PRZEGLĄD GÓRNICZO-HUTNICZY

CZASOPISMO. POŚWIĘCONE SPRAWOM PRZEMYSŁU GÓRNICZEGO I HUTNICZEGO.

Nb 13 (79).

Dąbrowa, dnia 1 lipca r. 1907.

Toni IV.

Wprowadzenie podsadzki sposobem zamulania w kopalni

Królowa Iludwika w Zabrsu.

(Dokończenie, p. 12, str,285).

W dalszej praktyce nie jest wykluczone wo-

2) Specyalne umocowanie głębokich

bec taniości materyału palnego zbudowanie ko- wykopów i nasypów.......

mór ogrzewalnych, do których wprowadzałoby    3) Utrzymanie linii kolejowej do

się pociąg przed wyładowaniem go. Że zamar- czasu puszczenia jej w ruch .    .    .    .

zanie piasku w wozach podczas przewozu nie jest    4) Wydatki różne, jako to: napra-

zależne od ich budowy, nie potrzeba chyba wy- wy uszkodzeń, spowodowanych siłą wyż-jaśniać.    sza, płace stróżów, posłańców i inne wydatki przy pomiarach.......

7 000

2 000

'Koszta całego urządzenia.

Poniżej zostały zestawione ogólne koszta budowy kolei. Ponieważ rachunki nie zostały jeszcze ostatecznie zamknięte, przeto przytoczone dane mogą jeszcze podlegać nieznacznym nie wpływającym na ogólną charakterystykę wahaniom.

.Razem

III. Ogrodzenia (oprócz ogrodzeń na dworcach), płoty i t. d. (płoty przeciwko śnieżycom były pomieszczone w pozycyi II)...........

5 000

252 000

3 000 3 000

Razem"

IY. Przejazdy włącznie z przeprowadzeniem dróg i kolei nad i pod linią kolejową:

1)    Umocowanie przejść, ramp i dróg bocznych zapomocą bruku, szosowania i żwirowania; szlabany do zamykania przejazdów, tablice i t. d.

2)    Wybudowanie przejazdów nad i pod koleją.

3)    Utrzymanie tych urządzeń do

czasu otwarcia ruchu.......

ów, spowodowa-m sposobu zamu-l Królowa Ludwika (w markach).

w-

t a w li w

lania w kopa

ui O

CD

wad

. CD O

CD C+-

T. Nabycie gruntów i odszkodowania włącznie z powstałymi wskutek tego kosztami jak również badanie złoża piasku zapomocą wiercenia.

1) Koszta nabycia gruntów, na których znajduje się piasek na przestrzeni 250 hektarów, gruntów dla budowy kolei z bocznicami, do składania i brania ziemi (włącznie z wynagrodzeniem sąsiadów za poczynione szkody) razem 270 h. . ............

104 000

2)    Odszkodowania.......

3)    Koszta przeprowadzenia wierceń

w celu określenia grubości złoża piaskowego ............

310 000

10 000

Razem

Y. Mosty włącznie z urządzeniem do samoczynnego wyładowywania w dolinie Bytomki..........

Razem

YI. Budowa toru kolejowego z bocznicami.

104 000

215 000

215 000

Razem

II. Roboty ziemne przy budowie linii kolejowej włącznie z robotami przy-gotowawczemi dla czerpaka.

1) Przewóz ziemi z wykopów, wykończenie wykopów i nasypów podług przepisanych profilów, obłożenie i obsianie zbocz, utrzymanie narzędzi; roboty ziemne dla czerpaka.....

21000 ;    1) Nabycie podbitki pod szyny,

341000 przewóz jej, kupno szyn, podkładów, drobnych części żelaznych, zwrotnic i krzyżaków, przekładanie i naprawa toru, układanie i podbijanie szyn, zwrotnic i innych części włącznie z ułożeniem pięcioszynowego toru pod czerpak z całem urządzeniem:

16 kim dróg głównych i bocznych-,

238 000 ! 24 zwrotnice 1 : 9,

3)    Budki dla

urządzeniem .    .    .

4)    Znaki oddziałowe, tablice kilometrowe i inne znaki kolejowe .    .    .

Razem

VIII. Stacye i przystanki z całem urządzeniem.

1) Budowle.

a) Szopa dla parowozów o trzech torach dla pomieszczenia 4 parowozów i 4 torach dla 8 wozów - samowyładowy-waczy, warsztaty reparacyjne dla parowozów i wozów, pomieszczenie dla centralnej stacyi elektrycznej do oświetlenia.

100000

2 zwrotnice krzyżowe,

1000 szyn • pod czerpak; na pewnych liniach znajduje się pod parą szyn 16 podkładów sosnowych a na lukach 16

dębowych...........

2) Urządzenia nastawideł i przyrządów bezpieczeństwa na stacyi Prze-sklebie, Czekanów i na rozjazdach

Razem

VII. Sygnały i budki.

1)    Kupno i urządzenie dzwonków

sygnałowych i telefonu......

2)    Sygnały akustyczne, trąbki, świ-

stawki dla stróżów i t. d......

stróżów z całem

b)    Biuro i mieszkanie zarządzającego koleją z przystawką, w~ której mieszczą się biura służby ruchu i warsztatów.

c)    Dom noclegowy wraz z niezbędne-mi pomieszczeniami gospodarczemi i z sypialnią na 24 łóżka.

d)    Stajnia i wychodki.

e)    Wychodki..........

2)    Budowa wodociągów, razem z urządzeniem do zasilania i czyszczenia parowozów i wozów samowyładowywaczy

3)    Urządzenie oświetlenia elektrycz

nego dla stacyi Przesklebie i czerpaków; urządzenie pomieszczono w szopie parowozowej; służy ono jednocześnie do prowadzenia warsztatów......

IX. Warsztaty.

Koszt budynku warsztatowego, umieszczono w pozycyi VIII. Kupno wszelkiego rodzaju narzędzi i części zapasowych maszyn, czerpaków, parowozów i t. p............

Tabor ruchomy.

1) Trzy parowozy tendrowe o wa-

2) 60 sztuk wozów samowyładowy-waczy o sile nośnej 20 t razem z przewozem .............

3)    Trzy wozy robocze.....

4)    Dwa czerpaki o wydajności 200

m³ na godzinę razem z frachtami .    .

5)    Drezyny i narzędzia.....

6)    Koszta prób........

Razem

XIII. Koszta urządzenia nad szybem Glückauf.

1)    Budowle .........

2)    Urządzenie ogrzewania w szybie .

3)    Urządzenie oświetlenia .    .    .    .

4)    Maszyna wyciągowa z pompą od

środkową razem z przewodnikami elektrycznymi ...........

5)    Wieża nadszybowa.....

6)    Urządzenia do zamulania na powierzchni ...........

7)    Uporządkowanie placu ....

Zestawienie:

I. Nabycie gruntów

II. Roboty ziemne .

XII. Różne ....

XIII. Urządzenia nad szybem Glückauf ....

21000

Razem

127 500

Razem

15000 15 000

X.

dze 70 t

150000

240 000

1000

480 000

101 000

4    000

5    000

Razem

501 000

XI.    Koszta organizacyi.

1)    Wykonanie projektów .    .    .    .

2)    Dozór przy budowie.....

3)    Podróże, rzeczoznawcy i t. d.

Razem

XII.    Różne urządzenia czasowe, wydatki nieprzewidziane i t. d. .

8 000 488 000 I

26 000 16 000 16 000

9 000

58 000

5 500

300

5 500

9 000

1700

20 000

30 000 4 000 3 000

50 000 7 000

12 000 4 000

Razem

101000

6500

341 000 252 000 3 000 104 000 215 000 488 000 20 000 127 500 15 000 501 000 58 000 5 500

2 130 000

110 000

2 240 000

Koszta prowadzenia.

Wydajność całego urządzenia wynosi obecnie tylko 2 000 ms na dzień roboczy wobec tego, że montowanie rur nie zostało jeszcze wszędzie ukończone. Obecne przeto koszta prowadzenia nie mogą służyć za podstawę do oceny pożytku urządzenia. Jednakowoż teraz już widać, że koszta prowadzenia w przyszłości nie o wiele będą się różniły od kosztów, podanych w przytoczonym poniżej kosztorysie*).

*) Rzeczywiście wydana suma wynosi 2,24 milionów marek | zamiast projektowanych ],85 milionów. Nabycie gruntów figuruje i w pierwszej sumie w wysokości 310,000 marek.

Dowodem tego służy fakt, że suma wydatków kosztorysowych w ogólności zgadza się z sumą rzeczywiście wydaną na budowę całego urządzenia. Różnica pomiędzy temi dwoma sumami, wynosząca 390000 marek, a prawie równająca się sumie 310000 marek, wydanej na nabycie gruntów, nie potrzebuje podlegać amortyza-cyi, ponieważ pagórkowaty grunt po zrównaniu go może służyć jak pole orne albo też może być zużyty do innych celów, np. do zaprowadzenia gospodarstwa rybnego, nie tracąc w ten sposób nic ze swojej wartości.

Smary i inne

Razem

1000

4 920

Kosztorys

piasku na pr żęci ą j d go roku.

Wydajność dzienna wynosi na razie 3 600 m³. Wóz mieści w sobie 20 t — 12,5 m³ piasku. Wobec tego w ciągu 12 godzin trzeba przewieźć

288 wozów, t. j. (pociągi składają się z

24    wozów) 12 pociągów ładownych. Czas jazdy przy szybkości 15—25 klin na godzinę wynosi dla pociągów ładownych 35 minut, a dla próżnych

25    minut. Przypuściwszy, że wyładowanie pociągu razem z manewrowaniem i przygotowaniem do odjazdu zajmie 15 minut, to przy prawidio-wem kupażowaniu się pociągów w środku linii obok Mikulczyc pociągi będą przybywały co 50 minut. Dla pewności powiększymy jednak ten czas do 60 minut.

3 600

12,5

CT

CD

Obecnie niezbędne są trzy komplety wozów po 24 sztuki, aby w ciągu 12 godzin wykonać 12 obrotów, t. j. dostarczyć 288 wozów piasku. Do przewiezienia tej ilości piasku niezbędne są przeto trzy parowozy i 72 wozy.

Podług tego dadzą się obliczyć następujące koszta prowadzenia (w markach):

A. Koszta czerpania.

1) Oprocentowanie i amortyzacya (6 j, ) kapitału zakładowego 100 000 marek, obróconego na kupno 1 dolnego i

1 górnego czerpaka........

Utrzymanie czerpaków (8 % od 100 000

6 000

B. Koszta przewozu.

1) Koszta ogólne.

Oprocentowanie i amortyzacya (6 % ) kapitału zakładowego 1 750 000 marek . Utrzymanie toru 5 % od 300 000 marek . Utrzymanie budynków 2% od 100 000

marek.............

Utrzymanie 3 parowozów 8 % od 150000

marek.............

Utrzymanie wozów 4 % od 240 000 marek.............

105 000 15 000

2 000

12 000

Razem

9 600 143 600

Pensye i robocizna.

Warsztaty: 1 technik......

5    ślusarzy i kowali po 1 000 marek .

Razem

3) Materyały.

Dla jednej jazdy tam i z powrotem potrzeba 1 i węgla czyli dziennie 12 t

rocznie 3 360 t po 7 marek.....

Smary i czyszczenie 3 parowozów . Smary do 72 wozów po 100 marek . Materyały warsztatowe.....

Razem

4) Różne koszta biurowe, nieprzewidziane przewyżki, oczyszczanie linii ze śniegu, odszkodowania 16 560 marek.

Zestawienie.

Za 1 milion m3 rocznie

Za m³

GO tO O O O O

en bO CD M W H M to

o^ooooiao

oooooooo

oooooooo

37 500

23 520 3 500 7 200 15 000

CD

ca

to

marek)

Razem

8 000

14 000

marek

fen.

ogoiu

kosz

tów

2) Pensye i robocizna.

2 kierowników przy czerpakach po

1 200 marek.........

to M M OJ M to to

COdOCOO^

o o o o o o o o o o o o o o

Razem

3) Materyały.

Węgiel do 2 czerpaków dziennie 2 t czyli rocznie 560 t po 7 marek .    .    .

34 200

3 920

A.    Koszta czerpania

1)    Wydatki ogólne

2)    Pensye i robocizna

3)    Materyały .    .    .

Razem

B.    Koszta przewozu

1)    Koszta ogólne

2)    Pensye i robocizna

3)    Materyały .    .    .

4)    Różne ....

Razem

Wogóle

14000 34 200 4920 53120

143 600 37 500 49 220 16 560 246 880 300 000

O 00 M bi

rH

CO    l>-

■ i-d'    'dT co    r-T

Ci ifC

^4 t—T -r-T 1' r>T of cc i-d" t-H ■'stł tH t-H

24,7 |    82,3

30,0 I 100,0

fenigów

H O' -O c "U U L oc

cf co od i-6

cn i-i

Razem

piasek całego okręgu górnośląskiego; projekt ten będzie miał do przezwyciężenia jeszcze większe

Przewóz 1 m³ piasku na odległość 12 kim wynosi 24,7 fen.; ponieważ waga gatunkowa piasku wynosi 1,6, przeto 1 t kim kosztuje 1,286 fen. Koszta wydobycia i przewozu razem wynoszą.

Za m³

ogółu

kosztów

1)    Koszta ogolne

2)    Pensye i robocizna

3)    Materyały .    .    .

4)    Różne ....

30,0    ;    100,0

Jak widać z powyższych cyfr, koszta ogól" ne oprocentowania i amortyzacyi wynoszą polo" wę kosztów własnych, robocizna i materyały po czwartej części.

W kosztach ogólnych i wydatkach na materyały znaczniejszych wahań nie należy oczekiwać, za to mogą zajść wahania w czwartej części wydatków, stanowiących pensye i robociznę. Jednakowoż i z tego powodu nie przypuszcza się bardzo dużych różnic w wysokości kosztów własnych.

