Zeszyt IX.

Warszawa — Kraków, Wrzesień 1919.

Rok IV.

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

WYCHODZI 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor ln±. Zdzisław Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witold. Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marjan Szydłowski.

Rocznie . . . K 60-—

Prenumerata z przesyłką” pocztową:

Półrocznie . . . K 30-—

Cena pojedynczego numeru . . Przy obliczeniu przedpłaty w markach liczyć należy według kursu urzędowego 1 Mk = P50 K.

. K 7-—.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Biura Redakcyi i Administracyi : w Krakowie, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431. w Warszawie, Bielańska 18.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

III. Zjazd Polskich Górników i Hutników.

Delegacya Górników i Hutników Polskich i zaproszony przez nią Komitet Honorowy rozesłały w ubiegłym miesiącu odezwy zwołujące jak najszersze koła górników i hutników polskich na Zjazd, który odbyć się ma w Warszawie w dniach od 3—6 października b. r.

Będzie to trzeci z rzędu Zjazd. Dwa poprzednie odbyły się w r. 1906 w Krakowie i w r. 1910 we Lwowie, Miały one dla górnictwa i hutnictwa Polskiego znaczenie pierwszorzędne i zasadnicze.

Najwyższą bowiem jedyną reprezenlacyą górnictwa i hutnictwa polskiego jest Zjazd i powołana przezeń Delegacja, i jego to wyłącznie uchwały i rezolucje nadają kierunek pracom, dążeniom i działalności górnictwa i hutnictwa polskiego.

Olbrzymie zadania i bardzo poważne obowiązki ciążą na Ill-cim Zjeździe, pierwszym w wolnej i niepodległej Polsce, pierwszym, który ma objąć uchwałami swymi całe w zjednoczonej Ojczyźnie zjednoczone górnictwo i hutnictwo polskie, nadać kierunek jego rozwojowi i przygotować pizez to podwaliny jego przyszłości.

Na Zjeździe tym nie powinno przeto braknąć nikogo, komu na sercu leży rozwój i chwała górnictwa polskiego, kto się przyszłością tej najpotężniejszej gałęzi przemysłu i bogactwa społecznego interesuje, kto pragnie widzieć górnictwo i hutnictwo w Polsce na takiej wyżynie, na jakiej ono stać powinno.

Biuro Zjazdu znajduje się w lokalu Związku Górników i Hutników Polskich w Krakowie przy ul. Jagiellońskiej l. 5, I. p.

Tam należy przeto zwracać się z wszelkimi sprawami do organizacyi Zjazdu się odnoszącymi, przesyłać zgłoszenia, pieniądze, adresy, zasięgać informaaji itd.

Biuro Zjazdu w Warszawie zostanie otwarte w drugiej połowie września b. r. w lokalu „Tegege“ w Warszawie przy ul. Bielańskiej l. 18, VI p.

Przewodniczącym Komitetu Zjazdu jest p. inz. Roman Rieger, Dyrektor krajowych kopalń węgla w Krakowie, sekretarzem inż. Jan Naturski, Dyrektor „lepege“ w Krakowie.

Na członków honorowych Zjazdu zaprosiła Delegacya: pp. Bruggera Franciszka, Chłapowskiego Tadeusza, inż. Czerlunczakiewicza Emila, Długosza Władysława, Drzewieckiego

Piotra, prezydenta m. Warszawy, Prof. Garbińskiego Andrzeja, inż. Gerżabka Antoniego, inż. Gorazdowskiego Jana, posła dr. Halbana Alfreda, prof. dr. Hoborskiego Antoniego, inż. Kondratowicza Hieronima, inż. Kiślańskiego Władysława, inż. Kolberga Henryka, dr. Mac Garueya Freda, prof. dr. Morozewicza Józefa, inż. Popowskiego Tadeusza, inż. Platera Konstantego, inż. Świętochowskiego Stanisława, dr. Thuliego Adama, rektora politechniki we Lwowie, Wierzbickiego Andrzeja, inż. Windakiewicza Erwina, inż. Wolskiego Wacława, dr. Zawickiego Jana, rektora politechniki w Warszawie, prof. dr. Zubera Rudolfa.

