.

Z lekkięm sercem podnieść musze, że

suma tych usiłowań w samym Borysławiu co najmniej równa sic sumie podobnych usiłowań w całym kraju.

Stosunki robotnicze w Borysławiu, tak dawniej okrzyczane, obecnie zupełnej uległy zmianie w kopalniach nafty. Robotników jest dosyć i to bardzo dobrych. Jednak prawie wszyscy robotnicy w kopalniach nafty są z zachodniej Galicy i. Nowe przedsiębiorstwa, które do Borysławia od Gorlic, Jasła, Krosna przyszły, ztamtąd sprowadziły wybór robotników. Prawda, źe płace są dosyć wysokie, którym nawet „Naprzód“ nic chyba nie zarzuci. Wiertacza płaci się normalnie 120 koron miesięcznie i po 40 halerzy od metra i wyżej w miarę jego dobroci. Pomocnika płaci się normalnie po 2 korony 40 hal. i 10 hal. od metra i wyżej. Każdy robotnik dostaje oprócz płacy bezpłatne mieszkanie, opał i światło. Za to stosunki miedzy robotnikami (nb. naftowymi) a zarządami i właścicielami są przyjazne, często serdeczne.

Jedno, co wytknąć należy i to tak zarządom jak i właścicielom, tak kopalń nafty jak i kopalń wosku, źe wspólnemi siłami nie postarają się dla robotników o tanią a zdrową kuchnię ludową, o przyzwoity sposób i miejsce do zabaw, oraz nie postarają sie, aby silnemu zresztą ruchowi... „umysłowemu“ nadać więcej kierunek narodowy. To oprócz strony moralnej i materyalnie dałoby obopólny zysk.

No ! ale łatwiej krytykować jak takie rzeczy stworzyć i przeprowadzić, zatem jazda dalej !

Dziwne to a bolesne nawet, źe lubo coraz więcej zakładają w Borysławiu przedsiębiorstw Niemcy, Anglicy, Amerykanie, Belgijczycy, Niderlandczycy, Węgrzy i Francuzi, a tylko 4 firmy polskie.

Obcy wywożą i jeszcze wywiozą miliony, zabiorą tutejsze najlepsze i najpewniejsze terena w Galicyi ; Polacy zaś nie mają na to odwagi, pieniędzy czy chęci.

A jednak Borysław jest to w Galicyi jeżeli nic jedyna, to jedna z niewielu kopalń, gdzie z powodu licznych odkrywek woskowych i już wywierconych szybów naftowych, rozsianych bardzo rzadko na wielkiej prze-

E=5

Słuszną i pożyteczną jest rzeczą, gdy technicy haftowi wysilają swój mózg nad zdobyciem takich środków technicznych, któreby im dały możność dotarcia świdrem do znacznych głębokości z zachowaniem proporcyi między efektem robót i kosztami. Z tej zasady wychodząc, mają systemy płuczkowe, których namnożyło się dziś już jak grzybów po deszczu, bezsprzecznie przyszłość, ale tylko przyszłość, bo to, co zdziałano nimi wśród terenów naftowych, nie jest dotychczas żadnym rezultatem, a powiedzieć możemy śmiało, że w większej ilości wypadków nastąpiła najkompletniejsza dyskre-dytacya.

strzeni, wiercenie za ropą naftową przestaje być jakąś karkołomną spekulacyą lub grą w loteryę, a jest poważnem i pewnem przedsiębiorstwem, opartem na pewnych datach i cyfrach. Szczęść Boże i naszym !

Schodnica, w lutym 1901.

Opowiadania o tej niebotycznej ilości metrów, jakie przebiega świder wśród doby, są bezwstydnie przesadne; to też zwolennicy kanadyjskiego sy-temu, którzy już niejednokrotnie zmierzyli swoje siły z tłóczącemi pompami „Ra-ky’ego“ i „Rapidu“, drwią sobie z tych „hum-bugów“, bo wyszli z zapasów zwycięzko, a na lep reklamy poszli tylko ci, którzy wiercenie znają z opowiadania lub z wałęsania się za robieniem interesów terenowych. Na poparcie prawdziwości tego powiedzenia dość przywieść dwa przykłady ; Akc. Tow. dla przemysłu naftowego zarzuciło „Rapid“ w Borysławiu, zaś Schmätzer i Spka już przed trzema laty z wstydem uciekali ze Schodnicy, zostawiwszy na pamiątkę parę zagwożdżonych otworów towarzystwa „ Austro-Belge“.

W trosce o swoją przyszłość zaczęli zwolennicy suchego wiercenia łamać sobie głowy nad możliwem ' ulepszeniem kanadyjskiego systemu i po odrzuceniu całej masy rozszerzaezy nie rozwiązujących kwestyi, zawołali „Eureka“, puszczając do jamy pierwszy świder excentry-ezny „Mac Garveya“ i stosując hamulcowe łyŻKOwanie linowe „Wolskiego“. Dziś zapasy płuczkowiczów z nami zagorzałymi zwolennikami kanadyjki wypadają jeszcze gorzej i kto wie, czy pierwej nie zabraknie ropy na Podkarpaciu, nim znikną z niego kanadyjskie żurawie.

