PRZEGLĄD GÓRNICZO-HUTNICZY

CZASOPISMO. POŚWIECONE SPRAWOM PRZEMYSŁU GÓRNICZEGO I HUTNICZEGO.

M 18 (84).

Dąbrowa, dnia 15 września r. 1907.

Tom IV.

•Pr^cwicfr^anie robóf podziemnych w kopalni Salurn.

(Ciąg dalszy, p. .V 17, str, 428)

Typowy przykład przegrody leżącej wska- wysokości, górna 150—400 mm. Cała przegroda zany jest na rys. 72—78.    miała 150 m długości.

Przegrody leżące są wogóle nie do zalecenia    Świeże powietrze przechodziło na roboty

z powodu głównej ich wady. że zakrywają strop dołem, górą zaś wychodził prąd powrotny. Deski i uniemożliwiają dozór nad nim. W chodniku nieokorowane przybijały się z dołu (rys 73) dwie-wązkim. 1,5 m szerokości lecz najmniej 3 m wy- ma warstwami do poprzeczniaków £, zabitych po-sokości, urządzając przegrodę leżącą w połowie między ściankami przecznicy lub pomiędzy stem-wysokości o 1,5 m nad spodkiem, można zadość- plami w odległości 150—400 mm od piętra, uczynić żądaniu możności oglądania stropu; chód-    Na rys. 74 i 75 wskazane jest połączenie prze-

niki takich wymiarów rzadko jednak zdarzają się grody z chodnikiem, wprowadzającym świeże po-

-£A

'Æ

'/aA

y/y

'—"i' .7/L

I .11

Wi,

Y-l/A

V'7>

AA

y.

m|lu»

T-

:S'

l:/eh

. iro

c-

mm

'AZA;

AZA/

yy

A.

//A/AA,

555

'z

y/s

QÜ

>/\\

'WSa

\rJhrr*Ma S A

- lAATi y /i

W'

źiy/.

i przegrody leżące znajdują częściej zastosowanie w chodnikach wązkich i nizkich, jako zło konieczne, ukrywając przed okiem dozorcy strop, gdyż nad nią pozostaje czasami zaledwie 150 mm przestrzeni.

Przegroda taka w kopalni Saturn zbudowaną była w polu 2-em w przecznicy 'południowej, wiodącej z pokładu Fanny w pasie środkowym uskoków dla południowego „trójkąta“ pokładu Karolina („koryta“) (rys. 72). Przecznica ta posiadała 1,5 m szerokości i 1,8—2,4 m wysokości. Część dolna pod przegrodą miała 1,25 — 1,5 m

*>■

t)

.....ijp

mz

7f

"«ar

wietrze. Ponieważ ostatni wchodzi do przecznicy z boku i wprowadza powietrze w jej dolną część pod przegrodę, przeto wejście pod przegrodę od strony przecznicy zamknięte jest tamą przejazdową T. Rys. 76—78 wskazują zakończenie przegrody z drugiej strony, którędy powietrze z pod przegrody wstępuje w grupę robót, które ma przewietrzać, a powietrze zużyte wstępuje w przedział górny.

Przykład charakterystyczny stosowania przegród przy robotach przygotowawczych przedstawia przegroda na szybiku 4-ym, przy pomocy

której prowadzone były roboty przygotowawcze w pokładzie Szczęsny w północnej części południowego trójkąta w polu zachodniem. Sposób przewietrzania w szybiku 4-ym ściśle jest związany z całą jego budową, uwarunkowaną potrzeba-miejscowemi odbudowy. Wobec tego objaśnienie przewietrzania robót w szybiku 4-ym nie może być wyłożone bez opisania całokształtu jego budowy (rys. 79—84).

gdyby pogłębić szybik całym przekrojem do pokładu Karolina, to w celu wygodnego okręcania pod nim wozów należałoby urządzić olbrzymią komorę trójkątną nbc po 10 m w stronie przez wyjęcie filarka axhc\ przytem do komory tej odkrywałyby się 4 szerokie cłiodniki. Oczywiście, że umieszczenie szybika w takim węzie chodników wpłynęłoby nader ujemnie tak na trwałość okalających go wyrobisk i filarów jako i samego szybika.

mi

Dla zabezpieczenia podszybia i filarów, przylegających do szybika, od osłabienia nie wypadało nic innego zrobić, jak połączenie szybika z pokładem Karolina w samym już pokładzie wykonać przy pomocy jednego tylko przedziału klatkowego i cały urobek spuszczać jedną tylko stroną, używając drugi przedział dla przeciwwa-

Szybik 4-ty łączył część środkową pokładu Fanny w polu zachodniem z południową, przedzieloną uskokiem 3—3 wysokości 25 m (rys. 80),

1    był przebity z końca pochylni 16-ej a—b, mieszczącej się w części środkowej i przedłużonej za uskok częściowo w kamieniu, częściowo w pokładzie Karolina Górna. W okolicy szybika 4 go pokłady Fanny i Szczęsny Górny są złączone w jeden pokład, i Szczęsny (jego ławica dolna) wy- gi; np. połączyć z przecinką af tylko prawy prze-stępuje jako jednolita warstwa węgla grubości dział a dla udogodnienia ruchów z wozami wy-

2    m, oddzielona od górnego pokładu grubego (7///) robić przy pomocy ręcznej roboty kilofami pod-

przerostem łupka grubości 8O cm (właściwym prze- szybie edf z jednej i chodniczek g/i 1,2 m szero-rostem pokładu Szczęsny rys. 79 i 80). Przy od- kości i 1,8 m wysokości z przeciwnej strony, urzą-budowie pokładu Fanny poziom wydobywalny dzając w ten sposób zaciskanie próżnych wozów był założony przy szybiku 4-ym na spodku Szczę- i wypychanie ładownych z przeciwległych stron, snego Górnego, na tym właśnie 80 cm przeroście przez co wygrywa się na czasie i do pewnego łupka. Przy tak cienkim przeroście odbudowa stopnia równoważy strata, spowodowana przez za-pokładu Szczęsny nawet w swym pierwszym okre- stosowanie szybika jednostronnego. Może byłoby sie robót przygotowawczych nie może być rozpo- lepiej pogłębić lewą stronę, wówczas bowiem przez częta przed całkowitem wybraniem i „zarabowa- wyjęcie trójkąta axbxcx i przebicie chodnika ed1 niem“ pokładu górnego. Dane te zdobyte są dro- jeszcze lepiej zabezpieczyłoby się podszybie przez gą doświadczenia praktycznego, przeto zanim w uniknięcie ostrego zakończenia filaru w / i utwo-pokładzie Szczęsny roboty zostały rozpoczę- rżenie filaru trójkątnego ed¹/, który byłby wię-te, w pokładzie górnym zostawione zostały za- kszy *od takiegoż filaru aWc¹. Sposób pierwszy ledwie filary oporowe przy szybiku, przyczem stoi jednak w związku z urządzeniem podszybia zawaliska odgrodzone zostały tamami klocowemi w pokładzie Szczęsny. Należy zaznaczyć, że roz-k (rys. 81).    wiązanie kwestyi podszybia dolnego w pokładzie

Dla odbudowy zatem pokładu Szczęsny w Karolina przez przerobienie szybika 4-go na jed-celu przewietrzania w nim robót wypadało korzy- nostronny daje jednocześnie jedyne wyjście dla stać z jednego szybika 4-go tak dla podnoszącego rozwiązania takiegoż zadania w pokładzie Szczę-się jako i dla spuszczającego się prądu powietrza, sny na górze.

Wypadało więc podzielić szybik pionową prze-    Istotnie wskutek danego już położenia szy-

grodą powietrzną. Zachodziły jednak jeszcze na- bika i klatek w nim podszy bie w pokładzie Szczę-stępujące trudności: chcąc korzystać z szybika sny może otrzymać tylko jedno położenie, mia-4-go dla odbudowy pokładu Szczęsny po całko- nowicie z tych samych stron, z których leżą pod-witem wybraniu pokładu Fanny, należało zacho- szybia w pokładzie Fanny, t. j. bezpośrednio pod wać filary oporowe przy pochylni 16-ej. Bieg niemi. Wszakże wskutek nadmiernej szerokości robót w części środkowej nie pozwalał jednak na podszybi (w pokładzie Fanny 4 m przy wysokości to. W celu zatem uniezależnienia odbudowy po- 3V₂ m) i nader cienkiej warstwy łupka, dzielącej chylni 16-ej od robót w pokładzie Szczęsny na pokład Fanny od pokładu Szczęsny (80 cm) nie szybiku 4-ym, należało ten ostatni pogłębić do po- można było zrobić w pokładzie Szczęsny szero-kładu Karolina Dolna i całe wydobycie z pokła- kiego podszybia na obie klatki i przedział drabi-du Szczęsny spuszczać na Karolinę, w której wów- nowy tern bardziej, że od strony przedziału dra-czas były już znacznie rozwinięte roboty przy- binowego był przekopany w łupku kanał dla ście-gotowawoze. Zachodziły pewne trudności miej- ku wody (rys. 84). Łupek najniezawodniej nie scowe, gdyż położenie szybika było już dane, jak wytrzymałby takiej szerokości i w krótkim cza-również chodniki w pokładzie Karolina były już sie zawaliłby się. Chcąc przeto mieć szerokie przebite wtedy, gdy nie była jeszcze przewidywa- podszybie w pokładzie Szczęsny, należało odrazu na konieczność pogłębiania szybika, wskutek cze- spuścić przerost i utworzyć wysokie podszybie go położenie szybika względem chodników w po- na 6—7 m wysokości. Atoli tak wysokie wyro-kładzie Karolina Dolna było takie (rys. 83), że bisko w filarach, zewsząd okrążonych zawaliska

■\

\/y

-A

'J

'"X

lA

'v'

m ;

rt

Al

A~

//yf

É4

V//////////77

WÉf/Æ

TTYvW

'7

:V

A'¹

SU

ą ' A,

¹ '4

t=3

il

"V

1;

?r

ymm%

II

-*lr

z-

<*

«».

1:500.

G?.

■r;

■t-'

A 75{u/bfht/fi Qdof^px-////////////////ztwtjT

/ JiûOlO J fr/ao 44?

V~AA

^^yyA-—

V. -U' 'T'

bd

tel

y.

xr/

lü

"4

A»‘

ÿ.ü:;:

Mt

y;.

y<

?»

'Z

//

U4

rn- . —T

p o Z /-o

it

+-+■

-æ

MIE

«g

¹ozi'OntjL.

—tr*. -

—>

--U

•>

fi

a7

—Jt

• /■

Wï

W//K fi, 4?

Z(/

Ls«. .Ak

Jjcfi

■ 1-SOO.

fl

Cu_

-t^. <fefc ! i:/so

Suj^ik 22.

a:!—Ł,

fio X i-O m.

- -Ml.

'3JU

fi*. do? Tf 'fis-

ikf?t

lJ

AA

Ut

:>*    m,.

T^jr #

<w

m

UAUf

: •:

</

ćfiy. SX.

-El

£=3

JS-pfi S3.

OA

fiyipfnjfy

mi

Wi

< -\-

M.

mi, nie mogłoby być trwałem i przedstawiałoby | dolnej EcDF, w której pierwszym objawem ciśnie-poważne niebezpieczeństwo, gdyż przez osłabię- nia od strony podszybia będzie raczej podnoszenie filarów bocznych mogłoby samo wywołać ciś- i nie się w górę części bc, niż pęcznienie ścia-nienie stropu. Przez wzgląd więc na trwałość ny cD.

wyrobisk należało zrezygnować z szerokiego pod-    W całej warstwie, przedzielającej pokłady

kroju, odpowiadającym obu przedziałom wydoby-walnym i dopiero w pewnej wysokości nad chodnikami dolnymi w węglu zostawiono filar pod lewym przedziałem, na którym zatrzymuje się klatka z przeciwwagą, gdy druga klatka jest w górze (rys. 79). Wysokość dna przedziału lewego nad poziomem szyn w chodnikach dolnych powinna równać się wysokości, na jaką w górze przeciwwaga może podnieść się nad poziomem podszybia w pokładzie Szczęsny. Ponieważ koło hamulcowe zostaje na swojem miejscu (rys. 84), przeto wysokość ta może równać się najmniej różnicy poziomów starego i nowego podszybia czyli 3 m, lecz ponieważ przeciwwagę można podnieść prawie pod samo koło hamulcowe, różnicę tę można zwiększyć do 5 m.

Szybiki, działające z przeciwwagą, dają możność spuszczać urobek z różnych poziomów. Po-

szybia i zadowolić się wązkiem, urządzonem na- Karolinę Górną i Dolną, szybik pogłębiono w prze-przeciw jednego tylko przedziału klatkowego.

Widzimy więc, że warunki miejscowe tak na dole jako i na górze zgodnie zmuszały do korzystania tylko z jednej klatki, zamieniając drugą na przeciwwagę. Na wybór zaś przedziału wpływa tylko podszybie górne, gdyż na dole, jak widzieliśmy, można jednostajnie przystosować się do każdego przedziału. Na górze i w tej kwestyi czynnikiem miarodajnym są warunki mechaniczne budowy podszybia w związku z podszybiem w pokładzie Fanny. Nie można podszybia urządzać naprzeciw przedziału lewego, gdyż ciśnienie, które może ujawnić się wzdłuż ścian bocznych, może ściąć warstwę, dzielącą oba podszybia w linii ab (rys. I górny), tymczasem przy położeniu środko-

---<_

W,

'///, nieważ stare dolne podszybie szybika 4-go w prze-7/Z ; dłużeniu pochylni 16-ej stoi pod pokładem Karo-—.    ——- -wrCfTA ^rja Grórna, przeto mając możność bezpośrednie-

J)

/^//y///J^/////////////////7///////y^//////Y/////, go korzystania z szybika 4-go, postanowiono przy-

ÄJ

Va

" stąpić z tego poziomu do odbudowy pokładu j Karolina Górna (rys. 82 i 79).

