EtiRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

WYCHODZI 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny, — Redaktor ln±. Zdzisław Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witold. Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Prof. Dr. Stefan Kreutz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marfan Szydłowski.

Rocznie .    . . K 60 —

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Półrocznie . . . K 30—

Cena pojedynczego numeru .    .

Przy obliczeniu przedpłaty w markach liczyć należy według kursu urzędowego 1 Mk = P50 K.

. K 7 —.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcyi i Administracyi : w Warszawie, Bielańska 18, w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5.— Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Uroczystość otwarcia Akademji Górniczej w Krakowie.

NAFTA.

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Uroczystość otwarcia Akademji Górniczej w Krakowie.

Dzień 20-go października b. r. będzie niezapo- mowę podajemy poniżej w całości, ze względu na mnianym w dziejach kultury Wolnej Polski, w dzie- znakomity i wyczerpujący obraz całej historyi Zawojach kraju tak obfitującego w bogactwa ziemi, a do- dowego szkolnictwa górniczego w Polsce od najda-tychczas nie umiejącego i nie mogącego samemu wniejszych czasów, oraz ze względu na szkic prac Komi-włodarzyć skarbami temi. Otwarcie Akademji Górni- tetu Organizacyjnego poprzedzających utworzenie czej jest równocześnie otwarciem nowej epoki w życiu Akademji.

ekonomicznem, a co z niem w ścisłym stoi związku    Poseł Zarański, po złożeniu gratulacyj nowej

i w życiu kolturalnem Polski.    Uczelni, podał interesujące zestawienie trudów i prze-

Następnie zabrał głos Dziekan Hoborski, prze-

Potem rozpoczął się cały szereg gratulacyjnych się Naczelnik orłem piórem, a następnie zaproszony i powitalnych przemówień. Imieniem Politechniki przez Rektora do otwarcia nowej Uczelni, uroczyście Lwowskiej składał życzenia Rektor Matakiewicz, imie-ogłosił otwarcie Akademji Górniczej.

Po przemówieniu przedstawiciela młodzieży aka- a profesor Mazurkiewicz z ramienia Uniwersytetu demickiej, składającego hołd Naczelnikowi, zabrał Warszawskiego. Prof. Leon Syroczyński, zwracając głos Minister Dr. Jan Łukasiewicz wyrażając imieniem się w gorących słowach do młodzieży i wzywa-Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Pu- jąc ją do wytrwałej pracy i równorzędnego blicznego, radość z powodu otwarcia nowego przy- traktowania teoryi i praktyki, oznajmił, iż prócz bytku wiedzy oraz składając gorące życzenia młodej stypendyum górniczego uchwalonego przez V. instytucyi. Z kolei Minister Przemysłu i Handlu Zjazd Polskich Techników¹), następujące legaty na Ignacy Szczeniowski, skreślił doniosłość nowej pla- rzecz młodzieży górniczej zostały zdeklarowane : cówki w życiu ekonomicznem kraiu.    .    ,    ,    ,    .    „ . .    > .

Następnie zabrał głos przewodniczący Komitetu pp proft Reona Syroczyński ego, Zenona Surzyckiego, Kazimierza Organizacyjnego, prof. Dr. Józef Morozewicz, którego Szumskiego wynosił 3000 K. (Przyp. Redakcyi).

Aula Uniwersytetu Jagiellońskiego nie mogła ciwności, z jakiemi walczyć musiało nasze przedsta-pomieścić tłumów, chcących być świadkami tej histo- wicielstwo jeszcze przed paru laty we Wiedniu, by rycznej chwili, tak żc cały westybul wspaniale ziele- przezwyciężyć różne zakulisowe machinacye, dążące nią udekorowany i plac przed Collegium Novum były do utrącenia tej naszej kulturalnej zdobyczy. Tem szczelnie widzami wypełnione. Uroczystość rozpoczął większą jest radość, że dzieło doprowadzono mimo pięknem przemówieniem Rektor Uniwersytetu, prof. wszystko, mimo zawieruchę dziejową do pomyślnego Dr. Stanisław Estreicher, który w otoczeniu gremium końca, profesorów w tradycyjnych togach powitał Naczelnika Państwa, poraź pierwszy zjawiającego się w gmachu mawiając imieniem nieobecnego Rektora Akademji Uniwersytetu, jako Przedstawiciel Państwa Polskiego. Górniczej, a zwracając się głównie do młodzieży, wzy-Dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej Dr. Fryderyk wał ją do gorliwej pracy dla dźwignięcia przemysłu Pappée, zwrócił się do Naczelnika z prośbą o poło- górniczego w Ojczyźnie i wyrwania go z obcych rąk, zenie swojego podpisu w księdze pamiątkowej Uni- kładąc przytem nacisk na odrębność polskiej kultury wersytetu, posiadającej na swych kartach podpisy od niemieckiej i przestrzegając przed przeszczepianiem królów Polskich jeszcze z czasów Jagiellonów, na nasz swojski, rodzimy grunt, obcych zwyczajów prócz wielu innych także i późniejszych dostojników. Na i naleciałości, karcie ozdobionej przez malarza Uziembłę podpisał

niem Politechniki Warszawskiej prof. Rydzewski,

Na uroczyste otwarcie Akademji Górniczej w Krakowie

w dniu 20 października 1919 r.

Mowa wygłoszona przez prof. Dra J. Morozewicza

Powitanie gości.

łowię 19-go w. w saskim Freibergu (1765). Chyląca się wówczas do upadku stara Rzeczpospolita, która Imieniem Komitetu Organizacyjnego, którego nie mogła zdobyć się na skuteczną obronę swych przewodnictwo mam zaszczyt piastować, witam Do- granic i całości, nie mogła nawet myśleć o tworze-stojne Zgromadzenie! Witam Najdostojniejszego Na- niu nowych szkół wyższych, zwłaszcza zawodowych, czelnika Państwa, najprzewielebniejszych Arcypaste- w epoce porozbiorowej, kiedy cała polityka państw rzy,pp. Ministrów Oświaty i Przemysłu oraz wszystkich zaborczych wysilała się na zgniecenie wszelkich od-łaskawych na nas gości, którzy zechcieli przybyć na ruchów życia narodowego, na zdeprawowanie mo-dzisiejszą uroczystość — otwarcia pierwszej na zie- raine i osłabienie ekonomiczne zagrabionych dzielnic, miach polskich wyższej szkoły górnictwa.    tembardziej nie mogło być mowy o kreowaniu pol

Rzut oka wstecz.

Jestto rzecz dziwna, że Polska, która posiada nieprzebrane bogactwa kopalne, która już za Kazimierza Wielkiego słynęła ze swych rozległych żup solnych — od Wieliczki do Kałusza i Kołomyi, -która za Jagiellonów stworzyła miny srebrne w Ol kuszu a lazurowe i miedziane w kieleckiem, która w czasach nowszych zaopatrywała znaczną część Europy środkowej w węgiel, naftę, cynk i ołów... jest to, powtarzam, rzecz dziwna, że ta Polska nie posiadała dotychczas zawodowej szkoły górnictwa.

Jest to rzecz dziwna, ale tylko pozornie. Bo w wiekach średnich i w epoce Odrodzenia szkół zawodowych górnictwa w Europie nie znano. Uczono się górnictwa jak każdego innego rzemiosła, praktycznie z pokolenia na pokolenie. Pierwsza Akademja górnicza w Europie powstała dopiero w drugiej po-

Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego uchwaliła sty- dróg pracy na glebie ojczyste] i z możności kształ-pendya po 4000 K rocznie, p. Stanisław Larisch-Nie- cenią się u siebie, we własnym domu. dzielski, właściciel dobrze Śledziejowic złożył 10.000 K, a pani dyrektorowa Osadcowa złożyła kwotę 20.000 K na kapitał stypendyjny imienia Marcelego i M.

Osadców.

W dalszym ciągu przemawiał imieniem Uniwersytetu Lubelskiego ks. prof. Wójcicki, zwracając uwagę, że oddawna duchowieństwo umiało ocenić skarby przyrodzone ziemi Polskiej i jak np. Staszic i inni byli pionierami przyrodoznawstwa polskiego. Towarzystwo Politechniczne Warszawskie reprezentował inżynier Kontkiewicz, składając w jego imieniu gorące życzenia rozwoju, wreszcie imieniem Krakowskiej Akademji Sztuk Pięknych, przemawiał Rektor Gałęzowski i wręczył adres podpisany przez grono profesorów.

Nestor polskich górników inż. Hieronim Kondratowicz w serdecznych słowach witał nowy przybytek wiedzy górniczej i życzył nowemu pokoleniu próbującemu swych sił w ukochanym przez mówcę zawodzie — pomyślnej przyszłości. Ostatnim z mówców był słuchacz Akademji Górniczej Michejda, który w dziękczynnych słowach, zwrócił się do Komitetu Organizacyjnego i jego przewodniczącego, prof. Mo-rozewieża, oraz do grona Profesorów, wyrażając radość młodzieży z otwierających się przed nią nowych

Potem przystąpiono do odczytania kilkudziesięciu telegramów, otrzymanych od Rządu, instytucyj, towarzystw oraz osób prywatnych. Między innymi nadesłały gratulacyjne depesze :

Uniwersytety : Lwowski, Poznański i Wileński ;

Akademje : Weterynaryi we Lwowie oraz Du~ blańska :

Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie;

Prof. Karol Miłkowski, Lwów, Politechnika;

Prof. Kazimierz Żórawski, Warszawa, Politechn.;

Żupa solna w Innowro«. ławiu ;

Liczne Urzędy Górnicze w Galicyi, oraz : Dyrekcye hut, kopalń, wreszcie inżynierowie górniczy z Zawiercia, Dąbrowy, Bielska i t. d.

Prezydent Paderewski nadesłał depeszę następującej treści : „Nie mogąc osobiście przybyć na otwarcie Akademji, przesyłam nowopowstającej Insty tucji Naukowej w imieniu Rządu Rzeczypospolitej, życzenia jak najświetniejszego rozwoju. Oby Polska, która dotąd mimo Swych wielkich skarbów górniczych, nie posiadała fachowej uczelni wyższej, zyskała w nowo powstającej Akademji najpoważniejszy czynnik powodzenia i siły rodzimego górnictwa, oby przyczyniła się ona do rozkwitu bogactwa i pomyślności kraju".

skich szkół zawodowych. Rządy ich nie chciały, spo łeczeństwo samo zdobyć się na nie nie mogło. Młodzież polska, żądna wiedzy technicznej, w szczególności górniczej, musiała tedy wędrować bądź do Petersburga — północnej stolicy wszechpotężnych wówczas carów, gdzie w r. 1778 założono Instytut Górniczy (Gornyj Institut), bądź też na zachód, gdzie miała kilka renomowanych szkół górniczych, jak wspomnianą wyżej Akademię Górniczą we Freibergu (kön. Bergakademie), jak szkołę Claustalską (rok za łożenia 1775), jak wreszcie słynną paryską École des études supérieures de mines (kreowaną w tym samym co Instytut petersburski roku).

Atoli społeczeństwo porozbiorowe, pod wpływem rozwijającego się życia ekonomicznego, odczuwało i rozumiało potrzeby stworzenia własnych szkół zawodowych w kraju i starało się potrzebom tym — w chwilach politycznie pomyślniejszych — czynić zadość.

Szkoły górnicze Królestwa Kongresowego.

pogrzebane zostały zbożne zamiary Rady Administracyjnej stworzenia na szerokich podstawach „pierwszej polskiej politechniki“. (Ob. Rodkiewicz, Mono-grafje wyd. przez Askenazego, tom VI, Warszawa 1904).

Po tej 1-ej chlubnej próbie stworzenia narodowego szkolnictwa górniczego, Królestwo Kongresowe przez długich lat 60 nie posiadało żadnej, choćby najelementarniejszej nawet, szkoły górnictwa. Dopiero zabiegi „Zjazdu przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego“ zniewoliły wreszcie rząd petersburski do otwarcia w r. 1889 w Dąbrowie Górniczej szkoły pod oficjalną nazwą: „Dombrowskoje GornojeUczyliszcze“. Rzecz naturalna, że język tej szkoły był rosyjski, że jej dyrektorem i etatowymi nauczycielami byli sprowadzeni z głębi caratu Rosjanie. Pierwotna myśl górników polskich, by stworzyć w Dąbrowie szkołę dla krajowej tylko młodzieży, która odbyła 2-letnią praktykę, szkoły bezpłatnej, utrzymywanej kosztem przedsiębiorstw górniczych

Bo oto, już w zaraniu istnienia Królestwa Kongresowego, w roku 1816, powstaje szkoła górnicza w Kielcach. Powołuje ją do życia Główna Dyrekcja Górnicza, której szefem był sędziwy Staszic. Urzędowy jej tytuł był: „Szkoła Akademiczno-górnicza“. Kurs był trzyletni. Wstępującym do niej uczniom stawiano warunki takie : wiek lat 16, zdrowie dobre, obyczaje nieskażone i świadectwo z ukończonej V kl. szkół wojewódzkich. Podczas wakacji celujących uczniów wysyłano zagranicę kosztem rządu. Uczniowie nosili mundury i byli obowiązani prowadzić dzienniki swoich czynności.

Uczono w szkole kieleckiej następujących przed-

miotów :

1.    mineralogji 3 godziny tygodniowo — prof. Tomaszewski ;

2.    geologji 2 godziny tygodniowo — prof. Tomaszewski ;

3.    chemji ogólnej 5 godzin tygodniowo — prof. J. B. Pusch;

4.    matematyki czyst. 4 godziny tygodniowo — prof. Lempe ;

5.    matematyki stos. 2 godziny tygodniowo — prof. Lempe;

6.    fizyki 2 godziny tygodniowo — prof. Lempe,

7.    hutnictwa ogóln. i żelaza 3 godz. tygodn. — prof. J. B. Pusch;

8.    górnictwa 3 godziny tygodniowo — z początku prof. Królikiewicz, później prof. J. B. Pusch ;

9.    maszynerji górniczej 3 godz. tygodniowo — prof. Lempe;

10.    inżynierji górniczej (= markszajderji) 2—4 godzin tygodniowo — prof. Graf, Lempe, Krumpel;

11.    rysunków 1—12 godz. tygodn. — prof. Graf, Krumpel, Spleszyński ;

12.    prawa górniczego 1 godz. tyg. — prof- Graf, Ulman, Kosowicz ;

13.    probierstwa 3 godziny tyg. — prof. Kaden;

14.    leśnictwa 2 godz. tyg. — prof. Überscheer;

15.    stylu handlów. 2 godz. tyg.— prof. Kossowicz.

Ciekawe, że uczono przeważnie po niemiecku,

tylko wykłady mineralogji, geologji, matematyki czystej i leśnictwa odbywały się po polsku. Rzecz na-

została doszczętnie spaczona. Młodzież, niechętnie wstępująca do szkoły obcojęzycznej, musiała znaczną część 4-letniego kursu poświęcać na przyswojenie sobie narzecza wielkoro-syjskiego i państwowej lojalności, czego dyrekcja przedewszystkiem przestrzegała i wymagała... Szczęściem, że wykłady przedmiotów specjalnych powierzono miejscowym górnikom Polakom, między którymi znalazło się kilku wybitnych ludzi, jak inż. Kon-tkiewicz, Kondratowicz i i. Zdołali oni — pomimo wszystko — nietylko dostarczyć swym uczniom nie-zaprawionej żadną polityką wiedzy fachowej, lecz także, co ważniejsza — zachęcić do studjów dalszych i rozleglej szych. Szkoła dąbrowska przetrwała w swej szacie urzędowo-rosyjskiej aż do wojny... Obecnie — dowiadujemy się o tern z przyjemnością — będzie ona znów otwarta i prowadzona już przez polskich pedagogów dla polskiej młodzieży...

Rząd rosyjski, w jednym ze swych rzadkich liberalnych kursów polityki, stosowanych od czasu do czasu w Królestwie Kongresowem — uszczęśliwił stolicę Polski kreowaniem w r. 1898 okazałej politechniki rosyjskiej za polskie pieniądze. Nadał jej oficjalną nazwę: „Politechniczeskij Institut imieni Impiera-tora Nikołaja II“. W tej politechnice urządzono ...    .    . z wielkim nakładem, a nawet rozrzutnością (niekiedy

1903 do 1915, kiedy skutkiem działań wojennych musiał wraz z całą politechniką szukać pewniejszego schronienia aż w murach Moskwy. Za swego istnie-Jak widzimy szkoła kielecka była średnią szkołą nia w Warszawie nie był on licznie uczęszczany, górniczą. Ale poziom wykładów musiał w niej być W ciągu 12 lat wydział górniczy politechniki cesarza bardzo wysoki. Dowodzi nam tego lista profesorów, Mikołaja II. wydał zaledwie 3 czy 4 dyplomy inży-na której błyszczy nazwisko J. B. Pus cha, wy- nierskie. Pierwszym wychowańcem jego był—rzecz chowańca Akademji Górniczej Freiberskiej, znako- charakterystyczna — Ormianin z Baku : Iwan Iwa-mitego badacza-geologa ziem polskich, którego do nowicz Arzu-manianc !

Kielc zaangażował Staszic wraz z górnikiem Beckie-rem, Ulmanem i i.

turalna, język niemiecki tolerowano jako zło konie- bezsensowną!) wydział górniczy. Istniał on od roku meczne, ze względu na profesorów Niemców, których specjalnie sprowadzono dla szkoły kieleckiej z zagranicy.

Tak wyglądało szkolnictwo górnicze w zaborze

rosyjskim.

Szkoły górnicze w Galicji.

Do szkoły górniczej kieleckiej uczęszczało rocznie od 10—50 uczniów. W ciągu jej 10-letniego w Kielcach istnienia ukończyło ją 40 uczniów. Po-    Co się tyczy zaboru austrjackiego, przezwanego

stanowieniem Rady administracyjnej, działającej pod przez polityków wiedeńskich „Galicją⁴⁴ — to tu za wpływem wszechwładnego ministra skarbu Lube- t. zw. epoki konstytucyjnej, to znaczy po rozgromie-ckiego, została ona z końcem r. 1826 (już po śmierci niu Austrji przez Prusaków w r. 1866, dana była Staszica) przeniesiona do Warszawy, gdzie ist iała możność polonizowania szkół, przedtem doszczętnie jeszcze dwa lata. Chciano ją, prawdopodobnie, wcielić zniemczonych, a nawet gorzej, bo zaustrjaczonych. do organizowanego wówczas Instytutu politechnik Od r. 1870 zaczęto wprowadzać wykłady polskie na cznego, lecz wypadki powstania listopadowego uni-    uniwersytetach w Krakowie i Lwowie, a także na

cestwiły ten zamiar. Wraz z upadkiem Warszawy    politechnice lwowskiej. Na tej ostatniej urządzono

z czasem wskutek wielokrotnych żądań Sejmu kursa sztem. Następnie, kiedy program szkoły został przez górnicze, które miały za zadanie przygotowywać słu- rząd wiedeński zatwierdzony, uzyskał dla niej sub-chaczy do austrjackiej Akademji górniczej w Leoben, wencję zarówno rządu, jak Sejmu i Wydziału krajo-Kursa były 3-letnie. Ale kończący je nie byli przyj- wego galicyjskiego oraz Wydziału krajowego śląskiego, mowani w Leoben na rok 4, lecz tylko na 3. Kom- Wówczas to i królikowie węglowi Śląska, znalazłszy binacja zatem Lwowa z Leoben pociągała za sobą się w sytuacji „splendid isolation“— nolens volens, stratę jednego roku studjów. Wobec tego młodzież pogodzili się z faktem istnienia polskiej szkoły szty-polska, poświęcająca się górnictwu, najczęściej uda- garów w Dąbrowie i otworzyli nawet dla niej swoje wała się wprost do Leoben, gdzie kończyła studja szczelnie dotychczas zamknięte szkatuły, w 4 lata. Z Leoben wyszła też przeważna część górników polskich, dziś na byłym terenie galicyjskim wniony! działająca. Jestto już poważny zastęp ludzi fachowo wykształconych, zajętych w górnictwie solnem, nafto- dwuletni : przygotowawczy (krótszy) i fachowy (dłuż-wem, węglowem, także po części w hutnictwie, ludzi szy). Warunki przyjęcia: 4 klasy szkoły średniej świadomych swych obowiązków nie tylko zawodo- i odpowiednia praktyka górnicza. Nauka w szkole jest wych ale i społecznych. Zrzeszyli się oni w r 1907 bezpłatna. Istnieje przy niej internat dla zamiejsco-w „Związek polskich górników i hutników w Austrji“ wych. Ze sprawozdań szkoły dowiadujemy się, że ucznio-w liczbie, która obecnie sięga już około 200 osób. wie uczą się chętnie i dobrze, napływają do niej nie Powstanie tego Związku stanowi prawdziwą epokę tylko ze Śląska, ale i z Galicji, a co ciekawsze, także w dziejach górnictwa małopolskiego. Jako towarzy- z Królestwa Kongresowego. Tak np. w r. 1913 kurs stwo, uznane przez rząd, stał się on niebawem wa- fachowy ukończyło 6 uczniów ze Śląska, 6 z Króle żnym czynnikiem politycznym w sprawach, tyczących stwa i tylko 3 z Galicji. Na wycieczki kładziono słu-się górnictwa. Mógł on występować na gruncie wie- szny nacisk. Urządzano je zarówno do kopalń śląskich, deńskim zapomocą posłów do parlamentu, którzy galicyjskich, jak i do kopalń Król. Kongresowego, byli jego członkami i z którymi się biurokracja wie- Śłowem, szkoła była prowadzona z zupełnem zrozumieniem jej ważnego zadania nie tylko fachowego,

Bitwa została wygrana — byt szkoły zape-

Organizacja szkoły jest prosta i racjonalna. Kurs

deńska liczyć musiała.

