CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO ,

WYCHODZI 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA.    W

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor zast. Stan. Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witold Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Prof. Dr. Stefan Kreutz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marjan Szydłowski.

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Rocznie . . Mk 180-—.

Cena pojedynczego numeru . . Mk 10-—. — Za granicą 90 fr. rocznie.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcji i Administracji: w Warszawie, Bielańska 18, w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Fabryczna przeróbka karnalitu w świetle nauki

0 Strzelce zapomocą ciekłego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem

Rys statystyczny kopalni w Zagłębiu Krakowskim za rok 1919 zestawił według dat Krakowskiego Koła Związku Przemysłowców Górniczych

Fabryczna przeróbka karnalitu w świetle nauki

napisał Dr. Zygmunt Rożen.

(Ciąg dalszy).

Chlorek magnezu może zatem tworzyć 5 stałych modyfikacji, a mianowicie :

Mg CI2 .12 H2O, Mg CI2.8H2O i Mg CI2.6H2O poniżej, tudzież Mg CI2.6H2O, Mg CI2.4H2O i Mg CI2.2HaO powyżej 0° z granicami egzystencji, zaznaczonemi przez punkty przejścia : D, É, F i G.

Powyżej temp. 182° nasycony roztwór chlorku magnezu rozkłada się, wydzielając wolny HCl, mianowicie według wzoru : 2 MgCla. 2Hi0^2 MgCl (OH) + 2HC1.

czalności składa się tylko z dwu odcinków, a mianowicie :³)

/Iojó /fio/eAvî flC/ » JOOd.o

K0

/)

T1J° O»

Jo-

7~f/P/Jeraturs ■ rtp’J ÛÿJgrjm rotyvjzczs/nosa /fC7 w wodz/p/n/ędzy-ft?v+/&°

MO*

?5t>'

W*

Badania w wyższej temperaturze musiałyby się zatem odbywać w naczyniu zamkniętem, pod ciśnieniem. Wyniki takich badań nie są jednakże w bezpośrednim związku z naszem zagadnieniem, przyjęte zaś granice temperatur są — jak już wspomnieliśmy — dla syntezy, względnie rozkładu karnalitu w technice, jakoteż w warunkach możliwych w przyrodzie najzupełniej wystarczające.

Odcinek Al wyraża stany równowagi między lodem a KC1, w granicach od 0° do —11*1°; odcinek zaś IK wyraża stany równowagi między wodą a KC1, w temperaturach od —111° do +182°, Czyli że A I jest krzywą krzepnięcia wody w obecności KCl, IK zaś krzywą rozpuszczalności KC1 w wodzie. Punkt I, w którym krzywa krzepnięcia i krzywa rozpuszczalności przecinają się, jest punktem poczwórnym bez-zmiennego systemu²) : lód, sól, roztwór i para wodna. W tym punkcie temperatura, prężność pary i koncentracja komponentów t. j. skład chemiczny roztworu są najzupełniej określone. Punkt kryohydra-tyczny (lód 4* stały KC1) znajduje się zatem w temperaturze —11*1°, a stosunki ilościowe mają się tu jak następuje :

KO : H2O = 1 :16,83 wzgl. 5,94 KO : 100 H2O.

Od punktu I rozpuszczalność KO rośnie w sposób ciągły z temperaturą, co wyraża się prostą IK i wreszcie w temper. 182° mamy roztwór nasycony o zawartości : 19,3 KO : 100 H2O.

Tu mamy zatem tylko jeden punkt przejścia I, który jest zarazem punktem kryohydratycznym,

Przechodząc do drugiego układu dwuskładowego: KC1,H20, już z góry zaznaczyć musimy, że tu stosunki równowagi są w porównaniu z poprzednim systemem znacznie prostsze; KCl nie tworzy bowiem żadnych wodzianów i dlatego krzywa jego rozpusz-

Chcąc na podstawie tych dwu układów dwu-składowych wyrazić graficznie różne stosun¹*' ilościowe dla 100 H>0 : a MgCk : b KC1, czyli stu: ki równowagi układu trój składowego, ustawiamy za wzorem V’Hoffa poprzednie dwa djagrarny znajdujące się w płaszczyźnie względem siebie tak, by przecięły się nawzajem pod kątem 90° w prostej TT' (p. fig. 4). Wtedy w przestrzeni zamkniętej między temi płaszczyznami wyobrażone będą tylko takie roztwory, które zawierają równocześnie MgCL i KC1

l) P. Landolt i Bernstein Tabellen etc. 2 wyd. str. 240.

*) Dr. Alex Findlay 1. c. str. 73.

Obie krzywe pierwotne muszą zatem wskutek swojego ruchu między zasadniczemi płaszczyznami Wiedząc zaś, że KC1 i MgCk zdolne są do two- wytworzyć nowe płaszczyzny, tudzież nowe linie rżenia 6-wodnej soli podwójnej : KC1. MgG2.6 H2O, i punkty, które schodząc się w punktach L i N, za-t. j. interesującego nas tu karnalitu, możemy w tern mykają pole egzystencji karnalitu, graficznem ujęciu stosunków równowagi szukać odpowiedzi na interesujące nas zagadnienie któremu raża nam, że ta sól podwójna może w każdej tem-obecnie nadamy naukową formę, a mianowicie: peraturze, mianowicie w granicach—21(L) i+152,5°(N) w jakich warunkach fizyko-chemicznych być w równowadze z roztworami nasyconemi, zawie-powstaje i rozkłada się karnalit, czyli rającymi różne ilości soli pojedynczych, czyli że mie-cosię dzieje podczas zagęszczania lub ścisięw granicach, odpowiadających nasyceniu już rozcieńczania roztworu wodnego, w któ- to jednej jużto drugiej ze soli pojedynczych. Uderza rym równocześnie znajdująsię KC1 i MgCk? tylko, że to pole leży asymetrycznie względem pła-Stosunki te właśnie wyobrażone są na naszym szczyzn xTT i y TT' a nie w środku między niemi, modelu, widzianym z boku w rzucie na płaszczyznę, jakby się tego należało spodziewać ze wzoru che-na której x TT' zlewa się z płaszczyzną rysunku, micznego karnalitu, w którym 1 mol. KC1. odpowiada zaś y TT' jest do niej prostopadła, a osi xT, yT 1 mol. MgG2. Pochodzi to stąd, że karnalit istnieć i TT' schodzą się pod kątem 90°.    może tylko w równowadze z takimi roztworami na-

względnie trój składowe układy: KG, MgG2, H2O. Prostą zaś TT' przyjmujemy za oś temperatur.

Pole to w tern graficznem przedstawieniu wy-

■vH

co

** I

<0

Cß/t

F/s

F'

KannsLÜt

G’

1 \M

CHLOREK POTASU

T\ue)

150⁹    \

4/f

%\Y

Fig. 4. Szematyczny szkic modelu egzystencji karnalitu.

Dla ułatwienia interpretacji tego modelu musimy jeszcze zaznaczyć, że obie omówione już zasadnicze krzywe przedstawiają roztwory elektrolitów, mających wspólny jon chlorowy i skutkiem tego zachodzi tu według prawa działania masy ten wypadek iż przez dodanie do roztworu jednego ze składników zmniejsza sie rozpuszczalność drugiego składnika ¹). Dlatego krzywa rozpuszczalności n. p. chlorku magnezu musi we wszystkich swoich częściach t. j. we wszystkich odcinkach i ze wszystkimi punktami przejścia, t. j. od punktu kryohydratycznego B (—33,6°) do punktu G (4-182°), — w miarę rosnącej ilości KG — przesuwać się ku przodowi i zarazem ku dołowi, t. j. ku JLC'D'E'F'NG'P.

Podobnie też w miarę rosnącej ilości MgG2 maleje również rozpuszczalność KG i pierwotna linia rozpuszczalności chlorku potasu IK na całej długości t. j. od punktu kryohydratycznego I (—111 °)jdo punktu K zlewa się z krzywą LMN.

syconymi, w których stosunek MgCk : KG jest większy, aniżeli to odpowiada jego stosunkom ekwimole-kularnym i że również krzywa rozpuszczalności karnalitu i sylwinu (LMN) w całym swoim przebiegu przedstawia roztwory w których stosunek MgCb : KG jest zawsze większy niż w soli podwójnej.    ....