Czy byłoby korzystniejsze oddanie całego urządzenia odpowiedniemu przedsiębiorcy, czy też prowadzenie na swoją rękę, dziś jeszcze określić niepodobna.

Uwagi końcowe.

Z wyłożonego tu projektu widać, że sprowadzanie piasku nawet ze znacznych odległości przy odpowiedniej organizacyi da się ekonomicznie przeprowadzić; skutkiem tępo niedowierzanie, z którem ten pogląd spotykał się na razie w sferach fachowych, stopniowo znika.

Gdyby przy sposobie zamulania kopalnie musiały ograniczać się tylko zapasami piasku, znajdującymi się w ich bezpośredniem sąsiedztwie, to zarówno w okręgu Górnośląskim jak i w Westfalskim sposób ten mogłyby wprowadzić tylko niektóre kopalnie i to na krótki przeciąg czasu, gdyż zapasy piasku, znajdujące się w granicach tych okręgów, są bardzo małe. Od chwili zaś, kiedy, jak to było wyżej zaznaczone, okazało się, że podsadzka może być sprowadzana ze znacznych odległości przy odpowiednich cenach, sposób zamulania powinien znaleźć zastosowanie w najszerszych granicach.

Naturalnie, urządzenia o takich rozmiarach, jakie zostały tu podane, mogą mieć miejsce tylko wówczas, jeżeliby służyły one jednocześnie dla kilku odbiorców. Obecnie opracowywuje się projekt, który ma na widoku zaopatrywanie w

odległości.

Dyrektor górniczy Arbens. Tłumaczył Tadeusz Waśniewski.

WYKAZ ILOŚCI WĘGLA,

wysłanego drogami źelaznemi z kopalń zagłębia Dąbrowskiego w maju r. 1907.

W maju roku 1907-go przypadało do po- cej, niż kopalnie winny były otrzymać, działu pomiędzy kopalnie zagłębia Dąbrowskiego    W maju r0]iU 1907-go przypadało do podziału

1 840 wagonów do przeładowania węgla w Go-łonogu z wagonów drogi żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej do wagonów drogi żelaznej Nadwiślańskiej. Kopalnie wysłały tą drogą 1 938 wagonów, czyli 84 wagony na dzień roboczy, a przeto o 98 wagonów czyli o 5°/₀ więcej, niż przypadało z podziału.

po 9o0 wagonów drogi żel. Warszawsko - Wiedeń- pomiędzy kopalnie zagłębia Dąbrowskiego po 80 skiej na dzień roboczy, a na cały miesiąc wag₀nów na dzień roboczy, a na cały miesiąc 21 750 wagonow. Z liczby tej kopalnie odwołały 433 wagony, nie przyjęły z powodu bezrobocia na kopalniach 1 026 wagonów, winny były przeto otrzymać 20 291 wagonów. Droga żelazna podstawiła 20 825 wagonów czyli 905 wagonówna dzień roboczy, a przeto o 534 wagony, rzyli o 3% więcej, niż kopalnie winny były otrzymać. Oprócz tego droga żelazna podstawiła kopalniom ponad normę 890 wagonów zagranicznych.    W maju roku 1907-go kopalnie wysłały do

W maju roku 1907-go przypadało do po- Warszawy 3 589 wagonów węgla drogą żelazną działu pomiędzy kopalnie zagłębia Dąbrowskie- Warszawsko - Wiedeńską i 24 wagony drogą go po 245 wagonów drogi żelaznej Nadwiślań- żelazną Nadwiślańską, czyli 157 wagonów nadzień skiej na dzień roboczy, a na cały miesiąc roboczy; więcej, niż w maju roku 1906-go o 655 5 580 wagonów. Z liczby tej kopalnie odwołały wagonów, czyli o 22°/₀. W okresie czasu od 1-go 210 wagonów, nie przyjęły z powodu bezrobocia stycznia do 31 maja r. 1907-go kopalnie wysłały na kopalniach 451 wagonów, winny były przeto do Warszawy 21867 wagonów węgla, czyli 182 otrzymać 4 919 wagonów. Droga żelazna podsta- wagony na dzień roboczy; więcej, niż w tym wiła 4 959 wagonów, czyli 215 wagonów nadzień samym okresie czasu r. 1906 o 2 448 wagonów, roboczy, a przeto o 40 wagonów czyli o 1% wię-| czyli o 13 % . W maju r. 1907-go kopalnie wy-

słały do Łodzi 3805 wagonów węgla, czyli 165 palnie wysłały do Łodzi 21 101 wagonów węgla, wagonów na dzień roboczy; więcej*niż w maju roku czyli 176 wagonów na dzień roboczy; więcej niż 1906 o 744 wagony, czyli o 24°/₀. W okresie w tym samym okresie czasu r. 1906 o 1 754 wago-czasu od 1 stycznia do 31 maja r. 1907-go ko- ny, czyli o 9°/₀-

Rok 1906

Rok 1907

WYSŁANO

W r. 1907 wysłano węgla więcej (-j-) albo mniej( — ), niż w roku 1906

N az w a kopalni

W miesiącu maju

Od początku roku do 31 maja

W miesiącu maju

Od początku roku do 31 maja

Wogóle

Przypada

dzień

roboczy

na

Wogóle

Przypada na dzień roboczy

Wogóle

Przypada na dzień roboczy

Wogóle

Przypada na dzień roboczy

W miesiącu maju

W okresie czasu od początku roku do 31 maja

WAGONÓW

wagonów

wagono w

Droga żelazna UUarszawsku-Ifl/iedeńska

Niwka Mortimer .

Milowice .

Erabia Kenard Paryż

Kazimierz i Feliks

Saturn

Czeladź

Flora ....

Jan

Antoni

Mikołaj i Franciszek Matylda .

Reden.

Grodziec II Strzyżowice Jakób.... Flötz Rudolf . Andrzej i .

Andrzej III

Helena

Wańczyków

Alwina

Grodziec I

Jadwiga

Niorada

Katarzyna

Kazimierz 11 .

1 242

728

2    945 1 361

565

66

16

103

1288

112

199

25

21

80

48

98

W 05 <1 co <uc Ü' O W ^1 CO CO o

GO

GO

9314

6    805 9 382

U 224 10 742 9 771 4 430 12 844

7    648

2 441

358

147

618

3 961

567

1 125

99

216

118

157

251

1 217 ' 582

coot^doooooioco | o

!>■ aC 05 GO OO r-t O CO I

CCOłOOH

co

tO^MtsJ

3*° I

1 292

! 501

7 261

2 506

1 704 1 826

1    575 3 269

2    691 1 242

225

582

27

31

85

1 917

165

190

35

57

56

86

114

162

to to to go

7 241

10 868 10 885 9 202 9 189 16 903 13 261 5 911

1    258 j

2    598

212

134

359

9 133

732

946

193

373

310

352

506

CO hH to

Kazein .

20151

806    104 021    853    21338

I-I I I

53

990

89

17

tCOOMOSMOcOsfOOCusO

k++|++|I|++I+|+ +|+++|++|||

!>• aO t>*    . Cl TH O    zo

rS3553    ISg^g |gg |

TH vH rH    r—I

+++I++III++I+I+ +1+++I++|||

05

t"- O OCÎCO I

2053

436

4- I486 339 1 540 —    582

+ 2 473

1 737 1 258

417

157

146

13

259

22

+ 6 + 16

14

r.

± 'l

41

42

+ 5 172 + 131 —    4    —

+    165    +    29

100

179

94

373

94

109

195

255

53

227

493

+    17

16

95

44

92

124

100

19

85

108 985    908 + 1 187 +

6 + 4 964

CR

Droga żelazna Nadwiślańska

Niwka Mortimer Hrabia Kenard Paryż Kazimierz Keden Andrzej I . Matylda , Jakób .

Wańczyków , Antoni ,    ,

Helena

1115

469

1 245 1 166

753

54

36

c.o    a< s-s- ^

i I I O I

CO «rH 05 CO 05

1 114 1187

76

10

34

^■^cocłdco i o | I I

ifî «H ^ ^ lO

6 346 2 382 6 589 6018 6 313

522

40

CC O aO O CO I O I TO O aO aO I

71

105

+1II++I+I +

TH C5 GO    Tl CM    co O    rfi I    |

TO aO    aO CO    CO n I    |    CO

+ I+I++II1+

++++++1+I1++

I O I I I

70 TO    | c I I I

2 587

358

1 941

1 229

OO GO CO ZO rH tH aO

O O -TH cv* CNÎ £>• o

C*Q    tH

II

tH *rH t—l

++++++I+II++

Razem .

4 842

194    20 531

169    4 964

216

28 388

237    +    122

3 + 7 857

+    38

24 993

1 000    124 552

1 022    26 302

1144

137 373

1 145 + 1309

5 + 12821

+ 10

J. H.

Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem w lutym r. 1907.

Węgiel kamienny. W lutym r. 1907 wytwórczość węgla kamiennego w Królestwie Polskiem była następująca:

Kok 1906

Rok 1907

W r. 1907 wydobyto węgla więcej (+) albo mniej (—), niż w r. 1906

Nazwa

kopalni

Właściciel lub dzierżawca

Luty

Od początku roku do 28 lutego

Luty

Od początku roku do 28 lutego

Luty

Od początku roku do 28 lutego

centnarów metryczny cli

ctr. metr.

ctr. metr.

è°

Niwka Barbara . Mortimer Milowice Hr. Renarc Andrzej II Kazimierz Feliks. . Paryż.    .

Koszelew Saturn Czeladź- . Flora .    .

Franciszek Mikołaj . Jan .    .

Grodziec I Grodzice X Antoni . Reden I . Reden II. Tadeusz II Staszyc . Helena . Andrzej I Alwin a . Flötz Rudol: Matylda . Jakób. . Wańczyków Andrzej III Jadwiga .    .

Tow. Sosnowieckie .    .

Hr. Renard .    .

Warszawskie .    .

Franc.-Włoskie .

Saturn . . . . Czeladzkie Flora . . . .

Spadk. lir. Walewskiego St. Ciechanowski .    .

Tow. Grodzieckie .    .

Dz. Schön i Lamprecht Tow. Frań c.-Rosyj skie

„ St. Modzelewski

406 820

33¹ 560 282 759 408 845 22 425 371 800 68 000

45xo²5

426 397

331 347 209 568

9 4°i

33730 80 076 70687 67635

29*59

22    670 6790 8460

11832

¹5 ¹77 26 115 j 5520

23    350

2067

761

595 594 407 135 750 677

39 *4° 651 200 115 200

906 056

671 848 585381 401 493

17068

51 036 149916 127 584 *37 442 49 458 45 455 16412

G925

23 564

X5 >77 48370 10020 48 156 4 236

Razem .    .    . 3723215 6646000

402 399    875 998

350 57⁸!    7²3²9²

351004!    763 319

523000 1043374 28580    61820

408 100    845 6oo

47100    87600

440421    898190

—    4421; —

4~ 19018 -}- 6

4"    68 245! 4~ 24

4- 114155;+ 28

3¹

+ ”4 54* + 15

+ 127698, -!- 21 + 356184'+ 87 + 292 697 +    22 680

+ 194400 -j- 30 —    27 600

+ 39

+ 58

24

442 880

357 ²92 160 178

6086

940 188 753024 349990

*3 347

32 722

38 389

250884 9² 793 58874-    148973

597M

79 7²3 518 148 198 287

4- ¹⁶ 483 + 4- ²5 945 +

— 49 390 —

00 .u

jo

—    3 3¹5 ~~ 35

4- 32 722 4“ — 4-    4 659+ r4

4- 1708084- 213 4" 22106 4- 31

—    37920!— 39

7866

3°4'5

65 505

4-    745; +

o\

34

32 400 J    56 360

5 420    11 608

21 000

4- 23940,4- 283

+ 268340;-J— 40 + 167643:-^ 29 “ 5*503'— 13

22

H--

+ 56

_l_ 246

+ 55

20

100

51

Podług gatunków wytwórczość węgla w lutym r. 1907 była następująca: gatunki grube 1972533 ctr. metr. (47,75°/₀j, gatunki średnie 774 734 ctr. metr. (18,75°/₀) i gatunki drobne 1384122 ctr. metr. (33,50°/o).

Dnia 28-go lutego pozostałość wydobytego węgla na kopalniach wynosiła: gatunki grube 492073 ctr. metr., gatunki średnie 263 884 ctr. metr. i gatunki drobne 273167 ctr. metr.

Rozchód węgla w lutym r. 1907-go był następujący (w ctr. metr.):

Gatunki grube „    średnie

„    drobne

Razem:

Rozchód węgla na własne potrzeby kopalń składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr):

W lutym roku 1907 w 25 kopalniach węgla kamiennego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 20701. Robotnicy odrobili 476122 dniówki i zarobili 645011 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 1 rb. 35 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było 6, zakończonych śmiercią, 35, zakończonych częściową niezdolnością do pracy, i 504, zakończone wyzdrowieniem zupełnem.

Użyto na własne Sprzedano potrzeby kopalń

36 910 91 182 332 925

Razem

1916381    1953 291

653 200    744382

1068636    1401561

461017    3638217    4099 234

Rodzaj rozchodu

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

Gatunki

drobne

Razem

Opał dla pracujących, lanie domów zbor-

opa

nych i zabudowań kopalnianych .....

33263

Opalanie kotłów parowych ........

Skreślono węgiel, który stracił wartość . .

3647

89 543    5 337 128 T43

¹ Ó39 327 588 332 874

W" r. 1907 wydobyto węgla więcej (4-) albo mniej (—), niż w r. 1906

4- 3

10

Od początku roku do 28 lutego

1907 wytwórczość węgla brunatnego w Królestwie Polskiem

Luty

ctr. metr.

ctr. metr.