„    ,    ale społeczno-narodowego. Uczniowie jej, jako dozorcy

„Szkoła sztygarów“ w Dąbrowie (Śląsk austr.). i sztygarzy, chętnie są dziś widziani w kopalniach nie

Wiekopomnem dziełem Związku górników małopolskich jest stworzenie „szkoły sztygarów“ w Dą- . .    .    . ,    . ,    ...

browie na Śląsku Cieszyńskim. W zagłębiu węg'o- obiegi uwieńczone tak pomyślnym wynikiem zarowno

⁶⁵    długoletniego dyrektora szkoły mz. Szefera, jak i Ko

mitetu szkolnego, w którego skład ostatnio wchodzili inżynierowie: Zarański, Rieger,Schimitzęk, Jastrzębski, Drobniak i inni. .

tylko polskich, ale i niemieckich.

To też z gorącą wdzięcznościąvnależy tu podnieść

wem krakowskiem, a zwłaszcza karwińskoostraw-skiem, w ostatnich dziesiątkach lat rozwinęło się, jak wiadomo, bujnie górnictwo i hutnictwo. Robotnicy rekrutują się tu wyłącznie z tubylczego ludu polskiego. Natomiast wielki kapitał, dyrekcje fabryk i dozorowanie robót górniczych i hutniczych spoczywały niemal wyłącznie w ręku niemieckiem i cze-

Ideologja Akademji Górniczej.

Zachęcony realizacją swych zamierzeń na polu skiem. Kontakt bezpośredni z naszym ludem, pracu- szkolnictwa średniego, Związek górników małopolskich jącym w kopalniach i hutach, mieli dozorcy, czyli powziął śmiałą myśl zapoczątkowania akcji, któraby sztygarowie czescy i niemieccy. Wiadomo powszechnie, miała w ostatecznym celu stworzenie wyższych stu-jak brutalnie i bezwględnie szykanowali oni naszych djów górniczych w Galicji pod postacią Akademji górników za każdy objaw polskości, ba, za każde Górniczej w Krakowie. Trzeba było stworzyć naprzód niemal słowo polskie, niebacznie wyrzeczone! Żaden ideologję sprawy, zainteresować nią „szeroki ogół“ robotnik-Polak nie śmiał marzyć o poprawie swego i prasę. W tym celu już pod egidą Delegacji Górni-bytu, o podniesieniu na wyższy szczebel hierarchji ków i Hutników polskich, jako korporacji, obejmu-górniczej, nie zapierając się jednocześnie swej naro- jącej wszystkie dzielnice Polski — zwołano na po-dowości, nie stając się renegatem na rzecz czeszczy- czątku r. 1912 do Krakowa ankietę, która miała się

zny lub germanizmu.

ma dokonać rząd centralny. Bo, czyż — w rzeczy

oświadczyć za „potrzebą wyższych studjów górniczych Walkę skuteczną z tym naporem sił wrogich, w kraju“. Była to ankieta jedyna w swoim rodzaju, zagrażających wynarodowieniem całego zagłębia kra- Brali w niej udział nie tylko przedstawiciele rządu kowsko-śląskiego, mogła podjąć tylko wzorowo urzą- centralnego i autonomicznego, nie tylko reprezentanci dzona, ideowo prowadzona polska szkoła sztygarów, najrozmaitszych towarzystw górniczych, hutniczych, Taką właśnie szkołę postanowił powołać do życia technicznych i finansowych, ale także delegaci Aka-Związek górników małopolskich. A zadanie to było demji Umiejętności i wszystkich wyższych uczelni niełatwe! Nie chcieli o niej słyszeć ani Czesi, którzy oraz wielu korporacji kulturalnych ówczesnej Galicji, już oddawna posiadali szkołę górniczą w Morawskiej Śląska i Królestwa Kongresowego. Nadzwyczajność Ostrawie, ani właściciele kopalń śląskich z hr. Lary- tej ankiety polegała na tern, że wszyscy jej uczestnicy szem na czele. Chciał jej tylko gorąco lud polski unisono wypowiedzieli się za koniecznością kreowa-Zagłębia. Nie pozostało nic innego, jak stoczyć o tę nia w kraju wyższych studyów górniczych, którego szkołę walkę, i to walkę na dwa fronty!

Trzeba przyznać, że walkę tę Związek górników samej — trzeba było kogoś z obecnych przekonywać polskich, z posłem Zarańskim na czele, podjął i po o tem, że Polska obfituje w przeróżne bogactwa mi-mistrzowsku a zwycięsko wykonał. Zaczął przede- neralne, a dla ich eksploatacji potrzebuje inżynierów wszystkiem od tego, że stworzył fakt dokonany, górniczych, że z Polski wyjeżdża rok rocznie za gra-otwierając w dniu 1 grudnia 1907 r. szkołę górniczą nicę około 300 młodzieńców, pragnących poświęcić z językiem wykładowym polskim w Dąbrowie na się naukom górniczym, że jednak nauka ta na obozy-Śląsku. Przez dwa lata utrzymywał ją własnym ko- źnie nie jest ani łatwa, ani tania, ani odpowiadająca

Budowa gmachu.

Kiedy plan studjów został w ogólnych zarysach ustalony, Komitet zajął się programem budowy gma-Najważniejszem i najpilniejszem zarazem zada- chu, przyczem jako podstawę rachunku i wymiaru niem naszem.było: 1) ustalenie planu studjów w ma- przestrzeni na sale wykładowe, rysunkowe i inne jącej powstać uczelni i 2) wypracowanie programu przyjęto maksymalną liczbę słuchaczów za równą 100. budowy odpowiedniego dla niej gmachu.    Nowy gmach Akademji miał stanąć przy ulicy Mi-

Przy rozwiązywaniu tych zadań musieliśmy się ckiewicza naprzeciw Śtudjum rolniczego, na placu, liczyć z ustaloną już opinją urzędników Ministerstwa który gmina m. Krakowa wspaniałomyślnie ofiarowała robót publicznych w Wiedniu, gdzie na jednem z po- na rzecz powstającej uczelni. Rozpisano niebawem siedzeń z góry nam oświadczono, że Akademja gór- konkürs na zaprojektowanie szkiców gmachu. Z nalicza krakowska musi wzorować się na istniejących desłanych kilku prac sąd konkursowy uznał za naj-już tego rodzaju szkołach w monarchji, a więc w Pri- lepszą pracę architektów Odrzywolskiego i Ballen-bramie i w Leoben. Zwłaszcza szkołę leobeńską, która stedta, którym też powierzono w ścisłym kontakcie w roku 1894, a więc. przed dwudziestu laty, została z Komitetem, wypracowanie planów szczegółowych, podniesiona do rangi wyższej szkoły górniczej pod    Dla ułatwienia tego ważnego zadania, zarówno

nazwą: „die k. k. Montanistische Hochschule“ za- wykonawcom planów jak i sobie, Komitet przedsię-lecano nam do naśladowańia.    wziął na wiosnę r. 1914 podróż informacyjną zagra

nicę, podczas której zwiedzono i przestudjowano urządzenia wewnętrzne akademij górniczych w Leo-Co do pierwszego problemu, to Komitet, rozpa- ben, Freibergu, Berlinie i Claustalu. trzywszy się w leobeńskim planie studjów, nie mógł    Plany szczegółowe miały być wygotowane na

się żadną miarą zgodzić na przyswojenie go żywcem początek września, tak by na jesień można było roz-szkole krakowskiej i stanął odrazu w kolizji z za- począć roboty ziemne. Koszta przybliżone budowy patrywaniem pp. urzędników wiedeńskich. Chodziło obliczono na 2,100.000 koron, które w drodze annui-mianowicie o to, że katedry leobeńskie, kreowane tetów miał pokryć rząd i do których miały się przy-przed 20 laty, skupiały w sobie „dla oszczędności“ czynić w równej mierze gmina m. Krakowa i Wydział po dwa lub kilka nawet przedmiotów odrębnych: krajowy, kwotami po 200.000 koron.

cz. II.

stosunkom górniczym w kraju... O tem wszystkiem nikt z obecnych nie wątpił. Chodziło tu bowiem nie o meritum sprawy, lecz o przedstawienie, gdzie należy dowodu, że cały kraj, że wszystkie warstwy społeczne i odłamy polityczne uznają pilną potrzebę stworzenia wyższej polskiej uczelni górnictwa w Krakowie. Wszechdzielnicowy zjazd przyrodników polskich, który w tymże roku odbył się w Krakowie, poparł ze swej strony jak najgoręcej rezolucję ankiety górniczej.

Po tych krokach przedwstępnych sprawa przeszła już w ręce polityków, działających w parlamencie wiedeńskim. Ówczesny prezes Koła Polskiego i prezydent miasta Krakowa, Leo, gorąco się nią przejął. Zdołał on przekonać rząd centralny, że Galicja nie może się już dłużej obchodzić bez własnej szkoły górnictwa, że leży to także w interesie rządu, który, tworząc Akademję, popiera pośrednio rozwój górnictwa, przez co znów wzmaga siłę podatkową „kraju koronnego“... Czy te argumenty wpłynęły tym razem na ustępliwość „sfer miarodajnych“ wiedeńskich, czy może także chęć zyskania głosów Koła polskiego przy uchwalaniu w parlamencie pewnych konieczności państwowych... Dość, że z wiosną 1913 r., prezydent Leo zwrócił się do mówiącego te słowa z propozycją utworzenia Komitetu organizacyjnego mającej powstać w Krakowie Akademji górniczej... Było to jedno z największych zwycięstw naszego przedstawicielstwa wiedeńskiego w ostatnich czasach.

Komitet Organizacyjny Akademji Górnicze/ w Krakowie.

Komitet organizacyjny składał się początkowo z profesorów uniwersytetu: Niementowskiego, Smo-luchowskiego, Szajnochy i Żorawskiego, oraz reprezentanta miasta w osobie obecnego wiceprezydenta Sarego, dalej z przedstawicieli górnictwa, którymi byli poseł Zarański i dyrektor Schimitzek. Następnie powołano doń jeszcze górników inż. Fabiańskiego, starostę Gerżabka, radcę górn. Windakiewicza i prof. politechniki lwowskiej Syroczyńskiego. Wszyscy Członkowie Komitetu byli mianowani przez Ministra Robót Publicznych i pełnili swe obowiązki honorowo.

Plan studjów.

np. matematyka i fizyka miały w Leoben jednego tylko profesora, geometrja wykreślna i budownictwo również przez jedną były wykładane „siłę“, dalej wykłady mineralogji, petrografji i nauki o złożach minerałów użytecznych obarczały jedną katedrę itd., podobnie nieco jak w szkołach średnich.

Komitet organizacyjny, stojąc na stanowisku wiedzy współczesnej, zażądał rozdzielenia matematyki od fizyki, budownictwa od geometrji wykreślnej, a nauki o złożach od mineralogji i utworzenia dla tych przedmiotów osobnych katedr lub docentur. Również zażądaliśmy utworzenia w krakowskiej szkole osobnej katedry technologji chemicznej nafty, której w Leoben nie było, a która w Krakowie, ze względu na potrzeby górnictwa powstać musiała.

Biurokracja wiedeńska przez dłuższy czas nie chciała tych słusznych żądań Komitetu uwzględnić. I trzeba było dopiero interwencji „czynnika politycznego“ w osobie prezesa Koła polskiego, by ten opór przełamać i by postulaty Komitetu zostały wprowadzone zarówno do planu studjów, jak i do programu budowy gmachu.

Tym sposobem uzyskaliśmy zgodę c. k. rządu na kreowanie dla T. roku studjów 6 katedr, a mianowicie:

1)    wyższej matematyki,

2)    fizyki i mechaniki techn. cz. I.,

3)    geometrji wykreślnej,

4)    mineralogji i petrografji,

5)    chemji ogólnej i analizy technicznej gazów,

wreszcie

6) teorji budowy maszyn i mechaniki techn.

Ponadto zgodzono się na powołanie do życia na dalszych latach studjów 4 płatnych docentur:

1)    architektury,

2)    nauki o złożach,

3)    technologji chemicznej nafty i

4)    elektrotechniki.

szawskiego, od Pana Ministra W. R. i O. P., upoważnienie do podjęcia ponownego swych funkcyj. Zbrojny w ten mandat, ochoczo przystąpił do przerwanych sprawę z tego, że pozyskanie dla Akademji dosta- przez wojnę czynności. Sekcja Szkół Wyższych, tniego gmachu z pracowniami i salami rysunkowemi w osobie szefa, prof. Wrzoska i p. radcy Tomczy-w sposób nowoczesny urządzonemi jest bardzo ważną ckiego, z całą życzliwością i rozumieniem ważności podstawą materjalną rozwoju zakładanej uczelni, to sprawy zajęła się losami szkoły, która teraz ma słu-jednak największą wagę przywiązywał on do pozy- zyć nie jednej już tylko dzielnicy, lecz całej Polsce! skania dla niej wyborowych sił nauczycielskich. Od    Prace Komitetu i zabiegi przedwojenne nie po- %

Nadanie stypendjów i obsadzenie katedr.

Ale, jakkolwiek Komitet zdaw-ił sobie dokładnie

jakości bowiem profesorów zależy jakość uczniów. szły na marne. Plan studjów i program nauk zostały 1 tylko profesor rozmiłowany w swoim zawodzie, poddane rewizji i w tych punktach, w których trą-pracujący w nim twórczo, może wykształcić ucznia, ciły austrjackością, odpowiednio przerobione i spolo-przeszczepiając weń obok wiadomości fachowych, nizowane. Statut szkoły i postanowienia przejściowe także kult dla wiedzy i prawdy.    zostały Ministerstwu przesłane do zatwierdzenia.

By przygotować siły nauczycielskie do fachów,    z dniem 1 maja b. r. Ministerstwo W. R. i O. P.

które w kraju nie miały należycie ukwałifikowanych mianowało pierwszych 6 profesorów 1-szej polskiej przedstawicieli lub miały ich zbyt szczupłą liczbę, Akademji Górniczej. Oto ich nazwiska:

Komitet wyjednał u rządu kreowanie 4 stypendjów    1. Dr. Hoborski, profesor matematyki wyższej,

zagranicznych (każde po 2.400 koron) i nadał je kan-    2. Dr. Gąsiorowski, prof. geometrji wykreślnej,

dydatom, których wybrał w drodze konkursu. Z sty-    3. Dr. Stock, profesor fizyki,

pendjów tych korzystali z początkiem roku 1914:    4. Dr. Kling, profesor chemji ogólnej i techn.

5.    Dr. Kreutz, profesor mineralogii i petrografji,

6.    Inż. Płużańsld, prof. teorji budowy maszyn. Z tej listy ubyło już nam, niestety, jedno na-

W drodze konkursu wybrani również zostali zwisko śp. prof. Gąsiorowskiego. Okrutna śmierć por-i przedstawieni do nominacji pierwsi profesorowie wała nam go w kwiecie wieku! Strata tern boleśniejsza, Akademji: Dr. Hoborski (matematyka), Dr. Stock że zmarły, pełen talentu młodzieniec, był naszym sty-(fizyka), Dr. Estreicher Tadeusz (cheinja), Dr. Kreutz pendystą i żeśmy tak wiele się po nim spodziewali, (mineralogja) i inż Płużański (teorja budowy maszyn). Wykłady geometrji wykreślnej obejmie zastępczo By dać pełny obraz zabiegów Komitetu, zdąża- prof. Suchanek, jących do otwarcia Akademji górniczej z początkiem r. szk. 1914/15, wspomnę jeszcze o prowizorycznem

Dr. Gąsiorowski (geometrja wykreślna), Dr. Łahociń- analizy gazów ski (technologja chemiczna nafty), Dr. Rożen (złoża minerałów użytecznych), Dr. Drewnowski (elektrotechnika).

Z pośród wymienionych profesorów p. Minister W. W. i O. P. mianował p o. tymczasowego rektora rozmieszczeniu katedr, które miały być czynne na inż. Płużańskiego, dziekanem zaś wydziału górniczego pierwszych 2 latach studjów, zanim gmach własny prof. Hoborskiego. Prof. Płużański funkcyj swych, Akademji mógłby być wzniesiony. Tu przyszedł nam jak0 rektor, dotychczas nie mógł rozpocząć, gdyż z pomocą wysoce obywatelską Senat Uniwersytetu został przez Główny urząd zaopatrywania armji we Jagiellońskiego oraz Dyrekcja Wyższej Szkoły Prze- zwany, jako rzeczoznawca, do Wiednia. Zastępuje go — mysłowej, które ofiarowały nam gościnę dla katedr w myśl postanowień przejściowych — przewodniczący matematyki, fizyki, chemji i mineralogji na przeciąg Komitetu i dziekan Hoborski. lat dwu. Magistrat zaś m. Krakowa znów nową po-

Mianowani też już zostali 4 pierwsi asystenci, niósł ofiarę na rzecz naszej szkoły, oddając do jej Sekretarjat Akademji objął z dniem 15 września r. b. dyspozycji dom Nr. 18 przy ul. Loretańskiej na po- p. Ruzamski. mieszczenie rektoratu i kilku sal wykładowych i ry-    Ministerstwo W. R. i O. P. reskryptem z dnia

sunkowych.    18 czerwca r. b. upoważniło Komitet do rozpisania

Po opracowaniu jeszcze statutu Akademji, czyn- konkursu na obsadzenie dalszych 10 katedr wydziału ności nasze przygotowawcze w drugiej połowie czerwca górniczego, których profesorowie zaczną funkcjono-1914 r. dobiegały do końca. Spodziewaliśmy się koło wać z dniem 1 kwietnia 1920 r. Ministerstwo zgo 15 lipca nominacji profesorów, byliśmy przygotowani dziło się również na poczynienie kroków, zdążających po 2 latach pracy na rozpoczęcie wykładów w dniu do otwarcia za 2 lata wydziału hutniczego.

Wobec tak rozszerzerzonych zadań Komitet Organizacyjny musiał uledz także znacznemu powię-szeniu, tak co do liczby swych członków, jak i co do różnorodności ich fachów.

15 października t. r.

Czynności Komitetu za czasów polskich.

Przedewszystkiem, z wielkim żalem zaznaczyć muszę, że z listy członków przedwojennej ubył nam zna-

Niestety, wojna światowa, która wybuchła z początkiem sierpnia, nadzieje nasze zniweczyła, zdawało się, bezpowrotnie...

Na nową listę członków zostali zaproszeni, za

Ale oto, po czterech latach niesłychanej udręki komity uczony polski, śp. prof. Smoluchowski, który i troski, dożyliśmy cudu ! Nieubłagana nemesis dzie- w naszych obradach zawsze żywy i wielce owocny jowa, strąciwszy w przepaść ciemne siły przemocy brał udział. Miejsce jego zajmuje obecnie prof. Za-i gwałtu, które dotychczas dławiły ludzkość, wyzwo- krzewski. liła jednocześnie ducha swobody i sprawiedliwości, a z nimi dala nam Polskę wymarzoną, zjednoczoną zgodą Ministra W. R. i O. P., następujący panowie:

w jej odwiecznych, przyrodzonych granicach. Nastał dzień 1 listopada 1918 r.

z Warszawy: inż. Kontkiewicz, inż. Kondratowicz, inż. Łempicki, inż. Cybulski, inż. Korwin-

Polska jęła się odbudowy własnego Państwa. Krukowski, inż. Gorazdowski i inż. Adamiecki;

ze Lwowa: prof. Miłkowski ; ze Śląska Cieszyńskiego:

inż. Szefer

I nasz Komitet — wśród tylu innych — stanął w pogotowiu do pracy.

Już dnia 15 listopada otrzymał od Rządu War- oraz inż. Jędrkiewicz;

życzenia

i troski, które uważamy za swój obowiązek wypowiedzieć pod adresem władz naszych. Oto kredyty nam wyznaczone na założenie pracowni i zbiorów, na prowadzenie ćwiczeń i wycieczek, są tak szczupłe, że z niemi — w dzisiejszych, coraz to droższych czasach — nawet rozpoczynać organizacji laboratorjów niepodobna ! Ufamy, że Rząd nasz, świadomy celów

z Sosnowca: inż. Rudowski; z Dąbrowy Górniczej: inż. Modzelewski. Wraz z profesorami Akademji Górniczej Komitet liczy obecnie 28 członków

Co się tyczy budowy gmachu, to Ministerstwo Robót Publ. w porozumieniu z Ministerstwem W. R. i O. R. zatwierdziły już przedwojenne plany szcze-¹ gółowe prof. Odrzywolskiego i Ballenstedta.

Żywimy niepłonną nadzieję, że powołany przez władze osobny Komitet budowlany, na którego czele stoi kierownik krakowskiego okręgu budowlanego, inż. Czechowicz, rozpocznie jeszcze w tym roku roboty przygotowawcze i że Namiestnictwo we Lwowie nie będzie stawiać nadal przeszkód formalnych w tak piekącej i ważnej sprawie.

Chodzi tu bowiem o możliwie jak największe skrócenie tego provisorium, w jakiem się obecnie powstająca uczelnia znajduje. Przed wojną rachowaliśmy, że provisorium to potrwa 2 lata, i że uczniowie 3-go roku znajdą się już we własnym gmachu. W czasach dzisiejszego zamętu ekonomiczno-socjalnego na budowę gmachu czekać będziemy co-najmniej lat 4. Pierwsi zatem uczniowie i abiturienci naszej szkoły nie zaznają wygód własnego dachu akademickiego nad głową. Skazani są oni na 4-letnią tułaczkę! Imieniem więc tej młodzieży bezdomnej apeluję jeszcze raz do obywatelskich uczuć Komitetu budowlanego i do wszystkich stojących nad nim władz, by zrobiły wszystko co leży w ich mocy i by uczniowie i profesorowie Akademji Górniczej jak najrychlej otrzymali własną siedzibę.

Mamy jeszcze inne — równie ważne

i znaczenia szkoły, zwiększy asygnowane już drobne zasiłki do miary istotnych potrzeb uczelni, która bez należycie urządzonych i wyposażonych warsztatów naukowych pozostanie tylko fikcją!

Takie są pokrótce trzyletnie Komitetu Organizacyjnego usiłowania i niektóre usiłowań tych wyniki dodatnie.

