PRZEGLĄD GÓRNICZO-HUTNICZY

CZASOPISMO. POŚWIĘCONE SPRAWOM PRZEMYSŁU GÓRNICZEGO 1 HUTNICZEGO.

Tom IV.

N§ 4 (70).

Dąbrowa, dnia 15 lutego r. 1907-

przewietrzanie roßof podziemnycfi w Kopalni

CZĘŚĆ DROGA.

Saturn.

(Dokończenie, p. jN» 3, str.63).

Kon strukcya pieca. Piec ma kształt , lenisko B i 3) górną — oziębiacz C, która chroni komory 5,200 m długości, 3,350 m szerokości w | sklepienie komory od bezpośredniego działania świetle muru i 2.600 ni wysokości w kluczu skle- j ognia, pienia. Grubość muru i sklepienia wynosi 400 mm (rys. 57, 58, 59). Komora wewnątrz jest przedzielona wzdłuż ścianką MN na 2 części: właściwy piec F i korytarz K dla obsługi palenisk.

Od strony korytarza ścianka MN jest zupełnie równą, z drugiej strony, zwróconej do pieca,*ma 2 występy, tak iż posiada trojaką grubość: w'gó-

t~h

/\7

At

. ■ V.» +" ’ PTT

/fi

-, y- Wr- ;

Prm> <

''//////z

'7P7777////À ! L.

wmmm

Szyb Antoni. Przekrój e-J. Skala 1 : 500. Pys 53.

'//////////z//////////s/z

Szerokość paleniska wynosi 1,500 m. Całko

Przekrój c-d.

Skala 1: 500.

Rys. 54.

rze 250 mm. w środku 400 mm i u dołu 480 mm. Przeciwległa ściana w piecu również ma 2 występy; odpowiednie grubości wynoszą 400, 550 i 730 mm. Wzdłuż dolnych występów umocowane są 2 szyny s-s, zwrócone główkami na dół. Końce tych szyn leżą swobodnie w gniazdach muru, tak żeby mogły zmieniać swą długość przy zmianach temperatury. Szyny te służą do ułożenia na nich rusztów r. Na drugich występach spoczywa sklepienie s-s, zrobione z cegły ogniotrwałej. W ten sposób we właściwym piecu rozróżniamy 3 komory, przedzielone granicami pozio-memi: 1) dolną—popielnik A, 2) środkową—pa-

—^7 __u '•

Hz fi; r «t tri

■=/

Przekrój g-h i ii-n. Skala 1 : 500. Rys. 56.

wita [> o wierzchnia, rusztu wynosi 1,5X5,2=7,8 m

(wielkość żądana). Wysokość sklepienia w palenisku nad rusztem ma 0,750 m. Ściana MN posiada 6 otworów w 2 szeregach po 3. Otwory dolne a mają postać bramek i sięgają od posadzki aż pod same sklepienie paleniska. Bramki te powierzchnią rusztu przedzielone są na 2 części: górne i dolne. Części górne służą do wsypy-wania paliwa na ruszta i mają żelazne odrzwia paleniskowe, dolne służą do wygarniania popiołu; szerokość otworów i ich wzajemna odległość jest tak obliczona, żeby palacze mogli sięgać drągami we wszystkie miejsca powierzchni rusztów. Górny szereg okienek b prowadzi do oziębiacza i służy dla dostępu powietrza. Pod okienkami porobione są framugi/, aby można było stawiać na nie

///;

'A

■ ~ 7ŁT ~

chodnik pochyły z upadem 35°, łączący piec z szybem. Sklepienie s-s nad paleniskiem doprowadzone jest tylko do wylotu F. Wylot równie dobrze mógł być zrobionym w kierunku całej komory, ze strony tylnej ściany poprzecznej, jednakże ze względów lokalnych należało umieścić go z boku.

Uwadze praktyków górniczych poleca się konstrukcyę: 1) rusztów, 2) ściągów i 3) odrzwic paleniskowych podług szkiców inżyniera górniczego Jana Brzostowskiego. Ruszta zrobione są (r.60) ze zwyczajnych 8-kilo-wycli szyn kolejkowych 1,480 m długości, ułożonych rzędem na podłużnych szynach s, stopą do góry. Dla nadania szynom większej sztywności i mniejszej zależności zmiany swej figury od zmian w nie-równomiernem

JN

y/y

OL

W-l

£ nagrzewaniu, w celu za-

5M.

yA

LA

oraz chowania możliwie stałej pomiędzy niemi odległości łączono w jeden komplet

S/y po 3 szyny za-^ pomocą 3 nitów

Przekrój e-f. Skala 1 : 50. Rys. 57.

blachy dla przykrycia okienek w celu regulowania dopływu powietrza. Ścianki pieca F wzmocnione są 4 ściągami p-p przy pomocy 2 par szyn q-q, które, obejmując na zewnętrznej stronie ściany MX i dwóch stron po 2 ściągi p, wzmac--niają filarki, przedzielające bramki a i okienka b.

Cała komora stanowi rozszerzone przedłużenie chodnika, którym do pieca płynie zimne powietrze. Wejście do korytarza c znajduje się w przedniej poprzecznej ściance komoiy. W tej samej ściance naprzeciw komory F zostawiona jest bramka d, założona ceglana sucho. Bramka ta służy do skutecznego oczyszczania wnętrza pieca przy reparacyi. Otwór wylotowy E znajduje się w końcu ściany bocznej pieca. Jest to

o, które utrzymywały szyny w stałej pomiędzy sobą odległości 15 mm. Łączenie szyn tylko po 3 umożliwia łatwą zamianę zepsutych części rusztów.

Detale ściągów, wzmacniających ścianki pieca, oraz połączenia tychże z szynami q-q przedstawione są na rys. 61. Konstrukcya ich jest widoczną z rysunku.

Odrzwice paleniskowe (rys. 62) składają się ramy, wykutej z blachy żelaznej podług kształ-u bramki paleniskowej, i z drzwiczek, zawieszo-ycli na zawiasach z dołu. Do rączki drzwiczek przykuty jest krótki łańcuszek z hakiem e, do ramy zaś w górze ucho u. wchodzące w odpowiedni otwór na rączce r. Za ucho to może być zaczepiony łańcuch, który daje możność nieco odchylić drzwiczki. Ponieważ przytem szpara

tworzy się z góry, palacze, znajdujący się w ko- | jacy niezbędną ilość powietrza pod ruszta; 4) korytarzu k, są uchronieni od skutków bezpośred- | mora i chodnik, doprowadzający do niej powie-niego promieniowania ognia.    ' trze, nie osłabiały zbytnio filaru oporowego szybów.

f TI

3"

3""

s,

Z-

Ł --

r.T

tr

k:

-"i

t    §—Î

i. v. Si **•    K/xx,

<.....tZO } , tf    £    ‘/////

vyyyyyy/yyyyyyyyyyyyyzyy/y/yyyyyyy^/yyyyyyyyyy/yy/yyyyyyyyyyyyy/yyy; ////////z? /////%/$/

CL

CC.

Rys. 58.

Wybór miejsca dla pieca. Przy |    Warunek pierwszy wymaga, żeby komora

wyborze miejsca dla komory piecowej należy była wybudowana na poziomie chodnika p-p, zwrócić uwagę na to, żeby: 1) komora nie mie- któiy leży prawie nad stropem pokładu (rys. 52,

53. 55 i 56). Jeżeli założyć chodnik do komory piecowej x na-wscliód z chodnika p-p w odległości 10 południe od chodnika u u, leżącego na spodku „koryta“, wówczas będą zachowane warunki 2 i 4. Z rys. 53 widać, że chodnik p-p częściowo stoi w węglu i w tern miejscu, skąd należy poprowadzić chodnik do pieca, strop pokładu znajduje się jesznze na wysokości 0,73 m nad spodem, chodnika. Żeby więc komora całkowicie wypadła nad węglem, chodnik x, prowadzący do pieca, musi być zlekka wyj ech an y do góry (rys. 56). Żeby osłabiać filaru od

m na

ij£T

S.

Iftc - -

rr

i? x

j_Ji ;

-----i30o - ■ ;

w-

JM-~4$ê~

W/yZ'y^yyyyZ'yyyyyyyyyyyy/yyyy/Â

Przekrój c-d.

Skala 1 : 50.

Rys. 59.

ściła się w węglu, dla uniknięcia możliwości za- na

palenia się węgla za murem; 2) dowóz węgla do niowej.    .

komory był łatwy; 3) przez ruszta pieca nie    Niezbędna ilość powietrza do palenia nie

przechodziła cała ilość powietrza; winien być za- może być wzięta bezpośrednio z chodnika p-p, tern przebity specyalny chodniczek, doprowadza- ponieważ w ten sposób znaczna część powietrza

nie

strony północnej chodnika x, rozszerzenie go komorę winno być zrobione ze strony połud-

zostanie nieużytecznie odrazu skierowana do szy- powinny być urządzone 2 tamy, żeby nie do-bu Antoni. Główny prąd zużytego powietrza, puszczać powietrza z szybu XYI bezpośrednio jak widzieliśmy, płynie dołem w „korycie“ chód- do pieca. Chodnik y powinien oczywiście od-nikiem u-u i przecinką q q. Stąd też najlepiej krywać się w'chodniku x przed piecem. Stąd wziąć niezbędną ilość powietrza. W tym celu dopiero, zaczynając od niesy, można rozszerzać trzeba było chodnik piecowy x połączyć pochy- j chodnik .r na komorę. Długość pieca wraz z mu-łą przebitką y z chodni em u-u (rys. 52, 54, 56). ! rem wynosi 6 m a z przedsionkiem D — 9 m,

czyli, że koniec pieca wypada prawie za szybem. Stąd też wypływała konieczność urządzenia chodnika wylotowego z boku, jakeśmy to zaznaczyli przy opisie komory.

il I

_ JJ

Ti r~r    TC -

____*—i—

.......ff ■ —*

;<

>......ssr

Na dole na chodniku u-u. pomiędzy przecinką q-q i przebitką pochyłą y należało urządzić 2 tamy, ponieważ É w przeciwnym razie znaczna ilość po-1 wietrzą podążała wprost do szybu, pod ® ruszta zaś tak nieznaczna, że dym co-j fał się z paleniska na zewnątrz do koli ry tarza K. ' Tamy więc na dole bez wali run ko wo musiały być zamknięte. (Bieg 1 powietrza do pieca na rys. 52 pokazany jest strzałkami).