9 7°4

+ ² 372 -f 6878

Ch TT

3-9M

—    5221

-f-    6878

454

4" ²

2257

85 136 75 628

167642

6878

oSaqni gg op tisjojl

ii3f^zood po

Z06T ^o^

centnarów metrycznych

461 017

91 182

36 gtoj

Rozchód węgla sprzedanego składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr.):_

Razem

33² 9²5

40406

32008

6878

79292

Rodzaj sprzedaży

Sprzedaż na kopalniach

Wysyłka drogami źe-

laznemi ......

Wysyłka drogą wodną

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

Gatunki

drobne

Razem

64995    61037    114 954

1851386,    592163    953682

24O 986 3 397 ²3r

Rok 1906

oSa^nj 85 op nîfoa

njfątezooćt po

Ąnn;

94840 73 ²5⁶

44320

37229

168096

81 549

T 916 381    653 200 I 068 636J 3 638 217

Drogom żelaznym kopalnie sprzedały 733 878 ctr. metr. węgla grubego, 6176 ctr. metr. węgla średniego i 3030 ctr. metr. węgla drobnego.

Wysyłka węgla drogami Żelaznem! podług kierunków była następująca (w ctr. metr.):_

Razem:

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

Gatunki

drobne

Razem

W Królestwie Polskiem

Za Białystok

„ Brześć . .

„ Kowel

n granicę

1683891    540239 914814

6 689!

22 918

31204    1 528    —

106 684    50096:    35374

3 ¹3⁸944

300

444

3°₅0

7433

25968

3² 732 192 154

Razem:

I 851 386    592 163    953 682    3 397231

Węgiel brunatny. W lutym r. była następująca:

Właściciel lub dzierżawca

Nazwa

kopalni

Tow. Poręba.....

P. Strzeszewski .    .    .    .

Witkowski i Morlds .    .

Katarzyna . Nierada .    .

Kazimierz II

Razem . .

Dnia 28-go lutego r. 1907 pozostałość wydobytego węgla na kopalniach wynosiła 3225 ctr. mtr.

Rozchód węgla w lutym r. 1907-go wynosił 82 589 ctr. metr. i składał się z następujących pozycyi: 1) użyto na własne potrzeby kopalń 8084 ctr. metr., 2) sprzedano 74505 ctr. metr. Rozchód węgla, użytego na własne potrzeby kopalń, składał się z następujących pozycyi: 1) opał dla pracujących, opalanie domów zbornych i zabudowań kopalnianych 1866 ctr. metr., 2) opalanie kotłów parowych 6 218 ctr. metr.

Sprzedaż węgla składała się z następujących było.

pozycyi: 1) sprzedaż na kopalniach 42276 ctr. metr., 2) wysyłka drogami Żelazn emi 32229 ctr. metr. Wysyłka węgla drogami żelaznemi według kierunków była następująca: W Królestwie Pol-skiem 31531 ctr. metr.; za granicę 698 ctr. metr.

W lutym r. 1907-go w 3 kopalniach węgla brunatnego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 424. Robotnicy odrobili 9 750 dniówek i zarobili 7 709 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 79 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami nie

(Podług danych Centralnego Biura statystycznego dla przemysłu żelaznego w Rosyi).

pasy

Wytwórczość

rok 1905

rok 1906

I Od początku W lipcu i roku do 31 I lipca

W lipcu

Od początku roku do 31 lipca

Dnia 31-go lipca r. 1905

Dnia 31-go lipca r. 1906

Surowiec lejarski

Wytwór pierwszy.

„ dla dalszej przeróbki Surowiec bez wymienienia nazwy Odlewy surowcowe z wielkiego piec Surowiec zwierciadlany 12—14% Mn .

-    19—20 Z Mn.

pa .

'o

„ manganowy 50 — 60 % Mn . Surowiec manganowy 78—80% Mn.

„    krzemowy .

„    krzemo wo-z wierci adlany

2248 Ö2I 8544798 2 677 548 204 785 2 130 454 6Ö2 2750

M4 524 61 252

14 920 142 60838 528 19632 757 i 785 554

58529

1 708 688 30 391

789 539 498 700

2 473 T43 8 080 066 2 409¹35

144 809 27 227 91 084

6847

320765 43 545

¹4 557952 57 296 029 18058552 1651 301 94797

989879

34 373 1404456 270 569

⁸ 745 375 j 6977²95 ²5⁸59 449 ⁸739955 898423    941 180

334 837 1 024 373 45 636 35° 385 418940

26 515 810 10082798

147500 476492 91 641 386 541 341 805 22 917

Razem

Wszelkie złamki i okruchy żelaza Stare żelazo .

Wszelkie obcinki i odpadki

Razem

M34¹ °7° 765 810

1075 797 2013 5 66 3855173 100262 828 5336861 7097923 I37H52I 26 149305 13 596 621 678 908 1125707 1708 150 3512765

94358108

4344 399 8001 723 12760 169

25 106 291 48416577

3665738

3¹²² 933 2614 650 9403 321

43984 775

3    334 567

4    336 449 3 221 046

10892 062

Wytwór drugi A.

Bloki zlewne besemerowskie „    „ tomasowskie

* martenowskie

„ pudlowe » tyglowe . . Półwyrób fryszerski .

2553⁰33 648 538

n 100290 492 776 61 110 35 506 16220 437

4785 I08

68238 357 6642556 363 942 878 728 1709 034 676 631

9985 534 415 038 30747 19072

i¹758 957 4588528 71163 803 6046 187 286050 707208

630 781 46174 7361 486 1340810 51 342 256555 497 393 35282 8490 027 1 126803 49 668 148 465

Wytwór drugi B.

Odlewy surowcowe z kopulaków i pieców żarowych.

„ stalowe z pieców marten o wskich i tyglowych oraz gruszek Rury surowcowe wodociągowe z połączeniem kołnierzowem i mulowem Części fasonowe do tychże

929 255

329018

165313 5 3°3

6436 622

1915 751

1207739 36 234

820 244

6211 201

186 r 809

1864633

273 590

¹9¹3 47²

288 949

297990

Razem

Bloki kute i prze walcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne

1428 889

9626 346

85559

3772

1183 165

647 148 21 630 8793 460

623 541 13 624

991019 17 627

2787923

3171 269

4993i85

34602981

4 385 588

35907844

4492 346

4876 798

Wytwór trzeci.

Bloki kute i przewalcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne (na sprzedaż)

Belki dwuteowe i korytkowe ponad 100 mm wysokości

Szyny dla kolei konnych i „Feniks“ . »    „ dróg żelaznych parowych do

8,32 ź. w stopie bieżącej „ kopalniane do 8,32 f, w stopie bieżącej

Stal i żelazo płaskie powozowe, szablonowe i wszelkie handlowe „ resorowa i sprężynowa „ narzędziowa „ cementowa

Drut walcowany okrągły i kwadratowy

Blacha żelazna i stalowa grubości ponad 3 mm ....

Blacha żelazna i stalowa grubości od 3 mm do N® 20 włącznie „ dachowa żelazna i stalowa grubości poniżej N® 20

Żelazo i stal uniwersalne szerokości 150 do 600 mm włącznie oraz żelazo do wyrobu rur

Obręcze do kół paro wozowych, tendrowych i wagonowych oraz kołnierze walcowane

Osie parowozowe, tendrowe i wagonowe nieobtoczone

1105 723

6536 034

983 980

7530440

94* 443

17¹¹ 371

173 086

4188996

53 266 17056

5760

625 858

1028737

236 567

935 395

355 633

406 865

156955

5221189 119813

13012417

757 ²⁰¹

29 420 926 451687 97902 34116 3724850

6834738

1629 683

7765214

2077 854

2450023

1005 180

470514 75 671

139l 3T5

80 197

4297883 52 809

14645

7 373

681 359

937974

176097

769712

175 170

300 168

85 324

4711 206 260 578

1602 232 30877

1951 430 101 343

10180206

3 °47 344

2689814

7X499²

248 769

166765

31804 244

5¹4 37r 108 460 28 209 5052505

5997°43

1486 583

7360 214

1940757

2 254 575

821 744

8790 323 64059 71643

M779 375 989

1578 186

465 497

4°93 *33

30r 635

²5² 337

163 169

8 152 586 104 236

55⁸65 11 792 '435 160

1586387

358 083

2681 197

285 198

274853

136 605

Wszelkie obcinki, końce i wytłoczki od wyrobu obręczy

188237

1344996

290447

1958 474

Razem

12 131 948

82 483 823

10 790638

82 724 óoi

21099972

18991 314

Wytwór czwarty

Rury ciągnione i spawane Złączki i podkładki

153090 262 460

876947 2068 536

x7⁸ 339 246 430

1003678

2022700

279883 270 069

324924

196991

W lipcu r. 1906 ogólna liczba zatrudnionych łowych w lipcu r. 1906 w Królestwie Polskiem robotników wynosiła 236 626.    pozostała na poziomie wytwórczości w czerwcu

Wytwórczość surowca w państwie Rosyj- r. 1906, wogóle zaś wytwórczość w przeciągu 7 skiem po krótkotrwałem zwiększeniu w przeciągu miesięcy r. 1906 jest większa od wytwórczości marca, kwietnia i maja r. 1906 zaczęła zmniejszać w tym samym okresie czasu r. 1905, mniejsza się i w lipcu r. 1906 spadła o 5°/₀ w porównaniu do natomiast od wytwórczości w tym samym okre-wytwórczości w lipcu r. 1905 i o 8% w porównaniu sie czasu r. 1904.

do wytwórczości w lipcu r. 1904. Bardzo znamien-    Wytwórczość wyrobów gotowych w państwie

nem dla miesiąca sprawozdawczego jest znaczne Rosyjskiem w lipcu r. 1906 zmniejszyła się w zmniejszenie rozchodu surowca na przeróbkę dla za- porównaniu do wytwórczości w miesiącu poprze-kładów własnych. Ponieważ równolegle do tego dnim. Przy niewielkiem zmniejszeniu zapasów zmniejszyła się i sprzedaż surowca, przeto w przecią- należy zaznaczyć także nieznaczne zmniejszenie gu lipca r. 1906 zapasy surowca powiększyły się. rozchodu wyrobów gotowych na przeróbkę dla Ogólna wytwórczość surowca w przeciągu sied- zakładów własnych i na sprzedaż. Ogólna wy-miu miesięcy r. 1906 jest mniejsza nie tylko od twórczość wyrobów gotowych w przeciągu pierw-wytwórczości w tym samym okresie czasu r. 1904 szych 7 miesięcy r. 1906 zmniejszyła się w polecz nawet i r. 1905.    równaniu do wytwórczości w tym samym okresie

Wytwórczość surowca    w    Królestwie    Pols-    czasu r. 1905 i 1904.

kiem w lipcu r. 1906 stanowi    dalsze stopniowe    W Królestwie Polskiem    wytwórczość wyro-

wzmożenie działalności zakładów hutniczych; j bów gotowych w lipcu r. 1906 powiększyła się, w zależności od tego wytwórczość w przeciągu jakkolwiek nie dosięgła poziomu wytwórczości siedmiu miesięcy r. 1906 jest większą od wytwór- w tym samym miesiącu r. 1905 a zwłaszcza r. czości w tym samym okresie czasu r. 1905, nie 1904. Wskutek tego a także i wskutek zmniejsze-dosięga jednak wytwórczości w tym samym okresie nia rozchodu wyrobów gotowych na przeróbkę czasu r. 1904.    i na sprzedaż, zapasy w miesiącu sprawozdawczym

Zależnie od wytwórczości surowca, wytwór- zwiększyły się i dosięgły cyfry przeciętnej dla czość półwyrobów żelaznych i stalowych w pań- półrocza pierwszego r. 1906.

dla

stwie Rosyjskiem w lipcu r. 1906 uległa zmniej-    Musimy znowu zaznaczyć, że w zestawie-

szeniu w porównaniu z miesiącem poprzednim, niach Centralnego biura statystycznego Ogólna wytwórczość półwyrobów żelaznych i sta- przemysłu żelaznego w Rosyi za lipiec r. 1906 łowych w przeciągu 7 miesięcy r. 1906 jest mniej- znajdują się liczne błędy, których dla braku miej-sza od wytwórczości w tym    samym okresie    czasu    sca nie możemy wykazywać    szczegółowo,    inte-

r. 1905 i r. 1904.    resujących się zaś tą sprawą    odsyłamy do wy-

Wytwórczość półwyrobów żelaznych i sta- dawnictw wymienionego biura.    J. H.

Taryfy kolejowe na przewóz węgla kamiennego.

^przegląd literatury górniczo-Hutniczej

Kronika bieląca.

Taryfy kolejowe na przewóz węgla kamiennego.

Koszta przewozu drogami żelaznemi różnego rodzaju ładunków stanowią jeden z najważniejszych czynników ekonomicznych w każdym kraju, a tern więcej w Rosyi ze względu na znaczne przestrzenie, które ładunki przebywać muszą od miejsc wytwórczości do miejsc spożycia.

Przed rokiem 1889 wysokość taryf kolejowych zależała w Rosyi wyłącznie od uznania zarządów poszczególnych dróg żelaznych i dopiero, począwszy od pomienionego roku, na mocy prawa odnośnego w ustanawianiu taryf przyjęła udział władza państwowa. Zasada udziału władzy państwowej w sprawach taryfowych w tym samym czasie wprowadzoną została w Anglii (prawa z r. 1887 i 1889) i w Ameryce; gdy jednak w krajach tych zasada ta została poniekąd martwą literą prawa (np. w Ameryce zarządy kolejowe zasypały komisyę państwową taką liczbą taryf, mianowicie przeszło milion rocznie, że nie było możności rozpatrzenia i sprawdzenia ich), w Rosyi zasada powyższa z całą ścisłością stosowaną jest dotychczas.*)

Taryfy, ustanawiane przez poszczególne drogi żelazne, przedstawiają typ gospodarki prywatnej, taryfy, ustanawiane z udziałem władzy państwowej, — typ gospodarki ogólnej.