Stajemy dziś — w tak radosnym dniu otwarcia pierwszej polskiej Akademji górnictwa — z pewną trwogą- żeśmy nie spełnili swego zadania tak, jak je spełnić należało, tak — jak je spełnić chcieliśmy.

Że jednak dzień taki nastąpił, że przyszliśmy tu nie sami, tylko z falangą młodzieży górniczej, już do studjów przystępującej, nie jest to nasza wyłącznie zasługa.

Lwią część tej zasługi przypada Ministerstwu W. R. i O. P, które odrazu i tak chętnie, tak po obywatelsku zaopiekowało się powstającą szkołą ; dalej — świetnej gminie stołeczno-królewskiego miasta Krakowa, która tak wielką ofiarą materjalną dzieło zbożne wsparła; wreszcie — przesławnemu Senatowi Wszechnicy Jagiellońskiej, który nowopowstałej szkole gościnnego udzielił przytułku, jak również — szanownej Dyrekcji W. Szkoły Przemysłowej, która w po-dobnyż sposób chce nam być pomocną, skoro sama uwolni się od ciążącego na niej sekwestru wojskowego.

W zakończeniu niech mi wolno będzie wymienić tu jeszcze nazwisko p. Larysz-Niedzielskiego ze Śledziejowic, który na rzecz naszej Akademji złożył pierwszą ofiarę w kwocie 10.000 koron, na fundusz stypendyjny jego imienia. Oby ten czyn obywatelski godnych i jak najliczniejszych znalazł naśladowców!

Tyle imieniem Komitetu Organizacyjnego, od siebie dodam tylko, zwracając się do pierwszego zastępu młodzieży akademicko-górniczej i do pierwszego grona jej profesorów :

Szczęść Wam Boże!

W sprawie saliny w Ciechocinku.

Zastrzegamy się znowu, że nie wątpimy, że powołany przez Ministerstwo Zdrowia Publicznego

Dziwna inklinacya niektórych czynników do tyczne i zdrojowe, aniżeli Ciechocinek. Nie zapoini-zachowywania urządzeń i .rozporządzeń rosyjskich namy jednakże równocześnie, że Ciechocinek ma dla znachodzi swój wyraz w ogłoszonem w dzisiejszym nas jeszcze także i z tego powodu znaczenie, że po-zeszycie naszego pisma rozporządzeniu Ministra Zdro- siada salinę, mogącą przy umiejętnej gospodarce wia Publicznego z dnia 22 października 1919 w spra- zaopatrzyć znaczną część ludności w sól, będącą wie restytuowania Komitetu Zarządzającego Zakładem niewątpliwie artykułem najpierwszej potrzeby. Wo-zdrojowym w Ciechocinku, bo oto — jak nas infor- bec zaś powszechnego braku tego artykułu i wobec mują — wskutek powyższego rozporządzenia opar- walki z importem pruskiej soli, którą nader dziel-tego na rozporządzeniu b. rządu rosyjskiego z r. 1875 nie podjęła Dyrekcja żup państowych, zdaje nam przechodzą i zakłady żupy solnej w Ciechocinku pod się, że zapoznawanie znaczenia ciechocińskiej żupy zarząd tego Komitetu, a omawiane rozporządzenie solnej nie jest dowodem zrozumienia najżywotniej-nie uwzględnia nawet imienia tych zakładów, wzmian- szych postulatów ekonomicznych naszego młodego kując jedynie, że w skład Komitetu Zarządzającego państwa, ma wchodzić także i „inżynier delegowany przez Ministra Przemysłu i Handlu“.

Nie wątpimy ani na chwilę, że zakład zdrojowy Komitet zarządzający zakładem zdrojowym w Cie-w Ciechocinku może posiadać ogromne znaczenie chocinku nie zapomni zupełnie o znaczeniu tamtej-dla zdrowotności powszechnej, o którą dbać powinno szej żupy solnej, ale doświadczenie uczy, że takie Ministerstwo Zdrowia Publicznego, nie zapominany podporządkowanie zakładów przemysłowych, jakiemi jednakże, że Polska posiada niezliczone mnóstwo są saliny, obcym, nie przemysłowym władzom, przy-zakładów i miejscowości zdrojowych i kąpielowych nosi odnośnym zakładom przemysłowym niepoweto-wzdłuż całego łuku Karpat, które powinny się cieszyć wane szkody i stratę, nad którą państwo nasze abso-nie mniejszą opieką Ministerstwa Zdrowia, zwłaszcza, lutnie nie może przejść do porządku. Z tego właśnie że posiadają znacznie korzystniejsze warunki klima- powodu podporządkowano w Polsce saliny Minister-

stwu Przemysłu i Handlu, zrywając z dawną tradycją austryacką, która wcielała saliny do Ministerstwa Skarbu, powołując się na to, że wszystkiemi monopolami, a więc i solą, to właśnie ministerstwo powinno zarządzać. Rozstrzygnięcie ankiety, odbytej w Warszawie, a omawianej już na łamach naszego pisma, a przedewszystkiem znakomite rezultaty pracy salin galicyjskich w ostatnich miesiącach są najlepszym dowodem słuszności naszych wywodów.

Najwidoczniej jednak wszystkie te motywy, ja-kiemi liczono się przy podporządkowaniu salin Ministerstwu Przemysłu i Handlu i przy utworzeniu osobnej, sprężystej Dyrekcyi Zakładów Salinarnych w Krakowie musiały nie znaleść uznania w Ministerstwie Zdrowia Publicznego, które wydało na zasadzie rosyjskiej racji z przed 44 lat rozporządzenie, wkraczające w kompetencye Ministerstwa Przemysłu i Handlu, które — i to jest rzeczą równie do wytłumaczenia dziwną — nawet nie sygnowało powyższego rozpo-

rządzenia mimo, że zawiera ono klauzulę o wejściu w skład Komitetu Zarządzającego „inżyniera, delegowanego przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu“.

Pomijając drobne fakty z dotychczasowego zarządu saliną w Ciechocinku, które mogą już dziś posłużyć za dowody naszych obaw co do racjonalnej i sprężystej administracji tym przemysłowym zakładem, a które chcemy położyć na karb nie uregulowanych jeszcze stosunków w kierownictwie całego zakładu, nie możemy w żaden sposób przypuścić, aby sprawa saliny ciechocińskiej została omawianym rozporządzeniem Ministerstwa Zdrowia Publicznego zadecydowaną. Wyglądałoby to bowiem wobec przytoczonych powyżej argumentów na kramarstwo, które w odniesieniu do państwowego majątku, jest najzupełniej niedopuszczalnej i sądzimy, że powołane czynniki, przedewszystkiem zaś Sekcja Górniczo-Hutnicza Ministerstwa Przemysłu i Handlu potrafi te stosunki w należyty sposób unormować ! Sł. K.

0 Strzelce zapomocą płynnego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem

napisał

inż. górn. St. Grabianowski.

Zakładanie naboji w otwory wiertnicze.

Złe napojenie naboi objawia się przedewszystkiem już z samej natury rzeczy przy ich zakładaniu i zapalaniu. Odkąd zaprowadzono na Śląsku górnym metodę rozsadzenia skał płynnem powietrzem — zaczęto w myśl pierwotnej zasady Linde’go zanurzać patrony w ciekłem powietrzu przed wprowadzeniem ich do otworu wiertniczego Na Śląsku Górnym używa się w praktyce trocin, sadzy, a w mniejszym stopniu także mułu torfowego pomieszanego z naftaliną, — jako węglikonośnej substancyi, przyczem używa się soli jako środka łagodzącego.

Po zanurzeniu trzechminutowem uważa się nabój za dostatecznie nasycony. — Wyciąga się go z kąpieli zapomocą nitki albo lontu, ponieważ dotykanie może wywołać na ręce pęcherze lub nabrzmienia. Część wessanego powietrza, mianowicie przy patronach z trocin — ulatnia się natychmiast. Ażeby ewentualnie zbyt wielka ilość powietrza przy patronach trocinowych nie spowodo wy wała w otworach wiertniczych zbyt silnego wielkiego ciśnienia, należy nabój przed wprowadzeniem go do otworu nieco osą-czyć, a następnie zapomocą drewnianego drąga ładowniczego — powoli wsunąć do otworu wiertniczego — poprzednio już z miału świdrowego oczyszczonego. Ótwór zapycha się przybitkami iłowemi — przyczem trzeba bardzo na to zważać, by pierwsze przybitki bardzo powoli zakładać. — Oczywiście, że odda po napojeniu najwięcej tlenu ten nabój, który najtrudniej się płynnem powietrzem nasyca, a to ma właśnie miejsce przy dotychczas na Śląsku Górnym używanym naboju trocinowym. Z tego powodu nabój ten również i przy zakładaniu będzie tracił stosunkowo największą ilość powietrza płynnego, ulatniającego się w postaci gazu, skoro — będąc sam bardzo podziębionym dotknie się względnie ciepłych ścian otworu nabojowego.

Wynikają stąd wskutek ciśnienia i ciepła otworu oraz różnorodności w ukształtowaniu ścian jego różne niebezpieczeństwa już z samej istoty rzeczy dla

trocinowych patronów, a również, choć w mniejszym stopniu, dla naboi ze sadzy lub z mułu torfowego.

Zakładanie naboju w nowe otwory strzelnicze.

Jako przyczynę przedwczesnych detonacyj podaje się mianowicie wysokie nadciśnienie powstające przy szybkiem wytwarzaniu się gazów w szczelnie przylegającym naboju. Mianem przedwczesnej detonacyi oznaczamy tu, głównie dla rozmyślnego odróżnienia, wyrzucenie założonej treści otworu stu-dniczego, która czy to po zapaleniu, czy też bez zapalenia, przedwcześnie wybuchnie bez przyczyny ze strony um. ślnie, czy przypadkowo zapalonego lontu. Przeciwieństwem do tego są przedwczesne zapalenia, pod któremi rozumiemy tu eksplozyę naboju, który wybuchnął również przedwcześnie, a więc przed za-mierzonem zapaleniem go — lecz z powodu przypadkowego zapalenia się środków zapalnych, które następnie wywołały wybuch. Rozróżniamy jeszcze inny rodzaj przedwczesnych zapaleń, a mianowicie takie, gdzie zapalenie lontu następuje umyślnie i re gularnie, lecz wybuch następuje za wcześnie.

Asesor górniczy Partsch przedsięwziął na początku 1916 r. odpowiednie próby dla zbadania nadciśnienia w otworze wiertniczym. Mianowicie umieszczano kolejno naboje najwięcej używane na Śląsku Górnym, po dostatecznem ich nasyceniu, w stalowym pancerzu, mającym 32 mm średnicy, a 300 mm długości, a izolowanym od wpływów cieplnych. Jeden koniec tego pocisku przechodził w rurę cienką o długości 10 m, do której końce w miejscu obser-wacyj przytwierdzono manometr. Drugi zaś jej koniec można było całkiem szczelnie przykręconą pokrywą zam<nąć. Ciekłe powietrze ulatniało się częściowo wewnątrz pancerza — co spowodowało powstanie ciśnienia wewnątrz niego. Doświadczenia przeprowadzone z poszczególnemi rodzajami nabojów wykazały nam następujące wyniki :

1. Nabój Królowej Ludwiki (koks z mułu torfowego, naftalina, sól) wagi 125 g. Mniej więcej po upływie

minuty zaczęło ciśnienie zwolna i równomiernie wzrastać i osiągnęło najwyższy stan 128 atmosfer po 4¹/* minutach.

2.    Naboje z grubych trocin o wadze 65 g. Po upływie 1V.t minuty nagle i w odstępach zaczęło ciśnienie wzrastać i po 4 minutach osiągnęło 310 atmosfer

3.    Nabój „Marsit“ (skład jego trzymanym jest w tajemnicy) o długości 300 mm a średnicy 30 mm. Po 1 minucie czekania podniosło się ciśnienie w ciągu 7 minut aż do 207 atmosfer.

4.    Połowa naboju królowej Ludwiki, 75 g. Przestrzeń wewnątrz pancernego płaszcza nie wypełniona nabojem pozostała wolną Czas oczekiwania wynosił znowu 1 minutę. Powolny wzrost ciśnienia w ciągu 3‘/₈ minut wynosił 65 atmosfer.

5.    Znowu połowa naboju Królowej Ludwiki, z tą różnicą, że pozostającą wolną przestrzeń wypełniono wilgotną przybitką iłową. W tym wypadku ciśnienie, przy zresztą takich samych warunkach doszło po 3 minutach do 104 atmosfer. Ta zaś strona przybitki iłowej, która była zwróconą do naboju całkiem zamarzła.

6.    Tasama próba przeprowadzona z połową naboju trocinowego i suchą przybitką iłową wykazała po 2 minutach ciśnienie 147 atmosfer przy szybkim, niejednostajnym wzroście.

Podczas wszystkich tych prób można było zauważyć przy nagłych rozprężeniach pojawienie się iskier o barwie jasnej u otworu wentyla umieszczonego przed manometrem umocowanym w owej cienkiej rurze. Nie można zjawiska tego tłumaczyć wyładowaniami elektrycznemi, ponieważ nie posiada charakterystycznej dla nich barwy blado-niebieskiej; raczej przedstawiają one zapewne drobniutkie cząsteczki żelaza lub węgla, które rozżarzyły się przez tarcie przy rozprężeniu.

Gonnermann, dyrektor belgijskiego zakładu dla ciekłego powietrza badał zagadnienie, czy przy doświadczeniach Partsch’a pojawiają się elektryczne wyładowania. Przeprowadzał te doświadczenia używając rurki z bronzu zamiast rury stalowej, żadną miarą jednak nie mógł wywołać pojawienia się iskier. Tym sposobem udowodniono, że iskry te są rozżarzonemi cząsteczkami stali, oderwanemi od stalowej rurki, lub porwanemi cząsteczkami węgla.

Wskutek tego — wspomnijmy to odrazu — upadło często i w różny sposób formułowane zapatrywanie, jakoby przedwczesne detonacye były wywoływane przez iskry elektryczne powstające przy tarciu wylatującego naboju o ściany otworu wiertniczego.

Doświadczenia Partsch’a pouczają nas, że w stalowym pancerzu, przy szczelnem zamknięciu, powstają specyalnie wysokie ciśnienia przez odparowywanie naboji, że przy nabojach trocinowych pojawia się nagły, a nierównomierny wzrost ciśnienia, a zatem również i szybkie odparowywanie, że dalej właśnie przy tym naboju ciśnienie osiąga w porównaniu z innymi nabojami najwyższą prężność (310 atm.), zatem tu właśnie ulatnia się największa ilość tlenu, a wreszcie i to najważniejsze, że przy wszystkich nabojach mogą powstawać iskry wywołane tarciem, przy nagłych rozprężeniach.

Przewodniczący Wydziału dla materyałów wybuchowych — radca górniczy Riedel przeprowadził następnie analogiczne próby w kopalni pod ziemią, w węglu twardym, zwartym, suchym, źle łupliwym

(nie szczelinowatym) z następującymi rodzajami nabojów :

I.    Nabój z sadzy

Pniowice

II.    Nabój trocino

wy Pniowice b. z uboższym

III.    Nabój z koksu, z mułu torfowego zawierający naftalinę

IV.    Nabój z miału

korkowego

V.    Nabój trocino-Sieder

VI.    Nabój trocino-Bock |

Wyniki tych badań przedstawiały się następująco : Przy zastosowaniu wilgotnego ładunku bez wolnej przestrzeni wzrastało ciśnienie przy naboju trocinowym (Bock) aż na 3l/a atmosfer; przy wszystkich zaś innych nabojach waha się najwyższe ciśnienie pomiędzy ll/₂ a 2 v atmosfer. (Patrz rys. 1).

Ciśnienie przy uboższym ładunku b z wolnej przestrzeni, wynosiło dla naboju I—IV zero, zaś dla V i VI gatunku naboi odrazu lJ₄ — względnie l/₈ atmosfery.

Przy ładunku wilgotnym z wolną przestrzenią wzrastało ciśnienie conajwyżej na 1 s/₄ atmosfery (Patrz rys. 2), a

dla chudego ładunku z wolną przestrzenią ciśnienie przy wszelkich rodzajach naboi było 0.

Widać stąd, że wysokie ciśnienia zauważone przez Partscha w pancernej łusce — z reguły prawie nigdy nie pojawiają się w węglowych otworach wiertniczych, oraz że pojawiające się ciśnienia małych atmosfer przy zastosowaniu uboższego naboju, pod którym rozumiemy przybitki iłowe, dające się jeszcze właśnie ręką urabiać — i przy pozostawieniu wolnej przestrzeni, wynoszącej mniejwięcej 6 cm — obniżają się — do 0 atmosfer.

Oba rodzaje prób w każdym razie wykazały nam, że znaczne nadciśnienia mogą powstawać przy specyalnych okolicznościach, a mianowicie przy bardzo zwartym węglu, a przedewszystkiem przy wilgotnych otworach wiertniczych, (gdzie woda przy wprowadzaniu naboi o bardzo niskiej temperaturze oddaje swe ciepło — a więc gdzie powstaje silne odparowywanie) — oraz przy silnym ładunku.

Przy gwałtownem wyrzucaniu naboju przez to właśnie powstające nadciśnienie — wytwarza się z drobniutkich cząsteczek złożona mieszanina miału wiertniczego, sadzy, względnie trocin i powietrza rozsadzającego. Mięszanina ta w stanie wirującym, bardzo łatwo zapalna, (według Riedel’a już przy mniej więcej 100°), może także zapaliwszy się przez ciepło tarcia lub iskrę powstałą przy tarciu — spowodować zapalenie się naboju.

Tern samem otrzymano wyjaśnienie wielu przedwczesnych wybuchów, które się pojawiły w 1916 r. Przy większej liczbie tych wypadków według zeznań świadków — przy zakładaniu naboju pojawiał się (strzał) — huk — w innych wypadkach zaś został ładunek bez uprzedniego zapalenia wyrzuconym.

Zresztą już Rasch wskazał na to, że zjawiska iskrowe, powstające przy rozprężeniu się powietrza wybuchowego, — należy tłomaczyć tarciem stałych cząsteczek (drzazgi żelazne, cząsteczki pirytu, piasek), o wewnętrzne ściany kanału wypły-

a. z wilgotnym ładunkiem

bez wolnej przestrzeni.

wy

wy

a.    z wilgotnym ładunkiem

b.    z uboższym

-5

rvj

co

CD

na ca 6 cm.

Przedwczesne detonacye mogłyby również powstać przez gwałtowne wprowadzanie naboji do ciasnych lub skośnych otworów wiertniczych. Centralny Zakład dla naukowo-technicznych badań w Neu-Ba-belsberg zaznaczył w orzeczeniu ogłoszonem w 1915 roku, że specyalnie nabój ze sadzy wrażliwym jest na uderzenie, a prawdopodobnie także i na tarcie. Co się zaś tyczy samozapalności naboi ze sadzy za- Mogłoby wówczas się zdarzyć, że patrony mocno

prasowane nawet i bez ładunku przy wyrzucaniu z otworu wiertniczego mogłyby się zapalić

Z tego wszystkiego wynika więc, że w zasadzie mogą występować przedwczesne detonacye przy nagłych rozprężeniach wielkich nadciśnień, a mianowicie przez zapalenie się nagromadzonej przy wyrzucaniu ładunku mieszaniny miału wiertniczego, sadzy, trocin lub mułu torfowego i powietrza wybuchowego oraz przez zapalenie się naboji, albo też bezpośrednio przez zapalenie się patronów — w obu zaś wypadkach wskutek powstającego przy wyrzucaniu ciepła tarcia, lub powstającej okolicznościowo iskry tarcia.

Podaliśmy już tutaj sposoby uniknięcia możliwych wypadków. Przedewszystkiem, jak już powiedziano, należy naboje trocinowe po dostatecznym napojeniu

Redakcja.

wowego. Według Rasch’a siarczek żelaza (zwłaszcza jeszcze częściowo nie oxydowany) zapala się sam z siebie pod wpływem prądu powietrza, lub tlenu już przy 125—140° G.

Według innego, dziś już przedawnionego zapatrywania, uważano rzekome samozapalanie się naboi za przyczynę takich wypadków. Opierano się prze-dewszystkiem na wspomnianem już na początku orzeczeniu (str. 226), które wprawdzie w zasadzie dotyczyło „dobrowolnej explozyi“ naczyń z płyn-nem powietrzem, które potem jednak na podstawie owych rozważań dawało pole do dalszych wniosków co do samozapalania się naboji. Orzeczenie to twierdzi, że nabój z powietrzem rozsadzającem może zostać zapalonym przez miał wiertniczy, znajdujący się w otworze wiertniczym, który zrazu, przy wprowadzeniu naboju silnie został oziębionym, a potem w danym razie ogrzanym przez absorbcyę odparowujących gazów wybuchowych. Tern więcej myślano o podobnej możliwości, że stwierdzono przy pomocy doświadczeń porównawczych, że wysterczający węgiel rozmaitych pokładów wykazuje różne własności absorbcyjne, a więc, że dobrze absorbujący węgiel w danym wypadku ułatwia przebieg powyższego zjawiska. Owa możliwość samozapalania się naboji wkrótce upadła, ponieważ, jak to dalsze próby wykazały, nie potwierdziło się jej założenie, mianowicie szczególnie wysoka zdolność absorbcyi nabojów powietrznych. Próbowano dalej tłomaczyć owe samozapalania się przez wrażliwość naboi na tarcie. — Rzeczoznawca, prof. Dr Hofmann (Charlottenburg) wykluczył stanowczo wszelką możliwość samozapalenia się w świeżym, jeszcze nie używanym otworze wiertniczym naboju ze sadzy, napojonego powietrzem płynnem, a więc naboju — jak tego liczne próby dowiodły — najbardziej wrażliwego. Jego zdaniem mogły jednak pozostałe po strzale żarzące się resztki naboju, po upływie 1—1godziny, przy oblaniu się ciekłem powietrzem na nowo zapłonąć, a przez to zapalić nowe, ciekłem powietrzem napojone patrony.

wierających naftalinę, to niemiecki Zakład naukowo-technicznych badań w Neu-Babelsberg przyłącza się do orzeczeń HofmaniTa, z tern jednakowoż zastrzeżeniem, że żadne samozapalenie się nastąpić nie może, jak długo nabój zawiera znaczniejsze ilości ciekłego powietrza, a zatem w otworze wiertniczym temperatura płynnego powietrza (-190° C) neutralizuje ciepło, powstające w węglu przez absorbcyę gazów powietrza wybuchowego Prawdopodobieństwo zatem samozapalenia się naboji — wydaje się przy dostatecznem nasyceniu bardzo małem. Przy niedo-statecznem napojeniu, albo w węglu szczeliniastym, gdzie gazy rozsadzające mają możność szybkiego uchodzenia, również nie może być mowy o samozapaleniu się, bo ciepło powstające przy absorbcyi zostaje zrównoważonem przez niską temperaturę powietrza, które uchodzi z naboji zupełnie, dopiero po dłuższym przeciągu czasu (przy nabojach trocinowych po upływie V₂ godziny, przy nabojach ze sadzy dopiero po upływie 1 godziny). Z tych powodów powinny raczej wydarzać się opóźnione zapalenia się.