Jak nas informują w ostatniej chwili, będzie termin III. Zjazdu Polskich Górników i Hutników odroczony, a nowy termin Zjazdu ogłoszony zostanie osobno we właściwym czasie. Na odroczenie Zjazdu wpłynęły panujące obecnie jeszcze stosunki polityczne w środowiskach górniczego przemysłu.

Sekretarjat III. Zjazdu nie przerywa jednak swych czynności i przyjmuje w dalszym ciągu zgłoszenia oraz udziela wszelkich informacji odnośnie do III. Zjazdu P. G. H. P.

Redakcja.

Przyczynek do teoryi powstania złóż s o I n yc h podkarpackich

napisał

inż. Stanisław Majewski.

Cały teren potasowy Niemiec dzieli się na 6 z d. 1 kwietnia 1908 r. poruszyłem myśl założenia mniej lub więcej od siebie odgraniczonych działów, krajowemi siłami przedsiębiorstwa dla odbudowy a mianowicie, 1) halberstaedtski, 2) harcowo-turyng-niedocenianych wówczas przez ogół pokładów Zagłę- ski, 3) okręg Werry, 4) okręg Fuldy, 5) hannower-

ski, 6) południowo-niemiecki, które jednak wszyst-

Gdy myśl moja szczęśliwie ucieleśniła się, to- kie, chociaż rozerwane wyspami paleozoicznemi, są warzystwo zawiązane ad hoc rozpoczęło pracę po- częściami składowymi tej zatoki morza permskiego, szukiwawczą i przy sposobności przeprowadzania która była oddzielona od otwartego oceanu podmor-tam głębokich wierceń, zauważyłem w rdzeniach skim wałem, biegnącym mniej więcej od Wiednia, wiertniczych z głębokości około 500 metrów dość lekko ku południowi wygiętym łukiem, aż do Al-liczną faunę paleontologiczną. Zdobycz ta skromna, zacyi. Woda tych zatok poddana naturalnemu odpa-bo składająca się z nikłych, drobnych, i nader dęli- rowaniu zgęszczała się w ich obrębie na solankę, katnych muszelek, została dzięki uprzejmości WWPP. aż do strącenia się poszczególnych minerałów wedle Prof. Siemiradzkiego i Prof. Friedberga zbadaną znanego porządku Usiglia. i oznaczoną jako: Rissoa Lachesis—Bąst, Ervillia pavilla Phill—Cardium aff. preobsolatum Łom., Car- turze ówczesnego okresu, jak to stwierdzają doświad-dium nova sp. oft. absolatum*) staje się jednak do- czenia syntetyczne Van t’Hoffa. Rozumie się, że w owej niosłą zarówno dla nauki, jak i dla ocenienia przy- pierwotnej zatoce najgęstsze, jako najcięższe, partye szłych losów Zagłębia.

Te resztki organizmów żyjących w wodach szych miejscach terenu i wskutek tego, osadzone słabo słonych formacyi mioceńskiej, a pierwsze partye brzegowe, zachowały charakter więcej piasz-i jedyne jakie wogóle dotychczas znaleziono na dłu- czysty, niż słony, jak to zresztą odkrywki dzisiejsze gim pasie miocenu solnego podkarpacia wschodniego potwierdzają, nadzwyczaj ubogiego we wszelkie skamienieliny, przemawiają za teoryą powstawania naszego złoża torów przestrzeń od południowej Francyi wzdłuż solnego zgoła inną, aniżeli słynnych złóż niemieckich Anglii, całe Niemcy, całą Polskę, aż do wschodniego zagłębia hablerstaedtsko-magdeburskiego.

Tam hołduje się w lokalnych warunkach uza- wschód i obejmował także dzisiejszy okręg Alp. sadnionej hipotezie o zatoce morskiej, dzisiejszym Przypływ wód słodkich odbywał się przez cieśninę, zagłębiu, odciętej od oceanu wałem podwodnym, leżącą w dzisiejszym delfinacie francuskim. Podo-w której, wskutek braku odpływu, spodem woda bno druga cieśnina leżała na wschód od Wiednia na morska zasilana z oceanów wciąż nowemi ilościami granicy Śląska i Węgier, soli, stężała się przez naturalne parowanie aż do

W artukule „Przeglądu Górniczo-Hutniczego“

bia potasowego w okolicach Kałusza.

