NAFTA

Organ Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz aa miesiąc.

UPrean/o.m.era/ta, -wynosi rocznie ±2 łsoroan..

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Inż. S. SHOLMAN, Schodnica, — Inż. W. WOLSKI, Schodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 3.

Rzut oka na stan przemysłu naftowego w roku ubiegłym. (Dokończenie). — O kopalniach nafty w Borysławiu. Napisał M. B. Leopold. — Przyczynek do zmiany ustawy naftowej. — Śruby ratunkowe i ich zadanie. — Sposób uszczelniania otworów wiertniczych, szybów itp. w usypowisku. — Wnikanie ropnego piaskowca w górne warstwy. — Korespondencya. — Kronika.

Rzut oka na stan przemysłu naftowego

w roku ubiegłym.

(Dokończenie).

Jeśli odwrócimy wzrok nasz od oddalonych zamorskich krajów ku bliższym i więcej nas obchodzącym, musimy zauważyć na-samprzód wzrost rumuńskiej produkcyi naftowej, raz z tego powodu, iż nader szczęśliwe położenie geograficzne tego kraju zwiększa jej ekonomiczne znaczenie, a potem dlatego, iż Rumunia jest naszym sąsiadem i naturalnym konkurentem na zagranicznych rynkach, a jeszcze i dlatego, iż analogia znalezień tu i tam dozwala na równe wnioski.

Rumuńska produkcya nafty w ostatnich dwu latach rzeczywiście poczyniła znaczny krok naprzód i chociaż nie wszystko tak świetnie się ma, jak się usiłuje przedstawić, to jednak stan rzeczy jest wcale obiecujący i wobec panującej obecnie tendencyi w kraju może tworzyć przejście do produkcyi w wielkim stylu. Można obecnie rumuński przemysł naftowy z jego bogatemi odkrywkami w dystrykcie Campina porównać bardzo dobrze z galicyjskim z lat 1895—1896, kiedy

ważne wykrycie źródeł Sckodnicy oznaczyło ten sam punkt przełomowy w historyi galicyjskiego przemysłu naftowego.

Dolina Prahowy odegra przypuszczalnie taką samą rolę w kompleksie strefy rumuńskiej naftonośnej, jak pozycya Schodnica-Urycz-Borysław w galicyjskiej ; tu i tam podług powyższych rozważań trzeba przyjąć większe podziemne rezerwoary nafty, zaopatrujące szyby obficiej w ropę. Należy się spodziewać, że w przyszłości znajdą się jeszcze tu i tam miejsca wyposażone w tym względzie przez naturę, na których wyłącznie ugruntuje się dalszy rozwój przemysłu w Ga-licyi i w Rumunii; przyszłych losów tego przemysłu w jego ogólnych zarysach nie da się oprzeć na realniejszych podstawach i najsumienniejsze badania geologiczne nie zdołają sięgnąć wyżej, niż poza rentowność już dobrze zagospodarowanej kopalni. Zatem głośne wieści, rozsiewane o nadzwyczajności rumuńskich pokładów nafty wybiegają na-szem zdaniem poza cel, gdyż może się chyba rozchodzić tylko o szczęśliwą etapę w normalnym zresztą pochodzie tej gałęzi górnictwa, w rodzaju galicyjskiej, a do tego zdania uprawnia nas analogia obydwu. Wyrażając się jaśniej, wybierzmy zamiast rozwoju

wyraz „zdolność do rozwoju“, t. zn. zdolność wzrostu, produkcyi bogactw natury.

Wzrost sam może się opóźnić lub przyspieszyć, stosownie do wysiłków, które koła miarodajne poświęcają temuż. A właśnie pod tym względem zaznacza się wielka różnica pomiędzy Rumunią a Galicyą. Ogromny skok w galicyjskiej produkcyi nafty, który rozpoczął się wykryciem Schodnicy przez Anglobank, spowodował przez nadmierną produkcyę ropy formalną kryzys, którą usiłowano zażegnać różnymi środkami, przy-czem nie w ostatnim rzędzie ograniczeniem produkcyi. Zapotrzebowanie Austro- Węgier jest od tego czasu pokryte, zaś dla exportu nie ma jak dawniej pomyślnych warunków jako to: korzystnych warunków cło wy ch i tanich taryf kolejowych; odpada zatem sprężyna intenzywniejszej eksploatacyi galicyjskich pól naftowych.

Inaczej ma się rzecz w Rumunii; mały odbyt nafty w samym kraju parł do/ wywozu za granicę, jak tylko produkcya wzmogła się cośkolwiek, a rządzące sfery zerwały ze starym zwyczajem wykluczania obcego kapitału i obcej przedsiębiorczości. Bliskość morza i wielki nerw komunikacyjny, Dunaj, wiodący do samego serca Europy, mogą tylko zachęcająco wpłynąć na eksport, gdy środki komunikacyjne zostaną uzupełnione budową rurociągów. Możemy wiec scharakteryzować trafnie najnowszy zwrot rzeczy w Rumunii zdaniem, że kraj został „otwarty“ i że za-mierzonem jest otwarcie bram na oścież obcej inteligencyi i kapitałom. Ponieważ ta chwila zeszła się z bogatemi odkrywkami kopalń, albo lepiej powiedziawszy przez ostatnie została wywołana, tedy należy oczekiwać w przyszłości wzmożenia się produkcyi w Rumunii. Wynosić jednak z tego powodu rumuńskie terena nad galicyjskie — jak to w ostatnich czasach coraz częściej się dzieje w celach reklamy — nie jest uprawnionem, gdyż sprawa ta ma właśnie tę stronę ekonomiczną, że Rumuni z powodu szybszego wyzyskiwania wyczerpią prędzej swe skarby nafty niż Galicya, gdzie obudził się zdrowy zmysł ekonomiczny, ujawniający się w równomiernym, statecznym' postępie.

W ostatnich miesiącach ubiegłego roku

macherstwa Standard Oil Company w Rumunii trzymały w naprężeniu cały świat naftowy. Wiele pisano o tem w prasie fachowej i codziennej i niejedną zaciętą walkę stoczono na miejscach odnośnych. Niebezpieczeństwo grożące od strony osławionego amerykańskiego towarzystwa, zostało jednak, jak się zdaje, szczęśliwie zażegnane, ponieważ rumuńskie czasopisma donoszą o zerwaniu układów i wyjeżdzie delegatów Standard Oil Company. Z takiego obrotu rzeczy i my w Galicyi możemy być zadowoleni i pogratulować naszym kolegom rumuńskim, że oparli się pokusom Amerykanów, gdyż nawet sobie wyobrazić nie możemy, jak ułożyłyby się rzeczy na wypadek, gdyby galicyjski przemysł naftowy otrzymał był sąsiada w osobie Standard Oil Trust — w żadnym razie nie byłoby mu to wyszło na zdrowie tak samo jak rumuńskiemu, który byłby przestał istnieć jako przemysł samoistny.

Rok ubiegły był na ogół pomyślnym co do interesów, weszliśmy weń z dobremi cenami na wszystkie produkta, a wysoka ta tendencya utrzymała się aż do lata. Ku jesieni jednakże nastąpiło obniżenie się cen na całej linii, które niektórzy odnoszą do usiłowań monopolizacyjnych Standard Oil Trust’u w Rumunii.

Nie jest to twierdzenie nieuzasadnionem, albowiem Amerykanie mogli całkiem dobrze chcieć obrobić sobie swych kompascyhentów przez umyślne pogorszenie interesów. Jeśli spekulacya ta na wielką skalę była przyczyną obniżenia cen, to takowe powinne byłyby podnieść się rychło*), gdyż wspomniane zjawisko nie leży chyba w ogólnej nadmiernej produkcyi. Mimo całego pesymizmu maximum zbytu nafty nie jest ani osiągnięte ani przekroczone, a rzeczą techniki oświetle-tlenia jest wysunąć ten termin jak najdalej. Obok tego jednakże nafta coraz więcej wchodzi w użycie jako materyał opałowy. Pominąwszy Rosyę, która od roku 1896 począwszy, obraca w paliwo prawie połowę ropy wyprodukowanej, drożyzna węgli przyspieszyła użycie mazi i ciężkich gatunków ropy do palenia.

*) Już się stało. (Dop. Red.)

tego znakomitego paliwa, a to doprowadzi napewno do nadzwyczajnego rozwoju terenów naftowych, zwłaszcza zamorskich,

Paliwo płynne w roku przeszłym szczególnie w marynarce zyskało na znaczeniu, w którym celu założono już rezerwoary zapasowe na drodze do Indyj. Ponieważ ten rodzaj palenia przedstawia dla marynarki wogóle a w szczególności dla floty wojennej niezwykłe korzyści, a odnośna technika zwalczyła początkowe trudności, należy oczekiwać na przyszłość ogromnego spotrzebowania płynnego paliwa w marynarce. Na tej podstawie już dzisiaj można przewidzieć radykalną zmianę w przemyśle górnictwa naftowego. Dzisiaj wierci się jeszcze za ropą, ponieważ daje cenne świetliwo, w przyszłości będzie się jej szukać, ponieważ daje wyśmienity materyał do palenia, który dla niektórych celów jest niedościgniony.

