NAFTA

Organ

Galicyjskiego Przemysłu Naftowego

wychodzi raz na miesiąc.

Pren-amerata -w;y:rxosi rocznie 2.2 koron..

Komitet redakcyjny: A. NIEKRASZ, Chorkówka, — Dr. S. OLSZEWSKI, Lwów, — Inż. W. WOLSKI, Scliodnica. Wydawca i redaktor: R. ZAŁOZIECKI.

Adres Redakcyi i Administracyi : Lwów, ul. Z. Chrzanowskiej 1. 10.

Treść zeszytu 2.

Dalsze uwagi nad syste-

O nowych systemach wiertniczych. Odczyt inż. W. Wolskiego na XIV. zjeździe wiertniczym w Frankfurcie n. M. — Rzut oka na stan przemysłu naftowego w roku ubiegłym.

mem Raky’ego. Napisał F. Siudak. — Krótkowidze. — Literatura. — Kronika.

0 nowych systemach wiertniczych.

Odczyt inż. W. Wolskiego na XIV zjeździe wiertniczym w Frankfurcie n. M.

(Dokończenie).

Aby osiągnąć jeszcze większa liczbę udarów, należałoby użyć do przeniesienia pracy raczej ściśnionego powietrza niż wody, ze względu na jego sprężystość i małą masę własną. Dla tych też przymiotów zgęszczone powietrze tak szerokie znalazło zastosowanie w maszynach do wiercenia otworów wybuchowych, do dłutowania, uszczelniania („szta-mowania“) etc. W głębokich otworach wiertniczych rzecz staje się trudną, albowiem słup wody znajdujący się w otworze, ciężarem swoim przeciwdziała wypływaniu powietrza zużytego w motorze. Ze zaś ciśnienie to wzrasta co 10 m o jedną atmosferę, a słup wody ze względu na płóczkę sięgać mdsi aż do wierzchu, przeto w bardzo nieznacznej już głębokości zastosowanie motoru powietrznego stawałoby się wprost niemoźliwem.

Trudność tę omija p. Siterski (ze Lwowa) w ten sposób, że utrzymuje w otworze na dnie niewielki tylko słup wody (około 30 m), ale słup ten celem płókania wprawia w silny ruch okrężny. Dzieje się to w ten sposób, źe wypływające z motoru powietrze wznosi się wewnątrz płaszcza okalającego aparat i porywa za sobą w górę (podobnie jak w pompie „Mamutowej“) znajdujący się w tymże płaszczu słup wody. U górnej krawędzi płaszcza prąd -wody zawraca ku dołowi, dochodzi zewnątrz płaszcza od spodu i na nowo rozpoczyna swój ruch okrężny. Miał wiertniczy tworzący się pod świdrem, a przede wszystkiem grubsze jego cząstki osadzają się w szeregu talerzy, które od czasu do czasu wydobywa się wraz ze świdrem i wypróżnia. Strata pracy odpowiadająca przeciwnemu ciśnieniu około 3 atm. zu-żytkowuje się tu dla płóczki.

Widziałem w ruchu model przyrządu p. Siterskiego. Płóczka zdaje się być istotnie bardzo wydatną, miał grubszy osadza się doskonale w talerzach, tak, że przyrząd ten mojem zdaniem bardzo korzystne może znaleźć zastosowanie w speeyalnych okolicznościach, a mianowicie tam, gdzie użycie płóczki w ściślejszem słowa znaczeniu z jakichkolwiek powodów bądźto technicznej, bądź geologicznej natury jest wykluczonem lub utru-dnionem. W każdym razie jednak system ten wymaga, aby woda wgłębna była poprzednio

systemu.

zamkniętą, albo aby jej wcale w pokładzie nie było. Także znaczniejszy przypływ ropy albo surowicy ze spodu zmuszałby do zmiany

Z początkiem zeszłego roku inżynier B. Wiśniewski ze Lwowa opatentował motor wodny w postaci turbiny. Turbinę tę wprawna prąd wody w nadzwyczaj szybki ruch obrotowy i nadaje dłutu przy pomocy osobnego mechanizmu równie szybki ruch do góry i na dół. Atoli konieczność zamiany ruchu obrotowego na oscylacyjny usposabia mnie cokolwiek sceptycznie dla tego projektu. Nie chcę dziś również rozstrzygać, czy tego rodzaju turbina odpowiednią być może dla okrętnego systemu wiercenia. Znacznie lepsze mojem zdaniem rozwiązanie pytania, jak można nadać dłutu przy pomocy wody bardzo szybki nich do góry i na dół, dał nam z początkiem b. r. wspomniany już inżynier p. Pruszkowski ze swą syreną wodną. Nazwa ta pochodzi od pewnego podobieństwa ze znaną w akustyce syreną z tą jedynie różnicą, \z nie powietrze, ani para, ale woda występuje tu jako żywioł poruszający. Przytem podnieść należy ze szczególnym naciskiem, iż w przyrządzie tym udary wodne nie są już bynajmniej zjawiskiem ubocznem a szkodliwem, ale przeciwnie stanowią warunek i podstawę efektu. Uderzający słup wody przyjmuje tu niejako na siebie rolę obciążnika.

Wyobraźmy sobie rurę R (fig. 4) z dwoma podłuźnemi szparami, wyciętemi jednak nie w kierunku promienia, ale ukośnie. Na rurze R umieszczony jest płaszcz M, obracający się nader lekko w łożyskach kulkowych. Płaszcz ten posiada dwa trójkątne przekroje wycięte również ukośnie, ale w przeciwnym kierunku do szpar rury wewnętrznej, tak iż promień wody wypływający temi szparami ; wprawia płaszcz w nadzwyczaj szybki ruch obrotowy. Otwory wypływowe otwierają się przytem i zamykają na przemian w nadzwyczaj szybkim następstwie. Jeżeli otwory są wolne, wówczas woda wypływa bez przeszkody i osiąga pod ciśnieniem wody, względnie powietrza zamkniętego w bani, coraz wyższą chyżość, póki otwory nie zamkną się nagle. W tej chwili słup wodny znajdujący

się między banią a szparami odpływowemi, uderza o tłok K, zamykający rurę wewnętrzną i pędzi go wraz ze świdrem B, połączonym z nim nieruchomo, wbrew oporowi sprężyny F z wielką siłą ku dołowi.

W następnej chwili otwierają się znowu szpary, ciśnienie ustaje a świder wskutek

-L

\6

)\

By 4

Ib

11

tir

? A'

ii

3- 5

ITT

.W,

działania sprężyny pędzi znowu w górę. W ten sposób można uzyskać nadzwyczaj znaczną liczbę stosunkowo silnych udarów.

Miarkując po wysokości tonu, przedstawiony właśnie model robi około 50— 60 udarów na sekundę. Przy silniejszym dopływie

Fig. 6.

Ü2S

<F,'cm*

20 i* q²

W = Q. c

A.

c = 14

VF

wody usłyszeli byśmy ton jeszcze wyższy. Wykonana w naturalnej wielkości (o szerokości rur 40 mm) syrena daje przy ciśnieniu 5 atmosfer około 80—100 udarów na sekundę, czyli 4.800 — 6.000 na minutę. Przy jeszcze większych rozmiarach (szerokość rur 50 mm) i przy ciśnieniu 2 5 atmosfer, liczba udarów wynosi 30 na sekundę. Aparat jest bardzo prosty, działa bez najmniejszych trudności i dał przy dotychczasowych próbach — niestety nie przekroczyliśmy jeszcze okresu prób — bardzo obiecujące wyniki, zwłaszcza w pokładzie miękkim i średnio twardym.

Aby uzupełnić szereg tych mechanicznych projektów, które opierają się na wspólnej zasadzie hydraulicznego poruszania świdra, przedkładam w końcu najnowszy pomysł tego rodzaju, co do którego jednak powstrzymać się muszę od wszelkiego sądu, jako jego twórca.

System ten podobnie jak syrena wodna odznacza sie wielka liczba udarów i ma te

ccc    c

wspólną zasadę, iż udar wodny zatrzymanego nagle słupa wody, nadaje masie świdra skuteczną siłę uderzenia. Przerywanie wszakże i ponowne otwieranie prądu wody, odbywające ^ię naprzemian, oparte jest tutaj na zupełnie innej zasadzie, która przypomina niejako zasadę hydraulicznego tarana (fig. 5).

Na końcu przewodu rurowego G umieszczoną jest bania powietrzna Wf z której prowadzi rura udarowa 8 (na 5 do 15 m długa) do właściwego motoru. Motor ten składa się póprostu z wentyla V, o kształcie pierścienia, który pokrywa i zamyka również pierścieniowate siedzisko gęsto podziurawione.