7/Z ¹ Mamy zatem dosyć złożone zadanie przewie-//Z ; trzania robót w dwóch poziomach, posługując się Z//////, | tylko jednym szybikiem. Zadanie tern bardziej

77

Rys. I.

wem podszybia dolnego (rys I dolny) unika się tego niebezpieczeństwa. Gdyby nawet nastąpiło zawalenie się tej warstwy nad podszybiem dolnem, to postać wyrobiska, jaka przy tern tworzy się w wypadku drugim, jest pewniejsza, niż w pierwszym, bowiem, oczywiście, ściana prostolinijna AB w wypadku pierwszym łatwiej mogłaby poddać się skażeniom przy objawach ciśnienia bocznego, jako skutku ciśnienia ogólnego, niż ściana łamana AbcD w wypadku drugim. W tym ostatnim wypadku możliwe jest nawet, że ciśnieniu bocznemu przeważnie będzie ulegała tylko jej górna część Ab, podczas gdy część dolna cD w znacznie mniejszym stopniu będzie ulegała wpływom ciśnienia ogólnego, co da się łatwo spo-strzedz z rysunku I-go, przedstawiającego pionowy przekrój ogólny wzdłuż filarów oporowych. Istotnie, przy powszechnem ciśnieniu stropu filary w wypadku 1-ym przedewszystkiem ściska się filar ABCD, podczas gdy w wypadku drugim ulega ściskaniu przedewszystkiem filar Ab CE o połowę niższy, a zatem oporniejszy i dopiero przez niego ciśnienie stropu udziela się części

kowy; nawet przedział drabinowy nie został do pokładu Karolina doprowadzony, jak również podszybie w pokładzie Szczęsny nie łączy się z tym przedziałem. Pozostaje więc rozwiązać oprócz kwestyi przewietrzania jeszcze kwestyę komuni-kacyi. Oczywiście tego wszystkiego nie można było rozwiązać zapomocą tylko przegród.

Na poziomie pokładu Karolina Grórna oprócz pochylni 16-ej przebita była za uskok 3—3 pochylnia równoległa do niej dl (rys. 82), która za uskokiem była połączona z samą pochylnią przecinką p. Po wybraniu filarów oporowych przy pochylni 16-ej pozostały części jej leżące za uskokiem; nadto od strony zawaliska zrobiono w nich tamy klocowe k. Chodnik, równoległy do pochylni, w części między przecinką p i tamą klocową został połączony z pokładem Karolina Dolna specyalnym szybikiem s, który zastąpił dział drabinowy szybika 4-go. Z tego samego chodni-na ka poprowadzona została pochylnia R w pokładzie Karolina Grórna i chodnik równoległy q z lewej strony przez przecinkę, rozpoczętą naprzeciw przecinki P.

W przecince P została zbudowana przegroda powietrzna klmn. Rozpoczęta przy rogu ky

utworzonym przez ściankę górną przecinki, pro- dzie tym z podszybia południowego poprowadzo-wadzącej do chodnika równoległego do pochylni no w obie strony chodnik główny 00 (rys. 81). R w pokładzie Karolina Górna i lewą ścianą Zachodnią jego część w e połączono szybikiem z chodnika równoległego do pochylni 16-ej; prze* przecinką tz w pokładzie Fanny. Tym sposobem, groda została przeciągnięta na ukos do rogu prze- żeby trafić na roboty w pokładzie Szczęsny trze-ciwległego, daîej przeciągnięto ją w przecince R, ba podnieść się przedziałem drabinowym na po-dzieląc ostatnią na dwie części nierówne: górną kład Fanny i następnie przez szybik e zejść do szerszą i dolną węższą. W pochylni 16-ej w m pokładu Szczęsny. Tą samą drogą kieruje się na przegroda została załamana i poprowadzona do roboty pokładu Szczęsny i prąd powietrza, szybika przy prawej ścianie pochylni w takiej W tym celu przegroda powietrzna, dzieląca dział samej odległości od niej jak w przecince P    drabinowy od pozostałej części szybika, podnosi

W n przegroda łączy się z przedziałem drabino- się przez pokład Szczęsny do pokładu Fanny wym szybika. Obok załamów / i m w przegro- (rys. 84), gdzie na poziomie podszybia zrobiono dzie zrobione są małe drzwiczki przejściowe, rodzaj skrzyni z dwóch przegród: pionowej ab, Część szersza przecinki P łączy się bezpośrednio stanowiącej przedłużenie przegrody szybika. i po-z przedziałem wydobywalnym szybika 4-go i w ziomej cd (rys. 79, 80 i 81). Tunel, utworzony z niej została położona droga od pochylni i? pokła- boków ścianką ab i prawą ścianką szybika, a z du Karolina Górna do szybika.    góry ścianką cd przedłużono w tył (na północ)

//

W*

7Ą

/i

7/

7/

/////

7/

HtPc.

3.PÖH- - -

i-

/-f—î

/,

//U.

7/y

rrr

TT

//

7: Vf.

ss

W pokładzie Karolina Dolna w chodniku, łączącym szybiki S i 4-ty (rys. 83), pomiędzy nimi zbudowana została tama T. Świeże powietrze na dole, wstrzymane tamą J, wznosi się szybikiem pomocniczym S do góry na poziom pokładu Karolina Górna (rys. 82). . Tu, spotykając przegrodę klmny dzieli się na dwie części. Jedna idzie na roboty pokładu Karolina Górna, zawraca więc w lewo do przecinki na chodnik równoległy do pochylni R i ostatnią schodzi z powrotem na szeroką część przecinki P, przechodzi przez nią na pochylnię 16-tą do szybika 4-go i dalej schodzi na dół do pokładu Karolina Dolna. Część druga kieruje się na prawo wązkim przedziałem przecinki P i pochylni 16-ej do przedziału drabinowego szybika 4-go, ostatnim wznosi się w górę, w górze przechodzi do przedziału klatek i schodzi na dół, łącząc się na poziomie pokładu Karolina Górna z częścią pierwszą prądu.

Pozostaje do wyjaśnienia przewietrzanie i komunikacya w pokładzie Szczęsny. W pokła-za szybik, (rys. 81), przyczem jego wylot wchodzi tu w tamę A i zostaje otwartym; drugi wylot od strony południowej zakrywa się ścianką x, w której urządzone są drzwiczki przejściowe. Wewnątrz skrzyni ściana węglowa przeciwległa do ścianki ab jak również i w całym przedziale drabinowym oszalowana jest szczelnie deskami, ponieważ stara zwietrzała ściana węglowa może w wielu miejscach tworzyć połączenia za deskami z drugą stroną szybika. Skrzynia abcd jak również i tama A zrobione były z desek fugowanych. Na skrzyni abćd umieszcza się hamowacz, który, mając przed sobą otwarty szybik, widzi podszybie w pokładzie Szczęsny. W perspektywie rysunki skrzyni 85 i 86, przedstawiające jej wyglądy, pierwszy z górnego podszybia południowego, drugi z dolnego północnego, wyraźnie pokazują jej budowę.

(c. d. n.).

Henryk C sec sott.

Przemysł cynkowy w Królestwie Polskiem w czerwcu r. 1907.

Wydobywanie galmanu. W czerwcu r. 1907 wytwórczość galmanu była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 wydobyto więcej (-j-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa kopalni

Czerwiec

j Od początku ; roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

0/

/o

pudów

Bolesław Józef . Ulisses

60 701 56 400 182 380

329892 504 216 1 179 305

50 o55

39 237 193 37 r

3°3 4i9 242 724 ¹ 215 931

—    ¹⁰ 635

—    17    143

-f 10 991

4- I I

os ~

Oh O OO

—    26    473

—    261 492

4-    36    626

I I 4-

OH

00 to OO

Razem

299 481

pudów.

— 1Ó787 ; —

282 694

1 762 074

Podług gatunków wytwórczość galmanu była następująca: gruby 110386 pudów i drobny 172 308

2013413

251 339

12

Wytwórczość galmanu z błyszczem ołowiu była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 wydobyto więcej (-{-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa kopalni

Czerwiec

Od początku roku do 80 czerwca

Czerwiec

Od jjoczątku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

0/

/ o

pudów

Bolesław Józef . . Ulisses .

25 034

164 742

168

308

20557

167 964

4 477

168

18

100

3 222 “b 2

308

100

22 776

41 366

*3529

50193

9247

4¹

-J-    8827    -j-    21

Razem

47 97⁸

34086    218157 I —13892

Dnia 30-go czerwca pozostałość wydobytego zarobili 27 774 ruble. Przeciętny zarobek jednego galmanu na kopalniach wynosiła 836770 pudów, robotnika na dniówkę wynosił 98 kop. Wy galmanu z błyszczem ołowiu 295 706 pudów.    padków nieszczęśliwych z robotnikami było: 10-

W czerwcu r. 1907 w 3-ch czynnych kopal- zakończonych częściową niezdolnością do pracy, niach galmanu przeciętna liczba robotników wy- i 16, zakończonych wyzdrowieniem zupełnem. nosiła 1185. Robotnicy odrobili 28448 dniówek i

Płukanie galmanu. W czerwcu r. 1907 wytwórczość galmanu płukanego była następ uj ąc a :

20Ö 416

29

-j- ¹¹ 741    +    5

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 otrzymano więcej (-[-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa płuczki

Czerwiec

Od początku roku do 80 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

0/

/o

pudów I

86650

539 ²39

155890

506 725

86712

29730

103050

532 348 -f 106 810 581 860

62

68g i

-j-    ²973°

—    52 840

4~ 106810 + 75 135

4- +1 I «

Wytwórczość błyszczu ołowiu była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 otrzymano więcej (44 albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa płuczki

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

°l I o

pudów

0/

/ o

Bolesławska Olkuska .    .    .    .

Mechaniczna, .    .

co

24 181

r 528

4040

192

300

en

oc

49

— r 1 927

4- 7⁰²4    ~b

4_ 1708    4- 890

Razem .

3605

²4 373

5868

21 178

-j- 2 263    4~    63    — 3195

13

Dnia 30-go czerwca    r. 1907    pozostałość galma-    cy odrobili 5 421 dniówek i zarobili 3 521 rubli,

nu    płukanego na płuczkach    wynosiła 656939    Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę

pudów, błyszczu ołowiu    2 962    pudy.    wynosił 65 kop. Wypadki nieszczęśliwe z

W czerwcu r. 1907    w 3-ch czynnych płucz-    robotnikami były 2, zakończone częściową nie-

kach galmanu i błyszczu ołowiu przeciętna liczba zdolnością do pracy i 3, zakończone wyzdrowie-zatrudnionych robotników wynosiła 226. Robotni- niem zupełnem.

Wytapianie cynku. W czerwcu r. 1907 wytwórczość cynku była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 otrzymano więcej (-[-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa huty

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

°/

/o

pudów

0/

/o

Paulina Konstanty. Będzin .    .

18983,25    108458,25

12165    69570

17 617

107774

19212,5° 12 412 18 192

”5 507,75 7² 539 108028

+++

KJ\ tO tO

VI -U to en VI KO

to

Ol

+ + 4-

<N co

i- 7 °49,5° + 2969

~f~    ²54

+++

rv TT o

Razem .    .    48765,25    285802,25    49816,50    296074,75 -{-1051,25    4"    ² + I027²,5° +    4

Wytwórczość pyłku cynkowego była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 otrzymano więcej (44 albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa huty

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

pudów

°l I o

pudów

2885,30

451

732

14951,20

2146

4197

3150.,60    14118,30 -j- 265,30

2894 4326

427

610

24

122

OU KO

I ++

VO    co

CO

Razem .    .

4 068,30

Dnia 30-go czerwca r. 1907 pozostałość wytopionego cynku w hutach wynosiła 43 083,75 pudów, pyłku cynkowego 6483,10 pudów.

W czerwcu r. 1907 w 3-ch czynnych hutach cynkowych przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 915. Robotnicy odrobili 21 946

21 294,20

4187,6c;    21338,30 4-    119,3° 4-    3 +    44,I°+ o

dniówek i zarobili 28752 ruble. Przeciętny zarobek jednego robotnika wynosił na dniówkę 1 rub. 31 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było 6, zakończonych wyzdrowieniem zupeł-nem.

J. H.

Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem w czerwcu r. 1907.

Węgiel kamienny. W czerwcu r. 1907 wytwórczość węgla kamiennego w Królestwie Polskiem była następująca:

Rok 1906

Rok 1907

W r. 1907 wydobyto węgla więcej (4-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa

kopalni

Właściciel lub dzierżawca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do 30 czerwca

centnarów metrycznych

ctr. metr.

ctr. metr.

Franciszek Mikołaj .

Jan

Grodziec I Grodziec I.

An tor i .

Reden I .

Reden II .

Tadeusz II Staszyc .

Helena .

Andrzej I Alwin a .

Flötz Rudol Matylda .

Jakób. .    .

Wańczyków Andrzej III Jadwiga .    .

Warszawskie .    .

Franc.-Włoskie .

Spadk. hr. Walewskiego St. Ciechanowski .    .    .

To w. Grodzieckie.    .    .

Dz. Schön i Lamprecht Tow. Franc.-Rosyjskie i

Jzierż. M. Żołędziowsk „    J. Wrzosek .

»    W. Szyszkin .

„    W. Kondaki .

„    P. Woyde. .

„    K. Płodowski

„    A. Zieliński .

„    J. Wrzosek .

„    St. Modzelewski

355 47⁸

239 982 264 951

45²442 22 350

293 650

47 3°° 380 370

439693 326652 180 661

⁶ 55¹

12 440 34827 J39 884 93 580

26 200

8015

2812

6 140

x9 778 1 800

*6785

561

2 372 046

395 33¹

r 712 007

¹    574 393

2    630 160 128155

2 084 410 358 240

2 585 533 434992

² 399 575 1 985 962

1 173 447

347995 498 072 40035

39¹ 477 57700

521 786 416245 203 084

47 57°    4 196

32 036 45 414 3r9 458 88 143

80781

12 440 193 441 736932 46854 t 268 404 156 948 143970 23040 40 440 50 248

43 999 151 023 21 040 121 977

3¹ 9r7 197 062

² 37 930 i 701 402 586 060

436 731 68865

17704 4056 6798 26 796

7992 19 134

7 3T4

7036

142 299 29 820

51975 156 676 39623 136 807 ² 150 44 804 11 156

-f 39⁸53,+ 11 -h 107206 -j- 45

4" 83044 4- 31

4" 45630 -j" ro +    i₇⁶⁸5    -f    79

4- 97 ⁸²7 4" 33 -|- 10400 -f- 22

4- 54622 4- 14 -f 82093 4- 19

-j-    89592    -|-    ²7

-f- 22 423 -J- 12

4- 6

² 355

36

4- J9 596(4- I5⁸

+ ¹⁰ 5⁸7|+ 30

4- 179574:4- ¹²⁸

—    5    437j —    ⁶

4" 80781'4--

—    26200. — 100

+ 1 4-4-4-4-4-4-

£ <3 2 # R S

'■O____to1    00 00 £

w cr>

H- 4-4-4-4-4-

121

44

35

344

i4

501 _ ioo 7 °3⁶ -f- —

4- 138750

4- 359 69¹

4- 615533

4- 398556 4- 7² 075

4- 371390

—    5⁸ 64°

4- 52403 4- ²

4- 565*99 4- 300 322

—    43 498 >5653

4_ 184622 4" 44 4⁸9

4- 964470 4- 1T7 5²5

4-    ¹¹379

—    75 105

_    23 040

_j_ loi 859 4- 252

—    20 428

4,    . 7976 4- 18

4-    5653 4- 3

4- .18583 4 88 4 I4⁸3°j4 i2

—    5 i64| — 71

4 448o4j 4 — 4 h 156! 4 —

4 21 4 39 4 *5 4 56 4 >⁸

16

4 ²4 4 15

33

41484 4 ²3

-h 'V 4 ²5

4 3

5²

100

41

Podług gatunków wytwórczość węgla w czerwcu r. 1907 była następująca: gatunki grube 2136208 ctr. metr. (49,52°/₀), gatunki średnie 693 382 ctr. metr. (16.08%) i gatunki drobne 1483859 ctr. metr. (34,40%).