Dla uwydatnienia tych stosunków przetnijmy nasz model w kierunku prostopadłym do TT', n. p. w punkcie odpowiadającym temperaturze 25°. Otrzymamy wtedy t. zw. przecięcie izotermiczne, przedstawione na fig. 5 str. 135. Na tej figurze widzimy, że punkty E i F wyobrażające roztwory nasycone dla karnalitu i chlorku potasu wzgl. karnalitu i chlorku magnezu, jakoteż punkty dowolne wzdłuż EF leżą powyżej linii Oa, wyrażającej ekwimolekularne ilości obu soli KG i MgG2. Dalej widzimy na niej, że roztwór w którym MgG:KG = l*l prowadzi podczas izotermicznej koncentracji przede wszy stkiem do wydzielenia się KG. Jeśli nawet ten stosunek zmienia się na korzyść MgCk to przez koncentrację takiego roztworu wydziela się również tylko KC1. Dopiero kiedy roztwór znajduje się na prostej OE wydziela

się z niego wskutek dalszej koncentracji w temp. 25° i dla tego skład roztworu podczas dalszej koncen-karnalit. Na wszystkich punktach zaś między E i F tracji pozostaje niezmienny. To jest tylko wtedy mo-wydziela się tylko karnalit. O jle zaś przewaga MgCE żliwe, jeśli podczas tworzenia się karnalitu wydzie-nad KC1 w roztworze jest takk, że odpowiada punk- lony już stały KC1 równowagę tę w ten sposób wciąż tom przecięcia się rzędnych i odciętych na prostej podtrzymuje, iż powtórnie przechodzi do roztworu. O F wtedy wskutek koncentracji w tej samej tempe- Wreszcie jeśli odparujemy roztwór do sucha, pozo-raturze wydzielają się równocześnie karnalit i bi- staje tylko karnalit. Taki roztwór Mayerhoffer na-szofit.    żywa niekompetentnym, gdyż podczas izotermicznej

Innemi słowy : koncentracja w stałej temperaturze czyli izotermiczna koncentracja roztworu w którym MgCE i KG znajdują się w stosunkach równoważnych prowadzi najpierw do wydzielenia się stałego KG. Skutkiem tego ilość rozpuszczonego KG maleje i równocześnie względna ilość zawartego w nim MgG2 rośnie, co graficznie wyraża się ruchem w kierunku E. W tym punkcie dopiero, t. j. kiedy roztwór na 100 molek. H2O zawiera około 9,8 mol. MgCE

koncentracji zanika z niego jedna z istniejących już faz stałych. Natomiast jest według tegoż autora roztwór kongruentnie nasycony, jeśli podczas izotermi-cznego odparowywania stałe fazy wydzielają się z niego ciągle²).

W pierwszym wypadku więc t. j. kiedy wydzielony z ekwimolekularnego roztworu stały KC1 nadal w nim pozostaje, ostateczne odparowanie prowadzi do tego, iż cała ilość KC1 musi przejść do karnalitu, który jest w tym wypadku jedynym końcowym produktem krystalizacji. Kompleks bowiem pierwotny H2O 4- karnalit nie może dać innego kompleksu z nadmiarem KG lub MgCE.

exiu-a

Inaczej ma się rzecz, jeśli wydzielony z roztworu E stały KG zostanie usunięty. Wówczas wskutek dalszej izotermicznej koncentracji karnalit wydziela się kosztem KG zawartego w roztworze i wtedy roztwór ten ulega zmianie wzdłuż E F dopóki w F nie osiągnięty zostanie kongruentny końcowy punkt krystalizacji F, w którym dalsza utrata wody powoduje równoczesne wydzielanie się karnalitu i biszofitu.

%el

Karnalit może zatem istnieć jako jedyna faza stała wzdłuż odcinka E F t. j. w zetknięciu z roztworem o zmiennej koncentracji ale tylko dopóty, dopóki w F nie osiągnięty zostanie według poprzednich wywodów stosunek 100 H20:10,5 MgCE : 0,2 KC1. Dalsza koncentracja daje bowiem karnalit i biszofit.

Fig. 5. Izoterma djagramu karnalitowego dla temp. 25°.

i zaledwie 0,06 KG wydzielać się może karnalit i to dla 25° w bardzo blizkich granicach tego stosunku, bo w 100 HaO:

9,9 MgCb na 0,2 KG daje już KG a 10,5 MgCE na 0,2 KC1 daje już MgCE.6H20 ⁴) Jednakże, jak to widać z rysunku, w punkcie E roztwór nie zawiera tyle KG ileby tego wymagała na swoje wytworzenie się ekwimolekularna sól podwójna. Dlatego proces wydzielania się karnalitu odbywać się może tylko kosztem wydzielonego już KG, który skutkiem tego powtórnie przechodzi do roztworu.

Ten przypadek ma właśnie miejsce w przyrodzie, kiedy wydzielony KG powleka się innymi nieprzepuszczalnymi produktami krystalizacji n. p. tak pospolitą w złożach potasowych solą kamienną. Skutkiem tego wydzielony już sylwin nie bierze udziału w dalszej reakcji i wtedy dane są warunki dla pa-ragenezy karnalit + biszofit..

Ten sam przypadek ma też zastosowanie w przeróbce fabrycznej, kiedy skutkiem działania wody, wydzielony KG pozostaje na sitach a roztwór zawierający całą ilość MgCE i część KG odpływa do zbiorników.

mu

Gdybyśmy więc w dowolnej temperaturze między —21 a +I67V2⁰ zagęszczali roztwór, w którym MgCE i KG znajdują się w ilościach ekwimoleku-larnych, t. j. roztwór otrzymany z czystego karnalitu, wtedy musi się najpierw wydzielić z niego KC1 Płaszczyzna bowiem przepoławiająca kąt prosty między osią x a y na naszym modelu trafia pole egzystencji dla KC1. Dopiero skutkiem wydzielania się KC1 z roztworu następuje w nim względny wzrost koncentracji MgCE, dopóki dla dobranej temperatury nie zostanie osiągnięty przynależny punkt na krzywej L M N i wtedy dopiero powstaje możliwość wydzielania się karnalitu. Z tą chwilą bowiem równowaga układu staje się zupełną, bo na 3 składniki KG, MgCE i H2O mamy 4 fazy, t. j. 2 stałe, roztwór i parę wodną

W roztworze zaś znajdujący się KG pozostaje do ilości MgG2 w takim stosunku, jaki według poprzedniego rozważania odpowiada nasycone-roztworowi będącemu w równowadze z karnalitem, czyli, że główna ilość KG w tym procesie fabrycznym musiała już poprzednio wydzielić się w stanie stałym.

Z tych samych rozważań wynika, że w obu wypadkach synteza karnalitu możliwą jest tylko z takiego roztworu, w którym ilość MgG2 jest większą niż KG.

Analogicznie wyobrażone są te stosunki na przecięciu n. p. dla 50°, które szczegółowo opracował Uhlig ²) i wreszcie rzecz ma się podobnie na wszystkich innych przecięciach izotermicznych przez płaszczyznę karnalitową. Wszędzie odcinki AE, EFiFB wyrażają roztwory nasycone w różnych temperatu-

⁴) V’Hoff (Precrt i Cohen) 1. c. str. 31.

ODEZWA.

Polska wzywa do podpisywania wielkiej poży- tecznione wszystko, co zbliży nas do zrównoważenia czki państwowej. Polska ponosić dziś musi w zwią- w budżecie państwowym rozchodu^ z przychodem, zku z organizowaniem własnej państwowości, z pro- a więc obok wydatnego i równomiernego dla powadzeniem wojny i uruchomieniem życia gospodar- szczególnych źródeł wytwórczości obciążenia podat-czego nadmierne, wyjątkowe ciężary. Aby ciężarom kowego i sprawnego aparatu skarbowego, ztnniej-tym podołać, potrzebuje ona pieniędzy, pieniędzy szenie budżetu państwowego drogą stanowczych re-i jeszcze raz pieniędzy.    form w dziedzinie uproszczenia administracji pań-

Pieniędzy tych skarb państwa nie otrzyma zni- stwowej i zredukowania częstokroć zbędnych urzę-kąd, jeżeli mu ich nie da własne społeczeństwo, dów państwowych.