Wentyl ten jednak podniesiony jest zazwyczaj sprężyną f tak daleko od swego siedzenia, o ile na to pozwala stała zapora a.

Jeżeli zatem pompa poszle w rurę prąd wody, znajdzie on początkowo swobodny wpływ przez płytę sitowatą i wypłynie płaszczem N na dół. Skoro jednak woda osiągnęła pewien stopień chyźości, wówczas wywiera z góry na wentyl tak wielkie ciśnienie, iż przezwycięża opór sprężyny i rzuca nagle wentyl na siedzisko, zamykając sobie wypływ ; w tej chwili następuje udar wodny.

Przypatrzywszy się bliżej, mamy przebieg mechaniczny zjawiska następujący : Fig 6.

przedstawia szematycznie o-mawiany właśnie wentyl V, odsunięty o tyle od swego siedziska, o ile na to pozwala stała zapora. W tern położeniu tworzy wentyl zwężenie przekroju, który w pełnym słupie wynosił Qim², w tern miejscu zaś tylko q cni². Ponieważ jednak cała ilość wody, dostarczona przez pompę musi przejść przez to zwężenie, przeto chyżość przepływu

Aby dać wodzie taką chyżość, potrzebne jest ciśnienie z góry, którego wysokość według znanych zasad hydrodynamiki wynosić musi w atmosferach

a _ J_ z2 _ J_ A!*)

200    200 q²

Jeżeli tedy wentyl ma się zamknąć, to ciśnienie to, działając na powierzchnię O wentyla, musi przezwyciężyć napięcie sprężyny F. Mamy więc . 0=F lub jeżeli zważymy, iż (c jest to chyżość słupa wody, przy której wentyl się zamyka)

V<r q

Z formułki tej widoczna, że przy silniej szem lub słabszem napięciu sprężyny potrzebną jest do zamknięcia wentyla chyżość wody większa lub mniejsza, w stosunku drugiego pierwiastka. Ze zaś chyżość, przy której wentyl się zamyka, jest właśnie chyżo-ś c i ą udarową, tj. tą właśnie, od której siła udaru zależy, przeto mamy w ręku bardzo prosty środek zastosowania siły udarów do potrzeby tj. do właściwości kamienia,

*) Narażam się tu świadomie na zarzut niedokładności, bo woda posiada już pewną chyżość przed wentylem. Ponieważ jednak q w stosunku do Q jest bardzo małe, a chyźości przynależne przychodzą w kwadratach, przeto popełniamy błąd bardzo mały, jeżeli pominiemy chyżość początkową.

za pomocą silniejszego lub słabszego napięcia sprężyny wentylowej.

Oczywiście przy jednako wem działaniu pompy liczba udarów stoi w odwrotnym stosunku do ich siły, bo siup wodny o danej długości potrzebuje przy danem ciśnieniu tem więcej czasu, aby od początkowej chy-źości = 0 osiągnąć chyżośc udarową, im większą będzie ta chyżośc.

Aż dotąd wszystko jest zupełnie jasne i naturalne. Mniej łatwą rzeczą jest odpowiedzieć na pytanie: „Jeżeli już hydrodynamiczne działanie przypływającego prądu wody wystarczało, aby ścisnąć sprężynę i przytłoczyć wentyl do siedziska, jakżeż jest moźli-wem, aby wentyl ten otwarł się z powrotem pod pełnem ciśnieniem pompy, wynosząeem 10, 20 i 30 atmosfer, co przecież jest ko-niecznem, jeżeli przyrząd nie pojedyncze uderzenie ma wykonać, lecz pracować ma bez przerwy?“.

Ze jednak wentyl w rzeczy samej otwiera się z powrotem każdym razem, jest faktem stwierdzonym, a więc nie ulegającym wątpliwości. Fakt ten obaczyć możemy zaraz na modelu (Eksperyment). Jak Panowie widzicie, przyrząd bije bez przerwy, czy skierujemy jego pracę w powietrze, czy w twardy opór. Okoliczność zaś, iż przyrząd pracuje równie dobrze, jeżeli tłok, sprężynę i dłuto zastąpimy zwykłym korkiem, dowodzi, iż ani tłok, ani jego sprężyna, ani też uderzenie dłuta nie ma żadnego związku z istotą zjawiska (Experyment).

Rozwiązanie zagadki tej daje teorya udaru wodnego. Rozwinąłem ją w krótkich zarysach w nrze 23 „Czasopisma Technicznego“ z r. z. tak, że dziś wystarczy powołać się na wyprowadzone tamże główne wyniki. Są one następujące:

Jeśli słup wody o długości L zamknięty w twardej rurze płynąc z chyżością cm/s uderzy nagle o stałą zaporę, powstaje u tej zapory ciśnienie hydrodynamiczne, którego wysokość w atm. podczas całego trwania udaru wynosi niezmiennie

A == l4c.

Ciśnienie to u zapory trwa tak długo, aż fala elastyczna zgęszczenia nie przebiegnie całego słupa od zapory do swobodnego końca

i tam odbita, tj. zamieniona nagle na równie wielkie rozrzedzenie, nie wróci, znosząc stopniowo przez interferencyę istniejące dotychczas zgeszczenie. Ze zaś fala elastyczna przenosi się w wodzie z chyżością około 1.400 m na sekundę, przeto po upływie czasu

t = A L

nacisk nagle znika i zmienia się wskutek odbicia fali od zapory w rozrzedzeni e. Gdybyśmy mieli do czynienia nie z płynem, ale z ciałem stałem, a więc takiem, które uietylko ciśnieniu, ale także rozciąganiu opierać się może, rozrzedzenie następujące w tej chwili byłoby równie wielkiem, jak było poprzednio zgeszczenie. W płynie objawić się ono może jedynie zniesieniem otaczającego ciśnienia (nacisk pompy, ciśnienie atmosferyczne lub hydrostatyczne) a gdyby pozostawał jeszcze nadmiar rozrzedzenia, wprost odbiciem się, oderwaniem słupa wodnego od zapory, gdzie powstaje chwilowo próżnia. Jest to właśnie ta chwila, w której wentyl odskakuje i otwiera wodzie swobodny wypływ aż do ponownego zatrzaśnięcia.

Jeżeli przeszkoda nie jest stałą, ale ustępuje z chyżością v (np. tłok), to ciśnienie wywołane udarem wody wynosi tylko A = 14 (c—v),

a trwanie jego jest to samo co wyżej.

Energia mechaniczna, która przenosi się

ze słupa wody na tłok, jest największa, jeżeli

i

v = T G

bo wtedy przeniesienie jest zupełne, gdyż słup wodny oddaje całą swą żywą energię tłokowi a sam się zatrzymuje.

Tak więc przy przyrządzie tym mamy w ręku wszystkie mechaniczne czynniki, które stanowią o ruchu dłuta, tj. o sile, wysokości i liczbie jego udarów. Od napięcia sprężyny wentylowej zależy ciśnienie udaru wodnego na tłok, od długości rury tłoczącej trwanie tego ciśnienia, wreszcie liczba udarów rośnie i opada z ciśnieniem, jakie wytwarza pompa w bani powietrznej.

Jeżeli ciśnienie zmienia się podczas pracy, to może to wpłynąć jedynie na liczbę udarów, podczas gdy każdy poszczególny udar przy jednem i tem samem nastawieniu sprężyny zostaje ten sam co do energii i in-nych swych własności, bez względu na to, czy ciśnienie pompy wynosi 5 czy 80 atm.

Ilość zużytej do ciśnienia wody da się oznaczyć z łatwością. Słup wodny rozpoczyna swój ruch każdym razem od 0, a kończy na c. Ponieważ ruch jest jednostajnie przyśpieszony, przeto przeciętna chyźość wody wynosi x/%c. Pomnożywszy ją przez przekrój Q, otrzymamy ilość wody otrzymaną w ciągu ruchu.

Wynika stąd jeszcze jedna właściwość przyrządu. Ponieważ do zamknięcia wentyla potrzebną jest chyżość c, możemy więc z początku przepuścić przez przyrząd, nie rozpoczynając jego pracy, ilość wody wynoszącą prawie Qc, tj. dwa razy tyle, ile zużywa się przy właściwem wierceniu. Woda przepływa po prostu, bez przeszkody, a więc i bez ciśnienia bani. Jednak z chwilą, gdy wskutek silniejszego (choćby tylko chwilowego) przypływu, chyźość pełna c osiągniętą zostanie, zaczyna przyrząd pracować, ciśnienie w bani wzrasta, a zużyta ilość wody opada o połowę, tj. Va Q. c.

Dzięki tej właściwości możemy każdej chwili, gdy zajdzie potrzeba, zastąpić właściwe wiercenie bardzo wydatną płóczką i odwrotnie, co przy poprzednio opisanych przyrządach nie było moźebnem, chyba na podstawie umyślnych jakichś urządzeń.