Dożyjemy się niebawem chwili, kiedy nafta z polityką światową w ściślejszym będzie stała związku, niż to obecnie się przeczuwa. Kwesty a sprawności morskiej i zdolności manewrowania okrętów wojennych zmusi państwa do zdobywania sobie terenów naftowych, by zapewnić sobie zapasy

wtedy

nastąpi to radykalne przesunięcie się, które zaznaczyliśmy na samym początku naszych wywodów. Szczególnym trafem bogatsze odkrycia, poczynione właśnie w ostatnim czasie w Kalifornii, Borneo i wschodniej Indyi, są tego rodzaju, że dostarczają ciężkiej ropy, która do celów palnych bezpośrednio może być użytą i które także już w znacznej części zostały oddane celom marynarki. Do celów palnych będą także miały znaczenie brykety naftowe, a w połączeniu z torfem mogą odpadki z fabryk nafty być cennym surogatem węgli.

Toby były dalsze widoki, zaś bliższe i bardziej nas zajmujące nie są tego rodzaju, by napełnić nas otuchą. W monarchii naszej powstało av tym roku wiele nowych rafineryj, w każdym razie za wiele dla spotrzebowania w kraju ich produktów, gdyż istniejące dotychczas i tak już ograniczyć musiały swoją wytwórczość. Z tej przyczyny ozwały się wątpliwości co do dalszego trwania kartelu rafinerów, zawartego na czas aż do końca kwietnia, które wobec grożącej nad-produkeyi są conajmniej uzasadnione. Czy żądania nowych rafineryj dadzą się objąć interesami istniejącego kontyngentu, trudno przewidzieć, w każdym razie będzie to konflikt trudny do załatwienia, któremu szczerze życzymy szczęśliwego rozwiązania. Pewne odszkodowanie mogłyby jednak znaleźć zagrożone interesa w dobrych warunkach zbytu produktów pobocznych, jak parafina i benzyna. Wchodzimy w okres większego zapotrzebowania benzyny z powodu wielkiego rozpowszechnienia się motorów i automobilów, obawa zatem, jakoby popyt za tym artykułem mógł osłabnąć, jest płonną. W możności większego zbytu benzyny leży także klucz do zupełnego wyeliminowania z handlu nafty zapalnej, co znów zrobiłoby miejsce odpowiedniej ilości Standard nafty. Rafinerzy liczą się zresztą z tym środkiem zaradczym i prawne rozporządzenia są w toku, które uregulują ostatecznie tę kwestyę.

Kończąc nasze tegoroczne rozważania, wskażemy jeszcze na przyjście do skutku 1-go międzynarodowego kongresu naftowego, który odbył się dzięki inicyatywie p. Dvor-kovitza z Londynu w drugiej połowie sierpnia 1900. Ze kongres miał cechę przeważnie naukową, należy temu przypisać, że reprezentanci przemysłu nie zjawili się tak licznie, jak to leżało w ich interesie. Spodziewajmy się, że następny kongres, który odbędzie się na wiosnę r. 1902 w Bukareszcie, zgromadzi równomiernie mężów nauki i przemysłu i zacieśni więzy między teoryą a praktyką — gdyż jedno tak jest ważnem jak drugie.

0 kopalniach nafty w Borysławiu.

Napisał

Maryan Bernard Leopold.

Borysław posiadał od niepamiętnych czasów źródła ropy, zwanej w narzeczu miej-scowem „kipiączką“, która tu i owdzie na wierzch występowała.

Pierwsze kopalnie ropy naftowej w Borysławiu datują się mniej więcej od r. 1850.

Prawdziwie jednak obfita ropa, za którą się w Borysławiu wierci, występuje w głębokości około 470 metrów na szczycie siodła najpłyciej, a około 730 metrów na zapadzie siodła południowym (dotychczas).

Ta szerokość siodła już odkrytego i w eksploatacyi będącego, wynosi około

Wówczas kopano juz „szyby“, wprawdzie jednego pustego szybu. Teren wskutek wier-okrągłe, dla oszczędności koszami z wikliny cenią około 150 szybów głębokich i tylole-cembrowane (zwane „duczkami“) na kilkanaście, ba, czasem i na kilkadziesiąt łokci głębokie, a z nich czerpano wosk i kipiączkę.

Głębokość szybów rosła z czasem tak w całym kraju jak wT Borysławiu w miarę wyczerpania t. zw. wierzchówek. Około 1870 roku szukano i znajdywano ropę (i wosk) w 100 nawet w 150 metrze, cembrując szyby w kwadrat drzewem. W lat kilkanaście tak

wosku, jest niżej najwięcej ropy, przecież całe te prawdziwe obszary naftowe są jeszcze mało dostępne do eksploatacyi nafty.

Dzieje się to z powodu, źe duże kompleksy są jeszcze eksploatowane przez kopalnie wosku, jak np. Compagnie Commerciale Française (obecnie firma „Borysław“), przez kopalnie wosku banku kredytowego, kopalnie wosku „Wiktorya“ i inne, które eksploatując wosk, niechętnie zezwalają na eksploatacyę nafty nietylko na swoich terenach ale nawet w ich pobliżu. Ropa tu znajduje się od 150 do 200 metrów niżej od kopalń wosku.

Niektóre firmy, chcąc zachować ropę w swych terenach na potem, tj. po wyeksploatowaniu wosku, i na sąsiednich terenach nie będących już w eksploatacyi wosku, utrudniają zakładanie szybów naftowych. Dzieje się to w ten sposób, źe gdzie mogą, stawiają domki po granicach swych terenów⁷, a także wykupują domki rozsiane po innych terenach. W ten sposób zamykają dla nafty duże obszary, zważywszy, źe w myśl ustawy górniczej każdy taki domek ma swój trzydziestometrowy rejon ochronny. Naturalnie cudów sprytu i waleczności dokazują przy tych sprawach hyeny naftowe miejscowe.

Drugi powód, dla którego mimo uzasa-ani dnionej gorączki naftowej trudno w najle-

szyby jak sztolnie miewały głębokość już przeszło 200 metrów.

Wszystkie te szyby były kopane — nie wiercono zaś szybów dlatego, że tylko kopanym szybem można było eksploatować wosk, który się więcej opłacał, ropę zaś eksploatowano z musu więcej, gdy wosku nie było.

Od lat siedmiu zaczęto wiercić systemem kanadyjskim i tylko za ropą i od tego czasu zaczęły się rozwijać kopalnie nafty w pojęciu, jakie dziś tej nazwie dajemy.

Kopalnie te ciągną się na dużym pasie około półtora kilometra szerokim, a trzy długim, mniej więcej w kierunku 10¹¹. Licząc od tej linii, na północ tejże przeważały kopalnie wosku, na południe zaś były i są same kopalnie nafty. Północny zapad siodła jest bystry, dochodzący czasem do 70°, podczas gdy południowy jest łagodnyj dochodzący zaledwie do 25u.

Z czasem przekonano się, źe i w kopalniach wosku znajdywał się t. zw. kindybał, który jedni uważali za gęstą ropę, drudzy za rzadki wosk. Im głębiej szli w spód, tern rzadszą znajdywano ropę, lubo mocno parafinową zawsze.

Te ropy znajdywano w głębokości około 300 metrów w ilości kilku cystern miesięcznie.

1500 metrów wzdłuż zachodniej strony ulicy Mickiewicza, a w partyi tej nie ma tniego kopania za woskiem jest tak zbadany, źe w całej okolicy ulicy Mickiewicza aź ku Rasoczynie i Popielom, z małą omyłką można podać głębokość, w której się ropa znajduje, jak i przypuszczalną ilość tejże. To dotyczy głównie szerokości pasa ropnego i to od strony zachodniej Borysławia, t. j. okolic Rasoczyny, Popiel i Potoka; również strony wschodniej, tj. okolic Tustanowic i Wolanki. Co do długości terenu ropnego i woskowego Czyli właściwego Borysławia, to jest okolic po jednej i drugiej stronie ulicy Dreifusa, całej okolicy Nowego Świata i północnej części ulicy Kościuszki, to lubo cały teren jest odkryty i wiadomem jest, że wszędzie pod kopalniami wosku (który się tu znajduje w głębokości 150 do 200 metrów) jest ropa, a nawet tam, gdzie było lub jest najwięcej pszych okolicach założyć kopalnie nafty, są ciekawe lokalne stosunki. Z powodu dawnych kopalń wosku i ówczesnej możności zakładania szybów o kilka metrów jeden od drugiego, terena te są tak rozdrobnione, źe dla wywiercenia jednego szybu naftowego trzeba czasami komasowaó po dziesięć ciał hipotecznych, a na nich dwudziestu pięciu a czasem czterdziestu współwłaścicieli. Stosunki te coraz więcej regulują się i właściciele sami między sobą terena komasują, rzadko jednak na więcej niź na dwa do trzech szybów naraz. Z tego powodu mało firm obcych i dużych chce lub może w Borysławiu eksploatować ropę. Właścicielami terenów są żydzi, którzy rozumieją dobrze swój interes i sami niechętnie komasują na więcej szybów. Gdy zaś tacy właściciele kontraktują komuś teren do eksploatacyi ropy, łatwiej opuszczają z ceny kupna (pod kontrakt) lub procentów, niż z terminu zaczęcia robót. To też duża firma chcąc naraz dużo kupić terenu, musi także naraz stawiać dużo rygów.