Działo się to naturalnie w wysokiej tempera-

solanki zbierały się przede wszy stkiem w najgłęb-

Cała zatoka obejmowała wedle niemieckich au

ta rzegu Wołgi. Ocean otwarty leżał na południowy

W miarę stężania się solanki i zmiany tempe-wykrystalizowania, podobnie jak to obecnie się dzieje    ratury    tworzenia się osadzały się trudno rozpusz-

w przykładowej zamkniętej zatoce Karabugas na    czalne    czerwone połączenia żelaza, gipsy, potem iły

morzu Kaspijskiem, gdzie gorące wiatry stepowe    solne,    względnie sól, sole potasowe, magnezyowe,

przyśpieszają proces parowania i zgęszczają te nie-    wreszcie jodowe i inne najłatwiej rozpuszczalne. Je-

wielkie ilości soli, jakie ze sobą rzeki przynoszą.

*) Względnie Pecten Koheni i dwie różne skorupki Cardium vindobonense i hispidum.

dnak łatwa rozpuszczalność tych ostatnich była dla nich także zagładą, gdyż świeże fale, napływające z oceanu otwartego przez obie cieśniny jako bardzo słabo, zaledwie do 4°/° nasycone, mogły jeszcze z ła-

twością rozpuścić hygroskopijne sole jodowe i unieść z powrotem do oceanu.

Wszystkie te fakta dowodzą, że zatoka półno-cno-niemiecka znajdowała się stale pod wodą, przy-tem w głębinach nasycona gęsta i ciężka nieruchoma solanka w porze gorętszej strącała osady solne na dno, wierzchnia zaś lżejsza woda nasycała się nowymi dopływami, a lekko rozpuszczalne sole pozostając stale w roztworze, w czasie burz lub huraganów morskich, mięszały się z względnie słodką wodą przy powierzchni i w ten sposób odpływały z powrotem cieśninami do oceanu otwartego, a wszystko odbywało się spokojnie, bez gwałtownych wstrzą-śnień. Natomiast w Podkarpaciu pozwolę sobie postawić moją nową teoryę genezy. Warunki tworzenia się tutejszych pokładów solnych dolno-mioceń-skich są na podstawie znajdujących się dowodów w kopalniach solnych, zasadniczo różne od poprzednio opisanej teoryi. Wedle danych, z jakimi spotykałem się bardzo często, należy rozróżnić dwa okresy genetyczne, które zwłaszcza w pokładach Wschodniej Galicyi bardzo wybitnie uwydatniają się.

A są niemi: okres pierwszy, t. j. stan morza starszego, mało słonego, za to względnie głębokiego i drugi, w którym ilaste bagnisko mioceńskie młodsze staje się płytkiem i wysycha Corocznie zupełnie.

Okręg zalany i tworzący morze osadowe okresu starszego przedmioceńskiego mało słonego, osadzone na formacyi kredowej, obejmował przestrzeń mniej więcej kształtu podługowatego, wyciągniętego pasa, sięgającego jednym końcem Krzesławic, Buska i Pińczowa, drugim zaś ostatnich kończyn dzisiejszych Karpat. Wszerz obejmował część Polski i północne i wschodnie Węgry.

Morze to pierwotnie, a raczej olbrzymie, słabo słone jezioro było zamknięte zupełnie, a znane jego rozmiary zmniejszały się stale*) w miarę odparowywania skąpo dopływających wód. Jezioro to zlewało się w punkty najgłębsze, aż ostatecznie ograniczyło się w swej końcowej fazie w słony basen, którego oś główna, leżąca w kierunku 9 h wynosić mogła w grubych zarysach około 800 kilometrów, zaś oś krótka około 250 km.

Największe głębokości jeziora znajdowały się cokolwiek na północny wschód od jego głównej osi i od miejsc, gdzie dziś piętrzą swe szczyty niebotyczne karpaty. Przedewszystkiem zaś w okolicach Akna Suhatak, Sóvar, Ronaszek oraz Stebnika, Wieliczki wraz z Bochnią. Te dwie ostatnie zostały odcięte już w początkach od miocenu podwodnym wałem, dziś nawet bezsolnych okolic od Dunajca po San, od reszty jeziora i tworzyły głęboką kotlinę, której osady wskutek późniejszego jakiegoś ruchu geodynamicznego, zmieniły strukturę i z uwarstwo-wionego zmieniły się w charakterystyczny utwór solno-złomowy Niedźwieckiego.