Zadanie taryf, ustanawianych na zasadach gospodarki prywatnej, polega na tern, żeby dać drodze żelaznej możliwie większy czyst}⁷ dochód. Nie należy sądzić, żeby cel ten osiągany był koniecznie przez wysokie taryfy. Przeciwnie, wysokie taryfy niejednokrotnie nie pozwalają na przewóz wielu towarów małowartościowych, skutkiem czego sumy, osiągane przez koleje z przewozu ładunków, zmniejszają się. W gospodarce kolejowej istnieje wiele wydatków stałych, nie-

*) W. Żukowskij. Pieresmotr żeleznodorożnych tarifof na pro-woz kamiennago ugla w 1895 godu.

nomiczną kraju. Skutkiem tego zadanie taryf na kolejowych, budowanych na zasadach gospodarki ogólnej, sprowadza się do osiągania możliwie większego wpływu z przewozu towarów. W celu podniesienia w kraju poziomu przemysłowego koleje muszą niejednokrotnie ponosić czasowe ofiary, ponieważ są one zainteresowane w rozwo-na ju przemysłu i powinny podtrzymywać go zapomocą nizkich taryf, dających z początku nawet straty.

zależnych od ilości przewożonych, ładunków, skutkiem czego pomimo wysokiego zysku przewozie poszczególnych towarów rezultat ogólny obrotu rocznego może przy małym ruchu dać bardzo mały zysk. W pewnych warunkach dla drogi żelaznej korzystnem jest przeto przyciąganie zapomocą nizkich taryf takich towarów, które inaczej nie byłyby przewożone. Mając względzie osiągnięcie możliwie większego zysku, gospodarka kolejowa prywatna musi przystosowywać swoje taryfy do warunków podaży i popytu. Korzystnem jest i należy obniżać taryfy pomiędzy takimi punktami, gdzie obniżenie to może wywołać zwiększony ruch — oto wzór zasadniczy prywatnej gospodarki kolejowej. Wyrazem praktycznym tego wzoru służy ugrupowanie towarów podług ich wartości oraz taryfy tabliczkowe. Ugrupowanie towarów podług ich warto- ści

Popierając rozwój przemysłu i dobrobytu krajowego, taryfy powinny mieć na względzie cały kraj, wiadomo bowiem, że niewielka nawet podwyżka lub zniżka kosztów przewozu może zrujnować przemysł w jednym okręgu i stworzyć monopol dla drugiego. Na pierwszy rzut oka zdawałoby się, że najsprawiedliwszemi byłyby taryfy, podług których za przewóz jednostki objęto-na jednostkę odległości powinna być pobiera-ści opiera się na tern, że za przewóz towaru dróż- ną jedna i ta sama opłata niezależnie od wartości szego można pobrać więcej, niż za przewóz towa- przewożonych towarów i ogólnej odległości, na ru tańszego, ponieważ im większą jest cena sprze- jaką przewożą się. Tego rodzaju taryfy byłyby dażna towaru, tern mniej wpływa na nią koszt- jednak niesprawiedliwe.

przewozu a przeto i ruch tego rodzaju towaru    Jeżeli przyjąć pod uwagę, że drogi żelazne

zależy od taryf mniej, niż ruch towaru małowar- powinny służyć w równej mierze wszystkim ga-tościowego. Taryfy tabliczkowe ustanawiają się łęziom wytwórczości krajowej, to nie wynika z pomiędzy takimi dwoma punktami, gdzie spodzie- tego, żeby usługi te powinny być również wjed-wany jest ruch towarów bez szczególnego związ- nakowej mierze opłacane; jeżeliby za przewóz ku z odległością; skutkiem tego może zdarzyć się, każdego towaru pobieraną była opłata nie w sto-że koszt przewozu jednych i tych samych towa- sunku do jego wartości, lecz objętości, to w rerów na dalszą odległość może być i względnie i zultacie towary małowartościowe opłacałyby sto-nawet bezwzględnie niższy od kosztu przewozu sunkowo wyższe koszta przewozu, niż towary na bliższą odległość. Ma to swoją racyę bytu, droższe. System takiego opłacania kosztów prze-ponieważ droga żelazna obniża taryfy tylko po- wozu można byłoby porównać z systemem opo-między takimi punktami, gdzie obniżenie to mo- datkowania ludności niezależnie od stanu mająt-że wywołać znaczny ruch ładunków.    kowego, co oddawna uznano za niesprawiedliwe.

Z zasad prywatnej gospodarki kolejowej wy- Tego rodzaju system taryfowy stosowany był w pływa również nierobienie różnicy pomiędzy to- Niemczech i dał rezultaty bardzo ujemne. Po-warami pochodzenia krajowego i zagranicznego; dział pod względem taryfowym towarów na gru-nawet w celu przyciągnięcia towarów zagranicz- py zależnie od wartości przedstawia najsprawie-nych ustanawia się dla nich niejednokrotnie niż- dliwszą zasadę dla obliczania kosztów przewozu, szą taryfę, niż dla takich samych towarów’ po-    To samo można powiedzieć o obniżaniu kosz-

chodzenia krajowego. W Rosyi miało to np. tów przewozu zależnie od odległości na jaką da-miejsce wówczas, gdy koleje przewoziły surowiec, ny towar przewozi się, t. j. o tak zwanych tary-żelazo i węgiel zagraniczny znacznie taniej, niż fach różniczkowych (zasada tego rodzaju taryf te same towary pochodzenia krajowego, ponieważ polega na tern, że koszt przewozu jednostki wagi dla wielu dróg żelaznych, przewożących zboże danego towaru na pierwszęj wiorście wynosi znacz-za granicę, towary zagraniczne były ładunkiem nie drożej niż np. na tysiącznej wiorście).

powrotnym.

Z otwarciem w Rosyi Departamentu spraw kolejowych i poddaniem wszelkiego rodzaju taryf kolejowych zawiadywaniu Ministerstwa skarbu rozpoczęło się ustanawianie taryf rzeczonych na zasadach gospodarki ogólnej.

W myśl tej zasady drogi żelazne nie powinny być uważane jako przedsiębiorstwa samodzielne, lecz jako środek dla rozwoju przemysłu i dobrobytu krajowego. Nie o to powinno chodzić, żeby drogi żelazne dawały jak największe zyski, lecz o to, żeby zapomocą ożywionego obrotu towarów podnosić i podtrzymywać działalność eko-

Przedewszystkiem pobieranie jednakowej opłaty za każdą wiorstę przewozu byłoby niesprawiedliwe, ponieważ im towar idzie dalej, tern korzystniejsze jest wyzyskanie sprawności przewozowej dróg żelaznych, ponieważ pewna stała część wydatków kolejowych nie zależy od ilości ruchu i jest znacznie mniejszą dla przewozów na odległość daleką, niż blizką.

Następnie system opłat w stosunku do odległości nie odpowiada zasadom ekonomii społecznej. Zadanie dróg żelaznych polega nie na tern, żeby utrzymywać istniejące stosunki geograficzne, lecz żeby w szeregu warunków przemysłowych

wym wyborze norm

dek czasowy, mający życia węgla, ustanowiono specyalnycli od kopalń do ważniejszych ognisk spożycia (z zagłębia Donieckiego, Dąbrowskiego, Moskiewskiego i Uralskiego do stacyi w okolicach Moskwy, z zagłębia Donieckiego do guber-nii północno-zachodnich, z zagłębia Dąbrowskiego do prowincyi Nadbałtyckich i t. d.). Te taryfy specyalne miały na celu obniżenie kosztów przewozu węgla zarówno do bliższych jako i dalszych miejsc spożycia; zrobioną była oprócz tego próba ustanowienia możliwie nizkich kosztów przewozu węgla do tych miejsc, które otrzymywały węgiel zagraniczny; jako taryfa zasadnicza, ustanowioną była opłata w wysokości 12 kop. od puda jednakowo od wszystkich kopalń zagłębia Donieckiego i Dąbrowskiego do Moskwy z doda-po ¹/₁₀₀ kop. od puda i wiorsty poza

1890 wiele taryf

usuwać wpływ odległości. Byłoby niesprawiedliwie pobierać mniejszą opłatę przewozową za większą odległość, lecz opłata nie powinna również odpowiadać ściśle odległości.

Budowa taryf różniczkowych różni się jednak wielce od budowy taryf tabliczkowych, o których powyżej była mowa; mianowicie taryfy pierwszego rodzaju opierają się na tak zwanych schematach taryfowych. Schemat taryfowy przedstawia pewną zasadę, regulującą wysokość kosztów przewozu danego towaru w postaci funkcyi odległości. Istnieją różne sposoby budowania schematów taryfowych; w Bosy i przyjęto sposób dodawania. Sposób ten polega na tem, że do opłaty za pewną odległość początkową (obliczonej podług pewnej najwyższej normy, zwanej początkową) dodaje się za każdą wiorstę następną pewna stale obniżająca się opłata. Tym sposobem zachowane są dwa konieczne warunki: 1) opłata za większą odległość nie może być nigdy mniejszą od opłaty za mniejszą odległość i 2) opłata względna za jednostkę odległości obniża się z powiększeniem odległości. Gała sztuka sprawiedliwego ustanawiania taryf polega na prawidło-początkowych i wzorów różniczkowania. Zaleta taryf różniczkowych w porównaniu z taryfami tabliczkowemi polega praktycznie na łatwiejszej ich budowie a ekonomicznie na większej sprawiedliwości. Taryfy tabliczkowe wytwarzają bowiem przewagę jednych punktów w porównaniu z innymi, ponieważ włączenie nowych punktów do liczby uprzywilejowanych przedstawia pewne trudności praktyczne; taryfy różniczkowe, wytwarzając zasady ogólne dla całego kraju, sprzyjają powstawaniu nowych ognisk życia przemysłowego.

Taryfy na przewóz węgla kamiennego w Rosyi.

O taryfach na przewóz węgla kamiennego w Bosyi przed rokiem 1889 trudno wytworzyć sobie jakiekolwiek pojęcie ogólniejsze oprócz tego, że były one ściśle oparte na zasadzie wzrostu kosztów przewozu w tym samym stosunku, w jakim wzrastała odległość.

Wkrótce po otwarciu działalności Departamentu spraw kolejowych uznano za konieczne dokonanie rewizyi taryf na przewóz węgla, które ustanowione były przez zarządy poszczególnych dróg żelaznych bez żadnej ogólniejszej myśli przewodniej, podobnie jak i taryfy na przewóz wielu innych towarów.

Ponieważ ruch węgla kamiennego ma doniosłe wielce znaczenie i przemysłowe i ogólnopań-stwowe, przeto przedewszystkiem zwróconą była uwaga na taryfy węglowe, gdyż węgiel przedstawia najwięcej typowy rodzaj towaru, przewóz którego z kopalń do miejsc spożycia zależy całkowicie od wysokości kosztów przewozu. W r. 1890 i 1891 nie było jednak możności dokonania kompletnej rewizyi taryf węglowych i, jako śro-

na celu rozszerzenie spo-w r.

wamem

Moskwę.*)

Skutkiem, ograniczenia się tylko do pewnych danych okręgów spożycia należało w razie konieczności przewożenia węgla w takich komuni-kacyach, które nie posiadały taryf specyalnych, korzystać z sumy kilku taryf przypadkowych, ponieważ nie było taryfy ogólnej, która pozwalałaby obliczyć koszta przewozu od i do dowolnych stacyi.

W celu usunięcia tej niedogodności od dnia 1 października r. 1893 wprowadzony został nowy zbiór taryf na przewóz węgla, który miał obowiązywać do 1 sierpnia r. 1895. Schemat zasadniczy nowej taryfy był następujący:

Odległość

poniżej 207 wiorst po Yss kop. od puda i wiorsty, od 207 do 449 wiorst do opłaty 3,76 kop. od puda dodaje się po ¹/G5 kop. od puda i wiorsty

od 450 do 699 wiorst do opłaty 7,50 kop. od puda dodaje się po Yioo kop. od puda i wiorsty

powyżej 750 wiorst do opłaty 10,50 kop. od puda dodaje się po Y200 kop. od puda i wiorsty

tern jednak, żeby opłata nie była niższą od ¹/ op. od puda i wiorsty.

Od tego schematu zasadniczego zrobione były wyjątki, zależne od gatunku węgla; wyjątki te opierały się na tem, żeby gorszy z natury węgiel, dowożony do rynków, gdzie spotykał się z lepszym węglem opłacał niższą taryfę; przemysłowiec, posiadający gorszy węgiel, wydobywa bowiem w jednym pudzie mniej jednostek ciepła, niż przemysłowiec, któremu natura dała węgiel lepszego gatunku. Ponieważ w celu zaopatrzenia spożywcy w węgiel trzeba mu przywieźć więcej na wagę gorszego węgla, niż lepszego, przeto przy równej taryfie każda jednostka ciepła, przywożona w postaci gorszego węgla, opłacałaby

*) Matierjały po pieresmotru tarifow na picrewozku kamie n-nago ugla po wsiej sieti rossdjskich żelieznych dorog w 1894 godu

wyższe koszta przewozu, niż przywożona w postaci lepszego węgla. '

W myśl powyższego dla węgla moskiewskiego taryfa zaczynała się od ¹/6Ç kop. od puda i wiorsty i dochodziła na 300-ej wiorście do ¹/so; dla węgla uralskiego taryfa początkowa wynosiła ł/es kop., na 150-ej wiorście ¹/₈₀ kop. a powyżej 400 wiorst 7ioo kop. od puda i wiorsty; taryfy od Dąbrowy i Rudnicznej do gubernii południowo-za-chodnicli i Odesy były zrównane (po 10l/₂ kop. od puda pomimo większej odległości od Dąbrowy) a do innych stacyi przyjęto za zasadę żeby na jednakowych odległościach od Dąbrowy i Rudnicznej koszta przewozu węgla dąbrowskiego były o 30% niższe od donieckiego. Tym sposobem przyjętą była pod uwagę mniejsza zdolność cieplikowa węgla dąbrowskiego.