Skala 1:4. Rys. 60.

Przy zapalaniu w piecu przede-wszystkiem rozgrzewano go, paląc w nim drzewo, przyczem tamy w chodniku x trzymano otwarte. Dopiero po Żeby chodnik y najmniej osłabiał przecinany fi- należytem rozpaleniu wrzucano węgiel (gruby), lar, musiał być ściśle pomieszczony w środku zamykano tamy w x i jednocześnie regulowano pomiędzy szybem Antoni i chodnikiem p-p szybu dostęp powietrza, przymykając blachami okienka XVI. Jednakże pomimo to filarki z dwóch stron b tak, żeby dym nie cofał się wstecz, chodnika y wypadły zbyt wązkie (po 6,5 m).    Rezultaty praktyczne. Podług ob-

<-

Skala 1:4 Rys. 61.

pałać tylko w 2 paleniskach. W praktyce okazało się, że w 2 paleniskach więcej nad 4 wozy węgla grubego na dobę nie spalano. Oprócz tego ujawniła się pewna wadliwość pieca, polegają-tem, że 3 palenisk odrazu nie można było wcale używać. Gdy ogień palił się w pierwszych 2 paleniskach, odrzwic 3-go paleniska nie można było wcale otworzyć, również 3 okienko b nale

cą na

Dlatego to chodniczek y został wykuty w wę- liczenia, jak widzieliśmy, na dobę musi być zu-glu tylko zapomocą kilofa bez użycia materya- żyte 5 wózków węgla; wystarczało przy tern roz-łów wybuchowych, żeby strzela- — niem nie nadwyrężyć ścian tego chodnika. Chodniczek ten ma 1,4 m wysokości, 1,25 m szerokości i służy jedynie do przepuszczania niezbędnej ilości powietrza pod ruszta pieca. Wogóle należy zwrócić uwagę na to, że tak gęste rozcinanie chodnikami filaru oporowe go przy szybach (rys. 52) możliwe jest tylko na niewielkiej głębokości (w danym wypadku 40 w), gdy węgiel nie jest wielce ściśnięty ciężarem leżących nad nim skał stropowych i nie posiada tenden-cyi do „tąpania“. Istotnie, przy szybach XVI i Antonim węgiel nie posiada żadnej prawie prężności: wszystkie chodniki stoją dotąd bez budynku i nie znać żadnego poważniejszego ruchu cząstek węgla w pokładzie; to właśnie ośmielało nas do przebijania jeszcze nowych chodników, niezbędnych do prawidłowego funkcyonowania pieca, czego zapewne nie można byłoby robić na większej głębokości.

W chodniku .r pomiędzy p i y oczywiście

żało trzymać zamkniętem, ponieważ przez te okien-    a = 0,001575

ka dym zawsze cofał się wstecz, uniemożliwiając    a= 0,003665

robotę w korytarzu K. Przyczyny tego zjawiska    ß = 0,004398

należy szukać w bocznem położeniu chodnika    2) Współczynniki H, 1°, T i N, są dane, wy-

wylotowego. Widocznie powietrze i produkty | pływające z warunków zadania: spalania, skręcając przy wylocie pod kątem prostym, uderzają o ściankę przeciwległą, z czego powstają wiry, wypędzające produkty palne na zewnątrz. Wobec tego ostatnie palenisko a i odpowiednie okienko b zostały zamurowane i na-

40

H=

P —    10

7WL1.6 , r=28 N= 1,05

3) Współczynniki £°t, hi Q są niewiadome.

Równaniu (1; nadajmy postać: e a Q t\ — a Q t° —Na i\~N (1— a t° ) _ i oznaczmy:

•W

---A,

a i°— b Na = c

fu

4rcg

i!

Py=X

Ml—ot)—d    h =y

ß Ht°= e ßH — f

Wówczas równania przyjmą postać w formie ogólnej:

axs — b s — c x — d

.0=4!

(1)

. . (2)

■ty

. .    (3)

>i

>!

Z równania (1) określamy x i podstawmy w równanie (2), z którego wyznaczamy y. Znalezioną wartość y, wyznaczoną w funk-cyi s, podstawiamy w równanie (3). Otrzymamy jedno równanie zjedna niewiadomą:

s² [a (bs-\-d)-\-{as—ć)] — T[f(bs-\~d)—

Skala 1 : 15. Rys. 62.

dal użytkowano tylko 2 paleniska czyli 5,4 m2 z całej powierzchni rusztów.

Jeżeli spalano tylko 4 wozy węgla, czyli 25,2 korcy na 24 godziny (1,05 korcy na godzinę), to temperatura (/°₁) nagrzania szybu, wywołana tern nagrzaniem depresya (h) oraz ilość powietrza (Q) mogą być teoretycznie określone przez rozwiązanie następujących 3-ch równań z 3-ma niewiadomemu

— e(as—c)]

którego rozwiązanie da nam ilość powietrza.

Równanie to jest równaniem stopnia 3-go i można nadać mu postać ogólną:

b*+A8*+Bs+C=0 .... (4)

gdzie współczynniki:

Q P    ) C^3ßoo —N    (1)

l+a(V— t⁰)'F'    '    '    ’ U

h-\- PHaP

a (P H — h)

a—J— ci b.

T (a c—b f) a-\~ab T{ce-\-dJ)

(2)

a —|— a b

Z tych B—O, w czem łatwo przekonać się,

równe im /1° i at°.

0= ŸTh

(3)

Po zamianie stałych współczynników K. F, p i a przez ich wielkości liczbowe i wykonaniu wskazanych działań otrzymamy: aQ{ti°~ t) l-j-a^⁰—t)

h —j— ß HP

. . (1)

t\ =

$H—ah Q=V~Th

. - (2)

(3)

jeżeli zamienić e i b przez Okoliczność ta znacznie skraca obliczenie współczynników równania (4) oraz Dla naszego przykładu otrzymamy:

W przypadku pierwszym:

s³—0,0863 s²—1312,13=0 w przypadku drugim

s³i—0,0863 0²t- 3167,14=0. s = Q = 10,95 m3 *i=.ói=iC7i

rozwiązanie tegoż.*)

skąd:

gdzie

1) Współczynniki fl, a i ß są stałe;

*) Rozwiązania równania stopnia 3-go (Hütte), str. 5‘2.

patrz „Technik“

Z równania (3) znajdujemy:

z² 10,95²

y = h “2^⁼⁼ ij-g-— 10,35 mm s\_ 14,71²

yx = ht =

Tx 28

7,74 mm

Z równania (2) znajdujemy temperaturę:

y+e

f—ay

Yi+g

t°x = x =

=88*,21

f—*y i

= 64°,53 .

S= 1,47 IP.

Spożycie węgla na godzinę i konia,

105 n — ——

1,47

Spożycie węgla na godzinę i metr sześcieny powietrza w sekundę:

105

ni =-

10,95 105

71,5 kg

■9,6 kg

14,71

=7,3 kg

Pomiary bezpośrednie anemometrem przy 7==11,6 dały cyfrę dość blizką do wyprowadzonej teoretycznie, mianowicie 9,93 m³.

Dla zmierzenia t° w szybie nie posiadaliśmy odpowiednich przyrządów, wszakże przeciętna *o=88,2 zwłaszcza zaś 64° wydaje się dosyć do rzeczywistości zbliżoną.

Praca, odpowiadająca nagrzaniu, szybu do wyliczonej ź°, wynosi:

Qh ₀_

Obliczając te same wartości dla praktycznie określonej ilości powietrza 9,93, otrzymamy:

9,93X10,35-2X2

Praca S —

75

1,32 IP

10,95X10,35

75

75

—1,51

14,71X7,74

Spożycie węgla na godzinę i konia:

« =iS=⁷⁹’⁶ **•

Spożycie węgla na godzinę i 1 metr sześcienny w sekundę:

105 9,93

Ponieważ ludzi było zatrudnionych mnie], niż przyjęto w obliczeniu, przeto polepszenie przewietrzania zwłaszcza w południowym „trójkącie* nastąpiło bardzo widoczne i znaczne.

=10,6 kg

=1,52

Po potrąceniu pra,cy, wykonywanej depresyę naturalną

(2X2)

(75)

75

Drzez

Kosztorysy szybów i pieca.

Szyb Antoni.

Całkowita głębokość szybu 73,43 m, w tern 17,5 m od góry piasku i skał zwietrzałych, 13 m węgla, pozostałe 44 m względnie nie twarde łupki piaskow-

Cena

jednostki

rub.

Suma

rub.

Na 1 metr bieżący szybu

rub.

Stosunek

procentowy

cowe.

I. Robocizna.

A. SZYB.

1) Robota górnicza.*)

Od 0 do 17.54 m głębokości . .

17,54—53,73 m 36.19 m . . . Od dołu do góry 19,70 m . . . Podszybie na I poziomie .    .    .    .

o* co o: 0^10 o o o o o o

r—1

OCOOlO tąo o_h co oT »o r-T CM CO 00 co

O CO Ci

Razem .

2) Pompowanie wody.

Pompowanie ręczne 250 dni .    .

Otwór wiertniczy 19,57 m .- .    .

2917,38

39.73

32 %

en

tH

tf* o oho o o

200,00

272,98

Razem .

3) Roboty pomocnicze górnicze przy murowaniu.

Wyjmowanie wieńców obudowy drewnianej 52,5 razy po.......

472,98

6,44

io,n

2,50

131,25

*) Pogłębianie szybów oddane było przedsiębiorcy, z dostawą urobku na powierzchnię.

Podane

ceny wynoszą preeto

koszt właściwej roboty górniczej włącznie

Przygotowanie stopy pod górną częścią

muru 2,8 m³..........

Przybranie stopy przy połączeniu dolnej części muru z górną.....

2,00

5,61

17,52

Razem .

154,38

4) Roboty mularskie.

53 metry górne 19,7 ,

Podszybie na 1 poziomie 7,16 w³

2,10

1,7%

3,4%

dolne

12,50

18,35

Razem .

2,70

00 Ci i—¹ Ol) Ot)

co ^ bO

cogg o o o

rH

co

bo

14,21

11,4%

28,2%

Ogółem robocizna w szybie B) PIEC.

4588,04

62,48

50,3%

100 %

1) Robota górnicza.

Chodnik x 14.50 m .    .    .

Pochyły chodniczek y—9,5 Szybik z chodn. y w węglu 4,4 m³ .