Właśnie co omówione próby ciśnienia przepro wadzone przez PartscłTa i Gonnermann’a wykazują, że iskry powstające przez elektryczność tarcia, także nie mogą być uważane za przyczynę samózapala-nia się naboji.

Probowano również w ostatnich czasach tłoma-czyć samozapalanie się naboji wytwarzaniem się ozonu, opierając się na fakcie, że ślady ozonu pojawiają się przy fabrykowaniu ciekłego powietrza. Nie można było doświadczeniami udowodnić twierdzenia, jakoby ozon wytwarzał się przy odparowywaniu naboji powietrznych.

Również za przyczynę współdziałającą przy rzekomych samozapaleniach uznano zawartość oleju lub żywicy w nabojach. Musiano jednak wkrótce wykluczyć tę możliwość na mocy specyalnych prób, przeprowadzonych przez Riede l’a.

Ażeby dokładnie zbadać samozapalność naboji — przeprowadził Riedel doświadczenie, stwarzając w pracowni naukowej warunki i okoliczności z wewnątrz kopalni — używając do nich normalnych naboji ze sadzy, tudzież naboji ze sadzy zawierających proch, o doskonałem i o słabem nasyceniu, dalej zwykłych naboji z papki drzewnej, wreszcie tychże naboji z miazgi drzewnej, lecz zawierających olej i proch i badając je co do stopnia samozapalności.— W żadnym z tych wypadków nie osiągnięto explo-zyi naboi — ani też zatlenia substancyi węglowej.

Możemy więc z tego śmiało wnioskować, że przedwczesne detonacye naboji powietrznych nie mogą być bynajmniej tłomaczone samozapałaniem się naboii, chyba w zupełnie wyjątkowych wypadkach.

dobrze osączyć.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Z powodu braku miejsca ryciny podamy w następnym zeszycie.

UMOWA

zawarta w dniu 1 września 1919 r. między zastępcami kopalń w zagłębiu krakowskiem z jednej strony, a zastępcami robotników z drugiej strony, uzupełniona w dniu 24. października 1919, mocą której zniesiono dotychczas obowiązujące ugody, a zwłaszcza ugodę z dnia 18marca 1919 r. i w ich miejsce wprowadzono następujące postanowienia:

Celem ustalenia płac według zawartych poniżej postanowień i rozstrzygania wniesionych zażaleń,

Artykuł II.

Ustanowioną w umowie z dnia 18. marca b. r. ustanawia się na każdej kopalni komisyę zarobkową, tabelę normującą pańskie dniówki dołowe podwyż-w skład której wchodzą : przewodniczący, którym jest inżynier górniczy mianowany przez Urząd górniczy okręgowy, dwaj urzędnicy danego zakładu, z których jeden jest kierownikiem, względnie inżynierem ruchu i dwaj zastępcy robotników tego zakładu. Dla spraw dotyczących maszynistów, palaczy oraz rzemieślników, wejdą w skład komisyi zarobkowej jako zastępcy robotników, dwaj delegaci tych kategoryj.

sza się jak następuje :

do 16 lat

„ 18

„ 22 „ 24

10-90 ponad 34 lat „ 13-80

Dla kopalń „Artur“ i „Wanda“ w Sierszy oraz „Krystyna“ w Tenczynku obowiązuje tabela następująca : do 16 lat

„    24    „    „    26    „    „ 10-30

Członkiem komisyi zarobkowej z grona robotników, może być tylko doświadczony robotnik, który ma kilkuletnią praktykę w przodku jako kopacz, względnie kilkuletnią praktykę jako maszynista, palacz lub rzemieślnik, a pracował przynajmniej 2 lata na danej kopalni.

Członków komisyi zarobkowej z grona robotników zatwierdza Urząd górniczy na wniosek Związku

robotników przemysłu górniczego.    Robotnicy powierzchowi otrzymują zarobek we-

Akordy ustalone przez komisyę zarobkową są dług powyższych tabel, zmniejszony o 60 h na dniówkę, stałe, obowiązują tak pracodawcę, jak i pracobiorcę    Kobiety otrzymują na dniówkę K 6'50 do K 7 50,

i mogą być zmienione tylko przez komisyę zarobkową, zaś na kopalniach w Sierszy („Artur' i „Wanda“) Dla załatwienia polubownego spraw mniejszej \ Tenczynku („Krystyna“) K 6-— do 7—. doniosłości i dla zbadania przyczyn nieosiągnięcia    Pańskie dniówki górników podwyższa się o 30°/₀

w danym wypadku przez robotników normalnej wy- (trzydzieści procent) dotychczas obowiązujących pań-dajności, upoważnioną będzie komisya zarobkowa skich dniówek. Robotnicy, którzy pobierają prowizyę w powyższym składzie bez przewodniczącego.

„ 10* — ponad 34 lat „ 1210

G'l t—l lO GO

i renty wypadkowe i pracują na pańską dniówkę, wypłacani będą według tych tabeli, jednakże z tern zastrzeżeniem, że zarobek ich dzienny będzie zmniej-

Kopaczowi zaręcza się płacę minimalną w wy- szony o rentę lub prowizyę miesięczną podzieloną sokości K 20 na zmianę bez dodatków familijnych, przez 25. pod warunkiem dotrzymania minimalnej wydajności.

Jako wydajność normalną przyjmuje się 80°/0 (osiemdziesiąt procent) wydajności za I półrocze 1914 r. jako ostatniego roku przedwojennego.

Jako wydajność minimalną przyjmuje się 80%

(osiemdziesiąt procent) wydajności normalnej.

Akordy przedkłada kierownictwo kopalni, a ustala je komisya zarobkowa.

Akordy muszą być tak ustanowione, aby pomimo wprowadzenia nowych, wyższych cen za ma- podczas wojny będą zaliczane do powyższej ilości lat. teryały wybuchowe, powyższy zarobek, przy minimalnej wydajności mógł być osiągnięty. O ile w poszczególnych wypadkach przy ustanawianiu akor- dzie przepracowaną zmianą, dów niedostatecznie uwzględniono ceny i ilość ma-teryałów wybuchowych, będzie na skutek reklama- którzy obecnie w tej kagoryj pracy przy napełnia-cyj dotyczący ubytek zarobku za czas ubiegły, t. j. niu wózków na filarach lub w chodnikach są zatru-od chwili obowiązywania umowy dodatkowo wyro- dnieni i jak długo w tej kategoryi pozostają. Dla do-wnany. O ile w międzyczasie zostały lub zostaną za- kładnej ewidencyi zaprowadza się na tych kopal-prowadzone ulepszenia techniczne, zwłaszcza system niach gdzie jej nie ma, osobną kategoryę wozaków maszynowy, ma być wpływ tychże na wydajność (przy napełnianiu wózków), pracy odpowiednio uwzględniony przy ustanawianiu akordów.

Artykuł I.

Artykuł III.

Robotnicy, którzy łącznie przez lat 6 zatrudnieni są jako wozacy, t j. przy napełnianiu wózków na filarze lub w chodnikach, a mający najmniej lat 24 awansują po przepracowaniu najmniej 1 roku na tej samej kopalni na górnika, o ile na to pozwolą stosunki w kopalni i ich kwalifikacye.

Przerwy powstałe wskutek służby wojskowej,

W przeciwnym wypadku będą im przyznane dodatki osobiste w wysokości 2 K na każdą w akor-

Dodatek ten przysługuje tylko tym wozakom,

Wozacy ci czasowo przydzieleni do innych robót również otrzymują ten dodatek. Wozacy pracu-W wypadkach, w których kopacz nie osiągnie jący w akordzie, przydzieleni przejściowo do pracy minimalnego zarobku, a kierownictwo reklamacyi akordowej, dostają przeciętną swoją płacę z poprze-nie uwzględni, kopacz ma prawo odwołać się do ko dniego okresu pracy, misyi zarobkowej.

Górnicy pracujący w akordzie, przydzieleni goryi kopacza pobiera robotnik jako młodszy górnik przejściowo do pracy nieakordowej, dostaną swoją zarobek o 10°/₀ niższy niż kopacz starszy.

Akordy wozaków przy wożeniu do 25 metrów

Zaznacza się, że przez pierwszy rok w kate-

przeciętną płacę z poprzedniego okresu pracy.

zwyższa się z 30 h na 40 h, przyczem ustala się minimalny zarobek wozaka w akordzie na K 15 nym jest stan robotniczy i stan rodzinny danego

Dla oznaczenia wymiaru zapomogi miarodaj-

przy dotrzymaniu nominalnej wydajności.

Akordy wspólne wozaków na kopalniach pozo- 1919 r. stają niezmienione.

robotnika względnie robotnicy w dniu 31. sierpnia

Artykuł IV.

Wysokość dniówki ukwalifikowanych rzemieślników zależy indywidualnie od zdolności i sprawności.

O kwalifikacyi rzemieślników stanowi odpowiedzialny kierownik dotyczącego działu, przyczem wszelkie reklamacye rozstrzyga komisy a zarobkowa.

Przeciętny zarobek ukwalifikowanego rzemieślnika w wieku od 24 lat, pracującego w akordzie, równa się przeciętnemu zarobkowi kategoryi kopacza.

Prawo do powyższych zapomóg mają tylko ci robotnicy (ce), którzy pracowali na kopalni do końca sierpnia 1919 r. a mianowicie :

a)    robotnicy (ce), którzy pozostawali w stosunku służbowym od 1-go stycznia b. r. do 31. sierpnia b. r. otrzymują pełną zapomogę;

Dniówki pańskie rzemieślników podwyższa się o 30% (trzydzieści procent) obecnej płacy, przyczem zastosuje się podział na kategorye według systemu przyjętego na kopalniach w Brzeszczach, a mianowicie :

b)    robotnicy (ce), którzy do 31-go sierpnia 1919 r. tylko przez część roku byli zatrudnieni na kopalniach krakowskiego rewiru, otrzymują za każdy przepracowany miesiąc 1/12 część zapomogi, o ile wystąpili z jakichkolwiekbądź powodów z pracy lub powołani zostali do służby wojskowej, przyczem ci właśnie mają prawo do poboru dodatku na ekwipunek dopiero po ich powrocie z wojska i podjęciu pracy na kopalni.

Kategorya I

Przepracowane 15 dni lub więcej liczyć się ma za cały miesiąc, zaś mniej jak 15 dni nie wlicza się całkiem do okresu pracy.

c)    Robotnicy (ce) którzy od dnia i-go stycznia 1919 r. do 31-go sierpnia 1919 r. zostali sprowizyo-nowani, otrzymują zapomogę w wysokości odpowiadającej długości okresu pracy w myśl ustępu b).

W razie śmierci robotnika mającego prawo do zapomogi w myśl ustępu a, b i c otrzyma odnośną kwotę pozostała wdowa o ile żyła we wspólności małżeńskiej ze zmarłym, względnie sieroty, względnie także prawni spadkobiercy, o ile ich zmarły utrzymywał.

d)    Robotnicy (ce), którzy opuścili pracę na ko-pajni rewiru krakowskiego w ciągu roku 1919 i wię-

Dotychczasowe dodatki rodzinne pozostają nie- ce.i ^o Praćy na kopalnię po dzień 31-go sierpnia

b. r. nie wrócili, nie mają prawa do jednorazowej

Robotnicy (ce), którzy wstąpili do pracy po 1-szym stycznia 1919 r. i z dniem wypłaty zapomogi pracują, otrzymają za każdy przepracowany do obejmuje rzemieślników pełnoukwalifikowanych,nad- 31-go sierpnia miesiąc, Vl2 część zapomogi, nadto palaczy, maszynistów przy głównych maszynach wy- otrzymują ci robotnicy (ce) ⁴/,₉ części zapomogi, dobywczych, turbinach, maszynach kolei przemysłowej. Zarobek minimalny 20—25 K na dniówkę.

Kategorya II

obejmuje rzemieślników ukwalifikowanych, młodszych palaczy, pompierów, maszynistów przy małych maszynach wydobywczych, przy kompresorach i ben-zynówkach. Zarobek 16—20 K na dniówkę.

Kategorya III

obejmuje robotników pomocniczych, n p. na sepa-racyi w kotłowni. Zarobek 9—16 K na dniówkę.

Kategorya IV.

obejmuje uczniów małoletnich i dziewczęta.

Artykuł V.

e) Chorobę lub urlop nie uważa się za prze-

f) Do całego dodatku ekwipunkowego mają prawo także robotnicy wracający w roku 1919 ze mieślników, maszynistów i palaczy (I-sza i Il-ga ka- służby wojskowej na kopalnię, o ile podjęli pracę tegorya) 16 K, dla wozaków, szychciarzy i rzemieślników III-ciej kategoryi K 12. Dla robotników młodszych i kobiet K 8.

Prawo do poboru powyższej premii będą mieli tylko ci robotnicy, którzy nie opuszczą w dwutygodniowym okresie żadnej dniówki bez dostatecznego usprawiedliwienia jej przed kierownikiem kopalni.

Jako duiówki usprawiedliwione zaliczać się będzie zasadniczo także te, które opuści robotnik chory, pobierający grosz choroby.

zmienione, natomiast wszelkie inne procentowe dodatki do płac objęto powyższą regulacyą i mieszczą zapomogi, się one w nowo określonych zarobkach, wprowadza się natomiast ustanowienie premii za przerobienie rwę w pracy, wszystkich dniówek w dwutygodniowych okresach pracy w następującej wysokości : dla górników, ize-

w przeciągu dwóch miesięcy po ich zwolnieniu.

Zapomoga ta stanowi wyjątkowy dodatek ekwipunkowy.

Artykuł VII.

Począwszy od roku 1920 przyznaje się płatny urlop raz w roku dla robotników pracujących w górnictwie bez przerwy od 5-ciu, do 10-ciu lat, jeden tydzień, ponad 10 lat, 2 tygodnie.

Urlopy wydawane Dyć mogą tylko w miesią-A t k ł VI    cach    °d 1- kwietnia do 31. października ka-

r ykur vi.    żdego' roku i to uregulowane przez kierownictwo

Ci robotnicy, którzy w przeciągu roku sześć

Jednorazowy dodatek na ekwipunek zostaje kopalni stosownie do potrzeb ruchu, wyjątkowo przyznany i zostanie robotnikom do końca

grudnia 1919 r.

miesiąca września b. r. według wysokości unormo- lub więcej zmian bez usprawiedliwienia opuścili, nie wanej umową z dnia 6. lutego 1919 r. wypłacony, mają prawa żądać płatnego urlopu. W bieżącym Zastrzega się tu jednak, że wszelkie towary 1919 r tracą to prawo ci, którzy samowolnie opusz-odzieżowe, o ileby je Zarządy kopalń nabyć zdołały, czą cztery zmiany w czasie od 1. września do 15-go sprzedawane będą po cenach własnego zakupu.

Inż. Roman Rieger Zastępca przewodniczącego.

Stanisław Nowakowski

Sekretarz rewirowy.

Artykuł VIII.

Prawo korzystania z praw przyznanych § 1154 b) ograniczy się o tyle, że w razie choroby robotnik ma prawo żądać przyznanego tym paragrafem zasiłku dopiero po upływie 4-ech tygodni choroby, to znaczy, od dnia 29 choroby począwszy.

Powyższe ograniczenie prawa korzystania z praw przyznanych paragrafem 1154 b) nie ma zastosowania w razie choroby powstałej skutkiem nieszczęśliwego wypadku na kopalni lub zaistnienia okoliczności ujętych w 10 punktów według rozstrzygnięcia komisyi zażaleń z' dnia 5 lutego 1918 r.

Płatne urlopy krótkie brane podczas roku sumuje się i wlicza do przyznanego urlopu płatnego. Niezależnie od tego, może robotnik otrzymać urlop dla ważnych przyczyn osobistych, jednak bezpłatny.

W bieżącym 1919 roku zostanie wypłacony z dniem 21-go grudnia wszystkim robotnikom mającym prawo do korzystania z urlopów zarobek za połowę przysługującego im urlopu bez względu na to czy urlop wykorzystali, czy też nie.

Za dni urlopowe wypłaca się zarobek mini malny względnie pańskie dniówki i dodatki familijne.

Urlopowani otrzymują zapłatę tylko za dni robocze dotyczącej kategoryi, to znaczy, że za niedziele i święta wynagrodzenia nie otrzymują z wyjątkiem tych, którzy w niedzielę i święta regularnie pracować muszą.

Artykuł IX.

Dodatki kwartalne wypłacane dotychczas na kopalni w Brzeszczach przemienia się na dodatki familijne na dniówki.

Artykuł X.

Zniżki w cenach artykułów spożywczych, do których to zniżek kopalnie były zobowiązane, pozostają niezmienione. Zarządy kopalń starać się będą o dostarczanie jak dotychczas dla robotników obuwia. O ile każdy z robotników w bieżącym roku nie otrzymał drugiej pary butów i drugich dwóch par zelówek, może otrzymać w zamian odpłatę w wysokości 150 K za parę butów a 20 K za parę zelówek. Dotyczy to tylko tych kopalń, które do tego były zobowiązane i robotników, którzy przepracowali przynajmniej pół roku.

Wysokość tej odpłaty będzie w przyszłości ustaloną według cen targowych. Wobec tego dawniej płaconych na niektórych kopalniach mniejszych re-lutów obecnie wypłacać się nie będzie.

Artykuł XI.

Umowa niniejsza jest niewypowiedzialna przez przeciąg 6-ciu miesięcy. Po upływie tego terminu obowiązuje obie strony wypowiedzenie 3-ech miesięczne, za uprzedniem 4-rotygodniowem zgłoszeniem go do Urzędu górniczego okręgowego.

Artykuł XII.

Ugoda ta obowiązuje od 21. września b. r., dla kopalni Jaworzno od 28. września b. r. Za okres od 7. do 21. września b. r., względnie dla Jaworzna od 14. do 28. września b. r. otrzymują robotnicy prowizorycznie obliczony dodatek, odpowiadający wysokości przyznanych im powyższą ugodą podwyżek.

Artykuł XIII.

Umowa staje się prawomocną z chwilą podpisania jej. Za przedstawicieli kopalń podpisuje przewodniczący Krakowskiego Koła Związku Przemysłowców Górniczych w Polsce, względnie jego zastępca oraz sekretarz Koła, za przedstawicieli robotników prezes Związku robotników przemysłu górniczego i sekretarz tego Związku.

Artykuł XiV

Przedstawiciele kopalń podpisują umowę tylko pod warunkiem, że robotnicy nie będą się mieszać do spraw administracyjnych kopalń, zwłaszcza co do przyjmowania i oddalania urzędników.

Artykuł XV.

Zaznacza się, że budujące się w Spytkowicach kopalnie nie są jeszcze kopalniami, lecz będąc w sta-dyum budowy są wyłącznie przedsiębiorstwem bu-dowlanem, wobec tego przedsiębiorstwo nie może brać na siebie takich zobowiązań jak kopalnie wydobywające węgiel i postanowienia niniejszej umowy kopalni Spytkowice nie dotyczą. Stosunki zarobkowe muszą tam nadal zależeć od stosunku popytu pracy do jej podaży, co do aprowizacyi istnieje ona tam tylko o tyle, o ile Biuro rozdzielcze dla zach.-gal. kopalń z grzeczności Spytkowicom pewne ilości przydzieli. Zniżki konsumowe z powyższych powodów nie mogą być przyznawane, a środki żywności sprzedaje się po cenach zakupu

Zaznacza się, że kopalnia „Matylda“ w Kątach, jako nieczynna, nie może ponosić takich ciężarów jak inne kopalnie dysponujące węglem i ceną za tenże. Czy i jakie ustępstwa w myśl niniejszej ugody będzie mogła ta kopalnia swej załodze uczynić, oznajmi w przeciągu miesiąca września, gdyż chwilowo wskutek stosunków politycznych nie ma możności porozumienia się z Zarządem Centralnym Towarzystwa do którego kopalnia należy.

Zaznacza się, że kopalnia „Kmita“ w Tenczynku, której produkcya jest nader znikoma, nie ma środków do ponoszenia ciężarów z niniejszej umowy wypływających, wobec czego, umowy tej przyjąć nie może.

W Krakowie, d. 1. września 1919.

Za Krakowskie Koło Związku Przemysłowców Górniczych (obecnie Rady Zjazdu) w Polsce :

Stefan Lalicki Sekretarz Koła.

Za Związek robotników przemysłu górniczego :

Ludwik Lizak Prezes.

NAFTA.

Z przemysłu naftowego.