Warunki tektoniczne terenów naftowych są wcale odmienne od tych, w jakich pracują pompy płuczące nad Renem, a rezultaty tam

osiągnięte nie dają nam żadnej miary dobroci i praktyczności płuczki ; w Galicyi jeden Potok okrzyknął panowanie „Rapidu“ — mimo to jednak nasz sprytny „Mazur“ poczuł przez skórę, że z tą wodą to jakoś „nieprześpieczno“ i drapiąc się za ucho, powiedział w swojej prostocie ducha, że to „za kąty“. Intuicya „Mazurów“ i nasze doświadczenie w zupełnej są harmonii, to toż powiadamy: chodźcie do nas i uczcie się poznawać nasze terena, bo gołosłowne przechwałki nie zaimponują nam i łatwo stać się może, że chcąc nas połknąć, udławicie -się, a ci lekkomyślni, którzy na wagę złota kupią wasze stalowe „borkrany“, sprzedawać je będą naszym żydkom na „bruch“.    c

Jako ilustracyę do naszych wywodów podajemy korespondencyę jednego z techników7 naftowych, który świeżo powrócił z Alzacyi.

Spostrzeżenia nad „Spostrzeżeniami nad systemem „Rakyego“.

W ostatnich czasach szalenie rozwiel-możniła się reklama na polu techniki wiertniczej, wywołująca jednak przeciwny skutek, bo chyba tylko laik da się wziąć na ten lep. Technika sama ma juz to do siebie, źe podbija faktami, a nie humbugiem, a dobry wynalazek, choćby po latach zapomnienia zajmie należne stanowisko.

Wieleź to huku i stuku wywołał „Rapid“ przed swym chrztem na naszych terenach, a dziś ogromnie lekceważąco traktuje go „Nafty“ nr. 1. z r. 1901. Obecnie "rozpoczął kampanię tyralierskimi strzałami „Ra-ky“ w 22. nrze „Bohrtechnikerzeitung“ a powtarza artykuł w nrze 1. „Nafty“.

Czy nie świeża w naszej pamięci porażka tegoż systemu wT Schodnicy, Humnis-kach i Potoku? Ogradzano najszczelniej wieże, by oko ludzkie nie ujrzało mądrości niemieckiej ; zaprzysiegano ludzi, by nie zdradzali tajemnic, a co za rezultat? Kpią ci panowie von Draussen z naszej przedpotopowej kanadyjki, lecz otwarcie wyznam po przebyciu praktyki w Niemczech, że im do nas przyjść na naukę.

Staruszka zaś nasza, zastosowana do galicyjskich pokładów, mająca na usługi, wyćwiczonego przy niej i idealnego robotnika — takim bowdem jest nasz Mazur jako wiertacz — długo jeszcze bezspornie panowrać bedzie w Galicyi.

c

Zdetronizować ją naturalnie muszą, chyba nie byłoby postępu techniki, lecz    jego angażowanie sił krajowych do wierceń,

Ze p. Raky

tę zasadę, dowodem

zna

nigdy tego nie zrobi „Raky“ w dzisiejszej    które ma zamiar rozpocząć w Galicyi. Nie

swej formie; o to postarają się już sami nasi    przeczę, że i z systemu „Raky’ego“ coś wy-

wiertacze! Twierdzenie me opieram na sa-    robić sio może, musi jednak przejść szkołę

mych „Spostrzeżeniach“, jak również i na    na naszych terenach, dostać się w odpowie-

własnej praktyce przy tymże systemie odbytej.    dne ręce, któreby go dobrze zastosowały

Przechodzę do drugiej połowy owych „Spostrzeżeń“, zawartych w „Nafcie“, bo w tej tylko części omawia autor system „Raky’ego“. Szanowny autor wyraża kolosalne zdziwienie nad szybkim postępem robót wiertniczych wzmiankowanym systemem ; chcę jednak przypuszczać, że wiadomem mu jest, w czem wiercono za jego przybyciem do „Ottendorf⁻¹, w tak zwanym „Vogesensandstein“. W piaskowcu tym zrobiła i kanadyjka po 20 m. i wyżej, Vogt zaś przy zastosowaniu płuczki nawet 58 m. na dobę.

Ostatni ten system zupełnie jest podobny do „Raky’ego“, różnica zaś w ustawieniu sprężyn. Płuczkę zastosował pierwszy Fouveile w r. 1846; wiercił on samą tylko wodą bez dłuta, a osiągał po 30 m. na dobę. Niema w tern nic dziwnego, bo prąd wody przy chyżości 10 cm. wynosi piasek przy 50 m. (ziarno wielkości 2 cm.) a przy 200 i żelazo. Mortensen wywiercił w Alzacyi na kopalni nafty 38 studni w ten sposób bez dłuta; 1 m. wiercenia kosztował 574 fr. przy postępie 20 m. na dzień.

Jeśli nie wierzysz autorze pierwszemu lepszemu podręcznikowi wiertnictwa, zajedź do Borysławia do p. Długosza, Mikuckiego lub przeglądnij źurnale wiertnicze szybów wierconych „Rapidem“ w Potoku, gdzie i 0'20 m. szło się w spód. Każdy nafciarz galicyjski zna trudności wiercenia w tamtejszych pokładach.