Wyjątek w porównaniu z schematem zasadniczym w kierunku odwrotnym przedstawiała taryfa miejscowa kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Taryfa ta była znacznie wyższą w porównaniu ze wszystkiemi innemi skutkiem przyczyn historycznych. Z dowodu braku w Królestwie Polskiem innego rodzaju opału i znacznego spożycia węgla dla celów przemysłowych droga żelazna Warszawsko-Wiedeńska stopniowo podnosiła swoją taryfę na przewóz węgla i doszła do tary- j fy początkowej po ¹/₈₆ a najniżej po if₅₅ kop. od puda i wiorsty. Droga żelazna Iwangrodzko-Dą-browska zgodnie z warunkami swojej koncesyi (przy wydawaniu koncesyi na budowę rzeczonej ; kolei miano na względzie zaopatrywanie w tani opał zakładów gubernii Radomskiej) miała taryfę początkową po ¹/₅₅ a powyżej 200 wiorst po Vg5 kop. od puda i wiorsty.

Tym sposobem koszta przewozu węgla podług ważniejszych z obowiązujących wówczas taryf były następujące:

Taryfy powyższe jak również i opłaty dodatkowe (koszta stacyjne) były znacznie wyższe od zagranicznych; skutkiem tego gdy za granicą w ważniejszych miejscach spożycia cena węgla zależy głównie od ceny węgla na kopalniach, w Rosyi (a głównie w Królestwie Polskiem) cena ta zależy w stosunku 50 % i więcej od kosztów

przewozu.

Badania statystyki ówczesnego przewozu węgla wykazały, że główna masa węgla przewozi się na odległości poniżej 500 wiorst (w Królestwie Polskiem na odległości od 200 do 300 wiorst z powodu takiej mianowicie odległości Warszawy i Łodzi od zagłębia Dąbrowskiego).

W r. 1895 podjętą została nowa gruntowna rewizya taryf węglowych. Rezultatem tej rewi-zyi było wprowadzenie nowego obowiązującego od 1 sierpnia r. 1895 zbioru taryf na przewóz węgla kamiennego pod nazwą taryfy j\® 5 877. Zbiór ten uzupełniany był następnie dodatkami, zawierającymi pomniejsze zmiany, które wprowadzane były później do następnych wydań tegoż zbioru. Wydanie drugie rzeczonego zbioru ogłoszone zostało w JN» 910 Zbioru taryf rosyjskich dróg żelaznych pod nazwą taryfy N® 6 350, obowiązującej od 1 lutego r. 1898, wydanie trzecie w N® 1 191 Zbioru taryf pod nazwą taryfy N® 6 701, obowiązującej od 1 października r, 1900, ostatnie obowiązujące dotychczas wydanie w N« 1 793 Zbioru taryf pod nazwą taryfy N« 7 236, obowiązującej od 1 sierpnia r. 1906.*)

Odległość wiorst

° Taryfa ogólna większości dróg żelaznych

Taryfa dla węgla uralskiego

Taryfa dla węgla moskiewskiego

Taryfa miejscowa dla węgla dąbrowskiego

oooooooooo

ooooo»oo*ooo

-HOlCO-diiOt^OCM'.OO t-H t—I t-H Ol

(MdłOiWOOiOOiOiO çx, Uf co_ r~ oyop-, cp oą t-t-T co" io" co" oo" o" th" co" rjT co"

H i—I -I—) 1—I T—1

., coocohoo ,

-y cy op cp irp |

cd t-T U co" -di" io" Ł-"

^ COOiOOiOCO , p,    o op'cq. I

r-T Ol" CO lOCO" of

P-.

coj<yoęp- to I I ł-^Iok^ o oo os [h oo

Obowiązująca obecnie taryfa N® 7 236 zawiera następujące rodzaje towarów:

Kategorya I: antracyt, brykiety węglowe (węgiel kamienny prasowany), węgiel kamienny (czarny, brunatny i lignit), miał węglowy, koks i miał koksowy.

Kategorya II: koks, brykiety torfowe i koks torfowy.

W dalszym ciągu pracy niniejszej będzie mowa wyłącznie tylko o towarach kategoryi I-ej, nadając wszystkim należącym do grupy tej towarom nazwę ogólną „węgiel“.

Koszta przewozu towarów składają się wo-góle z dwóch grup: 1) koszta, które każdy towar opłaca bezwzględnie, i 2) koszta, które towar opłaca tylko w pewnych warunkach.

Do grupy pierwszej należą: 1) opłata za koszta stacyjne i 2) opłata za przewóz.

Do grupy drugiej należą: 1) ważenie po 0,25 kop. od puda lub po 1 rub. od wagonu (o ile towar był ważony przez drogę żelazną lub, przeważony przez nią, wykazał wagę, niezgodną z deklarowaną przez wj^syłającego), 2) ładowanie i wyładowanie po 0,33 kop. od puda (o ile towar był ładowany lub wyładowywany środkami drogi żelaznej), 3) przeładowanie po 0,33 kop. od puda

*) Sbornik tarifow rossijskich żelioznych dorog. K. 19C6

W» 1793.

Podczas rewizyi taryf w r. 1895 ustanowiony został następujący ogólny schemat taryfowy na przewróz węgla:

Odległość w wiorstach.

1 —    207    V55 k°p- od puda i wiorsty,

208 — 365 do opłaty za 207 wiorst, t. j. 3,76 kop. od puda dodaje się po ł/ss kop. od puda i wiorsty,

366 — 498 po 765 kop. od puda i wiorsty,

499 — 1 286 do opłaty za 498 wiorst, t. j. 7,66 kop. od puda dodaje się po Y300 kop. od puda i wiorsty,

powyżej 1286 po 7i25 kop. od puda i wiorsty.

Koszta przewozu węgla podług powyższego schematu podane są w tablicy A taryfy Jsf® 7 236 (str. 23).

*) Matierjały po pieresmotru tarifow napierewozku kamien-nougolnych gruzów po wsiej sieti rossijskich żelieznych dorog w 1907 godu

(o ile towar przeładowany był w drodze, czego wymaga wysyłanie towarów z kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na koleje o torze rosyjskim i odwrotnie), 4) opłata V₅ kop. od puda (na niektórych. kolejach, spis których ogłasza się do wiadomości publicznej), 4) różne inne opłaty za czynione przez koleje usługi.

W dalszym ciągu pracy niniejszej będzie mowa wyłącznie tylko o kosztach grupy I-ej.

Opłata za koszta stacyjne oraz za przewóz oblicza się wogóle inaczej, jeżeli wysyłający płaci za przewóz całego wagonu, inaczej natomiast, jeżeli wysyłający płaci za taką wagę towaru, jaką faktycznie wysyła. W wypadku drugim opłaty te są wyższe, niż w pierwszym.

Węgiel przewozi się bez opakowania a takiego rodzaju wysyłanie towarów musi być opłacane podług pierwszego z przytoczonych powyżej rodzajów przewozu; wobec tego w dalszym ciągu pracy niniejszej będzie mowa o obliczaniu kosztów tylko w tym mianowicie wypadku. Obliczenie kosztów przewozu węgla dokonywane jest za rzeczywistą jego wagę, lecz nie mniej niż za 750 pudów (dla koksu nie mniej niż za 610 pudów) z następującymi wyjątkami: 1) przy przewozach pomiędzy stacyami kolei Łódzkiej [.norma ładowania wynosi 610 pudów; 2) przy przewozach w komunikacyi bezpośredniej zagranicznej od albo do stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Łódzkiej przez stacye zachodniej granicy lądowej: Aleksandrów, Sosnowiec i Granica kolei Warszawsko-Wiedeńskiej norma ładowania wynosi 610 pudów (10 000 klg•); 3) przy przewozach w komunikacyi miejscowej kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (z wyjątkiem odnogi Kalisz-Warszawa Kaliska) .oraz w komunikacyi bezpośredniej kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Łódzkiej (z wyjątkiem odnogi Kalisz-Warszawa Kaliska) norma ładowania wynosi taką wagę, jaką znosi wagon, podstawiony na stacyę lub kopalnię do naładowania węglem (Taryfa N» 7 236, str. 17).

Opłata za koszta stacyjne wynosi od węgla 0,4 kop. od puda. Za ładunki, przewożone po odnogach z kopalń i zakładów do t}mh stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, do których odnogi rzeczone dochodzą, w celu wydania odbiorcom na stacyach (lub na dochodzących do nich odnogach) jak również w kierunku odwrotnym, opłata za przewóz na odległości 6 wiorst linii głównej nie pobiera się, lecz pobiera się w całości oprócz opłaty za podstawienie wagonów stosownie do zawartych kontraktów opłata za koszta stacyjne. (Taryfa N® 7 236, str. 21).

Węgiel, wysyłany za granicę ze stacyi Strzemieszyce, Dąbrowa i Sosnowiec kolei Warszaw- j sko-Wiedeńskiej przez stacyę Granica tej samej kolei w wagonach kolei zagranicznych bez przeładowania w Granicy opłaca koszta stacyjne w połowie, t. j, po 0,2 kop. od puda nośności wagonu. Tak samo liczy się opłata za koszta stacyj- !

ne, jeżeli węgiel wysyła się ze stacyi Sosnowiec,, Strzemieszyce i Dąbrowa kolei Warszawsko-Wiedeńskiej jak również z kopalń, połączonych odnogami ze stacyami Strzemieszyce i Dąbrowa tej samej kolei, przez stacyę Sosnowiec w wagonach kolei zagranicznych za listami frachtowymi, adresowanymi wprost do stacyi zagranicznvch. Natomiast, węgiel wysyłany za granicę z kopalń,, połączonych odnogami ze stacyą Sosnowiec kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, w wagonach kolei zagranicznych przez Sosnowiec opłaca następujące koszta stacyjne: 0,4 kop. od puda (za przewóz od kopalni do stacyi Sosnowiec) i 0,2 koji. od puda (za przewóz od Sosnowca do stacyi zagranicznej). Opłata w wysokości 0,33 kop. od puda za. przeładowanie, ustanowiona we wszystkich tego rodzaju komunikacyach, od węgla nie pobiera się (Taryfa JM® 7 236, str. 21).

W dalszym ciągu pracy niniejszej będzie mowa wyłącznie tylko o kosztach przewozu węgla.

Od tego schematu ogólnego ustanowione zostały wyjątki zależnie od pochodzenia węgla oraz kierunku, w jakim węgiel wysyła się. Wyjątki te stanowią najważniejszą część taryf węglowych.*) Taryfy dla węgla dąbrowskiego. Podczas rewizyi taryź w roku 1895 przyjęto za zasadę, żeby pozostał nadal bez zmiany stosunek współzawodnictwa węgla dąbrowskiego z donieckim w guberniach południowo-zachodnich. Ponieważ stosowanie do węgla dąbrowskiego schematu ogólnego pogorszyłoby dla niego dotychczasowy stosunek taryfowy w pomienionych guberniach, przeto mając na względzie, że zdolność cieplikowa węgla dąbrowskiego jest niższa, niż. denieekiego, ustanowiono dla węgla dąbrowskiego następujący schemat zniżony (na odpowiednich odległościach):

C/3

j. 7,66

od

powyżej 1165 po

I 125

odleg- cpłaty łości od od stacyi stacyi

z którą kopalnia jest połączona, należy dodać

Nazwa kopalni

kopiejek od puda

jO © o o p p p © op> oppo o ' Ö'o'Ö o'o'ö'o'o'o o'ö'ö'o o

Sosnowiec

»

Dąbrowa

».

Strzemieszyce

»

Ząbkowice

rH

370

całą odległość,

za

Odległość w wiorstach.

371 — 498 po Ve5 kop. od puda i wiór y 499 — 1 165 do opłaty za 498 wiorst,

kop. od puda dodaje się po V puda i wiorsty,

kop od puda i wiorsty. Koszta przewozu węgla podług powyższego schematu podane są w tablicy B taryfy JY® 7 236 (str. 53).

Schemat powyższy nosi nazwę taryfy wyjątkowej JY® 5 (taryfa JY® 7 236) i stosuje się do przewozów węgla od stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i linii Iwangrodzko-Dąbrowskiej kolei Nadwiślańskich do wszystkich innych stacyi w państwie (nie wyłączając stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i linii Iwangrodzko-Dąbrowskiej kolei Nadwiślańskich), o ile odległość, na którą węgiel przewozi się, przenosi 370 wiorst (z wyjątkiem przewozu węgla od położonych w zagłębiu Dąbrowskiem stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Nadwiślańskich do wszystkich stacyi kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Łódzkiej w kierunku przez Skarżysko-Słotwiny, gdzie stosuje się taryfa wyjątkowa JY® 4).

Opłata za przewóz węgla z kopalń, połączonych odnogami ze stacyami kolejowemi, oblicza się za całą odległość, jaka dzieli kopalnię od stacyi przeznaczenia. Ponieważ w ogłaszanych w Zbiorze taryf odległościach pomiędzy stacyami kolejowemi w państwie Rosyjskiem podawane są odległości tylko pomiędzy stacyami, przeto w taryfie JY® 7 236 podaną została taryfa wyjątkowa JY® 3, pozwalająca na obliczenie odległości oraz kosztów przewozu węgla od każdej posiadającej odnogę kopalni do odnośnej stacyi.