Jakkolwiek opisanej powyżej konstrukcyi nie podobna nazwrać skomplikowaną, to jednak dozwala ona dalsze jeszcze uproszczenia. Jeśli płycie sitowej, przez którą woda przepływa, nadamy kształt bardzo lekko stożkowaty i przykryjemy ją płaską, cienką, sprężystą płytką stałowrą, to płytka ta obejmie obie role: w⁷entyla i sprężyny wentylowej. Przez odpowiedni dobór płytek cieńszych albo grubszych (tj. miększych albo twardszych) możemy dowolnie regulowrać chyżość udarową wody a więc i siłę udarów⁷.

Pozostaje nam jeszcze rzecz najważniejsza, tj. podanie praktycznie uzyskanych wyników⁷ wiercenia. Niestety nie mogę nimi jeszcze się pochwalić. Pomysł ten po wstał dopiero przed kilku miesiącami i mogliśmy zaledwie wykonać parę prób na blokach kamiennych. Próby te wypadły co prawda bardzo obiecująco. Przy średnicy 50 mm rury tłoczącej i tłoka, ciśnieniu pompy około 12 atm., a L — 10 m, przyrząd dawał 15 uderzeń na sekundę, zużywając około 5 litrów wody na sekundę. Wiercił przytem w bardzo twardym piaskowcu świdrem szerokości 200 mm około 11 mm na minutę (co znaczy 66 cm na godzinę). W miękkim piaskowcu ten sam świder wiercił 120 mm na minutę, co odpowiadałoby cokolwiek nieprawdopodobnemu postępowi przeszło 7 m na godzinę W każdym razie byłoby co najmniej przedwczesnem, gdybyśmy z wyników tych chcieli wyciągać wnioski co do przyszłego postępu głębokich wierceń. Praktyka w tym względzie wypowie swe ostatnie i rozstrzygające słowo, a mam nadzieję, że już w roku bieżącym będę mógł wykazać się cokolwiek pewniej szemi cyframi.

Rzut olta na stan przemysłu naftowego

w roku ubiegłym.

Cyfry, przedstawiające całość produkcyi naftowej na ziemi w roku ubiegłym nie są jeszcze wprawdzie zestawńone, mimoto chcemy sobie utworzyć obraz rozwoju przemysłu naftowego, omawiając przytem w związku najważniejsze fakta i zjawiska. To ułatwń ory-entacyę i pozwoli—-przynajmniej w ogólnych zarysach — domyślić się ukształtowania tych spraw⁷ na przyszłość; zestawienie najwybitniejszych punktów i zjawisk jest także pouczają-cem i dozwala przy stosowniej interpretacyi na niejeden wniosek.

Rok ubiegły był, można powiedzieć, obfity w zdarzenia, i przyniósł obok rzeczy przewidzianych niejedną niespodziewaną, co pchnęło rozwój przemysłu na inne tory. Mamy tu na myśli przesunięcie się produkcyi, które co prawda jeszcze nie nastąpiło, lecz już stoi za drzwiami, i jeśli wszystko nie łudzi, zajdzie w krótkim czasie. Jest to równocześnie znamię, na pierwszy plan występujące. Dawne terena naftowe Stanów Zjednoczonych północnej Ameryki i półwyspu Apcheron stają się z każdym rokiem star szemi i niezdołają zaspokoić żądań, do

ich wydatności stawianych, co wydaje się rzeczą dość naturalną. Sprawdza się tu znów fakt. że zapasy ropy w ziemi nie są niewyczerpanymi, i mimo, źe takie przeświadczenie jest dla nafciarza smutnem, nie da się zmienić. Samo przez się nie jest to jeszcze najgorszem, gdyby nie okoliczność, że nawet bardzo bogate pokłady ropy są terytory-alnie dość ciasne, t. zn., pojęcie obszaru ropnego jest wprawdzie dość rozległe, maleje jednak bardzo, gdy połączy się z niem pojecie praktyczne „wydataość i obfitość pokładu“. W przeniesieniu z praktyki do teoryi znaczy to, że cale rozległe strefy (geologiczne wybrzeża) posiadały coprawda warunki tworzenia i zbierania ropy, źe jednak tylko miejscami mogło przyjść do jej takowego nagromadzenia, jakie znaleźli szczęśliwi eksploata-torowie studni ropnych w Bradford lub Wo od Countv w Ameryce lub w Bałacha-nach i Bibi E j bat na Kaukazie. Napotkanie takich pokładów ropy jest i będzie w każdym razie dziełem trafu, który zawisł naturalnie od ilości jego wyzyskania : innemi słowy, im więcej się wierci i im różnorodniejsze tereny są eksploatowane, tern więcej szans odwiercenia szybów, dających krocie beczek, zaś o względnej obfitości terenów można mówić tylko w lokalnie ograniczonych ramach przy ich gruntownem zbadaniu. Tak było przy licznych północno-amerykańskich podziemnych bagnach ropnych, tak przy mniejszych znajdujących się wzdłuż całego północnego, a może i południowego Podkarpacia w Gali-cyi i Rumunii, lecz tylko o tyle, o ile zostały odkryte i zbadane. Ten podział, nie dający się wprawdzie uzasadnić ściśle geologicznie, lecz zgodny z faktami, wyciska także swoje piętno na różnych centrach produkevi. Jeśli produkeya ma postępować równym krokiem ze statecznie wzrastającem spotrzebo-waniem, w takim razie muszą w pewnych odstępach czasu w starych terenach zostać wykryte nowe takie same skarbnice, któreby zdołały pokryć ubytek, spowodowany ustawiczną eksploataeyą. Ponieważ jednak przy decentralizowanym systemie eksploatacyi szanse w miarę uskutecznionego już przesondo-wania terenów stają się coraz mniejszemi, tedy i wynik ogólny podlega wahaniom

8610-00 „

i w pewnym punkcie zaczyna spadać. Tak ma się z producyą amerykańską, która od lat pokazuje tendencyę obniżania się, i mimo forsownych eksperymentów nie dosięga cyfr epoki swej świetności. Następujące liczby zilustrują to najlepiej :

To samo zjawisko grozi także rosyjskiej produkcyi, a to z tej przyczyny, że prócz Baku odkryto tylko jedno większe pole naftowe, to jest Groźny, które nie posiada jednak charakteru pierwszego. Produkcyę rosyjską za ten sam okres uprzytomnia następujące liczby:

Obawa przed wyczerpaniem naftowych pól w Baku stała się w ubiegłym roku szczególnie żywą, głównie może z powodu kryzys węglowej, i dała także impuls do iu-tenzywnyck badań rozległych obszarów, wskazujących na znajdywanie się tam nafty. Poważne wiercenia są zamierzone na Uralu, nad Peczorą, nad rzeką Emba w północnym Kaukazie, w Kudako i Anapa, lecz podobny charakter terenów naftowych jak w Baku nie jest nigdzie przypuszczalny. Natomiast powtórzenie się tego typu nie jest wykluezo-nem na wyspie Sachalinu, gdzie występują na powierzchni stawy naftowe, i w stepie kirgiskim przy Naphtalan, gdzie mają panować stosunki bakuńskie. Lecz trudności natury elementarnej nie są tamże zbytnio zachęcające. Bądź co bądź, północna Ameryka jak Rosya, o ile wchodzą w grę stare tereny, zdaje się, że albo dosięgły szczytu swej wydajności, albo już go przekroczyły. Nie wyklucza to jednakże, że oba te kraje, ch<>-

osłabła.

mi źelaznemi okuta i jest rozbieralną. Jedną taką wieżą wierci się kilka szybów. Jak wiadomo wieża kanadyjska ma formę pyra-midy ściętej, wieża Raky’ego zaś jest do ³ U części pyramidą ściętą a dalsze przedłużenie pionowe.

sza

ciażby tylko przez dalszy rozwój istniejącego stanu, mogą jeszcze latami stać na czele rynku światowego, a ewentualnie, rozszerzywszy swoje terena, zaskoczyć nas niejedną niespodzianką. Coś podobnego wydarzyło się juz w Kalifornii, której stosunkowo młody przemysł w ubiegłym roku dźwignął się nadspodziewanie i wyrównał częściowo cyfrę pro-dukcyi Stanów Zjednoczonych. Jeśli rozwój Kalifornii jako kraju naftowego pójdzie dalej w tern tempie, natenczas centrum przemysłu naftowego może się przesunąć z oceanu atlantyckiego nad spokojny. Wybrzeża oceanu spokojnego w ostatnim czasie, a spe cyalnie w przeszłym roku wiele dały do mówienia w związku ze znajdywaniem się nafty, a dwa z nich, Japonia i Borneo zdają się chcieć wysunąć się w pierwsze szeregi producentów, przynajmniej roszczą sobie one do tego pretensye, na podstawie rzekomo wielkiej obfitości swych pokładów ropy. Na Borneo gospodaruje nadzwyczaj rzutka Shell i Line Trade Co. z p. Samuelem na czele, a w Japonii amerykańska Standard Oil Company pono już zdobyła sobie grunt pod nogami, w każdym razie znak nie bez znaczenia dla prosperowania japońskich terenów naftowych. Niderlandzki przemysł na archipelagu Sunda na Sumatrze i Jawie rozwija się wprawdzie jednostajnie, nie podniósł się jednak zbytnio w r. 1900. Najlepsze interesa robi Moera Enim Matschappy; obok niej prosperują normalnie towarzystwa Sumatra-Palembang, Sumatra-Matschappy i Lancat-Schangai, podczas gdy Koninklyke trochę

(Dok nast.)