W Westfalii tenże sam „Raky“ wiercił po 108 m. w 22 godz., co jest możliwem tylko przy płuczce, przy sprytnie obmyśla-nem przepuszczadle i przy wierceniu bez natychmiastowego rurowania. Co do tego zdania autora, byśmy aż do Paryża musieli jeździć po naukę, gdy zmusi nas potrzeba wiercić szyby na 1000 m., to temu nie wierzę, bo jak klimat wyrabia człowieka, tak teren system, i mamy dość krajowych sił, które zaradzą potrzebie bez Paryża.

a wtedy zobaczymy. Dla poparcia mego zdania, że teren w\ kształcą system, wspomnę, że w Berweiler (pokład tenże sam co w Ot-tendorf) przed laty 40 wywiercono ręcznym warstatem szyb głęboki na 500 m.; w Poru-szowicacli niedawno na 2003 m., w otworze tym wiercił każdy niemal pruski wiertacz — brakowało tylko Rakyego.

Dziwi się autor dalej, że postęp o m. dziennie w konglomeratu wydał się Raky’emu małym i przysłał — co za dziwo — „korony z czarnych i białych dyamentów“. Wiercenie dyamentowe, to stara historya — próbowano w Słobodzie — a że „pruły dya-menty rogowce jak wosk“, nic dziwnego, bo dyament jest królem twardości. Owe „obszlu-fowane słupki“ nazywają się rdzeniami, mającymi na celu pokazanie nachylenia pokładu i dostarczenie prób jego; osiągnąć też je można bez wiercenia koroną dyamentową.

Autor twierdzi dalej, że nie można przewiercić pokładu, bo woda dokładnie uwidocznia wszelkie zmiany. Jest to całkiem niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, bo potrzeba blisko godziny, by wyniosła ślady ze spodu; zależnem to jest od szybkości prądu wody i głębokości otworu. Takich przypadków przewiercenia mnóstwo się trafia, czego i sam byłem świadkiem w Zinningen. Przy nieznacznej twardości węgla można pójść w spód, zanim się spostrzeże obecność tegoż. W iertacze niemieccy, jeżeli płuczka ginie, (może więc ginąć) rozrabiają gęsto glinę i takim szlamem płuczą dopóty, dopóki nie zalepią porów pokładu. Przypuśćmy, że mamy do czynienia ze śladami ropnymi, lub nawet z ropnym piaskowcem. Co stałoby się z ropą w tym wypadku, gdyby tak gazy nie były dość silne; tern więcej musimy ten wypadek wziąść pod uwagę, że ile słup wody stoi pod ciśnieniem 80 —100 atm. Wprawdzie na podstawie praw fizykalnych ropa powinna iść do góry, lecz co znaczy w takim razie

Zabawnym jest autor „Spostrzeżeń“, że nie wspomina o wielokrążku śrubowym, przy pomocy którego jednym palcem można podnieść ciężar równoważący na końcu wahacza „Raky’ego“, jako o czemś takiem, z czem należałoby się podzielić z ogółem rodaków.

Zdaje mi sie, że brak elastycznych przewodów sił (pasy skórzane) jest również słabą stroną tegoż systemu. Koła zębate to stara kistorya i nie potrzebował Pan aż do Alzacyi jeździć, by je zobaczyć, bo można je było widzieć przed trzydziestu laty w prototypach wolnospadów.

Szanowny autor w swej skromności nie chce z nami podzielić się z wiadomością, jak długo wierci szczęśliwie? Wierzę, że bardzo długo, zapewne już za króla Cwioczka, kiedy to kwarce znackodziły się w eocenach a iły sztorcowe, owe klasyczne iły, napełniały trwogą tej miary wiertaczy.

zawodnienie terenu. Pomijam zupełnie doniosłość faktu odbioru węgla; o ozem się autor z takim zachwytem wyraża, bo to przy szurfowych robotach w Niemczech jest całkiem naturalnem.

Nic dziwnego, źe w 33 dniach rozebrano wieże, ryg, kocioł i belkowanie, bo ta praktyczność jest wynikiem lokalnej drożyzny drzewa, na czem zresztą cierpi łatwość transportu. Świece wieżowe są z belek na zawiasach, całe pokrycie z fugowanych desek, w ten sposób zbitych, że całą ścianę wyciągam na wieżę i przymocowuję śrubami i hakami (to u nas już dawno zastosowano).

Żuraw jest żelazny jak i przenośnie sił z wyjątkiem balansu i kozłów, łączących śrubami. Dziwna rzecz, że aż 3 dni potrzeba było na rozebranie i spakowanie, a tygodnia na zmontowanie i rozpoczęcie wiercenia. Widziałem, jak w 24 godzinach przewieziono wieżę, ustawiono i rozpoczęto konkurencyjne wiercenie, a za 2 tygodnie otrzymano przy głębokości 220 m. węgiel.

Mylnem jest i to twierdzenie, że łatwo bardzo pokonać wystąpienie kamienia z boku przy pomocy korony. Aczkolwiek przewód jest sztywny, przy znaczniejszej głębokości poddaje się, a przy braku uwagi otwór łatwo się skrzywi. Właśnie podobny wypadek zaszedł w Zubelu, gdzie zepsuto kilka koron.

Z chwilą, w której p. Raky wiercąc u nas płuczką, zastosuje w danej chwili suche wiercenie, będzie miał do czynienia z zasypami, które my przeklinamy, a które przy płuczce nie sztuka pokonać, bo np. z 15 m. zasypu przy płuczce w 72 goclz. nie pozostanie zamku.