Dnia 30-go czerwca pozostałość wydobytego węgla na kopalniach wynosiła: gatunki grube 251425 ctr. metr., gatunki średnie 132 926 ctr. metr. i gatunki drobne 145 649 ctr. metr.

Rozchód węgla w czerwcu r. 1907-go był następujący (w ctr. metr.):

W czerwcu roku 1907 w 24 kopalniach węgla kamiennego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 20662. Robotnicy odrobili 495 886 dniówek i zarobili 666370 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 1 rb. 34 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było 3, zakończone śmiercią, 38, zakończonych częściową niezdolnością do pracy, i 483, zakończone wyzdrowieniem zupełnem.

Użyto na własne Sprzedano potrzeby kopalń

Razem

Gatunki grube „    średnie

„    drobne

Razem:

Rozchód węgla na własne potrzeby kopalń składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr):

22 078 63801 303077

2124 588    2146666

659 501    723 302

1162 140    1465217

388956    3946 229    4 335 185

Rodzaj rozchodu

Gatunki ! Gatunki grube średnie

Gatunki

drobne

Razem

Opał dla pracujących, opalanie domów zbornych i zabudowań kopalnianych .....

Opalanie kotłów parowych ........

Skreślono węgiel, który stracił wartość . .

18 436

Ó2 622 !

3642

1 179

3776;    84834

291 688    296509

7613    7613

22 078

Rozchód węgla sprzedanego składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr.):

Razem

63 801

303077    388956

Rodzaj sprzedaży

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

Gatunki

drobne

Razem

Sprzedaż na kopalniach

Wysyłka drogami Żelaznami ......

Wysyłka drogą wodną

82 92O    64 163;    85 637! 232 720

2 032 308 593 723! i 071 668j 3 697 699 936°! IÖI5! 4835    [5810

1907 wytwórczość węgla brunatnego w Królestwie Polskiem

W r. 1907 wydobyto węgla więcej (-j-) albo mniej (—), niż w r. 1906

Od początku roku do 30 czerwca

Czerwiec

Rok 1907

Rok 1906

33

a?

ctr. metr.

O'Ç

ctr. metr.

—    59 599

—    l7 r53 -j- 55 240

21 512

35

-|-

060 g -{-

+ ²⁰ 533

■BOAvaezo 08 op ni(o.i mąąbzood po

O0IAN.J8Z0

BOAI9ZO 08 op TUfOJ njfptezood po

O0TAV.T0ZQ

centnarów metrycznych

120 866

199 321 55 ²4°

30936

12443

180 465 216474*

22 846

375 4²7

43 379

39⁶939

22 846

Razem:

2124588    659501) I16214O 3946229

Drogom żelaznym kopalnie sprzedały 890 317 ctr. metr. węgla grubego i 3 180 ctr. wetr. węgla średniego.

Wysyłka węgla drogami żelaznemi podług kierunków była następująca (w ctr. metr.):

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

Gatunki

drobne

Razem

W Królestwie Boiskiem

Za Białystok

„ Brześć . .

„ Kowel

„ granicę

13 180

424141

492    27 956

5280    17630

I25    58 353

89498    145092

Razem:

2 032 3081 593 723 j r 071 668 3 697 699

Węgiel brunatny. W czerwcu r. była następująca:

Właściciel lub dzierżawca

Nazwa

kopalni

Tow. Poręba ....

P. Strzeszewski .    .    .    .

Witkowski i Morkis .    .

Katarzyna . Nierada .    .

Kazimierz II

Razem . .

Dnia 31 czerwca r. 1907 pozostałość wydobytego węg]a na kopalniach wynosiła 7779 ctr. mtr.

Rozchód węgla w czerwcu r. 1907 wynosił 42 919 ctr. metr. i składał się z następujących pozycyi: 1) użyto na własne potrzeby kopalń 1060 ctr. metr., 2) sprzedano 41859 ctr. metr. Rozchód węgla, użytego na własne potrzeby kopalń, składał się z następujących pozycyi: 1) opał dla pracujących, opalanie domów zbornych i zabudowań kopalnianych 605 ctr. metr., 2) opalanie kotłów parowych 455 ctr. metr.

Sprzedaż węgla składała się z następujących

pozycyi: 1) sprzedaż na kopalniach 18 773 ctr. metr., 2) wysyłka drogami żelaznemi 23086 ctr. metr. Wszystek węgiel, wysiany drogami żelaz-nomi, pozostał w Królestwie Polskiem.

W czerwcu r. 1907 w 2 kopalniach węgla brunatnego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła261. Robotnicy odrobili 6 274 dniówki i zarobili 4 370 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 70 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami nie było.

J. H.

Przemysł górniczo-hutniczy w Galicyi w r. 1906.

Ruda żelazna. Przedsiębiorstw zgłoszonych w roku 1906-ym było wogóle 16, z tych 12 w okręgu Krakowskim, 2 w Jasielskim, 1 w Dro-hobyckim, 1 w Stanisławowskim.

Wydobywano rudę w jednym tylko okręgu Krakowskim, przyczem zajętych było 95 robotników, t. j. o 36 więcej, niż w roku poprzednim.

Wydobyto:

Limonitu .    .    64 240 c. m. wartości 35 416 koron

Rudy darniowej . ___

Razem rudy

żelaznej .    70 900 c. m. wartości 38 413 koron

t. j. o 10 358 c. m. (12,75%) wartości o 632 korony (1,62% mniejszej, niż w roku poprzednim.

Cena przeciętna rudy wynosiła 54,18 b. za 1 centn. metr., była zatem o 6,13 h. większą, niż w roku poprzednim. Z wytwórczości tej poszło 35 302 c. m. limonitu i 9 771 c. m. rudy darniowej do huty żelaznej arcyksiążęcęj w Czyńcu, a 17 377 c. m. wywieziono do hut na Śląsku pruskim.

W hutach żelaznych arcyksięcia Fryderyka w Węgierskiej Górce nie wytapiano w tym roku wcale żelaza, gdyż wielki piec został zupełnie rozebrany, co stało się powodem mniejszej o 13 255 c. m. (100 % ) wytwórczości surowca.

W 3-ch piecach kopułowych, z których równocześnie 2 tylko były w ruchu, wytworzono odlewów 85 955 c. m., t- j. o 10 435 c. m. więcej, niż w roku poprzednim, wartości 1 227 437 koron, t. j. o 173 933 kor. więcej, niż w roku poprzednim.

Z wyrobionych odlewów sprzedano 76 125 c. m. w Galicyi, Bukowinie, Śląsku, Morawach, Czechach, Niższej i Wyższej Austryi, Solnogrodzie, Karyntyi, Krainie, Styryi, Pobrzeżu, Tyrolu, a 6 661 c. m. wysłano do Węgier. Wytwórczość rudy, przypadająca na jednego robotnika, była w krajach Austryi w r. 1906 następująca:

6 660 „ „

2 997    „

4 776 c. m. 4628 , , 1 023 „ , 934 „ „ 746 , , 666 ; „ 511 , „ 151 , „ 133 „ „ 122 „ „ 44 „ ,.

Z powyższego zestawienia widzimy, że Ga-licya, która w roku poprzednim zajmowała miej-ce trzecie po Styryi, w r. 1906 zeszła na piąte.

Ruda ołowiana. W r. 1906, podobnie jak w latach poprzednich, jedno tylko przedsiębiorstwo wydobywało w Galicyi rudę ołowiu, przyczem zajętych było 447 robotników, t. j. o 128 robotników mniej, niż w roku poprzednim. Wydobyto 38 385 c. m. rudy ołowiu, t. j. o 29 165 c. m. (43,18% mniej, wartości 768 481 kor. czyli o 234 630 kor. (23,39% mniej, niż w roku poprzednim, mimo, że cena średnia rudy ołowiu za 1 c. m. w r. 1906 wynosiła 20 kor. 2 h., t. j. była większa o 5 koron 17 ń.

Całą wydobytą rudę wysyłano do huty Walter Cronek obok Szopienic na Śląsku pruskim. Oprócz tego wytwarzano ołów hutniczy (Hüttenblei) jako wytwór uboczny w jednej hucie cynkowej, a mianowicie: 95 c. m. wartości 3 643 kor., w cenie przeciętnej 38 kor. 35 h. za 1 c. m. Z ilości tej i z zapasów dawniejszych tylko 9 c. m. spotrzebowano w Galicyi, a lOO c. m. wysłano do Śląska Austryackiego.

Z ogólnej wytwórczości ołowiu metalicznego*) w całej Austryi przypadło w r. 1906 na Ka-ryntyę 64,02 %

14,00%

na

na Czechy 21,92 % , na Krainę Galicyę 0,06 % , czyli że wytwórczość

■>

rolnictw a.

*) Podług ostatniego rocznika statystycznego ministerstwa

*1 W zestawieniu za rok 1905 popełniono błąd. podając udział w procentach wytwórczości ołowiu metalicznego, jako procent wytwórczości rudy ołowiu krajów Austryi.

w Galicyi zmniejszyła się w roku 1906 o 0,01 % . Wytwórczość krajów w Austryi tak przedsta

wia się:

Kraj

Liczba

robotn.

Wytwórczość w cent. met.

Wartość Cenaprze-w koron. ciętna

Karyntya

Galicya

Czechy

Tyrol

t-L 00

t— TT "ç+t CO

Cn ■<] 00

145 430 38 385 10 850 2 165

3 509 962 768 481 180 707 57 283

24 k. 14 h. 20 k. 02 h. i 16 k. 66 łi. ; 26 k. 46 łi. i

pyłku cynkowego wynosiła 52 k. 47 h., t. j. wzrosła w r. 1906 o 2 k. 52 łi.

Ogólna wytwórczość cynku wynosiła 75 256 c. m. czyli była o 9 748 c. m. (14,88% większa, niż w roku poprzednim. Wartość jej wynosiła 4 573 489 kor., t. j. była o 888 646 kor. (24,12%) większą, niż w roku poprzednim. Cena cynku wynosiła 66 k. 77 h., t. j. wzrosła o 4 k. 52 h.

1 c. m.

za

Razem

3 528 I 196 830 I 4 516 433

Jak widać z powyższego zestawienia Galicya zajmuje pod względem wytwórczości rudy ołowiu wśród krajów Austryi drugie z kolei

miejsce.

Ruda cynkowa. Z 17-tu zgłoszonych przedsiębiorstw górniczych było w r. 1906 w ruchu tylko 2, które zatrudniały razem 27 robotników,

Wytwórczość w tych 2-ch przedsiębiorstwach wynosiła 4 790 c. m. wartości 5 982 kor. była zatem o ¹/₃ wytwórczości roku poprzedniego, t. j. o 2 794 c. m. mniejszą. Wartość jej była o 1626 koron mniejszą. Cena przeciętna wynosiła 1 kor. 25 h. za 1 c. m. Oprócz tych przedsiębiorstw zajmowało się także wytwórczością cynku jedno przedsiębiorstwo, wydobywające rudę ołowiu. Przedsiębiorstwo to w r. 1906 wydobyło 15 465 c. m. rudy cynkowej, wartości 151567, t. j. o 13 210 c. m. wartości 26 676 kor. mniejszej, niż w roku poprzednim. Cena przeciętna rudy cynkowmj wynosiła 9 k. 80 h., była więc o 3 k. 58 h. niższą od ceny w r. 1905.

Ogólna wytwórczość rudy cynkowej wynosiła 20 255 c. m. wartości 157 549 k., była zatem mniejszą o 16 004 c. m. (44,14% wartości 28 302 kor. 115,23 % ) mniejszej, niż w roku poprzednim. Średnia cena cynku za 1 c. m. wynosiła 7 k. 78 h., czyli była 2 k. 65 h. mniejszą, niż w roku poprzednim.

Z wydobytych rud cynkowych i z pozostałości z roku poprzedniego odstawiono 5 349 c. m. do huty cynkowej w Krzui 15 350 c. m. wysłano do huty Wilhelminy na Śląsku pruskim. W r. 1906 były w biegu również tylko 3 huty, które zatrudniały 872 robotników, t. j. o 117 więcej, niż w roku poprzednim, i wytopiły 70 636 c. m. cynku, t. j. o 9 426 c. m. (15,40% wdęcej, niż w roku poprzednim. Wartość wytopionego cynku wynosiła 4 331 064 kor., t. j. o 860 917 kor. (24,81 % ) więcej, niż w roku poprzednim. Cena za 1 c. m. wynosiła 61 k. 32 h., t. j. o 4 k. 63 h. więcej, niż w roku poprzednim.

