CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

WYCHODZI 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor Inż. Zdzisław Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witold Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marjan Szydłowski.

Rocznie

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Półrocznie . .    . K 30—

Cena pojedynczego numeru . .    . K 7¹—.

Przy obliczeniu przedpłaty w markach liczyć należy według kursu urzędowego 1 Mk = P50 K.

. . K 60- -

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcyi i Administracyi : w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5.— Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431. w Warszawie, Bielańska 18

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Otwarcie Akademji Górniczej w Krakowie 20. października 1919 r.

■MMHBHnHBHMIlHB

Otwarcie Akademji Górniczej w Krakowie to w dziejach polskiej kultury moment wielkiego znaczenia. Myśl utworzenia polskiej wyższej uczelni górniczej oddawna już zajmowała żywo polskie sfery górnicze w zaborze austryackim, bo inne dzielnice nie mogły wcale wchodzić w rachubę. Pierwszym wyrazem zbiorowym tych życzeń społeczeństwa polskiego była uchwała, która zapadła na łl-gim Zjeździe Górników i Hutników we Lwowie w r. 1910 na wniosek Delegacyi Polskich Górników i Hutników. Brzmienie tej uchwały było następujące:

„II. Zjazd Polskich Górników i Hutników uznaje potrzebę utworzenia w najbliższym czasie wyższych studyów górniczych w Kraju i poleca Delegacyi G. H. P. usilne zajęcie się lą sprawą i poczynienia wszystkich potrzebnych kroków do przeprowadzenia tego postulatu“.

W skład Delegacyi P. G. H. wchodzili naówczas jako członkowie czynni: ś. p Jan Alfons Surzycki, prezes, i Jan Zarański, wiceprezes, dalej Dr. Stefan Bartoszewicz, inż. Franciszek Drobniak, inż. Ferdynand Jastrzębski, inż. Zdzisław Kamiński, inż. Stanisław Kont kie wicz, inż. Antoni Schimitzek i Kazimierz Srokowski sekretarz Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych Król. Polsk., a jako członkowie korespondenci : Dr. Artur Benis, inż. Felicyan Gadomski, inż. Kazimierz Kostkiewicz, inż. Ernest Nechay, inż. Roman Rieger i inż. Szymon Rudows ki.

Delegacya ta zwołała ankietę w sprawie wyższych studyów górniczych w Kraju do Krakowa na dzień 24 lutego 1912 r.

Zaznaczyć należy, że w gronie Delegacyi zabrakło jednego z najwybitniejszych i naj czynniejsźych jej członków, głównego inicyatora założenia Akad. Górn. w Krakowie nieodżałowanej pamięci i zaiste niepowetowanej straty ś. p. Adama Łukaszewskiego.

Jeszcze przed zwołaniem ankiety pojawiły się w prasie liczne artykuły w sprawie wyższych studyów górniczych. Były to artykuły przeważnie polemiczne, z których obszerniejsze wyszły także w osobnych odbitkach. Notujemy je w chronologicznym porządku:

A) prof. Leon Syroczyński, Wyższa Szkoła Górnictwa w Galicyi, jej potrzeba i organ izacya; b) Leon Pitulko: O potrzebach i zadaniach polskiej Akademji górniczo-hutniczej w Krakowie; c) prof. Leon Syroczyński: O polską wyższą szkołę górniczą, gdzie i jak ją założyć? d) prof. Bronisław Pawlewski: Samodzielna Akademja, czy Wydział górniczy.

Były to artykuły o tonie polemicznym, miejscami nawet w zacietrzewieniu obrony zapatrywań osobistych, za mało objektywnym („Samodzielna Akademia czy Wydział górniczy?“ prof. Bron. Pawlewski), w których prof. Pawlewski i prof. Syroczyński stanęli wymownie po stronie utworzenia przy politechnice we Lwowie wydziału górniczo-hutniczego więc przeciw odrębnemu kreowaniu wyższej uczelni górniczej w Krakowie. Na ankiecie zwołanej przez Deleg. G. i H. P. do Krakowa, w której wzięli udział najwybitniejsi przedstawiciele ze sfer górniczych, przemysłowych i handlowych nie było już rozbieżności przekonań, lecz wszyscy jednogłośnie oświadczyli się za rezolucyą następującą:

„Ankieta obradująca w dniu 12 lutego 1912 r., oświadcza na zapytanie Delegacji P. 6. H., że uznaje rychłe utworzenie wyższych studyów górniczych w Kraju jako pilna i niezbędną potrzebę społeczeństwa polskiego

Jaki był przebieg obrad ankiety ujawnia najlepiej końcowe przemówienie przewodniczącego ankiety p. Jana Zarańskiego, które godzi się powtórzyć w dosłownem brzmieniu :

„Stwierdzając jednomyślność przemówień na dzisiejszej ankiecie, by wyższe study a górnicze w Kraju jak najprędzej zostały podjęte, składam imieniem Delegacji G. i H. P. najszczersze podziękowanie za ten objaw dowodu, że Delegacja jako reprezentacja całego polskiego górnictwa i hutnictwa cieszy się uznaniem naszego społeczeństwa i zapewniam Szan. Panów, iż wszelkich dołożymy starań, by postulat ten doznał pomyślnego rozwiązania przy-czem liczymy, że na wypadek potrzeby, znajdziemy pomoc społeczeństwa i Kraju.

Do zajęcia się sprawą Akademii powołany został osobny Komitet, w którego skład weszli: inż. Julian Fabiański, inż. Antoni Gerżabek, prof. Dr. Józef Morozewicz (przew.), prof. Dr. Stefan Niementowski, wiceprez. m. Krakowa inż. Józef Sarę, inż. Antoni Schmitzek, prof. Leon Syroczyński, prof. Dr. Władysław Szajnocha, inż. Erwin Windakiewicz, inż. Jan Zarański (zast. przew.), prof. Dr. Konstanty Zabrzewski i prof. Dr. Kazimierz Żórawski.

Skład Komitetu Organizacyjnego został następnie powiększony. Weszli do niego wszyscy już mianowani profesorowie Akademji Górniczej t. j.: prof. Dr. Antoni Hoborski, prof. Dr. Kazimierz King, prof. Dr. Stefan Kreutz, prof. Dr. Stanisław Płużański, prof. Dr. Jan Stock, oraz inż. Leopold Szefer, inż. Zenon Jędrkiewicz, prof. inż. Karol Miłkowski, inż. Henryk Korwin - Kurkowski, inż. Szymon Rudowski, inż. Józef Modzelewski, inż. Ludwik Goraz-dowski, inż. Stanisław Kontkiewicz, inż. Hieronim Kondratowicz, inż. Karol Adamiecki i inż. Julian Cybulski.

Rząd austryacki dał zezwolente na stworzenie Akademji w Krakowie, a nawet bezzwłocznie przystąpił do dzieła rozpisując na plany budowy konkurs z terminem 15-go października 1913 r.

Gmina m. Krakowa ofiarowała na cele Akademji Górniczej grunt przy ul. Aleje Mickiewicza i przyrzekła również pewien zasiłek finansowy na budowę osobnego gmachu. Z konkursu tego wyszedł z l-szą nagrodą projekt architekty p. S. Odrzywolskieyo z współudziałem architekty p. Adama Bellenstedta:¹). Rrząd austryacki preliminował na cele budowy sumę 2,100.000 koron.

Tak stanęła sprawa przyszłej Akademji Górniczej gdy zaskoczyła nas wojna, która z natury rzeczy wykluczała wszelkie dalsze w tym celu zabiegi i starania, wskutek czego działalność Komitetu stanęła na martwym punkcie, aż do dziejowej chwili wyzwolenia Ojczyzny.

Z chwilą tą prezes Komitetu prof. Józef Morozewicz wziął się z całą energią do dzieła i oto w dniu 20 października 1919 r, w wielkim pamiętnym dniu dziejów naszego odrodzenia będziemy obchodzili uroczystość otwarcia pierwszej wyższej uczelni górniczej w Krakowie.

Zaiste wielkie to dla świata górniczego święto ! Doczekaliśmy się wreszcte tej chwili, w której młodzież nasza przestanie za drogie pieniądze wycierać obce kąty, gdzie ją cierpiano jakby z łaski, gdzie dawano jej odczuwać na każdem kroku, że zalicza się do mniej wartościowej, bo bezwłasnopanstwowej narodowości. Przestanie się nareszcie młodzież naszą karmić obcą kulturą (Petersburg, Berlin, Leodyum, Freiberg, Szemnic, Leoben, Przybram) wśród zgoła odmiennych warunków i przeszczepiać je na ziemię polską, gdzie stosunki przyrodnicze, ziemioznawcze są najczęściej z gruntu odmienne. Nie ulega wątpliwości, że ta właśnie błędna koncepcya, wychodowana na obcych przesłankach, spaczona obcą doktryną w wyższych stu-dyach górniczych naszej młodzieży, stała się powodem, że nie umieliśmy czytać w księdze polskiej przyrody i nie potrafili wyzyskać należycie skarbów ziemi naszej mając wiecznie oczy przyćmione, a może i olśnione tern, cośmy widzieli i czem nasiąknęliśmy u obcych. To wszystko skończyło się nareszcie i dzięki Stwórcy nie zapóźno. Dziś młodzież nasza czerpać będzie mogła ze źródeł wiedzy fachowej, które niewątpliwie żywym prądem uderzać będą w tej nowej polskiej uczelni.

Tu w podwawelskim grodzie, gdzie ni to w wielkiem ognisku zbierać się winny promienie wiedzy zawodowej ze wszystkich okolicznych zagłębi i tu a nie gd/de indziej stanąć powinna była pierwsza wyższa górnicza uczelnia polska. Tak się też stało.

W dniu otwarcia oczy wszystkich górników polskich z rozrzewnieniem patrzeć będą na tę naszą pierwszą Almam Matrem i z blizka i z najdalszych rubieży, od Śląska Górnego do granic Litwy i ci weterani w pracy podziemnej pochyleni wiekiem i młódź, która garnie się do umiłowanego zawodu witać ją będą sławnem, górniczem, serdecznem hasłem:

Szczęść Boże !

Inż. Zdzisław Kamiński.

Że jednak nie, a więc także i otwarcie Akademji Górniczej, nie odbywało się bez zgrzytów, na kilka dni przed otwarciem uczelni otrzymaliśmy od Komitetu Organizacyjnego Akademji Górniczej następujący komunikat:

Akademja Górnicza zagrożona!

Zbliża się termin uroczystego otwarcia Akademji Górniczej w Krakowie — jedynej na ziemiach polskich. Komitet organizacyjny wraz z gronem mianowanych już profesorów przygotował — z niemałym mozołem wszystko, by w dniu 15 b. m. mogły rozpocząć się wykłady. Młodzież, która tłumnie zgłosiła się do nowej uczelni, musiała dla braku miejsc poddać się egzaminowi konkursowemu. Osiemdziesięciu wyborowych kandydatów czeka, by po odbytym chlubnie konkursie zasiąść z dumą na ławkach pierwszej w Polsce wyższej szkole górnictwa,..

Zdawałoby się, że już nic nie stoi na przeszkodzie, by rok szkolny mógł się rozpocząć. Tak byłoby się stało wszędzie, tylko nie u nas, w „zjednoczonej" Polsce! Pomimo, że całe społeczeństwo z upragnieniem oczekuje powstania nowej, tak nam potrzebnej, szkoły, napotyka ona zaraz w chwili swego stawania się na przeszkody ze strony najmniej chyba oczekiwanej, a mianowicie ze strony czynników rządowych, działających tu u nas na miejscu, w Małopolsce... Bo oto władze wojskowe krakowskie postarały się o cofnięcie pierwotnego rozkazu Ministerstwa Spraw Wojskowych, mocą którego W. Szk. Przemysłowa miała być najpierw w kwietniu, później w li peu, wreszcie w październiku opróżniona z garstki zajmujących ją inwalidów, dla których znalazłoby się z łatwością doskonałe pomieszczenie poza Krakowem. Rezultat zabiegów Zarządu szpitala inwalidów, które zmieniły decyzję Ministerstwa Spraw Wojskowych, jest ten, że katedra chemji, mająca znaleść tymczasowy przytułek w W. Szk. Przemysłowej za zgodą jej Dyrekcyi, straciła obecnie grunt pod nogami, zawisła w powietrzu...

A oto drugi dowód pieczołowitości naszych władz miejscowych, małopolskich o dobro powstającej w grodzie Jagiellonów uczelni:

Pomimo, że Ministerstwo W. R. i O. P. za zgodą Ministerstwa Skarbu przyznało wprawdzie minimalne tylko i niewystarczające do zupełnego uruchomienia Akademji kredyty, Namiestnictwo lwowskie — głuche na wielokrotne prośby i nalegania Komitetu Organizacyjnego — dotychczas, w przededniu otwarcia, nie „upłynniło" tych niezwykle skromnych nawet zasiłków. Profesorowie katedr doświadczalnych nie rozporządzają literalnie ani jednym halerzem, by módz zakupić najpotrzebniejsze do wykładów przyrządy, szkło i odczynniki! Zaangażowani od lipca asystenci nie pobrali dotychczas ani grosza pensyi!

Jestto skandaliczne traktowanie tak ważnej dla całego kraju a zwłaszcza dla Małopolski, sprawy i lekceważenie ludzi skupionych w Komitecie Organizacyjnym, którzy od kilku lat spełniają swą niełatwą funkcyę honorowo, nie żądając od władz niczego innego, tylko wykonywania przez nie ich płatne go obowiązku.

Akademja Górnicza w Krakowie, dla której kreowania miasto nasze poniosło tak znaczne ofiary

działania sfery miarodajne, które zamiast dopoinódz Być może, zaniepokojona tak groźnym stanem do podźwignięcia ważnego dzieła, utrudniają jego wy-rzeczy opinja publiczna i niepewny los młodzieży, konanie dla powodów, nie mogących znaleść uspra-ponoszącej Skutkiem odwołania wykładów niepowe- wiedliwienie w sumieniu obywatelskiem!

materjalne, jest zatem w bycie swym poważnie za- towane straty, pobudzą nareszcie do pozytywnego grożona.

0 Strzelce zapomocą płynnego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem

napisał

inż. górn. St. Grabianowski.

11. Heise F.: Oxyliquit. Glückauf. 1898.

kauf 1899.

Die Verwendung flüssiger Luft zu Sprengzwecken. Zeitschrift für Sauerstoff- und Stickstoff - Industrie. Zeszyt XII 1912.

Literatura.

1.    Aloensieben: Die beim Betriebe elektrischer Grubenbahnen mit blanker Oberleitung auftretenden Streuströme und die Frage ihrer Gefährlichkeit für die Sicherheit des Grubenbetriebes. Zeitschrift für das Berg-Hütten-und Salinenwesen im preussischen Staate Nr. 3. 1916.

2.    Assel, H: Zündmittel für das Sprengverfahren mittels flüssinger Luft. Zeitschrift für das gesamte Schiess-und Sprengstoffwesen. Nr. 4. Rocznik 1916.

3.    Bernstein Peter: Die Anlage zur Erzeugung flüssiger Luft für Sprengzwecke auf der Gottessegengrube in Antonien-hiitte O. S. Glückauft Nr. 51. 1915.

4.    Bernstein P.: Schiessen mit flüssiger Luft auf Brandenburggrube. Kohle und Erz Nr. 7/8. 1916.

5.    Claude, Georges: Conférence sur l’air liquide et l’air solide. 1912. Toulouse.

6.    Claude, Georges: État actuel de la liquéfaction de l’air et de ses applications. Extrait des mémoires de la société des ingénieurs civils de France. Paris 1913.

7.    Diederichs H.: Die Erzeugung und Verwendung flüssiger Luft zu Sprengzwecken. Stahl und Eisen Nr. 45 i 46. 1915.

8.    Gesellschaft für Lindes Eisenmaschinen. Technik der tiefen Temperaturen. Druck und Verlag von R. Oldenburg, Monachium-Berlin 1913.

9.    Giese Hans: Die Verflüssigung de»¹ Luft und ihre Zerlegung. Ludwik Degner, Lipsk 1909.

10.    Heberle: Erfahrungen mit dem Sprengstoff „Flüssiger Sauerstoff“ (Flüssige Luft) im Kalibergbau. — Kali Nr. 2 i 8, 1916.

12. Heise F.: Ueber die Verflüssigung der Luft. Glüc

13.    Heise F.: Sprengstoffe und Zündung der Spreng-chiisse, Verlag von Julius Springer, Berlin 1904.

14.    Heise-Herbst: Lehrbuch der Bergbaukunde. Julius Springer, Berlin, 1914.

15.    Knochenhauer : Die Bildung des Kohlenoxydes beim Grubenbrande und die Explosion von Grubenbrandgasen. Zeitschrift des Obersichlesischen Berg- und Hüttenmännischen Vereines 1910.

16.    Köhler G.: Lehrbuch der Bergbaukunde. Wilhelm Engelmann, Leipzig 1903.

17.    Kolbe:

18.    Kolbe: Sprengstoffe aus flüssigem Sauerstoff. Zeitschrift für Sauerstoff- und Stickstoff-Industrie. Zeszyt IV. 1913.

19.    Kolbe: Die Verwendung flüssiger Luft zu Sprengzwecken. Social- Technik. Zeszyt I. 1913.

20.    Kondratowicz: Górnictwo. Warszawa 1918.

21.    Liesegang : Die Verwendung von flüssiger Luft als Sprengstoff für bergmännische Zwecke. Der Bergbau Nr. 17, 1915.

22.    Martin F.: Ueber das Sprengluftverfahren. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoffwesen. Nr. 15. 1916.

23.    Mewes Rudolf: Ueber die Kraftgrösse der Explosivstoffe. Zeitschrift für Sauerstoff und Stickstoff Industrie. 1913.

*) W tekście pracy umieszczono niejednokrotnie w nawiasach cyfry oznaczające poszczególne prace według tego zestawienia.

24.    Mewes Rudolf: Errettung der Deutschen Bergwerke aus der Kriegs- Sprengstoffnot durch flüssige Luft. Zeitschrift für Sauerstoff und Stickstoff- Industrie 1815.

25.    Mewes Rudolf : Wodurch wird Grösse der Sprengwirkung flüssiger Luft bedingt. Zeitschrift für Sauerstoff- und Stickstoff- Industrie 1915.

26.    Mewes Rudolf : Klein- Kälte- und Klein- Luftverflüssigungsmaschine. Zeitschrift für Sauerstoff- und Stickstoff-Industrie Nr. 17/18. 1917

27.    Nemejc J.: Ueber die Erfahrungen beim Sprengen mit flüssignr Luft in den Steinkohlengruben der Buschtehrader Eisenbahn in Kladno. Montanistiche Rundschau Nr. 14 u. 16. 1917.

28.    Nicolai G.: Untersuchungen und Erfahrungen auf dem Gebiete des Sprengens mit flüssigem Sauerstoff und Russ. Zeitschrift für das Berg- Hütten- und Salinenwesen. 1 Zeszyt 1916.

29.    Urząd Górniczy we Wrocławiu: Allgemeine Bergpolizei-Verordnung für den Bezirk des Kgl. Oberbergamtes zu Breslau. 1900/04.

30.    Penkert R.: Worauf beruht das Sprengverfahren mittelst flüssiger Luft und welche Erfahrungen hat man bis jetzt beim Sprengen mit flüssiger Luft in unseren Bergwerken gemacht? Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoff wesen Nr. 17. 1916.

31.    Penkert R.: Sprengwirkung flüssiger Luft. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoffwesen Nr. 17. 1916.

32.    Przyborski M.: Verwendung von flüssiger Luft als Sprengmittel nach einem neueren Verfahren. Montanistische Rundschau Nr. 5. 1915.