„    „ w kamieniu 5,62 m³

Komin do szybu E 11,5 m³ ...    .

Komora piecowa 76,39 m³

10,00

6,00

4,00

3,50

3,50

Razem

2) Pomocnicze roboty górnicze przy murarzach.

3,50

543,45

145.00

57,00

17,64

19.69

40,25

263.87

“U

TT

5,9%

Ci

Oi

o'?

Wymiana drewnianej obudowy 24 dni . Pomoc przy podsadzce 46 dni .    .    .    .

Razem .

1,00

0.75

O o o o

TłH%łT

CO

3) Roboty mularskie.

58,50

230,00

o co 00 1-1 o" co"

0,6%

2.5%

to

©

o"" o

t>- 00

Ogółem robocizna w piecu . C) RÓŻNE.

Roboty przy szybie i piecu ....

Robocizna ogółem .

II. Mat Ty,-iłv.

831,95

299,26

5719,25

11,33

9,0%

100%

4,08

77,89

3,1%

62,4%

Cegła.............

Materyały drzewne, roboty w kuźni, dostawa do szybu

2201,51

29,98

Razem .

1207,25

16,44

13,2%

3408,76

46,42

37,6%

Koszt całkowity szybu .

9128,01

124,31

100°/

/O

Przeciętne pogłębianie miesięczne szybu Antoni wynosiło 12,2 m. przyczem wahania były w granicach 7,75 — 20,56 m (na miesiąc).

Szyb Aleksander.

Cała głębokość 122,10 m, w tern 12,50 m od góry piasku, gliny i żwiru wapiennego, 4,70 m węgla, reszta przeważnie piaskowce, przechodzące w łupki. Dolne 14,15 m mocny piaskowiec.

Cena

jednostki

rub.

Suma

rub.

Na 1 metr bież.szybu

rub.

Stosunek

procento-

wy

IZ i- U.

1) Roboty górnicze.

Od góry 0 — 12,5 = 12.5 m . . „ „ 12,5— 37,00— 24,5 m . .

30

375,00

906,50

,    „    42,25—48,10=

= 19,0 ni

4,60 m węgla

5,85 m

Razem .

Przecznica pod szyb 13,5 m........

Rozszerzenie przecznicy na podszybie 8 ¹/₄ m³ .

Razem .

Ogółem robota górnicza .

2) Odwadnianie.

Otwór wiertniczy z powierzchni (iirma Łempicki

i S-ka)................

3) Wyjęcie wieńców obudowy drewnianej.

4) Robota murarzy._

Ogółem robocizna .

II. Materyały.

Cegła.................

Inne materyały, roboty w kuźni, dostawa mate-ryałów na szyb ............

Razem materyały .

Koszt całkowity szybu .

Przeciętne pogłębianie szybu wynosiło miesiąc 16,3 m. Minimum wynosiło 11,5 m ximum 24,5 rn.

Koszta eksploatacyi pieca.

Przy piecu zatrudniało się na 2 zmiany po 12 godzin dwóch ludzi na każdej: 1 starszego palacza z płacą 1 rub. 70 kop. i 1 młodszego z płacą 1 rub. Koszta obsługi wynoszą przeto na 24 godziny 5 rub. 40 kop.

Na dobę spalano, jak widzieliśmy, 2,52 korcy węgla. Licząc 1 korzec węgla po 27 kop., otrzy-

na

ma-

50

60

50

40

50

75,40

900,00

1140,00

707,50

184,00

1165,00

441,00

5819

28

378,00

28,88

406,88

6225,88

5139.05

265.00

1833,37

13463,30

2670,10

1672,60

4342,70

17806,00

50,99

35,2 %

iH

Ol fcO to

-o co

110,26

21,87

13,70

35,57

145,83

mamy wartość spalonego węgla na dobę............

Razem, koszt eksploatacyi pieca na dobę wynosi......

Koszt pracy 1 konia parowe-

12X15

24X1,32    • • • •

Koszt na godzinę 1 metra sześciennego powietrza na sekundę 12,15

go na godzinę

24X9,93

-o

cs ^iO b- I O

os t-TcP ^

tH

to

100°/o

6 rub. 75 kop. 12 ,    15 ,

37,4 kop.

Henryk Czeczott.

(Sprostowanie. W N® 3-im na str. 65 za-I miast Rys. 53 powinno być Rys. 55).

0 harcie w surowcu.

*>

Hartem w odlewach surowcowych nazywamy skorupę pewnej grubości, otrzymaną przez raptowne ochładzanie się surowca przy wlewaniu go do metalowych źorm. Główne zastosowanie

*) The Iron Age d. 15 listopada r. 1906.

znajdują takie odlewy przy wyrobie walców do blachy, kół do wagonów na niektórych kolejach, wałów do miażdżenia rud, matryc i t. d.

Uregulowanie grubości hartu stanowi do dziś dnia nielada trudność w odlewnictwie. Węgiel odgrywa tu najważniejszą rolę. Różnica

wyglądu i własności zewnętrznej białej skorupy | rzeczą, jak uregulowanie grubości liartu, jest odlewu od szarej wewnętrznej części pochodzi gulowanie tej strefy przejściowej, skutkiem warunków, w jakich znajduje się węgiel    Do niedawna praca ta, powierzana majstrom

w tych dwóch częściach. Gdy w stali cała ilość praktykom, którzy nigdy nie mogli-ręczyć za re-węgla znajduje się w stanie połączenia chemicz- zultaty odlewu, dziś coraz bardziej wpada pod nego, w surowcu znajdujemy go zarówno w stanie wpływ chemika. Otworzyło się nowe pole dla połączenia chemicznego, jak i pod postacią gra- badań nad różnemi zjawiskami przy wytwarzaniu fitu a przy tern każdą z tych dwóch postaci w się hartu. Jeden z pierwszych wyników takiej różnych związkach. Inne domieszki, jak Si, Mn, pracy został świeżo ogłoszony przez p. E. Adam-P, S, mają też swój wpływ na tworzenie się har- sona w zeszycie listopadowym (z r. 1906) Journal tu., a to przez oddziaływanie tych ciał na stosu- of Iron and Steel Institute. nek węgla chemicznie związanego do wolnego.

W części hartowanej odlewu węgiel występuje przeważnie jako węglik żelaza; surowiec ma wygląd srebrzysty o dużych płaszczyznach krystalicznych. Niehartowana część odlewu posiada węgiel wolny, jako grafit o wyglądzie ciemnym, matowym i miękkim.

ure-

Pomiędzy hartowaną a szarą częścią znajduje się, a przynajmniej powinna znajdować się strefa przejściowa; początkowo surowiec biały jest zlekka nakrapiany drobnemi czarnemi cent-kami grafitu; potem ilość i wielkość centek powiększa się aż do zupełnego zlania się z szarą masą surowca. Ta część odgrywa ważną rolę, szczególniej przy wyrobie odlewów, mających podlegać silnym działaniom mechanicznym, jak np. walce do cienkich blach.

Próby były robione w sposób następujący: roztopiono w dwóch tyglach glinianych 50 kg surowca, który potem został zmieszany w jednej panwi. Odlano próbę na hart, przyczem temperatura była mierzona. Potem odlano parę sztab dla prób mechanicznych a następnie drugą próbę na hart i zmierzono znowu temperaturę. Przy pierwszych próbach temperatura była mierzona dwoma pyrometrami, optycznym Wannera, i le Chateliera; ponieważ rezultaty pomiarów tymi dwoma przyrządami zupełnie zgadzały się, przy dalszych badaniach używano wyłącznie pyrome-tru Wannera, jako więcej wygodnego do takich robót.

Wymiary prób były dla badania hartu 150X (płyta hartująca była stalowa o grubości 75 mm). Próby na wygięcie miały 1 060X Odlew z bardzo ostrem odgraniczeniem czę- 50 X 25 ?nm, przy obciążaniu były oparte na ści hartowanej od miękkiej w tym wypadku nie dwóch podporach, oddalonych od siebie o 915 mm. może być uważany za dobry i łatwo podlega usz-    Wy niki podajemy w porządku pierwiastków,

kodzeniom. Z tego wynika, że również ważną które umyślnie były zmieniane.

50X125

mm

Krzem. Tablica I.

J\2 próby

całkowite

grafit

chemicz.

Ul

Temp. q podczas ⁰ odlewu

Grub, har tu mm

Próba na wygięcie

Obcią- Wygię-żenie cie mm

Obciążenie na zerwanie

kg

k9

r-t CU co

co co co

co

IC

o co oo

2,32

2,58

2,61

0,88    0,74

0,75    1,166

0,67    1,40

0,97 ! 0,03 0,80    0,032

0,76    0,029

0,63

0,54

0,557 I

1215

1187

1222

1187

1240

1187

<o 0_t0 opco co of of of co

tH tH

r—ł rH

! 1485

I 2010

1915

13,9

13,7

11,9    23,2

12,7

24,9

Jak widać z tablicy I. krzem    działa bardzo    ki prób na wygięcie    dla dokładności    autor poda-

ujemnie na tworzenie się liartu.    Wogóle obec-    je jako przeciętną z    dwóch prób.

ność krzemu zmniejsza ilość chemicznie związanego węgla. Gdyby badacz powiększył jeszcze zawartość Si do 29/, to według prof. Toldta z Leoben doszedłby do minimum możliwej zawartości    Słabiej jak krzem fosfor zmniejsza ilość che-

chemicznego C, t. j. do 0,1 % . Ma    się rozumieć    micznego węgla a powiększa ilość grafitu, zatem

liartu nie otrzymałby wcale.    zmniejsza hart. Z    powiększeniem    się fosforu

Elastyczność podlega małej zmianie. Wyni- elastyczność i wytrzymałość zmniejszają się.

Fosfor

Tablica II.

JN» próby

całkow.

grafit

Si

chem.

Mn

Temp. p podczas ^ odlewu

Próba na wygięcie

Grub.

hartu

mm

Obcią- Wygię-żenie cie mm

kg

3,30

2,42

3,35

2,50

3,32

2,54

00 CO CO O 00 co 40 CO 40 Ol CM Cd

WHH H Hrl

25,4

22,2

15,8

2140

11,4

tO LO I—1 O CP 05

12,7

9,5

12,7

1960    10,6

1750

8,1

cr

cś

i—i •

i-i

JS& próby

całkow.

grafit

chem.