Gdyby ono zawieść miało, skarbowi nie pozostanie    Zadania powyższe zależą częściowo od wysiłków

W zrozumieniu tej nieodzownej, naglącej ko-

Jednocześnie Centralny Związek zwraca się z apelem do wszystkich pracodawców przemysłowych W tych warunkach uczynić trzeba wszystko, i handlowych, żeby wśród pracowników swoich roz-ćo można, aby do dalszego spadku wartości pienią- powszechniali świadomość o konieczności podpisywa-dza polskiego nie dopuścić. Muszą być zrobione nia pożyczki państwowej i czynili im wszelkie uła-wszelkie wysiłki i poniesione wszelkie ofiary dla twienia w jej nabywaniu, rozwoju naszego eksportu za granicę. Musi być usku-

rach w równowadze z jedną fazą stałą t. j. z syl-winem lub karnalitem lub biszofitem, punkty zaś E i F wyrażają takież roztwory w równowadze z dwiema fazami stałemi t. j. z karnalitem i sylwi-nem względnie z karnalitem i biszofitem. Gdybyśmy jednak zestawili obok siebie szereg izotermicznych przecięć djagramu karnalitowego dla różnych temperatur, przekonalibyśmy się, że odcinek dla karnalitu rośnie z temperaturą. Równowaga bowiem dla 25° możliwą jest tylko w granicach mniejszych niż 0,6 (10,5

to znaczy że mały nadmiar którejkolwiek z tych soli może już tę równowagę zaburzyć, powodując wydzielenie się — obok karnalitu — sylwinu wzlędnie biszofitu. Natomiast granica dla temp. np. 100° jest znacznie szersza a mianowicie między 10,8 i 14,2 MgCk na 0,4 KC1 czyli 1,7 MgCk na 0,2 KC1.

Na modelu stosunki te wyrażają się w ten sposób, że pole karnalitowe rozszerza się z wzrostem temperatury mianowicie 100° i znów zwęża się ku maximum.

9,9) MgCk na 0,2 KC1 i 100 H2O

dalej pole egzystencji MgCk . 8 H2O, MgCk . 6 H2O, MgCk. 4 H2O i MgCk . 2 H2O, następnie pole największe, w którem stałą fazą jest KC1 i wreszcie najciekawsze dla nas, sole ekscentryczne, w którem jak już wiemy, możliwe są te układy dwuzmienne, w których roztwory nasycone są w równowadze z karnalitem jako fazą stałą.

Z przecięcia się sąsiadujących z sobą na modelu dwu powierzchni powstałe linie wyobrażają również roztwory nasycone, ale będące w równowadze już z dwiema fazami stałemi, należącemi do pól sąsiadujących.

Należą tu przedewszystkiem krzywe entektyczne IJ i B J o stałych fazach lód + MgCk . 12 H2O tudzież linie rozpuszczalności :

o stałych fazach MgCk. 12 H2O + KC1

MgCl2.12 H2O 4- karnalit MgCk. 8H2O + karnalit MgCk. 6H2O +karnalit MgCk. 4 H2O + karnalit -f karnalit

JL

LD' , DE' „ E'F „

FN

Podobnie jak pole karnalitowe, tak wszystkie inne pola na naszym modelu również wyobrażają nam roztwory nasycone trój składowe w równowadze z jedną fazą stałą.

Takich powierzchni mamy na naszym modelu eafy ..-.ereg, a mianowicie :

I BIJ (pole egzystencji lodu), BCDD' C'J (pole e^ vstencji dla MgCk.l2H20) z maximum w C'C analogicznie dla omówionego wolnego MgCk

LMN „

KC1

i t. d.

Z tych są dla nas najważniejsze te krzywe, które zamykają pole karnalitowe a szczególnie ta ostatnia LMN. Przedtem jednakże rozważymy jeszcze na naszym modelu powstałe wskutek zetknięcia się z sobą trzech powierzchni, względnie wskutek przecięcia się dwóch krzywych rozpuszczalności punkty.

(Ciąg dalszy nastąpi).

żadna inna droga wyjścia, jak zobowiązania swoje obywateli, częściowo od polityki rządu ; lecz jest pokrywać przez druk nowych pieniędzy papierowych, jedno zagadnienie, które rozwiązać może jedynie Tymczasem druk nowych pieniędzy papierowych i wyłącznie rozum i patrjotyzm obywateli — udzie-nieuchronnie pociągnie za sobą dalszy wzrost dro- lenie przez społeczeństwo skarbowi państwa kredytu żyzny i dalszy spadek waluty polskiej. Następstwa w formie pożyczki, płatnej po dłuższym okresie zaś takiego spadku, który podcina kredyt naszego czasu, państwa, odbić się muszą na interesach każdego obywatela kraju, szczególnie zaś na interesach warstw nieczności Centralny Związek Polskiego Przemysłu, gospodarczych. Grożą one bowiem nieustannemi Górnictwa, Handlu i Finansów wzywa najusilniej za wstrząśnieniami społecznemi na wewnątrz. Na ' ze- pośrednictwem należących do niego organizacji wnątrz zaś, w stosunku z zagranicą, jeżeli już obe- wszystkich ićh członków, wzywa wszystkie sfery go-cny stan naszej waluty utrudnia renowację warszta- spodarcze całej Polski, aby nie zwlekały z podpisy-tów pracy i hamuje wytwórczość narodową, to dal- waniem pożyczki państwowej, lecz, aby w dobrze szy spadek waluty może całkowicie uniemożliwić zrozumianym interesie własnym i ogólnym zgłaszały nam sprowadzanie nawet niezbędnie potrzebnych takie subskrypcje, na jakie tylko je stać. towarów, bez których życie gospodarcze istnieć nie może.

Centralny Związek rozumie i uznaje, że dzisiaj

skiego,

Yice-Prezesi Rady:

Dyrektor Naczelny :

tylko wielki, wspólny wysiłek wszystkich wyprowadzić może kraj i państwo z jego obecnych trudności finansowych.

Centralny Związek wyraża przeświadczenie, że warstwy gospodarcze, które on reprezentuje, nie dadzą się przez nikogo prześcignąć w spełnieniu obowiązku względem Polski.

W imieniu :

Towarzystwa Przemysłowców Królestwa Pol

Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych, Związku Przemysłu Włókienniczego w Państwie

Polskiem

Związku Zawodowego Cukrowni Królestwa Polskiego,

Polskiego Związku Przemysłowców Garbarzy, Stowarzyszenia Zawodowego Przemysłowców Metalowych Królestwa Polskiego,

Związku Papierni Polskich,

Związku Polskich Fabryk Portland-Cementu, Stowarzyszenia Zawodowego Przemysłowców Budowlanych Królestwa Polskiego,

Towarzystwa Przemysłowców Zagłębia Dąbrowskiego,

Związku Elektrowni Polskich,

Spółki Producentów Krochmalu,

Związku Właścicieli Browarów w Polsce, Polskiego Zrzeszenia Destylatorów oraz Fabrykantów wódek i likierów.

Stowarzyszenia Łódzkiego Właścicieli wykoń-czalni i farbiarni,

Stowarzyszenia Kupców Polskich,

Zgromadzenia Kupców m. st. Warszawy, Komitetu Giełdowego Warszawskiego,

Związku Polskich Rafinerji Nafty,

Związku Banków w Polsce,

Krajowego Towarzystwa Naftowego,,

Izby Handlowej i Przemysłowej w Krakowie, Izby Handlowej i Przemysłowej we Lwowie, Izby Handlowej i Przemysłowej w Brodach, Centralnego Związku Galicyjskiego Przemysłu Fabrycznego,

Izby Handlowej i Przemysłowej w Bielsku,

Związku Przemysłowców Bielska-Białej i okolicy, Izby handlowej w Poznaniu,

Związku Banków w Poznaniu,

Spółki Związku Fabrykantów w Poznaniu, Związku Towarzystw Kupieckich z siedzibą w Poznaniu,

Związku Interesantów Przetworów Ziemniaczanych w Poznaniu,

Centralny Związek Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów:

Prezes Rady i Zarządu:

(—) Władysław Kiślański.

( —) Stanisław Gustaw Brun, Stanisław Karłowski, Andrzej ks. Lubomirski,

Dr Stanisław Pernaczyński, Tadeusz Popowski,

Maurycy Poznański, Stanisław Skarbiński,

Dr Teodor Weinschenck.