33.    Rasch H.: Zündungen durch verdichteten Sauerstoff. Verlag von Carl Steinert. Weimar 1904.

34.    Reuter: Flüssiger Sprengstoff. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoffwesen Nr. 15. 1916.

35.    Schulz W.: Die Benutzung der flüssigen Luft zur Darstellung von Sprengstoffen. Glückauf. 1898.

36.    Schulz: Verwendung und Herstellung flüssiger Luft im englischen Steinkohlenbergbau. Technische Blätter, Beilage der Deutschen Bergwerks-Zeitung. Nr. 43/44. 1915.

37.    Sieder Ludwig : Ueber die Verflüssigung der Luft. Vortrag im Rheinischen Bezirksverband Deutscher Chemiker. Glückauf 1898.

38.    Sieder Ludwig: Oxyliquit. Odbitka z Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoff wesen. 1906 i 1915.

39.    Spielmann : Sprengstoffe für gewerbliche Betriebe in der Kriegszeit. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoffwesen Nr.6. 1916.

40.    Stettbacher A.: Ziindkraft in flüssiger Luft. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoff wesen Nr. 11. 1917.

41.    Treptow Emil: Grundzüge der Bergbaukunde. Spielhagen und Schurieh, Wiedeń i Lipsk 1907.

42.    Troller A.: Les explosifs à oxigène liquide. La Nature. Nr. 2060. 1912.

43.    Voltz u. Bonikowsky : Statistik der Oberschlesischen Berg- und Hüttenwerke für das Jahr 1913. Wydanie Tow.: Obersch. Berg- u. Hüttenmännischen Verein. Katowice 1914.

44.    Wachlowski C.: Erfahrungen mit Gelassen für flüssigen Sauerstoff. Glückauf Nr. 26. 1918.

45.    Wendel: Sprengladungen mit flüssiger Luft. Zeitschrift für das gesamte Schiess- und Sprengstoffwesen Nr. 3. 1918.

46.    Wühler Dr. Loth: Ueber die Selbstexplosion von Holzkohle in doppelwandigen Gelassen für die Aufbewahrung flii-

1918.

Piśmiennictwo, dotyczące omawianej sprawy „ „.    ,    „    . . ,    ,    ,    .

w odniesieniu do Śląska Górnego, prawie że nie ? ⁴¹ górnośląskich wytworni płynnego powietrza istnieje. Aby chociaż w części brakowi temu zara-    ³ umieszczono pod ziemią Jeden ze skraplaczy

dzić, zebrało Górnośląskie Tow. Górniczo-hutnicze *ych urządzeń uległ w roku 1916 eksplozyi, której (Oberschlesischer Berg.- u. Hüttenmännischer Verein),    przyczyny dopatrywano się w prawdopodobnem utwo-

a mianowicie jego wydział dla spraw materjałów wy-    rze™ S1§ kryształów acetylenu w skraplaczu Do

buchowych, w swoich orzeczeniach, rękopisach i me- poglądu tego przyłączyła się tez opiuJu Centralnego morjałach, bogaty materjał na którym przedewszyst- Wydziału dla naukowo-technicznych badan w Nen-kiem opierał będę swoje następne wywody.

*) Jedno z górnośląskich przedsiębiorstw, wytwarzających płynne powietrze nie dla celów górniezo-przemysłowych, ale celem zużytkowania ulatniającego się przy tej fabrykacji azotu, które posiada swe zakłady w pobliżu dużego składu karbidu, doprowadza powietrze do kompresorów dwoma z wręcz przeciwnych kierunków biegnącemi, kilkaset metrów długiemi ruro-₄    ciągami. Stosownie do kierunku wiatru używa się na przemian

bie danej kopalni, w każdym razie jednak w miejscu jednego lub drugiego rurociągu.

2.

3.

150° C. wy-

ssigen Sauerstoffs. Zeitschrift für das gesammte Scliiess- und Sprengstoffwesen Nr. 20 i

47. Wüster : Flüssige Luft als Sprengmittel im Bergbau-Dinglers polytechn. Journal Nr. 4. 1915.

I. Wstęp.

Kiedy wkrótce po wybuchu wojny musiano bliżej się zająć sprawą strzelki zapomocą powietrza, która zaczęła zyskiwać sobie coraz to więcej zwolenników, rozporządzano wówczas tylko znikomą ilością odpowiednich praktycznych doświadczeń zwłaszcza odnośnie do uzyskania wyższego stopnia bezpieczeństwa. Wprawdzie, Lind e, skoro udało mu się w r. 1895 wytworzyć płynne powietrze dla celów przemysłowych, wywnioskował na tej podstawie, że zasilone tlenem płynne powietrze musi w połączeniu z węglikonośnem ciałem wytworzyć środek wybuchowy, a w r. 1897 używano już do strzelki kleistej mieszaniny węgla drzewnego i płynnego powietrza, to jednak przed wybuchem wojny światowej zajmowały się sprawą tej strzelki jedynie nieliczne jednostki.

Dopiero konieczność, wywołana wybuchem wojny, zmusiła szereg kopalń do wprowadzenia tej metody strzelniczej, dzięki czemu poczęto się bliżej zajmować zjawiskami tej Strzelce towarzyszącemi lub przez nią wywołanemi.

Przedewszystkiem opiszemy zrobione ze strzelką zapomocą powietrza doświadczenia w górnośląskich kopalniach węgla kamiennego (w górnośląskiem kopalnictwie rud tylko 2 kopalnie używają do strzelki zgęszczonego powietrza), a mianowicie doświadczenia odnośnie do technicznej strony bezpieczeństwa strzelki, począwszy od wytwarzania płynnego powietrza, aż do zjawisk następczych oddanego strzału, następnie zaś na podstawie opisanych przypadków postaramy się określić rozwój omawianej metody strzelniczej i omówić jej przyszłość.

Poszczególne metody uzyskiwania płynnego powietrza, naczyń, patronów i palników, jak i ważne pod względem górniczo-technicznym właściwości strzelniczego powietrza możemy pominąć, ponieważ podana na wstępie pracy literatura dostarczy potrzebnych wyjaśnień. Wspomniemy jeszcze o literaturze czasów wojennych, odnoszącej się do strzelki zapomocą powietrza w górnośląskiem Zagłębiu węglowem, na którą jednak wpłynęły względy zrozumiałej wojennej ostrożności tak, że rozporządzamy w tym kierunku jedynie krótkie mi odosobnionemi notatkami literackiemi o charakterze agitacyjnym. W tym więc wypadku mamy do czynienia z wyjątkiem od zasady, według której piśmiennictwo odpowiadać powinno potrzebom i kierunkom rozwoju odnośnych gałęzi techniki.

II.

Położenie wytwórni płynnego powietrza.

Płynne powietrze wytwarzane być musi w obrę-niezbyt od nie] odległem, gdyż miejsce, droga i warunki przewozu i połączone z tein warunki bezpieczności odgrywają pod tym względem wielką rolę

W górnośląskich wytwórniach płynnego powietrza posługiwano się trzema metodami :

1. Metoda Lindego,

„Oxhydric“,

„ Heylandta.

Przewodnia myśl wszystkich tyeh sposobów jest ta sama. Ściśnione do 200 atmosfer powietrze oziębia się przez nagłą ekspanzję, przechodząc w następstwie tego oziębienia w stan płynny. Różnią się te metody od siebie tylko sposobem przeprowadzenia tej samej przewodniej idei.

W metodzie Lindego ciśnienie 200 atm., któremu poddaje się powietrze, sprowadza się najpierw nagle do 50 atm., wywołując znaczne oziębienie powietrza, a następnie do 1 atm., przyczem powietrze przechodzi w stan płynny.

W metodzie „Oxhydric“ uzyskuje się ten sam rezultat przez taki sam nagły spadek ciśnienia bezpośrednio z 200 na 0‘5. atm.

Ten ostatni sposób stosuje się także w metodzie Heylandta, w której ciśnienie z 200 atm. spada nagle na 1 atm. Tylko, że z całej ilości ściśnionego do 200 atm. powietrza odprowadza się w metodzie Heylandta 60°/o do maszyny rozprężnej, a potem się je skrapla przy spadku ciśnienia do 1 atm. Powstałą wskutek tego niską temperaturę ok. korzystuje się do skroplenia pozostałych 40°/o powietrza, uzyskując przez to ten sam efekt, a wykonując mniejszą pracę.

Nasycenie tlenem uzyskuje się we wszystkich trzech metodach według rektyfikacyjnej zasady Lindego, przyczem bardzo lotny azot w bardzo znacznej części odparowuje.

Przy budowie tego rodzaju urządzeń uważać należy przedewszystkiem na to, aby wpompowywane powietrze wolne było o ile możności od wszystkich niezwykłych przymieszek, jakie n. p. zwykły znajdować się w pobliżu koksowni lub składów karbidu.

Z tego powodu zakłady takie buduje się na powierzchni ziemi zdała od koksowni i innych zanieczyszczających powietrze środowisk*).

Z tych samych powodów nie powinno się zakładać urządzeń dla skraplania powietrza pod ziemią.

Mimo bowiem górniczo policyjne przepisy i mimo odpowiedni wpływ zarządu kopalń nie da się przeprowadzić, aby górnicy wysypywali zużyty karbid na oznaczonem miejscu w pobliżu szybu. Wskutek tego wytwarzający się gaz acetylenowy dostałby się wraz z wessanym powietrzem do skraplacza, gdzie w razie nagromadzenia się większej ilości tego gazu przyjść może do wybuchu i poważnych wypadków.

wnej Austryi.

babelsbergu. Drugie z Łych urządzeń uległo eksplo- lub upadku .naczynia albo jego pęknięcia i meszczel-zyi po dwuletniem istnieniu, a trzecie z obawy przed uość wywołana znaczneini różnicami temperatur, ja-nieszczęśliwemi wypadkami przełożono w sam czas kie na takie naczynia działają. Muszą zatem takie na powierzchnię.    naczynia posiadać jak najbardziej stałą budowę

Niebezpieczeństwo wybuchu w wytwarzających (dużą podstawę, nisko położony punkt ciężkości) płynne powietrze zakładach umniejsza się przez jak i zrobione być muszą z jak najlepszego materjału. najczęstsze wydmuchiwanie skraplających aparatów    Zbudowane według Dewara naczynia, w kló-

(Linde), a z drugiej strony przez poddawanie płyn- rych celem uzyskania próżni zastosowano silnie nego powietrza' chemicznej analizie odnośnie do za- przeżarzony węgiel próżniowy, dały powód do rozle-wartości obcych części składowych, aby módz w da głych badań, których powodem były kilkakrotne, nym wypadku wprowadzić we filtrach odpowiednie zagadkowe eksplozje tych naczyń w kopalniach da-ulepszenia.

Wytworzone według tych zasad powietrze zawiera ok. 80 do 96°/₀ tlenu i teoretycznie powinno śne dochodzenia. Wybuch następował w chwili, być wolne od wszelkich zanieczyszczeń. W rzeczy- w której aparaty z małą jeszcze zawartością płyn-wistości jednak, jak to wspomniany już Centralny nego powietrza po pracy odstawiono na bok. Zawe Wydział stwierdził, znajdują się w takiem powietrzu zwany rzeczoznawca wyjaśnił na podstawie przepro-ślady składników olejistych, które w. małej ilości nie wadzonych w laboratorium doświadczeń przyczynę są szkodliwe, mogą jednak przy większem ich na- tych wybuchów w następujący sposób : Przez źle gromadzeniu się stać się źródłem niebezpiecznych uszczelnione miejsce wewnętrznego naczynia dostała wypadków.

Przypadek braku ostrożności wykluczyły odno-

III.

Przechowywanie i transport.

się mała ilość płynnego powietrza do próżni, w której w postaci pary wchłoniętą została przez znajdujący się tam węgiel próżniowy, którego absorpcyjną zdolność spotęgowało oziębienie naczynia przy na-Stosownie do chwilowej potrzeby zbierać się pełnianiu go płynnem powietrzem. Przez absorpcję musi płynne powietrze w naczyniach odpowiednich jednak nastąpiło podniesienie temperatury, które dla celów magazynowania, przewozu lub do zanu- wywołało rozżarzenie węgla poczem przy najmniej-rzania (kąpieli). Ze względu na parowanie płynnego szem poruszeniu następował wybuch, powietrza, które będzie tern większe im dłuższą bę-    Taki wynik badań, groził sprowadzeniem wiel-

dzie droga od wytwórni do miejsca zużycia, zastoso- kich trudności w zastosowaniu całej metody, o ileby wywać się musi osobne rodzaje naczyń (Liter. Nr. 8 i 9). następne próby przyniosły ich potwierdzenie.

Względy ostrożności i bezpieczeństwa i uzyskane w tym kierunku doświadczenia wywarły i pod tym względem swój wpływ. Zrozumiano wkrótce, że mo- chlorek żelaza węgiel próżniowy jest rzeczywiście żliwość połączenia się płynnego powietrza z substan- w użyciu go niebezpieczny, że zatem dla tego celu cjami węglikonośnemi będzie w czasie transportu i używać należy jedynie chemicznie czystego węgla przy zanurzaniu źródłem niebezpieczeństwa. Wprawdzie próżniowego, jakiego dostarczały niemieckie fabryki, momentu niebezpieczeństwa nie uznano za zbyt poważny, ponieważ wielkie, najczęściej na powierzchni podrożyły koszt 1 tony wydobytego węgla o 2 do ziemi, ustawione naczynia można lepiej dozorować, 4 fen. i celem uniknięcia rozlania płynu przez ude-to jednak przy przechodzeniu naczyń do przewozu rżenie, używa się na kopalniach do transportu na-lub zanurzania z rąk do rąk moment ten znacznie czyń z płynnem powietrzem osobnych wózków, w których naczynia wiszą na sprężynach. Zwłaszcza na-Na ten moment zapobieżenia połączeniu się czynią szklane i porcelanowe wymagają troskliwej płynnego powietrza z węglikonośną substancją należy opieki.

kłaść największą wagę. A może takie połączenie spo-    Celem uniknięcia nieszczęśliwych wypadków

wodować rozlanie się płynu w następstwie uderzenia powinien się odbywać transport płynnego powietrza

wyciągiem bez eskorty i bez światła, a drobny wypadek, jaki zaszedł w r. 1915 przy zjeździe na jednej z kopalń, wystarczy na poparcie słuszności tej zasady.

Punktem wyjścia dla stworzenia takich naczyń , Jednakowoż w szeregu przeprowadzonych na były, rzecz oczywista, używane już w czasie pokoju Śląsku Górnym prób nie stwierdzono w żadnym wy-dwuścienne naczynia z zastosowaniem próżni, celem padku samozapalenia się, a badania przeprowadzone jak najlepszej izolacji cieplnej. W tym celu zewnę- przez prof. Dra Wóhlera nad używanym w Austryi trzną ścianę wewnętrznego naczynia (czasem także węglem próżniowym (Lit. Nr. 46) wykazały w tym i naczynie zewnętrzne) powleka się lustrzaną war- węglu zawartość chlorku żelaza. Węgiel ten, który stwą rtęciową (według Dewara) lub srebrną. Oprócz przed wprowadzeniem go do próżni poprzednio w od-tego wkładać można także między obie ściany (ró- powiednio wysokiej temperaturze (500°) żarzono po wnież według Dewara) przeżarzony węgiel próżniowy siada żelazo najdelikatniej porozdzielane i jest w sa (z sosnowego drzewa) posiadający własność wchła- mej rzeczy — jak wykazały doświadczenia Wóhlera — niania powietrza, któreby wcisnąć się mogło do samozapalne. Ciepło, powstające wskutek silnej ab-próżni. Tę własność potęguje silne oziębienie wy- sorpcji tlenu przez węgiel próżniowy wystarcza do wołane przez napełnienie naczynia płynnem powie- pobudzenia eksplozji-najpierw samej tylko mięsza-trzem. Stosownie do warunków transportu czy prze- niny> a potem całego naczynia. Przy użyciu zwy-chowania czy zastosowania w kopalni nadaje się kłego węgla drzewnego niezależnie od jego postaci, naczyniom odpowiednie kształty i rozmiary¹), wzgl. sproszkowanego węgla kokosowego, antracytu lub także i odpowiednie osłony z blachy lub z drzewa, węgla brunatnego takiej eksplozji uzyskać nie zdołano.

W ten sposób udowodniono, że zawierający

Celem zaoszczędzenia kosztów naprawy, któreby

wzrasta.

*) Naczynia do przechowywania płynnego powietrza posiadają odpowiednio do ich bezpośredniego zastosowania rozmaitą pojemność (od l'/s do 150 1.) i rozmaity kształt (jajowaty, kulisty, walcowy).

Skoro jeden z wózków, którym przewożono ważnych. Z początku nie zdawano sobie sprawy więcej naczyń z płynnem powietrzem, spłonął z po- z niezupełnego i nierównomiernego napojenia pa-wodu wywrócenia się, uznał zarząd odnośnej kopalni tronu. Robotnicy używali nabojów tylko mniejwięcej za wskazane używać do takich przewozów wózków nasyconych, skoro w naczyniu zbrakło już potrzebnej do zupełnego napojenia ilośfci płynu albo z nied-Jasnem jest, że w wózkach służących do prze- balstwa nie wytrzymywali w kąpieli całego potrze-wozu płynnego powietrza nie można równocześnie bnego do nasycenia czasu. Oczy wistem tego następ-przewozić materjałów łatwo zapalnych jak filc, stwem było, że strzały zawodziły zupełnie, albo wióry etc.    następowały z opóźnieniem, będącem powodem nie

z żelaza.

jako racjonalny środek zapobiegający niebez- szczęśliwych wypadków, pieczeństwu należy uważać wykształcenie odpowie-    Zdarzało się także, że zanurzano nieraz za

dniej załogi przewozowej, która powinna się odzna- wiele patronów, wskutek czego powierzchnie ich sty-czać zręcznością i ostrożnem obchodzeniem się z ma- kały się ze sobą tak, że płyn nie zdołał wszędzie terjałem wybuchowym. Zdarzyło się bowiem na jednej dojść równomiernie. Następstwem tego były również z kopalń, że nieświadomi niebezpieczeństwa dwaj nieszczęśliwe wypadki.

wozacy, którym powierzono odwiezienie próżnych    Przez oznaczenie odpowiednich wymiarów na-

naczyń do miejsca ich napełniania wylali resztę znaj- czyń i celowe pouczenie robotników wypadki tego dującego się jeszcze w jednym z naczyń powietrza rodzaju stały się znacznie rzadsze, płynnego na spąg pokryty węglowym pyłem, który    Noszenie lampy w jednej ręce wraz z naczy-

wydarzyć.

następnie zajął? się od płomienia otwartej lampki niem i wogóle zbytnie przybliżanie lamp do niego i pożar mógł był przyjąć znaczne rozmiary. Przy spowodować może łatwo eksplozję, gdyż spowodować użyciu specjalnie wyszkolonej załogi do takich prze- może zajęcie się lontu wystającego z naboju. Ta wozów tego rodzaju wypadek nie mógłby się był nieostrożność była prawdopodobnie powodem rozerwania naczynia na jednej z kopalń przy końcu 1915 r.

Nasycanie patronów.

Z naczyniami do nasycania patronów musi się robotnik obchodzić szczególnie ostrożnie, ponieważ przjr nasycaniu zanurza się umyślnie substancyę węgliko-nośną w płynnem powietrzu, którą to czynność powtarza się w czasie dniówki kilkakrotnie. Możliwość wypadku wskutek tego zwiększa się. Podczas gdy przy naczyniach dla przechowania i transportu obok sposobu użycia także i jakość naczynia odgrywa taką samą rolę, w tym wypadku sposób użycia posiada specjalne znaczenie. Odnośnie do jakości naczynia obowiązują we wszystkich trzech wypadkach te same reguły.