Z powodu dużych obszarów naftowych już odkrytych, a jeszcze nie eksploatowanych, śmiało się jednak ograniczyć można na małym terenie dla jednego rygu, bo z wyżej podanych powodów jest absolutna pewność na jakich lat 20, źe ryg taki po wywierceniu szybu ropnego znajdzie dla siebie teren, robotę i ropę.

Ceny terenów tak wskutek konkurencyi jak i ze względu na pewność ropy i możność dokładnego obliczenia tak kosztów eksploatacyi jak i ilości ropy, unormowały się tak dokładnie, jak mało gdzieindziej. W miejscach kompletnie pewnych kosztuje teren pod jeden szyb 3.000 do 4.000 kor. i 20% ropy brutto. W miarę oddalania się od siodła ku zapadom, gdzie ropa jest mniejszą i głębiej, terena stosownie tanieją aż do 12% brutto i 600 kor. od szybu.

Pokłady w Borysławiu wogóle są dosyć jednostajne w wszystkich szybach. Nie ma tego, co bywa w innych kopalniach, źe w dwóch obok siebie założonych szybach są pokłady tak zupełnie odmienne, źe raczej zaciemniają niź rozjaśniają ogólny pogląd przy zakładaniu dalszych szybów. Po prze

biciu kilku, kilkunastu a czasem kilkudziesięciu metrów nasypu z dawnych szybików ropnych lub woskowych i sztolni, przychodzi właściwa ziemia wierzchnia czyli glina. Pod nią w głębokości kilku metrów przychodzi 4 do 8 metrów szutru z wodą wierzchówką. Woda szutrowa w Borysławiu jest dosyć silna.

Teraz następują ciemne iły solne (mio-cen) od czasu do czasu zawierające luźne bryły wapienne, juźto twarde piaskowce karpackie, czasem poprzerastane kwarcem. Iły te panują w Borysławiu do 400, 500 i 600 metrów w miarę, czy szyb jest bliżej szczytu siodła lub dalej. Pod iłami bywają kilkanaście do 25 metrów karpackie łupki menili-towe (oligoeen).

W okolicy 180 do 260 metrów a następnie około 400 metrów występują w otworach silniej żyły wosku ziemnego, czasami 3 do 6 metrów grube. Według twierdzenia górników woskowych są to żyły woskowe więcej pionowe, poprzeczne do pokładów, co otworem wiertniczym trudno zbadać.

Około 300 do 350 m. między iłami znajdują się cieńsze lub grubsze warstwy piaskowca ropnego, a stosownie do tegoż ślady ropy i ropa większa lub mniejsza, aż do ilości 3 cystern miesięcznie. Niżej 500 lub 600 metrów przychodzi właściwy piaskowiec ropny, 60, 80 a czasem i 100 metrów odkryty, w terenie jednak ropnym nigdzie jeszcze nie przewiercony. Właściwa ropa dostaje się z tego właśnie piaskowca i to w ten sposób, źe zaraz po odkryciu piaskowca ropa wybucha. W miarę pogłębiania piaskowca wybuchy wzmagają się pod względem jakości i ilości, toż samo gazy. Gazy są tak silne, źe całą zawartość otworu na wierzch wyrzucają na wysokość daszku u wieży i wyżej. W ten sposób wierci się w piaskowcu ropnym 60, 80 do 100 metrów wśród coraz większych i częstszych wybuchów ropy. Gdy wybuchy dojdą do ilości 10 razy na dobę, co bywa około 600 metrów na szczycie siodła, a 730 metrów na najdalej do dzisiaj odkrytym zapadzie siodła (południowym), dalsze wiercenie wobec silnych wybuchów jest co raz bardziej utrudnione — a w końcu niemoźebne. Wtedy szyb uważa się za do-wiercony. Do takiego szybu zapuszcza się

kilkanaście lub

(Dok. nast.)

Z tern zgadzam się w zupełności z panem Angermanem, że pośrednicy zabijają przemysł naftowy, ale żeby ich usunąć mogło uznanie nafty za rządowi zastrzeżoną, w to sam p. A. nie wierzy, bo zapewne sposób ten dokładniej byłby wyjaśnił w pracy, choćby tak krótkiej, i skoro już zapragnął stanąć w rzędzie ekonomistów, byłby się może pokusił na objaśnienie powszechnej ustawy górniczej.

leja na rurkach hem. 13”, szyb się zamyka hermetycznie i wybuchy ropy kieruje się do rezerwoaru. Gdy po roku, 2 lub 3 latach produkcya w szybie takim znacznie zmaleje, podwierca się szyb znowu kilkadziesiąt metrów, wybuchy w miarę pogłębiania znowu się wzmagają i produkcya lubo nie wraca do pierwotnej siły, znacznie się jednak potęguje. W ten sposób wybuchają wszystkie szyby w Borysławiu i do dziś dnia niema jeszcze w Borysławiu ani jednego szybu, nietylko pustego, ale nawet takiego, któryby było potrzeba pompować pompą ssąco-wydźwigową używaną w innych kopalniach.

Przyczynek do zmiany ustawy naftowej,

W zeszycie 2-gim czasopisma „Nafta“ w artykule zatytułowanym „Krótkowidze“ p. K. Angerman poddał swej krytycznej ocenie powody zastoju w przemyśle naftowym w Galicyi. Przyczynę złego znalazł p. Angerman w gal. ustawie naftowej z r. 1884, uznając ją za specyalną nowość, pokrzy-wdzającą przemysł na korzyść właścicieli ziemi, jednostek nieudolnych, które się obławiają, nie włożywszy żadnego kapitału, nie robiących nic i które na te dary łaski nie zasługują.

Zapewne jeśli p. Angerman przeczyta te swoje własne słowa z artykułu jego dokładnie powtórzone, to zadziwi się swej chwilowej fantazyi, boć jako człowiek wykształcony nietylko fachowo, musi mieć w rzeczywistości inne pojęcie o rozciągłości własności, w ogólnem i prawnem jej znaczeniu i o sposobach jej nabycia —jako zawodowy górnik przekonał się zaś, jak sam tam pisze, że na całym (?) świecie obowiązuje ustawa górnicza dla nafty, która pozwala przemysłowcom po uzyskaniu wyłączności górniczych zabierać się do wstępnych badań, a więc że i na tym szerokim świecie ta nafta do kogoś należy, a nie jest w rozumieniu naszej powszechnej ustawy cywilnej „rzeczą niczyją“.

U nas w Galicyi ma więc przedsiębiorca naftowy do czynienia z prywatnym właścicielem terenu naftowego, gdzieindziej prawa eksploatacyi nabywa od rządu.

Autor „Krótkowidzów“ rozmyślania swe rozpoczyna krótkim rzutem oka na rozwój naszego górnictwa węglowego i sam przyznaje, że jakkolwiek powszechna ustawa górnicza ku jego zadowoleniu węgiel zaliczyła do minerałów zastrzeżonych, czego nafcie nie dostaje, przezco jedynie upośledzono przemysł naftowy, że ten przemysł węglowy i tak znajduje się w zastoju, jakkolwiek mógłby być w zachodniej Galicyi podstawą dobrobytu.

Dlaczego upaństwowienie w tym wypadku nie pomaga, a w innym miałoby być dźwignią, pomija p. Angerman, ale za to w samem zakończeniu swego artykułu potyka się o — panów pośredników — „co tereny naftowe kontraktują, a nigdy sami nie wiercą nafty“.

Tu naprawdę potrzeba ustawy, ale nowej, któraby zdołała zbliżyć właściciela gruntu, za teren naftowy uznanego, do przedsiębiorcy kopiącego naprawdę naftę i któraby usuwała niepowołanych a kosztownych znawców i pośredników od interesów naftowych, jednem słowem trzeba usunąć giełdę naftową a handel terenami i produktem naftowym uczynić rzeczywistym.

Dziś, gdy „dobro jednostek idzie przed dobrem ogółu“, korzyści z nafty ciągną jedynie ci, któizy nafty nie powąchają i którzy nic nie ryzykują.