Oprócz tego otrzymano 4 620 c. m. pyłku cynkowego wartości 242 425 kor., t. j. o 27 729 kor. więcej, niż w roku poprzednim, ponieważ cena

Do wytwórczości tej użyto 53 388 c. m. kupionego w kraju galmanu wartości 42 694 k., 19 876 c. m. galmanu, sprowadzonego z Niemiec, wartości 180 815 k., dalej 4 373 c. m. zakupionej w kraju blendy cynkowej wartości SI 944 k., 209 055 c. m. blendy cynkowej, sprowadzonej z zagranicy, a mianowicie: 206 747 c. m. z Niemiec,

2    308 c. m. z Węgier, wartości łącznej 2 229 753 kor.; oprócz tego 3 920 c. m. zakupionego w kraju i 6 000 c. m. sprowadzonego z Prus materyału cynkowego wartości 96 236 kor. i 156 000 kor. Do wytopienia cynku w hutach zużyto 13 786 c. m. koksu (Zinders) wartości 10143 kor., 30 206 c. m. zakupionego w kraju koksu (Zinders) wartości 12138 k. i 26 378 c. m. pyłu cynkowego wartości 16 076 kor., dalej sprowadzonego z Niemiec 25 000 c. m. koksu (Zinders) i 50 235 c. m. koksiku (Kokszinders) włącznej wartości 59 877 kor., wreszcie 380198 c. m. galicyjskiego węglą kamiennego, wartości 154 725 kor. i 377 291 c. m. węgla kamiennego, sprowadzonego ze Śląska pruskiego, wartości 286 435 kor. Pabryka bieli cynkowej w Niedzieliskach przerobiła 7100 c. m. cynku krajowego wartości 418 900 kor. i 21000 c. m. cynku, sprowadzonego ze Śląska pruskiego wartości 1 239 000 kor., razem 28 100 c. m. cynku wartości 1 657 900 kor. przy użyciu 5 067 c. m. koksu krajowego oraz 8 998 c. m. galicyjskiego i sprowadzonego z Niemiec węgla kamiennego wartości łącznej 57 430 kor. i wytworzyła z tego materyału 28100 c. m. bieli cynkowej, t. j. o 5 774 c. m. więcej, niż w roku poprzednim, wartości 1 742 200 kor., czyli większej o 467 221 kor., niż w roku poprzednim. Cena bieli cynkowej wynosiła 62 k., t. j. wzrosła o 4 k. 89 h. za 1 c. m.

Zbyt cynku wynosił w kraju 46 406 c. m., pyłu cynkowego 1 304 c. m., biełi cynkowej 7550 c. m. Oprócz tego wysłano 14 559 c. m. cynku i

3    240 c. m. pyłu cynkowego do Węgier, Niemiec i Ameryki, wreszcie 20 550 c. m. bieli cynkowej do Niemiec, Rosyi, Anglii, Szwecyi, Norwegii, Danii, Francyi, Ameryki.

Z zestawień powyższych widzimy, że jakkolwiek Galicya pod względem wytwórczości rudy cynkowej zajmuje pośród krajów Austryi miejsce czwarte, to pod względem wytwórczości cynku przypada jej pośród krajów koronnych tej monarchii pierwsze miejsce w udziale. Z ogólnej ilości wytopionego w Austryi cynku przypada na

za-

na Styryę 26,86%, na Krainę

Wytwórczość rudy cynkowej była w krajach Austryi następująca:

Galicyę 69,66%, 3,48%.

Kraina .

Kraj

Liczba

robotn.

Wytwórczość w cent. met.

W art ość w koron.

Karyntya Tyrol Czechy Galicy a Styrya

Razem

Kobotnicy zatrudnieni przy I rudach ołowiu

27

44

245 017 29 906 24 331 20 255*)

861

1 970 230 287 397 336 526 157 549 1 291

574    320 370    2 752 993

2 258 „ ,

Z powyższego zestawienia widzimy, że Ga-licya, która pod względem wydajności, przypadającej na jednego robotnika, zajmowała wśród kra-,    , jów Austryi w r. 1905 miejsce z rzędu dziesiąte,

q i ri ii ! w r- 1906 wysunęła się na drugie; wytwórczość ^ j jej na jednego robotnika była w roku 1906 o ^    ^ I1, 3 989 c. m. większa, niż w roku poprzednim.

1 1 50 1    W zestawieniu porównawczem z Galicyą wy-

L c. OU n. twórczość krajów Austryi tak się przedstawia:

Cena

Wytwórczość cynku była następująca:

Kraj

‘ Liczba irobotn.

Wytwórczość w cent. met.

W artość w koron.

Cena

Kraj

Liczba

robotn.

Wytwórczość w cent. met.

W artość w koron.

Cena

Gralicya

872    75 256 ! 4 573 489

Styrya

221    29 019

1815 014

i 61 k. 32 h., I cynk

152 k. 47 h. py-[łek cynkowy

¹ 63 k. 05 h. cynk

57 k. 05 h. pyłek cynkowy

Kraina

Razem

46    3 761    225 660

1 139    | 108 036 I 6 614 163

60 k.-h.

W ęgiel brunatny. Wytwórczość węgla brunatnego przedstawia się w roku 1906 bardzo niekorzystnie, z powodu zupełnego zamknięcia kopalni w Dziurowie—Nowosielicach, należącej do spadkobierców po ś. p. Leopoldzie Lityńskim, która w roku poprzednim wydała 346 342 c. m. węgla. W roku 1906 wydobywało węgiel brunatny jedno tylko przedsiębiorstwo hr. Romana Potockiego w Potyliczach, przyczem zatrudnionych było 47 robotników, t. j. o 325 mniej, niż w roku poprzednim. Wydobyto węgla 247 000 c. m., czyli o 223 91^ c. m. (47,55%) mniej, niż w roku poprzednim, wartości 148 200 k. czyli o 340 832 k. (69,69%) mniejszej, niż w roku poprzednim. Cena wynosiła 60 h. za 1 c. m., t. j. była o 43,85 h. mniejsza, niż w roku poprzednim.

Wydajność węgla brunatnego na jednego ro-' botnika krajów Austryi przedstawia się, jak następuj e

Czechy

Styrya

Austr. W.

Kraina

Morawy

Dalmacya

Kary n ty a

Istrya

Galicya

Austr. N.

Tyrol

Śląsk

Grorycya i

Gradyska

©comioioioooo^raco io

lOHb-tMHOlNlO^OOH CO CO lO CO CO CO IO CO CO CO T—i T—1 CO —!

2007583021 78208793 27 949555! 19601543 4224080;    2747032

2992088;    1827035

1906620!    730538

1555526    891043

1155985:    898929

570933    560740

247000,    148200

222332    112858

81000    101322

10630

3085

38,95 h. 70,13 h. 65,03 h. 61,06 h. 38,32 h. 57.28 h.

77.76    h. 98,21 li. 60,00 h.

50.76    ii. 1 k. 25 li.

49.76    k.

4936 1 k. 60 h.

5289

Razem 53 064 |241677136;105838258|

Czechy .....

Gralicya.....

Śląsk......

Morawy.....

Austrya Wyższa „ Niższa .

W tej liczbie zaajduje się 15465 c. m wartości 151 567 k. wydobytych. jako wytwór uboczny przy rudach ołowiu.

Z ogólnej wytwórczości przypada na Czechy 83,07%, Styryę 11,57%, Austryę Wyższą 1,75%, Krainę 1,20%, Morawy 0,79%, Dalmacyę 0,64%, Karyntyę 0,48%, Istryę 0,24%, Galicyę 0.10%, Austryę Niższą 0,09%, Tyrol 0,03% i Śląsk 0,1%-Procentowy udział Galicyi w wytwórczości ogólnej spadł w r. 1906 o 0,10%.

Węgiel kamienny wydobywało w r. 1906 podobnie, jak w poprzednim 8 przedsiębiorstw, wszystkie w Wielkiem Księstwie Krakowskiem. Robotników było ogółem zatrudnionych 4 787, t. j. o 268 więcej, niż w roku poprzednim. Wyrobiono razem 13 036 862 c. m., t. j. o 1854 853 c. m. (16,59%) więcej, wartości 6 373 455 k., t. j. o 1149 889 k. (22,02%) większej, niż w roku poprzednim. Cena przeciętna węgla wynosiła 48,89 h. za 1 c. m , t. j. była o 2,18 li. większa, niż w roku poprzednim.

Z ogólnej sumy wydobytego węgla przypada na kopalnie:

1)    W Jaworznie

2)    hr. Andrzeja Potockiego w

Sierszy

7 859 070 c. m.

3 609 015 „ *

3)    Société anonyme minière et

industrielle

4)    hr. Andrzeja Potockiego w

Tenczynku

5)    Pawła Hawliczka

6)    Ryszarda Laskowskiego

7)    Arnolda Porady Rapoporta

Z całej wytwórczości, która wraz z zapasami z roku poprzedniego wynosiła 10 417 432 c. m., głównymi odbiorcami w kraju byli: C. K. kolej państwowa, kolej Północna i fabryka sody w Szczakowej. Oprócz sprzedaży w Galicyi wysyłano węgiel do Śląska, Moraw, Austryi Niższej; 1 108 656 c. m. zużyto do opalania kotłów, kuźni i warsztatów, 265 229 c. m. rozdano na opał mieszkań urzędników i robotników, 429 261 c. m. użyto do pędzenia hut cynkowych i cegielni a 71 437 c. m. wyrzucono na zwał.

Z węgla spotrzebowanego w kraju spławiono po Wiśle i Przemszy 195 890 c. m. Wysyłka poza granicę Austryi wynosiła 748 719 c. m. była zatem o 133 629 c. m. większą, niż w roku poprzednim.

631 364 c. m.

553 605 „ „ 297 492 „ „ 55 440 , „ 30 876 „ „

Przegląd ogólny wytwórczości górniczej w Galicyi w r. 1906 tak się przedstawia:

Ruda żelazna .    .

„ ołowiu .    .

„ cynkowa Węgiel brunatny.

„ kamienny 13 036 862 „ „

Wartość ogólna wytwórczości górniczej wynosiła 7 486 098 kor. wzrosła zatem o 545 493 kor. (7,86°/₀) w porównaniu z rokiem poprzednim.

70 900 c. m. 38 385 „ „ 20 255 » „ 247 000 „ „

Wartość czystej wytwórczości górniczej, przypadającej na jednego robotnika w zestawieniu Galicyi z innymi krajami Austryi, tak się przedstawia:

Z wywozu przypada na

1)    Rosyę 608 549 c. m.

2)    Niemcy 121380 „ „

3)    Węgry 18 790 , „

Dalmacya Bukowina

04 04 04 04 04 r—I tH r—i t—ł tH i—ł

kor.

Zwiększenie wywozu spowodowały w tym roku Niemcy.

Przypadająca na jednego robotnika wydajność węgla w poszczególnych krajach Austryi w zestawieniu z Galicyą przedstawia się, jak następuj e:

Tyrol .    .    .

lstrya .    .    .

Gorycya i Gradyska .

936 „ 570 „ 607 „

329 ,

Do wytwórczości górniczej zużyte zostały w kopalniach galicyjskich następujące materyały:

Morawy ...    1 869 „ „

Austrya Niższa 1 237 „ „

Z powyższych liczb widzimy, że w Galicyi wydajność robotnika była największą.

Wytwórczość cała krajów Austryi w porównaniu z Galicyą była następująca:

. 2 723 c. . 2 104 „

1)    drzewo    ....    508 749    kor.

961 243 kor.

4) lonty .    .    . _.

Razem zużyto materyałów za

Na cele górnicze użytkowano obszarów ziemi:

własnych 1 745 990 m2 obcych .    75 440 „

razem 1 821 430 m²

Kraj

Liczba

robotn.

Wytwórczość w cent. met.

Wartość w koron.

Cena

Skutkiem robót górniczych uszkodzono ob

szarów:

Śląsk Czechy Morawy Galicya Austr. N.

Razem

własnych 741 660 m2 obcych . 148 390 „

29 244    55976794    50558437

22 488    47308344    42760968

11087    17781308    17510764

4 787    13036862    6373455

509    629763    859626

90,32 h. 90,38 h. 98,48 h. 48,89 h. 1 k. 36 h.

razem 890 050 m²

68115

134733071118 063250

Z uszkodzonych gruntów zaprowadzono ponowną kulturę na obszarach:

własnych 53 480 w2 obcych . 16 500 „

69 980 m²

Z ogólnej wytwórczości węgla f kamiennego w Austryi przypada w r. 1906: na Śląsk 41,55%, Czechy 35,11%, Morawy 13,20%, Galicyę 9,67%, Austryę N. 0,47%*

razem

Na zaprowadzenie ponownej kultury gruntów górniczych zużyto kapitał 11 802 kor.

Wytwórczość hutnicza była w Galicyi w r. 1906 następująca:

Ołów

Cynk

95 c. m. było w tym roku w ruchu 5 salin: Bolechów, 75 256 „ „    Dolina. Drohobycz. Zaczko i Stebnik, które za

trudniały 727 robotników. Otrzymano 331 487 c. m. soli warzonki, wartości 5 966 765 k., t. j za 589 797 k. więcej, niż w roku poprzednim i 229 c. m. soli omokowej wartości 3 847 k. Razem otrzymano soli za

więcej, niż w roku poprzednim. Do wywarzenia tej ilości soli zużyto 1 159 925 hl solanki, spo-trzebowano 60 573 m³ drzewa opałowego wartości wraz z zawartością bieli cynkowej 308 527 k. i 22 930 c. m. ropy, którą av tym roku

opalano panwie w Drohobyczu i Stebniku z wynikami bardzo korzystnymi. Z wywarzonej soli sprzedano wyłącznie w kraju 323 796 c. m. soli topkowej, a 226 c. m. omoków na cele przemysłowe; 594 hl oddano na cele kąpielowe.

W okręgu Stanisławowskim były w ruchu 4 saliny: Delatyn, Kałusz, Kossów i Łanczyn, w których pracowało 430 robotników. Wywarzono 184 210 c. m. soli topkowej i 221 c. m. soli omokowej, wszystko ogólnej wartości 3 319 024 k., t. j. o 367 421 k. więcej, niż w roku poprzednim. Do wywarzenia tej soli użyto 384 769 hl solanki naturalnej, a 217 461 hl sztucznej, razem 602 230 hl solanki. Do odparowania spotrzebowano 36620 m³ drzewa wartości 171 367 k. Z wywarzonej soli i z zapasów z lat ubiegłych sprzedano 186 306 c. m. soli topkowej i 204 c. m. omoków.

K a i n i t. Z kopalni saliny w Kałuszu wydobyto w r. 1906-ym 173 000 c. m. kainitu, czyli o 48 000 c. m. więcej, niż w roku poprzednim. Sprzedano 115 530 c. m., t. j. o 8 470 c. m. mniej, niż w roku poprzednim za 153134 k., t. j. o 20 466 k. mniej, niż w roku poprzednim. Kainit miał zbyt w Galicyi, na Bukowinie i w Austryi Niższej. W całej Galicyi zatrudnionych było salinach 2 848 robotników. Wyrobiono 348 301 c. m. soli kamiennej, 515 647 c. m. soli topkowej (warzonki) i 855 830 c. m. soli na cele przemysłowe, t. j. więcej niż w roku poprzednim o 25 536 c. m. soli kamiennej i 855 830 c. m. wa-. 125 765    kor.    rzonki, natomiast o 99 046 c. m. soli mniej nace-

. 105 743    „    le przemysłowe. Łączna wartość sprzedanej soli

23134    „    wynosiła 17 620 468 k., była zatem o 1547 837 k.