Do

Nazwa stacyi, z którą kopalnia jest połączona odnogą

wiorst

Na odległościach poniżej 371 wiorst oraz w komunikacyi wewnętrznej kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i Łódzkiej utrzymane zostały taryfy, obowiązujące przed r. 1895-ym. Jako motyw pozostawienia na kolejach Warszawsko-Wiedeńskiej i Łódzkiej dawnych wysokich niezmiernie taryf przytoczone było, że obniżenie tej taryfy do wysokości przyjętego dla całego państwa schematu ogólnego obniżyłoby dochody tych kolei o 800000 rubli, z czego połowa przypadłaby na skarb państwa.

Na kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w komunikacyi wewnętrznej obowiązuje następujący schemat taryfowy (taryfa wyjątkowa JM® 1 taryfy N° 7 236):

Odległość w wiorstach.

1 — 100 po V36 kop. od puda i wiorsty,

„ za całą odległość, „ i wiorsty,

„ za całą odległość, „ i wiorsty,

„ za całą odległość, „ i wiorsty,

„ za całą odległość, „ i wiorsty,

„ za całą odległość, „ i wiorsty,

„ za całą odległość, a i wiorsty.

Schemat powyższy stosowany jest za przewóz węgla koleją Warszawsko-Wiedeńską nie tylko w komunikacyi wewnętrznej, lecz również za przewóz węgla po rzeczonej' kolei w komunikacyi bezpośredniej przez Dąbrowę i Koluszki do stacyi kolei Łódzkiej i linii Iwangrodzko-Dąbrowskiej kolei Nadwiślańskich na odległości, nie przenoszącej 370 wiorst. Koszt przewozu węgla na tych dwóch ostatnich kolejach oblicza się w takim razie podług obowiązujących na nich taryf w komunikacyi wewnętrznej.

Na kolei Łódzkiej opłata za przewóz węgla tak w komunikacyi wewnętrznej jako i bezpośredniej (z wyjątkiem przewozu koksu z zagłębia Donieckiego podług taryfy wyjątkowej JY® 10) wynosi po i/₂₄ kop. od puda i wiorsty.

Na kolei Iwangrodzko-Dąbrowskiej i Nadwiślańskich ustanowiony został w r. 1895 na odległościach poniżej 366 wiorst schemat nieco niższy od ogólnego, mianowicie:

Na kolei Iwangrodzko-Dąbrowskiej:

Odległość w wiorstach.

1 —    169    po    Vös kop.    od    puda i    wiorsty,

170 —    200    „    3,08 „

201 —    366    „    V₆₅    „    .    „    * i    wiorsty.

(d. n.).

Kazimier z Srokowski.

Rosyjski handel zewnętrzny

wytworami przemysłu górniczego i hutniczego w styczniu r. 1907-go.

Rok 1906

Rok 1907

Nazwy

wytworów

Styczeń

Od początku roku do 31 stycznia

Styczeń

Od początku roku do Bl stycznia

DOW

Wywóz z Rosyi za granicę.

Sólkuchenna Fosforyty mielone Fosforyty w kawałkach Żużle metalurgiczne Węgiel kamienny i koks Torf ..... Ruda żelazna Ruda manganowa.

Galman

Różne inne rudy i złamki metali Surowiec w gęsiach i ziarnkach Żelazo różnych gatunków Stal różnych gatunków.

Miedź różnych gatunków Cynk    ....

Platyna

Rtęć ..... Ropa naftowa

Nafta ..... Odpadki naftowe .

Wyroby z surowca Wyroby z żelaza .

Wyroby ze stali .

Złoto.....

Srebro    ....

(pudów

(pudów)

(pudów)

co <s n

CO (N

ct O cn cr,

- <0

16

165

841

841

1 618

I 618

Oh

JO

00 ct

cr>

i J59

12

12

¹    947

2    092

1    947

2    092

10

²5

1 968

7²

30,6

to

to    —I    to

to

« (O Ó> N K

~ cl

²5I9

²5i9

o to

Przywóz z zagranicy do Rosyi.

Sólkuchenna    ......

Żużle Thomasa mielone .

Kamień litograficzny .

Węgiel kamienny

przez komory morza Bałtyckiego

„    „    zachodniej granicy lądowej

„    „    morza Czarnego

„ pozostałe komory .    .    .    .

OO OO o* <N

CO

O)

238

28

OO to VJ O' 00 00

-u

263 4

8787

V>3

to

uo

» M W

² 335

5 033

² 335

5°33

9°

Razem

w tej liczbie: z Niemiec . z Anglii

¹ 392 ¹² 813

9514

2998

1 392

12813

8 J15

9514

² 998

-O -O

657

8 J15

"O -o

-Koks

przez komory morza Bałtyckiego

„    „ zachodniej granicy iądowej

37

37

„ pozostałe komory .

2 172

2 172

¹ 937

¹ 937

16

16

Razem

w tej liczbie: z Austryi . z Niemiec .

2 IÇI

1303

2 igi

! 99°

I Q90

1303

z Anglii

869

869

II

C' •

Siarka nieoczyszczona w bryłach .

Siarka oczyszczona i kwiat siarczany Antymon surowy ..... Antymon metaliczny .... Rudy metaliczne ..... Surowiec zwykły

przez komory morza Bałtyckiego .

„    „    zachodniej granicy lądową

„    „    morza Czarnego

to

-U

TT

to

MD

to

to Ot to uo vO

to Ob to 00

z Finlandyi .

przez pozostałe komory .

co

Razem

to

to

Surowiec specyalny (manganowy, krzemowy i inne) przez komory morza Bałtyckiego

„    „ zachodniej granicy lądowej

„ pozostałe komory .

Razem

Ot Ji. to

to

d 'T u-ï.

uo

co

Żelazo i stal sztabowa i wszelkie handlowe przez    komory    morza Bałtyckiego    .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

„    „    morza Czarnego

„    komorę    w Moskwie

z Finlandyi ......

przez pozostałe komory .    .    .    .

In N « CO CO

U-9 cs CÎ

CO co

« 00 C7\ O

to

Ot -

Razem

Szyny żelazne i stalowe •    .    .    .

Blacha żelazna i stalowa

przez    komory    morza Bałtyckiego

„    „    zachodniej granicy lądowej

„    „    morza Czarnego

„    komorę    w Moskwie

z Finlandyi .    .

przez pozostałe komory

7°

70

"Al

00

00

102

102

Ob

co

co

00 co

Ob

vo

Razem

M7

M7

Po

Miedź

Glin

Nikiel

w wiórach, sztabach, prętach i blachach .

100

100

co

12,1

12.1

00 CS

to OO

I.I

Cyna w płytach, prętach i złamkach

w tej liczbie: z Niemiec .

» Anglii .

to

VO

to

KO

O. O.

•V) -o

• o -o

Rtęć .

Ołów w płytach i złamkach

w tej liczbie: z Francyi .

„ Niemiec .

» Anglii .

» Belgii .

Ołów w blachach, rolkach i rurach

Cynk w płytach i złamkach oraz pyłek cynkowy

w tej liczbie: z Niemiec

-o -o -o -

• o • O -o •

00

00

kn

co

co

« - I -o-o-oS

to

00

O • O. CV-

» Anglii .

* Belgii .

Blacha cynkowa, niepokryta metalami Blacha cynkowa, pokryta metalami Platyna w sztabach, drucie i blachach .

Odlewy z surowca nieobrobione Odlewy z surowca obrobione Drut żelazny i stalowy od 0,3 mm do 6,25 mm Maszyny z surowca, żelaza i stali oraz ich części przez komory morza Bałtyckiego .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

„    „    morza Czarnego

„    „    Rosyi środkowej

» pozostałe komory

(funtów

Razem

•-C -O •’O

-o

•-o

o.

o*

CS

to

co

CO

to —    «

OCSJ 00 I

to

00 00 -

tv 00

- 0Ô -

„ to 00 (Ol co “ O CS CO CS CS TT

KO

„ 'O 00 <0    CO

— O cs co cs    —

CS T

-i— '-O

-< to to O — VJ    to to oo 0%

VI I -> to to -U to to

w tej liczbie: z Niemiec .

» Anglii .

„ Francyi . » Austryi . » Belgii .

-O »-O •-O *a5 *-0

• O -O 'O - o • c

Cv-* (>. o. O. (>•

-o -o -o -o • c

Narzędzia i lokomobile rolnicze

przez komory morza Bałtyckiego .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

„    „    morza Czarnego

„    „    Rosyi środkowej

Ob r\ cs

CS TT

Ob cs

CS TT

VI

oc

to

to

pozostałe komory

Razem

£ te

r,

ÓO N Tf H

tv cs    vo

VI

172

172

^przegląd literatury górniczo-Hutniczej

Treść art\?l<ułów, zawartych w ważniejszych czasopismach gôrniczo=hutniczÿch.

wej powinny być walcowane przy temperaturze znacznie niższej, aniżeli ze stali, zawierającej mało manganu. Podczas ogrzewania bloków twardej stali manganowej przed walcowaniem jakoteż przy walcowaniu ich istnieją warunki, bardziej sprzyjające tworzeniu się grubego ziarna, aniżeli gdyby to miało miejsce ze stalą, zawieraj-ącą mało manganu, c) Fr. Gervais. Sprawozdanie z działalności laboratoryum chemicznego Ministerstwa Skarbu za okres czasu od r. 1902 do r. 1905 włącznie (c. d.). Wyniki rozbioru chemicznego rud żelaznych, manganowych, miedzianych i zawierających złoto i srebro; wyniki rozbioru platyny i metali, należących do grupy platyny, d) Nadzór nad prowadzeniem robót górniczych w Anglii. Przekład artykułu,^zamieszczonego w czasopiśmie „Zeitschrift für das Berg-Hütten u. Salinen Wesen“ 1906, zawierającego prace komisy i, powołanej do reorga-nizacyi nadzoru nad prowadzeniem robót górniczych w Anglii (Royal Commision on Safety in Mines). Referat Delivignea, członka rzeczonej komisyi, omawia sprawy następujące: obecne prawodawstwo, dotyczące bezpieczeństwa robót górniczych w Anglii, nadzór ze strony rządu, nadzór ze strony robotników, nadzór ze strony kierowników kopalni, nadzór techniczny, nieszczęśliwe wypadki wogóle, wybuchy gazu ziemnego i pyłu węglowego, urabianie minerałów zapomocą mate-ryałów wybuchowych, wypadki nieszczęśliwe przy przewozie w kopalni, kotły parowe, wypadki nieszczęśliwe przy zjeżdżaniu i wyjeżdżaniu szybem, wypadki nieszczęśliwe na powierzchni, przepisy specjalne, badania okoliczności, towarzyszących wypadkom nieszczęśliwym, ratownictwo, choroba robocza (Ankylostomiasis), świadectwa na prawo prowadzenia robót górniczych.

Glückauf (1907). N2 14. a) Stapff Mechaniczne urządzenie wywozowe na pomoście nadszybo-wym w kopalni Neumühl. Opis hermetycznego zamknięcia szybu oraz mechanicznego urządzenia do wyładowania wozów. Korzyści tego urządzenia są następujące: 1) pomimo dotkliwie dającego się odczuwać braku miejsca, ruch wozów odbywa się prawidłowo, szybko i bez przerw, 2) liczba wypadków nieszczęśliwych zmniejszyła się nie i 3) liczba robotników, zajętych przy wyładowaniu, została ograniczona, b) F. Schulte. Odwadnianie kopalni Roland zapomocą pomp, poruszanych elektrycznie. Wyniki prób nad podwójnie działającą leżącą pompą bliźniaczą o średnicy nurnika 155 mm i skoku 600 mm, otrzymującą ruch zapomocą korby, obsadzonej na wale motoru asynchronicznego. Próby wykazały, że przy podnoszeniu 3 m³ na minutę na wysokość 450 m zużycie energii w motorze 388 MK. Ilość wody odmie-

Gornyj Żurnał (1907). Kwiecień, a) A.

Skoczyński. O stanie wentylacyi w kopalniach zagłębia Dąbrowskiego w lecie r. 1904 i o stopniu niebezpieczeństwa, grożącego im ze strony gazu ziemnego i pyłu (dok.). W kopalniach Paryż i Kosze-lew komisja stwierdziła wydzielanie się metanu dotąd wszakże w ilościach nieznasznych (0,02 —

nie

0,06 % ). Pyłu węglowego znaleziono średnio 2,9 gr w 1 m³. Kopalnia Piorą gazu ziemnego zawiera wcale, pyłu zaś 1,75 gr w 1 m³. W kopalni Antoni, z liczby sześciu wziętych do rozbioru prób, dwie zawierały metan w ilości od 0,1 do 0,3%, co nasuwa przypuszczenie, że to wydzielenie się gazu jest przypadkowe, wy wołane przyczynami miejscowemi. Ilość pyłu w tej kopalni jest nader mała, wynosi bowiem 0,15 gr w 1 m³.

We wszystkich próbach powietrza, wziętych w kopalni Jan, znaleziono gaz w niewielkich ilościach 0,05%. Ilość pyłu w powietrzu 0,15 do 0,65 w 1 ni³. W kopalni Grodziec p. Ciechanowskiego skonstatowano obecność gazu ziemnego tylko w jednej próbie. W dalszym ciągu sprawozdania z badań znajdują się tablice, zawierające dane o sposobach przewietrzania kopalń dąbrowskich, ilościach wchodzącego i wychodzącego powietrza, ilościach zawartego w nim dwutlenku węgla, metanu i pyłu, dane dotyczące temperatury, szybkości prądu powietrza i wymiarów -chodników. Sprawozdanie kończy się wskazaniem środków, mających na celu zapobieganie wybuchom skutkiem nagromadzenia się gazu ziemnego i pyłu w kopalniach, zawierających je w większych ilościach, b) A. Baboszin. Kruche szyny manganowe. Badania chemiczne i mechaniczne, dokonane w laboratoryum instytutu inżynierów komunikacyi nad szyną, której pęknięcie miało miejsce na bocznicy Wołogodskiej dr. żel.