Pośrednik właścicielowi gruntu nic nie płaci — on tylko przyrzeka te choćby i tak małe wynagrodzenia, które p. Angerman wyszczególnił, a natomiast zastrzega się uroczyście, że „nadwyżki przez przedsiębiorstwo

ewentualnie przyrzec się mające, nie będą    i w ten sposób niejeden z przedsiębiorców

należeć do sprzedawcy, lecz do pośrednika“.    naftowych lub w ogóle górniczych bez pośre-

Jeśli więc takich mało żarłocznych pośre-    dników z właścicielem terenów się zetknie

duików będzie kolejno kilku a także kilku    i z pierwszej ręki nabyć je może, na czem

znawców, którzy sobie procenta zastrzegać    obydwie strony tylko skorzystać muszą,

Jeżów 27. lutego 1901.

Dr. Kazimierz Baldwin-Ramuli.

zwykli, toć może wartość ¹U lub nawet ¹/s części produktu przepadnie pośrednikowi ostatniemu, ale nigdy właścicielowi gruntu, jak to błędnie twierdzi p. Angerman.

Śruby ratunkowe i ich zadanie.

(Z tablicą litograficzną).

Bez różnicy jakim wierci się systemem, trafia się często, że pewne rury wyciągnąć ze szybu się musi.

Roboty takie zachodzą albo w szybach jeszcze nieukończonych, albo w szybach już eksploatowanych. Wyciąganie rur ze szybu podczas wiercenia powoduje zwykle pokład (teren), albo skrzywienie otworu (przy rurach blaszanych), Przy rurach hermetycznych wyciąganie ich powodują terena sypliwe, po większej części iłołupki lub iły. Takie gatunki terenu obsypią lub obcisną rurę tak, że bez wyciągania rur i oczyszczenia otworu dalej w głąb tą samą średnicą rury zarurowaó nie podobna. Przy dzisiejszych potrzebnych głębokościach utrzymanie średnicy otworu, zwłaszcza na terenie nieznanym, nietylko jest koniecznem ze względu na dokładne zbadanie terenu, ale z drugiej strony każdy szyb jest pewniejszy przy dalszem wierceniu, jeżeli ma średnice większa.

ccc

Wedle obliczenia p. Angermana roczna produkcya nafty w Galicyi przynosi około 26 mil. kor., a niechaj p. A. lub ktokolwiek zechce rozglądnąć się, ile z tego przypada właścicielom gruntu z przestrzeni, z których te kapitały wydobyto, to przekona się, że wedle tego nawet, co w owym artykuliku wyczytaliśmy, ani jedna trzynasta część im nie dostaje się.

Z tych dochodów przedsiębiorcy i prywatni właściciele gruntów wysokie opłacają podatki, a to jak niemniej i nadzieja dalszych zysków spowodować powinny rząd do skutecznej akcyi, aby terena badały należycie władze górnicze i aby wykreślania linii naftowych nie zależały od fantazyi przygodnych geologów i by „dobro jednostek“ nie szło „przed dobrem ogółu“ — co słusznie oburza p. Angermana, a co więcej, aby w ocenach terenów naftowych nie brali udziału geolodzy : przedsiębiorcy i pośrednicy.

1884

Szyby, które dochodzą do 1000 metrów, a mają jeszcze średnicę z której je można pogłębić, uważać można za niewykończone, gdy szyby wr 100 metrach, jeżeli mają straconą średnicę, są już skończone, pomimo, że dalekie od miejsc bogatych w ropę, lub inne minerały.

Otóż ze wrzględu tego, że dzisiejsze szyby 500 lub 600 m. głębokie uważać należy za szyby stojące w połowie drogi do rezultatów, jakie osiągnąć można, wrypada zawsze na średnicę otworu baczną zwracać uwagę.

Krzywizny w szybie i zasypiska stawiają tu rzekomą tamę w swobodnem prowadzeniu pewnej średnicy szybu i takowa od czasu

To wszystko mimo ustawy z r. przeprowadzić się da, a problemat owej idealnej subwencyi 512.000 kor., ofiarowanych przez autora wspomnianego artykuliku nie ma powodu nikogo zajmować, boć dodatki do podatków są dawno wprowadzone i kraj dochody przez p. Angermana wynalezione dawno czerpie.

Zanim doczekamy się nowych ustaw, powinniśmy sami zadbać o siebie, a sądzę, że w tern dopomoże nam chętnie Szanowma Redakcya „Nafty“ i w swem poczytnem piśmie otworzy rubrykę dostępną dla każdego właściciela gruntów' uznanych i nie-uznanych za tereny naftowe, dla przyrodników i zawodowych geologów', którzy swojemi spostrzeżeniami z różnych zakątków naszego kraju na tern miejscu podzielićby się mogli z tymi, których te wskazówki obchodzą

Jeżeli rury są silnie obciśnięte, to ciągnie je się na wierzch i zapuszcza się sztangi ratunkowe z instrumentem, który bierze rurę przy spodzie wewnątrz ; potrzebuje się do tego jedną parę śrub ratunkowych na schwytanie rury za wierzch, a drugą parę na sztangi ratunkowe, które ciągnąć będą rury ze spodu.

do czasu traconą być musi. Gdy za-    się w linię spiralną. Rury podczas nacisk a-

chodzi podobna potrzeba z rurami, rozumie    nia opierają się o ściany stojące na przeszko-

się samo przez się, ze do wyciągania rur    dzie linii pionowej, wywołują tarcie, i w ta-

potrzebujemy różne pomocnicze przyrządy,    kim wypadku rury kawałkami rozkręconemi

jako to: instrumenta, sztangi ratunkowe, ści-    zapomocą sztang ratunkowych wydostać po-

ski, śruby do ścisk, śruby ratunkowe, wielo-    trzeba,

krążki, mocne liny, belki i t. p., a wobec tego i większej siły. Ryg systemu kanadyjskiego z wielokrążkami niezawsze jest w stanie to zadanie rozwiązać.

Gdy okaże się, że ryg z maszyną i wielokrążkiem nie są w stanie pewne rury wyciągnąć, musimy zastosować do tego śruby ratunkowe.

Śruby ratunkowe są to przyrządy pomocnicze maszynie i rygowi. Często się zdarza, że śrubami ratunkowemi bez maszyny i rygu także rury wyjąć można.

Jeżeli chcemy rury silnie obciśnięte bez śrub ratunkowych wyjąć i próbujemy całą siłą pary w kotle przepisaną przy pomocy wielokrążków to zadanie uskutecznić, narażamy się na stratę czasu, reparacyę rygu, zmienienie wszystkich uszczelnień przy kotle i maszynie, nie mówiąc już nic o uszkodzeniu korony wieży. Śrubami ratunkowemi, jeżeli są dobrze ustawione, wyciągają się rury bardzo dobrze.

Przy użyciu dwóch par śrub ratunkowych, jeżeli sztangi są silne ze żelaza styryjskiego spojone wyjdą rury niezawodnie. Przy takiem zastosowaniu bez natężenia, maszyną i wielokrążkiem pomagając, ruszyć można rurę z miejsca. Zastosowanie zresztą śrub ratunkowych jest rozmaite i każdy sobie dowolnie z niemi postąpić może. Są nawet wypadki, że rury pomimo zastosowania śrub ratunkowych, maszyn i wielokrążków tak są obciśnięte, że w całości wyjąć ich trudno. Okoliczność utrudniająca roboty polega także w tem, że oprócz ściśnięcia rury przy głębszych szybach linia pionowa szybu zmienia

Jeżeli komu nie zależy na dymensyi i szybie, to najłatwiej jest rury obciąć, w przeciwnym razie pozostały kawałek rury zwier-cić. Śruby ratunkowe według mego doświadczenia oddają lepsze i pewniejsze usługi, jeżeli są bez głów, a zamiast szweisowanej głowy każda śruba ma drugą mutrę i drugi talerz (szeibę). Takie śruby powinny być najmniej o 100 m/m średnicy a gwint niebar-dzo drobny, i o ile irożliwem jest, w linii spiralnej leżący. Mutry powinny być dosyć grube, ażeby jak najwięcej miały wyciętych gwintów, czem zabezpieczają przy wielkim nacisku przeciw obsunięciu się gwintów na śrubach.

Przystępując do ustawienia śrub ratunkowych, potrzebujemy mieć do tego ściski z dobrego jodłowego drzewa, ze spodu pnia pochodzącego. Takie ściski trzymają bardzo dobrze a często przewyższają ściski z drzewa dębowego.

Grubość ścisków jest dowolną, jak również i dalszego belkowania pod śruby ratunkowe, lecz czem silniejsze tern lepsze. Rozłożenie pierwszych dwóch belek i ścisków na rurę przedstawia rysunek w rzucie poziomym. (Fig. 1).