Jak właśnie wspomniano materja wybuchowa powstaje przez nasycenie substancyi węglikonośnej płynnem powietrzem. Ponieważ metodę Kowatscha, według której już znajdujący się w otworze patron polewano płynnem powietrzem zapomocą osobnego przyrządu, wkrótce zarzucono, t. zn. zaprzestano z powodów praktycznych wytwarzania wybuchowego patronu wewnątrz świdrowego otworu, a w miejsce tego nasycano patron przed wprowadzeniem go do otworu, przeto musiano ustalić dla naczyń do zanurzania względnie nasycania szczegółowe normy. Ogólnie trzeba przyjąć, że po upływie 3 minut dokładnego zanurzenia patron jest dostatecznie nasycony. Długość patronu wynosząca przeciętnie około 20 do 25 cm. (na kopalniach górnośląskich) i ta okoliczność, że patrony zanurzane bywają na wielu kopalniach najpierw końcem, w którym tkwi palnik lub lont, wymagają do zupełnego zanurzenia i pewnej głębokości, które w używanych najczęściej na Śląsku Górnym naczyniach do zanurzania wynosi ok. 34 cm.

Żeleźnik zanurzył w naczyniu Dewara 4 patrony, z których dwa zaopatrzone były już t. zw. podwójnym lontem i kapslą zapalną Nr. 8. Końce obu lontów i dwa sznurki, służące do wyjęcia drugich dwu patronów zwisały z naczynia. Nagle nastąpił wybuch, który na szczęście nikogo nie zranił. Według zeznań świadków ukazał się najpierw nad naczyniem mały płomyczek, który następnie tak się powiększył, że objął całe pole filarowe. W tym momencie nastąpił wybuch. Usłyszano dwa silniejsze i dwa słabsze trzaśnięcia. Prawdopodobnie żeleźnik dotknął płomieniem lampy jednego ze zwisających sznurków, który rozpoczął się tlić i tlił się potem dalej aż zapalił nabój, od którego zajęły się następne. Potem eksplodowały, według zdania zawezwanego rzeczoznawcy, kapsle zapalne wskutek ciepła palących się patronów.

Podobnych wybuchów było w tym samym roku kilka. Później już o nich nie słyszano.

Ponieważ nie jest rzeczą wykluczoną, że wybuch taki spowodować może płomień znajdującej się w pobliżu naczynia lampki górniczej umieszczonej w prądzie doprowadzonego powietrza lub nad naczyniem, przeto wydział dla materjałów wybuchowych górnośląskiego Związku Górniczo-hutniczego szczególnie zaznaczył w poleconych przez siebie górnośląskim zakładom przepisach o Strzelce płynnem powietrzem, aby lampy górnicze umieszczano zasadniczo w prądzie odpływowego powietrza, nigdy zaś nad samym naczyniem. Z tych samych powodów wynika zakaz palenia tytoniu przy nasycaniu patronów.

Dobrym środkiem zaradczym przeciw wywrotowi jest powieszenie naczynia przed przodkiem.

Ważnem jest także, aby naczynie do nasycania służące od czasu do czasu oczyścić, ponieważ zanie-Aby módz odrazu więcej patronów zanurzyć czyszczenia wpływać mogą w danym wypadku ró-musi naczynie posiadać też odpowiednio dużą śre- wnież ujemnie na bezpieczeństwo strzelki.

Z powyższych roztrząsań wynika, że płynne

dnicę (100 do 250 cm ). Ponadto równowaga naczynia musi być niezachwianą, ponieważ nasycanie patro- powietrze musi być czyste i że unikać należy przy-nów odbywa się kilkakrotnie    w czasie    dniówki,    padkowego zetknięcia    węglika, tlenu (płynne powie-

a podłoże bywa niejednokrotnie    nierówne.    trze) i płomienia, względnie żarzącej się iskry; aby

Wydaje mi się koniecznem    podnieść tu te wła-    umniejszyć możliwość    wypadku należy odpowiednie

śnie cechy w przeciwstawieniu    do innych    bardziej    wytwórnie umieszczać    na powierzchni i nadawać im

pod względem kaloryczno-technicznym i gospodarczym jak najbardziej stałe konstrukcye, oraz używać jak

najlepszej jakości materjału, przyczem węgiel pró- wozie i nasycaniu, a w szczególności należyte odda żniowy w naczyniach Dewara musi być chemicznie lenie odkrytego płomienia od naczyń, napełnionych

patronami, zapobiegną wielu nieszczęśliwym wy

(C .d n.)

czysty; celowe obchodzenie się z patronami i nabo jami, rzeczowa obsługa przy przechowywaniu, prze- padkoin.

Warunki płacy w zagłębiu dąbrowskiem.

Ostatni strajk w Zagłębiu Dąbrowskiem zakończony został umową, której treść poniżej w pełnem brzmieniu podajemy. Nie możemy jednak niestety na razie bliżej się zająć nadwyczaj interesującą i pouczającą kwestją genezy tych strajków, ponieważ nie chcemy opierać naszych wywodów na enuncjacjach poszczególnych odłamów prasy, a czynniki powołane do zabrania w tej ważnej sprawie głosu na łamach zawodowego pisma, względnie upoważnione do dostarczenia kierownictwu pisma odnośnego materjału, wykazują w tern kierunku dziwną obojętność. Wiemy tylko, że Rada Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Dąbrowie Górniczej wydała odnośnie do tych strajków odezwę, w której stwierdza, że warunki bytu robotników w Zagłębiu Dąbrowskiem nie były tak złe, aby się mogły stać powodem bezrobocia.

We wspomnianej odezwie udowadnia Rada Zjazdu, że zarobki robotnika na kopalniach węgla do wybuchu bezrobocia dawały mu możność kompletnego odżywiania siebie i rodziny, oraz tyle jeszcze przewyżki zarobków, że o nędzy i głodzie nie mogło być mowy.

Wniosek zaś swój opiera Rada Zjazdu na następujących wywodach podanych przez jedno z pism krakowskich :

I. Zarobki przeciętne netto na dniówkę robotników na kopalniach węgla, przy 8-godzinnym dniu pracy, łącznie z czasem potrzebnym na zjazd i wyjazd z kopalni, a w soboty przy 6-godzinnym dniu pracy, łącznie z premją za regularne uczęszczanie, dodatkiem drożyźnianym i dodatkiem wojennym familijnym (socjalnym), wynosiły za ostatnie 3 miesiące do wybuchu bezrobocia, jakie miało miejsce w końcu sierpnia:

b) Robotnika niewykwalifikowanego,

który zarabia przeciętnie tylko.....

4- jak wyżej..............

+ jak wyżej..............

Mk 11*-„    9-27

» 2'-

Mk 22’27

a w ciągu 300 dni roboczych Mk 6.681*—.

II. Aprowizacya robotników i ich rodzin, dokonywana przez cały czas wojny, jak i dotąd, przez zarządy kopalń, stanowi znakomitą pomoc i zapewnia robotnikom regularne i zupełnie wystarczające odżywienie.

1)    robotnik otrzymuje dziennie około 3700

kalorji użytkowych w pożywieniu i miesięcznie płaci za 55 26 klg artykułów spożywczych...........

2)    członek rodziny robotniczej otrzymuje

około 2000 kalorji dziennie i płaci miesięcznie za 30 97 klg........

3)    biorąc pod uwagę, że na kopalniach wę

gla na jednego robotnika przypada przeciętnie 3 członków rodziny, koszt miesięczny środków spożywczych wynosi na 1 robotnika........

3 członków rodziny 28*30 X 3 =    ....

Mk 50*49

28*30

50*49

84*90

Mk 20*— do 25 — 13*— „ 15*50 10*50 „ 12*50 13*50 „ 17*50 10*50 „ 11*50

górników...........

ładowaczy...........

pozostałej pomocy pod ziemią. . maszynistów, palaczy, ślusarzy itp. robotników niewykwalifik. . . .

Oprócz tego świadczenia w naturze jak deputat węgla, dopłaty do materjałów wybuchowych, oświetlenia, narzędzi, kasy chorych i do artykułów spożywczych wynoszą średnio Mk 9*27 na każdą dniówkę.

Wreszcie utrzymanie szkół, ochron, różnica kosztu mieszkania i oświetlenia wynosi Mk 2*— na dniówkę.

Ogółem Mk 135*39 III. Budżet przeciętny jednego robotnika wyraża się zatem w następujących liczbach.

1. Górnik otrzymuje średnio na dniówkę gotówką Mk 22*50, zatem miesięcznie licząc 25 dniówek roboczych .... koszt środków spożywczych dla przeciętnej

rodziny wynosi..........

Pozostaje mu do dyspozycji miesięcznie .    „ 427*11

2) Robotnik niewykwalifikowany zarabia na dniówkę średnio czyli miesięcznie ....

Mk 562*62

„ 135*39

Mk 11*—

„ 275*-

koszt środków spożywczych, jak wyżej wynosi..............

„ 135*39

Pozostaje mu do dyspozycji miesięcznie .    „ 139*61

Tym sposobem zarządy kopalń ponoszą następujące przeciętne koszta utrzymania rocznie na:

a) Górnika, który zarabia dziennie przeciętnie

Mk 22*50

+ świadczenia jak wyżej ........

4- utrzymanie szkół, ochron i t. p. . . .

9*27

2*—

a w ciągu 300 dni roboczych Mk 10.131* —

Mk 33*77

Przytoczona odezwa kończy się ustępem dotyczącym wydajności pracy, w którym podniesiono, że znaczna poprawa materjalnego położenia robotnika górniczego leżała w jego mocy, gdyż przez zwiększenie wydajności swojej pracy i doprowadzenie jej do normalnej wysokości, mógł on przy dotychczasowych płacach podnieść znacznie swe zarobki. Mimo to Zarządy kopalń nie były przeciwne dalszemu podwyższeniu płać robotnikom, czyniły to jednak zależnem od zwiększonej wydajności pracy, proponując wprowadzenie specjalnych premji dla poszczególnych ka-tegorji robotników.

Dla oświetlenia tej sprawy podano następujące zestawienie:

Rok

Wydobycie Liczba w tonach    robotników

Wydajność na 1-dniówkę w tonach

1913    1

1919    O

|j (5 miesięcy)!

Z zestawienia tego wynika, że liczba robotników podniosła się w roku 1919 w stosunku do roku 1913 o 61° ₀, a wydajność spadła o 50%, co oczywiście przemawia za wprowadzeniem premji od zwiększonej wydajności.

6,833.587    20.682

1,694.175    33.198

o in

co -a

Stróże ................

Furmani...............

Elektromonterzy, ślusarze, tokarze, kowale, cieśle i stolarze .........

Pomocnicy wyż. wym. rzemieślników . . Chłopcy, terminatorzy poniżej lat 17    . .

Maszyniści wyciągowi i turbinowi . . . . „ pozostali..........

Palacze

to Ol 00 Ol CO O} O GO

Uwaga: Do powyższych minimalnych płac należy doliczać premie za regularne uczęszczanie, dodatki rodzinne i premie od wydajności pracy.

Mk 17-— „ 13'

„ 10*50

9'50

8'—

12'—

15'— 17'—

Umowa

zawarta pomiędzy delegatami Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej a Związkami Zawodowemi robotników Przemysłu Górniczego w Dąbrowie Górniczej dnia 25 sierpnia 1919 r.

Z ramienia Rady Ministrów uczestniczyli : Główny Inspektor pracy i Szef Sekcyi Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej — inż F. Sokal. Szef Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu inż. S. Świętochowski.

Z ramienia Związku Zawodowego robotn. Przemysłu Górniczego: Stańczyk, Kozub, Witkowicz, Małecki, Miodek, Walczakiewicz, Szyprowski i Kobus oraz poseł Arciszewski.

Z ramienia Polskich Związków Zawodowych: Jędralski, Miedzialski, Dubiński, Pietras, Kotala i Mail ik, oraz poseł Rajca.

1.    Wszelkie dodatki zostają włączone do zarobku, prócz premii za regularne wykonywanie pracy, dodatków rodzinnych i premii od wydajności pracy.

2.    Wszystkie płace akordowe i dniówkowe zostają podwyższone o 30°/₀.

3.    Ustalone obecnie płace akordowe od wózka przy robotach filarowych oraz na chodnikach odbudowy zostają podwyższone o 30°/₀ i nie mogą być w żadnym wypadku obniżone.

4.    Zarząd kopalni obowiązany jest ustalić i ogłosić podwyższone o 30% w stosunku do normy obecnej minimum płacy jednostkowej, stosowanej na chodnikach przewozowych, które w żadnym razie nie może być obniżone.

5.    Zostaje wprowadzone powszechnie obowiązujące: gwarantowana dniówka dla poszczególnych ka-tegoryi robotników akordowych i płace minimalne dla poszczególnych kategoryi robotników dniówkowych w następującej wysokości:

A. Na dole.

Górnicy...............

Pomoc górników (ładowacze)......

Obsługa szybów............

Pomoc (ciskacze, podpinacze i inni) . . . Chłopcy poniżej lat 17-tu, spinacze i kie-

rowacze . .    ..........

Posadzkowi robotnicy.........

Posadzkowi robotnicy przy mokrych posadzkach .............

Cieśle i murarze...........

B. Na powierzchni.

Robotnicy placowi i wagowi ....

Kobiety .............

Chłopcy poniżej lat 17.......

6.    Gwarantowana dniówka przysługuje tym robotnikom akordowym, którzy pracując normalnie, wskutek niekorzystnych warunków pracy nie osiągają wysokości tej dniówki. O ile stwierdzono przy współudziale męża zaufania robotników, że robotnik rozmyślnie obniża wydajność swej pracy, traci on prawo do gwarantowanej dniówki.

7.    Robotnik akordowy zatrudniony przy robotach dniówkowych winien otrzymać przeciętny zarobek akordowy z poprzedniego miesiąca.

8.    Umowa niniejsza obowiązuje od 1 sierpnia roku bieżącego do 1 stycznia 1920 r.

9.    Robotnicy gwarantują podniesienie wydajności kopalń o 25°/₀ w stosunku do średniej wydajności za czerwiec i lipiec roku bieżącego. O ile warunek ten będzie dotrzymany umowa zostaje automatycznie przedłużona na dalsze trzy miesiące, w przeciwnym razie umowa podlega rewizyi przed 15 października.

10.    O ile nastąpi ogólne podwyższenie cen artykułów spożywczych związki zawodowe robotników mają prawo zażądać rewizyi umowy za dwutygodnio-wem uprzedzeniem. Takież prawo ma rząd w razie ogólnej zniżki cen.

11.    Narzędzia pracy, jak kilofy, kłódki, klucze i t. d. powinny być bezpłatnie dostarczane i reperowane przez kopalnie.

12.    Robotnicy otrzymują urlop płatny 7-dniowy po roku pracy, dwutygodniowy po dwóch latach.

13.    Sprawy mieszkań, zapomóg w razie choroby i nieszczęśliwych wypadków, zapomogi dla wdów i sierót, jak również sprawa dostarczenia odzieży i obuwia będą przez rząd energicznie popierane.

14.    Za czas strejku robotnicy otrzymują zwrot dodatkowej aprowizacyi.

15.    Prawa Związków Zawodowych, jako uznanych dekretem z dnia 8 lutego 1919 r. za organizacye reprezentujące interesy pracowników winny być przestrzegane.

16.    Mężowie zaufania robotników wyznaczeni przez Związki Zawodowe winni być jako tacy uznawani. Kompentencye mężów zaufania będą określone przez Ustawę bądź przez rozporządzenie rządowe. Do udziału w opracowaniu projektu Ustawy względnie rozporządzenia rządowego powołani zostaną przedstawiciele Związków Zawodowych.

17.    Umowa niniejsza obejmuje wyłącznie kopalnie węgla zagłębia Dąbrowskiego i nie stosuje się do kopalń galmanu i rudy żelaznej. Sprawa uregulowania płac w tych kopalniach odracza się na dwa tygodnie od daty złożenia oddzielnych żądań.

Delegaci Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej : Szef Sekcyi i Główny Inspektor Pracy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej F. Sokal. Szef Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu: Stan■ Świętochowski

Za delegatów Związku Zawodowego Robotników    Ujęcie kategoryi robotników placowych i wa-

Przemysłu Górniczego: Jan Stańczyk, sekretarz, Mi- gowych w jedną grupę jest bardzo wadliwe. Należy chał Wiłkowicz, Franciszek Małecki.    stworzyć trzy kategorye, z których dwie zapomniane

Mk 10 —

Za delegatów z ramienia Polskich Związków powinne mieć płace niższe, mianowicie:

Zawodowych: Bolesław Jędralski, sekretaiz, I. Mie- pomoc starsza na powierzchni.....

dziński.    „ młodsza na powierzchni.....„    8’50

Wyjaśnienia

Pod nazwą pomoc starsza na powierzchni należy rozumieć robotników, którzy pracują u właści-dotyczące umowy, zawartej pomiędzy delegatami cielą danej kopalni więcej niż 3 lata lub w chwili Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej a związkami przyjęcia do roboty mają ukończone 22 lata; pod zawodowymi robotników przemysłu górniczego w Dą- nazwą pomoc młodsza na powierzchni należy rozu-browie Górniczej dnia 25 sierpnia 1919 r.    mieć robotników, którzy pracują na danej kopalni

Przytoczone poniżej wyjaśnienia, omówione z przedstawicielami Związku zawodowego robotników przemysłu górniczego oraz polskich związków zawodowych w dniu 6 i 8 września 1919 r., przyjęli w dniu 9 września 1919 r.

Z ramienia Rządu: Roman Brzeski, naczelnik urzędu Górniczego w Dąbrowie. Władysław Soroka, inspektor pracy obwodu 18-go i Cezary Uthke, zastępca inspektora pracy obwodu 17-go.

Z ramienia Rady Zjazdu przemysłowców górniczych: Stanisław Skarbiński, Kazimierz Doborzyński, Zdzisław Piotrkowski i Kazimierz Srokowski.

mniej niż 3 lata lub w chwili przyjęcia do roboty nie ukończyli jeszcze 22 lat ; pod nazwą pomoc młodsza na powierzchni, należy rozumieć robotników, którzy pracują na danej kopalni mniej niż 3 lata lub w chwili przyjęcia do roboty nie ukończyli jeszcze 22 lat.

Grupę robotników placowych i wagowych, wymienioną w osnowie z płacą Mk 11*50 rozumieć należy, jako wykwalifikowanych placowych i wagowych. Furmani.

Pod nazwą furmanów należy uważać ludzi, którzy stale są zatrudnieni przy koniach (żywią, czyszczą i t. p.). Pozostałych pracujących przy pomocy koni należy zaliczyć do odpowiedniej kategoryi robotników na powierzchni.

a)    Elektomonterzy, ślusarze, tokarze, kowale, cieśle i stolarze.

b)    pomocnicy tychże.

Do punktu umowy:

Obok wymienionych kategoryi a) i b) należy stworzyć grupę więcej wykwalifikowanej pomocy Wreszcie zgodzono się na to, żeby dotychcza- warsztatów z płacą Mk 12*50.