Stąd pochodzi, że formacya mioceńska ku północnemu wschodowi stale na miąższości traci, ubożeje pod względem zawartości soli, która gromadzi się w głębinach, a bogaci się w skamienieliny, żyjące w wodzie przybrzeżnej, stosunkowo słodkiej.

Podobny wypadek zmiany faciesu na mało słony, piaszczysty zachodzi także w kierunku południowo-wschodnim po stronie węgierskiej.

Czas trwania tego okresu nie da się dokła-

*) Już nawet w oligocenie środkowym.

dnie oznaczyć*). To jednak można napewno stwierdzić, że proces parowania wskutek chłodniejszej temperatury okresu mioceńskiego musiał być znacznie powolniejszy, niż w czasie tworzenia się morza permskiego Niemiec. Ponadto można także twierdzić, że morze mioceńskie było morzem stosunkowo płyt-kiem, ze wszystkich stron zamkniętem, o brzegach bardzo łagodnych, a zasolonem tylko wodami spływaj ącemi z lekko pagórkowatych brzegów.

Schematycznie ten pierwszy okres przedstawia figura 1.

Pod wpływem parowania na tak wielkiej powierzchni, a niedostatecznego zasilania wodami słod-kiemi z rzek i strumieni, okręg morza skurczył się, pozostawiając wyschnięte, płaskie, piaszczyste bardzo lekko słone brzegi z wielką ilością resztek organizmów, znoszących dobrze, ciepłą, lekko-słonawą wodę. Stąd pochodzi, że prawie na całym obszarze Polski, z wyjątkiem okręgu Karpat i permskich pokładów, t. zw. wypiętrzenia kujawskiego, wszelkie poszukiwania za solą dadzą wyniki średnie, to znaczy, że o ile znajdziemy sól, to tylko w bardzo małej ilości, rozmieszaną w piaskowcach brzegowych, choćby nawet znaczniejszej miąższości, jak to zresztą potwierdziły godne uznania wysiłki Stanisława Augusta w Busku, Krzesła wicach, pod Mogiłą i w Bo-narach.

W tym okresie musiała być kotlina wielicko-bocheńska jeszcze ukrytą, jako głębina pod falami względnie słodkiej wody, a połączona jeszcze z peł-nem morzem, była miejscem rodzinnem licznych rzesz organizmów, których resztki znajdujemy dziś tamże w najdolniejszych stratygraficznych poziomach.

Z drugiej części tego okresu poziom wody wskutek ciągłego parowania znacznie opadł, a obszar morza także odpowiednio się zmniejszył. Grzbiet podwodny, wybiegający językiem od Tatr ku północy, przez wynurzenie się, oddzielił wówczas zatokę wielicko-bocheńską od jeziora głównego.

Tymczasem woda wskutek braku dopływu nasyciła się w tej kotlinie solą i to prawdopodobnie dość nagie, tak. że organizmy nie mogąc się do nowych warunków przystosować, wyginęły**).

W jeziorze głównym zaczyna się od tego czasu najprzód osadzanie się iłu, względnie iłołupków że-lazistych czerwonych, jako najtrudniej rozpuszczalnych połączeń, z wód pierwotnego morza, a zatem najłatwiej strącalnych z roztworów, które dziś tworzą pokład formacyi solnej. Następnie osadzały się gipsy, względnie anhydryty, które leżą stale na mało słonych piaskowcach brzeżnych, wreszcie sól kamienna i to zwłaszcza w miejscach głębszych w okolicy Stebnika, Kosowa, lub w kotlinach już odciętych od głównego jeziora jak Wieliczka-Bochnia, w formie jednolitego pokładu, na innych zaś miejscach w formie iłów solnych, t. j. warstwach zgodnie uławicowanej soli i iłu, zależnie od pory roku.

W gorącej porze sól, po zgęszczeniu się solanki wskutek znaczniejszego ubytku wody przez parowanie, a przy małym przypływie z rzek, osadzała się na dnie i zostawała przykrytą warstewką ilastą, pochodzącą z nawianego z brzegów, względnie przyniesionego z wiosną rzekami pyłu brzeżnego i na-

*) Dla porównania Mortillet podaje okres trwania usterek epok samego diluvium na 222.000 lat, którego osady są w porównaniu z miocenem znikome.