Vice-Prezesi Zarządu:

(—) Stanisław Natanson. Tadeusz Sułowski.

(-—) Andrzej Wierzbicki.

Szereg firm handlowych i przemysłowych dla ułatwienia pracownikom spełnienia obowiązku obywatelskiego przez nabycie pożyczki państwowej, zaproponował pracownikom zakupienie pożyczki na warunkach ulgowych następujących:

1.    Spłata zadeklarowanej pożyczki rozkłada się na 10 rat miesięcznych: 1-a rata z pensji za czerwiec 1920 r., 10-a rata z pensji za marzec 1921 r.

2.    Od wpłaconych rat będzie policzone pracownikom 5°/₀ w stosunku rocznym.

3.    Procent będzie wypłacony d. 1 kwietnia 1921.

4.    Asy gnaty pożyczki długoterminowej będą wydane pracownikom po spłaceniu ostatniej raty.

5.    W razie wystąpienia pracownika z firmy będzie mu wydana pożyczka za dopłatą niedoboru lub też wpłacona suma będzie zwrócona łącznie z procentami.

¹

) Robert Mare. Vorlesungen über die chemische Gleich-gewichtslehre 1911, str. 126.

²

) Mayerhoffer, Wiener Akad. Ber. 104 II. b. z grudnia 1905 i Ber. d. Deutsch, chem. Ges. 1887, 30, 1809.

⁶) Uhlig Zentrblt. Min. 1918 str. 417.

0 Strzelce zapomocą ciekłego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem

napisał inż. St. Grabianowski.

(Dokończenie).

Zastosowanie strzeiki w kopalniach węgla obfitujących w gazy wybuchowe.

O ile kopalnie wyżej omawiane, przedstawiały warunki nader korzystne dla naboji odpalanych zapomocą ciekłego powietrza, to rzecz się ma całkiem odwrotnie dla kopalni o gazach wybuchających. Widzieliśmy już z powyższych szczegółowych omówień jak wiele jeszcze brakuje nabojom tym do doskonałości i wiele obchodzenie się z niemi wymaga uwagi i ostrożności wogóle, a tembardziej w okolicznościach nie sprzyjających pomyślnemu przebie-biegowi całego procesu. Toteż dopóki nie zostaną usunięte niektóre z tych braków, używanie ciekłego powietrza np. w okręgu górniczym reńsko-westfal-skim nie jest wskazane. Wprawdzie, zmuszone stosunkami wojennymi, 18 z tych kopalń używało w roku 1918 tego rodzaju naboji lecz wyłącznie tylko dla węgla o długim płomieniu, względnie chudego, z wykluczeniem warstw węgla tłustego.

W czasie wojny przedsiębrano próby tej metody w kopalniach austrjackich, w Czechach — a także i świeżo w niektórych okręgach Czechosłowacji. Wyniki jednak tych prób nie są nam dokładnie znane.

Zastosowanie strzeiki do węgla brunatnego.

Przy wydobywaniu węgla brunatnego naogół mało używa się metody rozsadzania, gdyż przy masywnych warstwach węgla tego, zawierającego zresztą aż do 55% wody, otrzymuje się łatwo odrazu wielkie jego ilości. A zresztą zastosowanie i warunki powodzenia strzeiki zależałyby tu bardzo jeszcze i od tego, czy odbudowa węgla odbywa się pod ziemią, czy też nad ziemią.

Przy robocie na powierzchni ziemi, cały szereg niedogodności, wynikających przy kopalnictwie pod-ziemnem z ciemności, braku miejsca itd. odpada. Z powodu jednak wielkiej wilgotności węgla brunatnego i stąd wynikającego silnego odparowywania ciekłego powietrza, nabój musi być bardzo przepuszczalny dla gazu. Nie jest jednak rzeczą trudną, do tego warunku się dostosować.

Inaczej rzecz się ma, gdy chodzi o pracę pod ziemią w kopalniach węgla brunatnego. Sprawa tu nie tak prosta, jak przy pracy naziemnej. Ponieważ kopalnie węgla brunatnego wykazują przeważnie potężne, masywne, długo się ciągnące uwarstwowanie, więc warunki pracy i odpalania strzałów, zwłaszcza co się tyczy przechowania, transportu, zanurzania, zbliżają się bardzo do warunków na górnośląskich kopalniach, tak że te same środki ostrożności i przepisy postępowania omawiane szczegółowo powyżej powinny być tu, co i tam zachowywane, celem uniknięcia nieszczęśliwych wypadków.

Zastosowanie powietrza ciekłego w kopalniach soli.

Odpalanie strzałów zapoiuocą ciekłego powietrza może z czasem nabrać szerokiego zastosowania, tembardziej, że sama już natura otoczenia, prawie że wyklucza pożar. Z inną trudnością mamy tu do czynienia. W kopalniach soli zależy bardzo na równo-czesnem odpalaniu większej liczby strzałów, nieraz aż do 25-ciu, co z powodu szybkiego odparowywania nabój i, wcześniej założonych i czekających na odpalenie jest bardzo trudnem do uskutecznienia.

Mimo to jednak, już w czasie wojny w przeszło 30 kopalniach soli potasowych zastosowywrano z powodzeniem naszą metodę, mianowicie po wielu próbach doprowadzono do tego, że przy zastosowaniu elektrycznych zapalników dwóch ludzi przygotowało i odpaliło zrazu 12, potem nawet do 20 strzałów. Używano przytem przybitek drewnianych, zaopatrzonych bocznem wyżłobieniem, przez które przechodź doit zapalnika lub lont, a równocznśnie odparowy-wujące ciekłe powietrze uchodzi.

Pozatem przekonano się, że przez zastosowanie innej metody nabijania otworów, mianowicie przez wprowadzanie do otworu naprzód zapalnika, potem ładunku, a naostatek przybitki drewnianej osiągano dużo lepsze wyniki przy odpalaniu.

Płomienie spiczaste prawie, że nie zdarzają się w kopalnictwie solnem, również i wszelkie inne możliwie ujemne skutki używania ciekłego powietrza są przeważnie już a priori samą naturą otoczenia wykluczone. Ogólnie rzecz biorąc tak dla soli potasowych, jak i dla zwykłych żup solnych zastosowanie ciekłego powietrza w kopalnictwie jest bardzo wskazanem. W czasie wojny, około 32 kopalni soli potasowych używało już tej metody.

Zastosowanie strzeiki zapomocą ciekłego powietrza w kopalniach rudy, kamieniołomach etc.

Metoda nasza okaże się skuteczną przedewszyst-kiem w kopalniach rud żelaznych i manganowych, dalej ołowianych i cynowych, wreszcie zawierających miedź i krzemionkę. Przy wydobywanych pod ziemią rudach zawierających wiele siarki oraz krzemionki natrafia stosowanie ciekłego powietrza na trudności, z powodu możliwości wytwarzania się szkodliwych, siarczanych kwasów. Należałoby zwracać tu uwagę na silne sztuczne nawadnianie warstw otaczających, oraz wskazanem byłoby stosować się do rodzaju odbudowy.

Przy górnictwie nadziemnein, można, podobnie jak w kopalnictwie górnośląskim, z łatwością uniknąć wypadków przy używaniu strzeiki, przez zachowanie niejednokrotnie już omawianych ostrożności oraz udoskonalonych metod zapalania ; powstawanie zaś gazów zawierających siarkę, wobec wolnej przestrzeni nie powoduje żadnych komplikacji.

Również i w kamieniołomach przedstawiają się warunki dla przyszłego rozpowszechnienia zastosowania strzeiki zapomocą ciekłego powietrza korzystnie, o ile naturalnie zachowywać się będzie obowiązujące przepisy, oraz używać uboższych ładunków i elektrycznych zapalników. Co prawda metoda nasza nie opłaciłaby się zapewne ekonomicznie przy kamieniołomach na mniejszą skalę.

Przy wszelkich innych podobnych robotach, jak budowa mostów, twierdz, tuneli itp., niema mowy o niebezpieczeństwie, o ile ze względu na możliwość przypadkowych eksplozji samych naczyń z ciekłem powietrzem, wszelkie źródła ognia, iskry itd., będą trzymane w należytem oddaleniu.