Maszyniści wyciągowi i turbinowi. Maszyniści wyciągowi są to maszyniści, zajęci

1 -go. Obecne płace zasadnicze wraz z dodatkami odsetkowymi będą zcalone; zcaleniu nie podlegają specyalne tantyemy i dodatki, dotyczące niektórych tylko kategoryi robotników, o ile nie stanowią one części płacy dniówkowej. W p. 1-ym zamiast „premii od wydajności pracy“ powinno być „premii wojennej rodzinnej“

Maszyniści turbinowi są to maszyniści, zajęci

sowa premia za regularne uczęszczanie do pracy oraz dotychczasowy dodatek drożyźniany wojenny, związany z premią powyższą, połączone były w jedną przy maszynach wyciągowych na szybach głównych, nową premię, wypłacaną tym tylko robotnikom, którzy nie opuścili w miesiącu więcej, niż dwie dniówki, przy turbogeneratorach, wysokości następującej (fenigów na dniówkę):

chłopcy.............

dziewczyny ..........

robotnicy nieżonaci.......

robotnicy żonaci 1—2 dzieci . . .

3—4

„    „    u    „    ...

„    „    więcej niż 4 dzieci

Dni choroby oraz usprawiedliwione i zameldowane uprzednio urlopy nie pozbawiają robotnika prawa korzystania z premii powyższej.

Dodatek wojenny familijny (socyalny) od każdej odrobionej dniówki wynosi (w markach):

dla chłopców..............

dla dziewczyn.............

dla robotnika nieżonatego ........

dla robotnika żonatego z 1—2 dziećmi . . dla robotnika żonatego z 3—4 dziećmi . . dla robotnika żonatego więcej niż 4 dzieci

Maszyniści pozostali są to samodzielni maszy-30 niści przy innych maszynach głównych (pompy, ko-40 presory i t. p.).

50

Obok wymienionych kategoryi maszynistów na-60 leży stworzyć zapomnjaną kategoryę: Obsługa ró-70 żnych mechanizmów pomocniczych (kołowroty, pom-80 pki, wentylatory małe i t. p.) z płacą minimalną Mk 9*50.

Robotnicy przy podsadzce mokrej.

1*—

1*20

1*50

Pod nazwą robotników podsadzkowych przy podsadzce mokrej należy rozumieć tylko zamulaczy, przystawiaczy, tamiarzy oraz robotników, zajętych przy układaniu rur, lecz nie przy czyszczeniu ścieków lub t. p., robotnicy, zatrudnionych przy czyszczeniu i t. p., zaliczeni są do pomocy na dole.

. 1*80 . 2-10 . 2*30

Uwaga. Do powyższych płac minimalnych należy

doliczać :

1) nową premię zcaloną za regularne uczęszczanie do pracy oraz dawny dodatek drożyźniany wo-

2- go. Zcalone płace ugodowe i dniówkowe, wy- jenny, związany z premią powyższą;

mienione w p. 1-ym, podlegają podwyżce o 30%.    '    ₂) dodatek wojenny familijny (socyalny).

3- go i 4-go. Należy rozumieć, że wszystkie ceny    7-go. Ten punkt nie może w żadnym razie być

ugodowe podnoszą się o 30%, w razie zmiany sy- stosowany do sierpnia r. b. jako do miesiąca nie-stemu i warunków pracy, wprowadzanie roboty me- normalnego. Punkt niniejszy może mieć zastoso-ehanicznej zamiast ręcznej, zmiany stanu robót itp., wanie wówczas tylko, gdy robotnik przechodzi z ro-wprowadzają się nowe ceny ugodowe, które w wy- boty ugodowej na robotę dniówkową z polecenia niku nie mogą jednak dawać robotnikom zarobku zaiządu kopalni, lecz nie wówczas, gdy dzieje się to niższego, niż przy poprzednim systemie i przy da- na prośbę robotnika.

Robotnik ugodowy, chwilowo wzięty z pracy ugodowej w środku miesiąca, powinien otrzymać swój

wnych warunkach pracy.

5-go. Robotnicy placowi i wagowi.

zarobek średni z poprzedniego miesiąca. Robotnik    czas urlopu wypoczynek bezwzględny, o ile przeto

ugodowy, wzięty na robotę dniówkową od 1-go dnia    byłoby stwierdzone, że robotnik, otrzymawszy urlop,

w miesiącu otrzymuje swoją dniówkę minimalną (nie    przyjął gdzieindziej robotę płatną, wówczas musiałby

średnią z poprzedniego miesiąca).

W razie zakończenia roboty ugodowej, w środku

zwrócić otrzymany zasiłek za czas urlopu. Kolejność i czas, w którym robotnik ma korzystać z urlopu, miesiąca robotnik może być dany do roboty dniów-    musi być zależny od zarządu kopalni, w przeciwnym

kowej i otrzymuje płacę dniówkową (minimalną),    razie mogłaby pewna kategorya robotników zażądać

Wyjaśnienie powyższe jest oczywiste, gdyż w prze-    urlopów jednocześnie, a wówczas bieg kopalni mu-

ciwnym razie ustalenie płac dniówkowych minimal-    siałby być wstrzymany tyle razy w przeciągu roku

nych dla robotników ugodowych byłoby zbyteczne,    na dwa tygodnie, ile jest grup robotników; powsta-

9-go. Punkt niniejszy    należy rozumieć w    ten    łaby skutkiem tego nowa trudność, co zrobić z ro-

sposób, że wydajność liczy    się na 1 robotnika i    na    botnikami innych grup, gdy braknie jednego ogniwa,

1 dniówkę w stosunku do    średniej wydajności    za    bez którego bieg kopalni byłby niemożliwy. Urlop

czerwiec i lipiec 1919 r. Wydajność robotnika    na    płatny siedmio i czternastodniowy nie podlega dzie-

dniówkę oblicza się uwzględniając:    leniu. Kolejność urlopów zależy od czasu pracy da-

1)    wszystkie dniówki, przepracowane pod ziemią    lieS? robotnika na kopalni. Robotnik, który po urlopie

przez robotników kopalni i przedsiębiorców;    °pif?lł Prfc.§ bez usprawiedliwienia w .przeciągu

m    3 dni, zostaie wykreślony z listy zgodnie z g 105

2)    wszystkie dniówki, przepracowane na po- x ustawy przemysłowej. Urlop trwl 7 lub 14 dni,

wierzchni przez robotników i przedsiębiorców:    fecz płacę robotnik otrzymuje za 6 lub 12 dni w wy-

a)    przy iegu opalni,    .    .    sokości płacy dniówkowej (minimalnej) swojej ka-

b)    przy urządzeniach pomocniczych, związanych tegorvi

14-go. Punkt ten należy rozumieć w ten sposób, że za wybraną przez robotników podczas ostatniego bezrobocia żywność nie zwraca się różnicy cen, lecz o ile robotnik zgodnie z rozporządzeniem 1) dniówki, przepracowane na powierzchni przez komisarza rządowego na powiat będziński nie otrzy-robotników kopalni i przedsiębiorców:    mał przypadającej mu żywności, wówczas może otrzy-

a)    przy urządzeniach, nie związanych z eksploa- mać ją dodatkowo po cenach normalnych (kopal-

cyą kopalni,    nianych).

b)    przy budowie nowych urządzeń samodzielnych;

3) dniówki dozorców.

z eksploatacyą,    ë y '

c)    przy budowlach, które służą dla rozszerzenia lub przeróbki istniejących urządz3ń.

Nie uwzględniają się do obliczenia wydajności:

15-go. Dekret z dnia 8 lutego 1919 r. (Dziennik praw Nr. 15) wskazuje tylko zasady i sposób reje-11-go. Przyjmuje się wydawanie całego kom- strowania związków pracowników, których zadaniem pletu narzędzi pracy, potrzebnych każdemu robotni- jest obrona i popieranie interesów ekonomicznych kowi do wykonywania pracy oraz kłódek z kluczami, i kulturalnych pracowników danej gałęzi pracy. Na zędzia, dostarczane robotnikom, pozostają własno- Z praw korzystać przeto mogą w granicach swojej ścią kopalni i przy wyjściu robotnika z kopalni muszą ustawy takie tylko związki pracownicze, które pobyć zwrócone, narzędzia brakujące winne być zapła- siadają statuty, zatwierdzone w sposób, przewidziany cone przez robotnika. Tożsamość narzędzi stwierdza w dekrecie powyższym.

stempel kopalni. Robotnicy otrzymują potrzebne im    16-go. Dla mężów zaufania z ramienia związków

za-

narzędzia za zwrotem narzędzi zużytych, otrzymanych zawodowych musi być uprzednio opracowana i poprzednio.    twierdzona przez właściwą władzę państwową odpo-

związku (Rady Zjazdu) przemysłowców górniczych. Brzeski, W. Soroka, C. Uthke, Skarbiński, K. Do-

Ze względu na dający się odczuwać na wszyst- wiednia ustawa, określająca zakres i sposób ich dzia-kich kopalniach brak narzędzi prawdopodobnie bę- łania; do opracowania projektu ustawy powinni być dzie nieuniknione nabycie od robotników posiadanych powołani nie tylko przedstawiciele związków zawo-przez nich narzędzi, które po odpowiednim ostemplo- dowych robotniczych, lecz również przedstawiciele waniu mogą być wydawane robotnikom.

12-go. Wprowadzenie urlopów dla robotników należy rozumieć w tern znaczeniu, ażeby dać ipi pod- borzyński, Z. Piotrkowski, K. Srokowski.

O kopalni siarki w Posądzy.

Rozporządzenia i mianowania.

Kopalnie ropy

¹

Patrz Czasop. Górn.-Hut. K. 1910, zeszyt J. Akad. Górn. w Krakowie.

O kopalni siarki w Posądzy.

napisał Jan Biitek.

(Dokończenie).

Jeżeli jednak zależności pomiędzy szczelinami,

Ta niewielka część złoża, która jest dostępna niosłe praktyczne znaczenie przy wyszukiwaniu dal-dia obserwacyi, jest pod' tym względem zupełnie szych pól siarkonośnych. W wypadku istnienia ta-jednorodna, jest poprzeżynana szczelinami, wskutek kiej zależności roboty poszukiwawcze ograniczyłyby czego nie możemy zaobserwować zachowania się się do pędzenia chodników w kierunku prostopadłym skupień siarki i ich przestrzennego rozmieszczenia do kierunku szczelin w celu przecięcia i skonstato-w warunkach innych. Większość bogatych skupień wania ich największej ilości, a następnie do pędzenia leży w sąsiedztwie szczelin. Trudno stąd wyciągać chodników wzdłuż szczelin dla skonstatowania ich jakieś wnioski, jakkolwiek wnioski te, o ileby się rozciągłości i równocześnie eksploatacyi rudy. wyciągnąć dały, a prawdziwość ich została stwierdzona przez dalsze spostrzeżenia, mogłyby mieć do- a skupieniami siarki niema, to punktem zaczepienia

przy poszukiwaniach musi być zależność występo- są rozmieszczone zupełnie nieregularnie bez wyraź-wania siarki od stałego geologicznego horyzontu, nego prawa, rządzącego niemi. W takich warunkach jakkolwiek generalizowanie tego faktu może dopro- skonstatowanie nowych skupień siarki i nowych pól wadzić do mylnych wniosków.

siąrkonośnych jest więcej rzeczą przypadku niż wy-

Górnicza strona ekspolatowanego złoża kształtuje

Procentowa zawartość jest dosyć różnolita i waha nikiem planowych robót poszukiwawczych, prowa-się w znacznych granicach, wobec czego miarodajną dzonych w pewnym świadomym kierunku, może być tylko ta procentowa zawartość, którą się otrzymuje z masowej produkcyi, a która jest dosyć się dosyć dogodnie Pierwotnie pędzono chodniki od

nizką, gdyż wynosi wagowo 2—4%-

dwóch szybików, założonych na samym szczycie Wobec znacznej różnicy ciężarów gatunkowych wzgórza, a z których ręcznie wyciągano rudę siar-(siarka 1*9, margiel 27) objętościowa, procentowa kową. Po skonstatowaniu bogatszych partji w połu-zawartość jest prawie o połowę większą niż wagowa. dniowym stoku wzgórza, zaczęto bić sztolnię, którą Tern się tłomaczy, że materyał, który na wygląd projektowano złoże siarkowe uchwycić z dołu. Szczę-zawiera dużo siarki, na wagę wykazuje procentową śliwym trafem otwarto tam środek złoża, konstatując

zawartość znacznie mniejszą.

przy tern dalsze pola siarkonośne. Obecnie cała produkcja rudy jest wywożona sztolnią ; szybiki służą tylko do naturalnej wentylacyi, która wobec zupełnego braku gazów wystarcza zupełnie (H₂ nie został skonstatowany).

-<fuxxfh    y

i/i*- <<£r s s /

$''S

Hyc. 1.

4iooifàcu

Cała kopalnia leży powyżej poziomu wody gruntowej, z czego wynika bardzo ważna okoliczność, mianowicie zupełny brak wody, kopalnia jest całkiem suchą. Jeżeli dodamy, że roboty są przeważnie prowadzone w twardym inarglu, w którym roboty gór-niczo-ciesielskie zupełnie odpadają, to otrzymamy pełny obraz warunków pracy, które z górniczego punktu widzenia można nazwać idealnymi.

Ryc. 2 a.

Ryc. 2 b

zna-

Technologja siarki, przez co rozumiemy proces oddzielania siarki od marglu i rafinowanie takowej, jest nadzwyczaj prosta. Wszystkie metody otrzymywania siarki wykorzystują stosunkowo nizki punkt topliwości siarki, który leży w około 113". Wystarczy zatem tak zwaną rudę siarkową podgrzać do tej temperatury, aby przeszła w ciecz. W tym stanie oddziela się sama od stałej masy marglu. W praktyce Przestrzeń, jaką złoże zajmuje, a która została rud§ siarkową nagrzewa się do znacznie wyższej przez roboty górnicze stwierdzoną, jest stosunkowo temperatury (150°), aby wyprażanie siarki odbywało niewielka, wynosi około 12000 Jeżeli przeciętną si§ Pr§dzeJ' i pewniej. W technologji siarki miąższość złoża przyjmujemy 10 m., to kubatura wy- lazł^ praktyczne zastosowanie tylko te metody, razi się liczbą 12000Ô m³. Po obliczeniu 30% na luki które opierają się na termicznych zasadach. Metody, w ciągłości otrzymujemy 80000 m³ siarkonośnego polegające na ługowaniu siarki z marglu łub innych marglu o ciężarze gatunkowym 2500 kg., co czyni skał Przy pomocy pewnych cieczy, z których naokoło 200000 ton. Przyjmując minimalną zawartość st§Pnie była strącaną, zastosowania na szerszą skalę 2% otrzymamy około 4’000*000 kg. czystej siarki, n*e znalazfy-jako zasób w złożu całkiem pewnie stwierdzonem,    Margiel, który ma być poddany prażeniu, musi

nie podlegającem zatem żadnym wątpliwościom. Po być odpowiednio rozdrobniony. Wobec tego, że kon-przemnożeniu tej liczby przez obecną wartość han- krecje siarki są dosyć duże (2—100 mm), materjał dlową 1 kg. siarki (15 K. za 1 kg.) otrzymamy wartość nie potrzebuje być zbyt drobnym. Najlepiej nadają złoża przy obecnych konjunkturach handlowych się kawałki o średnicy 100 mm Rozdrabianie poniżej okrągło 60000000 k.    tej granicy połączone jest ze znacznymi stratami

Jest jednakże wysoce prawdopodobnern, że w siarce, która jako bardziej krucha niż margiel przestrzenna rozciągłość złóż jest znacznie większą, w większej mierze przechodzi w miał, z którego Wynika to z poszukiwawczych robót byłego c. i k. zwykłą metodą wyprażyć się nie da.

Zarządu, a ostatnio stwierdzony fakt (wychodnia    Proces nagrzewania może być dwojako usku-

siarkonośnego marglu na dnie parowu między Ko- teczniony. Przy włoskiej metodzie otrzymuje się niuszą i Damienicami) wskazywałby nawet na znaczne energję cieplną w specjalnych piecach (calcaroni) rozmiary złoża, wobec czego obawy o prędkie wy- przez spalenie pewnej części siarki, zawartej w ru-czerpanie się tegoż są zupełnie płonne. Z tein większą dzie. Przy tej metodzie traci się około 3Ó-40°/o przykrością należy stwierdzić fakt, że nie uczyniono siarki. Tak znaczne straty były przyczyną, że sycy-dotąd nic, aby te zasoby wykorzystać, co jest tern lijskie siarkownie zaczęły stosować drugą metodę, dziwniejsze, że zapotrzebowanie na siarkę szybko używaną obecnie u nas, mianowicie zapomocą pary wzrasta.    (Bergeat). Rudę umieszcza się w żelaznych izolowa-

Metcda wydobywania rudy, jak w każdym tak nych w środku cementem prażakach (Ryc. 3), do któ-i w tym wypadku, zależną jest od sposobu i formy rych się doprowadza parę o ciśnieniu około 5 atm. występowania danego złoża. W omawianym wypadku Płynna siarka zbiera się w specyalnym zbiorniku, nie może być mowy o prawidłowej metodzie odbu- umieszczonym pod prażnikiein. W Posądzy były rodowy, gdyż skupienia siarki w pokładzie mioceńskim, bione przez austryackie kierownictwo próby wyta-który posiada wszelkie cechy regularnego pokładu, piania siarki metodą włoską. Próby te zawiodły,

>¹

-<r«

-ff

V I

gdyż musiały zawieść, nasza siarka bowiem jest za bardzo marglem rozcieńczona (2° o), aby mogła przy ograniczonym dopływie powietrza podtrzymać przez parę godzin stały proces palenia, konieczny dla wytworzenia odpowiedniej ilości ciepła w celu przeprowadzenia reszty siarki w stan płynny. Gdyby nawet procentowa zawartość siarki była taka, że stały proces spalania dałoby się osiągnąć, to metoda ta nie dałaby się zastosować z przyczyn czysto kalkulacyjnych. Przez spalenie 1 kg. węgla otrzymujemy średnio około 7500 kaloryi ciepła. Ta ilość energji cieplnej kosztuje nas 20 halerzy (20 kor. 1 q. węgla). Aby otrzymać taką samą ilość ciepła musielibyśmy spalić około 3 kg. siarki, coby nas kosztowało około 3 korony (w tym stopniu roboty górnicze ob-

bezużytecznie straconej jest prawie 20 razy większa niż ilość energji cieplnej, użytej przy właściwym procesie wytapiania. Jakkolwiek rachunek ten jest mało dokładny i daje nam tylko przybliżone wyobrażenie o stosunku energji użytecznej i straconej to jednak rezultaty z niego wynikające zgadzają się w grubych zarysach z rzeczywistem zużyciem węgla, które wynosi około 5 q na 1 ładunek. Po odliczeniu około 40% na straty przed prażakiem (palenisko, kocioł, gazy spalone) otrzymujemy mniej więcej taką samą ilość energji, doprowadzonej do prażaka. Zważywszy to, jak również tę okoliczność, że prażak podlega naprzemian nagrzewaniu i ochładzaniu w czasie opróżniania go, co powoduje dalsze straty w cieple, dojdziemy do wniosku, że prażak w dziesiejszej formie i w dzisiejszym sposobie użycia go powinie^ być dawno z praktycznego użycia wyeliminowany. Należałoby poszukać tańszego sposobu wytapiania siarki z margli. Urządzenie takie wynika bezpośrednio z wad obecnego prażaka i powinno się od niego różnić następującemi cechami; po pierwsze;»powinno być doskonale izolowane dla zmniejszenia do minimum strat wskutek promieniowania i stykania się z chłodnem powietrzem; po drugie: jego wnętrze nie powinno podlegać oscylacjom temperatury, która powinna być stale utrzymana na wymaganej wysokości (150°). Urządzenie to składałoby się zatem z komory, (Ryc. 4) dobrze izolowanej, w której panowałaby

Ryc. 3.