Dalsze uwagi o systemie Raky’ego.

Napisał F. Siudnk.

Przyglądnijmy się teraz urządzeniu całego systemu Raky’ego, który starać się będę porównać ze systemem Kanadyjskim, wraz z wykonaniem przy wierceniu pracy w obu wypadkach. Wieża kanadyjska różni się od wieży Raky’ego tem, że ta ostatnia jest z belków zbudorvana, na złączeniach sztaba-

Wieża kanadyjska, jeżeli jest dokładnie zbudowaną z dobrego jodłowego materyału, a świece są z forsztów 52 mm grubych, 210 i 200 mm szerokich i korona dobrze potrójnie obitą, wytrzymuje potrójny nacisk, ale wieża Raky’ego zbudowana z tego samego materyału co do siły zajmuje pierwsze miejsce. W Niederwiese w Lotaryngii, gdy zc szybu ciągnęliśmy rury 5”, to przy naj-największym ruchu lokomobili o ciśnieniu pary pomiędzy 7 a 8 Atm. pociągnięto z całą forsą rygiem, a moment pracy był tak wielki, że urwały się rury.

Przypuszczałem, że wszystko się rozleci, że z rygu i wieży zostaną tylko kawałki. Wobec tej pracy tylko wieża pod naciskiem z jednej strony wcisnęła się spodniem belkowaniem w grunt. Rygiem systemu kanadyjskiego bez pomocy wielokrążków i szrub ratunkowych ani mowy być nie może o urwaniu się rur z liny werblowej. Przyszedłem do tego przekonania, że ryg systemu Raky’ego jest daleko wytrzymalszym z liną werblową, jak ryg systemu kanadyjskiego w połączeniu z wielokrążkiem podwójnym lub potrójnym. Rzeczywiście warto przypatrzeć się linie, która jest użytą przy systemie Raky’ego. Zwija i rozwija się ona na dwóch wałkach o różnej średnicy z ehyżo-ścią normalną równającą się chyźości używanego u nas pojedynczego wielokrążka. Chyżość jej może być powolniejsza i pręd-według potrzeby. Lina przechodzi wprost z rygu na wieżę a obciążnik tej liny stanowi blok, na który cała siłam spoczywa. Splecenie takiej liny jest również inne. Taką jedną liną wiercą kilka szybów i ta lina, którą widziałem, miała 3 czy 4 szyby odwiercić. Policzmy ile to jeden szyb przy systemie kanadyjskim do 500 metrów samych lin wy potrzeb uje, ile pasów pożre, jeśli wierci się w terenie takim, że łamie przyrządy wiertnicze lub łvżki szlamówki. Nie mówię, że części składowe rygu systemu Raky’ego

bez końca. Popuszczanie tego rodzaju ma tą bardzo doniosłą stronę, że na wypadek gdy się urwie przewód podczas wiercenia, to część dolna staje na dnie otworu, a część górna skacze sobie na kluczach aż do zastanowienia się obciążnik we wieży na podłogę. Werbla rygu. Żadne inne nieszczęście stać się nie może, bo cały przewód stanie na dnie otworu i czeka, aż śrubą bez końca podniesione zostanie siedlisko do kluczy trzymających prze-wTód, i na nowo zaczyna odbywać się podnoszenie przyrządu, tj. wiercenie. Działanie to wykonuje się bez zatrzymywania rygu. Do obracania przyrządem za pomocą kluczów pod-

są wieczne, i one się przy pracy zużywają, ale w każdym razie są silniejsze i wytrzymalsze jak kanadyjskie. W iadomo niejednemu, który miał dźwignie systemu kanadyjskiego w ręku, jak byłoby pożądanem, ażeby obmyślić można sposób pozwalający by w razie potrzeby w silnym biegu zatrzymać lub silnie pociągnąć z mniejszem natężeniem było można. Gzy nie są te dwa momenta ważne? Pan Raky przy budowie swego rygu nieominął tak ważnej kwestyi i rozłożył siłę w rygu tak, że bez żadnego natężenia rozkazuje się rygowi wykonać według potrzeby pracę. Zastosował w tym celu odpowiedniej siły linę i ma w robocie postęp taki, że prawie wierzyć się nie chce. Tak np. odwiercono w Otten-dorfie w zeszłym roku od 6. listopada do 29. grudnia 548 metrów. Rozłożenie bowiem siły w rygu zwiększa użyteczność jego tak, że dwucalowym przewodem żelaznym (są to rury o grubych ścianach) swobodnie wiercić i to z chyżością 130 i więcej uderzeń o dno otworu na minutę można. Na tern jeszcze nie koniec; gdy już ma się silną wieżę, silny ryg, silny przewód i jesteśmy w pełnym ruchu, mamy przy wierceniu bardzo ważną czynność, a to poznawanie momentów uderzenia przyrządu o dno otworu. Nad tą gwałtowną potrzebą, zastanowił się p. Raky i zastosował do popuszczania dwie metody, które świeży i niewyćwiczony robotnik pojmie odrazu przy zapuszczaniu przyrządu.

Opuszczanie przyrządu w ruchu normalnym rygu i świdra odbywa się za pomocą trzech kluczy a opuszczanie i podnoszenie przyrządu wykonuje się za pomocą śruby przyrządu za pomocą śruby bez końca potrzeba robotników muszkularnych.

Teraz przejdę do metody Kanadyjskiej.

Jeżeli ma się wszystko potrzebne pod rękami, to budowa wieży, ustawienie rygu, zmontowanie maszyny, kotła itd. przy wprawnych robotnikach nie potrzebuje długiego czasu.

Początek szybu albo kopie się na parę metrów, lub zaraz z góry zaczyna się świdrem samym, później z małym obciążnikiem na tak zwanego storezaka z balansu wiercić. W miarę postępu dodaje się nożyce, kawałki sztang, aż przyjdzie obciążnik pierwszego kalibru. Jeżeli jest się już ze świdrem w 15 lub 20 metrze a dymenzya świdra 20” lub 19”, a gdy uderzeń świdrowych na minutę przychodzi 60 do 65, wtenczas rozpoczyna się początek zabawek tj. instrumentacyi.

Jeżelibym tutaj opisał przebieg rurowania i ich przeszkody, co mogę na in-nem miejscu uczynić, to nie mógłbym przejść w tym artykule tych parę punktów, które właśnie chcę porównać, wskazać co jest wa-dliwem w postępie robót przy systemie kanadyjskim, zwłaszcza, że te wady właśnie trudno ominąć, w tej konstrukcyi. Gdy szyb jest już na 20 metrów odwiercony, a ryg w ruchu, więc dobrze, ale po największej części zdarza się, że takowy raptownie staje. Zatrzymanie ruchu spowodowało urwanie się gwintu sztangowego na łączniku od nożyc, powszechnie nazywanym flaszką (Haupt-sztanga). Przypatrzmy się, ile zaradzenie takiemu wypadkowi zajmie czasu. Oto po rozku-plowaniu zapuszcza się zwykle większej średnicy otworu haka, którym bierze pod wieniec nożyce lub obciążnika, wynosi się jego, stawia na kluczach, odkręca sie flaszkę z ur-wanym gwintem, zakręca sie inna i stawia

J    “    “    c    c    c

przykręca się do szlamówki, łyżkuje cza-tem 2 lub trzy razy aż szlamówka czystą wodę wynosić będzie i ponownie zapuszcza się świder z obciążnikiem, zakupluje go się, to jest przykręci się do łańcucha, naciąga się łańcuch na popuszezadle i puszcza się ryg w ruch.