Przy układaniu pierwszych dwóch belek potrzeba zwrócić uwagę, ażeby ułożone były na twardym gruncie, bo jeżeli przyjdzie na nich nacisk, to będą się wciskać w grunt, a jeżeli wciskanie następuje tylko z jednej strony, to później rozbieranie i ustawienie ponowne kosztuje dużo pracy; Ważnem jest także ułożenie belek równoległych do ścisków, które tak położone być powinny, ażeby śruby od ścisków do nich niedostawały.

Przy większej sile niezaszkodzi, jeżeli na ściski położy się jakiś kawałek żelaza i da się podpórki pod bolce z huczku (werblu przy rurze).

Jeżeli spód jest ułożonym, kładzie się . na belki spodnie drugie belki, jak rysunek w widoku podłużnym przedstawia.

m

H

1

Va

m

m

>A

//mmmm

«

)

Fi (J. 3.

m m

&

K

su

Art. F Siuda h.

B

jTTY\

\

A

\P\

\

j®

l

£

i

E

r

ifii

m

\

a.

A    t-

ïüpr

Fiff.l.

■

Fij. Z,

/

-t-r-—

7/

fs

/G

&

l

5P:

CT

PL

/

a-

v>

solny ;

Po ułożeniu drugich 2 belek układa się trzecią parę belków na poprzek, w których są odwiercone lub wypalone 2 dziury tej średnicy, ażeby śruby ratunkowe łatwo przeciągnąć można. Położenie belków, przez które przechodzą śruby ratunkowe oraz ustawienie śrub ratunkowych przedstawia rysunek widoku z boku.

Gdy po ustawieniu śrub ratunkowych głowa lub talerz śruby ratunkowej mały przekrój przedstawia, zostaćby mogły ściski przy większem nacisku uszkodzone. Zapobiega się temu, gdy porobi się ze żelaza kwadratowe podkłady tak długie, jak są ściski z obu części szerokie, 1 układa się je pod ściski na talerze, a jeżeli talerzy niema, na głowy lub mutry śrub.

Ułożenie takich podkładów wskazuje rysunek na Fig, 3, a podkłady na Fig. 4.

Mając już ułożenie wykonane, natenczas, ażeby tylko klucze były mocne, nie gięły się, dobrymi muszkułami śmiało śruby ciągnąć można. Dla pewności można belki klamrami zbić na wypadek, że jeżeli się urwie jakaś część, ażeby belki rozrzucone nie zostały. Tym sposobem wyciągałem rury, a 8-mio calowe rwałem ; ma to tę dobrą stronę, że wygodniej jest ciągnąć mutrami, jak niemi dźwigać belki do góry.

Ułożenie belków do drugiej pary ścisków za sztangę ratunkową jest takie same, drugą parę śrub ustawia się jednak na krzyż.

F. Siudnk.

Sposób uszczelniania otworów wiertniczych, szybów itp. w usypowiska.

Patent niemiecki E. Przibilli w Kolonii.

W celu zwiercenia usypowiska w otworach wiertniczych lub szybach przy równo-czesnem wolnem trzymaniu ścian tegoż, chwytano się dotychczas różnych sposobów, z których wspominamy jako znane dwa, mianowicie jeden z nich zasadza się na wyższem ciśnieniu wody płuczącej na ściany otworu przy wierceniach płuczkowych, zaś drugi za-stosowuje chemiczną reakcyę roztworów solnych, wydzielających szybko twardniejące osady (n. p. patenty nr. 39732 i 42513).

Oba te sposoby mają jednakże tę ujemną stronę, że w pierwszym wypadku, gdy nastąpi przerwa w ciśnieniu płuczki, natychmiast ciśnienie wody wgłębnej zaczyna działać i zamula otwór piaskiem, tak że ściany otworu się schodzą, a w drugim wypadku wytwarzające się osady same wypełniają otwory. Chociaż w ostatnim co prawda ściany nie mogą się zejść, to w obu wypadkach nie otrzymamy zamierzonego wolnego otworu.

Ostatniemu celowi służyć ma przy wierceniach sposób następujący, przy którym zamiast zwykłej wody płuczącej użyty jest płyn zaprawiony chemicznymi rozczynami solnymi, który już dla swego większego ciężaru właściwego wywiera większe ciśnienie, niż woda wgłębna, której ciśnienie wzmaga się ponadto z większą głębokością ; przytem prąd płuczkowy, chodzący tam i nazad wzdłuż ścian otworu, wydziela ku ścianom rozpuszczone w nim sole, zanim wyjdzie znowu na powierzchnię. Tak wydzielone substancye osiadają wzdłuż ścian otworu jako cienka powłoka, albo utworzą w połączeniu z mate-ryałem skał cement, przez co przy prostem wypełnieniu otworów wiertniczych mogą one być nadal zachowane, także podczas przestanków w robocie i przerwania płuczki.

Działanie to polega na przeświadczeniu, że z jednej strony piasek usypowiska, należący przeważnie do formacyi trzeciorzędnych lub jeszcze nowszych, zawiera zawsze kredę, a więc węglan wapniowy (Ca CO3), który przy zetknięciu z kwasami burzy się mniej lub więcej, tworząc w połączeniu z ziarnkami piasku, jako głównym składnikiem usypowiska, t. j. krzemionki, cement, który nawet pod wodą coraz więcej twardnieje, zaś z drugiej strony osady wydzielają się ku ścianom, umacniając je.

Jako stosowne rozczyny zalecają się więc z powodu łatwości i taniości nabycia :

1. gatunkowo ciężki kwas siarkowy lub

2.    mleko wapienne;

3.    siarkan żelazowy (koperwas zielony), którego rozczyn szczególnie w połączeniu z mlekiem wapiennym i krzemisto wapiennym

Umieszczamy dokładny opis tego nie-— pod zaopatrzone w szczelne zamknięcie miecUieg0 patentu, gdyż 'powyższy sposób (kapę) otworu świdrowego, przez który przechodzi pusty przewód, który równocześnie

wmiażdźone

Wniknięcia mas skalnych należą do zjawisk codziennych, lecz tutaj zauważono je po raz pierwszy na piaskowcu i z różnych względów są one tutaj uwagi godne. Szczeliny w pokładach powstały wtedy, gdy takowe zostały podniesione, przerzucone i zmarszczone,

materyałem ścian otworu tworzy prawie w okamgnieniu skorupkę, zawierającą gips i żelazo, która dobrze i długo utrzymuje otwór, w połączeniu z ciśnieniem prądu gęstszego płynu, wolnym.

To byłyby najważniejsze odczynniki, nadające się do praktycznego użycia, lecz te same rezultaty miałoby zastosowanie także innych rozczyuów żelaza, jak chlorków lub jodków, jakoteź saletry lub innych. W każdym razie jednak umoźliwionem jest jednorazowe zapuszczenie rur przez całą warstwę usypową aż do dolnych twardych skał.

Płuczka może być przytem prowadzoną albo wydrążonym przewodem, połączonym z pompą, by wrócić nazad wzdłuż ścian otworu i odpłynąć, albo — co dobre jest zwłaszcza przy większych średnicach otworu ma osobny wchód dla płuczki, schodzącej pomiędzy ścianą otworu a przewodem na dno otworu, skąd przez takowy wciągnięty wraca wraz ze szlamem i u góry odpływa.

To ostatnie można uskutecznić sto-sownemi pompami, lecz najracyonalniej zapomocą pneumatycznego lewaru wodnego (np. Borsiga pompy Mamutowej) i prostego utrzymywania otworu pełnym.

W obu wypadkach musi zatem płuczka wypełniać całkiem otwór wiertniczy, tak iżby zwyżka jej ciśnienia mogła wpływ wywierać, a temsamem ściany otworu utrzymać w stanie wolnym.

Przy przerwaniu płuczki natomiast słup wody w otworze najczęściej opadnie, tak iż ciśnienie panujące wewnątrz ziemi znów przeważy, a równocześnie piaski zbliżą znów do siebie ściany otworu, względnie otwór w krótkim czasie zasypują.

Aby temu zapobiedz, potrzeba i podczas przerwy dostarczać otworowi wody w ilości takiej, ażeby zawsze był pełnym.

Nowość tego sposobu stanowią następujące punkta :

1. Uszczelnianie otworów wiertniczych, szybów itp. w usypowisku zapomocą rozczy-nów solnych, wydzielających twarde jak kamień osady, albo zapomocą kwasów lub mleka

wapiennego, które tworzą z materyałem ścian otworu cement z tą cechą. Rozczyny te wprowadza się do otworu płuczką, juz to przewodem aż na dno otworu, by następnie wypłynąć na powierzchnię wzdłuż ścian otworu, już to wzdłuż ostatnich na dno, a napo wrót przez przewód (płuczka prawa i lewa), i w tym czasie następuje wydzielanie się twardniejących osadów na ściany otworu.