Mikołajewskiej podczas przejścia pociągu osobowego. Według rozbioru chemicznego okazało się Mn 1,76%, Si 0,315%, P 0,120%, O 0,530%.

Badania mechaniczne stwierdziły, że stal, stanowiąca materyał danej szyny odznacza się twardością, co objaśnić można znaczną zawartością C Si a zwłaszcza Mn. Granica sprężystości 40 —

znacz-

44 kg\ wytrzymałość na zerwanie 84 — 94 kg.

Powodem pęknięcia szyny była obecność znacznych ilości manganu i węgla. Opierając się na badaniach Czernowa i Howe, autor wykonał szereg badań, mających na celu wyjaśnienie wpływu składu chemicznego oraz obróbki termicznej i mechanicznej na wielkość ziarna w szynach. Z badań tych wynika, że mangan obniża punkty krytyczne Ai^ i Ar₂,₃ i wspólnie z węglem wpływa na zmniejszenie odległości pomiędzy tymi punktami. Wobec tego szyny ze stali mangano

sposobu ładowania akumulatorów i zmiany bate-ryi. Lokomotywa posiada 8 MK i może normalnie przewozić 15 wózków, mieszczących około 8 t węgla z szybkością 3 m na sek. Waga akumulatora 1700 kg, wraz z lokomotywą 3 500 kg. Zmiana bateryi odbywa się po przejechaniu 5 000'— 6 000 m, co wypada mniej więcej po upływie 2— 3 godzin; dokonywa jej sam kierujący lokomotywą w ciągu 2—3 minut. Praca lokomotywy ośmiogodzinną dniówkę wynosi 140 tjkm.

rzonej na powierzchni wynosiła 3,17 m³ po odjęciu 3°/₀ strat skutkiem nieszczelności. Wydajność pompy 85%. c) Katastrofa w Courriéres dnia 10 marca r. 1906 (dok.). Według autora sprawozdania pożar nastąpił skutkiem wybuchu pyłu od zbyt silnego ładunku materyału wybuchowego Stosując materyały wybuchowe bezpieczne o podobnym składzie chemicznym co Favier, powinna być zwrócona szczególna uwa-

Favier.

N2 15.

na

ga na następujące punkty: 1) czy nie należałoby wprowadzić zmiany w dotąd używanych sposobach badania materjmłów wybuchowych. 2) jaka jest dopuszczalna największa waga ładunku, 3) jaka powinna być najmniejsza ilość przybitki i 4) jak należy postępować z ładunkami, które nie wybuchły, d) Klocke. Przyczyna voybuchu w fabryce roburytu pod Witten. Na podstawie badań urzędowych wyjaśniło się, że w dniu wybuchu wyrabiany był w fabryce materyał wybuchowy z domieszką mąki z drzewa gwajakowego, która właśnie stała się powodem wybuchu. Mąka gwa-jakowa zawiera 20—26% smoły, łatwo podlegającej utlenieniu. W powyższym wypadku utlenienie nastąpiło pod wpływem kwasu nadmangano-wego.

a) Kr lisch i Wunstorf, gla kamiennego, odkrytego na podstawie głębokich wierceń, dokonanych na północowschód od Roer i porównanie go z węglem okręgu Cardiff. Na podstawie danych, jakie otrzymano skutkiem głębokich wierceń, wykonanych w liczbie około 100 na przestrzeni 27 kim wzdłuż i 8—10 kim wszerz, położonej na lenz, Brüggen w Nadrenii autor podaje opis petrograficzny i stratygrawiczny odkrytych tam utworów węglowych, leżących nad nimi utworów późniejszych, własności znalezionych węgli i przybliżoną ich ilość. Z badań tych wynika, że węgiel występuje tam w licznych cienkich względnie pokładach i zawiera 10.—15% części lotnych. Gdyby okazało się, że zawiera mało popiołu i pirytu możnaby go zaliczyć do gatunku węgli Smokeless Steamcoal, których wj^wóz z Anglii dosięga obecnie znaczn}mh rozmiarów. Z kolei autor podaje charakterystykę pokładów węgla w Cardiff, jego znaczenie i przybliżoną ilość. Obecnie prawie wyłącznie Anglia tylko dostarcza tego wysoko cenionego węgla, Z porównania pokładów węgla w Cardiff z nowoodkrytemi po lewej stronie Renu wynika, że zachodzi pomiędzy nimi wiele podobieństwa; ten ostatni bynajmniej nie ustępuje angielskiemu pod względem składu chemicznego, przewyższa go natomiast ilościowo, b) Böhm. Lokomotywa elektryczna akumulatorowa w kopalni Monopol pod Kamen zv Westfalii. Do przewozu podziemnego zastosowano zamiast koni lokomotywy elektryczne. Urządzenie to istnieje już trzy lata i ze względu na ność i prawidłowość ruchu zasługuje na szczególną uwagę. Artykuł zawiera opis lokomotywy,

N2 16. a) Grahn. Nowości w dziedzinie ratownictwa. W nowych przyrządach ratunkowych Drägera wdychanie świeżego tlenu i wydychanie powietrza zepsutego odbywa się zapomocą oddzielnych przewodów, skutkiem czego przestrzeń szkodliwa została zmniejszona prawie do minimum. Zapomocą ulepszonego przyrządu ratunkowego Neuperta, znanego p. n. pneumatogen, obecnie można oddychać 27₂ do 3 godzin, wykonywując pracę 12 — 15 000 kgm. b) Kortenhaus. O wpływie szybów i kanałów powietrznych na przewietrzanie kopalni. Badania, dokonane w kopalniach Recklinghausen I i von der Heydt, stwierdziły, że szyby o średnicy mniejszej od 2 m lub przekroju mniejszym od 10 ni¹ przedstawiają znaczny opór Określenie we- skutkiem tarcia, dla przezwyciężenia którego potrzebna jest znaczna depresya. W wielu razach opór w szybach jest większy aniżeli w pozostałych częściach kopalni wziętych razem.

N2 17 a) Rusell. Zabezpieczenie od pożaru lokomotywy benzynowej kopalnianej. Lokomotywy benzynowe z odejmowanym zbiornikiem dla ben-wschód od linii Katzem, Erke- zyny uznane zostały za nieodpowiednie do 'przewozu. w kopalniach, gdyż z powodu łatwo mogących nastąpić uszkodzeń podczas przewożenia zbiornika z dołu na powierzchnię celem napełnienia go benzyną i z powrotem może łatwo stać się przyczyną pożaru w kopalni. Fabryka maszyn w Óberursel buduje obecnie lokomotywy z nieodejmowanymi zbiornikami całkowicie zabezpieczonymi od uszkodzeń zewnętrznych. Zbiornik mieści 35 l benzyny, która to ilość wystarcza zupełnie na dwie zmiany. Przewóz benzyny na dół odbywa się w specyalnych zbiornikacli-wóz-kach z blachy żelaznej. Wymiary i kształt wózka odpowiadają wymiarom zwykłych wózków, używanych do przewozu węgla Napełnianie zbiornika lokomotywy benzyną uskutecznia się przy pomocy ciśnienia, wywieranego ulatniającym się kwasem węglowym. Koszt kwasu węglowego dla jednej lokomotywy wynosi 65 fen. miesięcznie. Przyrząd do napełniania lokomotywy jest w ten sposób urządzony, że wszystkie kurki i zawory umieszczone są na jednej tablicy w hermetycznie zamykającej się szafie. Dalej autor opisuje sposób zabezpieczenia otworu, ssącego powietrze i wydychającego gazy spalenia. Celem znaczną oszczęd- zapobieżenia wybuchowi płomienia zarówno w jednym jak i drugim wypadku gaz przechodzi przez skrzynkę wypełnioną opiłkami żelaznymi.

b) Zastosowanie wiertarek mechanicznych iv kopal- sze. c) F. Janda. Uwagi ogólne o paleniskach (pocz.). niach górnośląskich. Od roku w wielu kopalniach 0 materyałach opałowych ich określaniu i użyt-na Górnym Śląsku zaczęto stosować elektryczne kowaniu, wiertarki obrotowe. Autor opisuje wiertarkę systemu Lange, Lorcke i Sp. w Brieg, zastosowaną śnego w Europie (pocz.). Historyczny rzut oka w kopalni węgla Neue Abwehr pod Mikulczyca- na stan przemysłu złotego w starożytności mi. Wiercenie odbywa się zapomocą koronki czasach późniejszych. Płukanie piasku w rze-dyamentowej. Ujemną stroną tego przyrządu jest kach: Po, Renie, Elbie, Mołdowie i innych, b) wysoki koszt koronki dyamentowej (126 mk. przy Woda w kopalniach węgla brunatnego iv zagłębiu średnicy 35 mm), wymagającej obok tego częstej Grami (c. d.).    0 pochodzeniu wody, zatapiającej

N2 17. a) I. Rainer. Płukanie piasku zlotono-

stne w

naprawy. Zastosowanie tej wiertarki jest korzy- kopalnie, c) F. Janda. Uwagi ogólne o paleniskach kopalniach, nie zawierających gazu, roz- (c. d.). O ognisku i przestrzeni ogniowej, porządzających natomiast energią elektryczną i    N2 18. a) I. Rainer. Płukanie piasku zlotono-

Stahl und Eisen (1907). N2 16. a) W. Schmid-

hammer. Regeneracya gazu wielkopiecowego. Wartość opałowa gazów wielkopiecowych waha się w dosyć szerokich granicach, co zwłaszcza w sposób dotkliwy daje uczuwać się przy zastosowaniu ich w silnikach gazowych. Celem wyrównania składu chemicznego gazu i podniesienia jego wartości opałowej, autor zaleca zastosowanie regeneratora. Szczegółowemu opisowi obmyślonego przez siebie przyrządu autor poświęci w przyszłości osobny artykuł, tymczasem zaś zaznacza, że jest to rodzaj pieca szybowego, wypełnionego rzonem paliwem (koksem lub węglem). Zamiast powietrza atmosferycznego celem uniknięcia zbytniego rozrzedzenia gazu autor stosuje tlen ścieśniony, wytworzony sposobem Lindego. Skutkiem regeneracyi gaz zyskuje bardzo na wartości, ilość Co z 28,6/₀ objętości podnosi się do 57,75 % a wa- wartość opałowa, wynosząca 945 ciepł. wzrasta do 1797 ciepł.; koszt regeneracyi 1 ra³ wynosi 0,59 ten. b) M. Müller. Projekt nowej walcowni uniwersalnej. Walcownia składa się z dwóch par walców poziomych i trzech walców pionowych, umieszczonych pomiędzy poziomemu. Walce poziome mają kształt niesymetryczny, gdyż przekrój jednej połowy walca jest znacznie większy. Skutkiem tego pracują obydwie pary walców jednocześnie; praca trwa bez przerwy, gdyż unika się straty czasu, wynikającej z powodu przerzucania walcowanego bloku.

17. a) Kohnke. Wpływ trzęsienia ziemi Oesterreichische Zeitschrift für Berg -und i pożaru na koustrukcye żelazne w San Francisco. Hüttenwesen (1907). N2 16. a) Horel. Postępy w Autor porównywa wytrzymałość budowli, wyko-dsiale sortowania rud: Nowe przyrządy do sor- nanych z różnych materyałów. Budowle drew-towania rud: „Ferraris“ i „Overstrom“, b) Wo- niane, pozostające poza stera pożaru o ile były da w kopalniach węgla brunatnego w zagłębiu zbudowane prawidłowo zachowały się względnie Grann (c. d.). Wypadki zatopienia kopalń wę- dobrze. Budowle murowane zostały bardzo sil-gla wskutek gwałtownego wtargnięcia wody. nie uszkodzone. Budowle, wykonane całkowicie Większość tych kopalń została zatopiona na zaw- z żelaza, zachowały się dobrze, te zaś, które obok

łatwodostępnym zapasem wody do przepłukiwania, śnego w Europie (c. d.). Stan tego przemysłu w N2 18. a) Wex. Badania porównawcze nad lo- Austryi, Węgrzech i Serbii, b) Woda w kopal-komotywami kopalni anemi różnych systemów (pocz.). niach voegla brunatnego w zagłębiu Grami (dok.). Badania, zapoczątkowane przez Stowarzyszenie Autor zaleca, ażeby celem usunięcia plagi, tra-górnicze okręgu Dortmund, dotyczą możności lo- piącej całe zagłębie, kosztowne roboty odwadnia-komotyw w tonnokilometrach, zużycia czasu i jące zostały wykonane wspólneini siłami wszyst-kosztów. Opis badań nad benzynowemi i benzolo- kich zainteresowanych przedsiębiorstw górniczych, wemi lokomotywami Deutza w kopalni Rhein- c) F. Janda. Uwagi ogólne o paleniskach (e. d.). Elbe, b) Przemysł górniczy we Francy i w r. 1905.

ków.

rozża-

Dane statystyczne, dotyczące wytwórczości i wywozu wytworów przemysłu górniczego. Statystyka wypadków nieszczęśliwych, c) Wyniki praktyczne zastosowania wrębiarki Garjortha. W kopalni Reinbaben wrębiarki użyto do robót w pokładzie grubości 1 m. Średnio otrzymywano 40 m² wrę- ' bu w ciągu 8 godzin; wydajność górnika wzrosła j z 1,3 t do 2 /. d) Przyrząd do oczyszczania wóz-Dna wózków, służących do przewożenia węgla, zwykle pokrywają się z biegiem czasu warstwą, dochodzącą do 10 cm i więcej grubości, co zmniejsza pojemność wózka i staje się powodem znacznych strat. Autor oblicza, że kopalnia, wydobywająca 3000 wózków dziennie, wskutek wyżej podanej przyczyny wydobywa rocznie o 9 000 t węgla mniej. Firma Salau i Birkholz w Essen wyrabia przyrządy do oczyszczania wózków, składające się z motoru elektrycznego, giętkiego łu i frezu. Próby czynione w kopalni Mansfeld dały dodatnie wyniki. Jeden robotnik przy pomocy takiego przyrządu może w łatwy sposób oczyścić 25—30 wózków w ciągu godziny.