Należy się spodziewać, że państwowy Urząd naftowy, do którego zakresu działania należeć będą wszystkie naftowe sprawy ekonomiczne, zerwie z dotychczasową praktyką dorywczego załatwiania agend bieżących, wywołanego wadliwą organizacyą centralnych władz administracyjnych i brakiem dostatecznego opanowania przedmiotu i poweźmie na szerszą skalę zakrojony plan polityki gospodarczej, uwzględniającej równomiernie interesy zarówno rafneryjne jak produkcyi. Tocząca się obecnie podziemna walka rafinerów z producentami, w której Rząd, jako jeden z największych rafinerów w Państwie, nie zawsze umiał zachować sąd bezs'ronny, wychodziła jedynie na szkodę Państwa. W interesie bowiem Państwa leży podtrzymanie produkcyi conajmniej na obecnej wyżynie, a umiał to zrozumieć p. Klobassa-Zrencki, skoro powołał się na zasadę Mac Garveya, że rozwój przemysłu naftowego wyraża się w ilości „wierconych metrów“. Natomiąst obecna taktyka rafineryi, nosząca wszelkie znamiona biernego oporu, była obok braku dostatecznej ilości środków transportowych, jedną z głównych przyczyn obecnego przesilenia w przemyśle produkcyjnym, które objawiło się w stałem narastaniu zapasów, chronicznym braku kapitału obrotowego, zastoju robót poszukiwawczych i konieczności eksportowania surowca za granicę. Stan ten zaogniło jeszcze postępowanie zawiązanego przez wielkie zagraniczne firmy produkcyjno-rafineryjne syndykatu (Polnaft), który w po>oni za jak największym zyskiem eksportowym godził wprost w byt produkcyi czystej. Należy bowiem zważyć, że w myśl układu syndykackiego w eksporcie produktów finalnych, który przynosi największe zyski rafine-ryom, uczestniczyć miały rafinerye nie wedle ilości faktycznie przerobionych produktów gotowych, lecz wedle wysokości własnych zapasów ropy. Zasada ta jednak, przez Rząd akceptowana, utrudniała w wysokim stopniu konkurencyę rafineryom czystym, które wstrzymywały się wogóle od zakupna surowca i od regularnej przeróbki, albowiem z jednej strony nie mogły się wykazać zapasami, któreini rozporządzali producenci rafinerzy, z drugiej zaś strony nie chciały gromadzić znaczniejszych zapasów drogą skupu ze względu na niepewność sytuacyi i lęk przed angażowaniem zbyt wysokich kapitałów. Skoro jednak w czasie ostatnim Rząd okazał się skłonnym uznać zasadę, że udział w eksporcie stosować się winien do wysokości przeróbki, oświadczyły rafinerye czyste natychmiast gotowość zakupna znaczniejszej ilości surowca. A przecież w interesie ogólnym całego przemysłu naftowego, jak nie mniej w interesie Państwa leży jak najintensywniejsza przeróbka ropy, do której skłonić można rafinerye jedynie przy zastosowaniu tej zasady.

Warszawa, 25 października 1919.

Z początkiem października b. r bawiła w Warszawie delegacya producentów ropy z obszaru bo-rysławsko-tustanowickiego, która przy współudziale reprezentacyi kraj. Towarzystwa naftowego przedstawiła nowomianowanenm kierownikowi państwowego Urzędu naftowego P. Dr. Karolowi Klobassie-Zren-ckiemu najpilniejsze postulaty przemysłu naftowego, objęte uchwałami z 21 i 22 września b. r. Delegacya wyraziła radość z powodu powołania na tak ważny i odpowiedzialny posterunek p. Klobassy-Zrenckiego, który jako wytrawny znawca stosunków i potrzeb przemysłu, niewątpliwie położy kres dotychczasowemu stanowi jego dezorganizacyi i zapewni mu niezbędną opiekę Państwa w obecnym okresie przesilenia. Omawiano szczegółowo sprawę polityki naftowej w czasie najbliższym, stosunku przemysłu produkcyjnego do rafineryjnego, uregulowania zbytu ropy w państwie i zagranicą, podniesienia ruchu wiertniczego, zaopatrzenia przemysłu naftowego w niezbędne artykuły techniczne, aprowizacyi robotników, organizacyi przemysłu naftowego, przeniesienia władz naftowych do Lwowa itd.

Rząd zdecydował się ostatecznie na kupno drugiej partyi zapasów ropy, pochodzących z czystej produkcyi a nagromadzonych w czasie okupacyi ukraińskiej, w wysokości 8.500 cystern dla Państw.

Fabryki olejów mineralnych w Drohobyczu w myśl warunków układu z 15 lipca 1919, a pozatem wyra-raził zasadniczo zgodę na eksport nadmiaru surowca, który nie może być przerobiony w Państwie. Również uznał i.ząd zasadę, że przydział ropy i wysyłki na eksport dokonywane będą równomiernie z ogólnych zapasów na rachunek wszystkich czystych producentów ropy, co zabezpieczy sprawiedliwy rozdział wpływających należytości między poszczególne kopalnie.

O ile jednak od przedsiębiorstw prywatnych,

Projektowanemu przez producentów sposobowi rozdziału i rozliczenia przez utworzoną w tym celu naftową Izbę obrachunkową w Borysławiu, przeciwstawiły się pewne trudności natury formalno-prawnej, jest jednak nadzieja, że przy dobrej woli Rządu ta tak nagląca dla producentów borysławskich sprawa zostanie pomyślnie rozwiązana. Stworzony bowiem przez przemysłowców' organ autonomiczny, działający dotychczas z zupełną sprawnością, uwalnia aparat rządowy od całego szeregu uciążliwych, czysto kupieckich agend, wyłaniających się z zastosowania rozporządzenia o zajęciu ropy przez Państwo, a chodzi jedynie o zapewnienie Izbie niezbędnych dat statystycznych, bez których należyte jej funkcyono-wanie jest niemożliwe. Również sprawa kompen-sacyi 1600 cystern produktów gotowych, postawionych producentom borysławskim do dyspozycyi w Państw. Fabryce olejów mineralnych w celu za-kupna artykułów technicznych w państwach ościennych, która natknęła się na przeszkody techniczne opartych na kapitale obcym, trudno wymagać szczegól-i walutowe, znajduje się w stadyum pomyślnego nego zrozumienia ogólnych interesów, dziwić się

załatwienia.

należy, że Państw. Fabryka olejów mineralnych,

UMOWA

zawarta w dniu 23. września 1919 r. między Delegacyą Przemysłowców naftowych a Delegacyą Robotników pod przewodnictwem Delegata Ministerstwa Przemysłu i Handlu p, inż. Mokrego i w obecności posła i wicemarszałka Sejmu p. Moraczewskiego, odnośnie do robotników pracujących w zagłębiu borysławsko-

tustanowickiem.

Punkt I.

Wszyscy robotnicy pracujący podczas in wazy i ukraińskiej w zagłębiu naftowem borysław-sko - tustanowickiem otrzymają jednorazową pomoc w wysokości :

a)    Chłopcy, którzy nie ukończyli 16 roku życia po około 800 K,

b)    Bezżenni, którzy ukończyli 16 rok życia po około 1200 K,

c)    Żonaci po około 1000 K,

d)    na żonę po około 500 K,

która, jako instytucya rządowa, powołana jest do zachowania bezstronnego stanowiska i objęcia roli regulatora stosunków, przyłączyła się do Syndykatu, a tern samem stała się odpowiedzialna za obecne przesilenie przemysłu produkcyjnego i niemożność wyzyskania w całej pełni szczególnie pomyślnych dlań konjunktur.

Wobec nadmiaru surowca i niemożności przerobienia go w Państwie trudno również zrozumieć, dlaczego Rząd aż do czasów ostatnich nie chciał zejść ze stanowiska, zajmowanego przez Rząd auslrya-cki wobec małych rafinery i i sprzeciwiał się puszczeniu ich w ruch. Rafinerye te bowiem zdolne są po dokonaniu niezbędnych adoptacyi przerobić łącznie około 5000 cystern ropy rocznie i mogą być użyte z korzyścią do przeróbki ropy opałowej, tak dziś cennej wobec braku węgla.

Najprostszem rozwiązaniem walki rafineryi z pro-dukcyą, oddziedziczonej po Austryi, byłoby wydzierżawienie Państw. Fabryki olejów mineralnych orga-nizacyi producentów czystych. Obecne bowiem stanowisko tej fabryki nie odpowiada swemu zadaniu ani pod względem polityki gospodarczej ani pod względem sprawności technicznej, jeśli się zważy, że fabryka ta przerabiała w ostatnich miesiącach jedynie po 1000 cystern ropy i zupełnie nie mogła wyzyskać swej sprawności co do przeróbki ropy opałowej. Natomiast organizacya producentów czystych zdołałaby przez jej objęcie uniezależnić przemysł produkcyjnjr od spekulacyjnych tendencyi wielkiego przemysłu rafineryjnego i przez intensywną przeróbkę wyzyskać należycie sprawność techniczną fabryki, a Państwo zabezpieczywszy sobie odpowiedni udział w zysku, pozbyłoby się wszelkiego ryzyka, które znacznie się zwiększy po nastaniu normalnych stosunków, a zarazem stałoby się poważnym czynnikiem rozwoju przemysłu naftowego.

# Nic więc dziwnego, że obecny stan rzeczy wywołał wśród producentów naftowych ogólne zrozumienie organizacyi, która im jedynie, wobec zorganizowanego przemysłu rafineryjnego i nadciągającej zwolna konkurencyi zagranicznej, zdoła zapewnić odpowiednią odporność i siłę ekonomiczną. Patrząc na obecny bieg wypadków w przemyśle naftowym,

nie można uwolnić się od poważnych obaw co do jego przyszłości. Brak kapitału obrotowego, wywołany trudnościami zbytu surowca, olbrzymie koszta pro-dukcyi, uniemożliwiające prace poszukiwawcze, sprawiają- że przemysłowiec polski, który zawsze był pionierem w dziedzinie kopalnictwa ropnego, mimo woli ulega świetnym ofertom kapitalistów obcych, którzy wobec pomyślnego stanu swej waluty mogą ofiarować za poszczególne kopalnie znacznie wyższe sumy, niż organizujący się dość trudno kapitał polski. Transakcye, dokonane w czasie ostatnim przez francuskich wysłanników, są oczywistym dowodem stałego przesuwania się stanu posiadania w przemyśle naftowym na niekorzyść kapitału polskiego. Wedle nadchodzących relacyi spodziewany jest w czasie najbliższym zorganizowany napływ kapitału angielskiego. W razie dalszej bezczynności liczyć się trzeba z poważnem niebezpieczeństwem, że nawet ten drobny udział kapitału polskiego w przemyśle naftowym przejdzie w ręce obce, które w tej czy innej formie zaciężą nad całem życiem gospodarczem Państwa. Czy taki rozwój stosunków leży w interesie Rzeczypospolitej — oto pytanie, które winien rozważyć głęboko Pan Minister Skarbu w chwili objęcia w swój zarząd tej niezrównanie ważnej gałęzi gospodarstwa narodowego.

Rzeczą też Rządu będzie zastanowić się nad sposobem zapewnienia kapitałowi polskiemu odpowiedniego udziału w tworzących się obecnie lub rozszerzających swe zagony przedsiębiorstwach obcokrajowych, tudzież zgodnego z interesem Państwa wpływu na działalność tych przedsiębiorstw. Dzieje rumuńskiego przemysłu naftowego służyć mogą w tym względzie niejedną cenną wskazówką. Również godziłoby się poddać rozwadze, czy wobec stałego zaniku prcdukcyi i ograniczonej przestrzeni roponośnej, nie należałoby reszty dotychczas nie oddanych w dzierżawę terenów naftowych zastrzec rozporzą-dzalności Państwa, aby ono w miarę potrzeby, wedle zasad racyonalnej gospodarki, oddawało części terenów nadających się do odbudowy takim przedsiębiorstwom, któreby dawały rękojmię planowej eksploatacjo i zabezpieczały decydujący wpływ kapitałowi i pracy polskiej.

wiedzieni) własne dzieci albo swoich rodziców lub swoje rodzeństwo, otrzymają jednorazową pomoc

c) d) e). Jedna rodzina otrzymuje pomoc najwyżej na sześcioro dzieci.

Punkt II.

Wysokość ogólnej sumy mającej być wypłaconą przez przedsiębiorstwa ustala się na najwyżej dziesięć milionów koron. Pokrycie tej sumy uskuteczni się w następujący sposób :

a) Każde przedsiębiorstwo pracujące od 1 11 1918 e) na każde dziecko utrzymywane przez rodzi- do 31 maja 1919 r. wpłaca: 126% przeciętnego mie-ców po około 250 K.    sięcznego czystego zarobku, wypośrodkowanego na

Bezżenni, utrzymujący (jako wdowcy lub roz- podstawie list płacy z powyższego okresu czasu

(bez zaliczenia dodatków mieszkaniowych, opałowych, godnie od dnia podpisania umowy rozpocznie Sąd rodzinnych, metrowych, cysternowych i t. p.).

swoją działalność.

Punkt VII.

b) 124% przeciętnego miesięcznego zarobku

w ten sam sposób obliczonego, rozłożone zostaje na    Przemysłowcy obowiązują się popierać biura

dowe i przyjmować w miarę zapotrzebowania robo-manca i ropy użytej na opał kopalni. Każde przed- tników przez te biura poleconych. Postanowienie to siębiorstwo przyjmuje odpowiedzialność tylko za wy- nje naktada jednak na przem\ słowców obowiązku płatę przypadającej nań kwoty.    przyjmowania wyłącznie robotników przez te biura

poleconych

produkcyę ropy, uzyskanej w czasie od 1. listopada pośrednictwa pracy założone przez Związki zawo-1918 do 31. maja 1919, po strąceniu ropy bratowej,

Punkt III.

Punkt VIII.

Komisya rozdzielcza z 18 członków, wybranych w połowie przez przemysłowców, a w połowie przez związki zawodowe robotników oznaczy termin wy- towym otrzymają płatny urlop służący wyłącznie dla płat, ustali uprawnienie do poboru, jakoteż ostate- odpoczynku, a to :

czny klucz wypłaty wynikającej sumy pod II. i liczby    a) Robotnicy, którzy pracowali rok w przemy-

osób do poboru uprawnionej. Komisya kontrolować śle naftowym, otrzymają corocznie 7 dni urlopu.

b) Robotnicy, którzy pracowali przez 5 lat w przemyśle naftowym otrzymują corocznie 14 dni

Wszyscy robotnicy pracujący w przemyśle naf-

c) Robotnicy, którzy pracowali przez 10 lat

będzie wypłaty. Wypłata części wymienionej pod II. a. odbędzie się najpóźniej do 15/10 b. r., wypłata części pod II. b. wymienionej nastąpi w miarę otrzy- urlopu, mywanej zapłaty za drugich 9600 wagonów ropy zapasowej, sprzedanej Rządowi. Wysokość jednora- wtej samej firmie otrzymują corocznie 21 dni urlopu, zowej pomocy może uledz zmianie, o ile zajdzie tego    Uprawnionym do urlopu jest ten robotnik, który

konieczność po zestawieniu listy uprawnionych do licząc od 1. stycznia 1919 r. przynajmniej przez pół poboru w porównaniu z ogólną sumą na ten cel roku w firmie pracuje. Nadużycie urlopu dla pracy

przyznaną.

Punkt IV.

zarobkowej pociąga za sobą utratę i prawa urlopu. Czas przebyty na wojnie lub w niewoli wliczony będzie przy ustalaniu prawa urlopu jako czas pracy Ze sumy przyznanej pod II. a. b. wypłacone w przemyśle naftowym tym robotnikom, którzy zostaną: Na cel założenia Spółki spożywczej 25°/₀ przed rokiem 1914 w przemyśle naftowym pracowali tej sumy do Banku przemysłowego jako depozyt.    Kiedy urlop ma nastąpić, o tern decyduje każ-

Punkt IX.

Zawiązuje się niniejszem Komitet mieszkaniowy, do którego przemysłowcy naftowi wyznaczą 5- ciu i związki zawodowe 5-ciu członków. Komitet dopilnuje wystawienia domów mieszkalnych dla robotników. W tym celu przeprowadzi rokowania z Rządem, gminami i przemysłowcami naftowymi.

Punkt X.

Kwota przypadająca na każdego uprawnionego do dorazowo dana firma, poboru jednorazowej pomocy robotnika będzie jego udziałem i wpisowem w spółce spożywczej. Komisya rozdzielczą jest uprawniona do przelania depozytu do kasy spółki spożywczej.

Reszta, t. j. 75% sumy wypłacona zostanie robotnikom w gotówce w sposób wymieniony w punkcie III.

Punkt V.

Przemysłowcy dostarczą stałym robotnikom węgla na opał, w miarę przydziału tegoż przez Rząd

a) W warsztatach, tartakach, przy budowach, robotach ziemnych i drogowych, oraz w kopalniach dla kowali, elektromonterów, cieśli, stolarzy, murarzy, słowem wszędzie tam, gdzie robotnicy pracują w następujących ilościach :

na jedną zmianę, wprowadzony zostaje w myśl obo-    Na miesiące od 1 XI. do 1 IV. po 400, 300 i 100

wiązującego dekretu państwowego 8-godzinny dzień kgr., w miesiącach letnich zaś po 200, 111 i 50 kgr., pracy'od dnia 2. czerwca 1919 roku.    o ile robotnik nie pobiera od firmy innych środków

b)    W szybach, gdzie ruch trwa bez przerwy, wprowadzony zostaje w myśl obowiązującego kredytu państwowego 8-godzinny dzień pracy od 15. czerwca 1919 r.

c)    Postanowienie ad b) ma również zastosowa-

opałowych w naturze, jak drzewo, ropę lub gaz w powyższej wartości opałowej

Punkt XI.

Przemysłowcy zobowiązują się dostarczyć robotnikom stałym, o ile ich mieszkania nie mają innie do tych wszystkich robotników przemysłu nafto- neg₀ rodzaju oświetlenia bezpłatnie nafty na oświe-wego, do których odnoszą się postanowienia ustawy tlenie, a to w miesiącach od 1 XI. do 1 /IV. po 3 kgr o ośmiogodzinnym dniu pracy.    na robotnika miesięcznie, w miesiącach letnich po

Godziny nadobowiązkowe wynagradzane będą i kgr na robotnika, o ile Rząd odpowiednią ilość dla robotników warsztatowych wedle norm warszta- przydzieli i rzeczywiście dostarczy, towych, dla wszystkich innych kategoryi, wedle norm ustawowych.

Borysław, 23. września 1919.

Juliusz Mokry m. p.

Inż. Jędrzej Moraczewski mp. Zygmunt Malinowski m. p. Stanisław Hennig m. p.

Dr Witold Wiesenberg m. p.

Punkt VI.

Władysław Gerot m p.

Jan Morski m. p.

Aż do ustawowego unormowania instytucyi Józef Gnutek m p.

Sądów rozjemczych ustanawia się tymczasowy Sąd Sikorski Paweł m. p. rozjemczy, przyczem przemysłowcy wyznaczają 3 sę- Wojnar Stanisław m. p. dziów i 3 zastępców. Związki zawodowe wyznaczają    Ludivik    Krzemiński    m.    p.    Schutzmann m. p.

również 3 sędziów i 3 zastępców. Szczegóły reguła-    Czerwiński    Bazyli    m.    p.    A. Kowalski m. p.

minu Sądu ułożą wspólnie sędziowie, zastępcy i prze-    Czesłaio Załuski m. p.

wcdniczący, wybrany większością głosów przez wszyst-    Michał Hertz m. p.

kich w skład Sądu wchodzących. Najpóźniej w 4 ty-    W. Markowski m. p.

Z drohobyckiego okręgu górniczego.

W dniu 14 września 1919 spłonął szyb i zabudowania wiertnicze nad otworem świdrowym Nr. I., kopalni nafty „Jawa“ w Tustanowicach, prawdopodobnie wskutek wyjechania tłokiem na koronę wieży.

Leon Kopiel z Demni wyżnej, jako pełnomocnik baronów Hermana Bernarda i Dr. Alberta Gródlów, właścicieli dóbr Skole upraszał o udzielenie ogólnego pozwolenia do poszukiwań górniczych na obszar powiatu politycznego Skole — przyczem zgło-

Drohobycz, dnia 18 października 1919 r.

Zestawienie dat odnośnie do ruchu wiertniczego w obrębie Urzędu górniczego w Drohobyczu za czas od 22 sierpnia do 15 października 1919 roku.

Z dniem 16 sierpnia 1919 puszczono w ruch szyb Nr. 54 na terenie Bory sławski ego Syndykatu, pg. lk. 777 w Borysławiu.

Szyb „Zofia Nr. II.“ w Mrażnicy, galic. Akc. Towarzystwa naft. „Galicya“ dowiercił się w głębokości 1422 m samoczynnej produkcyi około 4 wagonów ropy.

Bogusław' Mikucki, jako pełnomocnik Krystyny hr. An-drzejowej Potockiej, gen. pełnomocniczki Adama hr. Potockiego zgłosił na podstawie ogólnego pozwolenia do poszukiwań górniczych z dnia 23 maja 1902 L. 3623-4 wyłączności górnicze w' gm. kat. Tustanowice oraz 9 wyłączności górniczych w' gm. kat. Modrycz, powiatu politycznego Drohobycz.

Pełnomocnikiem Przedsiębiorstwa naftowego Tryjesteńska rafinerya olejów mineralnych et Franciszek Brugger został ustanowiony inż. Julian Pierściński w Borysławiu.

Przyjęto do wiadomości urzędowej zgłoszone przez Piotra Gilowskiego i Maryę Gilowską otwarcie ruchu kopalni oleju skalnego „Wiszenka“ na terenie parcel gr. lik. 275/2, 277/2, 276/1, 278/1 w Mrażnicy przez wiercenie otworu świdrowego Mr. 1 na pg. lk. 276/1 zaś otworów świdrowych Nr. IL, III. i IV. na pg. lk. 275/2 — oraz zgłoszone otwarcie ruchu kopalni oleju skalnego „Haller“ na terenie pg. lik. 275/1, 276/2, 277/1 w Mrażnicy przez wiercenie czterech otworów świdrowych.

Kierownictwo kopalni nafty „Alfa“ wT Rypnem zawiadomiło o dokonanem zamknięciu wody w szybie „Hannibal Nr. XI.“ w głębości 307'30 m i wr szybie „Homotówka Nr. V.“ w' Rypnem w głębokości l«4⁻90 m.