Wprawny wiertacz z daleka po odgłosie czas wiercenia i podnoszenia lub opuszczania korby poznaje jakim wzniosem pracuje świ-

der, a jest to bardzo ważne zadanie zastosować wznios do jakości pokładów. Ta ważna kwe-stya leży na łasce i niełasce tego, który ma w szybie prawo popnszczadłem rozporządzać. Jeżeli nie popuści, świder tylko w powietrzu chodzi, jeżeli za dużo popuści, zwłaszcza w pokładach ostro nachylonych, gdzie cienkie warstwy są naprzemian przeplatane twardemi i miękkiemi a przy tem świder 19” ma bakę wąską, jest skrzywienie szybu nieuniknione. Jak na oko w głowie, tak na świdry uważać należy, jakie one wychodzą ze szybu. Świder, który za dużo był popuszczony a pracuje na dnie otworu, gdzie z jednej strony jest twardo a z drugiej miękko, zetnie rogi na krzyż lewo. Świder, jeżeli pionowo wierci, ma ostrze równo ścięte. Wiertacze starsi, o ile się trafiają, manipulują tak, że szyb się wyprostuje, a to podrzuceniem twardego kamienia kilku kawałków liny manilowej lub jakiego guzu, zmienia świder prawie co godzinę, jedzie niem ostro i skrzywienie obetnie. Radzę każdemu gruntownie się z popuszczaniem i wzniosem obznajomić, zwłaszcza początkującym. Jeżeli szyb wierci się krzywo, to poznaje się to z daleka po uderzeniach sztang o ściany otworu. Przy obracaniu o połowę obrotu sztangi nie dają żadnych uderzeń gdy na drugę połowę, sztangi o ściany rur silnem uderzeniem zapowiadają skrzywienie. Takie skrzywienie w miarę postępu doprowadzić może do tego, że później świder się nie obróci. Naturalnie, żc w teraźniejszych czasach lepiej na to uważają, jednakowoż o wypadki podobne nie trudno tam, gdzie świdry mają złą formę lub są z lichego materyału. Czasem dobry świder z dobrego materyału, jeżeli w kuźni pracują początkujący kowale przy koksie lub węglu płukanym, rozgrzeje się aż do punktu topienia się i przepali ostrze świdra, które później po zahartowaniu obsypie się. Jeżeli taki świder zapuszczony zostanie do szybu, a po kilku uderzeniach ostrze mu się obsypie, o czem przecież wiertacz wiedzieć nie może, a potrzyma go w pracy pewien czas, to jaki będzie otwór? Otwory takie mają gzymsy w linii spiralnej lub robią się owalne a nawet trójkątne, do których rura pomimo ustępu pomieścić się nie może. Naturalnie, że w takim wypadku twierdzi się, że coś ze ściany otworu występuje, bo świder na miarę przechodzi a rura wejść nieehee. Przy rurach hermetycznych jest to bagatela, ale przy rurach blaszanych jest to bardzo ważna rzecz. Gdzie takie wypadki zachodzą tam przy początkującym szybie zaraz widać stare podarte rury leżące, bo zapuszczaną rurę musiano nazad wydostać.

Wszystkie te awantury, które tamują znacznie cały postęp we wierceniu, przy systemie Raky’ego są nieznane, bo od góry ruruje rurami hermetycznemi o średnicy 12 i więcej calowej, świdry p. Raky zaprowadził o bokach bardzo szerokich, a że popuszczanie nie działa na świder, bo przewód nie ma nożyc, więc zasypów, pował nad świdrami i lisów w szybach nie produkuje. Na wypadek gdy trafił by przy wierceniu na tak zwane burkacze tj. bryły twardych kamieni często znajdujących się w iłołupkach lub w iłach, to zapuści koronę dyamentową, która gdy przejdzie w ruchu przez otwór, obetnie go tak, że jest jak toczony, a na to czasu dużo nie potrzeba.

Popuszczanie przy rygu kanadyjskim nietylko że powoduje skrzywienie w pokładach ostro nachylonych, ale powoduje urywanie się nożyc, a w twardych pokładach utrącanie się świdrów, wogóle gwintów czyli czopów, jakie przy przyrządzie użyte są. Natomiast krótki, bo między 15 do 20 cent. wynoszący hub z chyźością po 120 razy na minutę na przewodzie sztywnym, bardzo rzadko może spowodować taki wypadek.

Dalej komuź nie jest znane urywanie się łańcucha połączonego z przewodem i z przyrządem wiertniczym tj. świdrem. Jeżeli mamy przewód paręset metrów w najwyższym punkcie podniesionym, świder i łańcuch urywa się, to co się dzieje w szybie. O, to przewód spadający ze świdrem, obciążnikiem i t. d. na dno otworu przy twardym pokładzie utrąca czopy niezawodnie, zwłaszcza jeżeli gwinty nie są dobrze pasowane, mogą się utrącić nożyce, a przy zamykaniu się nożyc, jeżeli mają pole długie do rozciągania, w momencie uderzenia o spód otworu, oddanie siły działa na przewód drewniany tak gwałtownie, że gruchocze się w kawałki czasem

kilka sztang. Odłamy wlatują jedne za drugie z taką siłą, źe czasem rury hermetyczne tak uszczelnią, źe aź potrzeba rury wyciągać z całym magazyuem. Co takie urwanie łańcucha czasem pracy, nielicząc kosztów i czasu, sprawia ! Więcej o tern powiedzieć nie ma potrzeby. Komuź nic jest dalej wiadome wy-sypowanie się zębów u popuszczadła, zwłasz- dla tysiąca rąk, emigracya, zmniejszenie po-cza jeżeli jest z lichego odlewu, bo tu o wy- siadania jednostek, ubóstwo, i co raz to trzymałość nie chodzi, tylko konsumcyę szerzej sięgające ogólne niezadowolenie, i wagę. Przy takiem popuszczadle miałem wiertacza, człowieka nadzwyczaj pobożnego a i w swoim zawodzie wyrobionego, który po kaźdem popuszczeniu dziękował Bogu, źe mu łańcuch nie rozwinął się z osi. Przy takiem raptowne,m rozwinięciu się łańcucha spada świder z przewodem na dno otworu i nierzadko następuje łamanie i zalatywanie odła- Kaz poruszona fala niezadowolonych nie da mów sztang jedne za drugich, gdzie czasem    się utrzymać źadaemi ustawowemi środkami

wanego za granicę, więc się i nie rozwijają, handlu większego brak, bo brakuje towarów do eksportu, mały handel żywi wprawdzie miasta i miasteczka, ale to pokarm bez przyszłości, ledwie chleb czarny, taki sam jaki był przed wiekami.

Brak przemysłu, więc brak zatrudnienia

W ten sposób przygotowuje się fatalny grunt do ogólnego bankructwa, stwarza się społeczeństwo malkontentów, w którem powstają co raz to nieznośniejsze stosunki.

Nędza, to najgorszy doradca do złego, zmienia ludzi w zwierzęta, zabija w nich zdrowy rozum i utrudnia dodatnią pracę.

aź szpery muszą tych nieproszonych gości    i bieda państwu, gdzie ludy istnieją dla rządu

Każdy też, kto dobrze życzy swemu społeczeństwu, powinien wszystkich sił dokładać, by te podstawę zdrowych stosunków, jaką jest ogólny dobrobyt, utrzymać i utrwalić.

Najbardziej naturalncm, od wieków znanym pewnym fundamentem było i będzie górnictwo.

Ludzkość bez tych skaibów ziemi obejść się nie może, wartość tych nie ginie, mimo zmian jakie społeczeństwa na powierzchni mieszkające, przechodzą, stąd kraje bogate w płody górnicze mogą bez obawy patrzeć w przyszłość. Ziemia to najpewniejszy skarbiec ludzkości.

U nas w zachodnim końcu Galicyi mamy węgiel kamienny w Chrzanowskiem, lir. Andrzej Potocki stara się o powiększenie pro-dukcyi, dalej wzdłuż podnóża Karpat ciągnie się wąskim paskiem pokład rudowęgla Gru-dniewskiego, mnjącego tam do dwu metrów miąższości, jednak nie ma kapitałów i ludzi, którzyby chcieli produkcyę należycie rozwinąć.

Dziś pracuje tam pod ziemią około 12 ludzi, co jest prawdziwie śmiesznem wobec ogólnego silnego zapotrzebowania opału.

Przez rozszerzenie produkcyi oszczędziłoby się sporo milionów, które rok rocznie idą do Szląska i Prus, a tysiące rąk żądnych

wypraszać. Robotnicy przy systemie Raky’ego a nie odwrotnie, nie mają ani nawet pojęcia, jakie tu z popuszczania, urywania się łańcucha i wysypywania się zębów u popuszczadła, wyniknąć mogą następstwa.

Teraz następuje jeżdżenie maszyną. Przy systemie kanadyjskim wprawna jazda maszyną wymaga nietylko siły od wiertacza, ale i sprytu. Lewa noga i obie ręce razem ze słuchem muszą zgodnie działać. Bardzo ważnym momentem jest lekko podnosić widełki i lekko stawiać na widelka. Takie raptowne zerwanie gdzie jeszcze dobrze nie przykręcono, zerwie mufkę, gwint z czopa i w jednej chwili tylko zaszumi ze wszyst-kiem i nie spocznie aż na dnie otworu. Porównawcze omówienie tej manipnlacyi pozostawiam sobie jednak do następnego artykułu.