Rys statystyczny kopalni w Zagłębiu Krakowskim za rok 1919 zestawił według dat Krakowskiego Koła Związku Przemysłowców Górniczych

Stefan Lalicki.

W Zagłębiu Krakowskiem są czynne następujące kopalnie węgla kamiennego :

W Jaworznie (szyby „Piłsudski“ i „Kościuszko“) własność „Jaworznickiego Gwarectwa węglowego“ wykupionego w całości przez gminy miast Krakowa i Lwowa;

w Sierszy Wodnej (szyby „Artur“ i „Wanda“), w Tenczynku (szyb „Krystyna“) własność Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Górniczych;

w Borach obok Jaworzna (szyb „Sobieski“) własność Towarzystwa Przemysłowo-Górniczego;

w Brzeszczach (szyb „Andrzej“) własność „Gwarectwa węglowego Brzeszcze“ wykupionego w całości przez Rząd Polski) ;

w Libiążu (szyb „Janina“) własność Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Górniczych;

tamże (szyb „ Kmita “ ) własność inż. Józefa Hromka. Co do kopalń rudy, to jedyna w Zagłębiu Krakowskiem kopalnia cynku „Matylda“ w Kątach obok Chrzanowa, własność „Spadkobierców Jerzego de Giesche“ jest obecnie od r. 1918 nieczynna, skutkiem zatopienia.

rH

cc

Przemysł hutniczy reprezentowany jest w Zagłębiu krakowskiem przez dużą hutę cynku i ołowiu w Trzebini, własność „Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Górniczych i Hutniczych“, dawniej Dr. Le-witsch i Ska“

przerabiającą głównie surowiec górnośląski. Oprócz powyższych kopalń i zakładów górniczych należy jeszcze geograficznie do Zagłębia krakowskiego kopalnia węgla kamiennego „Silesia“ w Dziedzicach, własność „Górniczego Towarzystwa Akcyjnego w Wiedniu“. Wskutek dawniejszych jednak podziałów politycznych (Dziedzice leżą w obrębie dawnego Śląska austrjackiego) należała „Silesia“ administracyjnie do okręgu Urzędu Górniczego w Morawskiej Ostrawie i do dziś dnia grawituje do zagłębia ostrawsko-karwióskiego. Obecnie podlega „Silesia“ Urzędowi Górniczemu w Cieszynie. W poniżej podanych cyfrach i datach statystycznych „Silesii“ nie uwzględniono.

Zarobek kopacza wraz z dodatkąmi wojennymi i familijnymi wynosił przeciętnie na zmianę w I. półroczu 1919 r. Kor. 21*93, w II. półroczu 1919 roku 28’5, co w stosunku do I. półrocza 1914 roku wykazuje zwyżkę o 320 9°/₀, względnie 447°/₀.

Przeciętny zarobek ogółu robotników wszystkich kategorji wynosił w I. półroczu 1919 roku na zmianę Kor. 16*57 czyli o 421% więcej niż w r. 1914, w II. półroczu 18 87 czyli o 493*4% więcej jak w roku 1914.

Rząd Polski buduje obecnie w Zagłębiu Krakowskiem dwie nowe kopalnie węgla kamiennego, a mianowicie w Spytkowicach obok Zatora, gdzie tereny węglowe i już w budowie będące objekta nabył, a raczej przejął od b. Wydziału Krajowego Galicji, oraz w Jawiszowicach obok Brzeszcz, gdzie głębiony szyb osiągnął z końcem 1919 r. głębokość 30 metrów. Dalsze roboty bardzo energicznie i sprawnie prowadzone są w toku. Oprócz tego w Dąbrowie obok Jaworzna rozpoczęto już prace około budowy kopalni „Fortuna“, własności Małopolskiego Przedsiębiorstwa Górniczo-Hutniczego, zaś w Tenczynku zamierza nowo zorganizowane Towarzystwo akcyjne, które przeprowadziło z pomyślnym skutkiem wiercenie poszukiwawcze za węglem, przystąpić w najbliższym czasie do bicia szybu.

Przedsiębiorstwa wszystkich wymienionych kopalń i zakładów górniczych zrzeszone są w Krakowskim Kole Związku Przemysłowców Górniczych (obecnie Rady Zjazdu) w Polsce.

Ogólna produkcja wszystkich kopalń w Zagłębiu Krakowskiem wynosiła w roku 1919 łącznie 1,299.096*5 ton. Cyfra ta wykazuje spadek produkcji i to w znaczny, w stosunku do lat poprzednich.

I tak: w roku 1913, a zatem w ostatnim roku przedwojennym, wynosiła produkcja łącznie :

Dopłaty przedsiębiorstw kopalnianych, które od początku wojny robotników swoich aprowizują, dostarczając im żywność po cenach zniżonych, wynosiły w I. półroczu 1919 r. przeciętnie na dniówkę i robotnika K. 19 83, czyli zarobek wraz z dodatkami wojennymi i familijnymi oraz dopłatami konsumo-wemi wynosił w I. półroczu 1919 r. przeciętnie na dniówkę i robotnika K. 36 40 to jest o 1044*6% więcej jak w I. półroczu 1914 roku, zaś w II. półroczu 1919 r. K. 41-66 t. j. o 1210% więcej jak w II. półroczu 1914 roku.

Natomiast wydajność robotnika zmieniła się znacznie na niekorzyść.

I tak: podczas gdy wydajność kopacza wynosiła przeciętnie na dniówkę

w I. półroczu 1914 roku ....    81

w I.

1918 „

cr cr

wydajność robotnika pod ziemią: w I. półroczu 1914 roku .... w I.

1918 „

T-ł QO

cr cr

w roku 1913 ....    1,970.790 ton

„    1917    ....    2,024.583

„    1918    ....    1,752.800*6

a zatem produkcja w roku 1919 jest w stosunku do roku 1913 niższą o . . . 34*0°/o .    1917

1918

. . . 35-8%

. . . 25*8%

Przyczyny spadku produkcji należy szukać z jednej strony w spowodowanem przez wojnę zniszczeniu urządzeń technicznych przez szereg lat nie uzupełnianych i nie odnawianych, w wojennej gospodarce dążącej do jak największego wydobycia przy przy możliwie jak najprostszej odbudowie i najmniejszych inwestycjach, zaś z drugiej strony w zmniejszeniu się wydobycia przez wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy i zmniejszeniu się wydajności pracy spowodowanej gorszą aprowizacją robotników, wywołaną przewrotami politycznymi i społecznymi, zmniejszeniem się dyscypliny rzesz robotniczych, trudnościami transportowemi i walutowemi i in.

Ogółem pracowało w kopalniach Zagłębia Krakowskiego w 1919 roku 16.346 robotników, w tern 3.749 kopaczy i przerobiono dniówek ogółem 2,078.659.

zaś wydajność ogółu robotników:

w I. pq|roczu 1914 roku .... 9*26 w I. „    1918 „    .... 8*10

to wynosiła wydajność kopacza na dniówkę w I. półroczu 1919 roku .... 40*50 q czyli o 15 2% mniej jak w r. 1914, a o 4*57% mniej jak w roku 1918.

w II. półroczu 1919 roku . czyli o 244% mniej jak w roi mniej jak w roku 1918. wydajność robotnika dołowego:

w I. półroczu 1919 r. wynosiła . 10*22 q czyli o 33*6% mniej jak w roku 1914, a* o 21*8% mniej jak w roku 1918.

w II. półroczu 1919 r. wynosiła .    9*93 q

czyli o 36 3% mniej jak w roku 1914, a o 24*0°/. mniej jak w roku 1918.

Wydajność ogółu robotników:

w I. półroczu 1919 r. wynosiła .    6 02 q

czyli o 349% mniej jak w roku 1914, a o 25*6% mniej jak w roku 1918.

w II. półroczu 1919 r. wynosiła .    713 q

czyli o 230% mniej jak w roku 1914, a o 11*9% mniej jak w roku 1918.

Huta w Trzebini zatrudniała w roku 1919 tylko 840 robotników. Ruch był częściowo zupełnie wstrzymany (n p. huta ołowiu stała całkowicie od dnia 1 marca 1919), częściowo ograniczony.