Zresztą każdy z czytelników wyrobi sobie sam dokładne pojęcie o łatwości "wiercenia w tamtejszych pokładach z tego, że wierci się jednym świdrem kilka lub kilkanaście metrów, następnie ostrzy się go na miarę, rozszerza koniczny otwór, zrobiony poprzednim i tak dochodzi się do 150 m. bez rury. Wtedy zarurowują cały otwór jedną dymensyą i wiercą mniejszym świdrem, nota bene jeżeli nie stracą dymensyi. W Haar-garten np. wiercono na 9” rury, a weszły w ten otwór dopiero 6” a często wypada i gorzej.

Wreszcie muszę poruszyć rzecz najważniejszą w całym systemie Raky'ego, którą autor pominął zupełnem milczeniem, a mianowicie kolosalną cenę inwestycyi jak i wielki koszt wiercenia. Proszę tylko policzyć 7 wagonów węgla, pochłanianych miesięcznie przez jeden ryg, dalej kosztowną obsługę, bo co najmniej 6 robotników na szychtę, nie wliczając kuźni i palacza, dalej wziąść na wzgląd brak odpowiednich warstatów w razie choćby najmniejszego uszkodzenia a wówczas dobrze zastanowi się każdy, zanim zacznie wiercić systemem Raky’ego.

Wszak potrójnego kosztu wiercenia nie pokryją chyba nasze, nie bardzo wydatne studnie, tern bardziej, że nie wiemy, czy potroi ten system postęp robót. Temu autorowi reklamy z Nr. 22 „Bohrtechnikeizei-tung“ dobrze mówić: „was billig, nicht immer gut“, my jednak musimy trzymać się tej zasady : co tanie a praktyczne, to dobre. Najznakomitsze jednak z tych „Spostrzeżeń“ jest naiwne powiedzenie autora w dosłownem brzmieniu: „okazuje się z tego, że wielokrążki zbyteczne, a jedna druciana lina spełnia wszystkie potrzeby"; to już zakrawa na brak znajomości elementów mechaniki i należałoby szanownego autora odesłać bodaj do „Kaweckiego“ — bo Franke byłby „zu hoch“.

Sekr. Kaz. de Leveaux.

Cena za nadanie tego prawa ma ró-

swój

Nie podobają ci się Szanowny autorze owe sztangowe czopki i wielorakie połączenia przy systemie kanadyjskiną, czy jednak mniej ich w systemie „Raky’ego“? A te koła zębate, excentry, sprężyny, klucze do puszczania itd., czy to nie bardziej skombi-nowane ? Tandeta zaś tandetą zawsze pozostanie, czy będzie ona w kanadyjce, czy u Raky-ego, czy też i w pańskich „Spostrzeżeniach“.

Odezwa! Ageneya krakowskiego To warz. Wzaj. ubezpieczeń spoczywająca dotychczas w rękach p. Stan. Śliwińskiego, przyjętą zostaje z dniem I. kwietnia 1901 przez Wydział Centralny Tow. „Pomoc Wzajemna“ a jego agendy sprawować będzie od wzmiankowanej chwili sekretarz naszego Towarzystwa p. Stanisław Wilczek

Ageneya nasza obejmuje wszystkie działy ubezpieczeń, tj. dział życiowy, wypadkowy, ogniowy, gradowy etc., jak również ubezpieczenia zbiorowe.

Żywiąc nadzieję, że Wny Pan biorąc asumpt życzliwości dla pomyślnego, materyalnego rozwoju naszej instytucyi, to zawiadomienie nasze łaskawie w pamięci zachować raczy, kreślimy się z Wysokiem poważaniem

Wydział Centralny Tow. „Pomoc Wzajemna".

Prezes Jan Sholman.

0 kontraktach naftowych.

O istocie prawnej kontraktu naftowego wygłosił w sali Tow. prawniczego wyczerpująco i doskonale opracowany referat dr. Stanisław Hofmokl.

Prelegent twierdził, że uprawnienia przedsiębiorców naftowych nie są służebno-ściami, ani wogóle uprawnieniami rzeczo-wemi, a niemniej wykluczył zaliczanie kontraktów naftowych do umów kupna i sprzedaży. Według zdania mówcy, kontrakty naftowe są kontraktami dzierżawy, wprawdzie nie typowymi, jak je ustawa cywilna unormowała, lecz mającymi z nimi najwięcej stycznych punktów. W końcu oświadczył się prelegent za tern, że kontrakty naftowe, obowiązujące przedsiębiorców do opłacania procentów brutto, posiadają znamiona kontraktów dzierżawy, jak i spółki.

Następnie dr. Dziedzic, na wezwanie prez. p. Tchórznickiego, reasumował swój odczyt, miany w sprawie kontraktów, w Tow. prawniczem, 8. stycznia.

Rozpatrując istotę stosunku naftowego, uznaje on prawo naftowe za prawo rzeczowe na gruncie cudzym, jednak z odrębnym charakterem, jaki rodzi exploatacya minerałów, zastrzeżonych państwu.

wnieź — według zdania mówcy odrębny, a w stosunkach naftowych uzasadniony charakter. Wobec tego zaś kontrakt, przez które rzeczowe prawo naftowe się nabywa, nie jest żadnym z kontraktów unormowanych specyalnie w ustawie cywilnej, lecz ma swoje odrębne cechy.