4 534    „    mniejszą, niż w roku poprzednim,

war żonkę otrzymywano tylko w    Wytwórczość salin Austryi w zestawieniu z

Galicyi wschodniej. W okręgu Drohobyckim żupami galicyjskiemi tak się przedstawia:

oprócz tego:

Biel cynkowa.......

Wartość wytworów hutniczych . „ bieli cynkowej .    .    .

Ilazem

28100 „ „

4 577 132 kor. .    1 742 200 „

6 319 332 kor.

Wartość płodów hutniczych wzrosła zatem w stosunku do roku poprzedniego o 779 362 kor. (20,52%) a o 1 246 583 kor.

Sól kamienna. W Galicyi zachodniej, t. j. w kopalniach soli Wieliczki i Bochni, zatrudnionych było 1691 robotników. Wydobyto 348 301 c. m. soli kamiennej, 855 380 c. m. soli na cele przemysłowe, z czego 530 184 c. m. soli labrycznej, 271 756 c. m. soli dla bydła i 53 440

c. m. odpadków, razem 1203 681 c. m., t. j. o 73 406 c. m. mniej, wartości 8 330 832 kor., t. j. o 2 504 766 kor. mniej, niż w roku poprzednim.

Oprócz tego otrzymano 140 675 hl solanki naturalnej.

Z wytwórczości tej i zapasów lat poprzednich sprzedano 328 266 c. m. soli kamiennej w G-alicyi zachodniej, na Śląsku i Morawach 532 741 c. m. soli fabrycznej oddano do wyrobu sody w Szczakowej, Hruszowie, Petro wicach i Borkach fałęckich, 270 324 c. m. soli dla bydła spotrzebo-wano w Galicyi, na Śląsku, Morawach, w Czechach, Austryi Wyższej, Niższej i Styryi; dalej 854 c. m. soli kamiennej, 21 c. m. soli dla bydła rozdano robotnikom, 272 c. m. soli kamiennej rozdzielono, jako jałmużnę, a 53 440 c. m. odpadków soli kamiennej rozdano do poprawy karmy dla bydła ubogiej ludności.

Z wydobytej z szybów solanki użyto 3403 /z/ do poprawy karmy dla bydła, a 193 hl do celów kąpielowych.

Do wyrobu tej soli spotrzebowane zostały następujące materyały:

1)    drzewa za........

2)    żelaza i stali 181 710 kg za .    .

3)    materyałów wybuchowych za .

4)    lontów za

Sól

przy

5 970 612 k., t. j. za 589 508 k.

Liczba ro- Sól ka-botników mienna

Warzon-

Sól

ka

morska

Sól na cele przemysłowe

Kainit

Wartość w koronach

Galicya

Austrya W.

Istrya

Styrya

Solnogród

Tyrol

Bukowina

Dalmacya

HMU)

tO CO U» O 00 CO COCOtf^GOCOOOOOrf^-OOrOOM^COOtOGO

348 301 • 2 722

515 647 825 525

319 372

r—I

^cooo O t- o o

00 (MO

179 754 161 276 119 952 45 800

19 666

855 830    115 530

101380    —

67002 101 380 41825 4 600

17 773 602 15 400 064 4 780413 3 503 937 3 231698 2 149 724 1 053 980 209 717

Razem

7 011

408 103    1 847 954    339 038    1 167 029    115 530 | 47 950 001

153 134 kor.

Z powyższego zestawienia widać, że z całej wytwórczości soli w Anstryi przypada na Gali-cyę około 40%.

Sumując dochody za wytwory górnicze i hutnicze, oraz sól i kainit, otrzymamy:

Za płody górnicze 7 486 098 kor.

„    „ hutnicze 6 319 332 „

„sól..... 17 620 468 „

Za kainit .    .

Razem 31 579 032 kor.

t. j. o 1 498 752 k. więcej, niż w roku poprzednim.

Tak przedstawia się dochód ogólnjr za wytwory górniczo-hutnicze w r. 1906 z pominięciem nafty i wosku ziemnego, o której to gałęzi przemysłu poinformuje nas osobny rocznik statystyczny.    Zdzisław Kamiński.

Przemysł żelazny w Królestwie Polskiem w czerwcu r. 1907.

Przemysł żelazny w Królestwie Polskiem w czerwcu r. 1907.

Zapas

Wytwórczość

Rok 1906

Rok 1907

Czerwiec

Od początki! roku do d. 30 czerwca

Czerwiec

Od początku roku do d. 30 czerwca

Dnia 30-go czerwca r. 1906

Dnia 30-go czerwca r. 1907

Wytwór pierwszy.

Surowiec lejarski

dla dalszej przeróbki w odlewach z wielkiego pieca

464015 1 135 896

3 278

„ bez wymienienia nazwy „ zwierciadlany 12—14% 19—20 %

Surowiec manganowy 50—60 %

*    „    78-80 %

169 687

2 520025 5 488 048 49 053 800 153

98 581 1 410558 157506

1 848883 5663875 334740 587303

596 122

5i78o5 21518

²5* 7*5

933

933

97 53⁸

1877

877

krzemowy .

krzemo wo-zwierciadlan y

Razem

50909 42 94*

142 731 3I05 *3* *79 ¹3° 432 956

59443 24 777 16344 44 527 20 575

3782

Stare żelazo .

Okruchy surowca

Wytwór drugi A.

Bloki besemerowskie Bloki zlewne martenowskie . „ pudlowe

1 775 686

99 49* 33712

1 852 229 161 580

8 860 089 467 564

137516

u 718385 961 434

1 666 645 94 583 ²9959

8434801

3⁶5 374 146 083

' 2578548 I 4029396 401 617 26 209

332543 ;

32919

Razem

2013 809

12 679 8 ię

1    901 72 8

M3 5⁸3

2    045 311

10    960945 880283

11    841 228

547*7 1 675 489 214 250 1 944 456

11834 1196718 208 787

* 4*7 339

Wytwór drugi B.

Odlewy surowcowe z kopulaków i pieców żarowych

Odlewy stalowe z pieców marten o w-skich i tyglowych oraz gruszek .

Rury surowcowe wodociągowe, z połączeniem mufowem i kołnierzowem

Części fasonowe do tychże

91 251

9 759

42

624 354

83 889

<N

C4 -

C'Ci

94819    659635

14878

86530

47

97¹

78

84356

150430

2983

4604

Bloki kute i przewalcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne

Wytwór trzeci.

60465

374 ⁸⁸⁶

144 »75

692 950

49481

61 034

Belki żelazne dwuteowe i korytkowe wysokości ponad 100 mm

Szyny dla kolei konnych i Feniks

Szyny dla dróg żelaznych parowych wagi 8,32 f. i więcej na 1 stopę bieżącą .

Szyny kopalniane wagi mniej, niż 8,32 f. na 1 stopę bieżącą

Stal i żelazo płaskie i wszelkie handlowe i profilowe

„ resorowa i sprężynowa „ narzędziowa „ cementowa

Drut walcowany okrągły i kwadratowy w kręgach

Blacha żelazna i stalowa grubości większej nad 3 mm .

Blacha żelazna i stalowa grubości od 3 mm do N® 20 włącznie .

Blacha do krycia dachów żelazna i stalowa cieńsza od N® 20 .

Żelazo i stal uniwersalne szerokości od 150 do 600 mm włącznie oraz żelazo do wyrobu rur

Obręcze do kół parowozowych, tendrowych i wagonowych oraz kołnierze walcowane

Osie parowozowe, tendrowe i wagonowe nieobtoczone

66 948 22 512

423 505

147 720

120 264 2060

308010 63 152

186 719

166 382

7 »46

6 160

7°9

9 547

802 931 10348

190525

70304

64 9¹5

22 695

32 175

66 722

28161

23 088

112 528

5437577 82 202

1 163532

4»3 419

397390

iii 916

899 848

486 850

207 298

15

i 157

7024

699

16040

5⁸ 744

16 819

21 704

957 i69

3380

239 667

⁶9 3⁸3

54753

35 442

146 306

52 7 5r

21 846

5⁸59542

43972

1368949

459 950

330510

199 392

800 096

450 488

128 002

086 426

» 337 5⁸5

67

»99

1 207

19342

28 800

75 5i6

14681

12 243

8092

1818

166

73²

26 098

18895

38478

275”:

24745:

25651

20 321

Wszelkie obcinki, końce i wytłoczki od wyrobu obręczy

Wytwór czwarty.

W y r o b y.

Rury ciągnione spawane Złączki i podkładki .

Okucia różne

Gwoździe maszynowe i szynowe

Razem .

169 418 ¹ 557 9¹⁰

933 232

107596

516 609

18547

21 361

10840103    1826672    10588573    1482828    1738306

Razem

25 894

174785 10086 18071 228 836

153094 940 203

59 911 100 115

59 726 89954

5 3⁸9 10 290

408 o i 6

737 993 23233 193 926

49799 70 306

6 478 i 145

% 08 wÇ ]

cr> I

i 253 323

165 359

363 168    127728

154 480

W czerwcu r. 1907-go ogólna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 15 686. Przytoczone powyżej cyfry zestawione są na podstawie danych, które nadesłały następujące zakłady hutnicze: Huta Bankowa, zakłady Ostrowieckie, huta Częstochowa, huta Katarzyna, Blachownia, Towarzystwo Sosnowieckich fabryk rur i żelaza w Sosnowcu, Towarzystwo Sosnowieckich fabryk rur i żelaza w Zawierciu, walcownia Milowice,

zakłady Starachowickie, Nietulisko, zakłady Bo-dzechowskie, Stąporków, huta Puszkin, fabryka maszyn w Niwce, Towarzystwo Poręba, Ruda Maleniecka, i Sielpia.

Zakłady Niekłań i Chlewiska pomimo wielokrotnych upominań się o dane statystyczn er, żadnych wiadomości nie dostarczyły.

J. H.

Kronika bieląca.

Wykaz ilości węgla kamiennego, antracytu i koksu, wysłanego z zagłębia Donieckiego w r. 1906 różnego rodzaju spożywcom (w pudach).

Węgiel kamienny i antracyt

Rodzaj

spożywców

r. 1905

r. 1906

W r. 1906 wysłano więcej (4-) albo mniej (—), niż w r. 1905

r. 1905

r. 1906

W r. 1906 wysłano więcei (4-) albo mniej (—), niż w r. 1905

pudów

0/

/()

pudów

°/

/ o

Zakłady metalui giczne .

Pozostałe zakłady przemysłowe .

Pozost. odbiorcy .

Razem

81244600

152670020

4715260

7367230

2152740

37795290

17522720

35770770

103495360

442733990

81480780 -f 236180 230683640 + 78013620 5683570'+    968310

8668490;+ 1301260 3632130 + 1479390 53 329 4901 + 15534200

18353090 +    830370

+ 0,28 + 51,09 + 20.55 + 17,63 + 68,83 + 41,09

+ 4,73

60591510

1079880

64104510

1376510

2860

5160

105440

730300

2415750

189350

925090

2202890

+ 3513000 +    296630

+    2300

+    83910

+    194790

— 212860

+ 5,70 +27,77 +80,40 +72,72

+26,02

- 8,67

47135430' + 11364660 +31,75 1311461201+ 27650760 +26,71

1687160

2783220

1914330

3017250

+ 227170 +    234030

+13,60

+ 8,2₇

580112 740j+137378750! +31,03

69396120

73735090

+ 4338970

+ 6,25

Wytwórczość żelaza handlowego w Rosyi.*)

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

pudów

Południe Rosyi Królestwo Polskie Ural

Rosya północna Rosy a środkowa Syberya Finlandya

21808 11438 11255 7 360 9179

28122 13 395 11916 3811 9 721

35 288 15 350 11287 6866 10 972

35 666 11528 14 256 7 276 10 191

58

987

62 085

210

385

67 560

Razem

Wytwórczość surowca w Stanach Zjednoczonych podług gatunków.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

Surowiec

tysięcy

pudów

Besemera Thomasa Pudlowy Lejarski Kowalny Połowiczny Zwierciadlany Odlewy z wielkiego pieca

644 380 126 390 51 650 238 780 29 970 10 440 2 770

619 380 126 520 48 450 273 360 29 460 7 450 11950

564120 153950 34150 237 240 16 340 3 300 13 660

769 240 254520 45120 294830 39 380 4 200 18240

540

Razem

1104920

1116570

1022810

1425530

Wytwórczość surowca w Stanach Zjednoczonych.

r. 1902

Stan

r. 1903

tysięcy

r. 1904

r. 1905

pudów

Pensylwania Ohio , .

Illinois . Alabama Virginia .

New-York Tennessee Maryland Wisconsin Minnesota Missouri Colorado Washington New-Jersey. .    .

West Virginia Michigan .    .    .

Pozostałe stany .