2. Forma wykonania sposobu 1, z tą modyfikacyą, iż prąd płuczkowy powstaje przez ssanie pompą, połączonej z przewodem, przy wolnym dopływie na dół płynów płuczkowych pomiędzy przewodem a ścianą otworu, przy ozem na drodze następuje wydzielenie twardniejącego osadu wzdłuż ścian otworu sposobem wyłuszczonym poprzednio.

byłby może do polecenia dla galicyjskich wierceń, ponieważ pozwala dotrzeć większych głębokości ze znacznie Avieksza średnica.

Ö c    ccc

W tym względzie pozostaje u nas dużo do życzenia, mimo że ma to znaczny wpływ na wydajność szybów.

Wnikanie ropnego piaskowca w gonie warstwy.

W czasopiśmie „Pacific Oil Reporter,, omawia Mr. A. S. Cooper nowe zjawisko w pewnych polach naftowych Ameryki. Mianowicie rozchodzi się o wdzieranie się bitumicznych piaskowców w szczeliny wyżej położonych łupków. Wniknięcia te są swem położeniem podobne do utworów wulkanicznych, które wdarły się w stanie płynnym w górne warstwy, lecz w tym wypadku bitumiczne piaskowce zostały tytaniczną siłą ciśnienia górskiego poprostu w górne pokłady, często z głębokości tysiąca stóp.

a ta sama siła wcisnęła także piaskowce w szczeliny.

Lecz piaskowiec nie jest materyałem, zdolnym do wypełnienia szczelin, a w danym wypadku było to tylko dlatego moźliwem, iź był on bitumiczny, to jest tłusty, co nadało mu pewną podatność i ślizkość. Piaskowce były elastyczne, mogły się więc poddać ogromnym potęgom działającym na nie. Połamane, pozostały masą jednolitą, a gdzie nad nimi powstały szczeliny, tam się wcisnęły. Proces ten ułatwiała ślizkość z powodu obecności ropy. Przyroda potworzyła zagłębienia w twardszym kamieniu, nasmarowała je ropą i wypełniła piaskowcami, jakby chciała pokazać Kalifornijczykom, czego dokaże, jeśli chce, jak autor się wyraża.

Podług p. Coopera grubość tych wni-knięć dochodzi od grubości ostrza noża do 40 stóp. Przedzierają one łupki najczęściej pod kątem prostym i występują głównie na kilka mil wzdłuż wybrzeża stanu Santa Cruz, gdzie warstwy mają ciekawą budowę i dają sposobność do zajmujących studyów, jakoteż w mniejszej rozciągłości w stanie Santa Barbara. Kiedy owe piaskowce na pół plastyczne zostały w ten sposób wyniesione, łupki posiadały wysoki stopień twardości, więc są wzdłuż ścian szczelinowych lekko w kierunku do góry wyżłobione. Jeżeli górna część twardego pokładu łupkowego została osiągnięta, a nad nią leżąca warstwa nasypowi-skiem lub inną kruchą formacyą i nie była za grubą, a więc także nie za ciężką, natenczas podnoszący się piaskowiec poddźwignął tę górną warstwę i posuwał się pod nią dalej poziomo na pewną odległość.

Wniknięcia podobne zauważono głównie w pobliżu osi siodła, które u góry więcej niż po bokach były porysowane. P. Cooper konstatuje, że piaskowiec ten z przyczyn geologicznych musi pochodzić z głębokości ponad 1000 stóp.

Znaczenie tych odkryć dla górnictwa naftowego jest wielkie. Przyroda przysłużyła się tak poszukiwaczom ropy w dwudziestem stuleciu, wskazując dzielnym pracownikom, gdzie zakopała swe piaskowce i co w nich znaleźć można. Jest to rodzaj drogowskazu, zaczynającego się głęboko w ziemi, a kończący się na powierzchni. Są to wskazówki, niestudyowane dotychczas przez fachowców. Jeśli bitumiczne piaskowce, pochodzące z dolny cli sfer, występują w ten sposób na powierzchni, wynika z tego, iź tam głęboko w. ziemi są ropne piaskowce, mimo, że nigdzie się nie zjawiają, i można być pewnym, iż świder zapuszczony dojdzie w pewnej głębokości do piaskowca z ropą.

P. Cooper wykrył jeszcze inny interesujący fakt. Wiadomo, iź szczeliny w forma-cyach roponośnych pozwalały często w Kalifornii (także gdzieindziej, dop. Red.), na upływ ropy, przez utworzone naturalne drenowanie. Zaś tam, gdzie znajdują się podobne wniknięcia, ów plastyczny piaskowiec wsunął się natychmiast w szczeliny i zamknął je tak, iż bardzo mało mogło upłynąć, a zamknięcie to było tak szczelne, że dla parowania najlotniej szych składników nie stało miejsca. Pokrywa nieprzepuszczalna jest konieczną dla zamkniętej ropy, jeśli ta nie ma się rozejść, a w tych wypadkach natura naprawiła sama tę pokrywę natychmiast, skoro się ona popsuła.

Korespondeneya.

Jawa iv styczniu 1901.

Przemysł na Jawie datuje jak wiadomo swe początki gdzieś między 1890 — 93 rokiem, a pionierem jego był inżynier górniczy w służbie rządowej A. Stoop. Po paru latach studyów, kiedy rząd nie chciał się podjąć eksplo-atacyi przez niego proponowanej, Stoop wystąpił ze służby, postarał się o koncesyę i własnym oraz swej familii groszem rozpoczął pierwsze wiercenie.

Początki jak wszędzie i tu były trudne, nawet bardzo trudne, jednak p. Stoop po kilku latach rzeczywiście olbrzymiej pracy i wysiłków i przy pomocy swego brata doprowadził tak daleko, że dziś pracuje kilkudziesięciu maszynami na kilkunastu terenach, a produkta swe przerabia w trzech rafinery ach, jednej fabryce olejów mineralnych i 1 fabryce parafiny. W międzyczasie po kilku potężnym rezultatem uwieńczonych wierceniach na terenach Pan dian (Le-dok) i Soerabaja (Wonokromo), przedsiębiorstwo zostało zamienione w towarzystwo akcyjne z ka-

erozeiczne pozostawiło. Większość

Ogromną trudność przy oryentowaniu się stanowi owa wyżej wspomniana erozya, bo pominąwszy mniejsze jej skutki, napotyka się często całe odłamy skał, nieraz na parę set metrów długie i odpowiednio grube, podmyte, oderwane i leżące w kierunkach nic wspólnego z rzeczywistym układem warstw nie mających — a nie trzeba zapominać, że aby coś widzieć albo być tam, gdzieby się chciało, trzeba się    Najlepsze interesa na przemyśle naftowym

często godzinami przerąbywać przez nieprzebyte tutaj zrobili dostawcy i fabrykanci przyrządów gąszcze, drapać po skalistych wąwozach, poto- i maszyn wiertniczych, to też pewno nie ma na kach itp,    świecie systemu wiertniczego, który by tu nie

był zastosowany.

pitałem kilku a następnie powiększone aż do 18 mil. guldenów hol. Towarzystwo to jest ogromnie energicznie i trzeźwo prowadzone (administrowane), robi ogromne odpisy, płaci małe ale równe dywidendy, wierci na wielu terenach równocześnie i zdaje się mieć jeszcze długą i dobrą przyszłość.

Dodać tu muszę, że cała Jawa pokryta jest źródłami nafty, które zarówno ze wszystkich trzech piąter mioceńskich, w różnych okolicach poodsłanianych, jak przez warstwy czwartorzę-dne, oraz przez warstwy produktów wulkanicznych, mioceny nakrywających, się przedostają.

Cała Jawa według opisu i map geologów Verbeck’a & VoememaV składa się z miocenu, a tylko na małej przestrzeni w zachodnim końcu wyspy eocen z dobrym starym węglem ale bez nafty skonstatowano. Jak wiadomo, Jawa w całej swej długości przedstawia się jak grzebień wulkanów a liczy ich — za pozwoleniem 242 — od 1000 do wyżej 3000 metrów wysokich. Zważywszy ważkość naszej wyspy przy jej długości, możecie sobie wyobrazić, jak ładnie nasza tektonika wygląda i jakie wdzięczne pole do popisu przedstawia. Dodać tu wypada, że kraj jest wysoki i górzysty, co przy tropikalnych ulewach w porach deszczów i w czasie paru wieków znów potężne ślady — że tak powiem

wulkanów jest dopiero w ostatnich paru wiekach wygasłą, a dużo jeszcze dziś czynnych.

Już dr. Junghuhn, naturalista, który między 1844—50 r. Jawę z polecenia rządu holenderskiego bardzo szczegółowo opracował i opisał, wspomina w jednem ze swych dzieł, że wydobywanie mineralnych bogactw z wyspy z powodu przewrotów, jakie tu w różnych epokach miały miejsce, na wielkie trudności natrafi i wielkich przezorności wymagać będzie.