Krótkowidze.

Ekonomiści nasi narzekają na smutny stan przemysłu w kraju i słusznie wołają : „Zginiemy bez przemysłu“.

Dawna podstawa dobrobytu, rolnictwo, w upadku, więksi i mniejsi właściciele obdłu-żeni, rękodzieła nie mają zbytu swego skiero-

to

-i

pracy znalazłoby zajęcie. Sprawa ta o wielo ważniejsza, niż nasze galicyjskie tracenie czasu w polityce, partyach i partyjkach, zajmujących umysły ogółu a przypominających „młócenie słomy“.

Te pokłady węgla mogłyby być podstawą dobrobytu w zachodniej części Galicyi. tysięcy przy sporządzeniu kontraktu.

Tak zliczywszy razem musi płacić przedsiębiorca wartość jednej czwartej lub nawet trzeciej części produktu temu, co żadnego kapitału nie włożył, nic nie robił i który zupełnie na to nie zasłużył. Ztąd przedsiębiorca ledwie wegetuje, gdyż często ta część oddana jest właśnie jego czystym dochodem, a tuczą się jednostki, co nic nie umieją i nic nie robią w przemyśle. Jednostki nieudolne się obławiają a przemysł a z tern kraj cały cierpi, dobro więc jedynostek idzie przed dobrem ogółu, zupełnie odwrotnie jak w zdrowo zorganizowanych społeczeństwach być powinno.

Nie zatrzymując się na zmonopolizowanej soli galicyjskiej, kainicie, gipsie, przejdę do wiele ważniejszych skarbów naszych po macoszemu traktowanych, o których ogół nie wie, lub wiedzieć nie chce, a nawet się takowych boi tj. ..naftę“.

Kto zna Karpaty i wie, wiele lin i j naftowych wzdłuż gór się ciągnie, musi przyjść do silnego przekonania, że tu leżą odłogiem tysiące milionów, zdolne do wzbogacenia już nie samej Galicyi, ale całego państwa.

Droga do tego jasna, prosta i jedyna tj „starać się eksploataeyę nafty w jak n aj krótszym czasie r o z w i-n ą ć“.

Aby to mogło nastąpić, koniecznem jest usunięcie tych wszystkich wadliwości, które rozwój tego przemysłu wstrzymują.

Zacznę od najważniejszych.

7 Na calem świecie obowiązuje ustawa górnicza dla nafty, na podobnych zasadach zbudowana jak dla wszelkich innych minerałów. Przemysłowiec, chcący rozpocząć przemysł górniczy, wyszukuje sobie odpowiednie miejsca do eksploatacyi, urząd górniczy nadaje mu prawo wyłączności i równocześnie udziela mu termin do wstępnych badań, jako-też rozpoczęcia należytej eksploatacyi. W łaściciel gruntu otrzymuje sowite wynagrodzenie za zabranie powierzchni, do przemysłowca zaś należy wydobyty z pod ziemi produkt.

Takie prawo jest słuszne i sprawiedliwe, w roku 1884 jednak stworzono dla Galicy: specyalną nowość, niesprawiedliwą a mającą na oku pokrzywdzenie przemysłu na korzyść" właścicieli ziemi.

Powiedziano, nafta należy do właściciela gruntu, i tern od ćwierć wieku podcięto rozwój przemysłu naftowego.

Co dziesiąta lub piąta wydobyta beczka nafty musi być oddaną właścicielowi gruntu, gdyż tylko pod tym warunkiem otrzvma przemysłowiec prawo do eksploatacyi, prócz tego od szybu wiertniczego 200 koron, od morga zajętej ziemi 160 do 400 koron rocznie, 200 koron od drogi od szopy, którą mu przyjdzie prowizorycznie postawić, a przed rozpoczęciem robót od kilku set do kilku

W innych ustawach istnieje prawo eks-propryacyi czyli wywłaszczenia, czyż tu ma być odwrotnie? prawo powinno być sprawie-dliwem, ma brać w obronę wszystkich a nie być lekkomyślnie rozrzutnem dla jednych a satrapą dla drugich ; co właścicielowi gruntu się należy powinien otrzymać, jego straty niech będą sowicie wynagrodzone, nie wolno mu jednak zabierać tego, czego nie zapracował.

Tak wymaga słuszność, tego powinien domagać się kraj i państwo.

Właściciel gruntu mógłby otrzymać ustawowo np. dwa procent produktu, to jest aż nadto wiele, trzeba bowiem uwzględnić, że przez rozwinięcie sic przemysłu może jego gospodarstwo rolne więcej zarabiać niż dziś, a wartość jego ziemi będzie wzrastać z dniem każdem. Przypuśćmy drugich dwa procent otrzyma kraj na swoje wydatki, na szkoły, szpitale, jakież źródło dochodów otrzymałoby się na potrzeby krajowe !

Cztery procent brutto opłacane przez przedsiębiorców nie zaszkodziłoby rozwojowi przemysłu, każdy przemysłowiec chetnieby takowe spłacał a kraj miałby dochód, którego nie czuliby właściciele gruntów ani ciężko opodatkowani mieszkańcy miast ani przemysłowcy. Przypuśćmy, że taka ustawa byłaby weszła w życie przed laty i dziś obowiązy-

wała, miałby kraj przy rocznej produkcyi 40.000 wagonów nafty po 3 zł. 20 ct. za centnar metryczny 256.000 zł. snbwenoyi.

Taka roczna dotacya jak musiałaby korzystnie wpłynąć na uporządkowanie finansów krajowych !

Weźmy do tego, że przez podciągnięcie nafty do minerałów zastrzeżonych, przemysł by się szybko rozwijał i cyfry te prędkoby rosły, musiałoby więc być z finansami krajo-wemi co raz to lepiej a nie jak dziś co raz to gorzej.

często również w stanie surowym bywają zużytkowane, jak np. przy wydobywaniu ciężkich gatunków ropy, które można wprost użyć jako opał, nie mogłyby także korzystać z tego ułatwienia. W dalszym ciągu także trzebaby rozstrzygnąć -ważniejszą kwestyę, czy właściciele kopalń, którzy i tale zbywają otrzymaną substancyę w stanie surowym, mimo, iż podlega ona dalszym przemianom, lecz niezależnie od ruchu kopalni, nie mog’ą również korzystać z tej okoliczności. Poruczamy zatem ważną tę sprawę uwadze naszych producentów naftowych.

Wyłączności górnicze brałby tylko ten, co chce eksploatować, gdyż urząd nakładałby tćrmin do rozpoczęcia robót, przeto usunęłoby się tych pośredników, Co tereny naftowe kontraktują, a nigdy sami nie wiercą za naftą, uniknęłoby się nagromadzania terenów w jednych rękach, co zawsze niekorzystnie wpływa na rozwój eksploatacyi, ale powstałaby konkureneya, i kto tylko chciałby pracować w tym górnictwie znalazłby łatwo tereny pewne, gdzie bez ryzyka mógłby wiercić.

K. Awjermann.

KRONIKA.

Ważny wypadek analogiczny do opodatkowywania kopalń. Firma Br. Gut man kompetowała z okazyi fasy i podatku zarobkowego u dotyczącej władzy o uwolnienie od podatku swych kamieniołomów w Stramberg na Morawach, a zwłaszcza odwołując się na pewne rozporządzenie ustawy podatkowej, według której wydobywanie substancyi z ziemi paryfikacyjnej, boz dalszego jej przerabiania, jest wolne od podatku. Firma ta otrzymała na to jako odpowiedź zlecenie zapłacenia podatku zarobkowego za kamieniołom w kwocie 7.300 zł. Po odrzuceniu rekursu przeciw temu przepisaniu przez krajową komisyę dla podatku zarobkowego w Bernie, firma udała się w drodze zażalenia do trybunału administracyjnego. Na posiedzeniu tegoż pod przewodnictwem prezydenta senatu markiza Baquehem, przychylono się do zażalenia i rozstrzygnięcie komisyi zniesiono jako bezpra-w n e, ponieważ wydobywanie substancyi z ziemi paryfikacyjnej, do czego należą i kamieniołomy, jest wolne od płacenia podatku zarobkowego, o ile kamień nie zostaje obrabiany.