503 300 225150 107 270 91 280 33 300 24 880 24 350 18 800

16990

509110 203820 104930 96810 33 730 34280 25940 20120

17580

474150 184710 102 720 90160 19260 37570 18700 18200

13000

655 900 284340 126140 99450 31630 74280 23110 20590

21790

16 730

16 760

9410

25 280

11870

11350

9620

10030

13120 12 340 15170 12860

16 270 16 800 14460 7 010

19280 18490 17 900 7 350

Razem 1104 920

1116570

1022420

1425530

Rok

Wytwórczość surowca w Rosyi (w tysiącach pudów).*)

Rosya. Rosya północna środkowa

Południe Królestwo

Rosyi Polskie

Ural

Syberya Finlandya

Pozostałe

okręgi

Razem

KHHM

CO CO CO CO O O O O O» CO to

44588 39 411 39 941 41077

1877

1497

790

784

8374 5 748 5 679 5 248

317

390

400

400

CO co o o O OO o o oo co ^ ^

158457 157 852 181667 167 353

Wytwórczość surowca w Anglii podług gatunków.

r. 1902

r. 1903

tysięcy

r. 1904

r. 1905

Pudlo wy i lejarski

Hematyt

Thomasa

Zwierciadlany i spe-cyalny

231100 228350 57180

240 300 233 150 61 480

238 200 208500 73910

265 170 252 350 65 600

Razem

Wytwórczość szyn w Rosyi.**)

11470

528100

11360

546290

10 270 530880

11630

594750

r. 1902

Południe Rosyi Królestwo Polskie Ural

Rosya północna Rosya środkowa

18862

1383

5133

235

r. 1903

tysięcy 16 051

r. 1904

r. 1905

119

4441

17

pudów

21 232

40

4 352

12

11

•P*    00

GO 00 I—1 ^ CC to GO CO OO CO 05

Razem

25613

20628

25647

23382

Wytworczosc stali we Francyi podług okręgów.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

Okrąg

pudów

Meurthe i Moselle Mord

Saône i Loire Loire

Pas-de-Calais

G-ard

Landes

Pozostałe okręgi

88888889

GOCO CO Gi OJ r-H CO 00 OitOiOCOCOCOCMO

T—I T—1

21400 16 340 6850 4570 3000 2 600 2 400 23450

Razem

75 190

80 430

28 050 19 620 7 390 4460 3 360 3 250 2 510 21880

90 520

25 990 14 200 7 970 3930 4090 3 240 3 730 13 470

76 620

Wytwórczość surowca we Francyi.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

Okrąg

Meurthe i Moselle Mord

Saône i Loire Pas-de-Calais Landes Gard

Haute-Marne Pozostałe okręgi

94500 14 290 5 200 5180 4130 4110 3 390 17 390

Razem 148 190

tH

M- (—i

GOCOCOtf^C^On^lCn

CibOM-C^tOCOtOŁO

CO^-OGOOCO^GO

OOOOOOO©

rH

172630

pudów

121 890 19 390 5 320 5 830 4 050 3 800 3 250

19 600_

183 130

129 220 17 560

5    530

6    350 4 210 4 080 3 070

17 800

187 820

Wytwórczość rudy żelaznej w Niemczech.

r. 1901

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

Okrąg

pudów

Wrocław

Clausthal

Bonn

Alzacya ( Lotaryngia ( Luksemburg Pozostałe okręgi

29 630 33 780 148150

463 650

271 990 64 410

Razem 1 011 610

27 430 32 290 127 370

536 840

313190 59 560

1 096 680

23160 32 670 153 490

652 200

366 910 67 700

1 296 130

22 190 35110 149 620

679 790

387 530 71 740

1 345 980

20 790 39840 162 720

730630 402 680 74600

1 431 260

Wytwórczość żelaza i stali we Francyi.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

Żelazo

1—¹ •

Żelazo handlowe Blacha

34 970 3 230

co

bO co CO 0<

I—¹ —-1

o o

pudów

co

to h-*

O -d “CJ co o o

Razem

38 200

36 380

33 860

39 310 3 590

42 900

Stal

Szyny

Stal handlowa i belki Blacha

Razem

18400 39 920 16870

75 190

14 320 48 390 17 720

80 430

15 040 57 200 18 280

90 520

17 260 42 650 16 710

76 620

Wytwórczość surowca w Niemczech.

r. 1902

Okrąg

Prowincye Nadreń-skie

W estfalia Lotaryngia ) Luksemburg \

Saar Śląsk Pomorze Siegerland Lann

Han no wer Brunświk Pozostałe okręgi

r. 1903

tysięcy

r. 1904

r. 1905

200 320

200 900

41650 7800

33 220

21070

8020_

Razem 512 980

Wywóz rudy żelaznej z Niemiec za granicę

Rok 1902

Do Belgii „ Franeyi „ Austryi „ pozost. krajów

101450 70420

pudów

244 760

245 160

267 190

196 430

44    930

45    970 8 230

43 840

199500 45 960 50300 8830

35840

214 940 49 710 52 560 9 520

43 380

21840 9 730 615 730

21220 10030 616 840

22 650 10 840 670 790

Rok 1903

Rok 1904

Rok 1905

pudów

116020 85 250 1590 1260 _

204 120

Wytwórczość surowca w Niemczech podług gatunków.

r. 1902

1 710

1520

Razem 175 100

r. 1903

123 660 84 240 1200

960

130110 93 260

2 430

210 060

225 800

r. 1904

r. 1905

Lejarski

Besemera

Thomasa

Pudlowy

Zwierciadlany i spe-cyalcy

98 860 23 640 316 820

| 73 660

Razem 512 980

tysięcy

109810 27 270 383 260 52460

pudów

113 900 23 970 390110 50 010

116 340 25 960 434 360 50 520

42 930

38 850

615 730

616 840

43 610 670 790

Liczba wypadków nieszczęśliwych w kopalniach.

z b a

Przeciętnie za okres czasu

n a 1 000 z a

o er

1871—1880

1881—1890

1891—1900

Prusy

2,88

Anglia

2,28

co

1,94

1,44

na 1 milion ton wytwórczości

tych

robotników

Belgia

2,95

2,90

Francya

2,22

1,83

1,39

1,18

1891—1900

1901

9,17

5,1

8,02

5,7

1902

9,43

4,6

7,08

6,1

1903

8,15

4,5

4,28

6,0

1904

7,58

4,7

6.69

7,15

4,6

5,65

4,1

5,4

Wytwórczość surowca w Belgii.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

r. 1905

tn

Surowiec lejarski „    pudlowy

„    Thomasa i

inne

6 380 15 550

43 340

05 05

M •

OJ )—¹

co o O O »O

05

tH

OJ 05

rf*- to

05 C7»

O o

56830

58 500

62 740

Razem

65 270

79 320

79540

82450

Przywóz rudy manganowej z zagranicy do Anglii.

r. 1903

tysięcy

r. 1902

r. 1904

r. 1905

pudów

Z Rosyi „ Brazylii „ Chili „ Turcyi

„ Indyi Wschodn. „ Grecy i

o o o o o o

05 O CO CO tH 05 CO t>- b- CO iO CO CM

to

O O O o o O CO CO I co co iO CM CO I IO lO b- CM

CO

o o o o o o

co iO CO IO 05 CM CM t>- CM iO CO

tH

O O O tH O (M CM i—I iO

O O CM 05 O CO

Razem 14230

14120

11900

14370

Anglii.

Przywóz surowca i żelaza z zagranicy do

Wywóz surowca i żelaza z Niemiec za

r. 1904

r. 1905

granicę.

r. 1905

Surowiec

Stare żelazo i stal Półwyroby Żelazo handlowe Blacha

Przybory kolejowe

Belki

Drut

Gwoździe Pozostałe wyroby

03

O to ^‘^tOrf^H‘tOH‘GO cł-OTC^JC™05GOtOtOOOl—ltO^ GOCOtOtO-<IC50JOGOCO^ OOOOOOOOOO W

•iH

a>.

pudów

8 000 1440 37 440 10 590 4 270 2 490 7 620 2 770 3150 9 000

Razem 82 640

86770

Surowiec

Stare żelazo i stal Półwyroby Żelazo handlowe Blacha

Drut i wyroby z drutu Rury

Pozostałe gatunki żelaza

Maszyny i części ich

r. 1904

tysięcy pudów 13790 5 500 24180 41010 16 670

16 540 4110

47 360 16 250

Razem 185 410

23 250 7 200 28 840 44460 18 260

co

to

05 CO

58 760 18 400

222920

nicę.

Wywóz surowca i żelaza z Anglii za gra

Przywóz surowca i żelaza z

r. 1904

r. 1905

Niemiec.

zagranicy do

Surowiec

Stare żelazo i stal Półwyroby Żelazo handlowe Blacha Blacha biała

tysięcy pudów 50 280 10 120

60 880 9 250

260

790

20 730 37 240 22 290

Przybory kolejowe 40570

3120 3 780 1670 24800

Belki

Drut

Gwoździe Pozostałe wyroby

23 380 37 920 22 010 45820 3 980 5 030 1530 32000

Surowiec

Stare żelazo i stal Półwyroby Żelazo handlowe Blacha

Drut i wyroby z drutu Rury

Pozostałe gatunki żelaza

Maszyny i części ich

r. 1904

tysięcy 10890 3 200

r. 1905

pudów

580

50

1340

o o o o o

05 CO 00 CM CM CO ^ CO o 05 CM

LO

CO TH

b- iQ

GO to

OJ

05 CO    GO    Cn

tO    I—¹    tO

O O    O    O

Razem 214860

242590

Razem 25 660

24 360

Przywóz surowca i żelaza z zagranicy do Francyi.

Surowiec

Stare żelazo i stal Wyroby z żelaza Wyroby ze stali

Razem

r. 1904

tysięcy pudów 8860 11120 2 440

r. 1905

nicę.

Wywóz surowca i żelaza z Belgii za gra

r.

tH -4_d

r. 1905

sięcy pudów

440

7 850 9100 2 640

550

22860

Wytwórczość miedzi na Uralu.

20140

Rok

1891

1892

1893

1894

1895

1896

1897

1898'

1899

1900 '

1901

1902

1903

1904

1905

Pudów 174403 183 713 174 917 145 805 151511 167 574 220 783 236 863 253610 241148 217 063 279135 265116 267 324 222 674

Surowiec

Stare żelazo i stal

Półwyroby

Żelazo handlowe

Blacha

Szyny

Belki

Drut

Różne wyroby Maszyny

Razem

to to

320

21 760 5580 10 700 3 730

2 560 3090 1220 28 230 7 350 8140 5 050

840

910

O |Q

60270

69210

Wywóz surowca i żelaza z Francyi za

granicę.

r. 1905

Surowiec

Stare żelazo i stal Wyroby z żelaza Wyroby ze stali

Razem

r. 1904

tysięcy pudów 11670 15 630 3 910 12 740

13 410 13 500 2810 16 060

43950

45 780

Spożycie węgla kamiennego w Rosyi.*)

Wytwórczość górnicza w Austryi w r. 1906

(w centnarach metrycznych).

Rok 1904

Rok

pudów

Rok 1905

1905

1906

1184783705

Ruda żelazna    19137819

Węgiel brunatny 226 910 760 „ kamienny 125852 628

22536624 202 551 196830 320370 241 667136 134 733 071

Wytwórczość Przywóz z zagranicy 201564097

5929262 1380418540

Wywóz za granicę Spożycie

Spożycie węgla wła-

1144392656

221582000

3252000

1362723000

snego

85,8%

83,6°/₀

Wytwórczość rudy żelaznej w Anglii.

Tysięcy pudów 832 420 850 370 854 000 904 620

Rok

1902

1903

1904

1905

Wywóz rudy żelaznej z Anglii za granicę.

Tysięcy pudów .

Rok

1902

250

Rok

Spożycie koksu

Wytwór

czość

w Rosyi.**)

Przywóz z zagranicy

Spożycie

lO

O o

O} OT>

tH t—i

147 265536 144315 340

35647527 26556 000

182 913063 170871340

Wytwórczość surowca w ważniejszych kra

jach.***)

r. 1905

r. 1904 tysięcy pudów

1903

280

1904

380

1905

890

Wytwórczość rudy żelaznej w Stanach Zjednoczonych.

Rok

1902

1903

1904

1905

Milionów pudów 2 205 2172 1714 2 636

Anglia    530 680

Stany Zjednoczone 1022 420 Niemcy Rosya Erancya Belgia Austrya Szwecya

616 846 181 667 183130 79 817 97 650 31 000

594 750 1425530 670 790 167 353 187 820 82450 83 780 32 930

**? * *

iii

ST.?⁰ &

PjPjP'

3. gl

§ § § ??? paWW

dfiC

g-S-S-

i*i

• M

Ki* tc co £

Belgii.

Przywóz surowca i żelaza z zagranicy do

Burowiec

Stare żelazo i stal

Półwyroby

Żelazo handlowe

Blacha

Szyny

Belki

Drut

Różne wyroby Maszyny

r. 1904

r 1905

Belgii.

Przywóz rudy żelaznej z zagranicy do

Rok

1903

^COOH

1904

1905

780

30

70

2 310

690

2 650

820

120

50

00 co

Żelazo

Stal

Milionów pudów

186

204

206

Wytwórczość żelaza i stali w Anglii.

r. 1902 r. 1903 r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów

61 270 58 920 58 030 58190 304 360 312110 311 670 360 360

Razem

43120

48 210

Razem 365 630    371030    369 700    418 550

Spożycie surowca w Anglii.*)

Wytwórczość żelaza i stali w Rosyi.*)

r, 1905

tysięcy pudów 76687 22 058 33 062 10 992 20000

r. 1904

Południe Rosyi Królestwo Polskie Ural

Rosya północna Rosya środkowa Syberya Finlandya

68 254 16887 32 657 9 328 15 877

130

400

400

Razem 163329

143403

Wytwórzcość żelaza i stali w ważniejszych krajach.**)

1.    Wytwórczość surowca

2.    Przywóz:

a) surowiec

bj żelazo i stal

c)    dodatek 33 Yg⁰/« w celu wyrażenia żelaza i stali w surowcu

d)    maszyny, wyrażone w surowcu

e)    okręty, wyrażone w surowcu

r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów 530 880    594 750

8 290 74 350

24 780

7 300

50

00 00

O b-

O fe-

26 260

7 300

60

r. 1904

tysięcy pudów

1044080 418550 614 560 128830 72 230 33 630 170 641

r. 1965

Razem przywóz 114 770 645 650

Wytwórczość -f- przywóz 3. Wywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 3373%

d)    maszyny, wyrażone w su-

rowcu

e) okręty, wyrażone w surowcu

120 390 715 140

50 280 164 410 54 800

60 880 181 710 60 570

44 200

11140

50 770

13 570

Razem 2252420

2482521

Razem wywóz 324 830

Wytwórczość bloków żelaza i stali w Ro-

Syi.***)

Spożycie (l-j-2—3)

Spożycie na 1 mieszkańca (w pudach)

367 500 320 820    347 640

8,5

Południe Rosyi Królestwo Polskie Ural

Rosya północna Rosya środkowa Syberya Finlandya

r. 1904

tysięcy pudów

r. 1905

Spożycie surowca w Stanach Zjednoczo

88

to 00 to

OCOON

150

310

Razem 186 300

82 357 20 314 39 466 8 824 19 370

nych.**)

310

170641

1.    Wytwórczość surowca

2.    Przywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów 1 022 810 1 425 530

4 930    13170

11 550    12 650

Przegląd Górniczo - Hutniczy, r. 1905, IN» 14, str. 320. Przegląd Górniczo-Hutniczy r. 1905, X: 15. str. 343. ***) Przegląd Górniczo-Hutniczy, r. 1905. X: 8, str 182.