Towarzystwo dla handlu ropą z o. p. zgłosiło założenie otworów wiertniczych „Warszawianka“, „Paderewski“ i „Iwaszkiewicz“ na terenie pg. lk. 1562/1, sekcyi Pereprostyna-Urycz w Uryczu.

Firma Oil Investors Association złożyła doniesienie o zu-pełnem zastanowieniu wszelkiego ruchu na kopalni nafty w Rajskiem oraz o ustąpieniu ze służby kierownika tej kopalni Stanisława Newelskiego.

Dr. Maryan Rosenberg, adwokat w Drohobyczu na prośbę swą de praes. 29 sierpnia 1919 otrzymał ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych na cały okręg Urzędu górniczego okręgowego w Drohobyczu — przyczem zgłosił 165 wyłączności górniczych w gminie kat. Truskawiec, 46 wyłączności górn. w gminie kat. Modrycz, 102 wyłączności górn. w gminie kat. Tustanowice, 39 wyłączności górn. w gminie kat. Solec, 39 wyłączności górn. w gminie kat. Dobrohostów powiat polit. Drohobycz i 5 wyłączności górn. w gminie kat Koziowa, powiat polit. Skole.

Jakób Horszowski został ustanowiony pełnomocnikiem uprawnionych do wydobywania kopalni nafty „Biały Orzeł“ w Tustanowicach, firmy W. Mertens et Comp., Spółka z o. p. we Lwowie — obecnie Wiedeń I. Sterngasse 13.

„Szczęść Boże“ Spółka górn. naft. z o. p., Izydor Dressier w Dolinie zgłosiła zamiar puszczenia w ruch kopalni nafty pod nazwą „Szczęść Boże“ na parc. lk. 607 w Jaworowie, powiat polit. Dolina, uzyskując aprobatę Urzędu górniczego w tej mierze.

Na prośbę Andrzeja Hnatowa w Radymnie, przedłużono temuż ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych z dnia 11 września 1915 roku L. 11754,1915 na rok dalszy.

Dtto na prośbę Austro - węgierskiego Towarzystwa Akc. dla odlewarń cynku w Oderfurcie ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych z dnia 3 października 1911 1. 17288,11 wystawione na imię Tobiasza Landsmanna.

Na wniesioną przez Jana Lenartowicza prośbę de praes. 8 września 1919 przedłużono termin rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. I. na kopalni nafty „Dąbrówka“ w Mrażnicy do 1 lipca 1920, zaś otworów świdrowych Nr. IL III. i IV. kolejno co 6 miesięcy od daty 1 lipca 1920.

Michał Kammermann wniósł podanie w sprawie wznowienia ruchu na kopalni nafty „Gwiazda północna“ w Tustanowicach pod kierownictwem kierownika ruchu Waleryana Sku-biejskiego.

sił 5 wyłączności górniczych w gm. kat. Koziowa — pow. polityczny Skole.

Jmre Pirnitzer podaniem dtto 26 września 1919 zgłosił zamiar całkowitego zastanowienia ruchu kopalni-nafty „Wilhelma“ w Tustanowicach, prosząc o zezwolenie wyciągnięcia wszystkich rur z otworu świdrowego.

W dniu 24 września 1919 spłonęła kotłownia na kopalni nafty „Otylia“ w Tustanowicach.

Stanisław' Pierogowski, Franciszek Kumor i Ryszard Spitzmann zgłosili wrynalazku swego przyrządu, zapobiegający pożarom na tłokowanych ropnych szybach, wynikłym wskutek wyjechania tłokiem na koronę wieży. Wydelegowana w dniu 3 października 1919 komisya do mającej się odb>ć próby z aparatem na kopalnię nafty „Limanówrka“ szyb „Linuś“ w Borysławiu stwierdziła funkcyonowanie aparatu bez zarzutu.

Przeprowadzona w dniach 1 i 2 października 1919 próba zamknięcie wody w' otwmrze świdrowym Nr. I., kopalni nafty „Józef Ferdynand“ wr Tustanowicach, wykazała należycie dokonane zamknięcie wody w' tym otworze świdrowym rurami 10”, w głębokości 496⁻80 m.

„Angela“ Spółka naftowa z o. p. zgłosiła założenie kopalń oleju skalnego „Republika“ i „Concordia“ na części pg. lk. 617/3 w gminie kat. Mrażnica, pow. polityczny Drohobych.

Jakób Horsz >wski jako pełnomocnik Uprawnionych do wydobywania kopalni nafty „Admirał“, Spółki Mertens, Liebermann et Bard na terenie pg. lik. 1617, 1618, 1619, 1620/1, 1620/2, 1621 i 1622 1 w Tustanowicach zgłosił zmianę planu ruchu tej kopalni praez założenie otworu świdrowego Nr. I. na pg. lk. 1617 w Tustanowicach.

Herman Bloch, pełnomocnik kopalni nafty „Union III.“ w Mrażnicy zgłosił budowę kotłowni dla tego szybu na pg. lk, 617/2 w Mrażnicy.

Jan Lenartowicz zgłosił zamiar założenia kopalni nafty „Lenartowicz“ na terenie pg. lik. 682, 683, 685, 686, 687 w Mra-źnicy, ustanawiając Dr. Leona Tannenbauma, adwokata w Drohobyczu pełnomcnikiem tej kopalni.

Albert Alillar, pełnomocnik kopalni nafty „Mailand“ (Milano) w Mrażnicy uczynił doniesienie o proj. zmianie ruchu tej kopalni przez budowę budynku na pomieszczenie warsztatów' mechanicznych z kuźnią, kancelaryami i magazynem na pg. lk. 3561. domu m'e;zkalnego i budynku gospodarczego na pg. lik. 797, 338 1 i 357 w Mrażnicy.

„Alfa“ Towarzystwo naft. z o. p. doniosło o dokonanein zamkuięciu wody na kopalni nafty „Alfa“, Towarzystwa naft. „Premier“ w Rypnem a to w szybie „Syhła I.“ w głębokości 335‘30 m, rurami 10” i w szybie „Homotówka Nr. IV.“ w głębokości 182*11 m — rurami 9”.

Pełnomobnik kopalni nafty „Monte Carlo“ w Mrażnicy, Maksymilian Zucker zawiadomił o zamierzonem podjęciu na nowe ruchu w otworze świdrowym Nr. IV. na tej kopalni w Mrażnicy.

Na prośbę Akc. Galic. Karpackiego Towarzystwa naftowego zezwolono na wyciągnięcie rur hermetycznych oraz rur zamykających wodę z starych zaniedbanych otworów wiertniczych na Sekcyi „Bank“ z szybów Nr. 1, 2, 6, 8, 9 na pg. lik. 2636/34 w Tustanowicach.

Louis Neumann, Ignacy Tisch i Leon Fellner w Bielsku, Leopold Unikel w Drohobyczu zawiadomili o nabyciu od Ja-kóba Horszowskiego i to w. prawa wydobywania minerałów żywicznych z podziemia parc. bud. lk. 62 i pg. lik. 308/3, 309, 310, 311, 312, 313, 316, 317, 318 1, 320, 321 i 795 3 w Mrażnicy, tworzących kopalnię nafty „Zyta“ w Mrażnicy, z tern, że podtrzymują zgłuszenie z roku 1917 otworu świdrowego Nr. I. — zgłaszając odmienne usytuowanie otworów świdrowych Nr. 2, 3 i 4 na tej kopalni — przyczem ustanawiają Meopolda Unikla w Drohobyczu pełnomocnikiem tej kopalni.

Drohobycz, dnia 30 października 1919

Premier naftowa Spółka z o. p. zgłosiła zamiar założenia dwóch otworów świdrowych pod nazwą „Homotówka Nr. VII. i VIII.“ na parc. lk. 1438/2 w Rypnem.

Z dniem 8 października 1919 puszczono w ruch szyb Nr. III. „Capella“ w Borysławiu Firmy Oskar Poeller i Ska pod kierownictwem Henryka Konstantego Grohsa.

Towarzystwo naftowe z o. p. „Karpacki Orzeł“ zgłosiło zamiar założenia otworu świdrowego Nr. IV. na pg lk. 338/4, kopalni nafty „Janina“ w Mrażnicy.

Towarzystwo Akc. rafineryi olejów mineralnych zgłosiło zmianę planu ruchu kopalni nafty „Blochówka“ w Borysławiu przez wystawienie kotłowni dla przeróbki kału ropnego na pg.

na

lik. 2696 i 2697 i mierników ropnych na pg. lik. 2697 i 2701 1 w Borysławiu.

Ozyasz Markus Eisenstein uczynił doniesienie o puszczeniu w ruch szybu ^na Gottesmanie Nr. IV.“ w Borysławiu z dniem 15 października 1919.

Pełnomocnik kopalni nafty „Natan“ w Borysławiu Dawid (iroli zgłosił podjęcie ruchu na kopalni nafty „Natan II.“ w Borysławiu pod kierownictwem Józefa Waliszki.

Michał Kammermann, jako pełnomocnik firmy „Terra galiciana“ w Borysławiu cofnął podaniem de praes. 15 października 1919 wniosek Narządu kopalni „Parnes II.“ na ustanowienie Leopolda Barana substytutem pełnomocnika tej kopalni.

Stanisław Gilowski zawiadomił o nabyciu kontraktem z daty Drohobycz dnia 19 września 1919 lrep. 58563 prawa wydobywania minerałów żywicznych na parcelach lik. 1156 11, 1156/12, 1156 13, 1156/14 w Borysławiu w 55.7549°/₀ względnie 54.75497₀ udziale, stanowiących kopalnię nafty „Zyta“ a tern, że oznacza ją dawnem mianem „Kanada“ i ustanawia Piotra Gilowskiego w Borysławiu pełnomocnikiem tej kopalni.

Majer Lifschiitz, imieniem Uprawnionych do wydobywania kopalni nafty „Piłsudski“ przedłożył wyroki Sądu powiatowego w Drohobyczu z 22/12 1905 1. cz. C. III. 595/5 orzekające rozwiązanie kontraktu dzierżawy z daty Drohobycz 23 3 1904 i obowiązek wykreślenia wpisów opierających się na tej umowie z tern, źe własność realności obj. whl. 1396 ks gr. gm. kat. Borysław obejmującej parcele gr. lik. 1033, 1034, 1035 i 1042/1 w Borysławiu przysługuje Majerowi Lifschiitzowi.

Ozyasz Markus Eisenstein zgłosił ustawienie budynku hasplowego na kopalni nafty „Toniusin“, szyb Nr. II. w Mra-źnicy w oddaleniu 12 m od szybu oraz ustawienie na kopalni nafty „na Gottesmanie“ koło szybu Nr. IV. w oddaleniu 10 m od kotłowni jednego zbiornika dla ropy opałowej zaś w oddaleniu 30 m od kotłowni budowę jednego zbiornika dla ropy zapasowej na opał.

„Angela“ Spółka naftowa z o. p. zgłosiła założenie trzech dalszych otworów świdrowych na kopalni nafty „Concordia“ na pg. lk. 617,3 w gminie kat. Mraźnića.

Karol Klusik w Borysławiu podaniem z daty 23/10 1919 przedłożył plan sytuacyjny kopalni nafty „Charitas“ w Borysławiu z tern, że na pg. lk. 1157/2 zgłasza ponownie szyb Nr. II. a na pg. lk. 1158 szyb Nr. III. z dołami szlamowymi, ropnymi oraz budowę kotłowni i kuźni dla tych szybów, zaś podaniem z daty Borysław 27'10 1919 uprasza o dalsze przedłużenie terminu do rozpoczęcia wiercenia tych otworów świdrowych oraz wystawienia wzmiankowanych budynków pomocniczych do 31 maja 1920.

Izaak Wegner podaniem z dnia 27/10 1919 zgłosił ukończenie odbudowy szybu „Java Nr. I.“ w Tustanowicach po pożarze prosząc o przeprowadzenie dochodzenia kolaudacyjnego.

Hermann Bloch podaniem de praes. 30 października 1919 zawiadomił, iż firma „Karpacki Orzeł“ Towarzystwo naftowe z o p. przeszła na własność firmy „Towarzystwo naftowe, Li-manowa i Spółka z ogr. odp.“ z siedzibą w Warszawie zaś firma ta nabyła kopalnie „Montana“ i „Polok- Debra“ w Borysławiu, zmieniając nazwę kopalni „Potok-Debra“ na „Limanowa I. i II.“.

Podania o wystawienie poświadczeń i zatwierdzenie planów sytuacjnych dla mających się utworzyć pól naftowych.

Jan Lenartowicz dla pola naftowego „Pobóg II.“ na terenie pg. lik. 678, 679 i 680 w gminie kat. Mraźnića.

Eliasz Kryśko dla pola naftowego „Krysko VI.“ na terenie pg. lik. 5750, 5749, 5748, 5469 w gminie kat. Opaka.

Inż. Tomasz Łaszcz dla pola naftowego „Tomasz XLVIII.“ parc lik. 1527/6, 1566 3, 1565/3, 1567/3, 1529 9 1529/10 i pb. lk. 260, dla pola naftowego „Tomasz XLVI.“ na parc. lik. 1565/2, 1567/2, 1566/3, 1529/8, 15294, 1527 8 1 pa. lk. 259 i dla pola naftowego „Tomasz XLVII.“ na pg. lik. 4362 w gminie kat. Pietnice, powiat polit. Dobromil.

Ludwik Glaser, Edwardz Goldman i Dawid Harnik dla pól naftowych „Glaser I.“ na pg. lk. 6026, „Glaser II.“ na pg. lk. 6028, „Otto I.“ na pg. lk. 6024, „Otto II.“ na pg. lk 6025, „Otto III. ‘ na pg. lk. 6027 w gminie kat. Opaka, powiat polit. Drohobycz.

Spadkobiercy bł. p. Dawida Lindenbauma, do rąk Dra Marka Tiegermanna dla pól naftowych „Lindenbaum I. i la“ do „Lindenbaum IV. i IV.a“ oraz „Lindenbaum V. do Lindenbauin XVI.“ w gminie kat. Borysław ; dla pół naftowych „Lindenbaum XVII. do Lindenbaum XXXII.“ w gminie kat. Mraźnića i „Lindenbaum XXXIII. do Lindenbaum XCII.“ w gminie kat. Kropiwnik stary i nowy. powiatu polit. Drohobycz.

Andruś Śawków w Mraźnicy, do rąk Dr. Leona Tannen-bauma dla pola naftowego „Sawko I.“ na pg. lik. 212 1 i 212 2, „Sawko II.“ na pg. lik. 506 1, 507 2, 5081, 509 2, 510, 511/1, 513, 514, 515/2, „Sawko III.“ na pg. lik. 593 2 i 594 1 w gminie kat. Mraźnića, powiat polit Drohobycz.

Hersz Hauser w Uryczu dla pól naftowych ;,Ropa I., II., III., IV.“ na terenie parc. lik. 6110, 6061, 6113, 6114, 6060, 6112, 6062, w gminie kat. Urycz, powiat polit. Drohobycz.

Dr. Tobiasz Langrok i Leon Spandorf w Drohobyczu dla pola naftowego ,;Rózin“ na parć. lk. 5620 w gminie kat. Opaka.

Hermann Bloch dla pól naftowych „Ropotrysk I.“ na pg. lik. 2040/1 i 2040 oraz „Moczar“ na pg. lik. 2030, 2031, 2032, 2042, 2043, 2044 i 2048 1 w Tustanowicach, powiat polit. Drohobycz.

Inż. Tomasz Łaszcz w Wiedniu dla pój naftowych , Tadeusz 171 do Tadeusz 184“ na terenie pg. lik. 1371/1, 1371/2, 1375, 1376, 1177, 1378, 1379, 1358, 1359/1, 1318/7, 1211 do 1215, 1134, 1165, 1166 do 1170, 1216, 1217, 1333/3, 1349, 1355, 1356, 1360 w gminie kat. Kniaźpol, powiat polit. Dobromil.

Zestawienie produkcyi gazów za miesiąc wrzesień 1919 r.

GMINA

i.

! Tustanowice

Borysław

Mrażnica

Popiele

Razem

■S i &

ffiTS

lii

Hi

2.

141

Ilość produkujących gaz

otworów

świdrowych

Przeciętna miesięczna produkcja gazu

mniej

otworów świdłowych produkujących

więcej

będących • w mchu

^ | całkowicie za-•    | stanowionych

P RAZEM

na 1 minutę w m³

na jeden otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

II

6.

7.

9.

niż przecięt P ilość gazu

niż podwójna lUl przeciętna ilość gazu

to RAZEM

UWAGA

13.

II

70

22

92

160    66    8    74

33

13

13

346

149    30    179

218-95 111-552 2-379    52    18

22344

102-96

22

92

Otwory produkujące największą ilość gazu:

|| 1-397 3-019    44

3120

7-920    2

li

21

T ustanowice :

Margary Grace Bukowice XXVI 74 i¹ Tadeusz II.

. 13-75. m» . 12-00 »

.    . 10-30 >

Borysław :

I Nafta Nr. 30 . . . 20-00 | ß Olex II.

Olex I. .    .

Mac IX. .    .

Bloehówka II.

. . 15-00 » .    .    13-00    »

. . 12-10 » .    .    11-65    »

Mraźnića:

545-35 ! 1-57613-046:1 98    31

ii

50

179

Zofia J. .    .

Zofia II. . Gottfried I.

L>- L-

Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego okręgu górniczego za miesiąc wrzesień 1919 r.

(Zestawienie szczegółowe).

Uprawnieni do wydobywania

Nazwa

kopalni

Gmina

Zapas

ropy

z początk. miesiąca

Miesięczna pro-dukcya

Zużyto na opał

Oddano do przesiębiorstwj Iranwtowo-aiagazymwogo (Opiag)

Wyekspe-

dyowano

Zapas

ropy

z końcem miesiąca

w cetnarach metrycznych

I> GO 05

Austr. akc. Tow. dla przem. naft. .

n    yy    v    v    v    v

Skarb państwa austr........

Wschodnio-karpacka Ska naft. .    .

Tow. naft. „Bitków“......

Akc. Tow. dla przem. olejów miner . Société industrielle de Galicie. . .

Krakow—Bitków Ska naft.....

Juliusz Haevecker¹)......

Spółka naftowa „Sołotwina“ .    .    .

Wschodnio-galic. Ska naft.....

11

„Opiag“ „Dział“ „Austrya“ „Stella“ ..Kie.nica“ i „Polanka' „Stefan“ „N. Gold“ „Tepege“

,Ropex“ „Viribus“ „Oliga“ „Compes“ „Oliga III.“

„Bitków“

56928

3333

7286

7986

21861

50991

27

11

Pasieczna

230

105

1585

1062

1637

38

27

530

875

347

1146

86

38

730

56

1636

347

1770

30

49

824

to fe

CO -I

Leisor Griffelx).......

M. Pfeffel i Ska¹)......

Robert Rudolfx).......

Spółka naft. „Bitumen“*)    .    .    .

Akc. Tow. dla przem. olejów miner.¹) Zakład gazu ziemn. Ska z o. p. Słoboda rungurska Ska z o. p. . Aron Rosenkranz i Ska ....

Beri Lautner........

Spółka naftowa „Premier“ z o. p.²)

„Bitumen“ „Maurycy“ „Kałusz“ I.

Pniów

H

Kałusz

Słoboda rungurska

22

22

252

580

478

252

48

437

ty    11    11    V 11    11

„Ropa kosmacka“ Ska z o. p.³)

„Premier“

„Premier“

„Ropa kosm."

11

360

22

11

Kosm acz

394

350

10

15

374

285

714

t> nh co co

GO lO GO CM iO »O ^ QO CO O "M 05

Razem

65119    16530

469    12590    23397    57781

³) Nie pompowano z powodu braku miejsca na magazynowanie ropy.

') Ruch wstrzymany. — '-) Manco 3 q.

Ilość zatrudnionych robotników : 460.

Ilość otworów wiertniczych: 168, z czego w wierceniu: 7, w instrumentowaniu : 1, w tłokowaniu: 4, zapomocą in-żekt : 3, w pompowaniu: 60, samopłyn. : 16, w montowaniu: 4, czasowo zastanowionych: 73.

Narodowość właścicieli kopalń węgla w Zagłębiu Dębrowskiem.

Wytwórczość węgla przewidywana w r. 1919

Właściciele kopalń, udziałów lub akcyi są oby-__________watelami państw

Nazwy właścicieli kopalń

Tony

Odsetki wytwórczości ogólnej

Polska Francya Niemcy Rosya Belgia

Towarzystwo Sosnowieckie . . „    Saturn .....

„    Hrabia Renard

„    Warszawskie .    .

„    Francusko-włoskie

„    Czeladź.....

„    Grodzieckie .

„    Franc.-rosy] skie

„    Flora......

„    Łagisza . < . .    .

Stanisław Ciechanowski . . . Właściciele pozostałych kopalń małych . •.

1,080.000

720.000

600.000

540.000

432.000

420.000

420.000

240.000

216.000

96.000

36.000

480.000

20,46

13,64

11,36

10,23

13.64

10.23

20,46

10,22

1,14

8,18

7,95

7,95

4.55

05    03 00 05

o    oo co o

•V    #v

O 05

0.80

4.61

3.26

0.08

0.75

1,11

0.68

9.09

CO -Th

"bi

"o

co

0.50

0,28    0.43

Razem

5,280000    100,00

40.91

53.40

4.68    0.93    0.08

Podług narodowości przypada węgla ton

5,280.000 2,160.048 2,819.520    247.104 49.104    4.224

Wykaz produkcji i tłoczeń ropy w drohobyckim okręgu górniczym za wrzesień 1919 r.

Zestawienie ogólne.

Miejscowość

Zapas z cl.

31/VIII. na Produkcya kopalniach

Opał

Manko

Oddana ropa

Zapas z d. 30'IX. 1919na kopalniach

55

o.