120 X0-18 (113—10) = 2224

120X9 =

1080

120X0-18 (150—113) =    800

ciążają koszta 1 kg. siarki, zawartej w kamieniu). Z tego wynika, że metoda włoska w naszych warunkach byłaby 15 razy droższa niż ta, która jest obecnie stosowana.

Proces wyprażania i towarzyszące mu czynności (sortowanie rudy, rafinowanie siarki) są dosyć drogie. W omawianych warunkach jest on trzy razy droższy niż wszystkie roboty górnicze. Teoretycznie proces wytapiania przedstawia się nadzwyczaj dogodnie i tanio. Przyjmijmy za podstawę rachnnku 4 tony (1 ładunek prażaka) siarkonośnego marglu, z którego należy wytopić siarkę. W masie tej mieści się około 120 kg czystej siarki. Przyjmijmy średnią temperaturę całej masy 10°. Aby z danej ilości rudy wytopić siarkę potrzebujemy teoretycznie (w przestrzeni doskonale izolowanej) następuącą ilość energji cieplnej: 3880x0-21 (150—10) —114072 kal. (dla nagrzania marglu. od 10° do 150°) (dla nagrz. siarki do punktu topliwości) (ciepło utajone topliwości siarki) (dla nagrzania rozpuszczonej siarki od 113° do 150°) 118176—120000 kal. (teoretyczne zapotrzebowanie ciepła)

Dla osiągnięcia tej ilości ciepła wystarczyłoby spalić 17 kg węgla. W rzeczywistości zużycie energji cieplnej jest bez porównania większe wskutek ochładzania się prażaków przez zetknięcie z chłodnem powietrzem i promieniowania przez 4 godzinny okres prażenia. Ilość energji cieplnej straconej tą drogą wynosi Q=aFz (t— )¹) = 500x7-5x4 (150—10) = 2000000 kal. Z tego wynika, że ilość energji cieplnej

Ryc. 4.

stała temperatura (o kilkadziesiąt stopni wyższa od punktu topliwości siarki). Do komory tej zapomocą odpowiednich środków transportowych (Transportband), wykształconych jako sita, doprowadziłoby się materjał (uprzednio rozdrobiony i przesortowany), który, poruszając się w powietrzu o wysokiej temperaturze z niewielką szybkością, miałby czas się nagrzać i rozpuścić zawartą w nim siarkę, któraby po odpowiednio ukształconych ścianach dolnych spływała do zbiornika, mogącego zarazem służyć do rafinowania. Jest rzeczą jasną nie wymagającą żadnych dalszych rozważań, że dzięki takiemu urządzeniu możnaby zaoszczędzić olbrzymią ilość energji cieplnej. Powyższa metoda wytapiania siarki byłaby w istocie swojej i funkcjonowaniu o wiele prostsza od obecnie stosowanej i o wiele ekonomiczniej by od niej działała.

(Jest jeszcze metoda używana w Louisianie, w południowej Ameryce, polegająca na bezpośredniem wytapianiu siarki w złożu zapomocą przegrzanej wody i skomprymowanego powietrza, wprowadzonych do złoża przez otwory wiertnicze, wylewające również roztopioną siarkę).

Możeby się w ten sposób dało rozwiązać z pomyślnym wynikiem dla naszych złóż siarkonośnych

Załączony wykres produkcji siarki przedstawia dukcji, ale tylko dla tych, którzy stosują przesta- obrazowo rozwój kopalni. Jakkolwiek na małą skalę rzałe metody pracy. Z tego właśnie powodu doświad- i po wojennemu prowadzona była w stanie produko-czenia, poczynione przed wojną w Swoszowicach wać większe ilości siarki (październik 1918 r. 27662 kg ).

kwestję konkurencyi siarki importowanej, której nie- ochronnych dla rodzimego przemysłu jest w wielu którzy tak się obawiają. Konkurencja jest rzeczą wypadkach dosyć problematyczną, straszną nietylko w tej, ale w każdej dziedzinie pro-

licłojtatdL -—lajŁj

jruhień    --i

009V —

? 6V9fr —

— 26 31

— 2«35

— 2.3 §0 -

luty

mariée

kutecieA

Cb,u

ci e rio tec

\ Sierp ierî

pert Jziern —

tifłopard — 2705" — fjrualzigń — 7010 — Skyuen —5o23 — luły

ai rzec —2.8 So

L°S-hV—

-ootil—

lń\ o®-

któiteień

lipitt /terpień

U>rz efitń —2.3300--

76tr-

— utytpnjg SSL*r—

— 6713

frarrie c — go7S

ÄU»

Koi /S/S

7? a i    1S 15

Wykres wytwórczości siarki w Posądzy.

Jeden z naszych miarodajnych czynników wy-

i Czarkowach dały ujemne rezultaty. Można się także bronić przed obcą konkurencją cłami ochron- raził się, że Posądza jest rzeczą tak małą, że nie nemi. Kwestja oclenia siarki importowanej była warto się nią zajmować. O ile pierwsza część tego stawiana na drugim zjeździe górników w Warsza- powiedzenia jest słuszną o tyle druga jest parado-wie w roku 1885. Zjazd jednak wyszedł ze słu- ksalną, gdyż do rzeczy wielkich dochodzi się prawie sznego założenia, że nasze złoża siarkowe są dotąd zawsze przez szereg stadjów przejściowych, marku-mało zbadane, a na niezbadanych podstawach nie jących postęp, a wielkie całki powstają z małych można opierać całej gałęzi przemysłu, bo ją można różniczek, tą drogą doprowadzić do ruiny. Wartość zresztą ceł

Wpływ płacy na wydajność górnika.

napisał inż. Telesfor Benduski.

Śledząc stopniowo od 1911 roku wydajność tylko należy ująć wszystkie czynniki, od których płaca pracy górnika, widzimy, że do roku 1915 idzie ona zależy, a której najważniejszym jest suma potrzebna do zarobku wytworzonego z akordu mniej więcej dla wyżywienia robotnika i jego rodziny, czyli ina-w stosunku proporcyonalnym t. j. czem większy za- czej suma wystarczająca na utrzymanie i wychowa-robek tem większa wydajność ; od wspomnianego roku nie ludności robotniczej (prawo Lassala), ale również uderza nas nienormalny, zwiększający się okresami należy określić działanie tej płacy, a działanie to jest spadek wydajności przy spadku zarobku akordowego, następujące: Od miesiąca maja 1915 r. na niektórych pomimo nawet podwyższenia tego ostatniego (patrz kopalniach przyjęto zasadę, by nie podnosić zbytnio graficzne zestawienie). Objaw ten przypisuje się zwy- akordów, a powiększać zarobki pracujących przez: kle wojnie i jej skutkom t. j. lenistwu, złym mate-    a) dodatki pieniężne na każdą głowę w rodzinie;

ryałorn, obojętności na sprawy społeczne etc. Czy    b) procentowe dodatki z osiągniętego już zarobku

poza wymienionemi przyczynami nie istnieją inne    z akordu normalnego ;

i w jakim stosunku do wytwórczości rozpatrzmy:    System ten do dnia dzisiejszego obowiązuje i wy-

Wiadomo, że do określenia wysokości płacy nie- dał w różnych czasokresach następujące rezultaty :

fv

Rezultat n. p. IX. wyjęty z załączonej tablicy większania wydajności, a co za tern idzie powiększenia procentowo przedstawia się następująco:    produkcyi przypuszczam, że jaknajspieszniejsze połą-

czysty zarobek z akordu .....    4.91    =    28.8%    łączenie wszystkich dodatków w jedną całość    i zwią-

dodatek procentowy (1.40) ....    6.87    =    40.4°/₀    zanie takowej akordem na zasadzie systemu Taylora,

dodatek rodzinny........ 5.24    =    30.8°/₀    lub innym, przyjąwszy za normę wydajność    dowol-

Cały przeciętny zarobek . .”17.02    =    100.0%    nego okresu przedwojennego przyczyni się w    bardzo

Rozpatrując powyższy system twierdzić możemy, krótkim czasie do osiągnięcia dodatnich rezultatów, że robotnikowi od chwili, gdy traci zainteresowanie

Sprawy Związku Górników i Hutników Polskich.

XXXIV. posiedzenie Deiegacyi G. H. P. odbyło

3. Sprawozdanie Sekretaryatu i Skarbnika za się w dniu 21 września 1919 r. w lokalu Związku ubiegłą kadencyę od r. 1910.

4.    Sprawa czytelni Akademików górn. w Leoben.

5.    Sprawa wydawnictwa kalendarza górniczego „Szczęść Boże“.

6.    Wnioski i interpelacye.

Po odczytaniu i przyjęciu protokołu z ostatniego posiedzenia przystąpiono do omówienia sprawy III.

VII

VIII

IX

Czasokres

Pok

Wydajność 'na dniówką górnika

ctn, metr.

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Grudzień

Styczeń

1911

1912

1913

1914

1915

1916

1917

1918

1919

57.6

60.3

62.5

65.9

71.8

55.9

52.4

34.7

38.7

/*

Si

Jo

Se

Jo

Przecięny zarobek górnika na dniówkę

zarobek z pracy

417

484

505

519

531

510

511

493

491

Dodatek

procentowy familijny

w halerzach

204

417

687

ŁC    OC    o    00    I

to    OS    OC    00    1    1    1

524

Razem

417

484

505

519

569

618

1098

1432

1702

il

w zarobku nic nie zależy na dużej wytwóczości, że raczej rzecz się ma odwrotnie, a poczucie obowiązku lub inne względy do natężenia mięśni skłonić mogą tylko garstkę wybranych.

System bez zainteresowania w wydajności zbliża nas raczej do systemu patryarchalnego, a oddala niepomiernie od systemu płac w społeczeństwach nowożytnych, systemu płac akordowych.

Jak wyżej cyfrowo wykazano zaledwie 28% płacy zależne są od indywidualnego natężenia pracownika, co w skutkach doprowadza do:

1)    powolnego zaniku akordowej (akordowanej) już roboty ;

2)    przyzwyczajania się do minimalnych płac;

3)    małego zainteresowywania się pracą, bo robotnik powiększenie swego dobrobytu widzi nie w pracy, lecz w liczniejszej rodzinie.

Poszukując, szczególnie obecnie sposobów po-

*>•

i:

A'

łi

y;

//

G. H. P. w Krakowie, ul. Jagiellońska 5, pod przewodnictwem prezesa inż. Witolda Sągaiłły z następującym porządkiem dziennym:

1. Odczytanie protokołu z ostatniego posiedzenia.

2. Organizacya III. Zjazdu G. H. P.

Sprawozdania i komunikaty.

Szkoła górnicza w Dąbrowie (Śląsk Ciesz.). Wpisy względnie jego rodzice lub opiekun posiada środki

na kurs przygotowawczy 1919/20.

października na ręce Dyrekcji szkoły. Ostatnie za-Na kurs przygotowawczy mogą być przyjęci świadczenie można zastąpić potwierdzeniem Zarządu tylko tacy robotnicy kopalniani, którzy mają 19 do kopalni, że kandydat w razie przyjęcia do szkoły 28 lat i wykażą się conajmniej dwuletnią praktyką górniczej otrzyma datek (stypendyum) na swe utrzy-w kopalniach węgla kamiennego. Jeżeli kandydat manie, odbył dwuletnią praktykę w kopalniach rudy, wosku ziemnego, soli lub węgla brunatnego, wystarcza sze- żdego roku od połowy października do połowy czerwca ściomiesięczna praktyka w kopalniach węgla kamień- roku następnego. Cztery miesiące wakacyj pomiędzy nego. Przebieg praktyki może doznać przerwy jedy- pojedynczemi latami nauki mają kandydaci spędzić nie wskutek służby wojskowej lub choroby, jednak na pracy w kopalni. Nauka w szkole jest bezpłatną, czas trwania tychże nie wlicza się do unormowanego równoczesna praca w kopalni wykluczona, czasu praktyki. Prócz tego winni kandydaci wykazać, że posiadają wiadomości wstępne wystarczające do dla uczniów zamiejscowych, w tym roku otwartym zrozumienia nauki szkolnej i odpowiadają wszelkim nie będzie, warunkom co do fizycznego rozwoju ciała i moralnego zachowania się, wymaganego od personalu do- Dyrekcya szkoły górniczej w Dąbrowie (Dombrau), zorczego.    Śląsk Cieszyński (Tsch. Schlesien).

III. Zjazd Polskich Górników i Hutników. Wobec

pozwalające na to, aby utrzymać się w szkole przez W pierwszej połowie października b. r. rozpo- przeciąg trzech lat bez równoczesnej pracy w kopalni, czyna się w polskiej szkole górniczej w Dąbrowie na należy listem poleconym wnieść najpóźniej do 4-go Śląsku Cieszyńskim kurs przygotowawczy 1919 20.

Nauka w szkole trwa przez trzy lata, a to ka-

Internat, który prowadzono przed wojną głównie

Wszelkie korespondencye należy adresować:

Wszyscy kandydaci muszą się poddać egzaminowi wstępnemu z języka polskiego, języka niemie- panujących obecnie jeszcze stosunków politycznych ckiego i rachunków, a to w zakresie egzaminu w ogniskach przemysłu górniczego, Delegacja Gór-wstępnego do szkół średnich. Od pomyślnego złoże- ników i Hutników Polskich zmuszoną jest zamierzony nia tego egzaminu zależy przyjęcie na kurs przygo- na 3 października 1919 r. Zjazd Polskich Górników towawczy, przy czem pierwszeństwo mają kandydaci i Hutników odroczyć do wiosny 1920 r.

z ukończoną szkołą wydziałową lub ukończoną 4-tą klasą szkół średnich.

Egzamin wstępny rozpocznie się w sobotę dnia

Nowy bliższy termin Zjazdu ogłoszony zostanie we właściwym czasie.

górniczej w Dąbrowie.

Podania o przyjęcie na kurs przygotowawczy 1919 20 napisane własnoręcznie, zawierające dokładny

S. L.

Zjazdu, zwołanego na 3 października do Warszawy. Postanowiono Zjazd odroczyć do wiosny 1920 r. nie podając bliższego terminu. Pro foro interno oznacza się miesiąc maj jako termin Zjazdu.

Po przedyskutowaniu szczegółów organizacyjnych Zjazdu i kilku z tern połączonych spraw, referował inż. Lukasiewicz jako przedstawiciel Czytelni akademi-mików górniczych w Leoben życzenia tej Czytelni co do przeniesienia jej do Krakowa. Uchwalono że Delegacya zgadza się na utrzymywanie konta Czytelni, zawiadamianie tejże o stanie tego konta i peryodyczne przesyłanie pieniędzy na koszt i ryzyko Czytelni, przyczem zaznacza się, że kwota 2000 koron ofiarowana przez Radę Zjazdu przeznaczona jest wyłącznie na koszta przeniesienia Czytelni z Leoben do Krakowa. Wybrano komisyę w skład której weszli: pp. Drobniak i Naturski, która imieniem Delegacyi załatwi wraz z przedstawicielami Czytelni żądania i życzenia Czytelni, w jej obszernym memoryale.

Następnie przyjęto do wiadomości sprawozdanie Skarbnika po dzień 20 września b. r. oraz załatwiono kilka spraw finansowych, poczem przyjęto do wiadomości sprawozdanie Sekretarza w sprawie kalendarza „Szczęść Boże“ na r. 1920 oraz uchwalono, że w uroczystem otwarciu Akademji Górniczej w Krakowie Delegacya i szersze koła górników powinny wziąć udział.

Następnie uchwaliła Delegacya interweniować u Rządu w sprawie zwolnienia ze służby wojskowej słuchaczy wyższych zakładów naukowych w Polsce i wręczyć w tym celu odpowiednim władzom mémo-ryał. Uproszono pp. Piotrkowskiego i Srokowskiego, aby memoryał ten zredagowali i przygotowali.

Po załatwieniu zgłoszonych wniosków zamknął Przewodniczący posiedzenie.

Sekretarjat III. Zjazdu nie przerywa jednak 11 października o godzinie 8 rano w budynku szkoły swych czynności i przyjmuje w dalszym ciągu zgłoszenia uczestnictwa, odczytów i wniosków, oraz udziela wszelkich informacji odnośnie do III. Zjazdu G. H. P. Przy sposobności tego odwołania należy też adres kandydata i zaopatrzone w metrykę chrztu, sprostować niemiłe przeoczenie, jakie się wkradło świadectwa szkolne, świadectwa praktyki kopalnianej w pospiesznej pracy układania i rozsyłania odnoszą-lub książkę robotniczą, świadectwo lekarskie po- cych się do Zjazdu odezw, na których między pod-świadczające dobry fizyczny rozwój ciała kandydata, pisami członków Delegacji Górników i Hutników Pol-a szczególnie zdolność do pracy w aparatach ratun- skich opuszczono nazwisko długoletniego i zasłużo-kowych w kopalni, świadectwo moralności, jakoteż nego członka tej Delegacji p. inż. Franciszka Dro-zaświadczenie odnośnej władzy gminnej, że kandydat bniaka.

nafta.

Sprawy organizacyjne.

W dniach 21 i 22 b. r. września odbyły się

1) Rząd winien zarządzić bezzwłocznie wypłatę w Borysławiu posiedzenie krajowego Towarzystwa zaległych na podstawie umowy z dnia 15 lipca 1919 Naftowego i ogólne zebranie przemysłowców nafto- należytości za zakupionych przezeń 9.600 wagonów wych pod przewodnictwem prezesa Władysława Dłu- ropy borysławsko-tustanowickiej w kwocie przeszło gosza, w obecności delegatów Ministerstwa Przemysłu 45,000.000 K, tudzież dopełnić umowy o kupno dal-i Handlu Radcy górniczego Juliana Mokrego i inż. Przy- szych 9.600 wagonów ropy przez wypłatę ustalonej łęckiego, kierownika Urzędu Górniczego w Droho- ceny, gdyż bez powyższych funduszów grozi wstrzy-byczu Dra Aleksandra Markiewicza, przedstawicieli manie wypłat robotnikom i zastanowienie ruchu komendy naftowej w Borysławiu, por. inż. S. Szcze- kopalń.

panowskiego i K. Mińskiego i przy licznym współ-    2) Rząd winien bezzwłocznie dotrzymać umowy

udziale przemysłowców naftowych, reprezentujących zawartej z producentami co do odstąpienia im wszel-tak wschodnio jak i zachodnio-karpackie zagłębia kich produktów naftowych, uzyskanych z przeróbki naftowe.    w rafineryi państwowej tysiąca wagonów ropy, ce-

3)    Przydziały ropy winny się w myśl § 8., 9. i 10. rozp. ćes. z 10. sierpnia 1915 dz. u. p. Nr. 239 odbywać w ten sposób, że Rząd przekaże całą ropę marki borysławsko-tustanowickiej i marek specyalnych, pochodzącą tak z zapasów jak i z produkcyi bieżącej, wybranemu przez ogół producentów ropy Komitetowi ekonomicznemu, który dokonywać będzie samodzielnych sprzedaży tej ropy wewnątrz kraju wedle cen ustalonych, a sprzedaży na eksport w porozumieniu z rządem. Sprzedaż ropy poszczególnych marek ma się odbywać odrębnie, osiągniętą zaś ze sprzedaży ropy cenę kupna będzie kupujący wypłacał wprost Naftowej Izbie Obrachunkowej albo wskazanej przez nią instytucyi. Regulamin czynności Komitetu przedłoży się Rządowi osobno.