**)

c) dodatek 3373% w celu wyrażenia żelaza i stali w surowcu

3 850

4 220

Razem przywóz Wytwórczość -j- przywóz 3. Wywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 33'/₃%

20 330    30 040

1 023 140 1 455 570

3 040 69 350 23 120

3 050 59 840 19 840

Spożycie na 1 mieszkańca (w pudach)

Spożycie surowca w Rosyi.*)

Razem wywóz

Spożycie (l-f2—3)

Spożycie na 1 mieszkańca (w pudach)

95 510    82 420

927 630 1 373 150

11,4

16,2

1.    Wytwórczość surowca

2.    Przywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 337₃% w celu wyrażenia żelaza i stali w surowcu

r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów 181 867    167 353

1082 14 015    13 799

815

Spożycie surowca w Belgii.*)

4 672

4 600

1.    Wytwórczość surowca

2.    Przywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo, stal i wyroby

c)    dodatek 33y₃ % w celu wyrażenia żelaza i stali w surowcu

r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów 79 810    82 450

21 280 24 900 21 740 23 310

7 250

7 770

Razem przywóz Wytwórczość -(- przywóz 3. Wywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 33¹/₃ %

19 769    19 214

201 636 186 567

36

215

50

685

Razem wywóz

Spożycie (l-J-2—3) Spożycie na 1 mieszkańca (w pudach)

72

228

323

963

201 313    185 604

1,41

1,28

Razem przywóz Wytwórczość -f- przywóz 3. Wywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo, stal i wyroby

c)    dodatek 337₃%

50 370 55 980 130 180 138 430

2 420 57 850 19 280

2 560 66 650 22 220

Razem wywóz

O co

i-O co

Spożycie (l-J-2—3)

Spożycie na 1 mieszkańca (w pudach)

Spożycie surowca we Francyi.**)

91 430 47 000

7,2

6,7

Bilans Towarzystwa huty żelaznej Puszkin. W N® 28 Wiestnika Finansów, Promysslennosti i Torgowli z r. 1907 ogłoszony został bilans Towarzystwa huty żelaznej Puszkin za rok 1906. W roku sprawozdawczym Towarzystwo miało następujące wpływy: zysk na wyrobie i sprzedaży żelaza 3 596 rub., procenty 5 582 rub., z dzierżawy mieszkań 116 rub.; wydatki: koszta handlowe 10 046 rub., podatki 3 465 rub., utrzymanie przytułku dla robotników 42 rub. W roku

1.    Wytwórczość surowca

2.    Przywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 337₃% w celu wyrażenia żelaza i stali w surowcu

r. 1904 r. 1905 tysięcy pudów 183 130    187 820

8 860    7 850

14 000 12 290

4 660    4 100

Razem przywóz Wytwórczość -j- przywóz 3. Wywóz:

a)    surowiec

b)    żelazo i stal

c)    dodatek 33%%

27 520    24 240

210 650    212 060

sprawozdawczym Towarzystwo przyniosło straty 4 259 rub. Stan czynny bilansu składa się z następujących pozycyi: ziemia 13 500 rub., budynki 171635 rub., maszyny i urządzenia 261465 rub., różne przedmioty i części zapasowe 29 826 rub., surowiec 14 943 rub., bloki 26 647 rub., węgiel kamienny 1 934 rub., materyały 19 249 rub., wyroby gotowe 91964 rub., dłużnicy 174067 rub., banki 121 688 rub., gotówka w kasie 12 986 rub., weksle 28 665 rub., papiery procentowe 2 400 rub., kaucye 5 600 rub., depozyty 33 750 rub., straty 4 259 rub.; stan bierny: kapitał zakładowy 750 000 rub., kapitał rezerwowy 28 898 rub., kapitał amortyzacyjny 169 639 rub., depozyty 33 750 rub., wierzyciele 31603 rub., dywidenda niepodniesiona 688 rub.

H.

Spożycie (l-f-2—3)

Razem wywóz 54 710

56 570 155 940    155 490

Bilans Częstochowskiego Towarzystwa górniczego, . W N® 27 Wiestnika Finansów, Promyss-lennosti i Torgowli z roku 1907 ogłoszony został bilans Częstochowskiego Towarzystwa górniczego za r. 1906. W roku sprawozdawczym Towarzy-

*) Przegląd Górniczo-Hutniczy, r. 1905, JA 13. str. 294. **) Przegląd Górniczo-Hutniczy, r. 1905, „Ys 14, str. 320,

Bilans Towarzystwa przemysłowo-górniczego Kieleckiego. W N® 29 Wiestnika Finansów, Promvsslennosli i Torgowli z roku 1907 ogłoszony został bilans Towarzystwa przemysłowo-górniczego Kieleckiego za r. 1906. W roku sprawozdawczym Towarzystwo miało następujące wpływy: z eksploatacyi lasów 72 030 rub., z tartaków 11 302 rub., różne wpływy 6 303 rub.; wydatki: koszta administracyjne 33 903 rub., podatki 6 917 rub., procenty 7 131 rub., amortyzacya 10 187 rub., na Bilans Grodzieckiego Towarzystwa konalń kapitał zapasowy 2 500 rub. W roku sprawozdaw-węgla i zakładów przemysłowych. W JV® 28 . czym Towarzystwo osiągnęło 28 997 rub. zysku a Wiestnika Finansów, Promyszlennosti i Torgowli z ' łącznie z zyskiem z roku 1905-go 29 321 rub., z roku 1907 ogłoszony został bilans Grodzieckiego Towarzystwa kopalń węgla i zakładów przemysłowych za rok 1906. W roku sprawozdawczym Towarzystwo miało wpływy następujące: ze sprzedaży węgla 374 435 rub., z dzierżawy łąk i ziemi 1353 rub., z dzierżawy mieszkań 5 032 rub., procenty 4 537 rub., różne wpływy 8 rub.; wydatki wynosiły: wynagrodzenie członków zarządu i ko-misyi rewizyjnej 11800 rub., pensye pracujących 21000 rub., wydatki biurowe 2 992 rub., zmiana ustawy 555 rub., wydatki różne 11 254 rub., ubezpieczenie od ognia 4403 rub., naprawa szosy 3284 rub., utrzymanie koni 1 313 rub., utrzymanie domów dla pracowników 1 045 rub., utrzymanie domów dla robotników 1 204 rub., utrzymanie budynków kopalnianych 268 rub., utrzymanie szkoły 2 498 rub.. stemple, wydatki pocztowe i depesze 7 422 rub., wysyłka węgla 16 737 rub., prowi-zya przy sprzedaży węgla 26 488 rub., podatki 5 458 rub., procenty 102 766 rub., różnica kursu renty państwowej 10 619 rub. W roku sprawozdawczym Towarzystwo dało 154 259 rub. zysku, który postanowiono podzielić w sposób następujący: na kapitał zapasowy 7 713 rub., na fundusz amortyzacyjny 146 546 rub. Stan czynny bilansu Towarzystwa składa się z następujących pozycyi: ziemia 94 745 rub., nadania górnicze 677 110 rub., zgłoszenia 763 rub., szyby 449 443 rub., maszyny i kotły parowe 599 377 rub., budynki kopalniane 491 212 rub., drogi żelazne 1 057 000 rub., domy mieszkalne 398 595 rub., drogi, wodociągi, ogrody i t. d. 95 982 rub., roboty przygotowawcze 353 087 rub., majątek ruchomy 112 516 rub., materyały 30 486 rub., wytwory 799 rub., kaucye i depozyty 211 652 rub., papiery procentowe 1 302 340 rub., | weksle 555 600 rub., gotówka w kasie 9 889 rub., banki 72 725 rub., dłużnicy 176 156 rub.. sumy

stwo miało wpływy następujące: procenty 2 743 j pitał obligacyjny 1 300 000 rub., banki 1754 608 rub., nadmiar rudy na kop. Ella 5 620 rub.. pod- I rub., wierzyciele 121 427 rub., potrącenia z wyro-niesienie się wartości rudy na kop. Poraj 4 591 ków sądowy cli 264 rub., fundusz kar 35 rub., sumy rub., zgłoszenia „Ceres“ i „Diana“ 100 rub.; wy- przechodnie 42 582 rub., depozyty członków zadatki: utrzymanie instytucyi leczniczych dla ro- rządu 70 312 rub., bank handlowy w Warszawie botników 1565 rub., strata na sprzedaży wytwo- 66 400 rub., weksle 5 713 rub., zysk czysty rów 43 514 rub. W roku sprawozdawczym To- 154 259 rub. warzystwo przyniosło 32 025 rub. straty. Stan czynny bilansu składa się z następujących pozy-cyi: majątek nieruchomy 201655 rub., majątek ruchomy 9 734 rub., wytwory 154 658 rub., mate-ryały 4 872 rub., gotówka w kasie 2 432 rub., dłużnicy 26 310 rub., depozyty 22 500 rub., strata 32 025 rub.; stan bierny: kapitał zakładowy 400000 rub., kapitał zapasowy 4 120 rub., dług hypotęcz-ny 1 680 rub., depozyty 22 500 rub., amortyzacya 17 577 rub., wierzyciele 8 309 rub.    H.

których postanowiono przeznaczyć na dywidendę 28 000 rub. (3¹/₂ % ), pozostałe zaś 1 321 rub. postanowiono zaliczyć do zysków roku następnego. Stan czynny bilansu składa się z następujących pozycyi: majątek nieruchomy 840 558 rub., zapasy materyałów 73 757 rub., inwentarz 3 521 rub., gotówka w kasie 2 068 rub , dłużnicy 106 178 rub., wydatki przy organiżowaniu Towarzystwa, podlegające stopniowemu umarzaniu 22 317 rub.; stan bierny: kapitał zakładowy 800 000 rub., kapitał zapasowy 16 500 rub., kapitał amortyzacyjny 47 145 rub., Towarzystwo kredytowe ziemskie 33 040 rub., wierzyciele 122 393 rub., zysk 29 321 rub.

TI.

Węgiel kamienny w Galicyi. Węgiel kamienny znajduje się w zachodniej części Galicyi w tak zwanem wielkiem księstwie Krakowskiem; obszar węglowy nosi tu nazwę Krakowskiego zagłębia węglowego. Granice tego zagłębia stanowią od zachodu granica polityczna dzielnicy, od północy i wschodu wychodnie utworów dewoń-skich (wapienie i dolomity) w okolicacii Krzeszowic; od południa ku Karpatom granica zagłębia nie jest znana, ponieważ formacya węglowa jest tu przykryta utworami trzeciorzędowymi. Przyjmuje się w praktyce, że wydajna formacya węglowa sięga co najmniej do 49° 55’ północnej szerokości geograficznej. Krakowskie zagłębie węglowe zajmuje obszar około 1 300 km.²

W rozwoju przemysłu węglowego w Galicyi nie było takich czynników, które, podobnie jak miało to miejsce w Królestwie Polskiem,*) wpłynęłyby na szybki rozwój przemysłu węglowego. Ani rok 1854, t. j. rok wprowadzenia w Austryi ustawy górniczej, normującej stosunki całego przemysłu górniczego, ani okres czasu 1854—1870, ,    , . ir70n0 ,    ,    ,.    t y | t. j. okres budowy galicyjskich głównych linii

przechodnie lt 892 rub.; stan bierny: kapitał za- kolejowych, nie przyniosły szybkich postępów w kładowy (14 000 akcyi po 187 rub. i 50 kop.) | J J    v J J J    r

2 625 000 rub., kapitał rezerwowy 1182 rub., ka-

wytwórczości węgla kamiennego. Wytwórczość wzrastała wprawdzie stale, lecz równomiernie i powoli, mianowicie:

wnie do Węgier i Niemiec, a 82% czyli w r. 1905 około 9 000 000 c. m. spożyte zostało w kraju.

Cyfra 9 milionów c. m., które zużywa Ga-licya na własne potrzeby przemysłowe, wydaje się odrazu za małą, choćby na kraj rolniczy, za który się Galicy ę zawsze uważa. Ze Śląska pruskiego wysłano jednak węgla kamiennego do Ga-licyi i Bukowiny:

w r. 1889 . .

„    1903    .    .

„    1905    .    .

Rok

1805

1854

1870

1885

1905

lO łQ CD

c. m.

Wytwórczość w centn. metr. 102 613 601084 1975 646 4436 500 11182 009

Największą wytwórczość osiągnięto w r. 1900, mianowicie 11666 330 c. m., co spowodowane by- ¹ Odrzuciwszy z tego 10% na Bukowinę, otrzy-ło bezrobociem górników na Śląsku Górnym. W mamy cyfrę 6 milionów centnarów węgla czyli r. 1903 skutkiem pożaru i następnie zalania ko- 50% wytwórczości krajowej, którą Prusacy zasi-palń w Jaworznie wytwórczość spadła do 8 000000 łają Gralicyę, a wzamian zato wywożą z kraju c. m., lecz w dwóch latach następnych doszła do trzy miliony koron rocznie.

poprzedniej swej wysokości. Wydajność roczna    Na tak znaczny napływ węgla pruskiego do

o-

wynosiła 1065 c. m. w r. 1870 i 2 451 c. m. w r. Galicyi wpływają w części dotychczasowe nasze 1905; w okresie 35-letnim wydajność wzrosła prze- uprzedzenia do krajowego węgla kamiennego, p szło o 100%, co tłumaczy się z jednej strony chodzące jużto z nieznajomości zalet tego arty-wyszkoleniem robotnika, z drugiej wprowadza- ' kułu, jużto z przyzwyczajenia się do używania niem doskonalszych środków technicznych.    węgla pruskiego. Następnie winnymi są w tym

W r. 1905 w Gralicyi było 6 przedsiębiorstw, wydobywających węgiel kamienny; z tych dwa, t. j. Gwarectwo w Jaworznie i Sosiété anonyme minière et industrielle (64,5% wytwórczości) są obcokrajowe, pozostałe cztery (35,5% wytwórczości) znajdują się w rękach kapitalistów krajowych.

Wytwórczość węgla kamiennego wynosiła w Galicy i w r. 1905 (w centn. metr.):

0/

/ o

Nazwa

przedsiębiorstwa

Charakter

przedsię

biorstwa

czość ogólnej w r. 1905 wytwór-w c. m. czości

względzie same zarządy kopalń, które zaniedbują reklamowania swego węgla, główny zaś powód leżał początkowo w za wysokich taryfach kolejowych na nasz węgiel w stosunku do lepszego węgla pruskiego, tak że koszta przewozu dla lepszego zagranicznego węgla przy większej odległości były mniejsze, aniżeli dla gorszego węgla z Jaworzna i Sierszy. Chociaż ostatecznie taryfy przewozowe zoslały wyrównane, to jednak trudną rzeczą jest wyprzeć raz silnie osiadłego współzawodnika i pozyskać odbiorców, przyzwyczajonych do węgla pruskiego.