**) Spotyka się tylko bardzo mało fossiliów w guście Caryophylia salinaria oraz naniesione z brzegów orzechy palm.

mułu z lądu kredowego lub też z sąsiednich gór w Merseburskim okręgu, wreszcie przykładowego o składzie skał^wybuchowych.    jeziora Eltońskiego lub słonego jeziora w stanie

Wreszcie nadeszła chwila przełomowa, w któ-

Podkreślić jednak należy, że solanka tego mo- Utah Ameryki Północnej, rza starszego nigdy nie wysychała doszczętnie, tak że wszelkie, łatwo rozpuszczalne sole pozostawały rej dopływ stał się mniejszy, niż ubytek wody przez

JDiiujyjtę

Tig. 4.

3,3

2~cC.zaic.7p.

jFàtuPzAjorzt/-

brzezria--—.

big. A.

'«I

WooC a. m.<a.€os€ oci<a.

z/ra zola    _

FormaLC-ye jorz&clmćoc-

,    , CCęźAa. sSatanKćL    .

zacier Ceż sole Jdgr.&Sn i Inrve ’CACnvrozA».

CnACAnf śn/.s. k«r,iVl»»'.    -—

JPo&^cz, 2e.

Fig 3.

>~r 7^;

ty*.

sole TïoZtBscrWe. x

JĆ^a rj^o^fesay

HocteZ. Żei&Zd,

J°ic* ŚA O C C-    Jk~ /

F>ra<xcye /trrzeaOn/Oc

Tłn.

**rsc7?.

"Tnaćo&fon.

Fo r met-cye /arzedyruoc.

..«o

•5&

.V

~TVbeż& .<fonie. j*^^.'.c/chs7a ca coroczny,, * ' ^Jfa/sog-nie z źoM-sCt/nrCe

~~Avii> T> olasorm    '

JŻi/ solgzż-    « Cw m,G>7~sJrie

-;r..\i,-iT-.CcC>S‘g &    .TjiurT'-rrrrTTTTT

-—-cod? Z.T. Ce-;-—

Fbrrrt&cye /orzealmtoc.

^ $ & Ni C

■W

Sä

■er'

AMâgOClôL

w rozczynie. Schematycznie okres ten przedstawiony odparowanie. Pokład soli warstwowanej nie mógł

być na powierzchni zupełnie równym, gdyż w okre-Ten okres aż do momentu przełomowego był sach dawniejszych skorupa ziemska podlegała kata-zupełnie podobnym do stanu jezior Turkiestanu, klizmom, a okres jeziora trzeciorzędnego nie był też opisanych przez Swean-Hedina lub też Salziger See wolnym od gwałtownych ruchów górotwórczych.

jest na figurze 2-giej.

1« -

msr

Y>v-Ł

Nierówności te, a mianowicie wszelkie zagłębienia wypełniły się nasyconym ługiem, zawierającym stosunkowo mało soli kuchennej, która osadziła się z przesyconego ługu na dnie, zaś obfitym zarówno w sole potasowe jak i jod. Jezioro mniejsze wieli-cko-bocheńskie w międzyczasie wyschło z powodu braku wszelkiego dopływu zupełnie i osadziło jednostajny pokład soli kamiennej bez regularnych warstw iłowych.

Zagłębienie jeziora głównego musiało być miejscami znaczne, jednak z powodu tego, że nie miało dopływu z jakiegokolwiek słonego oceanu otwartego, a zatem nie miało świeżych przybytków soli z zewnątrz i jedynie ograniczona ilość wszystkich stałych składników, zawartych w pierwotnym zapasie wody lub naniesionych w nieznacznych ilościach z wód rzecznych, były jedynym zapasem mineralnym tworzących się pokładów. To też było powodem, że złoża soli kamiennej i soli potasowej u nas ilościowo tak bardzo się różnią od zapasów krajów niemieckich.

Także temperatura tworzenia się tych osadów musiała być niższą, jak w okresie morza permskiego, nie mogły zatem z tych ciężkich końcowych solanek potasowych wytworzyć się złoża karnalitu, które potrzebują conajmniej temperatury 70° C.