Zapomnieli o tem Holendrzy zachęceni dobrym rezultatem wierceń Stoop’a, rzucili się na gwTałt zakupywać koncesye, zakładać towarzystwa, sprowadzać maszyny itd. Było tak, że np. do pewnego domu handlowego przyszedł ktoś z butelką wody, na której „coś czerwonego“ pływało — oświadczył, że jest to ropa

w pewnym lesie zebrana a on za wskazanie owego miejsca zada tylko 5.000 fi. Pieniądze zostały mu prędko wypłacone, bo za drzwiami firmy stał juz litoś inny na niego czekając — i zaraz jeden z Klerków (pisarzy) firmowych został wydelegowany na miejsce. Po kilku dniach powraca z kilku butelkami tej samej zawartości, które pópieczętowane z wielkim tryumfem przesłano do Batawii, aby sie za tydzień dowiedzieć, że butelki zawierały zwykłą wodę deszczową i trochę rdzy żelaznej, zwyczajnie na bagnach spotykanej. (Wypadek jeden z wielu i autentyczny). Młody człowiek, którego znajomi bawiąc w Europie, widzieli z okien wagonu wieże wierceń hanowerskich lub alzackich, już tern samem mógł kandydować na techniczną posadę w jakiejś Maatschappij i dostawał już kanadyjskich wiertaczy i cieśli, kąpano go w „whisky“ i słuchano jak wyroczni. W Amsterdamie na giełdzie koncesye szły w górę, a zebrani okrzykami witali każdą telegraficzną wieść z In-dyi. Każdy stróż, kominiarz, kucharka, woziwoda był akcyonaryuszem jakiegoś towarzystwa i liczył na grube zyski.

Piękne te nadzieje cieszyły ludzi jakiś rok czy dwa. Na Jawie wiercono na wszystkich możliwych i niemożliwych miejscach, pisano ra-porta, że ropa sama się leje ale z odkrywek, a pewno niedługo i z szybów wybuchnie. Pomału zaczęto się niecierpliwić, bo już w niektórych kasach dna przeglądały, aż nareszcie pierwsze, potem drugie itd. towarzystwa zaczęły wy-wyracać koziołki.

Z kilkudziesięciu towarzystw, które po większej części z parukroć lub milionem kapitału zaczynały, pozostało dziś kilkanaście a z tych te, które zyski robią i te które koszta kryją, można policzyć na palcach jednej ręki, a inne resztek kapitałów dojadają.

Sądzę, że wszyscy fabrykanci na starym i nowym kontynencie wszystkie swe magazyny z zastarzałych i wysortowanych przyrządów opróżnili, aby tutejszym wiertnikom ułatwić pogląd na rozwój naszego fachu od jego zaczątków.

Nie mówię rzecz prosta „bez wyjątku“, bo są i kopalnie świetnie zaopatrzone, jak to nie oglądając się na grosz, mieć można, ale proszę mi wierzyć, co za potworne instrumenta się często spotyka, to włosy na głowie stają.

Da potwierdzenia tych słów załączam dwie fotografie kanadyjskich ludzi i przyrządów oraz naiwnie wystawionego kamienia z lejkowatym

resztę sobie pa-

usiadłszy, panoro opowiem.

otworem (wydobytego przy rozkopaniu szybu do 40 metrów*).

Zdaje mi się, że 10 lat temu widziałem taki nachbor w magazynie bobrzeckim, jako pozostałość po śp. Łukaszewiczu przechowywane, a owi „Hamerykowie“ przyniósłszy swe tutaj, musieli przewiercić mniej więcej 100 m. warstw wulkanicznych, przeważnie czerwone iły z luź-nemi blokami bazaltu, to też po dwu latach roboty w 70 metrach stracili dymensyę oraz ochotę, siedli więc „na okręcie“ i pojechali do swej Petroli, bo tam lepiej i kamieni podobno nie ma !

Smutny koniec tutejszych przedsiębiorstw naftowych ma rozliczne przyczyny. Po pierwsze piaskowce roponośne w przeważnej ilości znanych mi wypadków są bardzo ciężkie, choć liczne — po drugie oznaczenie linij naftowych miejscami z powodu porujnowanej powierzchni trudne, po trzecie — że nikt się tern oznaczeniem nie. zajmował, a nareszcie optymistyczna gospodarka — często brak ludzi i narzędzi odpowiednich.

Specyalistów górników i nafciarzy holen-drzy nie mają, a do oceny terenów bywają zwykłe używani inżynierowie górniczy rządowi, którzy są na Jawie. Są to (przeważnie ale nie wszyscy) ludzie, którzy przed 20—30 laty z niemieckich uniwersytetów wyszli a w tutejsze biurokratyczne życie wpadłszy, pozwolili się dzisiejszemu europejskiemu górnictwu, zdała od niego będąc, grubo w tyle pozostawić. Eola ich przy dawaniu „advisu“ o jakimś terenie, tj. oznaczenie okręgu, powiatu, gminy i miejscowości, w której teren leży, skonstatowanie i dokładne oznaczenie źródeł nafty, wykazanie na m³ ich przypływu, oznaczenie jakości ropy, a wreszcie coś o środkach komunikacyi.

Oznaczenie linij, szybów itp. do adviseura nie należy. Mam w rękach raport uczyniony przez jednego z tych panów, który snąć gorliwy, przy postępie wierceń, kierunku grzbietu góry nakazywał się trzymać. Znam ten teren i muszę przyznać temu panu racyę, bo... z czystego kierunku góry (N—S) w pewnem jej miejscu wziąwszy prostopadłą i postępując nią, jest się na linii naftowej (biegnącej O—W).

Pewien techniczny kierownik tłómaczył mi, że wierci na dolinie (poza wychodami piaskowca), ponieważ o 50 m na wschód jest góra — kiedy więc on natrafi na „żyłę“ ropną z pod góry idącą — to ropa przyciśnięta górą musi wytrysnąć ! I nie przyznać tu takiemu racy i !?

U pewnego towarzystwa pracujący wiertacz niemiec nie mógł w żaden sposób przeforsować i zarurować gniotących iłów (a wiercił parowym prryrządem do wolnospadu), więc wyliczając swe liczne dawne sukcesy dyamentowem wierceniem w Alzacyi i Westfalii osiągane, zażądał od dyrekcyi również takiego przyrządu. W trzy miesiące narzędzia były na Jawie, po miesiącu na miejscu zamontowane... nowie dośpiewajcie. Ja tylko dodam, że mogę dla amatora cały ten kram „za psa“ kupić.

Skutek tych itp. wypadków jest to, że jak się kto dziś na giełdzie w Amsterdamie o ja-wańskiej nafcie odezwie, to go ze schodów zrzucają.

Na Sumatrze podobnoś dzieje się lepiej, bo jak słyszałem, już od trzech lat pracuje tam kiiku niemieckich wytrawnych geologów — ale i tam są zarówno tacy, co ropę mają, jak tacy, którym nie jest dano.

Zapewne wiecie panowie z gazet o istnieniu tam paru wspaniałych kopalń i towarzystw z kapitałami po kilkanaście milionów. Powstały one po zawierceniu pierwszych ropotrysków w Palembang — akcye ich dochodziły już do 700% na giełdzie, poczem spadały znów na 200—250%, zależnie od dokonywanych szybów, które w pojedynczych wypadkach z swemi „c z am que Mie s eu“ (?) walczyły o lepsze. Jaki jest rzeczywiście stan tych kopalń, nie wiem.

Na Jawie znam kilka zaledwie terenów, które na grubych piaskowcach dużo ropy produkują i które trzy równoległe skośnie pod sobą leżące strefy naftowe kreślą. Zapewne z czasem da się ich więcej odszukać, dotąd jednak z wyjątkiem wspomnianych wiercono na terenach albo za ubogich, albo purujnowanych i z natury zawodnionych, albo też takich, które przy przezornej robocie (tutaj używanemi „spii-lungami“) i gospodarce mogłyby własne koszta z pewnym zyskiem pokryć.

Zdaje mi się, że w dużo wypadkach w poszukiwaniu „spuitbronena“ (fontan) kopalnie do ostatniego rodzaju zaliczone, zaniedbano lub zniszczono.

Pola do szukania tu dość (nawet poza przeszukanemi), bo jak Panom wiadomo, długość Jawy równa się odległości między Warszawą a Amsterdamem, a na całej prawie tej długości są liczne wycieki ropne.

Widzę sam, żem się coś za bardzo „roz-galopował“ — kończę więc, odkładając uwagi co do innych gałęzi holenderskiego kolonialnego górnictwa, naszych sił roboczych itp. do drugiego listu lub też do czasu, kiedy do kraju zawitam. Wtedy (daj Boże doczekać) jeszcze wiele ciekawych rzeczy, w cieniu jakowej Avieży

Totolc.

*) Znajdują się w posiadaniu redakcyi.

KRONIKA.

OGŁOSZENIE.

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

r. 1900.

zapłać“.

Prezes

Jan Sholman.

KRONIKA.