Produkcja wynosiła w roku 1919 : cynku surowego . . 2.313 ton blachy cynkowej. . . 1.927 „ ołowiu

kwasu siarezanego . . 2.216 „

Dla porównania przytaczamy daty odnoszące się do produkcji tego zakładu w roku 1913.

o" cr

. . 36*15 q 1914, a o 14*9%

678 „

rH

O'

Ul

Oh

t-H

co

CSJ

1—i-

tss

W roku tym zatrudniała Huta 1100 robotników i wyprodukowała:

cynku surowego . . 12.337 ton blachy cynkowej. . . 2.150 ołowiu

kwasu siarkowego . . 16.966 ,

3.690

przyczem co do produkcji ołowiu zaznaczyć należy, że był to pierwszy rok uruchomienia huty ołowianej. W roku 1916 wynosiła produkcja ołowiu 6000 ton. Huta przerabia obecnie także cynk surowy na cynk czysty w ilości 50 ton miesięcznie wyłącznie na potrzeby armii.

Ruch strajkowy w Niemczech podczas wojny.

Gorący zapał, jaki ujawnił się po wybuchu wojny żeniom i wytwarza się nowa, dotąd nieznana forma w Niemczech, wpłynął w wysokim stopniu na rozbu- strajku, t. j. strajk polityczny. Celem jego nie jest dzenie poczucia solidarności narodowej u robotników, już osiągnięcie korzyści ekonomicznych, lecz wymu-początkowo wstrzymał, a później zmienił zupełnie cha- szenie pewnych postulatów politycznych. Liczba straj-rakter walk strajkowych. W pierwszych chwilach go- ków w r. 1918 aż do okresu przewrotu państwowego rączki wojennej ustały wszelkie strajki i lokauty, zwiększa się szybko, wzrasta również do niebywałej a robotnicy zabrali się energicznie do pracy. To też wysokości zarówno liczba pracujących, jak i strajku-od sierpnia do końca grudnia 1914 r. liczba strajków jących robotników, była nieznaczna, a w r. 1915 spadła do najniższej do tego czasu zaobserwowanej cyfry rocznej i wynosiła do robotników przemysłowych (pomijając np. zupeł-137 strajków i 4 lokauty w 185 fabrykach (12.866 nie robotników rolnych), nie uwzględniają też t. zw. rob.)*). W r. 1916 cyfra ta podniosła się i strajko- dzikich strajków, które wybuchają samorzutnie, bez wało 124.188 robotników w 137 fab. (71 fab. zawiesiło uchwały organizacji i bez poprzedniego uwiadomie-pracę zupełnie). Liczba strajkujących wzrosła więc nia pracodawców. Bliższe wiadomości o tych ostatnich byłyby bardzo ciekawe, gdyż dałyby prawdziwy

Zestawienia podane tu odnoszą się wyłącznie

w r. 1916 zuacznie.

Podczas uregulowanych stosunków pokojowych obraz całości ruchu strajkowego i pewien pogląd na można było z liczby strajkujących robotników wnio- przypuszczalny dalszy rozwój stosunków robotniczych.

W ciągu całego r. 1918 obliczono ilość straco-

skować o rozmiarach i znaczeniu strajków i na tej podstawie przeprowadzić zestawienia porównawcze nych dni pracy na 5,22 mil., z tego przypada 3,25 w stosunku do lat poprzednich. Natomiast z liczby m^* miesiące wojenne, a 2 mil. na 9 tygodni re-strajkujących podczas wojny nie można żadnych wolucji.

wniosków wyciągać, ponieważ strajki w tym czasie    Wynika stąd, że mimo tak zachwalanego pa-

trwały bardzo krótko i miały zabarwienie polityczne, trjotyzmu niemieckiego zmarnowano 3V₄ mil. dni Poszczególny strajk w ostatnich 5 latach przedwo- P^cy w czasie najkrytyczniejszym dla Niemiec.

W miesiącach wojennych roku 1918 strata dni pracy wskutek strajków politycznych wynosiła 2,45 mil., a w ciągu całego r. 1918 — 77 mil. dni. Strajki ekonomiczne spowodowały stratę znacznie mniejszą, bo 1,45 mil. dni. Cyfry te dowodzą, jakie niebezpieczeństwo tkwi w strajkach politycznych. Na ogół zakończono podczas wojny 1463 strajków i 6 lokautów w 5720 fabrykach (w 2091 zawieszono pracę), pracowało w nich 3,545.701 robotników. Największa ilość strajków była w przemyśle górniczym, hutniczym i w kopalniach soli.

Następująca tabelka podaje zestawienie strajków i lokautów w latach 1917—1918 w przemyśle górniczym, hutniczym i w kopalniach soli i torfu.

jennych trwał przeciętnie 28,12 dni, zaś w r. 1916 tylko 4,98 dni.

W r. 1917 pewien niepokój zaczął ogarniać robotników, solidarność narodowa rozluźniła się potro-szę, a liczba strajków wzrosła do 561 (w r. 1917 137), była jednak jeszcze zawsze znacznie niższa w porównaniu do przedwojennej. Rok 1918 przynosi zmiany zasadnicze, niemiecki ustrój państwowy, oparty na pozornie niewzruszonych filarach, rozsypuje się w gruzy, życie gospodarcze ulega zupełnym przeobra-

„Glückauf“.

*) Zestawienia podane tu czerpiemy z czas. górn.-hutn.

W roku

Liczba robotników w odnośnych fabrykach

Najwyższa liczba strajkujących równocześnie

Żądania dotyczyły

Złamało

strajk

płacy

czasu pracy

Strajki były

Stracone

skrócenia ogólnie czasu __pracy

zupełnie

skuteczne

częściowo wcale nie

dni pracy

1917

321833 162625

158812    193

22

16

3    156    52

1918

395497 223247 143759 110050

171033    238

77

66

25    128    86    935648

504440₃

¹ gospodarcze.

* polityczne.

liczba strajkujących pomnożona przez liczbę dni strajku.

Światowa produkcja węgla.

Wydatność dniówek w Zagłębiu Ostrawsko - Kar-wińskiem w r. 1919. (Wydatność 1 dniówki w ctn.m.)

Najwyższa Najniższa Przeciętna 11,28 7,98 7,48 6,30 8,23 8,18

Przeć, na każde gwar. 6,55

Gwarectwo

Austr. T. Górn.-hut. Witkowickie kopalnie Kolej północna Orłowa-Łazy Hr. Larisch-Mönnich Hr. Wilczek Ostr.-Karw.Tow.Górn. Alpiny

Zwierz, gwar. węgł.

3,95

5,78

4,93

5,15

5,76

5,44

7,19

6,92

Produkcja węgla w Jugosławji wynosiła w roku 1919 ogółem: 2,494.000 t, (przed wojną — 2,587.4321) z tego przypada na poszczególne kraje : Serbja 103.7301, Kroacja-Slawonja 251.293 t, Slowenja 1,153 338 t, Beranja 310.667 t, Bośnia-Herzegowina 674.930 t.

5,94

(sz).

CO <M

mb.

Wysyłka węgla z Czech. W kwietniu, względnie w pierwszych czterech miesiącach r. 1920 wynosiła wysyłka węgla w wagonach kolejowych :

Okręgi :

Półn.-zach. Czechy Pilzno

Busch tiehrad-Kładno 6.095 Schatzlar-Schwadowitz 1.603 Rossitz

Kwiecień

Styczeń-Kwiecień

W Rumunji i na Węgrzech przystąpiono w ostatnich czasach do energicznych poszukiwań za węglem. Rząd rumuński uchwalił kredyt 2.000 000 lei dla rozszerzenia i eksploatacji kopalń węglowych, (sz).

Produkcja węgla w Austrji w kwietniu b. r. wynosiła w tonach :

St. Pölten Weis Leoben Graz

Klagenfurt Hull

węgiel kam. węgiel brunat. Razem

9.544g 3695

11.8954    21.440a

33.863g    34.233i

47.991i    47.9911

77.142e    77.142e

6.258?    6.2587

3.728i    3.728i

Razem

w marcu b. r. w lutym b. r. w styczniu b. r.

9.9144

10.903b

8.8637

9.374e

180.869s    190.7939

211.63U    2225347

181.3543    190.218o

187.5086    196.883a

mb,

Targ wytworami górniczemi i hutniczemi.