W końcu wyraził dr. Dziedzic zapatrywanie, że w poszczególnych wypadkach mogą strony nadać umowie naftowej cechy rozmaitych rodzajów kontraktu, że te cechy musiały być w odnośnej umowie wyraźnie zaznaczone, że jednak bez wyraźnego postanowienia kontrakt naftowy nie może być uważany ani za kontrakt dzierżawy, ani za kontrakt spółki.

W dyskusyi nad wnioskami referentów, zagajonej przez prez. Tchórznickiego, zabrał pierwszy głos dr. Aschkenazy. Oto streszczenie jego zapatrywań :

Prawo naftowe, jako prawo eksploata-cyi jest prawem sui generis z wielu znamion prawa rzeczowego. Prawa jednak nabywane z reguły przez przedsiębiorców są obligacyjne, gdyż istnieje tu zawsze dzierżawa, ale nie rzeczy, tylko prawa exploatacyi nafty, wosku etc.

Umowy te przedstawiają z reguły typ analogiczny do dzierżawy prawa propinacyi, lub dzierżawy prawa rybołostwa na stawie, położonym na prywatnym gruncie. . Z tern wszystkiem istnieje jednak tutaj tylko analogia, gdvż istota kontraktu naftowego przedstawia tyle odmian od typów, przez prawo rzymskie przekazanych, że nowsza nauka stworzyć musi i niewątpliwie stworzy nowy teoretycznie określony typ tego uprawnienia.

Dopóki to nie nastąpi, trzeba raczej stosować analogiczne postanowienia o kontrakcie dzierżawy, niż prawo, uważane za służebność lub inne prawo rzeczowe.

Następny mówca adwokat dr. Reiter przychyla się do zapatrywań dra Hofmokla, że stosunek naftowy jest stosunkiem obligatoryjnym a nie rzeczowym, że jednak istotne przepisy o dzierżawie absolutnie nie dadzą się nagiąć do postanowień typowego kontraktu naftowego. Stanowczo najwięcej podobieństwa ma on z kontraktem spółki,

a może jest nim rzeczywiście. Z konieczności, dopóki nie będą księgi naftowe, musi się nazywać kontrakty naftowe dzierżawnymi, kierując się tym praktycznym względem, aby kontrakty te mogły być intabulowane. Z tego jednak urastają wielkie bardzo niebezpieczeństwa, a to te, że do tak poważnych i powikłanych stosunków wskutek samej nazwy kontraktu musi się potem stosować przepisy o kompeteneyi sądowej i o postępowaniu sądowem takie, jakie mogą być bardzo stosowne dla prościęjszych znacznie stosunków dzierżawy zwykłej, absolutnie zaś niestosowne dla stosunków przemysłu naftowego. Mówca jest zdania, że kontrakty naftowe, jakkolwiek je będziemy nazywali, będą w interesie przemysłu naftowego intabulowane, a z powodu niebezpieczeństwa, wynikającego z wyjątkowego sądownictwa w sprawach dzierżawnych, należałoby się wystrzegać nawet samej nazwy kontraktu dzierżawnego na oznaczenie kontraktu nafto-

(Słowo Polskie).

dność odpowiadająca naszemu wiertaczowi, mocnicy płatni o wiele gorzej niż w Galicyi, nie opłaci się chyba po to jechać.

Prawdą jest, że tutejsi wiertacze płatni są znakomicie, lecz stanowisko to odpowiada naszemu kierownikowi. Człowiek taki ma zwykle

Cześć ich pamięci !

wego typowego.

Po przemówieniu dra Réitéra zabierali jeszcze głos prof. dr. Doliński, radca sądu krajowego Lewandowski i obaj referenci, poczem prez. Tchórznicki zamknął posiedzenie, wyrażając radość, że ważna sprawa kontraktów naftowych, wywołała tak ożywioną i pouczającą dyskusyę.

Ostrzeżenie dla robotników przed wyjazdem na Kaukaz.

Otrzymujemy od jednego z naszych inżynierów następujące pismo ;

Już od dłuższego czasu przybywają tu ludzie z Galicyi, uwiedzeni jakiemiś fałszywetni pogłoskami, a nie znalazłszy zajęcia, powracają po wyrzuceniu znaczniejszej sumy na drogę. Przybywa jednak wielu takich, którzy mieli tyle, co na przyjazd, a wtedy nędza i żebranina. Roboty otrzymać nie mogą, chociażby z tego tylko powodu, że nie znają języka, lecz co najważniejszego, powinno odstręczać przed przyjazdem,to inne systemy wiertnicze. Kanadyjką nie robi się tu prawie — parę tych żurawi nie odgrywa tu żadnej roli — tylko luźnospadem lub linowym. Ze zaś w Rosyi niema książeczek robotniczych, więc trudno bardzo bez znajomości lub poparcia otrzymać miejsce klucznika, go-

Popod sobą do 10 szybów, odpowiednie wynagrodzenie przewyższające pensye dużo naszych dyrektorów, żadnego niema zwykle wykształcenia ale kilkunastoletnią praktykę. Stanowisko takie jest niemal niedos ępne dla ludzi z Galicyi i tylko wyjątkowo chyba po paroletniej praktyce na Kaukazie można o tern marzyc.