4)    Cała pozostająca do dyspozycyi ropa ma być traktowana jednolicie. Producentom rafinerom zwalniać można z ich ropy tylko takie ilości, które przypadają na nich pro rata ogólnej sprzedaży, a celem pokrycia ewentualnego dalszego zapotrzebowania muszą oni kupować ropę z ogólnych zapasów

5)    Zwolnienia ropy pojedynczych przemysłowców naftowych celem jej indywidualnej sprzedaży

Po dwudniowych obradach, w których oma- lem umożliwienia przemysłowcom naftowym zaku-wiano położenie przemysłu naftowego i zastanawiano pna potrzebnych materyałów kopalnianych za granicą się nad środkami zażegnania obecnego przesilenia w drodze kompensaty, w przemyśle ropnym, zapadły następujące uchwały:

I. W sprawie szkolnictwa górniczo- naftowego :

1)    Krajowe Towarzystwo Naftowe oświadcza się przeciw otwarciu w Politechnice lwowskiej dwuletniego kursu dla kierowników kopalń nafty.

2)    Krajowe Towarzystwo Naftowe oświadcza się za dalszem utrzymaniem krajowej szkoły wiertniczo-górniczej w Borysławiu jako zakładu kształcącego kierowników kopalń nafty jedynie dla tych kandydatów, którzy rozpoczęli praktykę wiertniczą przed 1 sierpnia 1914 i to przez jeden okres dwuletni, przy-czem należy odpowiednio rozszerzyć dotychczasowy plan nauki. Po upływie dwuletniego okresu należy utrzymać nadal tę szkołę w myśl postanowień statutu jedynie jako zakład zawodowy średni, kształcący na dozorców (asystentów, sztygarów).-Jtząd winien zapewnić bezzwłocznie fundusze, potrzebne do otwarcia dwuletniego kursu w krajowej szkole wiertniczo-górniczej w Borysławiu.

3)    Należy podjąć bezzwłocznie kroki, mające na

celu zmianę obowiązującej obecnie ustawy naftowej w tym duchu, że kierownikami kopalń nafty mogą być odtąd (oprócz wymienionych pod 2) absolwentów dwuletniego kursu w kraj. szkole wiertniczo-górniczej) wyłącznie ukończeni słuchacze Akademii są w przyszłości niedopuszczalne, natomiast wszelkie górniczej lub Politechniki oddziału budowy maszyn, dane już zwolnienia tak ropy borysławsko-tustano-o ile jedni i drudzy odbyli zarazem studyum spe- wickiej jak i marek specyalnych mają być bezzwło-cyalnej grupy naftowej.    cznie cofnięte. Co się tyczy wykonanych sprzedaży

4)    Powierza się miejscowemu Wydziałowi Kraj. należy zarządzić, aby sprzedaże te poszły na rachu-Towarzystwa Naftowego w Borysławiu zwołanie an- nek wspólny ogółu producentów i by osiągnięta kiety w celu opracowania wniosków, dotyczących cena kupna wypłacona została Naftowej Izbie Obra-ustalenia planu nauki dwuletniego kursu dla kiero- chunkowej celem równomiernego rozdziału między

wników w kraj. szkole wiertniczo-górniczej w Borysławiu i zmiany ustawy naftowej, stosownie do u-chwały pod 3).

producentów.

6) Należy bezzwłocznie zezwolić na podjęcie ruchu we wszystkich małych rafinery ach istniejących

II. W sprawie uregulowania zbytu ropy produ- w Państwie polskiem celem podniesienia przeróbki

centów czystych :

ropy w kraju i zabezpieczenia zbytu surowca.

siębiorstw rafineryjnych na zasadzie ich skontyngen-towania.

7) Przemysłowcy naftowi oświadczają się za przywróceniem wewnątrz Państwa wolnego handlu wszystkimi produktami naftowymi, a w szczególności naftą.

111. W sprawie stworzenia powszechnej orga-nizacyi przemysłu naftowego:

Celem zabezpieczenia bytu i normalnego rozwoju polskiego przemysłu naftowego jak niemniej interesów państwa uznają przemysłowcy naftowi konieczność jak najrychlejszego stworzenia powszechnej organizacyi przemysłu tak kopalnianego jak rafineryjnego na następujących zasadach :

1) Organizacya przemysłu kopalnianego winna polegać na stworzeniu autonomicznego, przymusowego stowarzyszenia, obejmującego wszystkich producentów, a więc tak czystych producentów, jak producentów rafinerów, oraz posiadaczy udziałów brutto, i rozporządzającego całą krajową produkcją ropy bez względu na jej pochodzenie.

Poleca się wybranemu Komitetowi organizacyjnemu bezzwłocznie opracować projekt ustroju tego stowarzyszenia, celem przedłożenia go Rządowi do zatwierdzenia.

2) Organizacya przemysłu rafineryjnego polegać winna na zrzeszeniu przymusowem wszystkich przed-

3)    Wewnętrzny handel produktami naftowymi prowadzić ma organizacya rafinerów, która w porozumieniu z Rządem pokrywać będzie całe zapotrzebowanie produktów naftowych wewnątrz Państwa.

4)    Handel eksportowy produktami naftowymi spoczywać ma w ręku Rządu z tern, że państwowa fabryka olejów mineralnych w Drohobyczu powołana będzie w pierwszym rzędzie do przerabiania tych ilości ropy, które będą przeznaczone do przeróbki na eksport. W celu zorganizowania handlu eksportowego winien Rząd powołać do życia osobną insty-tucyę, która przeprowadzać będzie odnośne transa-kcye handlowe.

Ponadto powzięto uchwały w sprawie stworzenia funduszu pomocy dla niezamożnej młodzieży akademickiej w dziale przemysłu naftowego, w sprawie bankowego eskontu należytości rządowych za ropę, w sprawie budżetu Krajowego Towarzystwa Naftowego i sposobu pokrycia jego wydatków itp.

Dnia 29 września wyjechało do Warszawy Pre-zydyum Kraj. Towarzystwa Naftowego celem przedstawienia Rządowi powziętych uchwał.

A. M.

Z drohobyckiego okręgu górniczego.

Maurycemu Lindenbaumowi, pełnomocnikowi spadkobier-do kopalni nafty „Wytrysk I. i II.“ na pg. lk. 539/1 w Mraźnicy ców Dawida Lindenbauma udzielono na jego prośbę z 20 lipca od Dawo Hratnika i tow., przyczem wyznaczono termin wier- b. r. ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych na okręg

Drohobycz, dnia 12 września 1919.

Z dniem 1 listopada 1918 objęli Ukraińcy władzę w całej wschodniej Galicyi — między innymi także w Drohobyczu a następnie i w Borysławiu — które to miejscowości dopiero z dniem 18 maja 1919 przez wojska polskie oswobodzone zostały.

Na dzień 24 maja 1919 przypada objęcie agend Władz górniczych w tutejszem Zagłębiu naftowem przez Rząd polski, a gdy wszystkie zarządzenia wydane przez rząd ukraiński zostały anulowane, następuje zestawienie sprawozdania od nadmienionego czasokresu.

Z dniem 20 maja 1919 przesłała Polska Komenda naftowa okręgu drohobyckiego odpis zarządzenia, w sprawie zajęcia kopalń i przedsiębiorstw będących własnością Niemiec, Austryi i Węgier na rzecz skarbu polskiego.

Na prośbę Lipy Jollesa, właściciela kopalni nafty „Karolina“ w Popielach, przedłużono termin do rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. 11 na tej kopalni do dnia 1 listopada 1920.

Na kopalni nafty „Charlotte“ w Borysławiu zmontowano szyb i udzielono zezwolenia na podjęcie robót wiertniczych.

Wskutek prośby pełnomocnika kopalni nafty „Tipp-Topp“ w Tustanowicach przedłużono termin wiercenia otworu świdrowego Nr. 1 na tej kopalni po dzień 1 grudnia 1919.

Termin wiercenia szybu Nr. 1 na kopalni nafty „Karola“ w Borysławiu przedłużono na prośbę pełnomocnika Karola Fischera do 1 stycznia 1920.

Premier Spółka naftowa z o. p. zgłosiła zamiar podjęcia ruchu w zastanowionym od czasu pożaru w maju 1915 otworze świdrowym „Kalifornia“ Nr. 11 w Tustanowicach.

Przyjęto do wiadomości zgłoszenie przejścia uprawnienia do wydobywania na kopalni nafty „Janina“ na parc. gr. 11 k. 2121/, 212/2, 506/1, 507/2, 508/1, 509/2, 510, 511/1, 513 w Mraźnicy na Andrzeja Sawkowa oraz zmianę nazwy tej kopalni na „Mazepa“ z tem, źe wiercenie zgłoszonego otworu świdrowego Nr. 1 polecono rozpocząć do dnia 1 kwietnia 1920 zaś otworów świdrowych Nr. IL do XV. — do 1 kwietnia 1921.

Termin rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. 1 kopalni nafty „Warszawa“ w Mraźnicy przedłużono do 1 stycznia 1920.

Z dniem 1 stycznia 1919 nabył kopalnię nafty „Józef Ferdynand“ w Tustanowicach Emanuel Lockspeiser w Borysławiu od firmy Józef Rothenberg zaś z dniem 10 lutego 1919 objął ruch tej kopalni.

Ludwik Goldberg nabył uprawniei naftowe odnośnie

cenią zgłoszonego otworu świdrowego Nr. 1 do 1 stycznia 1920 zaś Nr. 11 do 1 lipca 1920.

W dniu 24 czerwca 1919 spłonął produktywny szyb „Brugger Nr. 1“ w Borysławiu z niewiadomej przyczyny.

Dr. Władysławowi Steczkowskiemu w Krakowie udzielono na jego prośbę ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych na okręg Urzędu górniczego w Drohobyczu oraz zatwierdzono zamówionych na podstawie tego ogólnego pozwolenia 31 wyłączności górniczych w gminie kat. Hubicze, powiat polityczny Drohobycz.

Udzielono uproszone przedłużenie terminu do rozpoczęcia wiercenia otworów świdrowych Nr. 1 i Nr. 11 na kopalni nafty „Racławice“ w Mraźnicy do 7 lipca 1920.

Inż. Stanisław Tychoniewicz w Stryju upraszał imieniem Spółki z ogr. odp. „Lwowski Syndykat naftowy“ o udzielenie ogólnego pozwolenia do poszukiwań górniczych na cały okręg tutejszego Urzędu — zamawiając równocześnie 15 wyłączności górniczych w gminie kat. Daszawa i 12 wyłączności górniczych w gminie kat. Gelsendorf, powiatu politycznego Stryj.

Na prośbę pełnomocnika Maurycego Schutzmanna przedłużono termin wiercenia otworów świdrowych Nr. Nr. IL, III., IV., V. i VI. kopalni nafty „Rela“ w Mraźnicy — do 1 lipca 1920.

Zgłoszenie ruchu kopalni nafty „Celina“ na terenie pg. Ik. 605/2 w Mraźnicy przez Hersza Leibę Neusteina przyjęto do urzędowej wiadomości z tem, że wiercenie otworu świdrowego Nr. I. należy rozpocząć do 1 stycznia 1920 zaś Nr. Nr. II. i III. do 1 sierpnia 1920.

„Terra galiciana“ Spółka naftowa z ogr. por., której zawiadowcami są Józef Mendrowicz i Jerzy Haase nabyła z dniem 1 czerwca 1918 od firmy Rohölgewinnungs G. m. b. H., in. Immerdauera i tow. prawo wydobywania produktów podziemnych odnośnie do kopalń „Hucuł“ i „Ernestyna“ w Tustanowicach, z tem, że pełnomocnictwo powierzono Michałowi Kammer-manowi zaś kierownictwo Stanisławowi Wąsowiczowi.

Kierownictwo państwowej fabryki olejów mineralnych w Drohobyczu zawiadomiło, że Wit Sulimirski złożył kierownictwo państw, kopalń nafty w Borysławiu i Tustanowicach i prowadzi obenie te kopalnie inż. Konrad Zakrzewski.

Na prośbę pełnomocnika O. M. Eisensteina przedłużono termin rozpoczęcia wiercenia otworów świdrowych Nr. Nr. II., III. i IV. na terenie kopalni nafty „Toniusin“ w Mraźnicy do 1 lipca 1920.

tutejszego Urzędu oraz zatwierdzono zgłoszonych 19 wyłączności    Jan Lenartowicz o wydanie poświadczeń dla pól naftowych

górniczych w gminie kat. Mraźnica, oraz 8 wyłączności górni- „Montana 1, 11., 111., IV. i V.“ na terenie parcel gr. lik. 1381, czyeh w gminie kat. Borysław, powiatu polit. Drohobycz.    1378, 1394/1, 1390 1, 2219 2 i 2220/2 w gminie kat. Borysław.

Przyjęto do wiadomości zgłoszony przez Majera Gottes-    Szymon Jres dla pola naftowego „Kasser“ na pg. lk.

manna w Kropiwuiku nowym zamiar założenia kopalni nafty 753 w Mraźnicy.

„Samek-Lusia“ na terenie parc. gr. lik. 002 1 i 002 2 w Mraźnicy    Abracham Backenrothsen w Scliodnicy dla pól naftowych

z tern, ż.e wiercenie otworu świdrowego Nr. 1. (Samek) należy    „Zosia 1.“ na pg. lk.    245 i „Zosia    11.“    na    pg.    lik.    269,    270,    271

rozpocząć do 1 stycznia 1920, Nr. Ił. (Łuska II.) i Nr. III.    i 272 w gminie kat.    Schodnica.

(Luśka I.) do dnia 1 sierpnia 1920.    Wacław Płaczek i Tomarz Winiarski w Dobromilu dla

Towarzystwo handlowo-naftowe i chemicznych produktów    pól    naftowych    „Zosienka“    na pg. lk. 937 3, „Olga“ na pg. lk.

z odp. p. zawiadomiło o dokonanej    odbudowie szybu „Beckl.“    1826    1 „Iza“ na    pg. lk. 235,    „Jania“ na pg. lk. 2413    1, „Mimoza"

w    Borysławiu oraz o podjęciu robót    w tym otworze świdrowym.    na pg. lk. 2164,    2165, 2166,    „Romana“ na pg. lk.    1828/1, „Browarna“ Spółka wiertnicza z    odp. p. przystąpiła do zde-    nia“    na pg. lk.    322 i 343    w gminie kat. Lacko,    powiat poli-

montowania szybów na kopalniach nafty „Obotrycya“, „Król tyczny Dobromil.

August“, „Karola“, „Silesia“ i „Wiktorya“ w Uryczu przez wy-    Bronisława Dornberger dla pól naftowych „Dżungla 1.“

ciągnięcie rur zamykających wodę i wodoszczelne zapłakanie na pg lik. 1200 i 1201, „Dżungla II.“ na pg. lik. 1327 i 1328 otworów świdrowych.    i „Dżungla III.“ na pg. lk. 211 w Orowie.,

Z dniem 22 lipca 1919 powierzono pełnomocnictwo wszyst-    Inż. Tomasz Łaszcz dla pól naftowych „Tadeusz I.“ do

kich kopalń firmy „Wspólne przedsiębiorstwo naftowe Tryesteń- „Tadeusz 170“ w gminie kat. Kniaźpol, powiatu polit. Dobro-ska rafinerya olejów mineralnych et F. Brugger w Borysławiu mil- oraz dla pól naftowych „Tomasz XLI1I.“ na parc. lk. 1590/8, i Tustanowicach inż. Julianowi Pierścińskiemu.    „Tomasz XLIV.“ na parc. lk. 1610/1 i „Tomasz XLV“ na parc.

Przedłużono czasokres do rozpoczęcia wiercenia otworu    11 K. 1610 4, 1631/35    w gm. kat.    Pietnice    — powiat    polityczny

świdrowego Nr. III. kopalni nafty „Natan“ w Borysławiu do    Dobromil.

20 lipca 1920, zaś Nr. IV. do 30 grudnia 1920.    Hersz Hauser dla pól naftowych „Wilson I., II., III.“

Przyjęto do wiadomości zgłoszenie założenia kopalni nafty i „House I., II., III.“ na pg. lk. 6210 w gminie kat. Urycz, popod hasłem „Wytrysk“ na pg. lk. 593/1 w Mraźnicy z tern, że wiat polityczny Stryj.

wiercenie otworu świdrowego Nr. I. należy rozpocząć do 1 sty-    Józef Horowitz dla pól naftowych „Hełm 12 i Hełm II “

cznia 1920 zaś Nr. II. do 1 lipca 1920.    na pg. lik. 2056, 2057, 2058 i 2059 i parc. bud. lik. 521 i 522

Na kopalni nafty „Ratoczyn borysławski“ w Borysławiu w gminie kat. Borysław, w szybie „Mac IX.“ dowiercono w głębokości 1523 20 m w dniu    Emanuel Lockspeiser dla pól naftowych „Emanuel I. do

26 sierpnia 1919 produkcyę ustaloną w dniach następnych na    V.“    i    „Lockspeiser I. do IV.“ w gminie kat. Kropiwnik, powiat

12 cystern na dobę i 25 ms gazu na minutę.    polityczny Drohobycz.

Inż. Janowi Stramskiemu udzielono na jego prośbę de    Michał Maćków dla pola naftowego „Maćków“ na pg. lk.

praes 29 lipca 1919 ogólne pozwolenie do poszukiwań górniczych    594    2    w gminie kat. Mraźnica, powiat polityczny Drohobycz,

na cały okręg Urzędu górniczego w Drohobyczu, oraz zatwier-    Towarzystwo Akc. Rafineryi olejów mineralnych dla pola

Galicyjskie Karpackie Towarzystwo naftowe i Francuskie Karpackie Towarzystwo naftowe dla pola naftowego „Iliasow“ na pg. lk. 1584/1 w gminie kat. Tustanowice, powiat polityczny Drohobycz.

dzono na tej podstawie 33 wyłączności górniczych w gminie naftowego „Stanisław“ na pg. lik. 809/2 i 813 1 w gminie kat. kat. Hubicze, powiat polityczny Drohobycz.    Borysław.

Na prośbę Spółki naftowej z odp. p. „Angela“ przedłużono termin, do rozpoczęcia wiercenia' otworów świdrowych Nr. I. i II. na kopalni nafty „Hakki Pasza“ w Mraźnicy do 1 marca 1920.

Joahim Köstenbaum dla pola naftowego „Mariszka“ na pg. lik. 2490/1 i 2499 2 w gminie kat. Opaka, powiat polityczny Drohobycz.

Premier naftowa Spółka z ogr. p. dla pól naftowych „Stateland Północ I. i II.“; „Stateland III.“, „Stateland Południe I. i II.“ „Stateland Środek II.“ w gminie kat. Tustanowice, powiat polityczny Drohobycz.

Herman Dienstag i Anna Dienstag dla pola naftowego „Mischke V.“ na pg. lik. 2492 i 2493 w gminie kat. Borysław, powiat polityczny Drohobycz.

Herman Bloch dla pola naftowego „Zieliński“ na pg. lik. 2030, 2031, 2032, 20401, 2041, 2042, 2043, 2044 i 2048 1 w Tustanowicach powiat polityczny Drohobycz.

Salomon Hersch Pollak i Mojżesz Wiksel dla pól naftowych „Wiksel“ na pg. lk. 166/2, „Morgentau“ na pg. lik. 161, 162/2, 164 2, 163/3, „Hoover“ na pg. lik- 168/6, „Jadwin“ na pg. lk. 157, „Clemencau“ na pg. lk- 162/1 i części pg. lk. 164/1 i „Dowbór-Muśnicki“ na pg. lik. 155, 156, 163, 190 część, 164/1 i pb. lk. 129 w Mraźnicy.

Dr. Jakób Heilmann i Joachim Köstenbaum dla pól ftowych „Irenka“ na części pg. lk. 6116/1, „Adela“ na części pg. lk. 6116 1 i „Róża“ również na części .ej pai’celi w Uryczu powiat polityczny Drohobycz.