Walne Zgromadzenie członków krajowego Towarzystwa naftowego odbędzie się dnia 30. marca b. r. o godz. 4. popoł. w sali Domu naftowego z następującym porządkiem dziennym:

1. Przedłożenie sprawozdania i rachunków za

2.    Sprawozdanie komisyi rewizyjnej.

3.    Oznaczenie wysokości dodatku produkcyjnego na r. 1901 (§. o statutu).

4.    Zmiana §. 5 i 11 statutu.

5.    Wybór Prezesa Towarzystwa.

6.    Wybór uzupełniający 2 członków Wydziału.

7.    Wybór komisyi rewizyjnej na r. 1901.

8.    Wnioski członków

Podziękowanie. Wydział centralny Tow. „Pomoc Wzajemna“ urzędników pracujących w przemyśle naftowym składa niniejszem serdeczne „Bóg zapłać“ Wmu Panu Jul. Fabiańskiemu, inżynierowi w Potoku, za zebranie dobrowolnych datków dla rodziny po śp. Borysławskim. Datek ten wynosi 150 koron i złożyli go: Wni: Edm. Łoziński (50 kor.), Julianowa Fabiańska (10 kor.), Julian Fabiański (10 kor.), O. K. (5 kor.), Abramowicz (10 kor.), Stryjeński Tad. (10 kor.), Aug. Raczyński (10 kor.), kierownictwo ruchu Gwar. naft. „Kraków“ w Potoku (45 kor.).

Czcigodnym ofiarodawcom serdeczne „Bóg

Skarbnik

Stan. Rnmoszyński.

Stypendyum im. St. Szczepanowskiego i K. Odrzy-wolskiego. Walne Zgromadzenie Towarzystwa „Bratniej Pomocy słuchaczów Politechniki“ na posiedzeniach dnia 28. listopada r. 1900, 21, 23 i 24 stycznia r. 1901 uchwalono między innemi ufundowanie stypendyum im śp. Stanisława Szczepanowskiego i Kazim O drży wolskiego i poleciło "Wydziałowi poczynienie wszelkich kroków, celem najrychlejszego przeprowadzenia tej sprawy do skutku.

Rozwój kopalni w Lipinkach. Spółka złożona z p. Waleryana Stawiarskiego i p. Jadwigi Straszewskiej, zastosowawszy na swych terenach w Lipinkach wiercenie kanadyjskie, osiągła bardzo pomyślny rezultat.

W szybie Nr. 65 w miesiącu grudniu 1900 odwierconym okazał się przypływ 1 cysterny ropy dziennie, co zważywszy, że głębokość szybu wynosi zaledwie 211 metrów, zważywszy, że linia naftowa biegnie przeszło 1 kilometr terenami na-leżącemi do tejże spółki, pozwala kopalni wróżyć bardzo pomyślnj^ rozwój. Grudniowa produkeya kopalnj tejże spółki wynosi przeszło 45 cystern. Spółka zachęcona pomyślnym rezultatem, rozpoczyna wiercenie drugim rygiem.

Jak wiadomo, p. Waleryan Stawiarski jest współwłaścicielem nafty w Chorkówce, zaś p. Straszewska posiada rafineryę w Lipinkach, na rozwój których to podniesienie się produkcyi ropy niewątpliwie wywrze wpływ korzystny.

Odkrycia nafty na Morawach. W ostatnim czasie dały słyszeć się w prasie wieści o morawskich pokładach ropy. W tej sprawie dowiadujemy się z wiarygodnego źródła o następujących szczegółach. Już przed wielu laty pokazały się wyraźne ślady ropy w studni pewnego gospodarstwa w Bo-husławicach nad Wiarą, a podobnie także w sąsiednich włościach węgierskich. Ponieważ geologiczne badania Drów Tietzego, Niedźwiedzkiego, Zubera i Rzehaka wykazały zupełną tożsamość formacyi bohusławickiej z karpackim piaskowcem, wykonano przed dwoma laty próbne wiercenie, lecz bez skutku. Ponieważ ropa w rzeczonej studni wciąż się zbierała, zdecydował się za poradą fachowców przedsiębiorca wiertniczy i właściciel cukrowni w Węgierskiem Hradyszczu p. Juliusz von May na drugą próbę, uwieńczoną skutkiem o tyle, iż w głębokości 96 m natrafiono przed kilku dniami na 2 m grubą warstwą piaskowca ropnego. Wypompowano dwie beczułki ropy, która jest przedniej jakości i posiada te same własności co ślady w studni. Nie ma zatem wątpliwości, że olej skalny znajduje się na Morawach, rozchodzi się tylko o to, czy pokład ten jest dość obfity, aby eksploatacya się opłaciła. Dla rozwoju ekonomicznego biednego kraju nad rzeką Wiarą odkrycie bogatych pokładów ropy byłoby wielkiem dobrodziejstwem, i jeśli spełnią się nadzieje, łączone z dotychczasowymi wynikami wierceń w Bohusławi-cach, byłaby w tern zasługa ofiarności p. Juliana von May, jakoteż niezmordowanej czynności c. k. starosty w Węgierskiem Hradyszczu, p. St. Masłowskiego, który objął tę sprawę szerokim zakresem swych obowiązków urzędowych z rzadką energią i zadziwiającą znajomością rzeczy.

Nowe towarzystwo naftowe. Minister spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrami rolnictwa i handlu udzielił Wiedeńsko-Floridsdorfskiemn tow. akc. rafineryi nafty we Wiedniu wespół z p. Jakóbem Perkins w Jaśle pozwolenia utworzenia spółki akcyjnej pod firmą „Galicyjskie towarzystwo dla produkcyi nafty“ z siedzibą we Wiedniu i zatwierdził statuta tejże. W stan posiadania tej spółki wchodzą tereny dawniej p. Perkinsa i Domain’a w Humniskach, a siedziba administra-cyi lokalnej będzie w Jaśle.

Poszukują posady.

Urzędnik administracyjny, korespondent, buchalter, pracujący lat przeszło dziesięć w biurach Towarzystw naftowych, znający wybornie stosunki przemysłu naftowego w Galicyi, z bardzo dobremi poleceniami, pragnie zmienić obecną posadę. Łaskawe zgłoszenia przyjmuje Tow. „Pomoc Wzaj.“ w Schodnicy dla 100.

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poręką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

r'YrY,yrYVTTrTrT_TrTr'frVY"Y,trTrYYr'Vr'irT_T'TrT⁻TrTrTrYTrTrTrl

OGŁOSZENIE.

Kopalnia oleju skalnego rokująca wielką przyszłość, będąca w ruchu. w ropodającej okolicy, w obszarze 30 morgów terenu ropnego, w miarę złożonego kapitału może być kopalnia ta powiększona do 1ÖO morgów terenu ropnego. «Fest zaraz do sprzedania (na przystępnych warunkach) albo jestem grotów przyjąć spólnika z kapitałem w kwocie od 30.000 do 50.000 koron.

Ktoby sobie życzył bliższych i szczegółowych wyjaśnień, raczy łaska wie się zgłosić pod adresem poste restante „Ropa“ Scliodnica.

Pośrednictwo pożąd a ń e.

~tîs!

-ïtl

1/

—i

TOWARZYSTWO

dla handlu, przemysłu i rolnictwa

w Gorlicach

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Schodnicy i Ustrzykach dolnych

wszol kie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

ZASTĘPSTWO

"Wyłączne na Galicyę i Bako winę

fabryki mr stalowych systOM Mannesmanna, jaROteŻ narzędzi wiertniczych firmy Wolski i Odrzywolski w Schodnicy.

S®*-

Rt

c*

IS

£©-śo-

o^-

fif®*»-

13

IS

Cenniki na żądanie. “3gSK    ÄJf“ Cenniki na żądanie.

____jti

IêSHSïïŒIŒ

<►

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne    il

WIEDEŃ X.    o

Uskutecznianie urządzeń dla elektry-eznego przenoszenia siły i oświetlenia we <► wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, o I    pomieszkań etc.    H

Dynamomaszyny i elektromotory, dla sta- <► i*jP    i łych, zmiennych i wirowych prądów do ♦

wszystkich celów.    X

II

Elektryczne koleje drogowe dla prze-    ^

wozu osób i ciężarów.

GiasHSTRQM-c<mvio-np£./vr ■

iii

Lampy łukowe, Żarowe (dzienna fabry-kacya 1.500 sztuk).

"WĄzelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. — Elektryczne Wentylatory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wydzielania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania ^ elektrycznych instalacyj świetlanych.i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.    <►

<►

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

<►

iS:

Pierwsze Gralicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w Sanoku

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobilowe dla kopalń i maszyny parowe. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Kury mufowe stojące lane.

c_i.

Ceny na n ższe.

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, nlica Chorążczyzny 1. 17.

zakupuje

W ROPĘ

za n.a,t37-cła.2acLi^stOTxrq- 'W^pła/tą,

Dyrekcya.

Przy zamówieniach, korespondencyach etc. prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni „Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Hałaciriskiego.