Przeciwnie, stosunkowo znaczny procent jodu w kainicie galicyjskim, a także w niektórych źródłach solanek podkarpackich świadczy, że sól ta, a zapewne i towarzyszący jej stale sylwinit, wreszcie także polyhalit i grysikowiec (Hartsalz) są naj-niezawodniej utworzone przez zupełne wykrystalizowanie gęstych solanek końcowych pierwszego okresu morza mioceńskiego.

Ostatecznie morze jako takie przestało istnieć i tylko doroczne deszcze i zalewy wody lekko słonej z gór i brzegów sąsiednich zimą spływających, przynosiły ze sobą pewną ilość miału ilastego wraz z pewną małą ilością soli kuchennej *).

Co zimą wpłynęło do tej wielkiej równiny, to latem odparowało i wysychało w zupełności. Stąd w tym drugim okresie faciès iłu solnego zupełnie inna. Osady ilastego siwego namułu przynoszone w gorącej porze pękały, a brzegi pękniętych pod żarem słońca płyt iłu, zaginały swe brzegi ku śród-

Fig. 5.

*) Wobec zawartości wody morskiej 1—2°/o części stałych, a grubości poszczególnych warstewek soli 8 mm, a 20—30 mm iłu mogły te zalewy wynosić 750 do 820 mm głębokości, bo tyle paruje rocznie przy około 20° ciepłoty.

kowi, jak to dziś można obserwować po wyschnięciu wiosennych, rozmokłych bajur.

Takich charakterystycznych typowych i przekonywujących okazów pokładu solnego młodszego, wysuszanego corocznie, nazwijmy go niezbyt ściśle pustyniowego, a znajdującego się nad pokładem solnym morskim znalazłem bardzo wielką ilość w łu-gowniach kałuskich, założonych w tym właśnie utworze pustyniowym. Figura 5-ta przedstawia jeden taki okaz charakterystyczny. Spostrzeżenia te dały mi asumpt do przypuszczenia wyrażonego w artykule szanownego pisma wymienionym na wstępie. Dziś po nowych w tym kierunku studyach utrwaliły one we mnie przekonanie o dwutypowej genezie formacyi solnej Galicyi wschodniej, t. j. starszej, morskiej ze solami potasowemi i młodszej, w której nigdzie potasu nie spotkałem. Figura 6-ta przedstawia rdzeń wiertniczy, w którym powyżej opisane popękane, lecz obok siebie leżące kawałki iłu okresu młodszego są widoczne w przekroju.

m, §§S§jÉ

Ht:

■jfe

8»

..

...../

Fig. 6.

Nowy zalew wody, czy to wskutek deszczów nad jeziorem, czy też z okolicznych krajów, rozpuszczał sól wykwitającą na martwych rozpieczonych pustynnych piaskowcach brzeżnych, a wysychając osadzał ją w rysach i rozpadlinach pęknięć osadzonego iłu, tworząc grubo-krystaliczne lub włókniste żyłki soli dzisiejszego żubru. Jesienne deszcze przynosiły znowu partye ilastego namułu i soli, namuł osiadł na dnie, okrywał warstwą ochronną sól z roku poprzedniego i w ten sposób ocalał przed rozpuszczeniem żyłki słone, wykrystalizowane w szparach i drobnych rozpadlinach. Na figurze 6-tej ciemne miejsca są właśnie tą osadzaną solą.

Wskutek tak krótkotrwałych, bo tylko około półrocznych zalewów, nie mogły też rozwinąć się należycie żadne organizmy, nawet w tej, stosunkowo mało słonej wodzie i stąd pochodzi zupełny brak organizmów kopalnych w tym stratygraficznym poziomie. Czasem tylko bryłki węgla kamiennego naniesione gdzieś z dalekich brzegów spotykałem w tym ile. Ten peryodyczny stan trwał przez znaczny, w każdym razie oznaczyć się dający, okres czasu z aku-ratną jednostajnością, aż dopóki podziemny kataklizm nie zmienił tej jednostajnej martwoty. Fig. 3.