Ceny metali na giełdzie londyńskiej. Notowano    Dlatego byłoby wskazane (jakpisze „Bergwerks-

dnia 19 maja gwałtowny spadek w metalach na Ion- zeitung“) ażeby producenci zajęli się uregulowaniem dyńskiej giełdzie. Miedź spadla per Kassa z 98³/s cen, do których musieliby zastosować się handlarze, na 87³/₄, (za kredytem 3 mieś) ze 101V₈ na 92V₄, Zachodzi też obawa, że przy zmianie stosunków i po-miedź elektrolityczna ze 110—112 na 106—108. Cyna prawie waluty może nastąpić nagły spadek cen, per Kassa z 28772 na 283V₂ (za kredytem 3 mieś) który odbije się bardzo niekorzystnie w przemyśle tym. z 291¹'₂ na 287 V₂, ołów spadł z 40 — 41V2 na377₄—38l/₂,    Produkcja żywicy kumaronowej i sztucznej była

cynk z 45—46³/₄ na 44³/₄—-46V₄. W Nowym Yorku -bardzo małą przed wojną. Obecnie wydobywa się ją spadła tylko cena surowej cyny z 55 na 53 V₄. W Ber- w ilości 12 —15 tysięcy ton i sprzedaje po 2‘25 Mk. linie krążyły pogłoski o większych niewypłacalnoś- za 1 kg. (zależnie od czystości) Przedstawia to po-ciach w handlu metalowym, spowodowanych gwał ważny dochód dla destylarni i fabryk benzolu, townym spadkiem cen na rynku metalowym. Obok

mniejszych firm, dotyczy to, jak donosi „Berliner w stosunku do czasów przedwojennych, a obowią-Tagblatt“, także jednej wielkiej firmy z branży me- żująca cena maksymalna i rozmaite przepisy krępu-talowej, której zobowiązania przekraczają 20 milj. jące nie zdołały zapobiedz temu, że główny obrót marek. Dla firmy tej dokonuje się już od jakiegoś znajduje się w pasku, czasu sprzedaż na rynku metalowym.

Ceny mazi pogazowej i jej produktów. Produkcja za 100 kg. Najniższe ceny płacą fabryki brykietów, mazi pogazowej zwiększyła się nieco w Niemczech które używają produktu tego do swoich wyrobów, w lutym b. r.; popyt na maź surową i jej produkty Podraża to jednak w rezultacie tak cenę brykietów, jest mimo tego jeszcze zawsze silniejszy niż podaż, że Syndykaty węglowe będą zmuszone wstrzymać Ceny podnoszą się stale i są zupełnie nieuregulo- wyrób brykietów, gdyż przy zwiększeniu produkcji wane, a mimo wysiłków podejmowanych przez czyn- węgla okażą się one za drogie.

Oleje pogazowe prawie że zniknęły z rynku sprzedaży, ceny wzrastają z zawrotną szybkością tak, że wynosiły już w marcu 400 Mk. za 100 kg. Bardzo poszukiwanym produktem jest naftalina, a 1 kg. kosztuje teraz tyle, ile przed wojną 100 kg., tendencja jest nadal zwyżkowa.

Fabryki papy dachowej podniosły ceny również znacznie, są one obecnie dziesięć razy wyższe niż przed wojną.

Nowe ceny koksu w Zagłębiu Ostrawsko-Karwiń-skiem. Ministerstwo robót publicznych w Pradze wydało nowy cennik dla koksu w Zagłębiu Ostr.-Karw,

Produkcja benzolu zmniejszyła się o połowę

(mb).

Ceny smoły pogazowej wynoszą 150 — 300 Mk.

niki interesowane w kierunku ujednostajnienia cen, niema nadziei rychłej poprawy. Zakłady gazowe i koksownie uzyskały w ostatnich miesiącach za surową maź ceny nieprawdopodobnie wysokie w stosunku do cen z roku zeszłego. Producent sprzedający gotowe produkty nie ma wielkiego zysku wobec szalonego podrożenia węgla, koksu, podwyższonych frachtów, podatków itd., natomiast handlarz, który wedle przepisów Tow. olei miner, ma prawo doliczyć do ceny 10 — 20 procent, lub też 20 Mk od kg. jako swój zysk, ma zarobek pewny i nie ponosi żadnego ryzyka.

mb.

Jest tu już doliczony 2-procentowy podatek od obrotu towarowego i 30 proc. od węgla, natomiast nie jest uwzględniony dodatek na mięso i mąkę dla robotników górniczych w kwocie K 1*44 od ctn. mtr. koksu.

Sytuacja na rynku parafinowym w Berlinie jest chwiejna, podaż przewyższa popyt. Ceny za 1 kg. wynoszą w markach :

Nowe ceny dla koksowni Tow. górn-hutn. kopalni Witkowickich, kolei półn. i hr. Larisch-Mön-nich wynoszą loco koksownia :

Parafina biała 18    —19

Cerezyna jasna 18    —18*50

Jasno-brunatna 14*50—15

14    -15 50

w ctn. mtr. Koron

Koks kostkowy Orzech. . . . Miał.....

O O 03

dla koksowni hr. Wilczka, Orłowa-Łazy i Alpin : Kostkowy .

Orzech. . .

Miał. . . .

Ceny nafty w Nowym Yorku: Nafta rafinowana w skrzynkach 27, „Standard White“ 23*50, w tankach 15—.

80

78

50

mb.

Brunatna

Wosk ziemny z krajów nadreńskich

Cena świec parafinowych spada i wynosi w 6 i 8 17 50—18 Mk za 1 kg, w 4 i 6 17—17*50. mb.

Ceny metali w Berlinie w czerwcu 1920 roku za 100 kg. wynosiły:

Miedź elektrolityczna Miedź rafinowana Oryg. miękki ołów hutniczy Oryg. surowy cynk hutnicy Oryg. glin (aluminium) hutniczy Cyna

Nikiel czysty Antymon

19    —20

Mk 1690 „    1200-1500

450- 475 525- 550 2500-2600 „    4600-4700

„    3800-4000

-    900- 950

i«

Wykaz wytwórczości soli i solanki małopolskich żup solnych

w kwietniu 1920 r.

Sól spożywcza

Nazwa żupy solnej

kamienna topkowa

Sól bydlęca wzgl. omoki

Sól fabryczna wzgl. zmiotki

Razem

Solanka

Ilość zatrudnionych robotników

w centnarach metrycznych

hektolitrów

Bochnia

26.354

(+759)

Bolechów

6.834*—

1.051*70 (+1.050 10)

314*30

27.405*70

(+1.809-10)

6.698*30

626

(+133)

150

Delatynx)

Dolina

4.285 —

55*—

4.340- —

13.888-

131

Drohobycz

2.729-60

168"—

2.897-60

9.650*—

104

Kałusz

485*55

8-30

11-08

50493

11.539 —

209

Kosów²)

Lacko . .

4.115 —

79*—

60-—

4.254-—

4.086'—

285

Łanczyn ²) Stebnik²) .

Wieliczka

115.560- 16.560-

(+69.090*-) (-600—)

250 -

(—420"—)

10.250-

(+820-)

142.610 — (+68.899*-)

78.657 -(+36.331*-)

2.064

(+440)

Razem. . . 141.914-— 34.549*15

1.926*30

10.32108 188.710-53

117.820"— !    3.569

Uwaga: Cyfry w nawiasach wyrażają porównanie ze stanem w tym samym miesiącu roku ubiegłego.

¹) Salina wskutek wojennego zniszczenia zastanowiona. ²) Zarządy kopalń nie nadesłały nam wykazów.

Z Akademji Górniczej.

a) mają się wykazać, że słuchali rok I-szy na kursach górniczych we Lwowie lub zagranicznych Akademjach górniczych ;

Warunki przyjęcia do Akademji Górniczej w Krakowie.

Z dniem 1 października 1920 r. otwarty będzie l-szy i 2-gi rok studjów.

Warunki przyjęcia dla słuchaczy są następujące:

A) dla zgłaszających się do studjów roku pierwszegc.

W myśl reskryptu Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 20 lipca 1919 podzieli się zgłaszających na trzy kategorje : Pierwsza obejmie kandydatów z maturą (gimnazjum lub szkoły realnej), którzy byli już ima-trykulowani poprzednio, jako studenci matematyki i nauk przyrodniczych w jednym z uniwersytetów, akademji górniczych lub politechnik. Do drogiej kategorji zalicza się kandydatów z maturą z odznaczeniem, którzy nie należą do pierwszej kategorji ; pomiędzy nimi pierwszeństwo przyzna się maturzystom ubiegłych lat, którzy spełnili powinność wojskową. Do trzeciej kategorji należeć będzie reszta zgłaszających się z maturą.