Rozchodzi się więc o skonstatowanie, czy kopalnie nafty, których produkta przecie bardzo

Wypowiedzenie kartelu naftowego. Jak wiadomo kartel rafinerów naftowych został z końcem kwietnia wypowiedziany. Główna przyczyna tegoż polegała w tem, iż w przeszłym roku cztery większe rafinerye w Kralup, Kolinie, Drösing- i Jedliczu jużto powstały, jużto powstają Ponadto w Galic3'i zbudowano od roku 30 mniejszych rafineryj. Wybitniejsze rafinerye, należące do kartelu, są urządzone dla wielkiej produkcyi, a przy kontyngencie przypadły dla nich tak małe udziały ropy, iż u niektórych wynoszą zaledwie trzecią część tego, coby mogły przerobić. Z powodu utworzenia tych nowych rafineryj musiałyby jednakże skartelowane fabryki oddać z kontyngentów i tak im nie wystarczających, jeszcze 25°/₀ Wielkie rafinerye są zdania, że istnienie kartelu wywoływać będzie ustawicznie powstawanie nowych rafineryj, przezco musi się obniżyć coraz więcej rentowność firm już istniejącycli i do kartelu należących. Przy budowie nowych fabryk są także w grze — jak „N. fr. Presse“ wywodzi — motywa polityczno-narodowe. Mianowicie w Czechach zamic-rzają czeskie sfery stworzyć własne rafinerye, tak iż istniejące firmy obawiają się, iż specyalnie w Czechach usadowi się szereg firm czesko-naro-dowych. Drugą rzeczową przyczyną rozwiązania kartelu stanowi okoliczność, iż tryesteńska rafinery a nafty do niego nie należy. Pytanie, czy po rozwiązaniu kartelu nastąpią nowe rokowania o ponowne utworzenie takowego, jest na razie nierozstrzygniętem. W kołacli producentów nafty panuje zdanie, że podobne rokowania nie doprowadzą do ponownego powstania kartelu, ponieważ to w. „Schodnica“ i rafinerya pardubicka oświadczają, iż nie przystąpią do nowego kartelu pod żadnym warunkie m.

Na ostatniem posiedzeniu komitetu kartelowego uchwalono zwołać na 18. kwietnia walne zebranie wszystkich właścicieli rafineryi jako członków kartelu w celu uchwalenia wniosku o rozwiązaniu kartelu. Wniosek ten prawdopodobnie zostanie przyjęty.

Organizacya przyszłego kongresu naftowego. Na

pierwszym kongresie naftowym w Paryżu ustanowiono komitet centralny z siedzibą tamże, w skład któreg'0 wchodzą pp : Prezydent: Lippmann, wiceprezydent: Col van Co y len, członkowie:

Braun, Hugon, Coucou i Fribourg, sekretarze: H. N cii burger i Mo rot. Popierają ten comité central de la commission permanente w jego pracach zagraniczni deleg’aci, wybrani również na kongresie, a których obowiązkiem jest zorganizowanie w swoim kraju komitetów specyalnych dla celów przyszłego kongresu. Lista delegatów jest następująca: Belgia: Fribourg, Galicy a: Zało-ziecki, Anglia: D vorkovitz, Niemcy: Sorge, Alzacya: Berg, Holandya: Col van Ceylen, Japonia : H a y s h i n, Włochy : M u g g 1 a, Kalifornia : Marais, Kanada : Noble, Austrya : H ö f e r, Rumunia: Al im anes t i ano, Coucou i E dole ano, Rosya: Iwanof, Braun, Stany Zjednoczone północnej Ameryki : D. T. D ay.

Paryski komitet centralny odbywa każdej pierwszej soboty w miesiącu jedno posiedzenie w lokalnościach Société de naphte caspienne et de la mer noire, 13, Rue Lafayette. Z końcem stycznia zebrał on av całość rezolucye pierwszego kongresu i wystosowuje na tej podstawie do interesentów następujące dezyderata:

1. Twierdzenie prof. Höfer’a, „że w terenach, w których znajdują się siarkany, nie może być ropy (gdyż węglowodory redukują kwas siarkowy)" należy zbadać co do jego ogólnej ważności przez uskutecznienie licznych prób i analiz w tym kierunku.

2.    Pomiary głębokości wierceń mają być czynione podług poziomu morza, t. zn., iż oprócz głębokości względnej należy podawać absolutną dla ewent. stawiania wniosków na tej podstawie względem występywania pokładów ropnych.

3.    Materyał do jednolitej metody badania produktów naftowych należy przygotować do przyszłego kongresu w Bukareszcie wr- r. 1902, na którym członkowie w tym celu ustanowionej komisyi specyalnej powinni przedstawić gotowe już wnioski.

Uprasza sie zatem na podstawie tych ogólnych uchwał owych Panów, którzy pracują w przemyśle naftowym i mają sposobność zdobycia sobie doświadczenia w jednym z punktów przytoczonych, o udzielenie swego zdania jużto sekretarzowi generalnemu p. P. Dvorkovitz, London, E. C., 16, Devonshire Chambers, Bishopsgate, lub odnośnemu komitetowi lokalnemu, a w razie gdyby takowy nie był jeszcze zorganizowany, odnośnemu delegatowi. Tak samo samodzielne wnioski i tematy do obradowania na przyszłym kongresie tamże należy skierować.

Galicyjski komitet lokalny ukonstytuuje się wkrótce, a tegoż organizacyę poruczy delegat krajowemu towr. naft. Spodziewamy się także, iż komitet ten przeobrazi się w jedną austryacko-wigierską reprezentacyę naszego przemysłu.

Deputacya z Tow. naftowego złożona z pp. Fi-bicha, Marsa i Załozieckiego, była w poniedziałek 18. b. m. u prezydenta sądu p. Tchórz-nickiego z zażaleniem na adjunkta sądowego dra

Niesiołowskiego, który w sposób nieuzasa-dniony a czci osobistej i powadze całego naszego stanu uwłaczający kazał p. Felicyana Rodzińskiego i Walerego Śmigielskiego w charakterze świadków sprowadzić do sadu w Drohobyczu żandarmami. Po wysłuchaniu stanu rzeczy, która szanownym czytelnikom znaną być winna z dzienników, pan prezydent obiecał zbadać całą sprawę ściśle i w razie stwierdzenia zarzutów w zażaleniu zawartych, pociągnąć winnych do odpowiedzialności. Spodziewamy się przeto, że podobną samowolą ciężko dotknięci nasi koledz3r zyskają sprawiedliwą satysfakcyę.

Pożar w Baku. Jak już z dzienników wiadomo, srożał w Baku w tak zwanym białym gó-rodku ogień, który olbrzymie szkody wyrządził i wiele ofiar życia ludzkiego pochłonął. Dotąd jeszcze nadchodzą nowe szczegóły z Baku o tej katastrofie, jednej z największych, jaka w analach przemysłu naftowegu cząrnemi się zapisała zgłoskami. Pożar wybuchł w olbrzymich rezerwoarach To w. czarnomorskiego i kaspijskiego, należącego do Rotszylda, napełnionych mazią przeznaczoną do transportu. Właściwa przyczyna pożaru dotąd jeszcze niewyjaśniona, natomiast wiadomem albo raczej nad wyraz prawdopodobnem jest to, że zapalony duży rezerwoar rozgrzał się do tego stopnia, że zawarta na dnie odstała woda zagotowała się i prężnością par wyrzuciła zawartość zbiornika, która, to jest płonąca maź, szeroką płomienną strugą z takim impetem się rozlała, że wtargnęła do sąsiednich domów robotniczych, zanim ich mieszkańcy zdołali się uratować ucieczką. Nocna pora sprzyjała niszczącej sile rozszalałego żywiołu. Akcya ratunkowa ograniczyć się tylko musiała na ochronę sąsiednich objektów i częściowem spuszczeniu mazi z płonących zbiorników, o ile to się okazało możliwem, mimo to spłonęło l⁻2 miliona pudów ostatków. Cyfry spalonej mazi pierwotnie podawane, byty grubo przesadzone, natomiast ofiary w ludziach okazały się niestety prawdziwemu; już kilkanaście osób, głównie robotników, przypłaciło życiem, a kilkadziesiąt jeszcze się leczy z ciężkich oparzeń, nie rokując często wiele nadziei na wyzdrowienie. Przeszło 200 rodzin pozbawionych schronienia i opłakujących stratę całego swojego dobytku, oto uzupełnienie ponureg’o obrazu, jaki w tej chwili przedstawia centrum przemysłu naftowego.

Wiercenia za naftą w Siodmiogrodzie. Przy samej g’ranicy rumuńskiej, po drugiej stronie gdzie znaleziono ropę na rumuńskiem terytoryum, rozpoczęto wiercenia za ropą rygiem Rakj^’ego w sąsiedztwie dworca Czik-Gyimes. Już dawmiej okazały się ślady gazów i ropy w formacyi kredowej piaskowca karpackiego w dolinie Tatras. w której leży Czik-Gyimes, co w połączeniu z niedawnemi odkryciami po stronie rumuńskiej spowodowało Dra v. Nagy do utworzenia spółki celem zbadania tej okolicy na ropę.