Joachim Köstenbaum dla pól naftowych „Zyta“ na części pg. lk. 6063 i „Hungarya“ na części tej samej parceli w Uryczu powiat polityczny Stryj.

Dr- Jakób Heilmann dla pól naftowych „Dr. Heilmann I. do VIII.“ na pg. lik. 2768, 2769, 2770, 2771, 2772, 2773, 2774, 2775 w gminie kat. Uryczu, powiat polityczny Stryj.

Majer Lifschiitz i Józef Miernik dla pól naftowych „Zieliński I.“ na pg. lk. 1029/3 i „Zieliński II.“ na pg. lk. 1029/4 w gminie kat. Borysław, powiat polityczny Drohobycz.

Szymon Winter dla pola naftowego „Zieliński III.“ na pg. lk. 1030/2 w gminie kat. Borysław, powiat polityczny Drohobycz.

Majer Glanzmann dla pola naftowego „Zieliński IV.“ na pg. lk. 1027 2 w gminie kat. Borysław, powiat polityczny Drohobycz.

Na prośbę Towarzystwa Akc. dla przemysłu naftowego „Schodnica“ przedłużono termin do rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. I. kopalni nafty „Landesberger“ wr Borysławiu do 1 stycznia 1920, zaś otworu świdrowego Nr. II. do 1 września 1920.

Firma „Motor Investors Associaton Spółka z ogr. p.“ nabyła kopalnię nafty „Mailand“ na terenie parc. lik. 347, 799, 349, 356/1, 341, 340, 834, 344/2, 339, 338/1, 357 i 797 w Mraźnicy przyczem przedłużono termin rozpoczęcia wiercenia otworów świdrowych Nr. I. do VII. na tej kopalni do dnia 1 sierpnia 1920.

Galicyjskie Akc Towarzystwo naftowe „Galicia“ zawia- . domiło, że z końcem lipca 1919 wystąpiły silniejsze gazy na kopalni nafty „Zofia II.“, które w ilości około 20 m⁸ na minutę pobiera się od 31 lipca 1919 za pomocą ekshaustora z otworu świdrowego „Zofia L“.

Premier naftowa Spółka z ogr. por. zgłasza zamiar założenia otworów świdrowych „Homotówka Nr. V. i VI.“ tudzież dołu szlamowego, kotłowni i kuźni na parc. lk. 1438/2 w Rypnem.

na-

Tadeusz Chłapowski pismem z daty 7 sierpnia 1919 zawiadamia, że szyb Nr. II. na kopalni nafty „Karla“ w Borysławiu dowiercił się w głębokości 1298 m — ropy, w ilości około 4 wagonów dziennie.

Zgłoszone przez Leę z Semannów Glanzmann; Szymona Wintera, Majera Glanzmann, do rąk pełnomocnika Dr. Aleksandra Bergwerka podjęcie ruchu kopalni oleju skalnego pod godłem „Wilson“ (przedtem Matejko) na terenie pg. lik. 1030/2, 1032, 1029/3, 1029/4, 1027/2 w Borysławiu — po uregulowaniu praw własności spornych parcel, gr. lik. 1029 3 i 1029/4 w Bo-z*ysławiu przyjęto do wiadomości urzędowej z tern, że wiercenie zgłoszonego otworu świdrowego Nr. I. należy rozpocząć do dnia 1 stycznia 1920.

Spółka z ogr. p. „Société des pétroles de Wańkowa“ zgłosiła zamiar założenia szybu Nr. 71 na parc. lk. 1/2, Nr. 12 na parc. lk. 317 — Nr. 13 na parc. lk. 314 w Brelikowie oraz szybu Nr. 10 na pg. lk. 2464 w Deszczowałem.

Na prośbę Dr Witolda Wittiga udzielono przedłużenie terminu do rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. II. na kopalni nafty „Maryna“ w Borysławiu — do 1 lipca 1920. .

Lea z Seemannów Glanzmann dla pola naftowego „Zieliński V.“ na pg. lk. 1032 w gminie kat. Borysław, powiat polityczny Drohobycz.

Herman Ornstein dla pól naftowych „Herman I. do IX.“ w gminie kat. Stebnik; powjat polityczny Dobromil.

Zgłoszone przez Jana Lenartowicza założenie dalszych dwóch otworów świdrowych na pg. lk. 417, 418, 419, 420 1 420/2 na kopalni nafty „Goldhammer“ w Mraźnicy przyjęto ,do wiadomości urzędowej.

Podania o wydanie poświadczeń i zatwierdzenie planów sytuacyjnych dla mających się utworzyć pól naftowych wnieśli :

Dr. Władysław Kornafel dla pól naftowych „Zofia I.“ do bud. bk. 433/7 w gminie kat. Tustanowiee, powiat polityczny „Zofia V.“ na pg. lik. 3099/1, 3100/2. 3101/2, 3102/2 i 3106/3 Drohobycz, w gminie kat. Skorodne, powiat polityczny Lisko.

Jadwiga z Szemelowskich lir. Russocka, właścicielka dóbr w Ustyanowej o wydanie poświadczeń dla pól naftowych na terenie gminy kat. Ustyanowa, powiat polityczny Lisko.

Towarzystwo Akc. dla przemysłu naftowego i woskowego „Borysław“ w Borysławiu dla pola naftowego „Offe“ na parc.

Wykaz produkcji i tłoczeń ropy w drohobyckim okręgu górniczym za sierpień 1919 r.

(Zestawienie ogólne).

Miejscowość

Produkcya

Opał

Manko

Odtłoczono

w tonach

Tustanowiee . Borysław . . Mrażnica 1.

22.857

27.711

9.068

734

1.569

38

3-389

1.499

459

19.660

24.201

8.620

Razem . .

59.636

2.341

5.347

52.481

Mrażnica II. . Urycz .... Kropiwnik . . Strzelbice . . Dolina .... Opaka .... Rajskie . . . Ropienka . . Wańkowa . . Paszowa . . . Ustrzyki dolne Polana . . .

189

788

153

83

126

1.513

65

16

18'¹

25-3

29 •>

20-5

3-‘<

0-5

0-3*)

21

50

45

136

761

102

96

9*)

Razem . .

62.569

2.438

5.467

53.585

*) Z zapasu z poprzednich miesięcy.

sierpień 1919 r.

Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego okręgu górniczego za

(Zestawienie szczegółowe).

Uprawnieni do wydobywania

Nazwa

kopalni

Gmina

Zapas

ropy

z początk. miesiąca

Miesięczna pro-dukcya

Zużyto na opał

Oddano do przedsiębiorstwa transportowo-magazynowego (Opiag)

Wyekspe-

dyowano

Zapas

ropy

z końcem miesiąca

w cetnarach metrycznych

1    Austr. akc. Tow. dla przem. naft. .

2

V    »    V.    V    V    V

3    Skarb państwa austr.¹) . . . ■

4    Wschodnio-karpacka Ska naft.

5    Tow. naft. „Bitków“.....

6    Akc. Tow. dla przem. olejów miner.¹

7    Adela Goldowa.......

8    Krakowsko-bitkowska Ska naft. ²)

9    Juliusz Haevecker²) . . . - .

10    Spółka naftowa „Sołotwina“ .    .

11    Wschodnio-galic. Ska naft. . . .

12

13

„O pi ag“ „Dział“ „Austrya“ „Stella“ „Kiernica“ i „Polaska' „Stefan“ „N. Gold“ „Tepege“ „Ropex“ „Viribus“ „Oliga“ „Compes“ „Oliga III.“

„Bitków“

58.005

3.055

8.309

8.309

13.949

56.928

50

Pasieczna

91

105

638

50

499

230

105

1.335

876

626

1.585

623

1.470

771

166

332

1.062

1.637

14    Leisor Griffel²) . ”

15    M. Pfeffel i Ska¹)

16    Robert Rudolf¹) .

25 „Kosmacka ropa“ Ska z o. p.³) .

24

Pniów

„Bitumen“

„Maurycy“

„Kałusz“ Kałusz „    Słoboda rungurska

5)

„Premier“

»

„Kosm. ropa“

Kosmacz

Razem

22

252

22

252

53

73

146

62.175

699

49

392

(M àO

11

18

118

392

316

150

1.535

78    9.817    14.770    12.679

Zestawienie produkcyi gazów za miesiąc sierpień 1919 r.

GMINA

1.

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

Popiele

Razem

Ilość otworów będących to w ruchu (wiercenie, tłokowanie, instrumentacya)

135

146

32

317

Tlosć produkujących gaz

otworów

świdrowych

Przeciętna miesięczna produkcja gazu

mniej

ć otworów świdrowych produkujących

więcej

będących • w ruchu

73

68

12

153

. I całkowicie za-• stanowionych

F¹ KAŻE M

na 1 minutę w m:i

na jeden otwór : będący w ruchu !

na jeden otwór J produkujący gaz

a»

II

niż przeciętna ilość gazu

niż podwójna przeciętna ilość gazu

6.

7.

8.

9.

o

rH

▼H

rH

w a z v a : JJ

UWAGA

13.

OD

rH

201-55    1-487 2-760

49

27    25    101

Otwory produkujące największą ilość gazu:

C-

w'

to

226-68    1-552 3-333

98-80    3 087 8*233

45    198    527 03    1-663 2-661

52

102

17    16    85

Tustanowice:

Margary Grace . . 13*00 ni3 Tadeusz II.

Bukowiee XXVI.

. . 10-00 »

Borysław :

i Nafta Nr. 30 .

12 Olex III. . .

Olex II. .    .    .

jj Blochówka II.

Mraźnica:

48    48    198

9-87

. . 20-00. » .    .    15-70    »

.    I2-0U    >

. n-84 »

Gottfried I.

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.

Polski przemysł naftowy w rozrachunku z Austrją. oraz z tytułu należytości „powierzchniowych i szy-Pojawiła się w druku (jako rękopis) rzecz nader bowych“ przechodzą na rząd polski w zupełności, ciekawa, która obecnie wskutek odzyskania terenów    Do zasadniczych obowiązków rządu austryja-

zobowiązaniach.

naftowych w Borysławiu i Tustanowicach stała się ckiego należy zwrot zajętych objektów „in natura“, bardzo aktualną. Z rozprawy obszernej, którą p. dr. lub w razie niemożności zapłacenie ich wartości obe-Kohl dyrektor Towarzystwa „Polska Nafta“ przedłożył cnej i odszkodowanie za używanie. Co do przedsię-do użytku Biura prac kongresowych, dowiadujemy biorstw, które są własnością obcych towarzystw, to się o roszczeniach, do jakich ze względu na przemysł następuje rozliczenie pomiędzy rządem austryjackim naftowy uprawnioną jest Polska w odniesieniu do a towarzystwami obcemi. Następnie rozliczenie po-zlikwidowanej już byłej Austrji i o naszych wobec niej między towarzystwem a rządem polskim od dnia

1 listopada 1918 r. t. j. od dnia objęcia przedsiębior-

Autor podzielił obszerną pracę, opartą na datach stwa przez władze polskie, znanych z praktyki, na opinjach ustalonych w prze-    Pretensje nasze stanowią również zaległości

na

myślę naftowym oraz na informacjach źródłowych austro-węg. ministerstwa wojny za ropę zajętą na grup siedm, w których roztrząsa kolejno przed- rzecz państwa. Wierzytelności tej przeciwstawi austro-mioty i uprawnienia, będące dotąd własnością rzą- węg. ministerstwo wojny wartość zapasów inwenta-dową austryjacką, przedsiębiorstwa i przedmioty pry- rza, stanowiących własność tegoż, a zajętych dnia watne, zajęte na rzecz państwa, zaległości rządu 1 listopada 1918 r. przez nasze władze, austryjackiego (ministerstwo robót publicznych, austro-    Naszą wierzytelność oceniać będziemy jako bez-

Trudno dziś także skontrolować jakie zyski czerpał rząd austryjacki, nabywając po cenie przez

węgierskie ministerstwo wojny) szkody wojenne, pośrednią, w którą wchodzą spalone w r. 1915 przez likwidacya nadzoru państwowego austryjackiego nad rosyjskie wojska zapasy ropy i szyby w zagłębiu kapitałem państw koalicji. Za zasadę w tych oblicze- Borysławsko-Tustanowickiem oraz Sołotwińsko-Na-niach przyjęte zostało, że wartość objektów powinna dwórniańskiem. Pośrednie szkody polegają na skutkach być braną w rachubę z uwzględnieniem rzeczywistych wojennych, które odbiły się na całym przemyśle wo-kosztów, więc ma być ustalona według szacunkowego jennym, wskutek czego przemysł naftowy nie mógł ocenienia w chwili faktycznego przejęcia władzy pań- się rozwinąć, stwowej, a w ślad zatem objęcia w posiadanie danego objektu przez rząd polski.

Rząd przydzielał ropę rafinerjom po cenach przez siebie ustalonych według pewnego klucza. Ministerstwo robót publicznych przydzielało 25°/o ogól-stały okres czasu przejmuje na siebie rząd polski,' nej produkcji, à ministerstwo wojny rafinerji Lima jako nowy właściciel gruntów.    nowskiej około 13°/o ogólnej produkcji, a więc około

Uprawnienia w zastrzeżonych kontraktami rzą- 40°/₀ produkcji musiało być dostarczone po cenach dowych udziałach „Brutto“ (zwykle 16 do 20 procent), niestosunkowo niskich. Jako poniesioną szkodę ró-

Z tytułu objęcia t. zw. terenów rządowych uza- siebie oznaczonej surowiec, a sprzedając go drogo sadnić możemy roszczenia o zwrot pobranych przez państwu niemieckiemu i Szwajcarji. rząd austryjacki sum od kontrahentów tytułem opłaty jednorazowej za odstąpienie im praw naftowych na 20 lat. Utrzymanie stosunku dzierżawnego na pozo-

¹

Hütte j. str. 381 wyd. 22.

²

) Ruch czasowo wstrzymany. — ²) Ruch wstrzymany. — ³) Nie przedłożono dat. - ²) Manko 0-6 q.

Ilość zatrudnionych robotników : 405.

Ilość otworów wiertniczych : 138, z czego w wierceniu : 4, w tłokowaniu : 4, zapomocą inżekt : 3, w pompowaniu : 45, samopłyn. : 15, w montowaniu: 4, czasowo zastanowionych : 63.

3,000.000

132.000

. „    17,000.000

570.000 „ 48,000.000 „    5,600.000

2,465.000

137,000.000

8,500.000

K.

wnież uważać należy zwlekanie wielomiesięczne z wypłatą należytości za ropę, gdyż odsetki same obliczone za okresy kilkomiesięczne wynoszą krocie.

Nadzór państwowy przedsiębiorstw francuskich, belgijskich, angielskich i amerykańskich obejmuje oczywiście rząd polski.

Musi być również zestawiony kapitał niemiecki, ulokowany w przemyśle naftowym. Kapitał ten zajmuje obecnie pierwsze miejsce w polskim przemyśle naftowym, wybiwszy się swą gorączkową zapobiegliwością w tej mierze ponad kapitały koalicyjne (francuski, belgijski, angielski i amerykański).

Pomijamy dla braku miejsca szczegóły obliczeń i przechodzimy wprost do zestawienia.

Zestawienie ogólne naszych roszczeń i zobowiązań w stosunku do masy likwidacyjnej Austrji tak się przedstawia :

Zobowiązania nasze:

1.    Odbenzyniarnia w Drohobyczu . K 15,000.000

2.    Kopalnie rządowe w Tustanowicach „

3.    Kopalnie rządowe w Bitkowie . . „

4.    Rurociąg Drohobycz-Chyrów . . „    1,080.000

5.    Rafinerja w Limanowej . . .

Razem . K 36,212.000 Natomiast roszczenia nasze:

1.    Zwrot opłat za tereny rządowe . K

2.    Za cysterny i beczki......

3.    Za spalone zbiorniki......

4.    Za ropę dla odbenzyniarni dla Li

manowej i za produkty ....

5.    Za bezpośrednie szkody wojenne .

6.    Za pośrednie szkody wojenne . .

Razem . K 234,320.000 Co po odtrąceniu zobowiązań daje sumę naszych roszczeń około 200 miljonów koron.

Inż. Zdzisław Kamiński.

Wiedza Techniczna. Pod tym tytułem ukazał się w Poznaniu 1-szy zeszyt miesięcznika wielkopolskich wojsk technicznych, którego okazałe wydanie, ozdobione ilustracjami i treść umiejętnie dobrana jaknaj-lepsze robią wrażenie. Ale nie na tern polega główne znaczenie tego miesięcznika. Witamy w nim bowiem z radością daleko ważniejszy objaw t. j. dążenie do wprowadzenia w szeregu naszej armji i pewnych duchowych kierunków, przez co uczyniono krok naprzód nie tylko ku podniesieniu wojskowej wiedzy, ale i ku wprowadzeniu w sfery wojskowe obywatelskiego pierwiastka zrozumienia najważniejszych potrzeb narodu i postulatów wiedzy. W tym duchu zredagowany też jest 1-szy numer omawianego pisma, w którem obok artykułów o podkładzie naukowym („Bogactwa Górnego Śląska“, „Znaczenie sygnalizacji optycznej w nowoczesnej wojnie“, „Silniki dwusuwowe“) znajdujemy i kwestje zarówno dla wojska jak i dla całej Rzptej aktualne („O polską Akademję wojskowo-inży-nieryjną“), obok których zamieszczono szereg pożytecznych wiadomości i osobny dział literacki, wprowadzający słusznie w ramy miesięcznika pierwiastki piękna.

Należałoby sobie jedynie życzyć, aby jak tego pragnie Redakcja „Wiedzy Technicznej“ w swem słowie wstępnem „wielkopolska“ odrębność pisma została usuniętą na korzyść „polskich“ wojsk technicznych.

Czasopismo Techniczne. Lwów 25 września 1919. Treść numeru 18-go: Inż. A. W. Krüger: Z dziedziny nawierzchni dróg żelaznych. — Sprawy publiczne. = Inż. M. Nestorowicz: Jeszcze słów kilka o tymczasowym zarządzie drogami kołowemi. — Wiadomości z literatury technicznej. — Recenzje i krytyki. Przegląd czasopism. — Sprawy bieżące. — Sprawy Towarzystwa.

Rozporządzenia i mianowania.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w przedmiocie zniesienia Małopolskiego Oddziału Górniczego Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu w Krakowie.

Art. 1. Ustanowiony rozporządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 maja 1919 r. („Monitor Polski“ Nr. 108), Małopolski Oddział Górniczy Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu w Krakowie przestaje istnieć z dniem 1 października 1919 r.

Art. 2. Z powyższym dniem wszystkie agendy tego Oddziału przechodzą na Starostwo Górnicze w Krakowie z wyłączeniem spraw, zastrzeżonych obowiązującemi ustawami Ministerstwu oraz spraw, odnoszących się do ustanawiania cen za węgiel i do przydziału węgla.

Art. 3. Inspektorat węglowy w Krakowie podlega, począwszy od 1 października 1919 r., bezpośrednio Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

Art. 4. Gwarectwo „Brzeszcze“ przechodzi z dniem 1 października 1919 r„ pod naczelny zarząd Sekcyi Górniczo-Hutniczej Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

Minister Przemysłu i Handlu :

(—) ./. Szczeniowski.

Szef Sekcyi:

(—) Świętochowski.

Warszawa, dnia 13 września 1910 r.

Kierownictwo Starostwa Górniczego w Krakowie powierzył Minister Przemysłu i Handlu naczelnikowi Wydziału, Inżynierowi Drowi Antoniemu Meyerowi.

Postanowienie.

Ministrów Przemysłu i Handlu oraz Skarbu w przedmiocie zatwierdzenia Statutu Spółki Akcyjnej pod firmą : „Spółka Akcyjna przemysłu naftowego i gazów ziemnych“.

Na zasadzie art. 1 Ustawy z dnia 29-go kwietnia 1919 r., o zatwierdzeniu i zmianie Statutów spółek akcyjnych uzyskała powyższa firma zatwierdzenie Ministrów Skarbu, Przemysłu i Handlu zatwierdzenie swego statutu, którego pełne brzmienie podaje „Monitor Polski“ w numerze 207 z dnia 15 września b. r. Siedzibą Spółki jest Lwów. Kapitał akc. wynosi 25,000.000 K.

Przepisy

O składaniu zgłoszeń, wzorów rysunkowych i modeli, wydane przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej na mocy Dekretu o ochronie wzorów rysunkowych i modeli z dnia 4 lutego 1919 r., ogłasza „Monitor Polski“ w numerze 210 i 211 z dnia 18 i 19 września b. r.

Rozporządzenie

Ministrów Przemysłu i Handlu, Skarbu, Aprowizacyi, Rolnictwa i Dóbr Państwowych w przedmiocie wywozu towarów za granicę, przywozu z zagranicy i przewozu tranzytowego.

1. Przy przywozie.

ma-

oraz

za-

(—) L. Biliński.

Na wniosek Państwowej Komisyi Przywozu i Wywozu i na zasadzie artykułu 2-go Dekretu o wywozie towarów za granicę, przywozie z zagranicy i przewozie tranzytowym z dnia 7 lutego 1919 r. zarządza się : Urzędy cełne winny aż do odwołania odprawiać bez osobnego pozwolenia Państwowej Komisyi Przywozu i Wywozu, względnie polecenia Ministerstwa Skarbu, następujące towary :

1)    Broń, amunicya i inne przedmioty uzbrojenia i wyekwipowania wojska, będące własnością lub przesyłane dla Polskich Władz Wojskowych na zlecenie Ministerstwa Spraw Wojskowych.

2)    Posyłki pocztowe z artykułami żywności, wagi do 5 kg.

3)    Surowce : węgiel, koks, kreda zwykła i szlamowana, kaolina, potaż i skały naturalne dla hut szklanych, boraks, celluloïd surowy, guma i kauczuk, piasek krzemowy, drzewo korkowe.

4)    Surowce i półfabrykaty metalowe : miedź, glin, nikiel4 ołów, cyna, wolfram, rtęć, bizmut metaliczny, żelazo - mangan, żelazo-krzem (ferrosilicium), ruda, wszelka stal narzędziowa.

5)    Surowce włókiennicze : wełna, bawełna, surowiec jedwabny, juta, konopie, len, odpadki wełniane, bawełniane, jedwabne, konopne i lniane.

6)    Artykuły techniczne : pasy skórzane, parciane, wielbłądzie, pasy Balata, sita bronzowe i filce dla papierni, tkaniny filtracyjne, lonty i kapiszony dla górnictwa, węże gumowe, parciane, artykuły techniczne kauczukowe, automatyczne aparaty do gaszenia ognia, tarcze szmerglowe i karborundowe, papier szmerglowy i szklany, szmergiel i karborund w proszku, tygle grafitowe, wyroby z drzewa korkowego, gaza jedwabna młynarska.

7)    Artykuły elekrotechniczne : artykuły do instalacyi elektrycznych (z wyjątkiem żyrandoli, lamp, kloszy), żarówki elektryczne, latarki elektryczne, kable, druty izolowane.

8)    Wyroby metalowe: ręczne narzędzia warsztatowe (oprócz młotów, pilników, siekier, toporów i oskarów), okucia rymarskie żelazne, igły zwyczajne i agrafki, sprzączki, skówki do lasek, haftki, części stalowe do parasoli, noże i nożyce dla celów technicznych i przemysłowych

9)    Instrumenty i artykuły precezyjne: instrumenty chirurgiczne, ortopedyczne i dentystyczne, szkła optyczne bez opraw, przyrządy meteorologiczne, instrumenty i przyrządy fizyczne i matematyczne, sprawdziany miar, zegarki stalowe i niklowe, części mechanizmów zegarkowych i instrumenty dla zegarmi-strzowstwa.

10)    Artykuły chemiczne : octan ołowiu, farby anilinowe, drukarskie i litograficzne, formalina, fosfor, kwas mleczny, kwas szczawiowy, arszenik czerwony, chlorek borowy, półtorachlorek żelaza, aceton, benzol, naftalina, siarczan węgla, anilina.

11)    Wszelkie artykuły lecznicze, farmaceutyczne i środki trujące za zaświadczeniami Ministerstwa Zdrowia Publicznego, oprócz roślin używanych w lecznictwie.

12)    Artykuły opatrunkowe.

13)    Artykuły biurowe : taśmy i kalki do maszyn do pisania, ołówki, papier woskowy do aparatów kopiowych, szyny do liczenia (arytmometry) i do kopiowania.

14)    Artykuły fotograficzne : objektywy, części kamer, kasetki na klisze, klisze, papier fotograficzny światłoczuły, preparaty chemiczne do fotografowania.

15)    Artykuły pierwszej potrzeby : tkaniny wszelkie wełniane, półwełniane, perkal surowy, biały i drukowany, made-polam, płótno bawełniane białe i kolorowe, płótno lniane (po-

wyższe materyały dopuszczone będą w sztukach gładkich, nie haftowanych i bez wszelkich ozdób), płótno brezentowe i impregnowane, obówie skórzane, mydło oprócz toaletowego, zapałki, herbata, kawa, kakao w ziarnie, ryż, mleko skondensowane, śledzie, oliwa, cytryny.

Przewóz artykułów wyszczególnionych w rozdziale L, z wyjątkiem wymienionych w punkcie 1 i 2 niniejszego rozdziału, dozwala się tylko osobom uprawnionym do handlu na obszarze państwa polskiego. W tym celu należy Urzędom celnym przedłożyć przy odprawie dowód uprawnienia.

II. przy przywozie i wywozie.

16) Wszelkie towary z wyjątkiem artykułów spożywczych i monopolowych, przewożone w małych ilościach przez mieszkańców pogranicza na własny użytek.

Ili. Przy przywozie, przewozie tranzytowym i wywozie.

17)    Dzienniki, czasopisma, nuty i książki.

18)    Przedmioty służące do użytku uwierzytelnionych stępców obcych państw.

19)    Wzory i próbki towarów, nie nadające się do innego użytku, z wyjątkiem artykułów spożywczych i przedmiotów monopolów państwowych

20)    Przedmioty codziennej potrzeby, które podróżni wiozą ze sobą do własnego użytku podczas podróży, lub do wykonywania swego zawodu.

21)    Wyi’oby tytoniowe wiezione przez podróżnych w ilości 25 cygar, albo 100 papierosów, albo 100 gr. tytoniu na osobę.

22)    Używane przedmioty urządzenia domowego, odzież, bielizna, pościel, należące do osób przesiedlających się.

23)    Wagony kolejowe, należące do pi’zedsiębiorstw przewozowych wraz z przedmiotami, służącemi do ich urządzenia lub potrzebnemi do utrzymania ich w ruchu, jako też w ruchu pogranicznym, wszelkie inne środki przewozowe, oraz zwierzęta wierzchowe, pociągowe i juczne wraz z uprzężą, okryciem i przeznaczoną dla nich paszą, jeżeli nie ulega wątpliwości, że podróży nie przedsięwzięto w celu obejścia zakazu przywozu, wywozu lub przewozu tranzytowego.

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Równocześnie tracą moc obowiązującą rozporządzenia z 15 maja 1919 r. („Monitor Polski“ Nr. 146) i z 27 czerwca 1919 r. („Monitor Polski“ Nr. 145).

Minister Przemysłu i Handlu :

(—) J. Szczeniowski.

Minister Skarbu :

Minister Aprowizacyi :

(—) Antoni Minkiewicz. Minister Rolnictwa i Dóbr Państwowych .

w. z.

(—) Z. Chmielewski-Przewodniczący Komisyi :

(—) WŁ Rawicz-Szczerbo. Warszawa, dnia 10 września 1919 r.

Minister Przemysłu i Handln zamianował inżynierów: Apolinarego Negrusza i Emila Czerlunczakiewicza starszymi radcami górniczymi, Henryka Friedberga, Dra Aleksandra Markiewicza, Antoniego Okołowicza i Zygmunta Malawskiego radcami górniczymi, Dra Jana Hołuba i Zygmunta Wasyliszyna starszymi komisarzami górniczymi i oficyała Ignacego Włodka adjunktem.

Wiadomości bieżące.

Polska nafta. Pod tą nazwą zorganizowało się w Warszawie przed kilkunastu dniami Tow. akc., które obrało sobie za cel współpracę i inicjatywę w kierunku systematycznego unarodowienia naszego przemysłu naftowego.

Kapitał akcyjny wynosi pięć miljonów marek i będzie niebawem podwyższony do podwójnej wysokości. 65% akcji musi na zawsze pozostać, w myśl przepisów statutu, w ręku Polaków. Założycielami Tow. są: Gal. Bank Przemysłowy, Gal. Ziemski Bank Kredytowy, dr. Ernest Adam, dr. Alfred Halban, dr. Alfred Kohl. ks. Marja Lubomirska, dr. Zdzisław

Słuszkiewicz. Prezesem Rady Nadzorczej jest dr. Zdzisław Słuszkiewicz; dyrekcję stanowią: dr. Alfred Kolii i dr. Stanisław Łęcki. Siedzibą Centrali jest Warszawa; pierwsza filja powstała we Lwowie, następnie będą założone w Borysławiu i Krośnie. Nadto nawiązało Tow. stosunki z odpowiedniemi centralami w państwach sojuszniczych, celem stworzenia w ich stolicach, znajdujących dotąd austrjackiego gospodarza naszej nafty — pożądanych ognisk naszej pracy. Biura T-wa będą się mieściły w warszawskim Banku Przemysłowym.

Kolej elektryczna z Zagłębia Dąbrowskiego do Kro-

kowa. W przemysłowych sferach Zagłębia Dąbrów- wynosiła 1,199.000 t), z czego przypada na Steaua skiego powstał projekt połączenia Zagłębia z Krako- Romana 146 186 t, na Astra Romana 131.451 t, a na wem, który stałby się ośrodkiem przemysłowego Romano-Americana 92.807 1. życia Zagłębia, jako siedziba biur i władz górniczych i przemysłowych. Projekt ten zyskał sobie wielu „The Petroleum World“ odkryto występowanie oleju zwolenników podobno także i w sferach Ministerstwa skalnego na zachodniem wybrzeżu jeziora Bajkal-Przemysłu i Handlu. Z bliższych szczegółów projektu skiego, szczególnie wzdłuż rzeki Okha, zaś „Le Soir“ podają na razie budowę wielkiej elektrowni, która podaje, że w znanych już dawno warstwach bitu-powstać by miała w Jazowsku, a do której popędu micznych w połudn.-zachodniej Francji (départ. Landes) stwierdzono w tamtejszych studniach występo-

Nowe odkrycia oleju skalnego. Według doniesienia

wyzyskanoby siłę wodną Dunajca.

Wytwóczość ropy w Rumunji wyniosła w I. pół- wanie oleju skalnego, roczu 1919 r. 527.000 t (roczna wytwórczość r. 1918

Światowa produkcja ropy w latach 1913 do 1918 przedstawia się według zestawienia Niemieckiego Naftowego Tow. Akc. w następujący sposób:

Rok:

Stany Zjednoczone

Rosja.....

Rumun ja    ....

Galicja.....

Meksyk.....

Indje niderlandzkie Indje angielskie

Japonia.....

Pozostałe kraje . .

1913

1914

1915

1916

1917

1918

33,132.295

9,139123

1,885.619

1,068.166

3,686.175

1,534.223

1,038.850

258.934

484.752

35,436.773

9,019.966

1,783.947

876.634

3,858.810

1,034.402

1,066.667

365.117

686.924

35,655.129

9,402.120

1,673.145

759.167

4,939.192

1,674.553

1,069.256

416.161

711.302

39,701.000

9,932.017

1,432.296

895.590

5,611.504

1,756.674

1,097.198

389.644

812.532

46,179.183

4,676.500

1,242.381

772.946

10,000.000

44,127.790 8,700.460 510.456 806.980 8,242.565 1,768.391    1,800.000

1,128.300    1,150.000

394,655    400.000

1,075.758    1.200.000

Razem . 52,228.137    54,720.241    56,300.025    61,628.454    66,755.364    67,421.010

Po zamknięciu numeru.

Z Akademji Górniczej w Krakowie.

W ostatniej chwili otrzymujemy z Dziekanatu cowań wyrażała się liczoami całkowiteini od 0 do 10. Akademji Górniczej w Krakowie następujący komu- przyczem liczba 10 odpowiadała zupełnemu i popra-nikat, który zmuszeni jesteśmy z powodu braku wnemu wykonaniu zadania.

miejsca podać o tyle w streszczeniu, że opuszczamy    W niedzielę d. 12 października odbył Wydział

imienny wykaz przyjętych do Akademji słuchaczów długo trwające posiedzenie, na ktorem gruntownie i tematy matematycznych zadań.

W dniach 2, 3, 4, 6, 7 i 8 października b. r. odbyły się wpisy zgłoszeń osobistych kandydatów. łości. Wynikiem obrad było ustalenie imiennego wy-Zgłoszeń było 138, z czego przypada 57 na katego- kazu definitywnie przyjętych słuchaczów, ryę pierwszą (zob. Czasopismo Górniczo - hutnicze    Pozostałych nieprzyjętych 30 kandydatów usta-

Sierpień 1919, str. 192), 34 na kategoryę drugą, re- wiono w szereg w tym celu, by można ich kolejno szta na kategoryę trzecią. Wobec tego, że ilość zgła- powoływać we wypadku oświadczenia któregokolwiek szających się z kategoryi I i Ii-ej przekroczyła liczbę z powyższych 80-ciu, że rezygnuje z Akademji Gór-80, przeto Dziekanat Akademji zarządził konkursowy niczej.

egzamin wstępny, do którego zgłosiło się tylko 107    Wpisy końcowe dla przyjętych odbyły się

kandydatów, nadto 3 było od egzaminu zwolnionych w dniach 13 i 14 października b. r.

zasadzie przedłożonych świadectw kollokwialnych    w końcu nadmienić wypada z prawdziwą wdzię-

względnie egzaminów państwowych z matematyki cznością i uznaniem, że wykonanie wszystkich dru-i fizyki.    ków do wpisów, jak tabel, kart i książeczek legity

macyjnych, przyjęło Towarzystwo „Tewuge», które

Redakcya.

zbadano wyniki zadań, uwzględniano służbę wojskową kandydatów, ich wiek i datę świadectwa dojrza-

na

W dniu 9 października odbył się egzamin z fizyki pisemny na temat: Opisać jakiekolwiek zjawisko wydrukowało też dla Akademji Górniczej broszurkę fizyczne i przyrząd mający związek z górnictwem. Pt: „Skład grona nauczycielskiego i spis wykładów W dniu 10 października br. był pisemny egzamin lia półrocze zimowe roku szkolnego 1919/20“. z matematyki na temat, obejmujący cztery bardzo    Dziekan Akademji Górniczej

elementarne zagadnienia. Ocena każdego z wyprą-    Dr. A. Hoborski.

Ze względu na ograniczony nakład należy już zamawiać wydawany staraniem Związku

Górników i Hutników Polskich

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Adres wydawnictwa : TEWUGE — Kraków, ul. Jagiellońska L. 5.

CCS

ALFRED R. TOMALA

BIURO GÓRNICZO- I HUTNICZO-TECHNICZNE

CIESZYN

Adres telegraficzny: Tomala, Cieszyn,

CIESZYN

Sprzedaż wszelkich w górniczo- i hutniczo-technicznych i chemicznych zakładach potrzebnych maszyn, urządzeń przewozowych i wyciągowych, chłodnic kominowych, kondenzacyi, wiertarek, wentylatorów i innych artykułów technicznych

Dostarcza:

fi

fi

Dostarcza :

jako przedstawicielstwo zachodnio-cze-skich fabryk kaolinowych i szamotowych w Pradze (fabryki w Horni, Briza, Zliw, Wielkie Opatowice, Kasniów, Trze-mośnia) — wszelkiego rodzaju

cegłą ogniotrwałą.

Jako specjalność:

piece hutnicze i przemysłowe

patentu Siemensa — t. j.

piece Siemens-Martinowskie

Cegły sylikowe i dinasowe marki STEEL i IXX.

Wysoko ogniotrwałe cegły szamotowe. Wysoko ogniotrwałe gliny.

1078

do stalowni, piece do walcowni, piece kuzienne, piece żarowe, piece podziemne, generatory szachtowe i generatory z obrotowym rusztem. — Najmniejsze zużycie węgla. - Mnóstwo wykonanych urządzeń. ===== Największa wydajność. =====

WUT“

GALICYJSKIE KARPACKIE ^ NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

=3E

Biuro centralne : Wiedeń L, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

1007

maryampolskim.

| FABRYKA MASZYN WAGONÓW ej

M*

I L. ZIELENIEWSKI É

k W KRAKOWIE, LWOWIE i SANOKU i

TOWARZYSTWO AKCYJNE.

ti ROK ŻAŁOŻENIA 1804.    ■■ ■=====

fcj

|jj    Oddział I. Budowa maszyn:

Vy Magazyny parowe, pompy, maszyny wodociągowe, V»    kompresory i t. p.

b    Oddział II. Kołlarnia:

(3 Kotły parowe różnych systemów i wielkości.

(2» Oddział III. Budowa mostów i konstrukcyi fcj    żelaznych ;

Mosty kolejowe, drogowe, konstrukcye dachowe, Cij    hale targowe.

Oddział IV. Budowa wagonów;

Wagony osobowe i towarowe wszelkich typów. Cysterny, Wozy dla tramwajów elektrycznych i konnych. Wózki dla kolejek polowych, leśnych Cij    i górniczych.

3 TELEFONY: 2060, 196.

Oddział V. Odlewarnia żelaza i metali ; g^

Odlewy budowlane i maszynowe, podług własnych lub nadesłanych modeli, do 10-ciu ton w jednym kawałku.

Oddział VI. Budowa statków;

Statki rzeczne, parowe i motorowe, łodzie, bagry lądowe i rzeczne, parowe i motorowe.

Specyalność: Bagry lądowe dla cegielń, g

p

£3 „ESHAPE“, Spółka handlowo-przemysłowa i biuro inżynierskie g^

1030-1

2    Kraków, ul. Zwierzyniecka L. 30. Telefon 3476.

•i.

.3Ä

fia,

s®

É

Sä

ss

•y*

É

§£

fi®

â

&

i

•w

ææi

ææ

77

ESHAPE

« SPÓŁKA HANDLOWO-PRZEMY-SŁOWA i BIURO INŻYNIERSKIE

Kraków, ul. Zwierzyniecka L. 30. Tel. 3476.

Dostarcza urządzeń maszynowych dla przemysłu naftowo-wiertniczego oraz maszyn, kotłów, konstrukcyi żelaznych itd. dla innych gałęzi przemysłu.

Beczki na naftę, oliwę, smary, cement itd. w każdej ilości.

W najkrótszym czasie dostarcza automobili osobowych jak też i ciężarowych z fabryki włoskiej „Fiat“ w Turynie.

1030—2

ææ

«a

S»

m

»?

».

ss

•ÎÏ

wa

fi®

•i.

•w*

•7.,

ä|

&

Sä

Sä