Tym kataklizmem, powodującym zakończenie nym ile nakładowym. Dzisiejsze iły siwe niesłone, miocenu w Galicyi było wydźwignięcie ogromnego z gipsami i temi bryłami piaskowców, znajdujące łańcucha Karpat. Siłę wybuchu możnaby w przybli- się stale na iłami solnemi są zatem nierozpuszczal-żeniu oznaczyć i można nawet stwierdzić, że siła ta nemi resztami iłów solnych i piaskowców, wydźwi-nie musiała być zbyt gwałtowną, gdyż magma nie gniętych na działanie atmosferyczne; leżą zatem na zdoła przedrzeć się nigdzie ponad formacye osadowe wtórnym złożu nad pokładem solnym, z wyjątkiem kończyn zachodnich, gdzie warstwy    Ruch Karpat, jako stosunkowo dość spokojny

Reasumując całość, rozróżnimy:

1) Okres pierwszy po utworzeniu się osadów

2) Okres drugi po dźwignięciu się Alp wody

3) Wysychanie jeziora wskutek małej ilości do-

zupełnie od jeziora. Kotlina wysycha zupełnie wskutek braku dopływu. Sole łatwo rozpuszczalne wykształcają się w obu zbiornikach (pokład soli morskiej miocenu starszego).

4)    Dopływy przynoszą do jeziora głównego tyle wody z małą ilością soli i iłem, ile jej wyparowuje latem. Wskutek krótkotrwałości zalewu organizmy nie mogą się wykształcić, zatem brak ich zupełnie. Ślady spotyka się wyjątkowo, chyba zaniesione z wodą rzek z bardzo dalekich stron (Śląsk, Węgry południowe lub Skandynawia).

5)    W czasie okresu pod 4, następuje tworzenie się Karpat, które na wschodzie przełamuje tylko utwory Dewonu, Kredy, różnorakich piaskowców i iłów solnych, zaś na zachodzie dochodzi do erup-cyi magmy. Wskutek tego na wschodzie iły solne

Ale powróćmy na wschód. Tutaj, jak to już są w głównej swej masie tylko przesunięte i sfał-schematycznie zaznaczono, osady wyformowały się dowane, a sole potasowe, jako okryte warstwą soli na dnie znacznie silniej jak brzegami. One to wraz pustyniowej częściowo ochronione. Partye zaś dźwi-z całym cmentarzyskiem organizmów zabitych, jak gnięte ponad sferę działania atmosferyljów zostają wspomniano wskutek nasycenia się wody jeziora zmyte wodami plioceńskiemi lub dyluwialnemi, przy-solą, kto wie czy nie przeniesionej jeszcze w czasie czem sól spływa do nowych mórz, zaś ił wyługo-dźwignięcia się Alp z roztworów dawniejszych dzi- wany osadza się wraz z resztkami brył piaskowca siejszego Salzkammergutu, tworzyły tak silną prze- przedmioceńskiego, jako warstwa nie słona w ko-szkodę pracy podziemnej górotwórczej, że w czasie tlinach fałdów na wtórnem złożu i okrywa płasz-tworzenia się Karpat magma nie zdołała się prawie czem ochronnym niżej położone utwory solne przed nigdzie przedostać przez nie na światło dzienne, wyługowaniem. Stąd niekiedy we wierceniach spo-(Tylko Osław Biały w Galicyi i okolice Jakobeny tyka się starsze formacye nad miocenem, lecz są to Bukowina). Natomiast głęboko dotąd ukryte pias- tylko bryły nasunięte z wydźwignięcia Karpat, kowce nadkredowe, wyłoniły się aż na powierzchnię    6) Następuje ruch Karpat dalszy, ale już tylko

ziemi i stworzyły grzbiet Karpat. Równocześnie po- nieznaczny, przy czem wszystkie utwory wraz z naj-łudniowe partye mioceńskie iłu częściowo po wę- młodszemi pokładami wyługowanych iłów, znajdu-gierskiej stronie pod działaniem wody zostały wyłu- jących się w nadkładzie utworów solnych (t. z w. gowane i spłynęły w doliny północne wraz z bry- warstwy cerytiowe; biorą w nim także udział.

7) Okresy późniejsze wraz z dyluvium. W tym dna. Piaskowce te, jako ostro krawędziste bloki czasie utwory solne szczelnie okryte iłami zachowują spotyka się wszędzie w kopalniach soli we wtór- się biernie wobec następnych zmian na powierzchni.