Gdyby jednak któremu z p. kierowników wpadło do głowy wybrać się tutaj, niechaj się również dobrze zastanowi, bo tutejsi kierownicy są albo inżynierami górniczymi albo w braku tychże sztygarami ze szkół rosyjskich. Cudzoziemcy muszą składać egzamin przed ustanowioną do tego komisyą i jeżeli nie byli już kierownikami przed 1. lipca, trzechletnią muszą się wykazać praktyką.

KRONIKA.

Protokół 32-go zwyczajnego walnego zgromadzenia kraj. tow. naftowego, odbytego we Lwowie 30. marca 1901 r.

Obecnych 40 członków towarzystw i 9 pełnomocnictw, razem 49 głosujących.

Wicepreses towarzystwa p. Leonard Wiśniewski otwiera zebranie przemówieniem, poświęco-nem pamięci zmarłych członków towarzystwa: śp. Stanisława Szczepano-wskiego, Kazimierza Odrzy-wolskiego i Ferdynanda br. Brunickiego, podnosząc przedewszystkiem, że najzasłużeńszym z nich był nieodżałowanej pamięci śp. Stanisław Szcze-panowski. Obdarzony znakomitemi zdolnościami i niezwykłym darem słowa, zajął wkrótce wybitne stanowisko, a pracując niezmordowanie przeszło lat 20 nad odrodzeniem ekonomicznem kraju, zajmował się przemysłem naftowym i jeśli ten przemysł doszedł do takiego stopnia rozkwitu, jest to bezsprzecznie Jego zasługą. Obecnie tysiące rodzin żyje z tego przemysłu i ze czcią wspomina Jego imię. Dzisiaj, kiedy nie zastygła jeszcze jego mogiła, sąd o zasługach śp. Stanisława nie może być bezstronny, ale my tu zgromadzeni, którzy byliśmy prawie ciągle z Nim i patrzyli zbliska na Jego obywatelską działalność, potrafimy Go należycie ocenić, a pamięć o Nim pozostanie na zawsze w sercach naszych. Śp. Odrzywolskiego znali wszyscy tu obecni i wszyscy cenili, jak się ceni czystą i szlachetną duszę I ostatni zmarły, śp. Brunicki, pracował pożytecznie dla przemysłu krajowego.

Wniosek ten przyjęto.

uchwaliło.

Pamięć zmarłych uczcili zebrani, powstawszy z chwilą, gdy przewodniczący rozpoczął swe przemówienie i wysłuchawszy je tak do końca, co na wniosek przewodniczącego zostało zaciągniętem do protokołu.

Następnie wezwał przewodniczący p. Alfonsa br. Gostkowskiego na sekretarza i przystąpił do porządku dziennego.

2.    Referent biura p. Krasucki, odczytuje protokół ostatniego (31) walnego zgromadzenia. Protokół ten zgromadzenie bez zmiany przyjmuje.

3.    Referent biura towarzystwa składa sprawozdanie z czynności towarzystwa za rok 1900, które walne zgromadzenie przyjmuje do zatwierdzającej wiadomości.

4.    W imieniu komi-;yi kontrolującej przedkłada p. Wachal zamknięcie rachunków za r. 1900 i stawia wniosek na udzielenie absolutoryum wydziałowi i komisyi administracyjnej za rok 1900.

Wniosek powyższy zgromadzenie jednogłośnie uchwala.

5.    Na wniosek wydziału walne zgromadzenie jednogłośnie uchwala stosownie do §. 5. statutu towarzystwa dodatek produkcyjny od członków na rok 1901, a to w tej samej wysokości jak i poprzednio. tj. 30 halerzy za 10.000 kilogramów" eks-pedyowanej ropy lub wosku ziemnego, względnie opodatkowanej nafty.

6.    P. Wolski referuje w sprawie §. 5. i 11. statutu towarzystwa, sądząc, że zmiana to jest niezbędna, jeżeli towarzystwo chcę zainteresować i rozszerzyć swą działalność na szersze koła naftowe, tak jak teraz bowiem towarzystwu) zastępuje tylko firmy przemysłu naftowego. Należałoby więc dążyć do tego celu przedewszystkiem i przez pewne zniżenie wkładek uprzystępnić wstąpienie do towarzystwa Trudno jednak, by na walnem zgromadzeniu sprawę można tak szczegółowo przygotować jak należy i dlatego stawia wniosek for-malny: „wybrać komisyę, mającą wypracować odnośne wmioski na następne walne zgromadzenie“.

Wniosek ten jednogłośnie przyjęto i do komisyi wybrano pp. Wiśniewskiego, Fibicha, Wolskiego, Sholmana i Wacliala.

Przyznano również tej komisyi na wniosek p. Wolskiego prawo kooptacyi.

7.    P. E. Fibich w imieniu komisyi administracyjnej przedkłada wniosek budżetowy na rok 1901 z wysokością rozchodów w sumie 12.000 k.

Wniosek ten zgromadzenie przyjmuje.

8a. Na porządku dziennym wybór prezesa towarzystwa w miejsce p. Augusta Gorayskiego, który mandat swój złożył.