Tustanowice . Borysław . . Mrażnica I.

497

1.178

56

i» !c

50 CD OJ

56

164

314

140

36

1.872

2.480

861

568

1.203

51

Kazein

1.731

6.021

226

490

5.213

1.822

Schodniea . . Urycz .... Kropi wnik . . Strzelbice . . Opaka .... Rajskie . Wańkowa . . Paszowa . . . Ustrzyki dolne

37

136

10

72

77

30

428

16

oc

®œ -i

0.5

0-5

Om

CC

0'6

185

33t>

91

12

18

115

10-3

75

83

30

544

20-2

Razem . .

2.539

6.451

233

501

5.519

2.736

Sprawozdania i komunikaty.

30 X. 1910.

zjeżdżającą na na cały rok wytężonej pracy, do zimnego,

W sprawie Towarzystwa Pomocy dla słuchaczów Akad. Górniczej w Krakowie.

W lipcu b. r. zawiązał się z inićyatywy kilku inżynierów górniczych i profesorów Akademji komitet dla założenia towarzystwa pomocy dla słuchaczów Akademji. Komitet ten wkrótce się powiększył dzięki poparciu związków inżynierów górniczych i naftowych. We wrześniu przystąpił do akcyi planowej na szeroką skalę, zwrócił się bowiem do wszystkich Górników i Kopalń z pismem następującem :

Wobec otwarcia Akademji Górniczej w Krako-. wie, wysuwa się niezbędna potrzeba zabezpieczenia materyalnego niezamożnych słuchaczów tej Akademji. Z inićyatywy profesorów Akademji Górniczej, jak również grona inżynierów ze sfer górn., zawiązano Towarzystwo pod nazwą „Towarzystwo pomocy dla Słuchaczów Akademji Górniczej w Krakowie“. Do komitetu konstytuującego wybrano poniżej podpisanych, przyczem w przyszłości postanowiono kooptować jeszcze dalszych członków.

Podpisany komitet zaprasza Wielm. Pana do przystąpienia w charakterze członka - założyciela do tegoż towarzystwa i zdeklarowania wkładki, przyczem nadmieniamy, że komitet ustalił minimum wkładki dla poszczególnych jednostek w wysokości 100 K, zaś dla poszczególnych przedsiębiorstw przemysłowych w wysokości 500 K.

Wobec nagłej potrzeby pomocy dla nowo wstępujących słuchaczów, prosimy uprzejmie o bezzwłoczne zgłoszenia przystąpienia i wpłacenie odpowiedniej wkładki załączonym czekiem do filii Banku Krajowego w Krakowie.

Szczęść Boże!

KOMITET:

Inż. Doborzyński Kazimierz, dyrektor techniczny kopalń węgla Tow. Sosnowskiego w Niwce. Dr. Hoborski Antoni, prof. Akademji Górn. Dr. Kreutz Stefan, prof. Akademji Górn. Inż. Mokry Juliusz, Radca górn. w Krakowie. Inż. Naturski Jan, Dyr. Tow. Tepege w Krakowie. Inż. Rażniewski Stanisław, Dyr. Tow. urodzieckiego w Grodźcu. Inż Sągajłło Witold, Dyr. Tow. Warszawskiego w Niemcach. Dr. Stock

Jan, prof. Akademji Górn. Inż. Szefer Leopold, Dyr. Szkoły Górn. w Dąbrowie. Inż. Szydłowski Maryan, Dyr. Tow. Tepege w Krakowie. Inż. Wasyliszyn Zygmunt, Kom. Urzędu Górniczego w Krakowie.

Na ten gorący apel wpłynęło szereg składek, ale niestety nie tak liczny, jak przypuszczali inicya-torzy. Oto nazwiska ofiarodawców dotychczasowych:

Inż. E. Barącz, (Wieliczka) 100 K. Inż. Br. Buzek, (Dąbrowa) 100 K. Dr. A. Hoborski, (Kraków) 200 K. Komitet Pomocy dla słuchaczów Akademji Górniczej 1000 K. Dr. St. Kreutz, (Kraków) 100 K. Inż. J. Lebiedzik, (Tenczynek) 100 K. Inż. Fr. Mackiewicz, (Wieliczka) 100 K. Inż. J. Naturski, (Kraków) 200 K. Inż. St. Parysiewicz, (Kielce) 250 K. Inż. Z. Piotrkowski, (Dąbrowa) 100 K. Inż. M. Stecki, (Dąbrowa) 100 K. Dr. J. Stock, (Kraków) 100 K Towarzystwo J epege 500 K., Towarzystwo Silva-Plana, (Borysław) 1000 K. — Razem 3950 K.

Suma ta jest zbyt małą, by w obecnych warunkach pozwoliła rozpocząć akcyę pomocy na większą skalę. Sądzimy jednak, że Akademja Górnicza przez swe uroczyste otwarcie, dokonane przez Naczelnika Państwa, przypomniała się szerokim sferom Górników, że wkrótce niewątpliwie nadejdą dalsze datki.

Dr. Antoni Hoborski Dziekan Akademji Górniczej.

Ze strony Redakcyi naszego pisma dodajemy :

Budujemy własny dom — i tylko wtedy będzie on trwałym i silnym — i tylko wtedy dobrze nam w nim będzie, gdy wszyscy, - każdy wedle sił swoich i możności swojej dopomoże i przyniesie w ofierze część swego dobra moralnego czy materyalnego. Właśnie przystąpiliśmy do tworzenia nowego działu pracy narodowej, do wytworzenia polskiego górnictwa i wyszkolenia zastępu młodych pracowników. Zgłosiła się ich wielka liczba — cieszymy się tern. Mało kto sobie jednak potrafi uświadomić co za los czeka dziś młodzież niezamożną studya

głodnego miasta — a co może najgorsze, najboleśniejsze — do społeczeństwa obojętnego, obojętnego na zdrowie fizyczne młodego pokolenia. Wszak młodzież zdrowa może dać rękojmię, wytężonej pracy, wydat-

nych study ów a potem zdrowej i dla kraju owocnej przyszłości. Ratując młodzież uczącą się dziś — gotujemy dla siebie, dla dzieci naszych, dla kraju całego pewną, bezpieczną przyszłość, opartą zdrowiu fizycznem i moralnem. W imię więc tej naszej przyszłości woli

na

zwracamy się do ludzi dobrej do tych, którym los przyszłych pokoleń i nowego rozwoju ekonomicznego nie jest obojętnym, by w myśl przytoczonego pisma Komitetu organizacyjnego „Towarzystwo pomocy dla Słuch. Akad. Górn. w Krakowie“, zechcieli czynnie dowieść zrozumienia tych narodowych i społecznych postulatów naszego rozwoju.

Ódnośnie do omawianej powyżej kwestyi zawiadamiamy, że Redakcya naszego pisma przyjmuje również wkładki do Towarzystwa pomocy dla Słuchaczów Akademji Górniczej w Krakowie i ogłaszać będzie każdorazowo listę nowych członków oraz wysokość uiszczonych przez nich wkładek.

Posiedzenie XX (10 powojenne i drugie po wakacjach) Komitetu Organizacyjnego Akademii Górniczej w Krakowie odbędzie się dnia 3 grudnia 1919 roku o godz. 11 przedpołudniem w Rektoracie Akademji Górniczej (ul. Loretańska 18, I. piętro) z następującym porządkiem dziennym:

1.    Wynik konkursu na nowo kreowane katedry Akademji Górniczej.

2.    Sprawa prowizorycznego umieszczenia katedr Ii-go, JII-go i IV-go roku.

3 Sprawa utworzenia Wydziału hutniczego Aka

demji.

4.    Kwestja budowy gmachu Akademji (ref. starszy radca budownictwa Czechowicz).

5.    Ustalenie preliminarza budżetowego odnośnie do nowo kreowanych katedr Akademji.

6.    Sprawy bieżące.

Ze szkoły wiertniczej w Borysławiu. Na skutek rozporządzenia Wydziału Krajowego we Lwowie z dnia 22 października 1919 L. W. § 39.651 uruchomioną zostanie w najbliższym czasie szkoła wiertnicza w Borysławiu.

Podania o przyjęcie, wystosowane do dyrekcji szkoły składać należy w kancelaryi szkolnej do dnia 15 listopada 1919 lub też przesłać pocztą pod adresem dyrekcyi szkoły wiertniczej w Borysławiu.

Zgłoszenia, które wpłyną po tym terminie rozważane nie będą. Do podania dołączyć należy :

1)    metrykę urodzenia,

2)    ostatnie świadectwo szkolne,

3)    świadectwa praktyki przy ruchu kopalń nafty,

4)    dowód uczynienia zadość powinnościom służby

wojskowej.

O rezultacie załatwienia odnośnej prośby zawiadomi dyrekcya każdego z kandydatów pocztą i przyjętym wyznaczy dzień wpisu oraz poda termin rozpoczęcia nauki.

Dyrekcya Krajowej szkoły górniczej i wiertniczej w Borysławiu.

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.

Czasopismo Technicze. Lwów, 10 października drogami kołowemi. (Ciąg dalszy). — W. Skwar-1919. Treść N-ru 19-go: Inż. A. W. Krüger: Z dzie- czyński: Samoistne władze techniczne. — Inż. R. dżiny nawierzchni dróg żelaznych. (Ciąg dalszy). — Bielski: Kilka słów o organizacji zarządów drogo-Sprawy publiczne. Inż. M. Nestorowicz: Jeszcze wych w Polsce. — Przegląd czasopism. — Sprawy słów kilka o tymczasowych przepisach o zarządzie bieżące. — Sprawy Towarzystwa.

Rozporządzenia i mianowania.

§ 1.

Obwieszczenie.

Na podstawie Rady Ministrów z dnia 16 września 1919 zarządza się co następuje:

1)    Sprawy naftowe z wyjątkiem przytoczonych w punkcie 2, przechodzą w Zarząd Ministerstwa Skarbu.

2)    W kompetencji Ministerstwa Przemysłu i Handlu pozostają nadal sprawy :

a)    udzielania wymaganych przez ustawy uprawnień górniczych i przemysłowych;

b)    nadzoru górniczo-państwowego nad kopalniami ropy naftowej i przemysłowo-policyjnego nad rafinerjami nafty;

c)    aż do ewentualnych zmian przepisów ustawowych sprawy zlecone temuż Ministerstwu dekretem Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. Dz. Ustaw Rz. P. Nr. 21, poz. 67, oraz ustawami sejmowemi z dnia 2 maja 1919 r. Dz. Ustaw Rz. P. Nr. 39, poz. 292 i z dnia 1 sierpnia 1919 r. Dz. Ustaw Rz. P. Nr. 68, poz. 414.

3)    Przy Ministerstwie Skarbu tworzy się Państwowy Urząd naftowy

4)    Do kompetencji tego Urzędu należą wszystkie sprawy z zakresu produkcji i handlu ropą naftową i przetworami jej, które obecnie załatwiane są przez inne organa państwowe cywilne lub wojskowe, a w szczególności przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu.

5)    Wewnętrzny ustrój Państwowego Urzędu naftowego ureguluje osobna instrukjca Ministra Skarbu.

6) Powyższe zmiany wchodzą w życie dnia 1 października 1919 roku.

Minister Przemysłu i Handlu : (—) I. Szczeniowski. Minister Spraw Wojskowych : Generał-Porucznik :

(—) J- Leśniewski.

Minister Skarbu : Biliński

Rozporządzenie

Starostwa górniczego w Krakowie z dnia 22 września 1919 i. L. 1630, wydane na podstawie § 73 ustawy z 22 marca 1908 dz. u. i rozp. kraj. Nr 61 (krajowa ustawa naftowa), w przedmiocie utworzenia Stacji geologicznej w Borysławiu w celu popierania władz górniczych w wykonaniu nadzoru w kierunku zapobieżenia szkodliwemu oddziaływaniu kopalń oleju skalnego dla ogółu, a w szczególności w sprawach określonych w §§93, 97 i § 113, ustęp 4 i 5, przepisów górniczo-policyjnych dla kopalń oleju ziemnego w Galicji z dnia 10 października 1918, L. 5232, dz. u. i rozp. kraj. Nr. 95.

Celem zapobieżenia zawadnianiu terenów naftowych przez zamykanie wody w niewłaściwej głębokości, względnie przez zaniechanie zamykania zwłaszcza wód wgłębnych, dalej celem należytego zużytkowania materiału geologicznego, uzyskanego przy wierceniach za olejem ziemnym dla podniesienia kopal-

Szef Sekcji :

(—) Biliński.

nictwa naftowego, mają wszyscy uprawnieni do wydobywania oleju ziemnego okręgu Urzędu górniczego w Drohobyczu, których kopalnie są w ruchu, urządzić i utrzymywać Stację geologiczną z siedzibą w Borysławiu.

§ 2,

Stacya geologiczna jest organem pomocniczym władzy górniczej.

§ 3.

Stacyą geologiczną zawiaduje Kuratorja, w skład której wchodzą :

1)    Naczelnik Urzędu górniczego w Drohobyczu lub wyznaczony przez niego zastępca jako przewodniczący ;

2)    Członkowie wybierani przez uprawnionych do wydobywania, którzy w myśl § 1 obowiązani są do urządzenia i utrzymywania Stacji geologicznej.

§ 4.

Ilość mających być wybranych członków Kuratorji oznacza Urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu w ten sposób, by na 50 otworów świdrowych w ruchu będących przypadał 1 członek O ile ogólna liczba otworów świdrowych jest niepodzielna przez 50, to pozostającą resztę uważać należy za pełne 50.

Wybory przeprowadza Urząd górniczy okręgowy w Drohobyczu pisemnie.

Uprawniony do wydobywania ma tyle głosów, ile otworów utrzymuje w ruchu.

Jako wybrani uważani będą ci, na których padła największa ilość oddanych głosów ; w razie równości głosów rozstrzyga los.

Wybory członków odbywają się po raz pierwszy na przeciąg czasu do końca roku 1920, następnie zaś na przeciąg dwóch lat.

Wynik wyborów należy ustalić protokolarnie.

1)    Na terytorjum b. Królestwa Kongresowego obowiązują, odnośnie do praw na poszukiwanie ciał kopalnych i uzyskiwania nadań, przepisy, zawarte w artykułach od 454 do 495 włącznie Ustawy Górniczej. (Zbioru Praw państwa rosyjskiego t. VII., wydania 1913 r.)

2)    Czynności władz górniczych I-szej instancji pełnią Urzędy Górnicze Okręgowe.

3)    Osoby, posiadające akta, dotyczące nadań górniczych, pochodzące od b. władz rosyjskich, winny niezwłocznie złożyć je w Sekcji Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu (Warszawa, Jasna 8—IV. p. pokój Nr. 5) w oryginałach lub w urzędowme zaświadczonych odpisach do zarejestrowania.

Minister Przemysłu i Handlu :

(—) ./. Szczeniowski.

(-) SI. Świętochowski.

Warszawa, dnia 26 września 1919 r.

Rozporządzenie

„Państwowego Urzędu naftowego w sprawie opłaty wywozowej na produkty naftowe.

Począwszy od dnia 1 października pobierane będą od ropy naftowej, wywożonej zagranicę Państwa Polskiego, na rzecz Skarbu Państwa opłaty 27 K od każdych 100 kg. wagi.

Należytość ta wypośrodkowana została jako przeciętna wprowadzonych już swego czasu przez b. rząd austryacki a utrzymanych w mocy przez Polską Komisyę Likwidacyjną w Krakowie opłat wywozowych (należytości inkameracyjnych) od przetworów finalnych naftowych.

Minister Skarbu:

§ 5.

-Jeżeli w ciągu jednego okresu wyborczego ilość wybranych członków Kuratorji zmniejszy się o połowę, należy na resztę tego okresu przeprowadzić bezzwłocznie wybory uzupełniające.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w sprawie ustanowienia Zarządu Państwowego nad Młynem solnym i należącym doń majątkiem Jana Bałaszewa we Włocławku.

§ 6-

Kierownika Stacji geologicznej i jego asystentów mianuje Kuratorja. Nominacja kierownika podlega zatwierdzeniu przez Starostwo górnicze.

§ 7-

Na mocy artykułu I. punkt 2 i artykułu 2 punkt b. Dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (Dz. Pr. Nr. 21 1918 r. poz. 67) ustanawia się Zarząd Państwowy nad młynem solnym i należącym doń majątkiem Jana Bałaszewa we Włocławku.

Zarządcą Państwowym wyżej wymienionego przedsiębiorstwa zostaje mianowany inż. Tadeusz Kryński.

Pierwsza Kuratorja ma wypracować regulamin obejmujący statut, porządek czynności oraz instrukcję dla organizacji, i prowadzenia Stacji geologicznej.

W statucie należy określić także i zasady ustalenia budżetu Stacji geologicznej i sposób rozłożenia kosztów utrzymania Stacji na poszczególne kopalnie. Regulamin oraz budżet podlegają zatwierdzeniu przez Starostwo górnicze.

Minister Przemysłu i Handlu :

(—) Szczeniowski.

Szef Sekcji

( —) Cz. Klamer

Warszawa, dnia 9 października 1919 roku.

§ 8.

Każda kopalnia oleju skalnego jest obowiązana dozwolić kierownikowi Stacji geologicznej i jego asystentom, za okazaniem legitymacji przez Urząd górniczy wystawionej, wstępu ua kopalnię, celem brania próbek przewierconych pokładów oraz wglądu do żurnali wiertniczych.

Próbki wszystkich przewierconych pokładów (§ 113 przepisów górnicżo-policyjnych) obowiązany jest kierownik ruchu kopalni przesyłać Stacji geologicznej w okresach oraz w sposób przez Urząd górniczy określony.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w przedmiocie przedłużenia mocy prawnej patentów na wynalazki wzorów rysunkowych i modeli oraz znaków towąrowyeh, zgłoszonych na zasadzie poprzednio obowiązujących ustaw.

Podaje „Monitor Polski" w numerze 230 z dnia 23 października 1919 r

Przekroczenia powyższych przepisów' będą karane grzywną od 10—200 K. a w razie powtórnym do 400 K. (§86 ustawy z 22 marca 1908, dz. u. i rozp. kraj. Nr. 61).

§ 10.

Rozporządzenie to wchodzi w życie z dniem ogłoszenia Za Starośtę górniczego.

(—) Bocheński

Rozporządzenie

Ministra Zdrowia Publicznego z dnia 22 października 1919 r. Nr VIII,-37057/769 19 w przedmiocie restytuowania Komitetu zarządza jącego Zakładem zdrojowo-kąpielowym w Ciechocinku.

Restytuując zatwierdzony decyzją b. Rządu rosyjskiego z 2 stycznia (st. st.) 1875 Komitet zarządzający Zakładem zdro jowo-kąpielowym w Ciechocinku, zarządzam, co następuje : Ko mitet zarządzający Zakładem zdrojowo-kąpielowym w Ciecho cinku składa się z :

1) przewodniczącego, powołanego przez Ministra Zdrowia

Publicznego,

2) inżyniera, delegowanego przez Ministra Przemysłu

Rozporządzenie

i Handlu,

3) lekarza, wyznaczonego przez Ministra Zdrowia Publi

Ministra Przemysłu I Handlu odnośnie do praw na poszukiwania ciał kopalnych i uzyskiwania nadań

cznego i

4) dyrektora Zakładu zd roj o wo-kąpi el o w ego w Ciechocinku. Minister :

Niniejszem podaje się do wiadomości i wykonania co

( ) Janiszewski.

Wiadomości bieżące.

Obrót benzolem. Holenderski Rząd zniósł ogra- c,nych ogłoszonych przez amerykańskie Biuro Górnicze (Bureau of Mines), wynosiła produkcja ben-Według notatki pisma „Ekonomicznaja Żgźń“ zyny w roku 1916, a więc przed wmieszaniem się powstała w Briańsku pierwsza rosyjska fabryka ben- Stanów Zjednoczonych do wojny światowej, nieco zolu. Wydział chemicznego oddziału Ludowej Rady mniej niż 50,000.000 beczek. W roku 1917 udało się Gospodarczej postanowił wspólnie z Nadzwyczajną podnieść tę produkcję na 68,000 000 beczek. Zaś Komisyą Zaopatrywania Czerwonej Armii, postarać rok 1918 przyniósł dzięki szczególnemu wysiłkowi się o cofnięcie rozporządzenia, które zaimowało cały przemysłu rekordową cyfrę produkcji 85 milionów zapas benzolu wyłącznie dla ukraińskiej Komisji beczek. W równej mierze wzrósł też i export. W roku

1916-tym wywieziono 8,473.102 beczek benzyny, a w 1918-tym nawet 13,312.508 beczek.

Zakończenie wojny śwdatowej powinnoby spo-

niczenie dla handlu i obrotu benzolem.

zaopatrywania armji.

Ponieważ benzol jest nieodzownie potrzebnym dla otrzymywania barwników dla celów lekarskich i innych działów chemicznego przemysłu, zabroniono wmdować zmniejszenie się gwałtownego popytu ben-surowo używać go jako siły motorowej dla samo-, zyny. Na razie, z powmdu zniesienie ograniczeń kon-chodów. Również    i w    kopalniach węgla jest benzol    sutncji benzyny w Anglii, Francyi,    Szwajcaryi, w*e

w dzisiejszych warunkach z powodu wielkiego braku    Włoszech itd., jest zapotrzebowanie    benzyny bardzo

benzyny, niczem    nie    dającym się zastąpić materya-    wielkie. Gdy raz już jednak składy    i magazyny na-

łein technicznym.    pełnią się, to wobec tych olbrzymich    zapasówr jakierni

Zapotrzebowanie benzyny w Japonii. Japońskie techniczne pismo „Sekigu Iiho“ donosi o niesłychanym wzroście zapotrzebowania benzyny w Japonii w czasie wojny, które dochodzi miliona skrzyń rocznie. Podczas gdy przed wojną import benzyny do Japonii wynosił tylko około 50.000 skrzyń, to obecnie dochodzi on 250.000 skrzyń. Resztę zaś pokrywa krajowa produkcja. Wymienione pismo zachęca naftowy przemysł japoński do wzmocnienia krajowej produkcyi benzyny, przez wprowadzenie odpowiednich procesów⁷ postępowania w rafinery ach.