Si

Mn

Temp. p podczas odlewu

Próba na wygięcie

Grub.

hartu Obciąż, strzałka

na wygięcia mm

mm

kg

7    | 3,32

3,43

bO JO

"cp "cp

OD CO

3,33

1,63

10

3,34

1,24

0,74 I 1,08 j 0,613 0,042 j 0,57 !

0,49 J 0,55 0,49 ||

0,90

1,07

1,17

1,65

1,06

1,60

0,042

0,042

2,10

1,05

3,25

0,043

05-r-ia0 05tN.C<IC0O OICMOItHOJCMCUCM

sæg ssjs

2135 i 18,5

2065    10,1

1355 !    6,6

1355 .1    5,8

Mangan ułatwia przejście grafitu w zwią- j Pauza pomiędzy odlewem pierwszej a ostat“ zek chemiczny, a przy zastyganiu surowca nie do- j niej próby na hart wynosiła przeciętnie 2,66 mi-puszcza powrotnego wytwarzania się grafitu. Za- nut. To wystarczało, żeby w pewnym stopniu tern dla hartu jest bardzo pożądany.    wpływ temperatury na hart dał się zauważyć.

Tablica IV wykazuje nam ten wpływ oraz stosunek grubości hartu do ilości węgla chemicznego: im więcej tego ostatniego, tern grubszy hart.

Węgiel i temperatura. Tablica IY.

Pierwszy odlew Drugi odlew

Q

N Prók chem. Tempe-

ratura

Grubość

Kartu

Tempe

ratura

Grubość

hartu

Przejście od hartu do surowca szarego.

COOO^tf^-MCPOifcOW

t^iOCOiOOOCO-^OiO

Skk®a5ooN 05 co o o" o" o" © o" o" o" r-T

1240

1222

1258

1258

1215

1258

1298

1282

1274

J—¹ po JCP CO CP CO ÇO i-4 "o"-Cl lo Ifi.*© G0"cp'ĆP 05

r—i t—I r-H t-H tH ł-H t—I y—I

CO^OO    t>

t-T co" of cf 05 of of id r-T HHHfMHNCO

Grubość i wygląd strefy przejściowej w próbach. dały bardzo różnorodne wyniki. Zestawione są one w tablicy V, gdzie pod A, B, C, oznaczono warstwy, które widzimy na rysunku.

Próby z fosforem stwierdzają przypuszczenie, że fosfor, zmniejszając grubość hartu, mało zmniejsza grubość strefy przejściowej, co jest uwidocznione w tablicy Y pod C.

N*)

Pierwiastki

zmienne

mm

mm i mm

Złam próby między C i D

Złam próby

t-I C3 CO Tb iO co t— co

Tb co

t>^ r-t -b co co o co cT t—T ho o" r-TcT

M M ĆQ Dh Ph fX|

CO

CO O lO co

OONH

i-* to

to CO Ca Ot h-¹ CO ł—1 to ca GO ^ Oi OT ^

Mn 1,170    31,7

O¹ CO to 00 rfH    |—i 4^.

I“¹ y- po yn tfi- CO I—L "-3 "co O rfH 05 O "tO

o> ie o o m to 05

HlHlcoOOOiCO H-T "co "rfH Al "co "tfH 00

szary ścisły drobno ziarnisty

Surowiec szary

co

Mn

1.60

38,0

co

"rfH

Mn

3,25

30,0

101,4

szary ścisły

jeszcze odróżnia się nakrapia-ne centki.

Od B do wierzchu próby surowiec biały mocno nakra-piany.

Od B wązki pas gęsto nakra-piany aż do lekkiego hartu D na powierzchni próby, wywołanego przez oziębienie surowca przy zetknięciu z powietrzem.

Surowiec biały lekko nakra-piany dotyka hartu na powierzchni (jak wyżej).

bardzo gęsto centkowany

surowiec biały lekko centkowany

hart

Numera prob odpowiadają numerem tablic poprzednich.

Glin. Próby, robione z surowcem z dodatkiem różnych ilości glinu, dały wyniki tak różnorodne i sprzeczne, że ich tu nie podajemy. Zresztą sam autor to przyznaje, stwierdzając tylko, że w praktyce glin zmniejsza hart.

Jan Zaborowski.

<=>

->T

CU

Okrąg

Rosya środkowa

Rok

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

Drzewo

203,7

228,2

210.3

198.1

220.4

212.1

Węgiel kamienny 61.7

88,2

58,2

72.2

70,1

70,1

Nafta

200,2

203,5

259.4 215,3

226.5

221,0

Razem

465.6

519.9

527.9

485.6 517,0 503.2

Okrąg Nadbałtycki

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

137,0

136.8

144.8 163.3

163.8 149.1

cą. p t>—. i—^ no t-h t-T O f © Tb" oto CO co Tb Tb c<t Tb

r-H t—I tH t—I tH t—I

to to to to to M j-^jooyojo pyo bo AtO

00 CO CO 00 to 00 HOCOOCOH o co O OT co H| "o5 "co OT go b< "rfn

Okrąg północno-zachodni

1900

1901

1902

1003

1904

Przeciętnie na rok

41,8

32,9

49,2

36,3

41,0

40,2

0,5

7,4

9,7

13,2

11,6

8,5

oą co co. os oo Tb. of t—T t-T co cf of

iO.CO.lO_Tb.Tb TH

Tb r-T cT CO*' ló r-T Tb Tb CO iO lO iO

Królestwo Polskie

Rok

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

Okrąg południowo-zachodni

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

1900

1901

Południe Rosyi

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

Okrąg rzeki Wołgi

Okrąg północny

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

Drzewo

10,0

12,4

11,9

10,5

13,5.

11,3

37,4

50,6

44,1

38,7

36,3

41,4

6,2

8,7

15,0

14,0

6,1

10,0

♦o

Ural

1900

1901

1902

Kaukaz

1903

1904

Przeciętnie na rok

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

Turkiestan

1900

1901

1902

1903

Całe państwo Rosyjskie

1904

Przeciętnie na rok

1900

1901

1902

1903

1904

Przeciętnie na rok

SS'S'S'S'S' S'S'S'S'S''⁰*' ĄĄC0Arl®- «    ^ co CD. t>- l>- O» O Oł CO O CO rH CO 00

oco^ocno 0)00^0 oVoHHÖ^Vw^m

^ iO »O iC5 »O »O

cP.cP-ri,cq ri,l° COOOOlOOO OCOOON^ 03 O Cd 00 GO CO OOItHCO(Mh

illlill gsssWsilili 32SSSS —

to to K) to H H

! I I I I I 77U? P⁵ L³    co oc to co co to 000000 ^

1 ! ! I o* co cr< to co -<i o o co go 00    ¹ to'to'to'o U’^co'to'colo'cc» ⁵⁵

f azem

224.1

252.9

248.3

261.9

257.9

249.3

129.7

156.8

150.3

146.9

142.9 144,6

322.8

282.8

308.3 343,0 363,8

324.1

52,7

66,1

83,2

73,4

77.7

70.7

9,5

11,5

13,0

11,2

18,1

12,7

GO CO CO GO 00 GO

CD    05) "3 02 ,     I—i i—l    l_i

jćoy^-jji jopo _o pp _opo> jo çq o—‘ co 00 o co 02 co co >—¹

O Ot) CU tO CD O COrf^OûOûtObO "co'mL'co10)1j^sh-L CD "OS 'oz *00    1:0

to CU to co to to

GO O GO to 05 0>    u-i. t-1

.PNNPPP PPPP 00 ÎZITÎoco^h- o CO ^ 00 to cn h- GO t—¹ CO tO tO bwPPfflOD "bł

tH r—i

1,8

11,2

14,3

9,7

10,4

31,2

29,9

28,8

32,8

39,7

32,4

1,1

1,1

1,4

2,2

3,9

2,0

1600.4

1659.4 1734,7 1755,2 1796,0 1709,1

Przemysł cynkowy w Królestwie Polskiem w listopadzie r. 1906.

Wydobywanie galmanu.

W listopadzie r. 1906 wytwórczość galmanu była następująca:

Rok 1905

Rok 1906

W r. 1906 wydobyto więcej (4-) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa kopalni

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

pudów

pudów

:: Ü

57810 j 851075 148106    ;    2026434

213679 I 2471347

50838

44 f3[ 218 840

606 021 710529 2 188828

'■G

— I03 975 +    51⁶¹

to 'o to

245 054

130905

282 519

-    05 tO

Od KO

Razem

419 595 I 5348856

3 505 378

— 105 786

25    — 1 s43 478 — 34

pudów.

313 809

Podług gatunków wytwórczość galmanu była następująca: gruby 117 323 pudy i drobny 196486

Wytwórczość galmanu z błyszczem ołowiu była następująca:

Rok 1905

Rok 1906

W r. 1906 wydobyto więcej (-{-) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa kopalni

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

: Od początku roku do 30 j listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

pud o w

pudów

2 I 063

301 340

962

12 506

21319 i 301717 275 j. 947 fI 349

156 962

Oi

05

00 to 10 OO Oi

Ul

+ + +

§> 1 -

+    377

947 i

+ r 44 456

Od

G/A

313846

Dnia 30*go listopada pozostałość wydobytego galmanu na kopalniach wynosiła 1030849 pudów, galmanu z błyszczem ołowiu 273914 pudów.

W listopadzie r. 1906 w 3-ch czynnych kopalniach galmanu przeciętna liczba robotników wynosiła 1024. Robotnicy odrobili 25590 dniówek i

Płukanie galman i. W listopadzie r. 1906 wytwórczość galmanu płukanego była następująca

Razem

22 025

32943    459626    4-10918 -f- 50 4-145780'4- 46

zarobili 25189 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika wynosił na dniówkę 98 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było: 12, zakończonych częściową niezdolnością do pracy, i 18, zakończonych wyzdrowieniem zupełnemu

Rok 1905

Rok 1906

Nazwa płuczki

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

W r. 1906 otrzymano więcej (-|-) albo mniej (—), niż w r. 1905

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

pudów

pudów j

50 447

1 000980

80900

1 239 390

89 182

4 45° 97310

996 433 11 008 1 108985

++ +

OO

to o O

CO ‘O ~

’tt

ko

+ 4-4-

4 547 —    ⁰

11 008 + —

— i3⁰405

11

Razem .

131 347    2240370

190942

2116 426

4- 59 595 4" 45

I23 944

Wytwórczość błyszczu ołowiu była następująca:

Rok 1905

Rok 1906

W r. 1906 otrzymano więcej (-f~) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa płuczki

Listopad

Od początku

roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

pudów j

pudów

Bolesławska Olkuska .    .    .    .