Unormowanie temperatury zapalności nafty. Jak

dowiadujemy się ze źródła autentycznego, zarządzenie normujące temperaturę minimalną zapalno-nafty handlowej zostało już podpisane i w najbliższym czasie będzie ogłoszono. Półroczny czas przejściowy będzie udzielony w tym celu by w ciągu tegoż dotyczące władze finansowe nabyły potrzebne aparaty Abla i pouczyły swe organa wykonawcze o odpowiedniem ich użyciu. Rozporządzenie zostanie wydane w mysi memoryału IV. Zjazdu Techników polskich w Krakowie w r. ISO) według poczynionych przez techniczne towarzystwo krakowskie przedstawień w ministerstwie spraw wewnętrznych. Minimalna temperatura zapalności j * ustanowioną bedzie na 21° C według Abel' testn a zatem zgodnie z istniejącymi już w handlu zwyczajami, objętymi również praktyką giełdową.

Zwyczajne Walne Zgromadzenie krajowego towa- j ^ rzystwa naftowego zwołuje się na 30. marca o godzinie 4 popołudniu, do sali posiedzeń Domu naftowego we Lwowie.

hermetycznych

rur

Polski kalendarz naftowy na rok 1901,

wydany nakładem Tow. „Pomoc wzajemna“, pojawił się już w sprzedaży i jest także w Redakcyi „Nafty“ za cenę 3 kor., z przesyłką 3 kor. 40 hal. do nabycia.

Kalendarz naftowy wyrobił sobie już ze-szłorocznem wydaniem dobrą markę w świe-eie naftowym i nie potrzebuje osobnej re-komendacyi ponadtą, że i w tym roku pozostał wierny swojej zasadzie podać dla techników wiertniczych ekstrakt potrzebnych im wzorów, obliczeń i przepisów a dla interesentów szczegółowo opracowany dział informacyjny i adresowy zajętych w przemyśle naftowym przedsiębiorstw i osób, który w tym roku można powiedzieć lepiej uwzględnił ten zmienny charakter i koczowniczość, jaka go cechuje. Większe techniczne artykuły w kalendarzu opracował p. J. Sholman: Nóż do ucinania i prucia w otworach świdrowych, p. W. Wolski: O obciążniku, p. M. Jakubowski: Pompy ssąco - dźwigające, używane do eksploatacyi nafty, p. A. Kle bert: Kotły parowe; stanowią one pożądaną okrasę materyału cyfr formuł, zestawień, adresów i przepisów.

„MERKURY“

„MONITORUL“

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

„MERKURY“

| Gazeta Losowań i Handlowa |

ADMINISTR AC Y A :

Kraków, Rynek gł. 5.

^ Dokładne wykazy ciąg lień losów austry- ^

#    ackich i zagranicznych, listów zastawnych, # kursa, sprawozdania targowe itd.

9    Popularny dział handlowy, giełdowy ❖

*    i informacyjny.

^ Nowi abonenci otrzymują w styczniu 1901 r. ^

| bezpłatnie

Rocznik finansowy na rok 1901.

% Przedpłata wynosi : na caiy rok 3 kor. % GO hal., ńa pół roku 1 kor. 80 hal. *

lim okazowe darmo i oplatiiie.

1111111111111111 ! I i 111111 i I i 1111111 ! 11 II 111111111 i i 11 i I i I i I i 1111 Werkmistrz, który był wiertaczem, poszukiwany jest dla Warstatu w Galicyi. Zgłoszenia przyjmuje Administracya tego pisma. iii mu 111111111111 ii iiiiniii 111 mu 111 rum 111 n m im 11 nu

BIURO

Stowarzyszenia gal. producentów ropy „ROPA“

stowarzyszenia zarejestrowanego z ograniczoną poreką znajdują się

we Lwowie, ul. Ghorążczyzny I. 17. (Dom naftowy) I. piętro.

r T V 'Y T T T T T V ▼ V T T T' T 'T 'T 'T "V T V 'T    'T V Y 'V T

Ukończony akademik górniczy

znajdzie u mnie natychmiast posadę jako kierownik kopalni wosku w Truskawcu. Ofertę należy nadesłać pod adresem :

•losef Liebcnnan jun. w Drohobyczu.

„MONITORUL“

Intereselor petrolïfere Romane“

Jedyny organ rumuński dla przemysłu naftowego

wychodzi w języku rumuńskim i francuskim.

Str. :

Brezoianu Kr. I. Bukareszt.

1 strona V2 strony

l/4

Abonament dla zagranicy 30 franków rocznie.

Inseraty i anonsy:

półrocznie 275 franków 150    „

100 „

całorocznie 500 franków 275 150

ćwierćrocznie 150 franków

100

75

Czasopismo „Monitor“ jest w swoim rodzaju jedynem pismem w Rumunii, gdzie przemysł naftowy ma wielką przyszłość. Z powodu współpracownictwa znanych fachowców krajowych i zagranicznych, dokładnych informacyj, jakoteź obfitych urzędowo stwierdzonych dat co do rozwoju i stanu przemysłu naftowego, są dotyczące artykuły, wyczerpująco omawiane i sumiennie opracowane, przeto publikacya w na-szem piśmie będzie miała wielkie znaczenie i korzyści dla interesowanych.

siebie obowiązek udzielania informacyj przy kupnie i sprzedaży terenów i studni naftowych.

Redakcya bierze także na

i i i i i i i i ii i i ł i ü i i i i i H i ł i IH i ł H H i è i 11 i i i ü i i i i i I i f i i i i i i i ł

TOWARZYSTWO

Ę dla handlu, przemysłu i rolnictwa

fc:

w Gorlicach

stów. zarejestrowane z ogranicz, poręką

utrzymuje na składach w Gorlicach, Borysławiu, Potoku, Scnodnicy i Ustrzykach dolnych

wszelkie w zakres przemysłu naftowego wchodzące przedmioty jak:

-w:

43

kotły, maszyny, rury wiertnicze, pompowe i gazowe

liny stalowe i manilowe

łączniki, wentyle, narzędzia wiertnicze itp.

AVylaezne na Galicyę i Bukowinę

Z A^lTFP^lTWn fabryki rui* stalowych systemu Mannesmanna, łJi\ Il I IJ I o 1 Ił U jakoteż narzędzi wiertniczych firmy Wolski

i Odrzywolski w Schódnicy.

Cenniki na żądanie.

Cenniki na żądanie.

§f«-śc_

!S

«»H»£

<►

Połączone akcyjne Towarzystwo Elektryczne

i\

j 'j

A,.

<►

Wa

.-ja®

ï^Làsl

i J

-•

<►

WIEDEŃ X.

Uskutecznianie urządzeń dla elektrycznego przenoszenia siły i oświetlenia we

wszelkich rozmiarach dla fabryk, kopalń, pomieszkali etc.

Dynamomaszyny i elektromoiory, dla stałych, zmiennych i wirowych prądów do + wszystkich celów.

Elektryczne koleje drogowe dla przewozu osób i ciężarów.

Lampy łukowe, żarowe (dzienna fabrykacja 1.500 sztuk).

"Wszelkie artykuły dla instalacyi elektrycznych.    2

Specyalny oddział dla budowy urządzeń kopalnianych. —- Elektryczne Wenty- ♦

o latory, elewatory, koleje linowe. Budowa elektrycznych stacyi centralnych dla wy- * 7 dziekania światła i siły. Elektrotechniczne urządzenia. Specyalne wygotowywania f elektrycznych instalacyj świetlanych i siłowych dla wież wiertniczych, szybów, rafineryi.

Cenniki, broszury, kosztorysy darmo.

’mw

mm

‘W

! io

% to

Pierwsze Galicyjskie

Towarzystwo akcyjne budowy wagonów i maszyn w

przedtem

KAZIMIERZ LIPIŃSKI

posiada na składzie gotowe

Kotły lokomobiiowe «lia kopalń i maszyny parowo. — Kompletne rygi wiertnicze. — Sikawki pożarne. — Rury mufo we stojące lane.

Cu

c_i.

•N

Ul

gi

GALICYJSKIE

Towarzystwo Magazynowe dla produktów naftowych

we Lwowie, ulica Ohorążczyzny 1. 17.

zakupuje

wr ROPĘ

za rLa,t37'Gła.:r^i£isto’W'ą, ■^vV’srpLa/tq-

Dyrehcya.

Przy zamówieniach, korespondeneyach etc prosimy odwoływać się na nasze czasopismo, jako źródło informacyi !

Odpowiedzialny redaktor Roman Załoziecki.

Z Drukarni ,.Słowa Polskiego“ we Lwowie, pod zarz. Z. Haiacińskiego.