P. Bolesław Rodziński podnosi, że tak wydział towarzystwa jak i ci członkowie, których to żywiej zajmuje, nie mogą się zdecydować na osobę, któraby łączyła warunki, jakie musimy wymagać od prezesa towarzystwa naftowego i że

wobec ważności sprawy lepiej jest odłożyć wybór, aniżeli załatwić go na prędce i dlatego stawia wniosek formalny: „walne zgromadzenie odracza wybór prezesa dla zastanowienia się nad kandy-dydatem, który na prezesa towarzystwa naftowego byłby najodpowiedniejszym, a gdy pod tym względem nastąpi porozumienie, wydział towarzystwa ma zwołać walne zgromadzenie w celu wyboru prezesa".

8b. Wybór 2 członków wydziału na okres kadencyi do końca r. 1902 w miejsce dra Stanisława Olszewskiego i Zdzisława Podgórskiego, którzy z wydziału ustąpili.

Powołani do skrutynium pp. Bogusz i Szymański po odebraniu kartek ogłaszają rezultat wyboru :

Głosujących 40 osobiście a 9 na podstawie pełnomocnictw; absolutna większość głosów 25, a ponieważ oddano na p. Jana Sholmana 46 a na p. Józefa Schreiera 36 głosów, zostali ci dwaj panowie do wydziału wybrani. Reszta głosów rozstrzeliła się między kilku innych kandydatów.

8c. Wybór 3 członków do komisyi kontrolującej na r. 1900.

Przez aklamacyę wybrano dotychczasowych członków komisyi kontrolującej, tj. pp. Stanisława Marsa, Iwona Pieniążka i Wład. Wachala.

9. Na porządku dziennym wnioski członków.

Prof. Załoziecki podnosi ważność budowy dróg wodnych dla przemysłu naftowego i jest zdania, że wobec teraźniejszej akcyi, jaką państwo ma rozpocząć budową kanałów, powinniśmy starać się jak najusilniej w sferach miarodajnych, by punkta ważne dla przemysłu naftowego z projektowanymi kanałami były połączone, wtedy dopiero bowiem i zagranicą, a przedewszystkiem w Niemczech będziemy mogli stanąć z naszym produktem do konkurencyi światowej, od której obecnie drogiemi taryfami kolejowemi jesteśmy odcięci — stawia zatem rezolucyę: „uznając Avażność projektowanych dróg wodnych dla przemysły naftowego w Galicjd, ma wydział towarzystwa naftowego poczynić odpowiednie starania i potrzebne kroki u władz i reprezentacyi naszej, by przy projektowanej budowie kanałów wodnych galicyjski przemysł naftowy był uwzględniony".

Rezolucyę tę zgromadzenie jednogłośnie

P. Przybyłowicz podnosi tak nieprawidłowości, jakie są na porządku dziennym, jak i nie-jednostajność w wymiarze podatków, co oddziaływa zgubnie na cały przemysł i handel w kraju. Dla obrony towarzystw należących do związku założył związek towarzystw zarobkowych biuro pomocy prawnej i obrony wobec niesłusznie wymierzonych podatków. Identyczne zupełnie biuro dla przemysłowców naftowych powinno znajdować się i przy towarzystwie naftowem. Mówca zatem sta-

. . K. 40.500. -

razem K. 55,208.55

Równe-Krosno „ uryckim    . . „

ropickim . . „    1,214.40

razem K. 61,397.14

K. 143,157.25 7,377.40

K. 95,073 22 „    55,677.27

zacyi i rezerwy strat .

Czysty zysk za 1900 r. rozdzieliło Ogólne Zgromadzenie w myśl przedło

wia wniosek, by walne zgromadzenie poleciło wj-działowi urządzić biuro dla badania wymiarów podatku zarobkowego i osobisto-dochodowego i dla ewentualnej pomocy przy wnoszeniu rekursów, z któregoto biura będą mogli członkowie towarzystwa korzystać

Wywiązała się nad tern dłuższa dyskusya, • w której wszyscy uznają ważność podniesionej kwestyi i pragną, by wydział się tern zajął, o ile jednak z tego powodu nowe koszta dla towarzystwa nie powstaną.

Wobec wygłoszonych opinij osób biorących udział w dyskusyi p. przewodniczący oświadcza, że wydział sprawę poruszoną zbada i co tylko w tym kierunku odpowiednio do swych funduszów będzie mógł zrobić — zarządzi.

P. Sholman zwraca się z prośbą do prezydyum, by na przyszłość walne zgromadzenia odbywały się w niedziele lub święta, a to dla ułatwienia członkom towarzystwa, nie mogącym się w dnie robocze odrywać od zajęć zawodowych, — uczęszczania na walne zebranie.

P. przewodniczący przyjął to do wiadomości jako wskazówkę dla wydziału, poczem posiedzenie zamknął.

VII. Ogólne Zgromadzenie Galie. Towarzystwa Magazynowego dla produktów naftowych we Lwowie odbyło się w lokalach Towarzystwa w Domu Naftowym.

Wskutek nieobecności Prezesa, usprawiedliwionej niedyspozycyą zdrowia, wybrało Zgromadzenie przewodniczącym P. Bolesława Łodziń-skiego, który skonstatowawszy dostateczną do zatwierdzenia ilość głosów, otwierając posiedzenie poświęcił krótkie a wymowne słowa pamięci zmarłych członków Towarzystwa, śp. Stanisława Szcze-panowskiego i Kazimierza Odrzywolskiego, podno-' sząc ich zasługi oddane przemy słowu naftowemu, przy czem Zgromadzenie powstaniem z miejsc okazało im swą cześć i uznanie.