Mechaniczna .

! I77

26 975

400

2109 j 2 500 I [50

44481

2500

792

to

g 8 Pr,

Ci ir> 1—

"T+ +

00

-U

4-17506 4- 2 500 -i-    392

m i 00 MD    O-.

4—1—|—

Razem .

4819

j- 3642    4" 3r0 + 20398 ; 4- 75

¹ '77    |    27375

Dnia 30-go listopada r. 1906 pozostałość galma-nu płukanego na płuczkach wynosiła 650 804 pudów, błyszczu ołowiu 4778 pudów.

W listopadzie r. 1906 w 3-ch czynnych płuczkach galmanu i błyszczu ołowiu przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 213. Robotni-

Wytapianie cynku. W listopadzie r. 1906 wytwórczość cynku była następująca:

47 773

cy odrobili 5 335 dniówek i zarobili 3 617 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 68 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami nie było.

Rok 1905

Rok 1906

W r. 1906 otrzymano więcej (-|~) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa buty

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do30 listopada

pudów

°/

/ o

pudów

0/

/ o

Paulina .    .

Konstanty. Będzin .    .    .

-    t \

$ rk g

tr to c<~.

a.

'79442,97

KO

19017,25    208523,10

12 651    i 130 702

18099    j [97646

4- '4525,75

4- 5 9°4

4- 5⁰⁰² j

co OO OO n 00 co

C<0

4-29080,13 4-34336 4~ 42 832

+H-4-

Razem .    .

430622,97

24 335,5

Wytwórczość pyłku cynkowego była następująca:

49767^5 I 536871,10 -f-25 4₃r,75 -J- 105 4-106248,13-j-    25

Rok 1905

Rok 1906

I W r 1906 otrzymano więcej (-j-) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa huty

j Od początku

Listopad 1 roku dc 3o Cistopad

¹    ! listopada    r

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

pudów

0/

10

pudów

0/

o

765,55

198

610

16 897

2 597 5 9'4

2809,05 j 31015,55 458    ¹    4 342

Ó92    j    7 Ó77

to

+-H-

-    Oi

■od - VI

+ '4 "8,55 + ¹ 745 -f i 7⁶3

“b“b“b

ci

¹ 573,55

2 5 408

3 959,°5

43°34,55 4- ² 385,50 -f-    152 4-17626,55

"h 69

Dnia 30-go listopada r. 1906 pozostałość wyto-pion ego cynku w hutach wynosiła 16689 pudów, pyłku cynkowego 6 177,65 pudów.

W listopadzie r. 1906 w 3-ch czynnych iiutach cynkowych przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 893. Robotnicy odrobili 22 333

j dniówki i zarobili 29 501 rubli. Przeciętny zaro--j bek jednego robotnika wynosił na dniówkę 1 rub.. 32 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było 4, zakończanych wyzdrowieniem zupeł-nem.

J. H.

Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem w "

' r. 1906.

Węgiel kamienny. W listopadzie r. 1906 wytwórczość węgla kamiennego w Królestwie Polskiem była następująca:

Rok 1905- Rok 1906

W r. 1906 wydobyto węgla więcej (+) albo mniej (—), niż w r. 1905

Nazwa

kopalni

Właściciel lub dzierżawca

Listopad

Od początku roku do 30 listojjada

Listopad

Od początku roku do S0 listopada

Listopad

Od początku roku do 30 listopada

centnarów metrycznych.

ctr. metr.

ctr. metr.

Niwka Barbara . Mortimer Milowice Hr. Renard Andrzej JI Kazimierz Feliks.    .

Paryż.    .

Koszelew Sa,turn Czeladź . Flora .    .

Franciszek Mikołaj . Jan .    .

-Grodziec I Grodzice II Antoni . Reden I . Reden II. Tadeusz II Staszyc . Helena . Andrzej I Alwin a . Flötz Rudolf Matylda .    .

J akób.    .    .

Wańczyków Andrzej III

To w. Sosnowieckie .    .

Hr. Renard .    .

Warszawskie .    .

Franc.-Włoskie . \

Spadk. hr. Walewskiego St. Ciechanowski .    .    .

To w. Grrodzieckie.    .    .

Dz. Schön i Lamprecht Tow. Franc.-Rosyjskie I

Dzierż. M. Żołędziowski.

Razem .    .

162 742

119277 100 310 130847 8 440 98500 23000

200 100

261785'

695

'33 597 4'07 74° 94321    3008191

77628; 1671483

2 521 !    67462

244977

289 525 611784 487 278

25626    841280

10080    195015

10557    78463

11659 10116 17710

5850

18797

9 100 4006

6886

849

100 324

57476

223 250

'5 99'

146 989 8222

444 866 4 371 095

348 380, 3311 160 401954 3299467 546213; 5 147006 27805;    256490

455800 4286310 46 705¹    667145

442673! 4787322

453 378 ! 4⁶⁶7 3+ 31799²; 3825066 188724, 2 076 269

4842-    71031

35863    177283

36114    374981

225006 1794858 108955    967832

90 18 c 605 057

+ !73

32 460

OJ Ul

g* 8

6828

25 ooo 5625 ²3 850 ¹ 34Ö 8 832

293 240 23040 91 68 o 5962S 66 562 264 298 44425 227 908 14810 8832

-j- 282 124

+ 229 103 + 301 644 + 415 366 +    >9    365

+ 357 3°°

+    23    705

+ 242 573

-f 319 7811+ 239 + 25367'! + 269 -j- in ogôj -j- 143

-j-    2    321 -f- 92

_f_    35 863-f- —

+ 24455 + 210 + 214950 —j—2 125

4- 9'245!+ 5'5

I

+ 64555!+252

-f- 22 380 ; + 222

—    '0557

+    '9 500 -j---

—    2490—43

—    11 969 — 64

+ ¹5 9°0j + ¹75

16191 + 40 + 16 964 ; + 246

+    497! + 59

"f* 8832, -j-

IQ2

+ 3° '

+ 3'7 + 229

+ 363

+ 103 + 121

-j- 693 206 4- 19

-f- 308141 -j- 10 H⁻ 681 615 -f- 26 + 1562673! -j- 44 -f-    50278    -j-    24

-f- 1146 110 + 36

-f 480554 + 99

—    236223 — 28

4_ 39

+ 14.

+ 27 + 24

100

++++++I+I+

Ci Ci OO OO    C<*i —

N rj- OO tO O O    Ol

OO ul - O O". - OO O CTi    CTi    rr CS OO

in to o

OO O» OO on v*s OO to OC

+ _]_ + + + +! _|_ j _j_

I OO on    _u I M ui

I O Ui OO (X Oi —    ¹    - O

282 519 32 513 859 4 332 312 41 780 164I+3 049 793 +238 +9266305+    28

Podług, gatunków wytwórczość węgla w listopadzie r. 1906 była następująca: gatunki grube 2045842 ctr. metr. (47,22°/₀), gatunki średnie 859058 ctr. metr. (19.83°/₀) i gatunki drobne 1427 412 ctr. metr. (32,95°/₀)-

Dnia 30-go listopada pozostałość wydobytego węgla na kopalniach wynosiła: gatunki grube 388200 ctr. metr., gatunki średnie 272 907 ctr. metr. i gatunki drobne 357 976 ctr. metr.

Rozchód węgla w listopadzie r. 1906 był na-stępujący (w ctr. metr.):

Użyto na własne Sprzedano potrzeby kopalń

26434 80958 326 905

Kazein

1916293    1942 727

734588    • 815546

1074506    1401411

Gatunki grube „    średnie

„    drobne

Razem:

Rozchód węgla na własne potrzeby kopalń składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr):

434297    3725 387    4159 684

W listopadzie roku 1906 w 26 kopalniach węgla kamiennego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 19835. Robotnicy odrobili 495871 dniówek i zarobili 673997 rubli. Przeciętny zarobek jednego robotnika na dniówkę wynosił 1 rb. 36 kop. Wypadków nieszczęśliwych z robotnikami było: 2, zakończone śmiercią, 37, zakończonych częściową niezdolnością do pracy, i 519, zakończonych wyzdrowieniem zupełnem.

M)

Ph

■£

r2

•r

Rodzaj rozchodu

Gatunki ! Gatunki grube i średnie

Gatunki

drobne

Kazein

Opał dia pracujących, | opalanie domów zbór- j nych i zabudowań ko- j palnianych ..... j

Opalanie kotłów paro- ! wych........

i

Skreślono węgiel, któ- | ry stracił wartość . .    |

20805 74 565 4²93; 99 ⁶⁶3 5629    6 393 322612 334634

80958,    326905    434297

Rozchód węgla sprzedanego składał się z następujących pozycyi (w ctr. metr.):

Kazem

26434

bC

c-

'O

'W

'O

W r. 1906 wydobyto węgla więcej (-4) albo mniej (—), niż w r. 1905

Od początku roku do 30 listopada

Listopad

Rok 1906

epBdojsip Ob'o p ni|ó.i ni|qtezood po

pndo^Sirj

a?

ctr. metr.

o'?

ctr. metr.

4~ 19

— 100

-f-    6

-j- 62761

—    ‘4233

—    7 ¹¹3

4- 9¹5° j 4~ 23

4- 12440! 4- 48

Lb ib

4- ²¹590 4- 33

Kodzaj sprzedaży

Gatunki ! Gatunki grube I średnie

Gatunki

drobne

Kazem

■+3

>.

Sprzedaż na kopalniach

"Wysyłka drogami żelaznemi ......

Wysyłka drogą wodną

67308    73839    III 718

848 875    657 374i 962 788

I 10

3 375

252 865 3469037 3 485

05

f-î

Rok 1905

upedo^sif 08 op m|ôj ujfqVizood po

pBflo^Strj

centnarów metrycznych

394 322

49 050

38 598 j 378754

87 648 i 773 076

39900 j 331 561 — !    14233

26 158 j 315 867

199 i£Z.

66 058

ts

916 293    734 588: ! 074 506 3 725 387

I    I    I

Drogom żelaznym kopalnie sprzedały 423 143 ctr. metr. węgla grubego.

Wysyłka węgla drogami żelaznemi podług kierunków była następująca (w ctr. metr.):

Kazein:

rö

CO

ft

Gatunki

grube

Gatunki

średnie

J Gatunki drobne

i Kazein

W Królestwie Polakiem

Za Białystok . . .

„ Brześć . .

„ Kowel

„ granicę .

i 703 506

23    267

24    358 56987

40 757

590581!    86l 8l8 3 I55905

⁸73j    24 >57

4 3T⁶    28734

3 45²|    123    60562

62724!    95598    i₉₉o₇₉

6J7|

ca

Właściciel lub dzierżawca

s ••

3 ci

5- o

X5 ed*

Tow. Poręba .    .    .    .

Dzierż. J. Meyerhold . P. Strzeszewski .    .    .

Razem .    .

« p,

530-2*

CD oa s-- eS

> R

có

i*-ci

-Nazwa

kopalni

Kazem:

848875    657374    962788! 3469037

Katarzyna . Ludwika Nierada .    .

Dnia30-go listopada r. 1906 pozostałość wydobyte

Przemysł żelazny w Królestwie Polskiem w lipcu r. 1906.

Kronika bieląca.

Dnia30-go listopada r. 1906 pozostałość wydobytego węgla na kopalniach wynosiła 7374 ctr. mtr.

Rozchód węgla w listopadzie r. 1906 wynosił 93 025 ctr. metr. i składał się z następujących pozycyi: 1) użyto na własne potrzeby kopalń 5 700 ctr. metr., 2) sprzedano 87 325 ctr. metr. Rozchód węgla, użytego na własne potrzeby kopalń, składał się z następujących pozycyi: 1) opał dla pracujących, opalanie domów zbornych i zabudowań kopalnianych 529 ctr. metr., 2) opalanie kotłów parowych 5171 ctr. metr.

Sprzedaż węgla składała się z następujących pozycyi: 1) sprzedaż na kopalniach 34829 ctr. metr., 2) wysyłka drogami żelaznemi 52496 ctr. metr. Wysyłka węgla drogami żelaznemi podług kierunków była następująca: W Królestwie Pol-skiem 51923 ctr. metr.; za granicę 573 ctr. metr.

W listopadzie r. 1906 w 2 kopalniach węgla brunatnego przeciętna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 394. Robotnicy odrobili 9857 dniówek i zarobili 8 257 rubli. Przeciętny zarobek, jednego robotnika wynosił na dniówkę 84 kop. Wypadek nieszczęśliwy z robotnikami był 1, zakończony częściową niezdolnością do pracy. J. H.

Rosyjski handel zewnętrzny

wytworami przemysłu górniczego i hutniczego we wrześniu r. 1906-go.

Rok 1905

Rok 1906

Nazwy

wytworów

Wrzesień

Od początku roku do 30 września

Wrzesień

Od początku roku do 30 września

PUDÓW

Wywóz z Rosyi za granicę.

Sól kuchenna Fosforyty mielone Fosforyty w kawałkach Żużle metalurgiczne Węgiel kamienny i koks

Torf.....

Ruda żelazna Ruda manganowa .

Gralman .... Różne inne rudy i złamki metali Surowiec w gęsiach i ziarnkach Żelazo różnych gatunków Stal różnych gatunków.

Miedź różnych gatunków Cynk    ....

Platyna .    .    .    .

Rtęć ..... Ropa naftowa

Nafta ..... Odpadki naftowe .

Wyroby z surowca Wyroby z żelaza .

Wyroby ze stali .

Złoto.....

Srebro    ....

(pudów)

(pudów)

(pudów)

i5

29

bO

M9

124

130

148

co

OO OO ^

1 292 2463

33

22

2372

247

12

30,9

0,1

1    257

2    903

269

u 885 *9,34*

toi

359

50

440

96

5⁶

36 158 1 665

24

58

244,8

24 940,9

i8i

3²5

*3

² 155 2691

25

146

119

151

48

896

69

23

49%5

1 727

2569

*35

20 941 26 283

112

270

883

230

518

306

19788

548

i8

108

10

'364,7

Przywóz z zagranicy do Rosyi.

Sól kuchenna

Żużle Thomasa mielone

Kamień litograficzny

56

176

10

O    <N

co

co

co O

670

3000

Węgiel kamienny

przez komory morza Bałtyckiego

*    „    zachodniej granicy lądowej

„    „    morza Czarnego

„ pozostałe komory .

>5 533 ¹ 439

90 209 44 835

'8 599

3850

60

722

>35

Razem

7°5

Koks

w tej liczbie: z Niemiec . z Anglii

>7737

2538

>4 5¹¹

4 33° 140 096

48 370 86 445

1 141

23725

4870

17696

99848 41 289

3 ,89 10 137

>54 403

47215 99 7 r9

przez komory morza Bałtyckiego

„    „ zachodniej granicy lądowej

„ pozostałe komory .

1 244 1 910

4 522 15962

609

3 062 19220

84

187

5>

130

Razem

w tej liczbie: z Austryi . z Niemiec .

3238

T I35

20 671

2 208

22 412

z Anglii

95 ²

Siarka nieoczyszczona w bryłach .

Siarka oczyszczona i kwiat siarczany Antymon surowy ..... Antymon metaliczny .... Rudy metaliczne ..... Surowiec zwykły

przez komory morza Bałtyckiego

„    „    zachodniej granicy lądowe

„    „    morza Czarnego

— Ol

’O 00

'O 'Ol

9952 6659 2 229

7²5

Cr, -

-U -U

tO to

[02

8r

557

& g S' 'r'°

- 00 «

£ '■& a i, t a a

z Einlandyi .

przez pozostałe komory .

^    0\ 'oJ

OJ

to

OJ    OJ

O iC \)

Razem

-U

?r>

OJ

O to

OJ

Surowiec specyalny (manganowy, krzemowjr i inne) przez komory morza Bałtyckiego .

»    » zachodniej granicy lądowej

„ pozostałe komory .

Żelazo i stal sztabowa i wszelkie handlowe przez    komory    morza Bałtyckiego    .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

„    „    morza Czarnego

„    komorę w Moskwie

z Finlandyi ......

przez pozostałe komory .    .    .    .

Razem

3-8?, — I «g

O. CN

oc I 00 ^ CS cł I o

Razem

Szyny żelazne i stalowe .

Blacha żelazna i stalowa

przez komory morza Bałtyckiego

„    „    zachodniej granicy lądowej

„    „    morza Czarnego

„ komorę w Moskwie

I gM - -

1 ,v 1 oc oc 10 \j cr> -

00

'Jo *+ I 'O oj oj

129

^ —    — _u

^ to    00

80 00 Ol o O 80

1 oor

O^ooo-

N CTi in rr 00    - co

iC> o ■ VO co

C' ci cc,

O'i

Ol K M

— M

z Finlandyi .

przez pozostałe komory

24

173

20

180

Razem

1649

5-n

1322

Miedź

Glin

Nikiel

w wiórach, sztabach, prętach i blachach

945

57,8

cr,

Cyna w płytach, prętach i ziarnkach

w tej liczbie: z Niemiec .

„ Anglii .

34,5

244

'■O CC Cl

00

TT -

53

101

kc

701

38

!3

198

3°

Rtęć .... Ołów w płytach i ziarnkach

83

to

to

w tej liczbie: z Francy i .

„ Niemiec .

» Anglii .

„ Belgii .

Ołów w blachach, rolkach i rurach

•Cynk w płytach i ziarnkach oraz pyłek cynkowy

w tej liczbie: z Niemiec

2250

'3 7

cr o cr, es

865

671

204

00

TT

05

00

CO co CO TT

„ Anglii .

„ Belgii ,

Blacha cynkowa, niepokryta metalami Blacha cynkowa, pokryta metalami Platyna w sztabach, drucie i blachach .

Odlewy z surowca nieobrobione .    .    •

•Odlewy z surowca obrobione Drut żelazny i stalowy od 0,3 mm do 6,25 mm Maszyny z surowca, żelaza i stali oraz ich części przez komory morza Bałtyckiego .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

a    »    morza Czarnego

,    *    Rosy i środkowej

„ pozostałe komory

(funtów

Razem

-U    5jrą

-U.    O

84

504

377

45

46

16

4>

95

00

00

rr w-. *0 o 05 — TOO IN 5^ TT Cb

co CO    CO

'-O

r-N    co fN.

05    ^ CS

O*

to

134

VO o 00

oo 50 oo

CO 05 05 CO

cr, cr u-) to

871

1 293

w tej liczbie: z Niemiec .

CS T - cr,

cs cs col o-,

I

223

176

292

2855

to

00 to to H — I/) O \0 -fc. OJ 0\ 00

940

i 529

247

I₇2

2?3

3 l6l

to

» Anglii .

Narzędzia i lokomobile rolnicze

Francyi . z Austryi . » Belgii .

50    05

50 to

H OJ to

1930

2 12!

566

746

18

114

59

to 10

33

IO4

10

przez komory morza Bałtyckiego .

„    „    zachodniej granicy    lądowej

»    „    morza Czarnego

a    a    Rosyi środkowej

« pozostałe komory

co

m o 00

230

603

200

UJ

to

Razem

342

tO IO h OJ 4-O 50 -U

50    5^1    5-n O

13⁸4

VI

<X) I 00

ii

(sra»

(Podług danych Centralnego Biura statystycznego dla przemysłu żelaznego w Rosyi).

W ytwórczość

rok 1905

rok 1906

Od początku W kwietniu roku do 30 kwietnia

W kwietniu

Od początku roku do 30 kwietnia

Dnia 3C-go Dnia 30-go kwietnia j kwietnia r. 1905

r. 1906

Surowiec lejarski

Wytwór pierwszy.

-o ;

„ dla dalszej przeróbki Surowiec bez wymienienia nazwy Odlewy surowcowe z wielkiego piec Surowiec zwierciadlany 12—14% Mn

19—20 Z Mn

'0

60 % Mn

„ manganowy 50 Surowiec manganowy 78—80% Mn.

krzemowy .

krzemo wo-zwierciadlany

2304510    7 99° °97

9007679    34142690

2758635 202672 J 1 102048 37 527

605 898 15837

479939 296 021

11 108 141

2 165 188    7026 180

8 437 356

8712944 I 32218008    24221824

2728041 ! 10680612

207581

4 ²75

i6r 377

4 I04

94 867 93 040

r9 739 i 151 194 j

3 '43 I 125151. ; 53073 I

8550 505 103955!    966305

44 688 609 830

18359

674 882 201 985

331413

656 063

53 3[5 368 808 350841

Raz em

6741 831 23 429 668

7959839

1030 926 234107 577700 90299 311 oi1 39¹ 453 37483

Wszelkie złamki i okruchy żelaza Stare żelazo .

Wszelkie obcinki i odpadki

Razem

14631159 782 762 856791 1846 ; 70

55778 198

2    867 729

3    366 239 7 127 373

14166054    52514095.

D79231 1 ro6 861

1702732 j 7214030

2 373 642 4457817

43936430 3207005 2913 608 2 380 906

40804 317

3¹93 645 3 786 698 3164014

34857²3! 1356130

3 3⁸8 824

14045 489

8501 519

10 144 357

Wytwór drugi A.

Bloki zlewne besemerowskie „    „ tomasowskie

_    _    marten o wskie

„ pudiowe „ tyglowe Półwyrób fryszerski .

Razem

2295 939 602 720 8673 375 1005 938 41 128 i2f 434 i

7758 837 2717 264

35593048 4090 466

150417

540 060

1809525    6659633

684378    2374230

9013462 I 40442085 788 511

35550

86 742

39194«) 164 664 432 73°

947 ⁸92 43 939 5979 264 1485 762

43 I09 262 792

12740534 I 50850992    12418168 j 53992742

491 146 40 820 7709 081 T 156 460 46 984 101 730

8 762758

9546 221

Wytwór drugi B.

Odlewy surowcowe z kopulaków i pieców żarowych.

„ stalowe z juecówmartenowskich i tyglowych oraz gruszek Rury surowcowe wodociągowe z połączeniem kołnierzowem i muźowem Części fasonowe do tychże

824 998

245 '15

¹63 5T9 j 3 5¹3 i

3523916

758 572

3508 254

1931 605

2028 250

981 486

628 034 12 426

219671

75 425 2 361

1055 524

275 146

293 606

348 320 12 409

690 370 8244

998012 T9 397

Razem

Bloki kute i prze walcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne

¹237 145

5 T45 862

1056 029

4924 507 !    2905365

3339215

4954680

18281338

4895881

20888 478

4874 356

5 150636

Wytwór trzeci.

Bloki kute i przewalcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne (na sprzedaż) Belki dwuteowe i korytkowe ponad 100 mm wysokości

1050 777

2944 200

1134 542

4 406 025

953 226

2640230

606 308

2907 216

2268 698

2233 640

®zyny dla kolei konnych i „Feniks“ .

„    „ dróg żelaznych parowych do

8,32 i. w stopie bieżącej . ; „ kopalniane do 8,32 f, w stopie! bieżącej    .    .    * I

Stal i żelazo płaskie powozowe, szablonowe i wszelkie handlowe „ resorowa i sprężynowa „ narzędziowa „ cementowa

Drut walcowany okrągły i kwadratowy Blacha żelazna i stalowa grubości ponad 3 mu .    .

Blacha żelazna i stalowa grubości od 3 mm do JM® 20 włącznie „ dachowa żelazna i stalowa grubości poniżej JM® 20    . j

Żelazo i stal uniwersalne szerokości 150 do 600 mm włącznie oraz żelazo do wyrobu rur Obręcze do kół parowozowych, tendrowych i wagonowych oraz kołnierze walcowane

Osie parowozowe, tendrowe i wagonowe; nieobtoczone

56 l54

1758 180

75 °9³

4224 312 6' 954

¹5 775 4112

557529

952 248

199 207

1009 452

255 662

324 676

142 388

118 836 !

6816953

357 868

16081 377 244 481

45 6.G 19369 2012 985

3577068

964260 I

4270779

I IO5 (20

1214319

528 464

30035

107 327

93 ²49

43047

173¹ 3²5

5191 786

3332 592

3407241

110996

391 861

248 522

234 109

4214290 71 661 14848

2927

695 793

18119984 309059

59°99 13676 2884 469

9783 828

⁶¹ 733 66 134 17480 463 484

9503 020 94065

7¹ 93°

9962

505 979

603 952

177 863

92 r 093

286 092

265 598

106 735

3°93 461

1616256

1540877

877 577

602 022

463 209

4278750

6102 513

4670 190

1213 ⁸⁸²

339 '54

357 3⁸7

377 273

549434

221 366

128523

3°3 24 '

171 169

Wszelkie obcinki, końce i wy tłoczki-od wyrobu obręczy

Razem

170 724

740759

213 688

1002 406

11 811 468

Wytwór czwarty

Rury ciągnione i spawane Złączki i podkładki

43682722 I u 187746

46783 285

25 345 554

23609066

71 891 3°5 640

466 862 1051 198

83 829 221 830

470 io5 IQ6r 559

343 261 3⁸4402

307 274

34⁸ 697

Razem

377 531

1 -, 18 0601

3°5 659

1537665

7276631    655971

W kwietniu r. 1906 ogólna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 259 298.

Wytwórczość surowca w państwie Rosyjskiem w kwietniu r. 1906 w porównaniu do marca r. z. zmniejszyła się nieznacznie, natomiast o wiele nie dorównywa odnośnej wytwórczości w kwietniu r. 1904. Ogólna wytwórczość surowca w pierwszych 4 miesiącacń r. 1906 jest większą od wytwórczości w tym samym okresie czasu r. 1903, natomiast jest o wiele niższą od odnośnej wytwórczości w tym samym okresie czasu w roku 1904 i 1905. Rozchód surowca na własne potrzeby i na sprzedaż w kwietniu r. 1906 był w zupełności zada-walniający, dzięki czemu zapasy surowca zmniejszyły się w poro wnaniu do poprzedniego miesiąca. Mimo to ogólny rozchód surowca w pierwszych 4-ch miesiącach r. 1906 jest mniejszy w porównaniu do odnośnego rozchodu w latach 1904 i 1905. Wytwórczość surowca w kwietniu r. 1906 w Królestwie Polskiem stanowi w dalszym ciągu zwrot ku poprawie stosunków przemysłu żelaznego, jakkolwiek wytwórczość ta nie dosięgła tego poziomu, na jakim stała w kwietniu r. 1904. Rozchód surowca na przeróbkę, podniósłszy się nieco w lutym i marcu r. 1905, w kwietniu r. 1906 znowu zmniejszył się prawie do cyfry styczniowej, t. r. Zapasy skutkiem tego podniosły się nieco. Wo-góle huty w Królestwie Polskiem, które najwięcej ucierpiały skutkiem bezrobocia, dążąc do przywrócenia normalnej zdolności wytwórczej surowca, nie mogą jej dosięgnąć, skutkiem czego daje się zauważyć czasowa chwiejność ich działalności.

Wytwórczość półwyrobów żelaznych i stalowych w państwie Rosyjskiem w kwietniu r. 1906 zmniejszyła się w porównaniu z poprzednim miesiącem; zapasy w końcu kwietnia r. 1906 były większe, niż w końcu marca r. 1906. Wytwórczość półwyrobów żelaznych i stalowych w Królestwie Polskiem w kwietniu r. 1906 narówni z okręgami państwa Rosyjskiego zmniejszyła się w porównaniu do poprzedniego miesiąca.

Wytwórczość wyrobów gotowych w pań-    Musimy znowu zaznaczyć, że w tablicach

J. H.

stwie Rosyjskiem w miesiącu sprawozdawczym statyst}rcznych Centralnego Biura statystycznego zmniejszyła się w porównaniu do poprzedniego dla przemysłu żelaznego w Rosyi za kwiecień r. miesiąca tegoż roku, jak również i Sv porówna- I 1906 znajdują się liczne błędy, których dla braniu do kwietnia r. 1905. Rozchód wyrobów go- ku miejsca nie możemy wykazywać szczegółowm, towych na przeróbkę zmniejszył się w porówna- interesujących się zaś tą sprawą odsyłamy do niu do marca r. 1906, jak również zmniejszyły wydawnictw wymienionego Biura, zaznaczamy się i zapasy w końcu miesiąca. Wytwórczość jednak, że tablice statystyczne za kwiecień r. 1906, wyrobów gotowych w Królestwie Polskiem w jakkolwiek nie są wolne od błędów, lecz naogół kwietniu r. 1906 zmniejszyła się znacznie w po- wykonane są staranniej, niż za kwiecień r. 1905, równaniu do marca r. 1906. To samo da się po- w którym błędów jest bardzo dużo. wiedzieć i o rozchodzie na przeróbkę oraz na sprzedaż.

Przemysł żelazny w Królestwie Polskiem w lipcu r. 1906.

j Wytwórczość

______j Zapasy w dniu

| Od początku i 31 lipca Lipiec jroku do d. 31 j ! lipca i

Surowiec lejarski

Wytwór pierwszy.

dla dalszej przeróbki w odlewach z wielkiego pieca bez wymienienia nazwy zwierciadlany 12—14% |

19 —20 % ) manganowy 50—60% 1 .

»    “ 78-80% i.

595 95-1 302 272 26737 148 000

7 3°5

3 115 977 i    668 988

6790320 I 1770104 75 79°    31 e54

918i53    31134°

8 238    89 630

2Ö 436

28313

7i615

krzemowy

3⁶535

Razem

Stare żelazo

Wszelkie obcinki i okruchy żelaza

Wytwór drugi A

2106702 I 10 966 791 98052 i . 565 616 15867t

21 155

3015896

352 237 35 5⁸°

Bloki bessemerowskie Bloki zlewne martenowskie „ pudlowe

1854379    '3 57²7⁶1

159067    i 120 501

51 301 1815 663 196029

Razem .

2013446 ! 14693265

2 062 993

Wytwór drugi B.

Odlewy surowcowe z kopulaków i pieców żarowych

stalowe z pieców martenowskich i tyglowych oraz gruszek Rury surowcowe wodociągowe, z połączeniem mufowem i kołnie-rzowem    .....

Części fasonowe do tychże    .

116273    740627

14566 *    98455

76 502 1 220

288

615

51 !

66

Razem .

Bloki kute i przewalcowane jako też kęsy płaskie i równoboczne .

131 181

51 386

839763 42Ö 272

77722

32096

Wytwór trzeci.

Belki żelazne dwuteowe i korytkowe wysokości ponad 100 mm Szyny dla kolei konnych i Feniks

43625

34855

467 130 182575

170 036 40 780.

wo

Szyny dla dróg żelaznych, parowych wagi 8,32 f. i więcej na 1 stopę bieżącą    .    ...

„ kopalniane wagi mniej, niż 8,32 f. na 1 stopę bieżącą Stal i żelazo płaskie i wszelkie handlowe i profilowe „ resorowa i sprężynowa    .

„ narzędziowa    ......

„ cementowa .......

Drut walcowany okrągły i kwadratowy w kręgach Blacha żelazna i stalowa grubości większej nad 3 mm

„    „    „    „ od 3 mm do N« 20 włącznie |

„ do krycia dachów żelazna i stalowa cieńsza od N® 20 j Żelazo i stal uniwersalne szerokości od 150 do 600 mm włącznie oraz żelazo do wyrobu rur

Obręcze do kół parowozowych, tendrowych i wagonowych oraz kołnierze walcowane    .....

Osie parowozowe, tendrowe i wagonowe nieobtoczone Wszelkie obcinki, końce i wy tłoczki od wyrobu obręczy .

7 684

18850 966798 14 106

30 772 131 378 6404 375 96 308

10 319 .7858 i 196936

484

201

1 207

220 488

o 00

CTi O T

LO _    ^

00 ’O 00 T M

30 I l8

384 020 482 009

443 498 140 063

929 966

00 O

58614

16045

Razem

Wytwór czwarty.

8l 259 2841 I »43 G6 1 732 185

568 109 235 709 1 076 378 12 572290

40938 20634 ¹² 9¹5 i 622 765

Wyroby.

Rury ciągnione spawane . Złączki i podkładki Okucia różne

Gwoździe maszynowe i szynowe

Razem

32716 J28 403 2197 20 742 184 058

185 8io i 068 606 62 108

120 857 ¹ 437 38¹

53 iöö 87788

148444

W lipcu r. 1906-go ogólna liczba zatrudnionych robotników wynosiła 17 128.

Przytoczone powyżej cyfry zestawione są na podstawie danych, które nadesłały następujące zakłady hutnicze: Huta Bankowa, zakłady Ostrowieckie, huta Częstochowa, huta Katarzyna, T-wo Sosnowieckich fabryk rur i żelaza w Zawierciu, walcownia Milowice, zakłady Starachowickie, Nietulisko, Bliżyn (za miesiąc kwiecień, maj, czerwiec i lipiec), huta Puszkin, T-wo Skar

żysko, Chlewiska, fabryka w Niwce, Stąporków, T-wo Poręba, Ruda Maleniecka, Rejów, Janów, Mostki i Sielpia. Zakład T-wa Sosnowieckich fabryk rur i żelaza w Sosnowcu w miesiącu spra-zdawczym był nieczynny z powodu bezrobocia. Zakłady: Niekłań i Kamienna pomimo wielokrotnych upominań się o dane statystyczne, żadnych wiadomości nie dostarczyły.

/• H.

Kronika bieląca.

Sprawa szkoły górniczej w okręgu Cie-szyńsko-Krakowskim. Zwracamy uwagę społeczeństwa polskiego na sprawę, która zasługuje na nią zarówno ze względów ekonomicznych, jako i narodowych. Przemysł górniczy węglowy stanowi na Śląsku Austryackim zarówno zachodnim jak i bliżej nas obchodzącym wschodnim podstawy dobrobytu kraju i ludności. Podobnie będzie się w niedługiej przyszłości rzecz przedstawiać w Galicyi, gdzie dzięki badaniom naszych

geologów odkryto nowe pola węglowe, na których już powstały nowe kopalnie, dalsze zaś w krotce powstaną. Przemysł ten daje niestety jednak równocześnie oparcie żywiołowi obcemu, a mianowicie czeskiemu i niemieckiemu. 0 ile bowiem klasa robotnicza jest wyłącznie niemal polska, o tyle dozorcy kopalniani (sztygarzy), a co zatem idzie i inżynierowie są przeważnie Czechami, po części niemcami i wrogo się odnoszą do narodowości polskiej. Wynikiem tego jest szyb-

kie czechizo wanie się polskiej ludności robotni- cia ze strony władz i kopalń do otwarcia szkoły czej. Dla robotnika polskiego niema innej drogi jeszcze w roku bieżącym. Drugą ważną sprawą do zostania sztygarem, a więc poprawienia sobie porządku dziennego było uchwalenie statutu bytu, jak przejść przez jedyną w okręgu czeską Związku górników i hutników polskich w Au-szkołę górniczą w Ostrawie Morawskiej. Dodać stryi i postanowiono przystąpić bezzwłocznie do trzeba, że i ta szkoła nie wystarcza na potrzebę | zorganizowania Związku w Austryi, w Rosyi zaś okręgu, gdyż dostarcza rocznie tylko około 40 mają być czynione starania o prawne zatwierdze-ukończonych uczniów, co stanowi zaledwie 2,5 do- ; nie bytu Związku na podstawie mającego się zorców okręgu Ostrawskiego, mającego około opracować statutu, zasadniczo zgodnego ze statu-1700 dozorców, dostanie się więc do niej Polako- tern austryackim. Co do uchwał, tyczących się wi, pozbawionemu protekcyi czeskiej, tembardziej ! przemysłu naftowego, postanowiono zwrócić się jest utrudnione. Dlatego też podczas gdy Pola- ' do wnioskodawców w sprawie zniżenia cen żela-cy stanowią 86 \ ludności 35-ciu gmin Śląska za oraz magazynowania i zaliczkowania ropy z wschodniego, których ludność pracuje w kopal- j zapytaniem, czy życzą sobie dalszej akcyi w tym niàch Dąbrowy, Karwiny, Orłowej i Łazów, na I kierunku: uproszono przytem p. Bartoszewicza, 1684 dozorców okręgu Ostrawskiego jest tylko żeby przedłożył wniosek akcyi w sprawie zniże-54 (3%) Polaków. Jedynie więc utworzenie szko- ! nia podatku spożywczego od nafty. Oprócz tego ły górniczej z językiem wykładowym polskim zatwierdzono regulamin pracy i obr id, uchwalo-zapobiedz może skutecznie pokrzywdzeniu nasze- no ogłosić w pismach odezwę w sprawie ochro-go ludu, którego podniesienie się pod względem ny cennych okazów geologicznych i paleonto-fachowym i ekonomicznym jest uniemożliwione, logicznych, wreszcie postanowiono zająć się spra-Niezaprzeczoną potrzebę tej szkoły wzmaga jesz- wą rewizyi ustawy konkurencyjnej w Austryi w cze ta okoliczność, że Głalicya wogóle a przede- myśl wniosku p. Gtuńkiewicza. Inne sprawy od-w.szystkiem Galicya zachodnia nie posiada zupeł- roczono do następnych posiedzeń, nie szkoły górniczej dla górnictwa węglowego;    Bilans Towarzystwa Poręba. 'W Ks 52/53

szkoła w Wieliczce ma bowiem na celu kształcę- Wiestnika Finansów, Promysslennosti i Torgowli 7i nie dozorców wyłącznie dla kopalń soli. Dla wę- r. 1906 ogłoszony został bilans Towarzystwa Po-glowego rewiru Krakowskiego, wstępującego w ręba za rok 19Go/6 (za czas od 1-go lipca r. 1905 nowy, najśmielsze nadzieje mogący ziścić okres c]₀ 30 czerwca r. 1906). Towarzystwo w okresie rozwoju, polska szkoła górnicza byłaby rzeczą sprawozdawczym dało zysku 58 572rub., a włącz-pierwszorzędnej wagi, która przyczyniłaby się rńe z zyskiein pozostałym z roku poprzedniego zarówno do podniesienia tak pożytecznego dla 59 097 rub , które postanowiono podzielić jak na-kraju górnictwa, jako też i ugruntowania tam poi- stępuje: na powiększenie kapitału zapasowego skiego przemysłu, opierającego się na polskich a 2 929 rub.. na umorzenie budynków, nadań górnie obcych pracownikach. Starania o tę szkołę mczych, inwentarza, maszyn, wazkotorowej drogi czynione były przez miejscowe jednostki od sze- żelaznej, stalowni, urządzeń do elektrycznego regu lat, obecnie zaś poparł sprawę przychylną oświetlenia i telefonu 46 972 rub., na ubezpiecze-rezolucyą Zjazd polskich górników, przekazując nie robotników od nieszczęśliwych wypadków ją do załatwienia swej stałej delegacyi. Rozpo- 3511 rub., pozostałe 5 685 rub., postanowiono zaczęła ona akcyę, która przy skutecznem poparciu liczyć do zysków roku następnego 1906/7. Stan opinii i miarodajnych czynników doprowadzi czymiy bilansu Towarzystwa składa się z nastę-prawdopodobme niedługo do utworzenia szkoły, pujacvch pozycyi: ziemia 50 620 rub., nadania a przez to do wzmożenia w tym kierunku siły górnicze 54 834 rub., budynki 230 815 rub., in-ekonomicznej i narodowej naszego społeczeństwa. wentarz 112 898 rub., maszyny 97 636 rub., wąz-

(Komunikat stałej Delegacyi Zjazdu polskich kotorowa droga żelazna 103 447 rub., stalownia górników. Redakcye innych pism prosimy o la- 20 345 rub., urządzenia do oświetlenia elektrycz-skawy przedruk).    nego 5 277 rub., urządzenia telefoniczne 698 rub.,

Stała Delegacya zjazdu polskich górników*) wyroby 100 848 rub materyały 70 777 rub., pio-odbyła w dniu 1 i 2 lutego r. b. w Krakowie H"a₀c/a / rub8 dłużnicy 48 908 rub.. weksle posiedzenie, główny przedmiot obrad którego sta- |    ⁴.28    rub- papiery procentowe 23 496 rub., go-

nowiła sprawa szkoły górniczej w okręgu Cie- ! ^wka w k^ack 3 9,87 rubĄ sta.n bierny: kapitał szyńsko-Krakowskim; w sprawie tej przedłożył f <cyJny ^o0 000 1 u 3 , wieizymee 4 i ono p. R. Biegeh z Witkowie obszerny memoryał. Po kapitał zapasowy 30,820 rub., delcredere 6298 przedyskutowaniu i zaakceptowaniu memoryału rub. podatki 662 rub fundusz na ubezpieczenie uchwalono doprowadzić w razie uzyskania popar- roDotnikow od wypadków nieszczęśliwych 4000 __1    J    r r j rub., kaucye 50 rub., reszta zysku czystego

H.

*) Przegląd Górniczo-Hutniczy, r. 1£0£,    10, str. ‘196—302. I b 685 lub.

Redaktor Mieczysław Grabiński..

WydaAvca: Rada Zjazdu przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego.

W drukarni St, Swięckiego w Dąbrowie.