6 653 884

59

niemieckie

3 069 194    28

krajowe

631 394

5,5

francuskie

478 800    4

krajowe

302 534    3

46 200    0,5

11182 009    100°/

/O

Nieznacznj^ dotychczasowy wywóz węgla galicyjskiego do Węgier zwiększyłby się też niepomiernie, gdyby węgiel galicyjski przewoził się podług tańszych taryf kolej owych.

Z powyższej wytwórczości kopalnie zużywają stało, rocznie około 12% na własne potrzeby (do opa-    Wytwórczość węgla w Galicyi może być

lania kotłów i jako .opał dla urzędników i robo- znacznie powiększona, ponieważ nowe urządzenia tnikow), 4% zużywają we własnych hutach cyn- szybowe w Jaworznie i Sierszy są zupełnie nie-ku i cegielniach, około 2% idzie zagranicę głó- i wyzyskane i łatwo wytwórczość swoją mogłyby

Oprócz węgla pruskiego przywozi się jeszcze do Galicyi drogą wodną, t. j. Przemszą i Wisłą, oraz kolejami, węgiel z Królestwa Polskiego, który wchodzi do Galicyi bez żadnego cła, gdy tymczasem na węgiel z Jaworzna, wysyłany do Królestwa Polskiego, nałożone jest cło w wysokości 9 kop. złotem za centn. metr. Coraz częściej dają słyszeć się w Galicyi głosy, że w celu ochrony galicyjskiego przemysłu węglowego przed zalewem przez obcy węgiel i celem zapewnienia mu zbytu i poza Galicyą należałoby starać w pierwszym rzędzie o zniżenie taryfy kolejowej na węgiel krajowy, a następnie o zaprowadzenie cła na węgiel rosyjski na wypadek, gdyby cło rosyjskie na węgiel galicyjski zniesione nie zo-

w każdej chwili podwoić; oprócz tego obecnie w zagłębiu Krakowskiem powstaje kilka nowych wielkich kopalń, które w najbliższym czasie rozpoczną wydobywanie węgla.

mysi solny. Wystarczy wspomnieć o dwóch nazwach polskich kopalń soli, t. j. o Wieliczce i Bochni, aby każdego o tern przekonać.

Największe i najbogatsze złoża soli kamiennej ciągną się na ziemiach polskich kilkudziesię-ciomilowym pasem wzdłuż Podkarpacia od Swoszowic i Wieliczki aż po Kossów i Kuty. W pasie tym, należącym pod względem geologicznym do formacyi mioceńskiej, tworzy sól u warstwowane złoża, jak to ma miejsce w Wieliczce i Bochni, albo też jest w mniejszym lub większym stopniu zmieszana z iłem, tworząc t. zw. ił mioceński.

Złoża uwarstwowane odbudowują kopalnie sposobami górniczymi, wydobywając sól, znaną w handlu pod nazwą „soli kamiennej“, ił zaś mioceński, jeżeli zawartość soli wynosi 50— 60°/o, eksploatuje się ługowniami, odciągając z

Z solanki

niego sól wodą i tworząc solankę.

przez odparowanie wody otrzymuje się sól, znaną w handlu pod nazwą „warzonki“. Obecnie sól kamienną wydobywają kopalnie w Wieliczce i Bochni a warzonkę wytwarzają saliny w Bolechowie, Delatynie, Dolinie, Drohobyczu, Kałuszu, Kos-sowie, Lacku, Łanczynie i Stebniku. Salina w Kałuszu eksploatuje jeszcze znajdujące się tam sole potasowe, używane z wielką korzyścią przez rolników, jako nawóz.

W r. 1905 otrzymano w Galicyi 1764 933 c. m. soli; z tego przypada 810 057 c. m. czyli 46°/0 na sól spożywczą i 954 876 c. m. czyli 54°/₀ na sól fabryczną.

Czasopismo Techniczne

Wosk ziemny (ozokeryt) w Galicyi. Wosk ziemny znajduje się w Galicyi w trzech miejscowościach: w Borysławiu pod Drohobyczem, w Dźwiniaczu i w Staruni pod Nadworną.

Nie wiemy dokładnie, kiedy odkryto pierwszy raz w G alicyi wosk ziemny. Z początku przy kopaniu szybów naftowych odrzucano go na zwały, jako minerał niepotrzebny. Dopiero gdy w r. 1S40 chemik francuski Eilip Walter określił dokładnie galicyjski wosk ziemny pod względem chemicznym i gdy później nauczono się wyrabiać z niego parafinę, znajdującą coraz szersze zastosowanie w przemyśle chemicznym, przerzucono się do eksploatacyi żył woskowych. Są to lata 1855—1860. Wytwórczość wosku z powodu wielkiej jego wartości wzrasta bardzo szybko i w r. 1878 dochodzi do liczby 103 420 c. m. i na tej wysokości trzyma się do r. 1885. Od tego roku głównie z powodu wyczerpania się płytkich żył wytwórczość ozokerytu zaczyna powoli spadać.

Rok 1898 jest rokiem przełomowym w przemyśle woskowym. W tym to roku wydano nowe przepisy policyjno-górnicze, normujące przede-wszystkiem odległość minimalną szybów woskowych pomiędzy sobą i od granic obszaru, kopalnianego. Przepisy te były niezbędne w interesie życia robotników i dalszego istnienia kopalń woskowych. W przeciągu bardzo krótkiego czasu przekształciły one cala metodę kopalnictwa wosku ziemnego; w miejsce licznych, drobnych na obszarze nieraz zaledwie kilkudziesięciu m² pracujących kopalń, pozostały tylko takie, które jak np. kopalnie Banku kredytowego i Spółki akcyjnej „Borysław“ w Borysławiu, miały dość obszaru do urządzenia nowoczesnej, racyonalnej odbudowy i dość kapitału, aby tę zmianę metody eksploatacyi przeprowadzić rychło i korzystnie.

Salina w Kałuszu eksploatuje jeszcze sole potasowe (kainit, karnalit i sylwin). Te sole znajdują się w Europie jedynie jeszcze w Stassfurcie obok Magdeburga w znacznie większej ilości, aniżeli w Kałuszu. Mimo nalegań ze strony kół interesowanych rząd nie rozwija eksploatacyi soli kałuskich na większą skalę i wytwórczość ich nie przekracza jeszcze cyfry 150 000 c. m. rocznie. W r. 1896 zniżono cenę kainitu z 2 kor. za cetn. metr. na 1 kor. 40 hal., liczne jednak postępowe gospodarstwa Galicyi Zachodniej, opłacając wysokie należytości cłowe, sprowadzają bardziej skon-Wytwórczość wosku ziemnego wskutek za- centrowane sole potasowe z zagranicy. NVidocz-mknięcia małych kopalń spada nagle, ale zato nie więc zniżona cena jest jeszcze za wysoka w podnosi się cena tego wytworu.    stosunku do wartości wytworu.

Wosk ziemny służy jako materyał surowy    Wzdłuż wspomnianego pasu iłów mioceń-

tego używa się go do nadawania połysku wyrobom żelaznym, do ochrony przed rdzewieniem, do wyrobu izolacyi elektrycznych itd. W miarę zamówienia wysyła się wosk ziemny do Ameryki Niemiec i Rosyi.

do wyrobu cerezyny, która z domieszką wosku skich ciągnie się szereg źródeł solankowych. Licz-pszczelnego, służy do wyrobu świec kościelnych, ba ich dochodzi do 200. Jedne rząd pozamykał, a jako wosk do froterowania posadzek itd. Oprócz z drugich wyeksploatował w r. 1905-ym 1 132 312 hl

surowicy naturalnej, którą rozdał pomiędzy okolicznych mieszkańców do użytku dla bydła.

Czasopismo Techniczne.

Czasopismo Techniczne.

Sól W Galicyi. Najstarszą gałęzią przemysłu górniczego na ziemiach polskich jest prze-

Stal szybko obrabiająca, znalazłszy należne jej rozpowszechnienie w warstwach mechanicznych, coraz więcej znajduje naukowych badaczy. Zajmuje się nią w Werkstatts-Technik (JN° 7 z lip-

' ca str. 360) Fr. Hülle, rozpoczynając druk pracy kie kawałki stali, zamiast dawnych, wielkich i o wpływie, jaki ta stal wywarła na budowę ma- ciężkich noży tokarskich.

szyn do obróbki żelaza. Ha ulepszenie stali na-    Żelazo zamiast mosiądzu. Giesserei-Ztg.

rzędziowej płynęły najwięcej stosunki robotnicze, (r. 1907, N® 9, str. 273) rozważa konieczność za-Przy dawnych nizkich płacach zastosowanie ma- stępowania mosiądzu w wielu wyrobach przez szyn było bardzo małe, traktowano je w warszta- inne materyały wobec tego, że oba jego składni-tach jako ozdobę, obróbka odbywała się ile moż- ki, miedź i cynk, nieustannie drożeją. Takim je-ności ręcznie, dlatego też przy kuciu starano się dynym materyałem może być żelazo, czy to o jak najdokładniejsze wymiary; w latach 60-ych kute, czy lane, dotąd zwykle zastępowane przez uważano za bardzo silną taką tokarkę, która na mosiądz z tego powodu, że łatwo podlega rdze-godzinę odtaczała 5 kg żelaza. Ówczesne mate- wieniu. Przez nadanie gotowemu wyrobowi żela-ryały, bardzo kruche i niejednolite żelazo odle- znemu powłoki z innego metalu, a szczególnie wnicze oraz włókniste przerosłe żużlem żelazo niklu, można rdzewieniu zapobiedz. a jeżeli uży-pudlowe nie pozwalały na stosowanie większych wanie żelaza niklowanego nie znalazło dotąd szer-szybkości przy robocie; dlatego od wynalezienia szego zastosowania, to przyczyną tego jest nie-żelaza zlewnego zaczyna się dopiero możliwość umiejętne niklowanie, które dopuszcza wytwarza-ulepszenia stali i maszyn roboczych. Stal węgli- nie się rdzy pod powłoką niklową. Ażeby przed-sta, która przy rozgrzaniu do 250°C, a często miot był trwale od rdzy zabezpieczony, należy niższem jeszcze, traciła swą hartowność, długi go najdokładniej oczyścić, następnie galwanicznie czas przeszkadzała postępowi w budowie maszyn powlec miedzią, a dopiero na to dać powłokę ni-roboczych i znów przełom w tym przemyśle roz- klu, która wtedy jest bardzo trwała. Oczyszcze-poczęła samohartująca stal Musheta, która, roz- niu powierzchni trzeba jednak największą poświę-grzana do czerwoności i na powietrzu ostudzona, cić uwagę i nie żałować wydatków i pomysłów stawała się nadzwyczaj twardą. Czynnikiem po- na sprawienie przyrządów oczyszczających; mię-wodującym to był dodatek manganu obok krze- dzy którymi dmuchawki piaskowe i bębny szlifu-mu, chromu i wolframu. Trudności przy sporzą- jące i polerujące różnej konstrukcyi największą dzaniu stali takiej rychło kazały o niej zapo- rolę odgrywają. Przy tern wszystkiem nie można mnieć, gdy ukazała się stal Taylor-Whitego, nie do wyrobu tego rodzaju odlewów używać zwy-zawierająca manganu ani krzemu, ale przede- kłego surowca, lecz wyborowego żelaza fosforo-wszystkiem chrom i wolfram. Rozgrzana ponad wego.

900°C i nagle oziębiona a następnie do ciemnego żaru powtórnie rozgrzana i na powietrzu ostudzona, dawała znakomite wyniki przy próbach, bo przy Wysokiem rozgrzaniu do 600 i 700°C nie traciła swej twardości, mogła więc być użyta przy obróbce do zbierania grubych wiórów ze znacznie większą niż dawniej szybkością i zachowywała swą zdolność do cięcia znacznie dłużej.

Wyzyskanie tych własności stali nowej w jej licznych gatunkach napotkało na znaczne trudności, z których najważniejszemi były: nieumiejętność obchodzenia się z nią, niedostateczność budowy maszyn roboczych i wysoka cena stali.

Dziś, gdy te przeszkody usunięto, stal nowa odgrywa w przemyśle nadzwyczaj doniosłą rolę prze-dewszystkiem w stalowniach, gdzie grubo odkute biyły obrabia się a raczej „obdziera“, zdejmując tak wielkie wióry, że, jak w jednym przypadku próby wykazały, przy 130 mmjsek szybkości cięcia, w godzinie odcinano 232 kg wiórów o przekroju 68.6 mm² przy ciśnieniu 14 000 kg, t. j. przeszło 200 kg na 1 m/n². W warsztatach mechanicznych zamiast dokładnego kucia stosu- w je się bardzo często z wielką korzyścią „wyłu- ^

skiwanie“ z pełnej sztaby. Na wysoką cenę stali ją na surowiec wraz z rudami szwedzkiemi, wę-znaleziono radę przez zastosowanie stosownych gierskiemi, rosyjskiemi i bośniackiemi. pnadeł do narzędzi, które stanowią małe i cien-

Czasopismo Techziczne

Czasopismo Techniczne.

Rudy żelaza w Galicvi. W Galicyi rozróżniamy cztery rodzaje rud żelaza: tryasowe w Krakowskiem, tryasowe lub kredowe tatrzańskie, trzeciorzędowe karpackie i czwartorzędowe darniowe. Rudyi krakowskie, syderyt, występują w postaci żył ponad rudami cynku i ołowiu w dolomicie kruszczonośnym. Rudy tatrzańskie występują jako limonity w wapieniach jurajskich, są dobre, łatwo topliwe, ale niestety posiadamy ich za mało. Sferosyderyty karpackie są bardzo ubogie w żelazo, nie przedstawiają więc żadnej wartości a o zyskowności eksplotacyi rud darniowych rozstrzygają grubość pokładu i rozległość, które one zajmują.

Z powodu braku odpowiedniego minerału kopalnictwo rud żelaza w Galicyi nie przedstawiało się nigdy w poważnych liczbach. Są lata, w których się u nas rudy zupełnie nie eksploatuje. W r. 1905 wydobyto w Galicyi 81 258 c. m. Liczba zatrudnionych robotników wynosiła 59.

Ta wytwórczość bywa zużywana zazwyczaj iej dzisiaj hu ie żelaznej w Galicyi w skiei Górce ob k Żywca, która przet pia

- CÔ

Czasopismo Techniczne

Wydawca: Rada Zjazdu przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego.

Redaktor Mieczysław Grabiński.

W drukarni St. Swięckiego w Dąbrowie.