IM2 19. a) Wex. Badinia porównawcze nad lokomotywami różnych systemów (dok.). Opis badań nad lokomotywami elektrycznemi akumulatorowemu systemu Böhm w kopalni Monopol. Opis badań nad lokomotywami elektrycznemi, zasila-nemi prądem zapomocą przewodników, w kopalni Emscher i Anna, należących do kolońskiego towarzy-stwa górniczego, i w kopalni Minister Achenbach.

konstrukcyi żelaznych posiadały filary lub ścia. lenie węglowodorów drzwiczki zostają zamknięte., ny murowane należy uważać za zupełnie straco. Zapomocą dmuchawki, umieszczonej nad drzwicz-ne. b) C. Geiger. Złoża rud żelaznych i przemysj kami, na palenisko skierowany jest strumień pary.

żelazny w Württembergu. Württemberg posiad dość obfite złoża rud żelaznych w pstrym pias_ kowcu pod Neuenburgiem i Ereudenstadtem oraz w jurze pod Geisbingenem i Wasseralfingenem> Przy obecnych jednakże konjunkturach handlowych i niedostatecznych środkach komunikacyi wytwórczość tych rud mało opłaca się. Przeważna liczba kopalń jest nieczynna, pozostałe zaś wytwarzają rocznie około 9 000 t rudy, która znajduje zbyt na miejscu, c) B. Osaun. Metalurgia surowca odlewniczego (pocz.). Streszczenie podręcznika opracowanego przez T. Westa (Cleveland, Ohio). Autor podaje wyjątki z rozdziału, traktującego o chemicznym wpływie pierwiastków, zawartych w surowcu, na jego własności. Określenie punktu topliwości surowca. Badania porównawcze, dokonane przez Westa, stwierdziły, że surowiec twardy i następnie zahartowany znacznie prędzej topi się, aniżeli miękki, odlany w piasku.

Para, spotykając prąd powietrza, rozprowadza go po całym ruszcie i w ten sposób miesza go dokładnie z paliwem. Doświadczenia wykonane były w kotłowni próbnej w hucie Marta pod Katowicami. Wyniki badań fotometrycznych wykazują znaczne zmniejszenie ilości dymu; próby na odparowanie dały dobre wyniki, b) Mandel. Nowy przyrząd ratunkowy „Aerolit“. Przedruk z czasopisma „Glückauf“.

Zeitschrift des Oberschlesischen Berg -und Hüttenmännischen Vereins (1907). Luty. a)

Próby bezdymnego spalania sposobem Marcottyego. W palenisku Marcottyego powietrze dopływa z góry przez uchylone drzwiczki. Wielkość otworu zależy od składu chemicznego paliwa, a zwłaszcza od ilości węglowodorów. Długość czasu, w ciągu którego drzwiczki pozostają otwarte, zależy od ilości paliwa. Skoro tylko ustaje wydzie- '

Revue Universelle des Mines et de la Métallurgie (1907). Luty. a) Ch. Hanocq. Turbiny parowe (pocz.). Uwagi ogólne o turbinach parowych, ich ustroju i działaniu. Turbiny odrzutne jednostopniowe (Laval); turbiny o wielu stopniach szybkości (Kolb); turbiny o wielu stopniach prężności (Rateau, Zoelly); turbiny o wielu stopniach szybkości i wielu stopniach prężności (Curtis, A. E. G.). Turbiny naporowe o naporze całkowitym i częściowym (Parsons). Teoretyczne wyjaśnienia zasad budowy i działania turbin. O wypływie pary z dysz adyabatycznie i z tarciem. Porównanie mocy wskazanej różnych turbin parowych. b) M. Bodart. O pogłębianiu szybu Adolf w kopalni węgl i Neue Abwehr pod Mikulczycami na Śląsku Górnym. Streszczenie artykułu, zamieszczonego w czasopiśmie „Zeitschrift des Oeber-schlesischen Berg-und Hüttenmännischen Vereins“.,

W. K.

Kronika bieląca.

Wytwórczość surowca w Anglii.

r. 1902

r. 1903

tysięcy

r. 1904

r. 1905*

pudów

Cleveland.......

Scotland.......

Durham........

West Cumberland .... South Wales i Monmouth .

Lancaschire ......

Staffordshire......

Lincolnshire......

North Wales i Shropshire

118 690 80 290 58 760 49 650 46 890 41 510 36 810 19 200 19 820 18 770 16 040 15 260 6 410

128060 79860 62 770 49 390 48 710 42 020 39130 19 700 19190 17 940 17 200 14 900 7 360

138 540 83 060 60 830 34180 48 340 32 420 38 390 19 930 18140 19 270 16 330 13 880 7 570

155 480 85460 63 900 54090 54870 36 020 41810 22 730 18 970 20 780 17 960 14 330 8 350

Kazem

528100

546290

530 880

594 750

Wywóz wytworów przemysłu żelaznego z Niemiec do różnych krajów w r. 1905.

Półwyro-

Surowiec

by

Żelazo i stal

Maszyny

Razem

tysięcy

Do Belgii.......

„ Danii.......

„ Francyi......

„ Anglii.......

„ Wioch.......

„ Holandyi......

„ Szwecyi i Norwegii .    .

„ Austryi......

„ Rumunii

„ Rosyi .    ......

„ Szwajcaryi.....

„ Hiszpanii......

„ Indyi wschodnich .    .    .

„ Chin i Japonii ....

„ Ameryki Południowej .

„ Kanady......

„ Stanów Zjednoczonych .

„ pozostałych krajów .    .

15 550

150

2 340

760

1480

1060

800

170

r—j

CO 1—1 Ol I I po -<l cn to Cn ¹ i Qo co to o cn o o o o o o

250

Razem

to

co

o o o

HCO lO t> Ol on

80

190

28840

S-¹    i—i to

co m rn -, ^ ^ 10 05    00 00 CO tO Cn CO

3ëS8£888ë888êïêlllg

1160

350

1430

1330

1340

840

580

1870

340

2 390

860

600

50

770

tH

to

Ol CO

152 430

580

60

280

3530

18400

32110 6500 7520 45490 10320 21 340 6860 6160 3170 5430 14670 1460 5570 8250 13 300

870

3880

30020

222920

Przywóz wytworów przemysłu żelaznego z różnych krajów do Niemiec w r. 1905.

Półwyro

Sorowiec

Żelazo i stal

tysięcy

by

Maszyny

Razem

pudów

ESI R R R R

:S o g o'-B-

O s

® ^ p o a es

1090

■H

tSJ

A4

• • to •

% • g •

g • i * £ O -173*0

o o o o CO TH co co

b- Tjł r—I Ol L'- r—1

h-i I—L I tO CO I Ol

o o o

510

2 900

330

530

r—j

tJ- *

720

<x>

130

20

3 770

tH

o o o o o o o

(MCM^COHOO T-i Ol ci

CM CM GO

I—1

o o o o o o o

rH r—I lO Ol Ol rH

oi io oi t>- th oa oo

H H (M ,—I t-H t—I

9690

380

9 650

4 640

tO'

rf-

co

co

Przywóz rudy żelaznej z zagranicy do Anglii.

r. 1902

r. 1903

r. 1904

pudów

r. 1905

„ Turcy i . ;

„ pozost. krajów

329 200 20820 10360 13 370 4100

40

11280

500

9 600

306600 19630 15190 13800 8070 7 660 6 900 2140 11490

288190 21 860 14 770 14 740 10 720 17 470

357 370 19 300 11850 1-8 260 11 870 24 370

160

o o

tH Oł CD CO

1080 11 120

Razem 399270

391480

378250

455 380

Wytwórczość węgla w Rosyi.*)

r. 1903

r. 1904

r. 1905

centnarów

metrycznych

Rosya południowa Królestwo Polskie

Ural.....

Rosya środkowa . Syberya zachodnia Syberya wschodnia Kaukaz .... Turkiestan .    .    .

Pozostałe okręgi

Razem

119 359 016 48387 850 4 930 681 2 280 357 2 432 951 4 704 591 361867 182 295

182 639 608

131 695 082 47 055 650 5 289 751 2 309 914 1 797 325 5 411236 429 584 239846

194 228 388

130 480 328 35 882 340 4159 016 2 349180 2 535 671 4 918033 293443 394261 6 593081

187 605 353

nie chciano dotychczas odważyć się na użycie go’do popędu walcowni zwrotnej z powodu olbrzymich zmian w obciążeniu, wahających się od 0 do 10 000 KP. Przy przebudowie huty w Trzyńcu po szczegółowych badaniach wprowadzono tego rodzaju popęd. Centrala elektryczna huty składa się z dostarczonych przez Allg. Elekt. Ges. w Berlinie dynamomaszyn sprzęgniętych z turbinami parowemi; jednej na 3000 KWy zbudowanej przez Erste Brunner Maschfbk., która pracuje sama, i równolegle z nią pracujących 2 turbin Curtisa, dostarczonych przez A. E. G. po 1=250 KW. Ciśnienie pary wynosi 8 at temperatura 300°C, zużycie 7,2 kg na KWG. Aby zdobyć podstawy do obliczenia elektromotorów dla walcowni, wykonywano przez dłuższy czas bardzo szczegółowe pomiary indykatorem na dawnej maszynie parowej popędowej, dla wyznaczenia momentów skręcenia, występujących podczas walcowania, liczby obrotów wału, różnic obciążenia

Nieprzerwane świeżenie surowca. Świeżenie surowca, dostarczanego przez wielki piec, odbywa się okresowo, przez wypuszczanie w pewnych odstępach czasu surowca do ruchomej kadzi, którą przewozi się do bessemerni lub pieca mar-tenowskiego. Inżynier Hofer opisuje w Giesserei-Ztg. (JM® 6 z d. 15 marca, str. 170) nieprzerwane świeżenie żelaza, przy którem surowiec bez przerwy w cienkiej strudze płynie z wielkiego pieca i zaraz podlega świeżeniu. Dla wielkiego pieca wypuszczanie surowca bez przerwy jest korzystne, gdyż bieg jego jest przez to jednostajniej-szy, niż przy zbieraniu większej ilości surowca i wypuszczaniu go naraz. Surowiec wypływa z pieca przewodem ogrzewanym do pieca płomiennego o wązlcim i długim trzonie, wzdłuż którego z szeregu dysz dopływają gazy palne (wylotowe lub generatorowe), zmieszane z powietrzem; gazy te, działając utleniająco, spalają domieszki, zawarte w surowcu, wraz ze znaczną ilością węgla, tak że wypływający z pieca surowiec jest w i itd. Dane te przedstawione są na szeregu dyagra-znacznym stopniu oczyszczony i odwęglony. W mów; według nich zbudowano elektromotory, dalszym ciągu dostaje się on albo wprost do pie- których dokładny opis wraz z przyjętym sposo-ca Martina, gdzie proces świeżenia w krótkim bem regulacyi zawiera sprawozdanie. Do przenie-czasie doprowadza się do końca, albo też zlewa sienią ruchu z wału popędowego na wał, poru-się je do zbiornika i przewozi w nim do osobno szający drugą parę walców, służą koła zazębio-stojącego pieca martenowskiego. Ponieważ suro- ne ze stali rnartenowskiej, kute i z pełnego wieńca wiec bezpośrednio z wielkiego pieca dostaje się żłobione. Przy luźnym ruchu walcownia robi do pieca świeżącego, temperatura jego jest wyż- 10—20 obrotów i może w ciągu 2—27₂ sekund sza, niż przy świeżeniu okresowem, dlatego wy- podnieść swą liczbę obrotów do 140. Praca odby-twarzany w wielkim piecu surowiec może zawie- wa się bardzo spokojnie, bez wstrząśnień i ude-rać mniej krzemu, a względnie fosforu, niż w rżeń, co bardzo korzystnie oddziaływa na trwałość zwykłych warunkach, i jest przez to tańszy. Opi- | sprzęgieł i walców. Zużycie energii elektrycznej sany sposób zastępuje przeto przy wyrobie żela- i dla przeróbki bloków stalowych wynosi na tonę za martenowskiego świeżenie wstępne sposobem niespełna 20 KWG, dla dźwigarów, szyn itd. 25 do Bessemera lub Thomasa. czasopismo Techniczne. 60 KWG. Możność śledzenia, zużycia prądu na Pierwszą elektrycznie pędzoną walcownię przyrządach mierniczych daje bardzo cenne do-zwrotną do wyrobu żelaza fasonowego w hucie świadczenia i wskazówki do budowy walców kali-Hildegardy w Trzyńcu na Śląsku Austryackim browych i wogóle wszystkich części walcowni, opisuje Geyer w Stahl und Eisen (N® 4 i 5, str. pozwala też dokładnie obliczyć koszta walcowania 121 i 162). Pomimo korzystnych wyników zasto- każdego gatunku żelaza. Walcownia została pusz-sowania popędu elektrycznego na wielu polach czona w ruch 27 lipca r. 1906 i od pierwszej

Czasopismo Techniczne.

*) Przegląd Górniczo-Hutniczy, r. 1904, N;21, str. 581.

chwili pracuje bez zarzutu.

Redaktor Mieczysław Grabiński.

Wydawca: Rada Zjazdu przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego.

"W drukarni St. Swięckiego w Dąbrowie.