Liczbę słuchaczów pierwszego roku ustala się na maximum 80. Przyjmować się będzie słuchaczów kolejno według ich przynależności do powyższych kategorji. Jedynie w wypadku gdy ilość kandydatów pierwszej i drugiej kategorji przekroczy liczbę 80 podda się kandydatów wszystkich trzech kategorji konkursowemu egzaminowi wstępnemu z matematyki, fizyki i geometrji wykreślnej. Podstawą egzaminu będzie egzamin piśmienny pod nadzorem:

Wiadomości wymagane przy ewentualnym egzaminie w zakresie nauki w szkołach średnich są następujące : a) z matematyki: biegłość w działach arytmetycznych, reguła trzech, rachunek procentowy (pojedynczy), równia stopnia 1-go, 2-go i dwukwadratowe, zagadnienia stopnia 1-go i 2-go z dyskusją i kreślenie elementarnych zależności funkcyjnych. Zasady pła-nimetrji, stereometrji, trygonometrji płaskiej i geometrji analitycznej płaskiej ; b) Z fizyki: temat ogólny pozwoli stwierdzić obok pewnego zasobu wiadomości i zdolności logicznego myślenia, czy kandydat umie się posługiwać językiem polskim poprawnie pod względem stylistycznym i gramatycznym.

Do zadań z dyskusją zaleca się Witwiński :

Zbiór zadań na dyskusję i badania zależności funkcyjnych (cena około 3 K) rozdziały I, II i III z pominięciem zadań o numerach 60, 61, 65-72, 84, 97, 100, 102, 105, 111, 114, 119, 120, 122, 123, 180—132, 134. Jako wzór tematów z fizyki podaje się następujące : zasady tcrmometrji, zasada zachowania energji, prawa przepływu prądu elektrycznego, opis przyrządu o znaczeniu technicznem lub naukowem (telefon, telegraf, lupa, luneta, mikroskop itd.). Wiadomości wymagane z geometrji wy k r e ś 1 n e j są następujące : znajomość podstaw teorji rzutów prostopadłych (ortogonalnych) w szczególności następujących zagadnień : 1) Wyznaczyć rzuty punktu na trzy płaszczyzny rzutów wzajemnie prostopadłe, jeżeli są dane odległości punktu od tych płaszczyzn (z uwzględnieniem położenia w różnych ósemkach przestrzeni, np. wyznaczyć rzuty punktu A) (X= — 2, y— +5, z — —4); 2) Mając dane rzuty prostej wyznaczyć rzeczywistą wielkość odcinka tej prostej, oraz wielkość kątów nachylenia prostej do pł. rzutów ; 3) Wykreślić ślady płaszczyzny, wyznaczonej przez dowolne elementy w przestrzeni ; 4) Wyznaczyć krawędź przecięcia dwu płaszczyzn, danych przez a) ślady, b) dowolne elemeąty w przestrzeni ; 5) Wyznaczyć punkt przebicia płaszczyzny tprostej, jeżeli płaszczyzna jest dana przez

a)    ślady, b) dowolne elementy; 6) Z rzutów na dwie pł. rzutów wyznaczyć rzut prostokątny £tworu na dowulną płaszczyznę rzucającą; 7) Wyznaczyć odległość a) punktu od płaszczyzny,

b)    punktu od prostej, c) dwu pł. równoległych, c) dwu prostych równoległych; 8) Wykreclić kłady utworu płaskiego leżącego w płaszczyźnie rzucającej ; 9) Wyznaczyć rzuty utworu płaskiego, mieszczącego się w pł. rzucającej, jeżeli utwór dany jest w kładzie ; 10) Utwór dany w rzutach obrócić o dany kąt lub w położenie w inny sposób określone około osi do pł. rzutów a) prostopadłej, b) równoległej ; 11) Przy pomocy obrotu około osi do pł. rzutów prostopadłej wyznaczyć rzeczywistą wielkość odcinka danej prostej, wzgl. kąt nachylenia prostej do pł. rzutów ; 12) Wyznaczyć kład utworu leżącego w płaszczyźnie dowolnie nachylonej ; 13) Wyznaczyć rzuty utworu, mieszczącego się w dowolnej pł. jeżeli utwór jest dany w kładzie ; 14) Zastosować kład płaszczyzny do wyznaczenia kąta nachylenia dwu prostych, prostej do płaszczyzny i dwu płaszczyzn ; 15) Wykreślić rzuty graniasto-słupa, wzgl. ostrosłupa prostego łub ukośnego, jeżeli podstawa określona co do kształtu i wielkości znajduje się na a) pł. rzutów, b) płaszcz, dowolnie nachylonej ; 16) Podać sposoby wyznaczania cieniów własnych i rzuconych graniastosłupów i ostrosłupów'; 17) Wyznaczyć cienie własne i rzucone graniastosłupa, wzgl. ostrosłupa, jeżeli podstawa bryły leży w płaszczyźnie dowolnie nachylonej.

Ewentualny egzamin odbędzie się w czasie około 1-go października b. r.

Dokładny termin będzie później podany.

Przy zgłoszeniu osobistem w trzech dniach, poprzedzają eych termin ewentualnie egzaminu wstępnego należy przedłożyć: 1) metrykę urodzenia, 2) świadectwo dojrzałości w oryginale i 3) urzędownie potwierdzoną fotografię, a o ile kandydat pragnie być zaliczonym do kategorji pierwszej, względnie otrzymać pierwszeństwo w kategorji drugiej, ma przedstawić : 4) poświadczenie imatrykulacji wraz z indeksem lekcyjnym jednego z uniwersytetów (jako słuchacz matematyki i nauk przyrodniczych), względnie w akademjach górniczych lub politechnikach, 5) potwierdzenie odbytej służby wojskowej (karta wojskowa itd.).

Do dokumentów, wystawionych w języku odmiennym, niż polski i łaciński, należy dołączyć polskie tłomaczenie, dokonane przez zaprzysiężonego tłomacza.

B) dla zgłaszających się do studjów roku drugiego.

Ilość słuchaczy roku drugiego ustala się na 80. Pierwszeństwo przy wpisach mają słuchacze roku 1-go z Akademji Górniczej w Krakowie, o ile uczynią zadość wymaganiom końcowego egzaminu rocznego.

Jeżeli nie wszyscy obecni słuchacze I-go roku Akademji będą uprawnieni do wpisów roku Ii-go, mogą być przyjęci, o ile miejsca starczy, słuchacze na rok II-gi pod następującemi warunkami :

b)    mają się wykazać, że złożyli kollokwium z nauki pt. Pierwsza pomoc w nieszczęśliwych wypadkach i egzamin z dwu conaj mniej przedmiotów' takich, jak matematyka, geometrja wykreślna z rysunkami konstr. chemja, mineralogja, mechanika ogólna (technika I), mechanika techniczna (II), o ile rok pierwszy ukończyli w zagranicznych Akademjach górniczych, zaś o ile pierwszy rok studjów odbyłi na kursach górniczych we Lwowie i o ile do czasu wpisów nie będą tam zorganizowane egzamina równorzędne z egzaminami w naszej Akademji, mają się poddać egzaminowi z nauki „Pierwsza pomoc w nieszczęśliwych wypadkach“ i z dwu przedmiotów innych, powyżej podanych, a przez siebie dowolnie obranych ;

c)    nadto mają udowodnić, że odbyli conajmniej 6 cio tygodniową praktykę w kopalni węgla, nafty lub soli względnie w hucie, jako robotnicy.

O ile zgłoszeń będzie więcej niż miejsc wolnych, zostaną najlepsi upoważnieni do ostatecznych wpisów.

Termin wpisów dla imatrykulowanych w Akademji Górniczej, zgłoszeń osobistych nowych słuchaczy, egzaminów i wpisów ostatecznych jak i wysokość taksy egzaminacyjnej będą później ogłoszone.

Do dokumentów, wystawionych w języku odmiennym, niż polski i łaciński, należy dołączyć polskie tłomaczenie, dokonane przez zaprzysiężonego tłomacza.

Dziekan Akademji Górniczej.