Znaczną zniżkę cen benzyny w handlu detali' cznym w niektórych miejscowościach Stanów Zjednoczonych wywołała w kwietniu b. r. walka konkureir cyjna jaka się w niektórych okolicach wśród przedsiębiorstw benzynowych wywiązała. N. p. w mieście Memphis (Tennesee) detaliczna cena sprzedaży benzyny spadła początkowo na 15 cents, za galon*), a potem nawet na 11 cents. Towarzystwo benzynowe Gulf w⁷ Chattanoaga obniżyło cenę benzyny z 24 na 16 es., a Kompania Standard z 24 na 18 cs. W Nowym Orleanie (La) spadła cena benzyny z 23 na 19 cs. za galon. Po krótkiej walce powróciły ceny benzyny znowu do pierwotnej wysokości

Na wyspie Trinidad podskoczyły ceny benzyny z powodu utworzenia się kartelu tamtejszych rafineryi nafty od kwietnia 1916 z 34 cs. na 48 — 50 cs. za galon angielski. Dla obrony wewnętrznego przemysłu naftowego, zarząd wyspy zarezerwował używanie rządowych zbiorników⁷ jedynie dla krajowych produ centów. Jednakowoż zwyżka cen benzyny, oraz naprężenie syluacyi wywołane przez krajowe fabryki zmusiło rząd do cofnięcia owego rozporządzenia oraz do pozwolenia importowi amerykańskiemu korzystania również z owych państwowych rezerwoarów.

Nowy materyał opałowy, który pojawił się w handlu pod nazwą „Liberty — Ropał“ został przez amerykańskie techniczne władze wojskowe i cywilne, po dokładneni zbadamiu, uznany jako zupełnie bezwartościowy. Składa się on przeważnie z benzolu i nafty, łatwo krzepnie, trudno wrze, pali się źle i pozostawia wiele smoły i sadzy.

Wielkie zapasy benzyny w Ameryce. W Stanach Zjednoczonych Ameryki, według obliczeń statysty-

dziś Stany Zjednoczone rozporządzają, regularne ich uzupełnianie nie będzie przedstawiało najmniejszych trudności. Cały szereg amerykańskich dzienników zwraca na to uwagę, że w obecnych warunkach nie może być mowy o braku benzyny w Stanach Zjednoczonych i że nawoływania licznych towarzystw automobilistów do oszczędności w używaniu benzyny nie mają uzasadnienia.

Ulgi podatkowe dla kopalń prywatnych uchwalił bez dyskusyi Senat francuski na posiedzeniu z dnia 23 IX. b. r., o ile znajdują się one na terenie zajętym lub zniszczonym przez nieprzyjaciela, a pragną przemienić się na towarzystwa bezimienne (sociétés anonymes).

Dostawa węgla do Francyi. Według doniesienia „Deutsche Allgemeine Zeitung“ rozpoczęły już Niemcy dostarczanie Francyi obowiązkowych 500.000 ton węgla z Zagłębia Ruhr.

Porównanie kosztów opału ropę a węglem. W urzę-dowem sprawozdaniu oddziału budowlanego amerykańskiego Wydziału Żeglugi „Shipping-Board“ znajdujemy zajmujące porównawcze zestawienie cen opalania okrętów⁷ ropą a węglem.

Jeżeli porównywujeiny ceny obu systemów opa lania, to musimy pamiętać o tern, że przy opalaniu ropą pojemność ładunkowa danego okrętu, bardzo znacznie wzrasta. Okręt o przeciętnej pojemności 10.000 ton, przy zastosowaniu opalania ropą, zyskuje około 800 ton wolnej przestrzeni ładunkowej, co, przyjmując cenę 50 dolarów za tonę, przy podróży np. 7.000 mil morskich daje nadwyżkę dochodów za fracht około 40.000 dolarów.

Zwiększenie kosztów opału, przy zastosowaniu ropy, wynosi np. na przytoczonej przestrzeni około 3,500 dolarów, tak, że zawsze pozostaje jeszcze nadwyżka 37.500 dolarów⁷ na korzyść opału ropą Ilości materyału opałowego koniecznego przy pod’ róży okrętu o pojemności 10.000 ton na przestrzeni morskiej 7.000 mil są następujące :

800

dla opału węglem . . 1.600 ton „ ropą • .

„ motoru Diesla .

*) Galion, miara płynnej objętości wynoszące 4’54 litra.

Dia okrętów poruszanych motorami ropnemi przedstawia to wzrost pojemności ładunku o 1340 ton, zatem przedstawia to podwyższenie dochodu o 67.000 dolarów w⁷ porównaniu z okrętami o opale

węglowym, zaś o 540 ton, względnie 27.000 dolarów kopalniach 40.625, na koksowniach 4 403. Z produkcji

w porównaniu z okrętami opalanemi ropą.

Według angielskich czasopism wszystkie znaj-

wrześniowej wysłano :

1) Do Polski 75 262 t, 2) do niem Austryi 25.865 l, dujące się w dokach nowe okręty należące do linii 3) do Słowacji 19.405 t, 4) do Włoch 5.038 t, 5) do JKunard’a, (około 29 okrętów po 20.000 ton) wypo- Jugosławji 1.901 t, 6) do Węgier 113 t.

sażone są zarówno w urządzenia do opału ropą jak i węglem.

Przeniesienie biur przedsiębiorstw naftowych. Z d. 10 października b. r. przeniesiono biura następu ją-

poręką):

To warzy st wo to rozważało nawet plan, by swe cych Towarzystw naftowych (spółek z ograniczoną wielkie stare okręty np. „Aąuitanię“ i „Maurytanię“    • '

Société des Pétroles de Wańkowa,

Société française des Pétroles de Potok, „Dąbrowa“ Towarzystwo Naftowe, Francuskie-Karpackie Towarzystwo Naftowe, Tustanowicka Spółka Naftowa George Claurin, Spółka Naftowa Jean Cavrois,

„Huczko“ Towarzystwa Produkcyjno-Naftowe, Zachodnio-Galicyjska Spółka dlaProdukcyi Nafty, Dr Segal, Liftschütz i Spółka, Towarzystwo Naf-

zaopatrzyć w zbiorniki na ropę, musiało jednak, ze względu na zbyt wielkie koszta zaniechać przeprowadzenia tego zamiaru.

Amerykański „Wydział Żeglugi“ zakontraktował w kwietniu b. r. dalsze dostawy oleju palnego w ilości 2,800.000 baryłek, których ceny wahały się pomiędzy 80 es. a 120 dolara za baryłkę.

Sprawa utworzenia Komisji rozjemczej między pracodawcami a pracownikami kopalń w Zagłębiu Dą-

browskiem była między inne mi przedmiotem obrad to we — do Lwowa, ul. Krasickich 18 a.

Z Towarzystwa „lewuge“. Z powodu znacznego zwiększenia się agend Towarzystwa polskich wyda-Kursa uzupełniające dla górników w Zagłębiu wnictw górniczych „Tewuge“ postanowiło Walne Zgro-Ostrawsko - Karwińskiem. Czeskie Ministerstwo robót madzenie Spólników tego Towarzystwa na posiedze-publ. zarządziło odbywanie kursów instruktywnych niu odbytem w d. 20 października 1919 podnieść dla robotników górniczych, ażeby poznali związek kapitał zakładowy Spółki „Tewuge“, aby do-między ich robotą a gospodarstwem państwa. Między pomódz do dalszego rozwoju zawodowego i techni-zastępcami przedsiębiorstw i robotników odbyły się cznego ruchu wydawniczego i aby tern samem do-się narady nad wyborem wykładów i pokryciem pomódz i samemu Towarzystwu do dalszego rozwoju, kosztów. Wykłady mają się ' odbywać w czeskim Z powodu tej uchwały będą być mogli przyjęci do i polskim języku dla każdej kopalni z osobna. Tewuge nowi spólnicy, których zgłoszenia przyjmują Wypracowano też plan wykładów, które objąć biuro Towarzystwa w Krakowie (Jagiellońska 5) mają całokształt zagadnień z dziedziny przemysłu i w Warszawie (Bielańska 18). — Wymienione biura górniczego, przedstawionych w sposób przystępny udzielają też najchętniej wszelkich potrzebnych in-nawet dla najmniej wykształconych robotników, po- formacji ustnie i pisemnie.

cząwszy od powstania ziemi, następnie złóż węgło-    Czynny patrjotyzm. Według doniesienia francu-

wych, a skończywszy na przedstawieniu praw i obo- skiego dziennika Le Matin. górnicy w Saksonji, pra-wiązków obywatelskich oraz warunków dobrobytu cujący dotychczas sześć godzin dziennie uchwalili i siły kredytowej państwa i jego obywateli.

Rady Ministrów na posiedzeniu, odbytem w dniu 28 października b. r.

ośmio-godzinny dzień pracy i postanowili pracować również w niedziele i święta ze względu na krytyczną sytuacyę, w jakiej obecnie znajduje się przemysł niemiecki, czyli zaprowadzili 56 godzin pracy w tygodniu.

Ostatnie wiadomości o strajku górników w Ameryce: Petit Journal donosi z Washington u pod datą 4 listopada : W sferach oficyalnyeh sądzą, że strajk górników dobiega do końca, chociaż żadne specjalne wydarzenie nie usprawiedliwia tej nadzieji Wszystko jest przygotowanem do podjęcia pracy na nowo Praca niedzielna w kopalniach węgla niem.-austrja- przez górników. Rząd w dalszym ciągu wstrzymuje ckich. Na podstawie porozumienia z przedstawicielami transporty węgla przygotowane do wywozu, przedsiębiorstw i robotników Sekretarz Stanu dla

Jak „Tägl. Montan-Berichte“ z dnia 21 X. donoszą, umowa kompenzacyjna Polski z Niem. Austrją

jest w trakcie wykonania a liczne pociągi z towarami wysłano już z obu stron.

Pomimo jednakże starań ze strony Polski istnieją przeszkody, zwłaszcza transportowe, które opóźniają dostawę węgla kompenzacyjnego z Zagłębia Dąbrowskiego. Pomyślniej przedstawiają się transporty innych towarów objętych umową.

Z Indianopolis donoszą 5-go b. m. P. Lewis, przemysłu, handlu i budowy, uwzględniając gwałto- przywódca strajkujących górników oświadczył goto-wny brak węgla, wydal wyjątkowe pozwolenie na wość układania się z pracodawcami o ile rozporzą-kopanie, wydobywanie i ładowanie węgla w niedziele dzenie zakazujące strajk będzie zniesionem. Oświad-aż do 30 kwietnia 1920.    czenie to nastąpiło po mowie p. Gompers’a, gorąco

Produkcya węgla we Francyi za lipiec 1919:    przemawiającego za zniesieniem tego rozporządzenia,

Francja

Eksport rudy szwedzkiej do Niemiec. Dzienniki berlińskie donoszą ze Sztokholmu : Wobec blokady 34.050 t portów niemieckich przez Entente, Szwecja wstrzy-101.062 t

brunatny

43.746 t

4.345 t

koks

brykiety

mała eksport rudy żelaznej do Niemiec.

Lotaryngja razem w celu ukończenia strajku, węgiel kamienny 1.154892 t 231.729 t 1,386.621 t 43.746 t 29.705 t 101.062 t

Odkrycie terenów węglowych w Sędecczyźnie Według doniesienia dzienników krakowskich miano w Niskowej i Szymanowicach pod Nowym Sączem na terenach St. Rzemińskiego odkryć znaczne pokłady węglowe. Geologowie Dr W. Kuźniar i E. Jabłoński stwierdzili, że pierwsze pokłady węgla znaj-

Produkcja węgla w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińsklem za 3-ci kwartał 1919 :

węgla 619.532 t „    562.816    t

„    578483    t

koksu 147.484 t 114.328 t v 107.810 t

lipiec sierpień wrzesień

Liczba robotników wynosiła we wrześniu : na

dują się 30 m w głąb terenu w Niskowej. Sądzimy, że w najbliższym czasie będziemy mogli w tej sprawie umieścić obszerniejsze sprawozdanie.

Z karty pośmiertnej. Józef Kulski, uczony geolog, naczelnik biura górniczego częstochowskiego, umarł w Częstochowie w 52 roku życia.

Obwieszczenie.

Urząd Górniczy w Warszawie (ul. Jasna Nr 8) podaje do wiadomości, że poszukuje się dzierżawcy lub dzierżawców eksploatacji pokładów węgla brunatnego (lignitu) na terenach górniczych skarbowych w Starostwie Włocławskiem. Tereny te są częściowo wymierzone, w części zaś roboty poszukiwawcze są wykonywane i stopniowo tereny będą oddawane do użytku dzierżawcy.

Termin dzierżawy określa się na lat 30 z zastrzeżeniem pierwszeństwa na następny okres dla dotychczasowego dzierżawcy, oraz skrócenia terminu w razie wcześniejszego wyeksploatowania pokładów.

Reflektanci są obowiązani przedstawić plan zamierzonych robót i projektowanych urządzeń technicznych oraz warunki opłaty dzierżawnej w stosunku do tony wydobycia i złożyć zobowiązania co do ilości wydobycia minimalnego i terminu, od którego takowe rozpocząć mogą. Pierwszeństwo mieć będą reflektanci, mający dzierżawić cały kompleks nadań w Zagłębiu Dobrzyńskim, ze względu na konieczność dużych instalacji technicznych (centralne odwadnianie, kolejki, brykietarnie etc.). Szczegółowych informacji udziela Urząd Górniczy (Jasna 8 w Warszawie) w godzinach urzędowych.

Termin składania ofert upływa w dniu 20 listopada 1919 r. Termin ten może być przedłużony dla osób, które złożą do tego czasu swe oferty, dla wygotowania szczegółowych kosztorysów i projektów.

Z Tow. „TEPEGE“.

Dnia 31 października b. r. odbyło się Walne Zgromadzenie Towarzystwa dla przedsiębiorstw górniczych „TEPEGE.*⁴, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Krakowie, które po wysłuchaniu sprawozdania, przedłożonego przez Zawiadowstwo uchwaliło na wniosek Rady Nadzorczej fuzję z Towarzystwem dla przedsiębiorstw górniczych „TEPEGE⁴⁴, spółką akcyjną w Krakowie. Po zamknięciu zgromadzenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odbyło się Zgromadzenie Walne Subskrybentów Spółki akcyjnej, na którem dokonano zawiązania nowej spółki. Zgromadzenie wybrało do Rady Zawiadowczej pp. Tadeusza Filippiego, dyrektora Filji Banku Przemysłowego w Krakowie, dra Artura Benisa w Krakowie, dra Kazimierza Hą-cię, dyrektora Banku Handlowego w Poznaniu, inż. Jana Zarańskiego w Warszawie, inż. Juljana Sykałę, dyrektora kopalń Tow. Warszawskiego w Niemcach i inż. Wiktora Petita, przemysłowca naftowego w Krakowie. Jako rewizorów wybrano pp. Hugona Rippera i dra Wojciecha Biesiadeckiego, jako ich zastępców pp. inż. Jerzego Wojnara i Jana Ziołowskiego. Dyrektorami spółki akcyjnej pozostali pp. inż. Marjan Szydłowski i inż. Jan Naturski.

Spółka akcyjna ma w programie na najbliższy okres pracy rozszerzenie agend dotychczasowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez: rozszerzenie działu robót górniczych, intensywną eksploatację już produktywnych kopalń ropy, rozbudowanie i powiększenie fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych w Krośnie, budowę własnej rafinerji, oraz rozszerzenie dotychczasowej działalności Działu handlowego. Dla przeprowadzenia fak zakreślonego programu zamierza Zarząd podnieść kapitał akcyjny spółki, wynoszący obecnie K 5,000.000 — do kwoty K 15,000.000 i w tym celu w dniu 29 listopada b. r. zwołane zostanie Zgromadzenie Walne akcjonarjuszy.

Interesujący się bliżej tą kwestją otrzymać mogą wszelkie informacje w biurach Towarzystwa przy ul. Jagiellońskiej 5, I. p. w Krakowie.

SZCZEGÓŁOWY

PRZEGLĄD OBSZARÓW NAFTONOŚNYCH

KARPAT POLSKICH

dzieło opracowane przez Dra Józefa Grzybowskiego Profesora Uniwersytetu Jagiell. na które składa się alfabetycznie zestawiona Część Opisowa obejmująca dwa arkusze druku 8-o i Mapa w skali 1:400.000, wykonana w czterech kolorach.

Jest do nabycia w Towarzystwie „Tewuge⁴⁴ w Krakowie, uf Jagiellońska 5, w Reprezentacjach w Warszawie (ul. Bielańska 18), w Borysławiu (Związek Techników Wiertniczych) i we wszystkich większych księgarniach.

CENA 40 Mk. (70 Kor.).

Ze względu na ograniczony nakład należy już zamawiać wydawany staraniem Związku

Górników i Hutników Polskich

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Adres wydawnictwa: TEWUGE -Kraków, ul. Jagiellońska L. 5. Warszawa, Bielańska 18.

WIELKI DZIENNIK POLITYCZNY

—--T-—

ZAKŁADY TOW. AKC.

THYSSEN i Ska

1774)

(najstarszy dziennik polski, założony w r. wychodzi po wojnie w rozszerzonych ramach.

ORGAN ŻYCIA NARODOWEGO, NIEZALEŻNY,

opierający swój byt jedynie na swej wziętości w szerokich masach narodowych.

Obejmuje wpływem oraz informacją wszystkie dzielnice ŹRÓDŁOWE WIADOMOŚCI POLITYCZNE Szczegółowe baczenie na życie gospodarcze i kulturalne LITERATURA i SZTUKA

przy współpracownictwie najcelniejszych pisarzy. SKŁAD REDAKCJI:

Zygmunt Wasilewski (nacz. red.), Józef Hłasko, Bohdan Wasiutyński, Władysław Jabłonowski, Wacław Kryński, Mieczysław Trajdos, Przemysław Mączewski, Ludomir Komierowski, Stanisław Pieńkowski, Stefan Godlewski, Kazimierz Wierzyński, Bolesław Miedzybłocki, Aleksander Markowski.

Wydawca: Mieczysław Niklewicz.

Od listopada 1918 r. po wznowieniu pisma pisali dotąd w „Gazecie Warszawskiej“ oprócz członków redakcji, pp.: Bartoszewicz Joachim, Brzeziński Cz., dr. Bronowski Sz., prof. Chojecki Artur, Chwalibóg . Feliks, Czerniewski Wacław, ks. Czetwertyński Seweryn, prof. Duba-aowicz Edward, Diehl Józef, Eminowicz Ludw., Rawita-Gawroński Fr., i adwokat Godlewski St., Godlewski Feliks, Gliński Kaz., Głąbiński Stan., Iłłanowiczówna J. K., Jankowski Józef, prof. Kallenbach J., Karliczek Józef, Karpiński Stanisław, Kiniorski Marjan, Kożuchowski Józef, W. Kuszell, ks Lutosławski Kaz., Lutosławski Jan, Miłaszewski Stan., pułk. Małyszko, Muttermilch Wacław, Makuszyński Kom., Majewski Erazm, Marylski Antoni, Nowodworski Fr., Nikwiadomski P., Nitman Karol, Oppman Artur, Panek Piotr, Perzyński Włodz., Piątkowski Henryk, dr. Polak J., Bożawola-Poznański, M., Rosinkiewicz Kaz. (Rojan), Smolarski M-, Stabrowski Kaz., Swiderska Albina Szpyrkówna M., prof. Stroński St., owiętochowski Al., prof. Sobiesk,

W., Grzymała-Siedlecki Adam, Wierzyński Hieronim, Wolska Marylai, Zagórski Włodz., Zdziechowski Jerzy, i w. i. (około 140 osób)

Prenumerata wynosi miesięcznie Mk 5*50.

wvrabiaja w fabrykach swoich westfalskich i lotaryngskich w najkrótszych terminach :

ŻELAZO we wszystkich formach o RURY wiertnicze, gazowe i i. o LINY dla kopalń i fabryk o WYCIĄGI, kołowroty i urządzenia kopalniane o MASZYNY parowe i gazowe wszelkich systemów o KOTŁY parowe o POMPY i kompresory o URZĄDZENIA walcowni i odlewami o GENERATORY gazowe o TURBINY parowe, gazowe i ropne o DYNAMOMASZYNY i motory i id.

1062

Prospekty i kosztorysy wysyła Biuro inżynierskie i zastępstwo na Polskę:

Inż. JULIUSZ LUFT

Kraków, ulica Dietlowska L. 99, II. piętro.

Adres Redakcji i Administracji : Warszawa, Zgoda L. 5.

Telefon Red.: Nr. 9.88 (woj.), Adm,: Nr. 26.59

1051

oszukuje się inżynierów i techników uzdolnionych poprowadzić budowę i kierownictwo fabryki dla narzędzi i przyborów wiertniczych (celem wydobywania ropy). Uprasza się oferty przesyłać pod adresem: Misya włoska, Kraków, Hotel Francuski, cod cod cod

KÜKiîîg

ŚLĄSKIE TOWARZYSTWO I! PRZEMYSŁOWO-HANDLOWE i!

Spółka z ogr. odpow.

w CIESZYNIE-Filia w KATOWICACH

podejmuje się dostawy: żelaza, blachy wszelkich gatunków, lin pocynkowa-nych i z stali tyglowej, narzędzi jak łopaty, młoty itd., osi wozowych i wagonowych, maszyn rolniczych, motorów i lokomobil parowych, wag decymalnych, gwoździ do podków. Dostarcza stali narzędziowej, sprężynowej i innej do wszelkich zastosowań, jak również sprężyn wagonowych.

Fachowi wiertnicy ropy, którzyby zechcieli oddać się pracy w zdrowych warunkach, na podstawie bardzo korzystnych płac zechcą nadesłać oferty pod adresem : Misya włoska Kraków, Hotel Francuski, cod

1063