Po odczytaniu protokołu ostatniego ogólnego Zgromadzenia przystąpił p. Dyrektor Mars do sprawozdania z całorocznej czynności Towarzystwo, zaznaczając na wrstępie, iż rok 1900, tak pod względem rezultatu pieniężnego, jako też i pod względem rozszerzenia przedsiębiorstw Towarzystwo, wypadł wcale korzystnie.

Rezultat pieniężny bowiem daje Towarzystwu możność wypłacania już po raz piąty swym członkom 10°/o dywidendę od udziałów, mimo iż przez te 5 lat zamortyzowoło Toworzystwo swe objekta kwotą 115 000 koron i złożyło na fundusz rezerwowy 42.000 koron.

Uwzględniając, iż Dyrekcya trzyma się zasady robić interesa chociaż mniej intratne ale ile możności pewne, aby Towarzystwo na straty nie narazić, przyznać musimy, że owroc tej pięcioletniej pracy jest bardzo pomyślny.

W roku ubiegłym zwiększyło Towarzystwo swre przedsiębiorstwa :

1) przez zbudowanie rorociągu borysławskiego, który, jak obecnie stwierdzono, bardzo się dobrze rentuje;

2) zrobieniem interesu o rurociąg Urycz-Schodnica, przez co Towarzystwo nie robiąc żadnego nakładu otrzymywać będzie 4 hal. od przemoczonego ctn. mtr. ropy, co równocześnie spowoduje, iż ropa urycka będzie odtąd tłoczona rurociągiem Spółki rurociągowej, na czem Towarzystwo Magazynowe — mając tak znaczny udział w tej Spółce — także korzystać będzie, jak również i przez to, że ropa ta przez to skierowaną będzie do naszych zbiorników w Borysławiu i da nam możność większego magazynowania.

Co do pojedynczych działów rezultat ubiegłego roku jest następujący:

I. Dział magazynowy:

z wydzierżawienia 3-cli zbiorników w Borysławiu i 1 w Gorlicach, osiągnięto .    .

z magazynowania w mniejszych ilościach „ 14,708.55

II. Dział rurociągowy przedstawia najwyższą kwotę w dochodach Towarzystwa, a mianowicie : z udziału w Spółce rurociąg, schodu. K. 41,681.54 „ „ w rurociągu borysławsk. . ,, 13,986.49

4,382.71 132.—

czyli w stosunku do kapitału w dział ten włożonego wynosi dochód 35‘88°/o.

III. Kupno i sprzedaż ropy:

W roku 1900 zakupiło Towarzystwo ogółem 794 cystern ropy, które po sprzedaniu dały zysk K 26,551.56

razem zaś te wszystkie trzy działy przyniosły

do tego inne drobne dochody łącznie _

Ogólny dochód w 1900 r. K. 150,534.65 Ogólne wydatki z odpisem amorty-żenia Rady Nadzorczej.

Następnie przystąpiono do wyboru Komisyi rewizyjnej i 2 członków Rady Nadzorczej.

Na członków Rady Nadzorczej wybrano pp.: Wacława Pieniążka z Lipinek i Bolesława Zatorskiego z Orelca; na zastępców pp.: Dra Karola Maciejowskiego ze Lwrowm, Zenona Suszyckiego z Jasła.

Do Komisyi rewizyjnej wybrano ponowmie pp.: Zygmunta Rodakowskiego ze Lwowa i Władysława Wachala z Chorkówki.

Pierwsze galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem Kazimierz Lipiński

ma na sprzedaż gotowe w zapasie :

Rury żelazne stojąco lane dla wodociągów, gazowni itd. — Kotły lokomobilowe dla kopalń, tartaków, rafineryi itd. — Narzędzia wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Wozy cysternowe.

Zlecenia przyjmuje Dyrekcja fabryki w Sanoku, oraz biuro Towarzystwa

we Lwowie ul. Kościuszki 1. 10.

Składy komisowe : a) Narzędzia wiertnicze, Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa w Gorlicach, Schodnicy i Borysławiu. — b) Sikawki, Lwowskie biuro handlowe, Lwów, ul. Kościuszki. — Związek handlowy kółek rolniczych, Kraków, ul. Pijarska.

wwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwwww^wwww

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

r'*_'T_>rT_T'TTrTTT⁻T'Tr'TrT_T'TrTrT_T⁻'ir'V_TrTrYT'TVTTTTT''Y

TOWARZYSTWO

—»H»*

~H>j§

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

w Gorlicach

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

Ü1

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

»Hj

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

t<H<

Wyłączne na Galicyę i Bukowinę

*>1

rti

7 \    rur stalowych SYSI8IM

tli/ jafcoteż narzędzi wiertniczych i Odrzywolski w Schodnicy.

«8 -

Wolski

Cenniki na żądanie.

Cenniki na żądanie.

HHo-

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalu i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mufowe stojące lane.

ż s z e.

Ceny

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Cliorążczyzny 1. 17.

zakupuje

za ia.a.t37‘Cła.m.ia,stOT77"q- wypła/tą,

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

■o

<►

<►

<►

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkali etc.

Specyalny oddział    dla    budowy    urządzeń kopalnianych. —    Elektryczne Wenty- ♦

latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wy- X dzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi. <►

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

♦ . *

i -

<► »

aj

Mm

UttEcmotiaieo friwusTPH .

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałacińskiego.