Wm

- w*

fè

Zeszyt XL

Warszawa — Borysław, Czerwiec 1920.

Rok I.

CZASOPISMO NAFTOWE

Obecny stan przemysłu naftowego w Rumunji.

INSTYTUT BADAN

PolskieTowarzystwo handloweT.A.

CZASOPISMO NAFTOWE

WYCHODZI 1-go i15-go KAŻDEGO MIESIĄCA JAKO DODATEK DO

CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor zast. St. Kamiński.

- -

/% _ __

Sn.

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO :: PRZEMYSŁU NAFTOWEGO ::

Prenumerata z przesyłką pocztową w Polsce :

Rocznie tr}}. . Mk 180‘—. Cena pojedynczego numeru . . . Mk 10'—. Za granicą 90 fr. rocznie.

^ Rękój*ij|y niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcji i Administracji: w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5. Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431, — w Warszawie, Bielańska 18.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

TREŚĆ:

Przyczynek do kwestji poznania własności ozokerytu (wosku ziemnego) z wyspy Czelekenu:

Obecny stan przemysłu naftowego w Rumunji.

Światowa produkcja ropy.

Targ ropą i jej przetworami.

Sprawozdania i komunikaty.

Zestawienie produkcji gazów za miesiąc kwiecień 1920. Z obrad sejmowych.

Przegląd piśmiennictwa.

Wiadomości bieżące.

Table de matières.

TEPEGE

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

SPÓŁKA AKCYJNA W KRAKOWIE

Teiefon Nr. 534 i 2232. — Adres telegr.: TEPEGE, Kraków. Kapitął akcyjny koron 15,000.000.

Filie: Warszawa, Bielańska 18, — Sosnowiec,

Trzeciego Maja 16 — Krosno i Borysław.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. zw. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybko-udarowym łub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancjami.

III. Dział robót górniczych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy bów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych Ciementowanie górutworu wodonośnego. Kupno i sprzedaż terenów węglowych, rudonośnych itd. Informacj co do wartości kopalń, udziałów itd.

V. Dział towarowy.

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenje Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Na składach żelazo, stal, rury, pasy, liny, uszczelnienia, cement, karbid i. t d. Zastępstwa: A. Deichsel, fabryka lin w Sosnowcu, H. Flottmann, fabryka urządzeń kopalnianych itd. w Wiedniu. Towarzystwo akcyjne Sosnowieckich fabryk rur i żelaza w Sosnowcu. (Blachy, rury, żelazo kształtowe i maszyny rolnicze).

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

VIII. Fabryka maszyn i narzędzi wiertniczych w Krośnie,

dostarcza kompletnych urządzeń i narzędzi do wierceń.

IX. Oddział środków wybuchowych.

JJaterjały wybuchowe, lonty, kapiszony i zapały elektryczne dla kopalń i kamieniołomów.

Së& gsigs fæis    ggiëë ssigs 5g5s> sgigë 5g?ga gg gà ogg

Towarz. dla Handlu, Przemysłu ! Rolnictwa weLwowie

DYREKCJA WE LWOWIE, UL ROMANOWlCZfl L. 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

Sä

to

to

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NA GALICJĘ I BUKOWINĘ:

1006

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosfi, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t, d. ...............

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. Przybory i artykuły techniczne.

■r™—■—■—■—■——

f GALICYJSKIE KARPACKIE

NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wieden L, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

1007

maryampolskim.

The Westinghouse Brake Co. Ltd. London. National Brake and Electric Co. Milwaukee.

Kompresory parowe, gazowe, elektryczne i transmisyjne ===== (od najmniejszych do 15 metr. sześć, na minutę). ===== Jeneralny reprezentant na Polskę:

STANISŁAW NEHRING, Inżynier

WARSZAWA, SZOPENA 17, TEL. 186—93.

r*

i k ST. LIBELT ORZYBYSZOWSKI

KONCESJONOWANE

BIURO NAFTOWE

mi

Mi

w Krośnie

1037

►M

udziela wszelkich informacji, przeprowadza wszelkie ::: transakcje w dziedzinie przemysłu naftowego. :::

ÉHTTTT T TT TTTTT T TTTTT TYTTY TT TXT TIYTTTTTT

ri

do poszukiwań i eksploatacji rudy żelaznej.

Warunki zależne od umowy. — Zgłoszenia wraz z curriculum vitae przesyłać na imię Szefa Sekcji Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu w Warszawie, — Elektoralna 2.

1065

1000

Sprzedani

tereny naftowe

we wschodniej i zachodniej Galicji w kompleksach różnej wielkości.

Zgłoszenia pisemne pod 1000/100 do Administracji Czasopisma w Krakowie.

^ we we w w w*''we'wiw    w w w?w

^ M

Potrzebni są

inżynierowie i sztygarzy

1028

POMPY

ODŚRODKOWE TURBINOWE

DLA NAJWYŻSZYCH P0DN0SZEK.

WARSZAWSKIE EL. T-WO

SZYBOWE PIONOWE m> zasilmm KOTŁÓW JJ

SIRIUS

3S O

!,|DLA WODOCIĄGÓW IKA-ILA FABRYK, DOMÓW etc.

WARSZAWA, ZŁOTA 65 TELEFON 6825. =

1002-12

..

Dostawa silników „Polar“ ze składu lub w krótkich terminach. Napęd pasowy, lub bezpośrednie sprzężenie z dynamomaszyną. Średnie zużycie paliwa na I HPe i godzinę od 180 do 200 gr. ropy lub odpadków naftowych. — Dla silnika Diesla o mocy * 800 HPe wystarcza jedna 10-tonowa cysterna paliwa na

24 dni robocze

przy 8-godzinnym ruchu dziennym. Takaż ilość ropy użyta do opalania kotła parowego wystarcza

na 5 dni roboczych.

Wreszcie ta sama ilość węgla, zużytego dla pędzenia tejże maszyny parowej, wystarcza na

3 dni robocze.

Węgla w Polsce w chwili obecnej brak, ropy i jej produktów

1052—9

-w

wamtśsfo

mm

trfm

ajn^âfSS

SV-'CTBÏÏ

r”

iMß

:V

|I||

■I

Jg§

I&.

mm

-''il

" vm

■72

m-™

. ' ''

J/?

y;

^ss§§

BT*

|c

■:!

•v

vy

PP

ns

SgâflP

s* ig

WM

g?

-«as

SS

J ;.I^

;A „

f Æ*a

-y'.

43

%h

Sjfefc.

:w

JSÏ

;■

KB?!

SA? •>•; •.-;* ' ~ v4-V . ...hyv* ■' ■ ■ '■■■. >' ■■•

4^' - -

W ■■■;■■"'■&$ '• "

■ ^ ' ;!<V'-.';.

i:SKLV ; m, :

"Ą .1

^ , .M

r*- *; Wk 1 S

gg»

»iSÉ ■ : -

wBSm SÊmMÊmm

Vf«

. v:

l y 'f :

zfi

'jk'X:

i§S ü

jwiÿ

HMU

«»,*■ - -sssïeîsîsiïïssias«»

,,

;vt

IfpAfei

i*

' Wj

'làfrê ■

. #is£

■ê-

;l.

■j*-

mm

fâS

Wm 0i'

Vè

■ :*Æ-SiS i ^ . y; '.SB

L-; :i ,:ïS

* fi

mm

■01

Ülïllll

-.-SSS$■'■■■■

ä Ipllp m*ar**ś' ■■■■'■':

-■ v;M.ss ■.

1    i«:.",

j ■.' ï ■    . :;■•■■■;.•-•

*8

Kl

ats

leäl

‘Ą v i*.:.    ; <j .>

⁴ ? ■Wi&Èssb. - «

Ç?.!

kuïLë i:^Ä '

v. '4

;;

&!■

H4

J.j

qiCTfl<P®K

'»É

•'

■c;h:

».■

•4: Y:-Y •

mmt

fi

Ibl

■ey %

l’W-SÈT

j :ï'ÂJ

Y; - «•    M

kV-~ r'

fri

fi

v¹

ÄY;“

«V4**.«« .-y..YVvs-v« nßvär*.WfcrA-'»-'»J

iiwgto    -kmT

■:

mamy poddostatkiem.

CZASOPISMO NAFTOWE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO :: PRZEMYSŁU NAFTOWEGO ::

WYCHODZI 1-go i 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA JAKO DODATEK DO

CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor zast. St. Kamiński.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Polsce:

Rocznie . . . Mk 180*—. Cena pojedynczego numeru . . . Mk 10 —. Za granicą 90 fr. rocznie.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcji i Administracji: w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5. Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431, — w Warszawie, Bielańska 18.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Przyczynek do kwestji poznania własności ozokerytu (wosku ziemnego)

z wyspy Czelekenu.

napisał Adam Stanisław Kos.

Artykuł I.

Symbole w tekście i wyłożenie niektórych specjalnych metod badania.

du — ciężar gatunkowy ciał przy temperaturze doświadczenia względem wody przy 15° C. ai6 i *60° = spółczynniki rozszerzalnościx) między 15 — 50° i 50 — 100° C.

Vjo = stosunkowa lepkość przy temperaturze doświadczenia t względem wody przy 20° C. według iepkomierza Ostwalda²), ty = wewnętrzne tarcie przy temperaturze doświadczenia t według Ostwalda³). iD = kąt załamania dla żółtego promienia D. nD = spółczynnik załamania optycznego przeźro czystego ciała.

w których :

1    = długość rurki polaryzacyjnej w cm.

Ri = zaobserwana skręcalność w rurce 1 cm. długiej.

n = stopień rozcieńczenia, zwykle równy 2, 4 i t. p.

W naszych badaniach na rozpuszczalnik używaliśmy benzolu.

Prawą skręcalność oznaczamy wszędzie znakiem +, lewą znakiem —.

W wypadkach, gdy pomimo rozcieńczenia, roztwór pozostawał polarymetrycznie nieprzeźroczystym, neleżało badane ciało uprzednio odbarwić. W tym celu rozpuszczaliśmy je w benzolu lub eterze naftowym i gotowaliśmy z węglem kostnym, wysuszonym przy 140° C. Co trzy godziny odsączaliśmy roztwór od węgla i powtórne gotowanie uskutecznialiśmy n₂ = spółczynnik załamania optycznego nieprzeźro- z nową porcją węgla. Operacja gotowania nieraz mu-czystego ciała⁴).    siała być powtórzona 6 i nawet 20 razy, trwając

R₂₀ = skręcalność płaszczyzny polaryzacji dla żółtego tym sposobem od 18 do 60 godzin. Ostatecznie tym promienia D w rurce polaryzacyjnej o długo- sposobem cel nasz osiągaliśmy zawsze, otrzymując ści 20 cm., określana przy pomocy trzypolo- badane ciało polarymetrycznie zupełnie przeźro-wego polarymetru Landolta najnowszej bu- czystem.

do wy, dokładnego do 0,005 części stopnia.    Wyłożona tu metoda odbarwiania jest przy obe-

Za źródło światła służył sodowy płomień pal- cnym poziomie naszych wiadomości o absorbcji i jej nika Bunsena ; promienie świetlne przed wstą- odwracalności zjawiskiem niezupełnie zrozumiałem : pieniem do polarymetru przechodziły przez benzol i eter naftowy względnie łatwo ługują z wę-świetlny przesącz z 5°/₀-ym roztworem K₂Cr₂0₇. gla kostnego barwik, zawarty pierwotnie w ozoke-Nieraz ze względu na nieznaczne ilości pola- rycie. Jeżeli jednak odbarwiania dokonywamy w spo-ryzowanych ciał należało stosować krótsze sób wyżej podany, wówczas barwnik stopniowo zo-rurki polaryzacyjne i ostateczną skręcalność staje adsorbowany przez węgiel. Należy tylko ba-dla długości rurki o 20 cm. wyliczać na pod- czyć na to, by poszczególne wygotowanie trwało

okres czasu najbardziej odpowiedni dla danego rozpuszczalnika i odbarwianego ciała. Ten okres trwał w naszych badaniach od 3 — 4 godzin.

Nk = niekresowość według Kraemera⁶).

Tt = punkt topliwości ciał stałych, jak parafina, cerezyna itp., określany w otwartych rurkach

stawie wzorów:

R₂₀ = R, . t> lub R₂₀ = n . Rj . t

0 Holde, (1909), 97.

*) Phys. chem. Messungen, (1610), 231—232. s) ibid.

⁴) Kabłukow, fizyczna chemia, I, (1900), 215, § 12.

ä) Post, Chem. techn. Analyse, I, 3 Aufl. 322.

Między parafiną zwęgla brunatnego i z ozokerytu istnieje ścisłe pokrewieństwo, przeto nie od rzeczy będzie zatrzymać się chociażby bardzo pobieżnie na najważniejszych wynikach badań Krafft’a. Podczas swych badań Krafft skonstatował niezwykle ciekawą własność parafinowych węglowodorów o normalnym łańcuchu : oto ich ciężary właściwe, przy punktach topliwości określone, są prawie równe ¹⁴),

= 0,0018 — 0,0003.

kapilarnych, zawierających kroplę rtęci nad badanem ciałem.

T₂ = punkt krzepnięcia stałych lub marznięcia ciekłych ciał.

Ih = liczba jodowa według HanusaG).

Uwaga. Wszystkie temperatury są odmierzone według skali Celsiusza i tyczą się ciśnienia zwykłego, o ile o tem niema specjalnej adnotącji. Przed temperaturami, wyższemi od zera, znak „ + “ bywa stale opuszczany.    _

I.

Ozokeryt, albo wosk ziemny, jest mieszaniną węglowodorów głównie stałych z małą domieszką ciekłych.

Między węglowodorami stałymi najprawdopodobniej przeważają węglowodory o normalnej budowie łańcucha, natomiast węglowodory rozgałęzione zapewne reprezentowane są ilościowo podrzędnie. Jedne i drugie są zapewne kresowymi. Za tem przemawia bardzo nizka liczba jodowa różnych frakcji parafinowych⁷) wyodrębnionych przez nas z ozokerytu Bo-rysławskiego za pomocą metody czątkowego ługowania⁸). Ta liczba wyraźnie wskazuje, że niekreso-wemi są może wyłącznie węglowodory ciekłe, w znikomych ilościach obecne we frakcjach parafinowych.

Pomimo ogólnego zainteresowania się kwestją pochodzenia ropy, ozokeryt pod każdym względem mało jeszcze zaprząta umysły współczesnych bada-czów; skład jego prawie zgoła nie jest znany, a o pochodzeniu nawet mowy być nie może. A jednak nie ulega wątpliwości, że kwestja pochodzenia ropy dopiero wówczas wejdzie na prawidłowe tory, gdy własności ozokerytu i jego powstanie zostaną należycie wyświetlone. Bo nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w dziejach formacji ropy właśnie ozokeryt odegrał rolę dominującą, a nie odwrotnie.

Może niechęć, z jaką studja nad tym bitumem są dziś podejmowane, wynika w znacznej mierze wprost nieraz z braku materjału poddostatkiem. Podczas gdy pokłady ropy spotykamy niemal na każdym kroku, pokłady ozokerytu ześrodkowane są prawie tylko na dwóch terenach ; takimi są : Borysław w Europie i wyspa Czeleken w Azji, na morzu Kaspij-skiem. Znacznie uboższe są pokłady w Północnej Ameryce w Stanach Zjednoczonych i w Turkiestanie, a pozostałe ubóstwem swem nawet nie zasługują na uwagę.

Aby dać pojęcie o tem, jak małe zainteresowanie budzi ozokeryt wśród uczonego ogółu, wystarcza przytoczyć fakt, że tak wybitny znawca opt. własności rop, jakim jest profesor Engler, uważa go za produkt optycznie nieczynny⁹). Według dosłownego zdania Engla „ma Bakuński¹⁰) ozokeryt — tak utrzymuje Rakusin — być ciałem prawoskrętnem ; pozostałe — są jakoby optycznie nieczynne“. W istocie jednak doświadczenia przeprowadzone przez nas wspólnie z Drem J. Berlinerblau wykazały, że i ozokeryt Borysławski również jest ciałem optycznie czynnem n). Doświadczenia te, wykonane w pracowni

⁶)    Zeitschrift f. Unters, d Nahr. u. Genusmit (1901), 913.

⁷)    nie destylatów.

⁸)    Ż R. Ch. O., 43, (1911), 846, 849.

⁸) „Die neueren Ansichten ueber die Entstehung des Erdoels“ (1907), 28.

¹ ) chyba Czekeleński (uwaga autorą). n) Ż., jak wyżej, sir. 850.

chemji organicznej Politechniki Warszawskiej z ini cjatywy Dra Berlinerblau stwierdziły, że mianowicie tylko ciekła składowa część ozokerytu jest optycznie czynna, natomiast stałe jego części są nie-skrętne.

W szczególności co się tyczy ozokerytu Czele-keńskiego, to musimy dodać, że podczas badań jego optycznych czynności stwierdziliśmy nawet fakt dosyć znamienny, o którym mowa niżej.

Więcej, niż ktokolwiekbądź inny poświęcił pracy ozokerytowi Dr. J. Berlinerblau. Wyniki badań swych własnych, jak również innych autorów, Dr. B. zebrał i wydał w osobnem dziełku w roku 1897 ¹²). Pewna przestarzałość tej wybornej i jedynej w swem rodzaju pracy jest jej wadą. Spodziewamy się przeto ujrzeć wkrótce świeże wydanie pracy Dra B., tym razem już może w ojczystym języku, zawierającej wszystko, czego w tym kierunku po roku 1897 do konano.

Z pośród wymienianych przez nas niejednokrotnie rodzajów ozokerytu : Czelekeńskiego i Borysław-skiego, pierwszy, badany systematycznie dotychczas nie był wcale. Kilka drobnych określeń, nie powiązanych ze sobą w żadną całość — oto wszystko, co w tym kierunku zdziałano. Już o wiele więcej wiemy o własnościach ozokerytu Borysławskiego, przede-wszystkiem dzięki pracom ś. p. prof. Br. Pawłowskiego i Dr. Berlinerblau. Ale najpomyślniej pod względem wyników badań przedstawia się kwestja składu parafiny z bituminicznego węgla brunatnego, zbadanej szczegółowo przez Krafffa, który też dowiódł, że jest ona (parafina) mieszaniną normalnych węglowodorów od C₁₇ do C₈₃, destylujących się bez rozkładu między 169° i 235° ¹³) pod ciśnieniem 16 “/» Hg.

n. p. :

trykozan C₂₃H₄₈ , Df⁷ = 0,7785 heptadekan C₁₇H3(i , Df ⁶ = 0,7767

różnica na (CH₂)G

CH

Zakres badań Krafft’a nie ograniczył się jedynie do szeregu węglowodorów stałych C₁₇ do C₂₃, lecz objął również ciekły dziegieć węgla brunatnego, który także okazał się złożonym z samych normalnych węglowodorów.

Przeprowadzone przez nas, łącznie z Drem B. badania wykazały, że cfężary właściwe poszczególnych frakcji stałej parafiny, wyodrębnionych z ozokerytu Borysławskiego, tej prawidłowości, o jakiej wspomina Krafft, nie podlegają. O tem świadczy załączona tabela I.

lł) „Das Erdwachs, Ozokerit und Cerezin“ (1897) ł8) Ber. 21 (1888), 2256—2265.

u) Analogiczna własność normalnych syntetycznych węglowodorów stwierdzoną została jeszcze wcześniej : Ber. 15, (1882), 1711 (Krafft).

I8) Zmiany ciężarów gatunkowych na l'¹ C.

TABELA I.

Ponieważ Tt ozokerytu Borysławsk. = 65—66°, więc Czekeleński na podstawie swych własności winien być uznany za materjał wyborowy.

Zawartość, parafiny w ozokerycie Czekeleńskim określiliśmy przedewszystkiem za pomocą metody destylacyjnej. W tym celu porcję ozokerytu, wynoszącą 100 gr., poddaliśmy szybkiej destylacji z retorty. Destylaty poniżej 300°, jako nie zawierające parafiny, zebraliśmy oddzielnie. Wszystka parafina zgromadzona jest w destylacie oleju powyżej 300°.

Metoda Englera i Holdego¹⁶) określenia parafiny, polegająca na prasowaniu wy mrożonego parafinowanego destylatu między arkuszami bibuły prze-sączowej, nie może być uznana nawet za technicznie dokładną, ponieważ w bibułę razem z ciekłym olejem wsiąka roztworzona w nim parafina i przez to Tabela powyższa wskazuje, że przytoczone cię- notowana wydajność jej jest niższa od rzeczywistej.

W celu uniknięcia wspomnianej niedokładności za-

Produkt

parafina Ia

y>

y>

y>

1)

d*

T₁

54,6

przy przy

T,

105

<\

Uwagi

IP

Ib

IIb

IIP

ivb

vb

VP

56,6

61,7

63,5

65,2

63,9

66,1

93,0

0,8073

0,8078

0,7919

0,7949

0,7959

0,7901

0,7998

0,8088

lO T-i r-1 05 OO Oi OOOSOOlOOOi^Tłł

IÛ OO lO to t> CO 1> OO

t> I> I>- o* t>

cT cTcT cT cT cT cT cT

-a

0,0009642

0,001010

0,0007713

0,0007181

0,0006482

0,0004914

0,0007198

0,001991

żary właściwe przy T, na ogół są za wysokie dla normalnych węglowodorów; również wielkości A¹⁶), stosowaliśmy metodę następującą : parafinowy desty-w stosunku do zaobserwowanych przez Kraffta, zmięszaliśmy z 20% uprzednio wysuszonego przy przekraczają wszelkie normy. Jakkolwiek przytoczo- 140° węgla kostnego i mięszaninę ługowaliśmy we-nych w Tabeli I. danych nie wystarcza do ostatecz- dług Soxleth’a benzyną z p. wrz. 50° — 60° C. Tak nego wyświetlenia składu Borysławskiego ozokerytu, otrzymany wyciąg zawiera wszystką parafinę i olej¹'); to jednakże nie ulega wątpliwości, że przyczyną ta- zadsorbowany zostaje przez węgiel tylko asfalten. kiej nieprawidłowości ciężarów właściwych jest obe- Następnie od wyciągu odpędziliśmy wszystką ben-cność węglowodorów rozgałęzionych. Takie przypu- zynę, resztkę roztworzyliśmy w gorącym acetonie szczenię, niedostateeznemi jeszcze poparte doświad- i wymroziliśmy przy — 25°. Przy tej temperaturze

wszystka parafina krystalizuje z roztworu ; odsączona również przy —25° pozostaje całkowicie na sączku;

czeniami. nie daje absolutnie żadnej możności wy powiedzenia się o procentowych ilościach, a tem-bardziej o budowie tych węglowodorów rozgałęzio- potem podlega płukaniu acetonem, suszeniu i waże-nych.    niu. W przesączu pozostaje roztwór oleju w acetonie ;

po oddestylowaniu acetonu zawartość oleju określa

Badania obydwóch wspomnianych gatunków .    ...

ozokerytu tyczą się prawie wyłącznie ich stałych rowmez wagowo.

części składowych. Co się zaś tyczy składowych czę-    W ten sposób przeprowadzona analiza dała

ści ciekłych, to te wcale, o ile nam wiadomo, ba- wyniki następujące: dane dotychczas nie były. Prawda, że zawartość ciekłych węglowodorów w ozokerycie i do pewnego stopnia nawet ich własności zależne są w znacznym stopniu od rodzaju pokładów i sposobu eksploatacji, słowem, zupełnie, jak z ropą. To też, mając ten wzgląd na uwadze, staraliśmy się o ozokeryt możli wie taki, jakim on jest „in situ“.

TABELA II.

Początek wrzenia przy 120° C.

Nazwa

składowych części

Skład

procentowy

Lecz mimo tych zastrzeżeń, między własnościami ciekłych składowych części ozokerytu są takie, zbadanie których posiada wartość zarówno techniczną, jak naukową. Te dwa właśnie ostatnie punkty widzenia kierowały niniejszem naszem badaniem, jakkolwiek kwestja — zwłaszcza w kierunku naukowym — całkowicie wyczerpana przez nas jeszcze nie została.

woda . . . . 120° —150° . . 150° —300° . . olej parafinowy parafina .    .

koks. .    .    .

straty .    .    .

1,04

0,04

7,80

t-H CD

6,24

6,57 .

100,00

II.

Porównywując między sobą skład ozokerytów Czekeleńskiego i Borysławskiego spostrzegamy, że na ogół w ostatnim jest więcej niskowrzących destylatów, niż w pierwszym, mianowicie¹⁸) w Borysław-skim mamy:

poniżej 150°

Zawartość mineralnej domieszki w ozokerycie jest niestała, przeto jej ilościowe określenie — zbyteczne. Jednak przed rozpoczęciem dalszych badań należy ozokeryt od takowej domieszki oddzielić, co najlepiej wykonać można takim sposobem: roztopiony ozokeryt wlać do wązkiego naczynia z odwrotną chłodnicą i wytrzymać w ciągu kilku godzin przy 80°. kerytu Czekeleńskiego wzięta i przechowana była Przez ten czas mineralna domieszka osiądzie na dnie bardzo starannie, więc trudno ją uznać za zwietrzałą; i klarowny ozokeryt może być wprost zlany z wierz- małą zawartość destylatów poniżej 300° należy przy-chu. Własności ozokerytu Czekeleńskiego są nastę- pisać indywidualnym własnościom ozekerytu Czekeleńskiego.

: od 0,27% do 7,2% 150° —300°: od 5,67% do 35,1%.

Ponieważ zanalizowana przez nas próbka ozo-

pująee :

d11 = 0,8057 T, — 75,5 die⁰ — 0,7942

Ti — 75

<4 g° — 0,0005919

1B) Post, jak wyżej, 299.

lł) nazywamy dalej olejem parafinowym.

¹⁸) Berlinerbiau. jak wyżej, 111.

Po wyodrębnieniu drogą destylacyjną najważniejszych produktów, przystąpiliśmy do zbadania ich własności. Całkowitość naszych badań zawsze musiała pozostawać w zależności od absolutnej ilości otrzymanych produktów. Tabele III. i IV. zawierają własności destylatów, odebranych poniżej 300°. Destylatu 120° —150* otrzymaliśmy tak mało, że mogliśmy określić zaledwie jego ciężar właściwy. Destylat 150° — 300° rozdzieliliśmy na dwie porcje: jedną zbadaliśmy przed i po rafinacji stężonym kwasem siarkowym i ługiem sodowym; drugą poddaliśmy najprzód destylacji cząstkowej, a potem każdy destylat z osobna zbadaliśmy również przed i po wspomnianej rafinacji. Podobnego sposobu badania trzymaliśmy się zawsze, na co wskazujemy w poszczególnych wypadkach.

Nazwa

destylatów

TABELA III, (przed rafinacją).

°/₀ skład w stosunku do ozokerytu

— 150° 150°—300°

^ o

O OO

cTi>

dli

o o

CO to OO

OO OO

Destylat 150° —300° po rozpędzeniu:

Nazwa

destylatów

°/₀ skład destyl. 150°— 300°

d}|

Nk w °/₀

150°—200° 200°— 250° 250°— 300°

^00

th%jT©T

HiOM

COHCO C— H T-l O <N OOOOO

o cTo"

TABELA IV.

(po rafinacyi).

Nazwa

destylatów

dis

vis

>Î20

Id

nD

0/

10

roztworu w C₆H₆

w cm.

Ri

R20

150° —300°    0,8032    3,03    2,43    47° 23'    1,44183

150° —200° 200°—250° 250°—300°

pop

'00 <1+1 !-*• OO 05 CO O <1 Hi

ÎO 05 ÏO MO'# 000 O GO co lO ^ ^

+++.

co to cn tO to

05MCT

05

10

o o

rH t-I

+0,14 +0,28 —0,09 —0,36

Bądź co bądź pogląd, że destylaty ropy poni-

Aby móc porównać własności nafty świetlnej kownikowa, badane na skręcalność nie były. Mowa z ozokerytu (destylat 150° — 300°) z własnościami o tem, mianowicie badaniu Markownikowa, które takiejże nafty sprzedażnej, poddaliśmy ostatnią ba-miało na celu wyjaśnić, czy biała Surachańska ropa daniu, którego wyniki zawiera tabela V. jest optycznie skrętnem ciałem, czy nie. Ówczesne badania dały odpowiedź przeczącą²⁰). Sądzimy, że dalsze nasze studja wykażą, czy winien tu był niedostatecznie czuły polarymetr, czy też wspomniana ropa, jako przesącz czarnej Surachańskiej, wrzący

Z pośród osobliwości tabel III. i IV. zwrócimy poniżej 300°, jest istotnie ciałem optycznie nieuwagę na dwie. Jedną z nich (tab. III.) jest spadek czynnem. niekresowości oddzielnych destylatów w miarę wzrostu punktów wrzenia, czyli zjawisko wprost od- żej 300° pł. pol. nie skręcają, został ogólnie już zawrotne w stosunku do ogólnie ustalonego dla de- aprobowany. Nie chcąc jednak kwestji przesądzać, stylatów ropy. Ponieważ możność niewidocznego poddaliśmy wszystkie nasze destylaty poniżej 300° przechodzenia stałych (przy zwykłej temperaturze) skrupulatnym badaniom polarymetrycznym. Jakież parafinów¹⁹) łącznie z ciekłymi destylatami jest po- jednak było nasze zdziwienie, gdy pewne z nich niżej 300° zupełnie wykluczona, więc nie pozostaje okazały się optycznie czynne, a destylat 250°—300° nic ponad przypuszczenie, że spadek niekresowości w roztworze benzolu — nawet lewoskrętnym. wywołuje w danym razie obecność lotnych kreso- Niestety, destylatu tego otrzymaliśmy tak mało, że w y c h węglowodorów ; ich zawartość w destylatach go nie starczyło na polaryzację bez rozpuszczalnika, poniżej 300° wzrasta wraz z wrzeniem. Ten zna- Przeto, biorąc pod uwagę pracę Waldena²¹), dosta-mienny fakt obserwowany jest wogóle po raz pierwszy, tecznie wyświetlającą wpływ własności rozpuszczal-Drugą osobliwością (tabela IV.) jest skręcalność nika nà kierunek skręcalności pł. poi. opt. czynnych płaszczyzny polaryzacji. Do tej pory bowiem utrzy- ciał, nie obstajemy jeszcze przy bezwzględnej mocy mywano, że optyczna skręcalność jest właściwością skonstatowanego przez nas faktu. Resztę szczegółów destylatów powyżej 300°, jakkolwiek destylaty, wrzące czytelnik dopatrzy sam z tabel, poniżej 300°, przez nikogo, z wyjątkiem prof. Mar-

Sprzedażną naftę świetlną przed badaniem poddaliśmy lekkiemu działaniu kwasu siarkowego i ługu sodowego w celu oczyszczenia od resztek smolistych i śladów związków pirydynowych, zawsze obecnych wskutek niedbałej rafinacji fabrycznej, wreszcie wysuszyliśmy chlorkiem wapnia. Wyniki określeń z tak

al) Ber. 38 (1905), 345—409 ; 39, (1906), 658-576.

¹⁹)    Należy odróżniać terminy : parafina i parafin, pierwsza przygotowaną naftą zawiera tabela V. jest mieszaniną ostatnich; pod słowem „parafin“ rozumiemy indywiduum.

²⁰)    Ż. R. F. Ch. 15 (1883), 237.

TABELA V.

Nazwa

destylatów

skład

d\l

v²⁰

V 20

ix>

nD

w cm.

Ri

Rao

Nafta świetln. sprzed.

0,8182    2,26    1,86    46° 12'    1,44896

10

+0,30    4-0,60

— 150° 150°-200° 200° — 250° 250° —300°

CC^CO rH

t-T c<r co" c4"

CO CO 03

tjł 05 TH (N OO H N t» 05 03 LO »H t^OO^OO OO

ö' o" o o"

49° 58    1,42624

48° 31'    1,43498

46° 13'    1,44886

44° 21'    1,46005

10

10

10

O O

o- r 1

OO 05

_|—L

<M CO

O M H

+ 19 9

Na str. 95 wyłożyliśmy sposób całkowitego

Porównywując między sobą tabele III. i IV. z V. co się tyczy skręcalności, to takowa i tu skonstato-dochodzimy do następujących wniosków: własności wana została poniżej 300°, lecz obecności lewoskrę-nafty świetlnej z ozokerytu i sprzedażnej, nie są tnych destylatów nie zauważyliśmy, identyczne, chociaż zbliżone do siebie. Nafta z ozokerytu jest lżejsza od rynkowej (Bakuńskiej), oddzielenia oleju parafinowego od samej parafiny, posiada większą lepkość, większe wewnętrzne Zbadany olej posiada następujące własności, wyłu-tarcie i mniej szy spółczynnik załamania. Wreszcie, szczone w tabeli VI.

TABELA VI.

Wydajność w %

dlf

d?6

dir*'

«8

«i?

T₂

V£o°

Vio⁰⁰

12,46

0,8220

0,8013

0,7683

0,0006130

0,0008590

-7

4,46

1,93

^50

*hoo

Id

nD

0/

/ o

rozpuszcz.

C₆H₆

Ri

R20

Ih

3,77

1,56

45° 50'

1,46314

25

10

4-0,22

+1,76

Z powodu tabeli VI. należy zwrócić uwagę na wówczas po drugiem wymrożeniu skręcalność winna jeden szczegół. Chcąc olej całkowicie zwolnić od pa- byłaby wzrosnąć ledwie dostrzegalnie, a nie o 100%. rafiny, należy wymrażanie z acetonu przy —25° po-    W celach porównawczych dodamy, że ciężar

wtórzyć dwukrotnie. Po pierwszem wymrożeniu właściwy galicyjskiego oleju parafinowego — 0,895. (T₂ = 7) skręcalność oleju = +0,88, po drugiem = W Galicji ten olej znany jest pod nazwą „gazowego“, = +1,76! Obie daty sprawdziliśmy wielokrotnie, jako znajdujący zastosowanie w fabrykacji gazu W tern zjawisku tkwi pewna sprzeczność z tern, co świetlnego, dawniej zaobserwowaliśmy dla ozokerytu Borysław-skiego, którego wszystkie frakcje parafinowe (nie własności parafiny i cerezyny, przyczem cerezynę destylaty) okazały się optycznie nieczynne.

Jeżeli tasama optyczna własność byłaby przynależna i parafinom z ozokerytu Czekeleńskiego, to

W tabeli VII. zamieściliśmy dane, tyczące się

otrzymaliśmy według sposobu B. Lacha²²).

²²) Chem. - Ztg., (1885), 905.

TABELA VII.

Produkt

Wydajność w %

Ti

T₂

dW

cc!°°

Tj

parafina. cerezyna

-vl 05 Ol Ot

© 00

OO <1 to to

10 iO

e*

rH

t> 00

O O 00 00

rf*- ot

05 T—I TH T* l> OO

©o"

0,0007958

0,0005314

Punkty topliwości parafiny i cerezyny jeszcze chanicznem wzbogaceniu nawet mowy być nie może. raz dowodzą, że sam przez się ozokeryt Czelakeń- Tym sposobem ozokeryt Borysławski, jakkolwiek ski jest wyborowym materjałem surowym. Pomimo własnościami swemi ustępuje Czelekeńskiemu, po-to przeróbka jego, jako tkwiącego w pokładach pia- siada niezrównaną zaletę łatwości przeróbki, bo po-sku, połączona jest z wielu trudnościami, a o me- kłady jego tkwią w kamieniu. Tą też zapewne oko-

licznością — między innemi — da się wytłomaczyć    Drobno pokrajany ozokeryt był mięszany w po-

fakt chętniejszej eksploatacji ozokerytu Galicyjskiego    tężnej butli szklanej z eterem w stosunku : 150 gr.

niż Czelekeńskiego.    ozokeryta na 1 litr cieczy. Ogółem wzięto 1500 gr.

Na tem kończymy badanie głównych składo-    ozokerytu i 10 litrów eteru. Następnie butlę z za-

wych części ozokerytu Czekeleńskiego, otrzymanych    wartością ulokowano na mechanicznej skłótni i skłó-

drogą destylacji.    cano bez przerwy w ciągu 18 godzin. Podczas skłó

cania szyjka butli za pomocą drewnianego korka i gumowej rurki pozostawała w połączeniu z chłodnicą odwrotną. Tym sposobem pary eteru, w miarę ich powstawania, miały możność skraplania się i ciśnienie wewnątrz butli nie przekraczało zwykłego, dostatecznej długości rurka gumowa nie krępuje ruchów skłótni, co widać z załączonego rysunku (Rys. 1).

III.

Destylacja ozokerytu pod zwykłem ciśnieniem powyżej 300° C. pociąga za sobą zmianę własności jego głównych części składowych: oleju i parafiny; tym sposobem wysoko wrzące produkty już nie są tem, czem były „in situ“.

5*5

H)

EQ2,a

Rys 1.

Bezpośrednia destylacja^ozokerytu pod zmniej-szonem ciśnieniem^nie daje znowu możności rozdzielenia jego ciekłych części składowych od stałych, bo jedne i drugie wrą nieraz w jednakowych gra asfalten (asfalt), wszystek ciekły olej i najniżej to nicach; A więc przede wszy stkiem — niezależnie od pliwe parafiny stałe. Przeważająca jednak część sta-dalszego sposobu prowadzenia badania — należy łych parafinów pozostaje w osadzie, oddzielić ciekłe części od stałych, nie obawiając się zmiany ich pierwotnych własności. Ten cel jest do ciągu od stałego osadu nie da się osiągnąć za po-osiągnięcia przez zastosowanie metody cząstkowego mocą odessania pod ciśnieniem, ponieważ osad jest ługowania na gorąco. Metoda ta tak się stosuje:

Rys 2.

Podczas skłócania do roztworu przechodzą:

Oddzielenie tak olbrzymiej ilości eterowego wy-

drobno-krystaliczny i szybko zamyka wszystkie pory

w sączku. Prócz tego — wskutek parowania eteru podczas odsączania — skład eterowego wyciągu w stosunku do pierwotnego ciągle się zmienia ; wszystko to sprawia, że oddzielenie daje się usku-cznić tylko przy pomocy odsączania bez ciśnienia, jakkolwiek taka procedura jest bardzo przewlekła, to jednak daje możność zebrania eterowego wyciągu bez strat eteru i, co za tern idzie, gwarancję zachowania pierwotnego jego składu. Omawiane tu odsączanie wykonywaliśmy w sposób następujący : Szereg szklanych rurek o średnicy 50m/m i wysokości 2 mt., obciągniętych z dołu gęstą materją, umocowaliśmy w szyjach grubościennych butli. Wszystkie rurki napełniliśmy aż do wierzchu podlegającą rozdzieleniu mieszaniną. Dopływ powietrza do rurek i do butli regulowały rurki osuszające z CaCl₂, jak widać na rysunku Rys 2.

Od czasu do czasu, gdy przesączanie zaczynało słabnąć, zawartość rurek przetykaliśmy aż do dna długą szklaną pałeczką. Tym sposobem po upływie trzech tygodni przesączanie zostało ukończone i reszta roztworu eterowego wyżęta mechanicznie z o-sadu. Pozostałe w osadzie ślady eteru odpędziliśmy ostatecznie na wodnej kąpieli. Wyługowany wyciąg eterowy jest bardzo leniwo ruchomy, zabarwiony na ciemno-zielono i zewnętrznie zupełnie podobny do surowej ropy. Ten wyciąg po odpędzeniu eteru zmię-szaliśmy z 20°/o wyprażonego przy 140° węgla kostnego i ługowaliśmy w Soxleth’ach z 250 cm.³ acetonu przy 55°—57° C.

Jak już nadmieniliśmy, wyciąg jest leniwo ruchomy, a tembardziej zmięszany z węglem, dzięki wysokiej adsorbcyjnej zdolności ostatniego, staje się ciałem prawie stałem, z łatwością dającem się przenieść do gilz ekstrakcyjnych.

Ługowanie ma na celu rozbicie wyciągu na następujące trzy główne jego składowe części : 1) olej, 2) parafina, 3) asfalten (asfalt).

Gdy aceton zacznie wrzeć i parami swemi dostatecznie ogrzeje ekstraktory, następuje w odbieralniku obfite zgromadzenie się oleju, zabarwionego już na jasno-różowy kolor. Skoro aceton zmętnieje, (stan nasycenia), następuje zamiana pierwszego od bieralnika przez następny z takąż ilością (250 cm.³) acetonu. I tu również, jak w pierwszym wypadku, ługujemy aż do nasycenia. Nareszcie do trzeciego odbieralnika, przy analogicznych, jak wyżej, warunkach, zbieramy wszystko, co tylko da się wyługować acetonem (próba na całkowite wyługowanie : odparowanie kilku kropel acetonu z ekstraktom na szkiełku zegarkowem).

Do ostatniego, czwartego z kolei odbieralnika, za pomocą chloroformu ługowaliśmy pozostały jeszcze asfalten. Pierwsze trzy wyciągi łącznie zawierają wszystkie parafiny i wszystek olej. Każdy z tych trzech wyciągów oddzielnie roztworzyliśmy w znacznej ilości acetonu i wymroziliśmy najprzód przy —20°, a następnie przy —25°. Przy takiem wymro-żeniu krystalizuje z roztworu wszystka parafina.

Przesączanie przy —25° każdego z wyciągów daje możność zupełnego oddzielenia oleju od parafiny. Wszystkie trzy parafiny zostały wysuszone i przechowane. Chwilowo zapamiętamy tylko ich nazwy., Są to: Ia, IP, IIP. Ponieważ każdy następny wyciąg zawiera mniej parafiny, niż poprzedni, więc parafiny P otrzymaliśmy najwięcej, parafiny IIP najmniej.

Wszystkie acetonowe przesącze złączyliśmy razem i odpędziliśmy z nich aceton. Nie podlega żadnej wątpliwości, że wyłożona metoda dała nam możność otrzymać ciekłą składową część ozokerytu w stanie jej „in situ“. Ta ciekła składowa część już samym swym zewnętrznym wyglądem przypomina jasną ropę naturalną. Rzeczywiście jej ciężar właściwy die równa się 0,8629²³), a destylacja wskazuje że mamy do czynienia z nieco zwietrzałą ropą, t. j. zawierającą bardzo mało lub wcale niezawierającą najlżejszych destylatów.

W celu zbadania składu Otrzymanej cieczy (oleju) przedewszystkiem poddaliśmy ją destylacji. Poniżej 300° destylację prowadziliśmy pod zwykłem ciśnieniem, w zupełnie taki sam sposób, o którym mowa na str.

Rzecz prosta, że własności i wydajności destylatów poniżej 300° są takie same, jak przytoczone w tabelach III. i IV. ; więc w celu uniknięcia powtarzania, w tabeli VIII. przytaczamy to, co pozostaje w sprzeczności w stosunku do tabel III. i IV.

*•) Dla Bakuóskiej <Üß = 0,835 - 0,900.

TABELA VIII.

Nazwa destylatów

Nk w ®/₀

Ra

1 w c/m.

R20

Uwagi

przed rafinacją

Ul

150° — 200° 200° — 250° 250° — 300°

200° — 250° 250° — 300°

o o

+1 +

to

o o

tH

o o

+1 +

“to

| po rafinacji

Druga sprzeczność polega na różnorodnej skrę-calności R₂₀ obydwóch destylatów 250° — 300°; podczas gdy tamten (tabela IV.) skręca na lewo, ten

Z porównania tabel: III., IV. i VIII. widzimy, że różnica między niemi tyczy się wielkości Nk i R₂₀.

Podczas, gdy w tabeli III. z wzrostem wrzenia stopień nasycenia destylatów spada, tutaj (tabela VIII.) (tabela VIII.) na prawo ; możliwa przyczyna zjawiska obserwujemy zjawisko wdrost odwrotne, czyli nor- została już przytoczona wyżej, mal ne.    Pozostałą powyżej 300° resztkę oleju rozpędzi-

liśmy pod zniniejszonern ciśnieniem na technicznie ważne destylaty i każdy z takowych zbadaliśmy według ogólnie przez nas przyjętego schematu. Tymi, technicznie ważnymi destylatami, są destylaty odpowiadające olejom : wrzecionowemu, maszynowemu i cylindrowemu. Obrany przez nas kierunek badania miał na celu rozstrzygnięcie kwestji, czy pewne płynne składowe części ozokerytu nie mogą być użyte w charakterze smaru? Wyniki tych dociekań zawarte są w tabeli IX.

Przytem uważamy za odpowiednie nadmienić, że destylaty 220° — 380° i 380° — do ostatka podlegały odbarwianiu w sposób, wyłożony na wstępie.

Porównywując między sobą własności destylatu 190°—220° pod zmniejszonem ciśnieniem przed i po rafinacji, zauważamy, że pod działaniem stężonego kwasu siarkowego na wysokowrząće destylaty (z ozokerytu Czelekeńskiego) wartości dî₆ i a}£° spadają; wartości ajg i R₂₀ — wzrastają; wartości : V, rj, iD, nD na ogół pozostają prawie bez zmiany.

Z porównania znowu własności destylatów: 220° — 380° i 380° — do ostatnich (pod zmiejszonem ciśnieniem) również przed i po odbarwieniu wynika, że działanie węgla kostnego na niewsto-

sunku do wartości d*₁₅ i a do pewnego stopni a równoważne jest do działania stężonego kwasu siarkowego; co się zaś tyczy wartości V i 7} to takowe pod działaniem węgła kostnego znacznie spadają. Że działanie kostnego węgla na ciemno zabarwione niekresowe naftowe destylaty (jako takie mogą być właśnie rozpatrywane ciekłe destylaty ozokerytu) tylko do pewnego stopnia jest wogółe analogiczne do działania stężonego kwasu siarkowego, wskazują liczby jodowe ewóch ostatnich destylatów przed i po ich odbarwieniu Istotnie, podczas, gdy nadmiar stężonego kwasu siarkowego działa nie tyłko na asfaltowe związki, lecz również i na nienasycone węglowodory, węgiel kostny — dzięki swej zdolności ad-sorbcyjnej — usuwa wyłącznie te pierwsze.

Kiedyśmy jednak chcieli porównać zbadane przez nas własności ciekłych destylatów z ozokerytu z własnościami analogicznych destylatów ropy Kaukaskiej, przekonaliśmy się, że w tym właśnie kierunku ta ostatnia (i inne także) zbadana jeszcze nie jest. Nie pozostawało więc nic innego, jak surową ropę Bakuńską poddać badaniu zupełnie identycznemu z tem, którego wyniki zawarte są w tabeli IX. Dane tyczące się ropy Bakuńskiej, zebrane są w tabeli X.

TABELA IX.

Destylaty w m/m

kg.

% zawart. względnie ozokerytu

dit

dlî

rł¹⁰⁰

Oie

«5°.

100

«60

Uwagi

190°—220° 220°—380° 380°—doost.

b-* b-* b*

CO 05 co

JZ>bOJZ>

bDbobo

05 lO

OO c— »o o co

OO OO 05

cT cT cT

000

C^l CO 1—1 00^05^05^

OO CO (N 05 05 IO

pop oobo'Vi OO o co

tO »f*- <1 CC Ul

0,0007060 0,0008112 0,0005850 0,0007794 0,0006936 0,0007315

przed rafinacją J przed odbarwieniem

V8

Vl°0°

Id

nD

°/o rozcz. D w C₆H    Kl

w cm.

R20

Ih

Uwagi

b. lepki

OO C71 H*

bo <1 <1

CC OO Ol

to

01 OO

b-L

05 ,'cp IO GO<NI>

tH 1-0 tH

43°01    1,46809

33°10'5 1,52477 41°40' 1,47585

25    +0,10    10

+0j8

j polarymetr, nieprzeźroczysty

CO (-*■

I

CD to

przed rafinacyą J przed odbarwieniem

Destylaty w m/m

d\l

kg.

d?s

d]g°

«16

T.

Uwagi

190°—220° 220°—380° 380°— doost.

05 CO 05

O o o bo bo 00

S1COW

-J CO b-b 00 05 co

po o 'bobo 00 O* *vl o -3 co

to ^ 05

05 t> 05

co I> <M OO ^ <M [> 00 OO

cT cT cT

0,0007789 0,0005766 0,0007210 0,0007028 0,0007926 0,0007580

H» © Ul

po rafinacji J po odbarwieniu

V60 V 20

v¹⁰⁰

V 20

^50    ^100

Id

°/₀ rozcz. n° w C₆H

Ri

w cm.

20

Uwagi

p

bo bo to 05 rf*.

jsopwj-i

bo'to'bi CD co 00

Ir*

00 00 (N

03 <M T—i CO 05 O

o OO 10

tJH t> co th c4cb

CD co 00

O O 000 lOOOO rłl OO ^

1,45557

1,49495

1,48490

to to CD Ul CD o

+++

^ <M <M (M OO o" t-T o"

000

rH tH rH

+ + +

COtf^pD bo bo bo

00    05

<M

Ol co to bo'rfs.rfs.

po rafinacyi jpo odbarwieniu

TABELA X.

Destylaty

w m/m

H¹⁶

Uj5

d?g

100

a60

vio°

kg.

Uwagi

190°—220° 220°—380° 380°—do ost.

05 CO o

Ol Cl H 10 05^ t> 05 T-I OO 00 05

o cTo

lO rH r-j

<M ^ tH »O t> 05 00 00 00

_ #■

o o o

lO I> 05 Ol CO tH

rH ^ CO OOOO OO^

cTcTcT

0,0007815

0,0008190

0,0007383

0,0008060

0,0007214

0,0006776

5,57 przed rafinacją 15,78 ) b. lepki /

przed odbarwieniem

V¹⁰⁰

*20

»Î60

tyoo

iß

nD

%rozcz. 0 w CgHg R

w cm.

Rao

Ih

Uwagi

2,12

4,27

12,23

i 'oo+a

co 03

rUCOH

t-^co iq r-T CO o

40°58

39°15'

39°40'

1,48006

1,49000

1,48764

25

+0,09    10    +0,72

1 polarym. nieprzeźr.

©.<310

ofoocd'

TH 03

przed rafinacją przed odbarwieniem

Destylaty

w re/m

H¹⁶

Uis

J50

a15

djg

„100

al6

kg.

T₂

vs§

Uwagi

190°—220° 220°—380° 380°—do ost

05 co o

rtrtN

t> co co

—I 05 CO CO 00 OO 00 OO OO

cT o cT

iO co lO CO 05

co co co

00 OO 00

o o cT

O 03 03 UO O O CO ^ 00 OO 00 cT CD CD

0,0008583

0,0007263

0,0004634

0,0007826

0,0007200

0,0006986

lO y-4

(M HQ0

05 CO 05. CO lO CO th TH co

po rafinacji | po odbarwieniu

Vg°

*Î50

^100

iD

nD

% rozcz. 0 w CgHg R

w cm.

Rao

Uwagi

05 CO CO 00 CO óf co

to !-*■

+3 bo "co

CO tf*.

MMN

t+(?iT+

•+ CO co

tH tH

t> O I>

T-l ^ ^

CD CD CD

+ + +

o o o

t tH

co o co

CO 03 l>

+ co co'

+ + +

to e* +1+1

po rafinacji J po odbarwieniu

Uwaga. Destylat 380° — do ost. przed odbar- tyle opracowane i udoskonalone, by przy ich po-wieniem jest optycznie nieprzeźroczysty, przeto jego mocy ustalać świeżo poznawane własności ciał i ich Ud = n₂, określono specjalną metodą, o której wzmian- wartość techniczną, ka na wstępie.

Streszczenie.

Z porównania tabel IX. i X. wynika, że własności wysokow rżących ciekłych destylatów Apsze-rońskiej ropy z ozokerytu nie zawsze są zupełnie    Artykuł ten składa się z trzech części :

identycznie. Również zmiana niektórych własności,    W części pierwszej (wstęp) jest mowa

jak ajjj i alg⁰ pod działaniem węgla kostnego w oby- przedewszystkiem o przypuszczalnym składzie che-dwóch wypadkach jest różna.    micznym, ogólnych własnościach fizycznych i miej-

Lecz zmiana najważniejszych własności, jak: scach znachodzenia ozokerytu. Zwrócona uwaga na Vi°o, Y\⁰₀° rj₅₀ i rjl00 jest jednakowa. Następnie, żwa- konieczność studjów nad tym produktem - w ce-żywszy, że destylat 190°—220° pod ciśnieniem 16”/* lach naukowych. Przytoczone rezultaty dokonanych Hg jest wrzecionowym, a destylat 220° - 380° badań z ozokerytem Borysławskim przez autora ar-(16”/m) maszynowym olejem smarowym, przy- tykułu łącznie z Drem J- Berlinerblau i z inicjatywy chodzimy do wniosku, że część ciekłych składowych tego ostatniego. Podane wyniki dociekań Kraffta nad części składowych części ozokerytu z powodzeniem dziegciem i parafiną z węgla brunatnego ; wreszcie może być użyta jako smary.    podkreślona różnica między parafiną z ozokerytu

Badaniu naszemu możnaby postawić następu- i z w§glfl brunatnego, jący zarzut: Dlaczego dążenie do zachowania wła-    W części drugiej przytoczone są charakte-

i stwierdzona wyborowość tego produktu. Podana

sności („in situ“) ciekłych składowych części ozoke- rystyczne cechy fizyczne ozokerytu Czelekeńskiego rytu, nie zostało doprowadzone jeszcze dalej ?

Dlaczego zamiast destylacji oleju pod zmniej- własna metoda określenia parafiny, polegająca na szonem ciśnieniem nie zastosowaliśmy metody cząst- ługowaniu benzyną (50°—60° C.) parafinowego desty-kowego chłodnego strącania lub roztwarzania? Na latu, otrzymanego z ozokerytu ponad 300° C. Okre-ten pozorny zarzut musimy odrzec, że obie ostatnie ślone : procentowy skład i własności chemiczne oleju, metody nie są dziś jeszcze w stosunku do ropy o wyługowanego acetonem z destylatu parafinowego.

W części trzeciej podany sposób rozbicia ozokerytu na ciekłą składową część i na stałą przy pomocy skłócania okruszyn ozokerytu z eterem. Przytoczone własności części ciekłej (oleju) i porównane z własnościami ropy zwykłej (właściwie jej destylatów: nafty świetlnej i smarów mineralnych). Wreszcie zatrzymana uwaga nad metodą cząstkowego wyodrębnienia parafin stałych za pomocą ługowania acetonem wobec węgla kostnego. Wnioski :

1)    Punkty topliwości ozokerytu Czelekeńskiego i otrzy

manych zeń: parafiny i cerezyny — przewyższają punkty topliwości analogicznych produktów ozokerytu Borysław skiego ;

2)    Ozokeryt Czelekeński zawiera naogół mniej lot

nych części składowych niż Borysławski;

3)    %-wy skład nafty świetlnej z ozokerytu Czele

keńskiego i sprzedażnej Bakuńskiej są wprawdzie różne, lecz własności niektórych desty-lato w, wyodrębnionych z tych naft, są do siebie zbliżone ;

4)    Część destylatów ozokerytu Czelekeńskiego może

być użyta, jako oleje smarowe: wrzecionowy i maszynowy;

5)    Skręcalność płaszczyzny polaryzacji zauważona

również poniżej 300° C., a raz jeden — nawet lewa (Tab. III.);

6)    Niekresowość ciekłych destylatów poniżej 300° C.,

otrzymanych z ozokerytu przy destylacji, w jednym wypadku spada w miarę wzrostu ich punktów wrzenia, zamiast rosnąć (tab. III ). Obrana przez autora metoda badania będzie bliżej omówiona w artykule, traktującym o stałych parafinach z tegoż ozokerytu.

Badanie nasze trwa.

Nowoczerkask, w kwietniu 1915 r.

Politechniczna pracownia Technologji Związków Organicznych.

Obecny stan przemysłu naftowego w Rumunji.

Główny organ rumuńskiego przemysłu nafto- ton, czyli przeszło 33%; potem Bułgarja 9.375 ton,

niecałe 25%; Turcja 8.866 ton, Włochy 4.595 ton, Jugosławja 2.386 ton, Austrja 1.390 ton, Węgry 779 ton, Ukraina 196 ton. Niemal cały wywóz szedł Dunajem, znikoma tylko jego część lądem.

Wiadomo, że podstawę normalnego, zdrowego przemysłu naftowego stanowią nowe wiercenia poszukiwawcze, jedynie w ten sposób można zapewnić utrzymanie produkcji na danej wysokości, a raczej jej stały, pewny wzrost. Niestety ten, jedynie racjonalny system, jest w dzisiejszych warunkach całkiem niemożliwy. Resztki dawnego materjału wiertniczego się wyczerpują, a nowy jest, z powodu relacji waluty prawie nie do nabycia (1 m rury dochodzi do 1.000 lei). Prócz tego w rumuńskiem kolejnictwie panują takie stosunki, że n. p. w porcie Galatz, ładunki materjałów wiertniczych tygodniami czekają na dostawę do kopalni, z powodu braku wagonów.

A jednak przy dobrej organizacji, możnaby całą kwestję zupełnie inaczej postawić. Produkta naftowe, tak dziś poszukiwane na rynku światowym, powinny i są w stanie drogą handlu zamiennego sprowadzić wszystek potrzebny materjał z zagranicy, podnieść produkcję nietylko do wysokości przedwojennej, lecz nawet — dzięki szczególnie korzystnym warunkom handlu światowego, przewyższyć ją — a nawet wpłynąć na znaczne podniesienie waluty krajowej, coby się na całem życiu ekonomicznem Rumunji dodatnio odbiło.

wego „Moniteur du Pétrole Roumain“, stoi od kilku już miesięcy w opozycji do rządu i w całym szeregu artykułów ostro krytykuje rozporządzenia rządowe dotyczące zwłaszcza wywozu nafty ł), oraz żąda bezzwłocznych, daleko idących reform w tej dziedzinie pod groźbą zupełnego zrujnowania i zaprzepaszczenia tego bogactwa narodowego.

Mimo tak świetnej konjunktury światowej, jakiej naftowy przemysł nigdy jeszcze dotąd nie miał, spowodowanej niesłychanym wzrostem zapotrzebowania ropy i wszelkich* jej produktów, Rumun ja w pół-tora roku po zrzuceniu jarzma okupantów, nietylko. że nie powróciła do przedwojennej produkcji, ale nawet nie osiągnęła tej wysokości, do jakiej nieprzyjaciel umiał dojść.

W istocie rzeczy, produkcja roczna Rumunji wynosiła w roku 1913 1,885.000 ton (średnio miesięcznie 157.000 t), opadła znacznie w pierwszym okresie wojny, dopiero w roku 1918 okupacja niemiecka podniosła produkcję do 1,214.000 ton (przeciętnie miesięcznie 101.000 t), a tymczasem w roku 1919 wytwórczość obniżyła się do 920.000 ton (miesięcznie 76.000 t). Ostatnie miesiące roku 1919 i pierwsze miesiące roku 1920 przedstawiają się jeszcze gorzej, tak że obecnie miesięczna produkcja osiąga zaledwie cyfrę 60.000 ton.

Eksport Rumunji roku 1919 wynoszący ogółem 38.947 ton (z ilości tej przypada 2.298 ton na benzynę, 26.281 ton na naftę, 5.568 ton na olej gazowy a 1200 ton na pozostałości oraz 3.600 ton na ropę), jest śmiesznie małym w porównaniu z eksportem przedwojennym, wynoszącym n. p. w roku 1913 1,036.446 ton. Przyczyn teg© wiele i aż nazbyt dobrze znane; zawsze i wszędzie dziś, do tego samego powracać trzeba: utrudniony transport zarówno na lądzie jak i na morzu, złe funkcjonowanie naftocią-gów, nie możność wyzyskania należytego ani sprawności rafinerji, ani obfitości źródeł.

Według miejsc przeznaczenia, z eksportu roku 1919 najwięcej otrzymała Czecho-Słowacja bo 11.370

ł) Podajemy je w streszczeniu poniżej.

Zamiast takiego pomyślnego i zupełnie ściśle dającego się udowodnić rozwoju — mamy w Rumunji ciągły spadek produkcji i eksportu i zastój w najbogatszym i najżywotniejszym przemyśle, grożący państwu ruiną.

Aby chwilę korzystną wyzyskać, aby móc w chwili największego głodu naftowego wystąpić z silną podażą, nie czekając aż „biały węgiel“ wyruguje gdzie się tylko da, środki opałowe - trzeba przedsięwziąć energiczne i radykalne środki zaradcze — a tern jest w pierwszej linji, zdaniem „Monitora“ — wolny wywóz. Państwo powinno sobie zarezerwować jedno prawo, mianowicie kontrolę do-

statecznego zaopatrzenia własnego kraju ; pozatem cem całkowicie prywatnym przedsiębiorcom odbudowę powinna panować zupełna swoboda eksportu Wkrótce kopalń, odnowienie inwentarza, robienie nowych po-po wprowadzeniu tej zasady w życie, znalazłyby się szukiwawczych wierceń, zakładanie nowych szybów w kraju potrzebne narzędzia wiertnicze, rozpoczęto na pewnych, bogatych w ropę terenach, przez ode-by nowe wiercenia, produkcja by się wzmogła i wa- branie im lwiej części czystego zysku przy transakcjach łuta rumuńska zaczęłaby się podnosić.    handlowych z zagranicą.

O ile zmiany w tym kierunku nie zostaną    Wobec stanowiska Rumunji, dążącej do unaro-

wkrótce zaprowadzone, to cena nafty etc., w handlu dowienia przemysłu naftowego i do wyrugowania wewnętrznym, z powodu niesłychanych kosztów wier- a przynajmniej do ograniczenia udziału kapitału cenią będzie musiała być znacznie podwyższoną, obcego, zagranica chwyciła się innej, do okoliczności z wielką szkodą dla ludności. Tymczasem zaś przy zastosowanej taktyki. Pierwsi Belgowie z wrodzoną silnym eksporcie, ceny krajowe mogłyby być bardzo sobie intuicją ocenili należycie sytuację i przystąpili niskie, a koszta produkcji pokrywałby w całości do utworzenia konsorcjum naftowego „Nafta“ o ka-eksport. Nieraz już tak bywało — dość przypomnieć pitale 20,000.000 lei, z czego 4,000.000 daje Rumunja, przemysł węglowy Anglji, gdzie węgiel dla konsumcji 6,000.000 Belgja, a 10,000.000 przechodzi do „Nafty“ wewnętrznej był bardzo tani, a wszystkie zyski czer- w akcjach Towarzystwa „Sirius". Dzięki tej uinie-pały przedsiębiorstwa z węgla eksportowego.    jętnej kombinacji T-wo to nowe, będzie mogło ko-

Przy odpowiedniem pokierowaniu sprawami prze- rzystać w Rumunji z wszelkich przywilejów odno-mysłu naftowego dałoby się to samo uzyskać dziś szących się do przedsiębiorstw narodowych, dla krajów produkujących ropę, dzięki niebywałej    Niemcy starają się usilnie o nawiązanie stałych

wprost w tym względzie konjunkturze światowej, stosunków handlowych wymiennych z Rumunią Oczywiście na początek w okresie przejściowym, i ofiarują im różne swoje wyroby przemysłowe należałoby się oprzeć na zagranicznej pożyczce prze- w zamian za produkta naftowe i rolne, zwłaszcza mysłowej, dla natychmiastowego zakupu potrzebnego za kukurydzę, tembardziej, że relacja lei rumuńskich materjału. Cała zaś akcja powinna mieć pełne zro- do waluty niemieckiej przedstawia się dla Rumunów

korzystniej, niż stosunek do dolarów amerykańskich

Tymczasem dzieje się wprost na odwrót : nowa lub szylingów angielskich. Rząd zaś republiki Czecho-ustawa rządowa, która weszła w życie z dniem 1 maja Słowackiej zaproponował Rumunji dostawę wszelkich b. r., ogranicza niezmiernie wszelki wywóz. Nowe przyborów telegraficznych i telefonicznych w zamian to rozporządzenie streszcza się w następujących za produkta naftowe, zwłaszcza za benzynę. Ponieważ

komunikacja między tymi dwoma krajami, jest wzglę-

1.    Wywóz towarów dopuszczonym jest jedynie dnie bardzo łatwa, bo przeważnie Dunajem, prawdo-za dozwoleniem ministerstwa handlu i przemysłu, podobnie umowa czesko-rumuńska dojdzie do skutku.

2.    O ile państwo samo eksportuje, uskuteczniać to musi albo przez własne organa, albo za pośrednictwem instytucji prywatnych będących pod kontrolą rządu.

zumienia, poparcie rządu.

punktach :

Ogólna produkcja Rumunji.

W tonach

marzec 1920 luty 1920

3.    Kontrolę nad prywatnemi przedsiębiorstwami

eksportowemi wykonuje osobna komisja składająca Okręg Prahova . . . 56.357 52.072 się z zastępców rolnictwa, przemysłu, handlu i dwóch    Dambovica. . 12.574    7.667

rzeczoznawców mianowanych przez ministerstwo prze-    »    Buzau .... 5.370 3.221

mysłu i handlu.    «    Bacau.... 4.795    3.354

4.    Jeżeli państwo samo wywozi, to różnicę cen krajowych a eksportowych przelewa do skarbu państwa, od wywozu zaś uskutecznianego przez przedsiębiorstwa prywatne pobiera od 10—60°/₀ zależnie od różnicy cen w kraju a zagranicą, (od 20°/o do ponad 100%).

szybów szybów czynnych w wierceniu

490

174

59

30

19

367

28

79.096 66.314    935    239

Wytwórczość rafinerji rumuńskich w lutym 1920 r.

W tonach

benzyna nafta oleje min. pozostałości paraiina 4.047 36.036    -

Otrzymano przy

5. Ceny krajowe oznacza z góry na miesiąc pierwszej destyl. 14.779 11.370 bieżący osobna komisja składająca się z dyrektora Dostarczono do handlu w ministerstwie handlu i przemysłu, general- konsumcji wew. 2.161 nego dyrektora ceł i z dwóch przez powyższe mi- Zużyto na opał

Wywieziono

3.375    3.201

QO 05

67

1.572 12.394    910    250 -

. Sfery naftowe rumuńskie są nadzwyczaj obu- Zapas 29/11.1920 84.549 120.516 36.069 17.787 131 rzone tern rozporządzeniem rządowein, uniemożliwiają-    Ogółem dostarczono rafinerjom ropy 68.414 ton.

nisterstwo mianowanych rzeczoznawców.

9

Światowa produkcja ropy-

Wywóz ropy z Meksyku wynosił w marcu 1920 r., a mogłyby podwoić z łatwością swą produkcję, gdyby 10,288.000 baryłek, t. j. o 2,500.000 baryłek więcej warunki transportowe i komunikacyjne się popra-aniżeli w lutym. Meksykańskie T-wo Naftowe może wiły. Wogóle w roku 1919 wynosiła produkcja zatem wywozić rocznie do 36 miljonów baryłek, Meksyku 92,402.000 baryłek, tj. o 27¹/₂ miljona ba-Standard Oil Co, wywozi 25 miljonów, a Konzern ryłek więcej aniżeli w roku poprzednim, na łączną Royal Dutch Shell — 9 miljonów baryłek.    wartość 163,445.975 pesów. Daniny na rzecz państwa

Produkcja Meksyku stale się wzmaga. Same wyniosły prawie 16 miljonów pesów. Na 43 wyko-naflowe pola Naranjos, produkują dziennie 7.000 ton, nane wiercenia w 27 wypadkach uzyskano ropę. Na

samą południową połać kraju przypada z tego około    Import produktów ropnych do Anglji w ciągu

72,657.000 baryłek.    kwietnia b. r. wynosił około 77,457.690 galionów,

Naogół eksport meksykańskich produktów ciągle wartości 5,161.042 £. W roku ubiegłym ilość ta wzrasta, podczas gdy wywóz Stanów Zjednoczonych wynosiła tylko 40,388.128 galionów, przedstawiaj ą-ciągle maleje i zapewne wkrótce całkiem ustanie, cych sumę 2,345.424 popczas gdy ilościowo wzrost Również i produkcja naftowa na wyspie Trinidad dowozu wynosi 917°/₀, co do ceny stosunek ten i w Wenezueli stale wzrasta, co zwłaszcza ze względu wyraża się liczbą 120°/₀.

na niczem nie dający się zaspokoić popyt na ropał,    Anglja prowadzi u siebie energiczne poszuki-

jest rzeczą wielkiej wagi.    wania za naftą. Jedna z kopalń w hrabstwie Der-

W Brazylji natrafiono na pokłady asfaltu obfitującego w olej skalny; ciągną się one na 3 km, a grubość ich przeciętnie wynosi 30 stóp. Już przystąpiono do budowy zakładów destylacyjnych.

W republice Chile odkryto bardzo bogate w ilość i jakość łupki bitumiczne, dające przy destylacji z tony od 100 do 120 kg. ropału, czyli 10 do 12%.

Na ziemiach Słowackich odkryto źródła nafty, na razie jednak obfitość pokładów nie jest dokładnie 50    49    43    41    47    51    zbadana.

6    4    0-3    1    0-7    04

Rozwój prac poszukiwawczych i wiertniczych byshire daje tygodniowo 50 baryłek ropy*). Całość w Algierze postępuje szybko i rokuje Francji dobre angielskiej własnej produkcji naftowej wynosi około nadzieje Dotychczasową produkcję dzielą na trzy 2.800 baryłek czyli 100.000 galionów. 9 nowych kategorje, z których pierwsza, doprowadzoua do otworów wiertniczych jest w przygotowaniu, głębokości conajwyżej 200 rn dostarczyła w ciągu ostatnich sześciu lat po 600 do 1000 ton od szybu ; druga grupa dawała 1.500 ton ze szybu rocznie, przy głębokości od 250 — 500 m ; trzecia zaś grupa obejmująca szyby dochodzące do głębokości 1.200 m produkuje 7.200 ton rocznie ze szybu.

Produkcja oleju ziemnego w Alzacji za ostatnie 6-lecie według francuskich zestawień (niestety w liczbach nie mianowanych), przedstawia się jak następuje:

1913 i914 1915 1916 1917 1918

W przemyśle naftowym w Baku, panuje wielki 500 500 700 700 900 1100 zastój ; z powodu braku środków transportowych

Olej skalny ....

Asfalt.......

Ilość robotników. .

W kraju Birma znajdują się obfite źródła naftowe, których produkty naftociągami oraz parowcami

W Ausłrji Dolnej w okolicy Luneburga natra- nagromadzone są olbrzymie zapasy zarówno na ko-fiono na ślady nafty. Obudziło to zaraz wielkie za- palniach jak i w rafinerjach, dochodzące do 300 mi-interesowane zarówno w naukowym świecie geolo- Ijonów pudów. Rezerwoary wszelkie są przepełnione, gów, jak i wśród wyznawców różdżki, oraz wśród a rurociągiem do Batum może miesięcznie co naj-przedsiębiorców wiertniczych i spekulantów tereno- wyżej 3 do 4 milj. pudów być przetransportowane, wych. Z wielkiem napięciem oczekiwane są wyniki rozpoczętych ściślejszych badań.

Statystyka naftowa Stanów Zjednoczonych, ogło- kursująeemi po rzekach doprowadzane są do rafinerji szona w amerykańskiej prasie fachowej, podaje bardzo w Syriam koło Rangoon. Nafta oraz inne produkty interesujące dane, ilustrujące tamtejsze ’ stosunki idą głównie do Indji, tylko benzynę zabierają prze-w dziedzinie przemysłu i handlu ropą:    ważnie Anglicy dla siebie. Parafinę wywozi się do

Produkcja.

w 1000 baryłek

Produkcja ropy wynosiła . . 322.100 328.823 377.386 Dostarczono rafinerjom . . .330 505 357.062 376.117

1917    1918    1919 Japonji, Australji, Egiptu, Afryki połudn., Anglji

i Ameryki, świece do Chin i Egiptu. Chwilowo z powodu ogól no-światowych przyczyn, tj. braku parów-,    #    ców cysternowych, przepełnienia zbiorników, oraz

produkcja jest ograniczoną. Prawdopodobnie jednak w najbliższym czasie napowrót bardzo się wzmoże.

Przegląd porównawczy zagranicznych miar i wag. Ponieważ nieraz podajemy wykazy statystyczne dotyczące zagranicznej produkcji i zagranicznego obrotu naftą w tamtejszych miarach i wagach, co wobec naszego metrycznego systemu nie zawsze pozwala Razem 1.078-82 1.4037 1.979'— zorjentować się dokładnie w danych ilościach, umieszczany poniżej dla wygody naszych czytelników ze-. . . . 177 75    185*07    163 78 stawienie porównawcze według obliczeń „Tagi. Ber.

Zapasy z konc. roku wynosiły lol.683 121.958 129.121 braku narzędzi wiertniczych i innych materjałów, Dowoź.    w miljonach galionów

Całość dowozu surowca . . 1 034*6 1.347 5 1 930 1 Z    samego    Meksyku    ....    1.0191    1.3467    1.927*5

Inne produkty

W y w ó z.

Ropa

Olej gazowy i opałowy. . . 1 03932 1.223*28 898 04 über die Petroleum Industrie“.

Galon amerykański wynosi 3*78 litra, a galon

Nafta . . . Smary . . Gazolina . Benzyny . Pozostałości

. 83397 528*22 725 69

27103 26967 27315 angielski 4*54 1. Galon amerykański (3*7853 litra) . 226*15    260-88 32292 przedstawia rozmaitą wagę, zależnie od ciężaru

199*56 209 03    14530 właściwego danego przedmiotu. I tak:

0-54    0-88

waży 3*174 kg. «    2*948

»    2*721 „

„    2*810 „

018 ameryk. galon ropy ........

•    Razem 2.748*32 2.677*03 2.529*06

Produkcja ropy w Zagłębiu borysławskiem wynosiła, wedle doniesień Ministerstwa P. i H., w miesiącu kwietniu 4682 cystern, co stanowi pewne zwiększenie. Natomiast ekspedycja zmniejszyła się znacznie i wynosiła w miesiącu kwietniu 6610 wagonów, wobec 8255 wagonów w miesiącu marcu. Zmniejszyła się głównie ekspedycja ropy rurociągami do rafinerji.

» nafty........

3*4

ca

2*61

*) Ilość ta z łatwością dałaby się podnieść do 250 baryłek tygodniowo.

-~~r

Baryłka amerykańska zawiera 50 galonów nafty,    ropy

a 42 galony innycli produktów, zatem 1 baryłka wynosi:    nafty

ropa = 133-33 kg. nafta = 14740 „    smary

benzyna(0‘72) = 114 24 kg. olej gazowy ropał = 145-74 kg.

I na odwrót nasza metryczna tona = 1000 kg.    ropału    „

różni się od angielskiej, t. zw. „długiej tony“ (long    1 skrzynia nafty = 10 galonom

ton) wynoszącej 1016 kg. i od amerykańsk:ej t. zw.    wiera 2 bidony („kanister“) po 14*5    kg.    W    Anglji

„krótkiej tony“ (short ton) mającej tylko 907 kg.    używają nieraz „wagi galonowej“,    wynoszącej    6Va

W tym stosunku nasza metryczna tona (1000 kg)    funta angielskiego, czyli 2‘948 kg.

benzyna (0 75) '== 119‘28kg. benzyny (0 72) = 142*80 „    „

= 136*50 „ smarów

(0-75)

oleju gazowego

tj. około 7*5 baryłek ss 315 gal.

29*5 kg’ i za

6*8

8-7

8*4

7*4

6-9

Targ ropą i jej przetworami.

Rządowy monopol naftowy w Austrji wkrótce ma zostać zaprowadzonym. Omawiając ten projekt, czasopisma zawodowe niemieckie podkreślają z słusznością pierwszy raz w tego rodzaju kwestjach zastosowane zróżniczkowanie pomiędzy naftą, oświetleniem warstw najuboższych a n. p. benzyną, nie będącą artykułem codziennego zapotrzebowania szerokich warstw. Równocześnie niemal z tym projektem austrja-ckim wniesiono i na Węgrzech na zgromadzeniu na-rodowem plan węgierskiego monopolu naftowego, zapewniającego państwu udział w zyskach przy obrocie handlowym ropą.

Targ smołą notuje od pewnego czasu zniżki na smołę węglową, spowodowaną przedewszystkiem większą ilością węgla zjawiającego się na targu. Cena 1 q smoły węglowej pogazowej wynosi Mk 225 ; teru z węgla kamiennego Mk 280 ; naftaliny surowej Mk 300, ropał ze smoły z węgla kamiennego płynny, ofiarują w większych ilościach po 350 Mk. Popyt na ter z węgla brunatnego jest silny i oferują go po 290 Mk, gęsty ter po 220 Mk, żywicę w niewielkich ilościach po 90 Mk.

W Tyrolu oznaczono maksymalną cenę jednego litra nafty świetlnej w handlu detalicznym na 5*72 K.

Cena teru w Czechosłowacji wynosiła dawniej 20 K za 1 q, przy obecnych podniesionych cenach węgla i ta cena ulega ciągłej zwyżce, w kwietniu było 40 K, w maju już 56 K. Za benzol żądają 560 K (w kwietniu 400 K).

Na Kaukazie kosztuje tona nafty 7 funtów szter-lingów, olej maszynowy za pud (16 kg) od 75 do 150 rubli zależnie od gatunku, olej do tłoków do 200 rubli.

We Włoszech kosztuje litr nafty w handlu detalicznym 2*35 lirów.

Sprawozdania i komunikaty.

Organizacja Pozaboryslawskich Producentów Naftowych. Dnia export za granicę — a to na export czy to w stanie surowym, 18 maja odbyło się we Lwowie w wielkiej sali posiedzeń Izby czy też raczej jako produktu -- bez którego producenci naftowi Handlowej zgromadzenie producentów ropy t. zw. marek specjał- pozaborysławscy nie widzą możliwości nie tylko już dalszego nych t. j. ropy zachodnio i wschodnio - galicyjskiej pozabo- rozwoju, ale nawet dalszego istnienia a to, wobec ogromnego rysławskiej.    wzrostu kosztów produkcji a niskiej (180 mp.) ceny krajowej.

Na zgromadzenie przybyli liczni, bo 80°/o ogólnej produkcji    Export ten jest tern bardziej wskazany, że produkty marek

pozaborysławsko-Tustanowickiej reprezentujący producenci naf-    specjalnych są za granicą bardziej poszukiwane i w większej

towi ze wsćhodniej i zachodniej Małopolski.    cenie, niż produkty ropy borysławskiej, a produkcja marek

Zebrani jednomyślnie dali wyraz konieczności utworzenia    specjalnych jest w porównaniu z Borysławsko-Tustanowicką tak

stałej organizacji producentów marek specjalnych z siedzibą    małą, że eksport jej nie może zaważyć na szali ogólnego zapo-

i biurem głównem we Lwowie, oraz biurem w Warszawie, któ- ' trzebowania krajowego, rej zadaniem byłoby reprezentowanie tej produkcji i kopalnictwa wobec Rządu, a w szczególności Państwowego Urzędu nafto- rozwój tego kopalnictwa na oku mających — zebrani na po-wego, wobec wszelkich władz, w przemyśle tym ingerujących, wyższem zgromadzeniu producenci naftowi uchwalili jedno-wobec przemysłu rafineryjnego, oraz wszelkich czynników, myślnie utworzyć zrzeszenie pod firmą : w przemyśle naftowym zainteresowanych i z nim styczność mających.

Dla osiągnięcia powyższych, oraz innych ogólnych celów,

„Związek producentów ropy marek specjalnych we Lwowie“ ze stałem biurem także i w Warszawie i wybrali komitet Jednym z głównych celów tej organizacji będzie sanacja    organizacyjny, uprawniając go    do opracowania i    zgłoszenia do

trudnych stosunków tego przemysłu z jednej strony, z drugiej    władzy statutu stowarzyszenia,

W skład tego komitetu weszli :

1) Inż. Dunka de Sajo, 2) Dr. Wojciech Dziedzic, 3) Dyr. J. Haase, 4) Dyr. Przybyłowicz, 5) Dr. A. Segal, 6) Inż. Setko-wicz, 7) Dr. T. Sienkiewicz, 8) Inż. W. Sulimirski, 9) H. To-warnicki, 10) Dyr. Zawadowski.

zaś pozostawanie w ścisłym kontakcie z Państwowym Urzędem naftowym, który okazując bardzo wiele dobrej woli i życzliwości dla przemysłu naftowego, potrafiłby ze swoim obecnym szefem stanąć na wysokości swego zadania także i co do marek specjalnych, gdyby miał do swej stałej dyspozycji miarodajną i kompetentną, t. j. reprezentującą bardzo znaczną wię-    _    ,    .    .    .    ,    ,    . .

kszość produkcji i kopalnictwa marek specjalnych organizację    O utworzeniu stowarzyszenia uchwalono powiadomić

producentów, któraby przy zupełnem wyeliminowaniu prywat- ranstwowy urząd nattowy.

nych interesów jednostek autentycznie informować go mogła    Członkiem stowarzyszenia może być każdy przedsiębiorca

o położeniu i potrzebach tego przemysłu, a w razie potrzeby    naftowy będący właścicielem kopalni    ropy w zachodniej, środ-

stanąćby mogła wobec Rządu jako jeden kontrahent reprezen-    kowej i wschodniej Małopolsce    poza    Zagłębiem    Borysławsko-

tujący 80°/o czy 90% produkcji marek specjalnych i produkcją    Tustanowickiem.

Zgłoszenia nowych członków przyjmuje imieniem komitetu organizacyjnego tegoż przewodniczący Dr. T. Sienkiewicz, we Lwowie, Romanowioza 5.

tą prawnie dysponujący.

1066.

Organizacja zamierza utworzyć specjalne biuro dla komisowej sprzedaży ropy swoich członków tak w kraju jak i na

Zestawienie produkcji gazów za miesiąc kwiecień 1920 r.

GMINA

1.

Tustanowice

Borysław

Mrażnica

Popiele

Razem

oi a -

$~A

-S"®* ï i JT8 I

|.I!

s£.S

li®

Tj a

2.

142

158

43

344

Ilość produkujących gaz

otworów

świdrowych

«8

|g

&g. "S I

■-"1

Ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

więcej

będących w ruchu

całkowicie za-stanowionych

RAZEM

na 1 minutę w m³

na jeden otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

niż przeciętna ilość gazu

niż przeciętna ilość gazu

niż podwójna przeciętna ilość gazu

RAZEM

UWAGA

3. 1 4.

69

56

10

135

5.

6.

8.

9. I 10.    11.    12.

13.

44    113

21329

1-502 1-887    77    23

Oiwory produkujące najwiek-

13    113 ! sz^ il0^ f?azu:

Tustanowice:

23

79

10

243-67

9201

1-542 3-084    50

2 139 9-200

18

11    79

2 10

Margary Grace .    .    12-75 m³

.    12-50 »

9 88 » 9-67 »

Tadeusz II. .    .

Bukowice XXI. .    .

Bukowice XXVI.

Borysław :

Nafta Nr. 30 .    . . 1Ö-31 »

Piłsudzki I. ...    16-30 »

Mac IX.. .

.    . 1TOO »

Mrażnica :

67

202

548-97

1-595

2-717

130

46

26 202

Zofia II. Zofia I. Union T.

. . 21-72 » .    .    18-24    »

. . 11-75 «

Z obrad sejmowych.

Warszawa, 25 maja 1920 r.

P. Olszewski zwrócił uwagę, że w dziedzinie

Rola technicznej Misji Amerykańskiej w przemyśle naftowym. Na tem samem posiedzeniu wygłosił^Mi-W sprawie łupków bitumicznych. Na posiedzeniu nister Przemysłu i Handlu p. Olszewski, w odpo-Sejmu w dniu 19 maja b. r., referował pos. Szymań- wiedzi na interpelację, wniesioną przez pos. Dia-ski sprawę wyzyskania łupków bitumicznych, którą manda, przemówienie, mające na celu podniesienie to sprawę niejednokrotnie poruszaliśmy na łamach korzystnej działalności Amerykańskiej Misji teehnicz-naszych czasopism. „W Małopolsce — wywodził pos. nej i usunięcie obaw, wyrażonych w tej interpelacji Szymański — na przestrzeni 6.000 kilometrów kw. odnośnie do następstw mieszania się w nasze sprawy znajdują się złoża łupków bitumicznych, dające 300 naftowe czynników obcych w odnośnej polityce prze-kilometrów sześciennych łupku, o zawartości do 30% mysłowej silnie interesowanych i zaangażowanych, bitumu. Stanowi to ogromny kapitał narodowy. Po odpowiednich zabiegach, wydobyć z nich można eter, kopalnictwa węgla usługi Misji są nadzwyczaj ważne, gaz, koks oraz siarczan amonowy, a nawet parafinę Pod osobistą gwarancją członków Misji i jedynie za i popiół, z którego wyrabia się sztuczny kamień, pośrednictwem Misji Polska uzyskała od Niemiec W Angłji wydobywa się z tego materjał budowlany niezbędne materjały wybuchowe, bez których ko-w rodzaju cementu. Nasz łupek jest lepszy od szkoc- palnie węgla musiałyby zawiesić działalność, bo kiego. Nie przesądzając sprawy, czy wobec bogactwa o fabrykacji ich w kraju mowy niema. Powtóre jest naftowego w Polsce eksploatacja łupku się opłaci, przez Misję prowadzona ewidencja zapotrzebowań należy go bądź co bądź zbadać geologicznie i che- i najbardziej potrzebnych urządzeń i maszyn komicznie, a zwłaszcza ochronić od przejścia w ręce palnianych.

obcego kapitału. W imieniu Komisji Przemysłowo-    Wreszcie otrzymano wybitną i istotną pomoc

Handlowej mówca składa rezolucje, wzywające Rząd, członków Misji przy uzyskiwaniu kontyngentów wę-aby zarządził zbadanie łupków bitumicznych oraz gla z Górnego Śląska.

opracował ustawę o dobywaniu ich i przerabianiu.    Co się tyczy nafty, to w tej dziedzinie praca

wemu

Pozatem mówca poświęcił parę słów Państwo- Misji dopiero się niedawno rozpoczęła, jednakże i tu-Instytutowi Geologicznemu, który powstał taj dotychczas zostały przedstawione dwie prace: w maju zeszłego roku. Na czele jego stoi prof. Mo- badania statystyczne dla ustalenia polityki naftowej rozewicz, uczony dużych zasług. Nie docenia on i badania nad ustrojem władz górniczych. Członek jednak zadań, jakie Instytut ma spełniać w dziedzinie tej Misji p. Ferguson, bowiem był z ramienia Rządu, przemysłu, w postępowaniu zaś ze współpraćowni- z ramienia jednego ze Stanów Amerykańskich kon-kami prof. Morozewicz tak dalece ich zraził, że ci trolerem nad produkcją nafty w Ameryce, wyrazili mu votum nieufności. Te stosunki we-    Odnośnie do niebezpieczeństwa zaznajomienia

wnętrzne ujemnie odbijają się na pracach Insty- p. Fergusona z naszym przemysłem naftowym, tutu. Mówca apeluje do Ministra Handlu, aby te pomijając względy, które każą Rządowi mieć za-stosunki zbadał i uzdrowił, nie cofając się w razie ufanie do osoby p. Fergusona, obawa ta w grę wcho-konieczności nawet przed poświęceniem osoby prof. dzić nie powinna. Produkcja ropy naszej wynosi

Morozewicza.

niewiele więcej, niż jeden procent całej produkcji

St. K.

amerykańskiej. Ale sama produkcja amerykańska jest o wiele zamałą na pokrycie zapotrzebowania. W ostatnich latach cyfry przedstawiały się : 43 miljony ton wydobycia ropy i 48 miljonów ton spożycia, które wobec zmechanizowania całego życia ciągle wzrastają. Więc obawa konkurencji naftowego przemysłu amerykańskiego, którego zresztą, p. Ferguson przedstawicielem nie jest, w grę tu wchodzić nie powinna.

Jakkolwiek nie wątpimy, że jak całe wyjaśnienie p. Ministra, tak i przytoczone przez nas z jego przemówienia ustępy uważać można za dosfateczrią odpowiedź na interpelację posła Diamanda z punktu widzenia polityki zagranicznej, to jednak konkluzja z przytoczonych przez p. Ministra argumentów nie wydaje się dostatecznie uzasadnioną. Niewątpliwie bowiem, skoro amerykański przemysł naftowy nie może wydołać zapotrzebowaniu, to musi sobie szukać nowych terenów eksploatacji, a w tym poszukiwaniu starać się będzie opanować każdą odnośną placówkę. Na przejawy tych dążeń zwracaliśmy już uwagę, wychodząc z tego założenia, że amerykańskiemu olbrzymowi (takim jest amerykański przemysł naftowy w porównaniu z naszym), nie trudno będzie zmieścić tak malutki procent naszego w światowej produkcji ropy udziału w ramach interesów przemysłowców Nowego Świata.

Przegląd piśmiennictwa.

Opał gazowy w Zagłębiu Borysławskiem. Inż. Stanisław Szczepanowski omawiając w „Gazecie Wieczornej“ sprawę naszego gazownictwa naftowego w artykule pod przytoczonym nagłówkiem stara się spopularyzować niezaprzeczony dla każdego, kto się sprawami przemysłu naftowego interesuje, fakt, że rozwój naszego gazownictwa naftowego zasługuje na baczną uwagę, tembardziej, że nie tylko jest on dziełem twórczej myśli, ale i dlatego, że udział polskiej własności jest tu znacznie większy niż w reszcie przemysłu naftowego. Poniżej podajemy w streszczeniu wywody inż. Szczepanowskiego :

Produkcja gazów w Zagłębiu borysławskiem wynosi około 500 m. sześć, w minucie, czyli około 25 miljonów m sześć, w miesiącu.

Wartość opałowa metra kubicznego gazu przewyższa wartość opałową kilograma ropy, lub dwu kilogramów najlepszego węgla.

Wartość techniczna gazu jest stosunkowo jeszcze większa, uwzględniając zalety rozprowadzania rurociągami o stałym przepływie, zalety doskonałego spalania, taniość i łatwość obsługi.

Gaz produkowany przez Zagłębie borysławskie oszczędza zatem conajmniej spalanie 22.000 ton ropy lub 50.000 ton węgła miesięcznie. Prócz gazu spala się w Zagłębiu borysławskiem miesięcznie obecnie 7 do 10 tysięcy ton ropy, czyli więcej, niż produkuje całe nasze Podkarpacie poza Zagłębiem borysławskiem.

Gdyby jednak udało się powiększyć produkcję i wydajność gazów opałowych o jakie dziesięć miljonów metrów kubicznych miesięcznie (czyli o jakie 240 m. sześć, w minucie), to ustałaby zupełnie potrzeba dopalania ropą i Polska na cele eksportu miałaby miesięcznie o jakie 10 tysięcy ton produktów naftowych więcej.

Spalanie (jak obecnie) do 10 tysięcy ton ropy miesięcznie, przedstawia dla producentów stratę (licząc po 1800 marek za tonę), ośmnastu miljonów marek miesięcznie. Strata Polski w walucie eksportowej jest znacznie większa, gdyż ceny eksportowe są wyższe, wynosi ona około sześćdziesięciu miljonów marek miesięcznie. Roczna strata z lego powodu, uwzględniając mniejsze spalanie ropy w lecie, wyniesie około pół miljarda marek.

Niewątpliwie można przyjąć, że rozszerzenie opału gazowego w Zagłębiu borysławskiem i prawie zupełne usunięcie potrzeby spalania ropy jest rzeczą do osiągnięcia Należy jednak do sprawy gazów zastosować tę samą zapobiegliwość, tę samą kalkulację i te same zasady gospodarcze które zostały zastosowane do produkcji ropy.

Należy więc pamiętać, że tak samo, jak ropa dziś mało gdzie przychodzi, jako wybuchowa, samo-płynąca, tak samo uzyskiwanie, a jeszcze bardziej utrzymywanie trwałej produkcji gazów, wymaga wielkiej pracy, inwestycji i ciągłej staranności. Ta sama staranność i te same inwestycje i koszta ruchu, konieczne są przy instalacjach ujęcia i rozprowadzenia gazu.

Tymczasem zarówno w sferach przemysłowych jak i urzędowych pokutują jeszcze na wyczki czasów, kiedy (jak n. p. w r. 1908) sprzedawaliśmy gazy na opał kotła kopalnianego za 400 koron miesięcznie). Lekceważy się więc produkcję gazów, jako coś pobocznego, przy produkcji ropy, przychodzącego bez osobnych kosztów. Tymczasem praktyka życia codziennego poszła już dalej i dziś w Zagłębiu borysławskiem już dziesiątki szybów kalkulację ruchu i wydatki na robociznę i materjały opierają właśnie na produkcji gazowej, podczas gdy produkcja ropy stała się dla nich rzeczą poboczną.

Przy obecnych cenach gazów jednak, stanowczo się nie opłaci ponosić kosztów robocizny i robić inwestycje dla ujęcia gazów na szybach ojnałej produkcji gazów Z powierzchownej oceny sądzę, że z tych nieujętych i niepodczyszczanych szybów uchodzi dziś w powietrze eonajinniej 30—50 metrów ku-bieżnych na minutę, czyli 1,250.000 — 2,000.000 m. kub. w miesiącu. Przy podczyszczeniu lepszych z tych szybów a ujęciu wszystkich gazów, możnaby z tych niewykorzystywanych dziś szybów pokryć znaczną część deficytu opałowego Borysławia.

Aby to jednak nastąpiło, muszą przedsiębiorstwa spalające ropę, kalkulować rentowność własnych inwestycji gazowych, nie wedle bardzo niskich, obe-cznych cen gazu, ale wedle wartości opałowej gazu, przeliczonej na ropę, gdyż przez uzyskanie gazu, oszczędzą sobie spalania ropy. Również przedsiębiorstwa, pracujące w kierunku eksploatowania i rozprowadzania gazów, powinny być traktowane równorzędnie z przedsiębiorstwami produkującemu ropę, gdyż jedne i drugie ponoszą koszta robocizny, materiałów i t. p., wzrastające w tym samym „stosunku.

Zarządzenia Rządu polskiego, wydane w, ostatnich miesiącach, mające na celu podniesienie w wielkim stylu produkcji ropy przez przyznanie cen i warunków, dających impuls rozwojowy kopalniom, siłą

Od Redakcji. — Z 5 rysunkami

rzeczy rozszerzyć muszą swój wpływ też i na produkcję gazów naftowych. Związek ten w okolicach gazowych zachodnich będzie nieco luźny i będzie raczej miał tendencję przystosowania się do wartości opałowej węgla. W Zagłębiu borysławskiem natomiast związek ten będzie bardzo ścisły, bo każdy ujęty metr kubiczny gazu, oszczędzając spalenie kilograma ropy, da zwiększenie użytecznej produkcji o ten właśnie kilogram ropy.

Żywe tempo rozwoju jakie po ostatnich zmianach w państwowych władzach naftowych zaznaczyło się w przemyśle kopalnianym, siłą rzeczy rozszerzy się na przemysł gazów naftowych. W czasie niedawnej stagnacji, gdy niezorganizowana ekspedycja ropy i wadliwie idący eksport produktów odsuwały uzyskanie zapłaty za wyprodukowaną ropę w dość daleką i nieokreśloną przyszłość, przedsiębiorstwa kopalniane wolały raczej palić ropą, niż robić wkłady pieniężne w opał gazowy. To dziś ulegnie szybkiej zmianie, rozwój eksploatacji gazów powinien być szybki.

Oczywiście ceny gazów naftowych podlegną fluktuacjom odpowiednim i nastąpi zbliżenie ich do cen ropy, które jednak stanowić będą siłą rzeczy ich górną granicę. Jeżeli metrem kubicznym gazu można osiągnąć tę samą ilość ciepła co kilogramem ropy do 11.000 kaloryj, a będzie istniała tendencja, aby ropę zużyć na cele eksportowe, to za gaz zastępujący spaloną ropę, zapłaci się cenę choćby przybliżoną. Dla zwyżki cen gazów, powstanie z chwilą otwarcia dowozu węgla górnośląskiego, dalszy hamulec i cena gazu za 1 metr kubiczny, oczywiście na cele opałowe, nie utrzyma się na wyższym poziomie, jak cena dwu do trzech kilo węgla. Na razie ceny gazów osiągną poziom 50—80 procent cen ropy i to przypuszczalnie na dłuższy okres czasu.

Rozwój techniki gazowej otwiera jednak przed nami też dalsze horyzonty, mianowicie odciąganie z gazów lekkich benzyn, skraplanie i komprymowa-nie gazu na cele oświetlenia wagonów kolejowych jako też przeróbkę chemiczną.

„Przegląd techniczny“, Warszawa, Treść Nr. 20, z dnia 18 maja 1920 r. — Koss. A. S. Nasz przemysł chemiczny i warunki jego rozwoju (dokończenie). — Stosowanie w narzędziarniach małych obrabiarek precyzyjnych. — Związki i Stowarzyszenia techniczne, w tekście.

Treść Nru 21-go z dnia 25 maja 1920 r. — Domański Władysław. Elektrometalurgja stali. — Międzysojuszniczy Kongres Urbanistyczny w Londynie. Przegląd wydawnictw zawodowych. — Związki i Stowarzyszenia techniczne. — Z 2 rysunkami w tekście.

„Przemysł î Handel“. Warszawa. Treść zeszytu 21-go z dnia 20 maja b. r. Roman Woyczyński : Siły gospodarcze Niemiec przed wojną. — J. G.: Nowe taryfy kolejowe. — St. Fr. Kr.; Ulgi celne. — Kronika zagraniczna. — Dział informacyjny.

„Czasopismo techniczne“. Lwów. Treść zeszytu 9-go z 10 maja 1920 r. — K. Miłkowski: Największa osiągalna prędkość podnoszenia w parowych maszynach wyciągowych. — Sprawy publiczne. — Inż. J. Pruchnik: Kilka uwag w sprawie organizacji władz technicznych w Polsce. — Wiadomości z literatury technicznej. — Recenzje i krytyki. — Sprawy bieżące. Sprawy Towarzystwa.

Wiadomości bieżące.

NAFTA.

Nowe normy płacy w Zagłębiu Krośnieńskiem ustalone zostały na zasadzie zawartej w dniu 24 kwietnia umowy między pracodawcami a robotnikami. Minimalne płace dla poszczególnych kategorji za 8-mio godzinną pracę przedstawia się według tej umowy następująco: wiertacz egzaminowany . pomocnik szybowy . . .

trzeciak........

palacz egzaminowany . .

„ nieegzaminowany majster kowalski .... pomocnik „    ....

chłopiec *    ....

majster ciesielski .... cieśla.........

Mk. 50

33

20

33

26

50

33

20

50

33

chłopiec ciesielski.............

majster pompowy..............

pomocnik „    ..............

chłopiec „    .............„

Obsługacz maszyn elektrycznych egzam. . .    „

nieegzam. „

20

40

24

20

33

26

v    v    n

robotnik placowy wyżej lat 18

*    » niżej „    „    ......„20

Stróże, o ile robią po 8 godz, dostają 700 Mk. miesięcznie, pracujący zaś przez 12 godz. 1.050 Mk.,

24

furmani kopalń. 1.100 Mk. Szoferzy otrzymują wynagrodzenie według umowy.

Dodatki familijne ustanawia się jak następuje : Robotnik mający 1 dziecko otrzym miesięcz. Mk 30

« 45 « 60 » 75

»    5    „ w    „    90

Dodatki wypłacane będą z dołu raz na miesiąc. Dodatkami objęte są dzieci do lat 14.

Metrowe otrzymują wiertacze według następujących norm.

za każdy wywiercony metr od 0 m. do 300 m. po Mk. 2 »    »    »    » 300 „    500 „    „    „ 3    ‘

*    «    « ponad 500 „    „

Pierwszy i drugi pomocnik wiertacza otrzymuje 50°/₀ metrówki, trzeci 50°/o metrówki pomocnika

Metrowki przyznaje się też kowalom i ich pomocnikom, obsługującym szyby w wierceniu, a to według taryfy dla majstrów, względnie pomocników wiertniczych. Jeżeli jedna kuźnia obrabia więcej wierconych szybów, zalicza się kowalom metrówkę wedle przeciętnej z danych szybów.

Palaczom kotłów parowych przyznaje się metrówkę w/g norm pomocników wiertniczych, obliczoną przy kilku szybach jak wyżej.

Cysternowe przy tłokowaniu ma wynosić dla

Mk. 30

CO CO O CO O CD

gazolina,

w baryłkach po 40 galionów

34,762.790    —    1,700.000

36,876.160    —    2,400.000

49,020.966    14,870.028    3,400.000

67,870.153 17,134.400 4,950.000 85,000.000 20,000.000 6,146.000 92,700.735 19,685.667    7,500.000

smary,

wiertaczy (majstra tłokowego) za każdą wytłoko-waną cysternę: do 15-tu cystern

za każdą dalszą.............. 2

Pomocnicy i palacze otrzymują połowę tej pensji Palacze, którzy oprócz 2 kotłów obsługują jeszcze dynamomaszynę, pompę lub motor, stojące pod jednym dachem, otrzymują 60 Mk. — miesięcznie dodatku.

Kopalnia wtnna dać zasadniczo pracownikom pomieszkanie, światło i opał w naturze. Ryczałt miesięczny za mieszkanie wynosi dla żonatego 70 Mk., dla kawalerów powyżej lat 18, nie mieszkających przy rodzinie Mk. 40, mieszkających przy rodzinie Mk. 20. O ile robotnik z mieszkania przydzielonego korzystać nie zechce, a własnego domu nie posiada, nie może żądać ryczałtu za mieszkanie. O ile posiada własny dom i przydzielonego mieszkania przyjąć nie chce, otrzyma połowę ryczałtu.

2 członków jednej rodziny razem mieszkających i pracujących w tem samem przedsiębiorstwie, nie może równocześnie pobierać płatnego ryczałtu mieszkaniowego.

Opał otrzymywać będą: robotnicy żonaci 3.000 kg. węgla lub 5.000 kg. drzewa twardego, o ile możności suchego, rocznie, kawalerowie połowę tych ilości. Na wypadek gdyby kopalnia nie mogła dostarczyć tych świadczeń w naturze, obowiązana będzie zapłacić ryczałt po cenach składowych miejscowych.

Naftę robotnicy otrzymywać będą, w ramach przydziału P. U. N. Zasadniczo jednak, żonaci po 4 kg., a kawalerowie po 2 kg. miesięcznie przez czas zimowy (od 15/X do 15/IV.); za czas letni połowę.

Co do soboty, to uchwalono robotnikom, którzy pracują 6 godzin płacić za 8 godzin, zaś tym, którzy przepracują 8 godzin, płacić za 11 godzin.

Olbrzymi wzrost zapotrzebowania benzyny w Stanach Zjednoczonych Ameryki Półn. stoi w ścisłym związku z rozwojem tamtejszego automobilizmu. Ponieważ jednak objawy te nie idą w tempie równomier-nem, więc Stany Zjednoczone stoją wobec możliwości wielkiego braku środków pędnych w najbliższym czasie. Następujące liczby, ogłoszone w urzędowych organach amerykańskich dadzą pojęcie o faktycznym stanie rzeczy.

W roku 1919 wytworzono 351,500.000 litrów (92,700.000 baryłek) gazoliny, czyli o 9°/₀ więcej niż w roku ubiegłym. Ilość ta mniej więcej pokryła zapotrzebowanie. Wobec jednak przewidywanego, na mocy ścisłych obliczeń szalonego wprost rozrostu fabrykacji automobilów w roku 1920, (podają cyfrę 8,675,000 automobili mających być wkrótce w użyciu), byłoby potrzeba w bieżącym roku około 100,000.000 baryłek, nie licząc 10,000.000 baryłek potrzebnych na wywóz. Stanowiłoby to nadwyżkę gazoliny 17,000.000 baryłek, co by odpowiadało nadwyżce 70,000.000 baryłek ropy w stosunku do roku ubiegłego. jeżeli przyjmiemy, że z ropy otrzymujemy przy przeróbce 25% gazoliny.

Następująca tabelka wykaże nam rozwój produkcji benzyny i automobili za ostatnie sześciolecie:

automobile

Co zaś do gatunków wyprodukowanych wozów, to zadziwiającą jest ilość automobili luksusowych W roku 1919 wartość wyprodukowanych wozów luksusowych wynosiła 1.399,283.000 dolarów, zaś wozów ciężarowych 408,312.000.

Budowa angielskiej floty cysternowej. Anglicy, nie posiadający w swym własnym kraju prawie żadnych źródeł naftowych, nie tylko, że zagarnęli już pod swój wpływ niemal całą produkcję światową, ale mają zamiar w najbliższej przyszłości uczynić to samo i z handlem naftą. W Londynie zawiązało się niedawno osobne cysternowe towarzystwo „Tankers Ltd“, do którego prócz sfer finansowych należą wszystkie ważniejsze firmy naftowe. Przy obecnem, niczem nienasyconem zapotrzebowaniu ropy i jej produktów pochodnych, oraz ogólnie panujących brakach środków transportowych i komunikacyjnych, rzecz jest bardzo na czasie i stworzenie silnej floty cysternowej w najbliższym czasie nie tylko, że przyniesie towarzystwu olbrzymie zyski, ale uczyni Anglję wszechwładną panią i w tej dziedzinie.

Dostawę ropału dla marynarki amerykańskiej na bieżący rok obliczono na IV2 miljona baryłek. Cena będze o 75 do 90% wyższą niż w roku ubiegłym.

Trzy cysternowe wielkie parowce amerykańskie z naftą i benzyną przybyły w ostatnich tygodniach do Hamburga.

Nową metodę opalania parowców ropałem zastosowano na próbę w Norwegji na okrętach rybackich, jak twierdzą pisma skandynawskie z bardzo pomyślnym skutkiem. Palenisko tego nowego systemu przedstawia w porównaniu z dotychczas w użyciu będącemi wielorakie korzyści : 1) jak tylko maszyna zostaje wstrzymaną, automatycznie przerywa się dopływ ropału do paleniska, 2) w przeciwieństwie do systemów dawniejszych, niema niebezpieczeństwa eksplozji, 3) czyszczenie palnika odbywa się bardzo szybko i bardzo prostą jest jego manipulacja, 4) podgrzewa się go powietrzem lub parą, albo też równocześnie i jednem i drugiem, 5) cena opału jest dużo mniejszą (dla danego próbnego parowca wynosiła 81 koron norwegskich na 9 węzłów), stanowi około 30% oszczędności w porównaniu z węglem, a około 50% zysku na przestrzeni i tonażu. Wobec tych wszystkich korzyści, jednorazowy wydatek na wbudowanie rezerwoarów na ropał do komór węglowych, bardzo prędko zostaje pokrytym, (przy rybackich parowcach przeznaczonych do połowu wielorybów i fok, wydatek ten odpada, ponieważ posiadają one i tak dostateczne rezerwoary na oleje).

W Australji przystąpiono do budowy 15 stalowych okrętów, o pokładzie zamkniętym, o tonażu wynoszącym przeciętnie 6.000 ton. Budowa kotłów i palenisk będzie dostosowaną zarówno do opału ropałem jak i węglem, a same parowce przeznaczone do transportu ropy. Trzy okręty już są na ukończeniu, koszt każdego z nich będzie wynosił 155.000 funtów szterlingów, a wszystkie mają być ukończone za 2¹/a lat.

Norwegja zamówiła w Anglji dziesięć nowych parowców dla swego rządu, z których 9 ma być przystosowanymi do opału ropą.

Marynarka handlowa amerykańska posiadała przed wojną zaledwie 1% parowców opalanych ropą. Dziś stosunek ten jest 15%. Na 720 nowych okrętów znajdujących się w budowie 636 parowców będzie opalanych ropą, a także wszystkie dawniejsze nie-

w samo-

Ponieważ pożar powstał w miejscu całkiem odosobnionem, w którem już nikt nie pracował i w którem nigdy nie było gazów, przeto zachodzi obawa, że został on może podłożony przez jakieś zbrodnicze ręce. Szyb zamknięto szczelnie celem zduszenia ognia, W głębi ziemi słychać huk od palących się gazów.

Na szybie tym pracowali górnicy narodowości polskiej. Należy on do kompleksu szybów karwiń-skich, a węgiel zeń wykopany odchodził do Polski. Praca produktywna będzie przerwana na czas dłuższy.

Jako ciekawy zbieg okoliczności należy zanotować, że omawiana katastrofa w Suchej przypada dokładnie w rocznicę pamiętnej, a tragicznej katastrofy w Łazach*).

mieckie parowce Oprócz niejednokrotnie już tu wykazywanych korzyści z powodu różnicy w cenie, w tonażu itp. tych dwóch materjałów opałowych, przybywa jeszcze trzeci bardzo ważny czynnik, a mianowicie oszczędność na obsłudze. I tak, parowiec cysternowy o tonażu 5.Ü00 ton, potrzebuje przy węglu 16 ludzi, a przy ropale 12-tu, zaś parowiec o 10.000 fon pojemności ładunkowej zamiast 27 ludzi zajętych przy obsłudze maszyn potrzebuje tylko 18.

Nowy transport amerykańskiej benzyny przybył do Czeeho-słowacji na łodziach cysternowych z Hamburga. Obecnie na stacji przeładowczej firmy Fanto w Nestomicacb odbywa się przetransportowywanie benzyny do wagonów cysternowych, celem rozsyłki do wszystkich czeskich rafinerji.

Ropa w Alzacji. Według doniesienia dzienników francuskich uzyskano we wschodniej części terenów naftowych Pechelbronn w Alzacji i Lotarynoji W ostatnio głębionym otworze ropą, której dzienna produkcja z tego otworu wynosi 60 ton dziennie. Całą produkcję Pechelbronnu podają na 20 cystern dziennie, (r).

Zapasy ropy na Kaukazie wynosić mają według notatki „Petroleum“, opartej na urzędowem donie sieniu 4 miljony ton. Ogromny przyrost zapasów tłómaczyć należy trudnościami transportowerni. Wywóz przez morze Kaspijskie ustał bowiem zupełnie, a odbywa się obecnie jedynie na Batum zapomocą istniejącego rurociągu i zapomocą taboru złożonego z około 800 cystern. (x).

Występowanie ropy w Argentynie stwierdzono w październiku 1918 w głębokości 608 m. na polu naftowem, odległem około 100 km od Neuquen, a około 1.400 km od Buenos Aires. (x).

W Czarnogórze utworzyło Holenderskie Tow. naftowe syndykat do eksploatacji tamtejszych źródeł naftowych. Tow. to otrzymało koncesję na eksploatację jeszcze w roku 1914, a obecnie zabiera się do iutenzywnej pracy, gdyż źródła obfitują w dobry i bogaty materjał.

„Zjednoczenie Brutowców Małopolski“ powstało nowo jako organizacja krajowego kapitału brutto-wego. Dyrekcję jego stanowią: Dr. W. Krzysztoń z Drohobycza, Wł. Markowski z Borysławia, Dr. Ja-kób Zasławski i Dr. H. Grünhaut z Drohobycza oraz inż. J. Lewicki z Borysławia.

Meksykańskie Tow. Naftowe zamówiło sześć cysternowych parowców, każdy o tonażu 10.600 ton za cenę 12,500.000 dolarów. Wszystkie mają być w ciągu roku od dnia zamówienia dostarczone.

W Niemczech na Zgromadzeniu Narodowem wystąpiono z ostrą krytyką wobec rządu, który miał rzekomo niemal cały handel ropą i jej produktami oddać w ręce Niem. Ameryk. Tow. Naftowego (Deutsch-Amerikanische Petroleum A. G.) — przez udzielenie T-wutema koncesji ria pokrywauie przez przeciąg 10-eiu najbliższych lat 74% zapotrzebowania niemieckiego importu nafty, a 50 — 60% innych oleji mineralnych, nie żądając w zamian żadnych rekompensat.

Wniesiono również interpelację w sprawie za-kupna przez rząd benzyny, po cenach znacznie droższych, z pominięciem ofert korzystniejszych.

WĘGIEŁ.

Utworzenie Centralnego Zarządu czesko-słowackich państwowych zakładów górniczych i hutniczych. Zarządem czesko-słowackich państwowych zakładów górniczych i hutniczych zajmowała się dotychczas sekcja górniczo-hutnicza ministerstwa robót publicznych w Pradze. Obecnie mają być oddziały XXIII. a) i b) tej sekcji jakoteż biuro sprzedaży produktów górniczo-hutniczych wyłączone z niej i złączone dzielny oddział Ministerstwa, który ma nosić nazwę „Zarząd główny państwowych zakładów górniczo-hutniczych“ i podlegać wprost ministrowi robót publicznych.

Do działu górniczo - technicznego „Zarządu gł. państwowych Zakładów górniczo-hutniczych“ należeć będą sprawy ogólne i organizacyjne, techniczne, kosztorysy i kredyty, studjowanie ulepszeń na polu górniczo - technicznym itp., dział zaś hutniczo* techniczny spełniałby podobne zadania w zakresie państwowych zakładów hutniczych.    (mb).

Produkcja węgla kamiennego i brunatnego w Polsce. Ministerstwo Przemysłu i Handlu komunikuje: Produkcja węgla kamiennego w Zagłębiu Dąbrów-skiem wynosiła w lutym 425.081 ton, w marcu 324.482 ton, ilość zatrudnionych robotników w lutym 30.115, w marcu 29 947; w Zagłębiu Krakowskiem w lutym 114.832 ton, w marcu 112 290 ton, ilość robotników zatrudnionych w lutym 9.593, w marcu 9.747, w kopalni Silezia w lutym 12.798 ton, w marcu 13.089 ton, ilość zatrudnionych robotników w lutym 1.290, w maren 1.282.

Produkcja węgla brunatnego w b. Kongresówce wynosiła w lutym 20.564 ton, w marcu 16.624 ton, ilość zatrudnionych robotników w lutym 1.444, . w marcu 1.523. Produkcja węgla w Zagłębiu Stani-sławowskiem w Małopolsce wynosiła w lutym 836 ton, w marcu 1.026 ton, ilość zatrudnionych robotników w lutym 206, w marcu 200. Do ilości węgla w Zagłębiu Krakowskiem doliczyć należy 10.923 ton węgla, które pozostały z dawniejszych czasów.

Pożar szybu w Górnej Suchej. We środę dnia 19 maja o godzinie 10 wieczorem na szybie „Franciszka“ w Górnej Suchej, wybuchł w szybie pożar podczas zmiany popołudniowej i wjazdu zmiany nocnej. Pożar wybuchł w miejscu gdzie na szczęście nie było gazu, i nikt tam nie pracował, więc obeszło się bez ofiar w ludziach, wydobyto nawet konie z pod ziemi. Górnicy powracający z pracy z pod szybu przechodzili już przez chodniki pełne dymu. Na stępnie spowodował pożar eksplozje, które wybuchały jedna za drugą. Na drugi dzień o godzinie 5 rano nastąpiła straszna detonacja w szybie a za nią wybuchły kłęby dymu i płomienie ognia przez szyb wiatrowy.

*) Czas. Górn.-Hutn. Nr. 5 1919.

N,

Ceny węgla w Cieszyńskiem. Ponieważ na szlaku

W Niemczech przystąpiono do rozwiązania i li' kolei koszycko-bogumińskiej podniesiono z dniem kwidacji całego szeregu wojną spowodowanych towa-16 maja 1920 r. taryfę przewozu na węgiel i t. p. rzystw, central, urzędów zakupu i rozdziału itd. Na o 150%, ustala się na obszarze cieszyńskiego Powia- 20 takich ostatnio ogłoszonych, w likwidacji się znaj-towego Urzędu gospodarczego następujące ceny sprze- dujących instytucji, dwie dotyczą przemysłu i rozdziału dąży za węgiel : za węgiel ze składu 54 Mk 7 fen., za węgiel w koszach lub workach 57 Mk 27 fen.

papy ogniotrwałej oraz teru.

Towarzystwo przemysłu gazowniczego, powstało Węgiel amerykański i angielski dla Francji. Anie- świeżo we Wiedniu, sfinansowane przez tamtejsze ryka wysyła obecnie do Francji miesięcznie 200.000 banki i instytucje przemysłowe o kapitale zakłado-ton węgla. Węgiel ten kosztuje konsumenta we Francji wym 1 miljona koron. Zakres działania tégo towa-około 450 fr., podczas gdy przed wojną cena węgla rzystwa obejmuje konstrukcję i budowę całych urzą-wynosiła 30 fr. za cetnar metr. Odbiorcy przedkła- dzeń generatorowych, urządzeń do gazowania bez dają węgiel amerykański nad angielski. Z Anglji wy- pozostałości wszelkiego rodzaju materjałów palnych, nosi miesięczny transport do Francji miljon do pół- celem wytwarzania gazu generatorowego, gazu wod-tora miljona ton. Tona wypada na 400 fr. Niemcy nego, gazu pół-wodnego oraz podwójnego, dostarczyły w miesiącu kwietniu Francji 300.000 ton.

Przywóz węgla i koksu do Polski za luty wynosi : na różnych dworcach i torach koleji niemieckich

w myśl rozporządzenia niem. ministerstwa ruchu,

Opłata za wagony frachtowe stojące podczas strajku

ton

Z Górnego Śląska węgla i koksu ....    245.692 nie zostały pobrane.

Z Śląska Cieszyńskiego :

do zakładów położonych na wschód

od linji Wisły..........

do zakładów na zachód od linji Wisły do linji demarkacyjnej na Śląsku Cieszyńskim....... .

z szybu Postęp do Trzyńca ....

„Polskie Towarzystwo Handlowe T. A.“ w Krakowie otrzymało zezwolenie rządu na powiększenie ka-35.302 pitału akcyjnego o 21,000.000 marek, przez wydanie 150.000 sztuk akcji na okaziciela wartości nominalnej 140 marek.

33.265

2.140

Razem węgla*) „ koksu

Z ruchu robotniczego. W ostatnich dniach maja miała się odbyć w Sanoku konferencja salinarzy 70.708 i nafciarzy Małopolskich. Przedmiotem obrad miały 14.864 być warunki pracy i płacy, aprowizacja, organizacja zawodowa i t. p.

Nowe ceny żelaza w Czechach. Od kwietnia b r. obowiązują w Czechach następujące ceny żelaza dla krajowego zapotrzebowania :

cena zasadnicza żelaza sztabowego koron czeskich 360 za 100 kg. (w lutym K 260);

cena zasadnicza żelaza w taśmach i drutu koron czeskich 400 za 100 kg. (w lutym K 290).

Koks górnośląski. Od paru miesięcy przemysł nasz otrzymuje pewne ilości koksu górnośląskiego, który powinienby stanowić bardzo znaczną pomoc dla naszych wielkopiecowych zakładów. Niestety jednak tak nie jest, gdyż przesyłany nam przez Niemców koks jest w tak złym gatunku, że nie nadaje się do wielkich pieców. Koks górnośląski był zawsze miększy od karwińskiego, jednak przed wojną był najzupełniej zdatny do celów metalurgicznych, czego najlepszym dowodem jest, że używały go z dobrym wynikiem wszystkie wielkie piece na Górnym Śląsku. Obecnie przesyłany nam koks jest źle wypalony i do tego stopnia miękki, że z zupełną łatwością

daje się kruszyć w palcach, analiza zaś wykazuje    Ze względu na niesłychany wzrost kosz-

przeciętną zawartość popiołu około 16% i ok 15%    ,    .    , . ,

lotnych części    to w druku i papieru, ktoreyo przydziału mimo

Jedna z hut próbowała używać go z braku przeszło 6-cio miesięcznych starań od odnoś-karwińskiego, jednak w bardzo prędkim czasie bieg wielkiego pieca zupełnie został zepsuty, otrzymany zaś surowiec był niezdatny do użytku. Dalsze próby zmuszeni jesteśmy podnieść z dniem 1-go

wykazały, że nie daje się on mieszać z koksem kar- CZerwca 1920 prenumeratę naszych Czaso-wińskim w proporcji większej mz 10 do 15%, choc .    .    ' t

i ta proporcja wpływa już ujemnie zarówno na bieg pism na Mk. 180 rocznie (Mk. 100 półrocznie,

pieca, jak i na gatunek surowca. Koks ten dałby się za§ cenę pojedynczego numeru na 10 Mk. używać w tych wypadkach, gdzie nie potrzebuje wytrzymywać dużego ciśnienia, n. p. w kuźniach, dla motorów i t. p., mógłby więc zastąpić tam odpowiednie ilości koksu karwińskiego, który przez to samo byłby zwolniony dla celów hutniczych.

OD WYDAWNICTWA.

nych władz dotychczas nie zdołaliśmy uzyskać,

Table de matières.

Ogólne.

Spółka akcyjna „Gasolina“. Pod powyższą nazwą zawiązana we Lwowie spółka akcyjna, uzyskała zatwierdzenie swego statutu ze strony rządu, jak o tern donosi „Monitor Polski“ w nr. 109 z dnia 17 maja b. r.

mainie.

*) W tern węgla gazowego 2t.38a ton.

Revue de pétrole du 1 Juin 1920.

L’ ozokérite, cire fossile sur l’ile de Czeleken.

La situation présente de l’industrie de pétrole en Rou-

La production mondiale de pétrole.

Le marché de petrole et de ses produits.

Statistiques.

Compte rendus et communiqués,

Bibliographie.

Tables comparatoires des poids et mesures étrangers. Chronique.

Table de matières.

Energiczny inżynier górniczy

(Polak) obecnie na wielkiej kopalni węgla w środkowych Czechach, zmuszony opuścić Czechy, przyjmie odpowiednią posadę w kraju. Włada językiem' polskim, niemieckim, czeskim i częściowo francuskim; posiada 6-letnią praktykę przy węglu zamiennym. Łaskawe szczegółowe zgłoszenia podać pod Nr. 1068 do administracji.

W*

INSTYTUT BADAN

NAUKOWYCH I TECHNICZNYCH „METAN“ SPÓŁKA Z OGR. ODP.

WE LWOWIE, ULICA LEONA SAPIEHY L. 3

Urządzenia do ekonomicznej

DZIAŁ PATENTOWY: Urządzenia do rozdziała emulsyj ropnych metodami perjodyczną lub ciągłą. — Urządzenia do wyrobu gazoliny metodą absorpcyjną, destylacji ropy.

DZIAŁ LABORATORYJNY: Analizy materjałów opałowych, gazów ziemnych, ropy etc.

1013—24

DZIAŁ REDAKCYJNY : Wydawnictwo miesięcznika „PRZEMYSŁ CHEMICZNY“.

1064

Do sprzedania z wolnej ręki

OBJEKT FABRYCZNY

koło Krosna (Małopolska)

obejmujący 5 morgów terenu, położonego koło toru kolejowego, z instalacją gazową do opalania kotłów, ze zabudowaniami murowanymi, ogrodzony murowanym parkanem i z warstatem mechanicznym.

Informacji udziela inź. Eryk Cienciała, Jedlicze.

Ogłoszenie rozprawy ofertowej.

Celem zabezpieczenia budowy magazynu solnego przy szybie „Kościuszko“ dla Zarządu żupy solnej w Wieliczce, rozpisuje się niniejszem publiczną rozprawę ofertową.

Koszta budowy obliczono na 510.000 Mkp.

Postanowienia dotyczące wnoszenia ofert, warunki licytacyjne oraz plany, można przejrzeć w podpisanym Zarządzie.

Należycie ostęplowane oferty mają być wniesione w zapieczętowanych kopertach z napisem: „Oferta N. N. na budowę magazynu solnego w Wieliczce“ najpóźniej do godziny 11-tej przed południem dnia 9-go czerwca 1920 do Zarządu żupy solnej w Wieliczce.

Otwarcie ofert, przy którem oferenci mogą być obecni, nastąpi tegoż dnia w biurze Naczelnika Zarządu o godzinie 11-tej przed południem.

Wadyum w wysokości 5% oferowanej kwoty ma być dołączone do oferty lub złożone w kasie Zarządu, a kwit depozytowy dołączony do oferty.

Oferty wniesione po upływie terminu, nie na przepisanych formularzach lub też nie odpowiadające warunkom licytacyjnym, nie będą uwzględnione.

Nadmienia się, że o wyniku tej rozprawy ofertowej, rozstrzygać będzie Dyrekcja państwowych Zakładów salinarnych w Krakowie i że tylko ci oferenci mogą być uwzględnieni, którzy wykażą w sposób wszelką wątpliwość wykluczający swą techniczną i finansową zdolność do wykonania tej budowy, następnie, że Dyrekcji Państwowych Zakładów salinarnych przysługuje prawo dowolnego wyboru między oferentami lub też nieuwzględnienia żadnej z wniesionych ofert.

Wieliczka, dnia 26-go maja 1920 r.

Zarząd żupy solnej.

1067

;l

Ink, S. Barącz.

••

TOWARZYSTWO WYDAWNICTW ZAWODOWYCH

SP. Z OGR. ODP.

TEWUGE

SP Z OGR. ODP.

posiada na składzie głównym w Krakowie, ul. Jagiellońska 5

Telefon 2431

WYDAWNICTWA :

Górnictwo, H. Kondratowicz T. I........................

T. II........................

Borysław, Studium geologiczne, Dr. J. Grzybowski z 7 mapami..........

Monografia Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II. i IV. z mapami . .

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski ............

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Romuald Rosłoński . ........

Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krak., Dr. Artur Benis Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi )

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw................

»    »    „    „    „    brosz................

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych, F. Jastrzębski . . .

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) ....    .....

II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 ................

Memorjał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie..........

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14........... .

Woda w przyrodzie i górnictwie .......................

Podsadzka płynna..............................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha .........

Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze (z ilustr.), Dr. K. Tołwiński Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustr.), prof. górn. Karol Miłkowski Początki opieki socyalnejrobotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erw. Windakiewicz Płace robotników według systemów amerykańskich Artur Benni (wyczerpane) . . . Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbrowskiem, St. Czarnocki Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem

1904, 1905 i 1906, Wł. Choroszewski i J. Hofman ..........

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz.........

Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman.....

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch .................

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła, Dr. W. Petraschek .

W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet.............

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .................

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) Dr. Leon Rymar wydanie na kredowym papierze

zwycz. brosz. . .

w r.

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak, brosz,

Przemysł produkcyi ropy wobec projektowanej noweli naftowej .

Znaczenie solanki dla wytwórczości soli, inż. Erwin Windakiewicz . . . • . . .

0 złożach węgla brunatnego w Galicyi i Polsce, inż. Edward Windakiewicz . . . .

Nasz przemysł naftowy w rozrachunku z Austrją, Dr. Alfred Kohl........

Przyczynek do Geologji Ks. Cieszyńskiego, Karol Buzek............

Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce, Dr. K. Tołwiński ..........

Przemysł żelazny w Królestwie Polskiem, Julian Hofman............

Myśli do ustawy górniczej, inż. Roman Brzeski    .............

Przegląd obszarów naftonośnych Karpat Polskich wraz z mapą, Dr. J. Grzybowski .

1020

Do powyższych cen dolicza się 10% dodatek drożyźniany.

Mk.

15 -

24

60

56 —

35*—

co es

210

7*—

1-40

1*96

1*20

1*20

1*75

1-75

1-75

1-

1*12

7*—

3*—

5*—

5*—

11*—

4*—

8*—

3*50

-*10

7*-

35*—

2*—

3-50

4*50

6*—

1*—

7*—

40 —

TEWUGE dostarcza wszelkich dzieł zawodowych i technicznych z literatury polskiej’ francuskiej, angielskiej, niemieckiej i i.

ft

fi

ft

[t

tj

[9

[f

A.

Nakładem Towarzystwa Polskich Wydawnictw Górniczych TEWUGE, Spółki z ogr. odp. — Redaktor odpowiedzialny : Stanisław Kamiński. — Drukarnia Związkowa w Krakowie Mikołajska 13, pod zarządem J. Dziubanowskiego.

1059

1058

1061

Dyrekcja Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie

poszukuje dla Oddziału maszyn samodzielnego

Konstruktora maszynowego

z ukończoną szkołą przemysłową i dłuższą praktyką.

Zgłoszenia pisemne z curr. vitae, odpisami świadectw szkolnych i zajęć w praktyce wraz z podaniem warunków, wprost do Dyrekcji.

Posada do objęcia zaraz. — Aprowizacja i mieszkanie zapewnione

Dyrekcja Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie poszukuje

TECHNIKA z ukończoną szkołą przemysłową i kilkole-letnią praktyką w dziale budowlanym.

Zgłoszenia pisemne z curr. vitae, odpisami świadectw szkolnych i zajęć w praktyce wraz z podaniem warunków, wprost do Dyrekcji. Posada do objęcia zaraz. — Aprowizacja i mieszkanie zapewnione.

Inżynier F.Ewig

wydawca map kopalń naftowych przenosi swe biuro

do Drohobycza.

Cały szereg map traktujących w pierwszym rzędzie zachodnią Małopolską, przygotowuje się do druku.

Uprasza się przeto P. T. Przemysłowców naftowych w ich własnym interesie o dostarczenie wydawcy bliższych dat o kopalniach, szybach, rurociągach, zbiornikach, rafinerjach itd. we formie szkiców.

Dla pól naftowych wystarczy wymienienie parcel.

■*

1055—3

TOWARZYSTWO AKCYJNE

FABRYKI MASZYN I WAGONÓW L. ZIELENIEWSKI

W KRAKOWIE, LWOWIE I SANOKU

zawiadamia, że otworzyło nowy dział budowy fabryk* i wszelkich urządzeń słu-

służących do przeróbki:

węgla kamiennego, węgla brunatnego, torfu, łupków, ropy, gazu ziemnego i wszelkich innych materjałów palnych.

Aby zapewnić sobie pierwszorzędne metody i patenty Towarzystwo nabyło od firm

JULIUS PINTSCH A. G. Berlin i JULIUS PINTSCH Wiedeń generalną licencję na fabrykację i generalne przedstawicielstwo tych firm.

Równocześnie poleca Towarzystwo dotychczasowe działy, a mianowicie:

budowę maszyn, pomp, kotłów parowych, mostów żelaznych konstrukcji, wagonów i surowych odlewów.

OGŁOSZENIE.

PolskieTowarzystwo handloweT.A.

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

przeprowadza

na mocy upoważnienia Wydziału górniczego Komisyi Rządzącej wszelkie trans-akcye przy odbiorze

węgla,

na podstawie urzędowych przydziałów ze wszystkich kopalń, a mianowicie:

Jawornickiego, Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, kopalni węgla Compagnie Galicienne de

Mines w Libiążu.

—**'r';A