Warszawa 1919.

iłowe — ponieważ na wybrzeżu — były słabiej wy- i dość długo trwający, spowodował wskutek wklino-kształcone, niż w najgłębszej części jeziora, wzdłuż wania nowych mas magmy od spodu przesunięcie osi. Opór zatem do przezwyciężenia był tutaj mniej- i sfałdowanie plastycznych złóż solnych, a dalsze szy, wskutek czego przyszło do wydostania się skały ruchy zmieniły także pierwotnie poziome warstwy wybuchowej aż na zewnątrz. Ten silniejszy efekt niesionych naniesionych od Karpat iłów, dziś zwa-podziemnego ruchu na zachodzie uwidocznił się nych nadkładowymi na drugorzędnym pokładzie, two-w wyższym stopniu w dawno wyschniętem i od ca- rżąc przypuszczalne warstwy ceritiowe. Tern się łości dawno oddzielonem, a bliżej centrum dynami- tłómaczą niekiedy podwójnie sfałdowane pokłady cznego położonem złożu soli okolic Wieliczki. Tutaj solne, przy nadkładzie na nich spokojnie osadzonym, przełamanie warstw dolnych spowodowało wskutek Okres ten schematycznie przedstawia figura 4-ta. większej gwałtowności nie pofałdowanie się plastycznego zresztą utworu solnego, lecz połamanie, spiętrzenie, wraz z dolnymi pokładami i stworzenie zna- kredowych obejmuje wielkie jezioro karpackie, prze-nego utworu solno-złomowego, jak go określił pro- strzeń większej części Polski i północno-wschodnich fesor Niedźwiecki. Przy tej okazyi powstałe kawerny Węgier (organizmy i ryby), wypełniane solanką, dostarczają dziś wspaniałych wielickich kryształów. Ten geodynamiczny ruch słone spływają od nich na najniższy punkt, t. j. do w kotlinie wielickiej wysunął na powierzchnię utwór jeziora karpackiego i zabijają w nim masy organi-soli potasowej, a wody dotąd zlewające się od za- zmów, które w piaskowcach nadkredowych tworzą chodu i południa po płaskich brzegach ku wscho- później pokład nafty (organizmy zniszczone), dowi po wydźwignięciu się Karpat, spływają ku północy i zabierają ze sobą całą partyę łatwo rozpusz- pływu i zgęszczenie się solanki aż do wykrystalizo-czalnych soli potasowo-magnezyowych tych okolic, wania wszystkich składników. Wał podmorski ist-Jakby atawistycznym instynktem wiedziony, niejący już w początkach trzeciorzędu między jezio-stworzył góral tatrzański cudowną legendę, mającą rem karpackiem a kotliną wielicko-bocheńską, grzbie-pewną analogię do tego momentu geologicznego, tern wysuwa się zwolna nad wodę i odcina kotlinę Wincenty Pol ujął ją w poetyczną formę Gdzie dziś doliny, tam jezioro stało Po Gorzeć tylko zbierała miód pszczoła A Tatry Dunaj oblewał dokoła.

Gdzie dziś Orawa i Dunajec płynie Morska się ryba pławiła w głębinie.

Aż Król Bolesław Chrobry kazał skałę przerąbać, a gdy lud się wzbraniał łamać skały co je Bóg stworzył, wówczas

Do czekana sam król się przyłożył I ów wiekami kamień niespożyty Jest na Pieninach od króla rozbity Bo ciął i przeciął a łomem szerokim Zbiegły się wody aż po Tatro w krajec I opadł Dunaj a został Dunajec.

łami piaskowców powstałych wskutek skruszenia

Rudy cynkowe i ołowiane na Górnym Śląsku napisał

inż. górn. Władysław Żukowski.

Utwory tryasowe wypełniły kotlinę Bytomską,    często z wyraźnie odcinającemi się powierzchniami

która stanowi zachodnią część kotliny Śląskiej. Wscho-    to w tym, to w innym kierunku. Ten równolegle do

dnio-północna część muldy Śląskiej, która jednoczę-    sąsiednich warstw ułożony pokład kruszcowy składa

śnie określa wschodnio-północny teren zapadnięcia    się z siarczków cynku, ołowiu i żelaza. Wtrącenia

płonnego dolomitu występują wśród pokładu rudnego,

Bytomskiego, tworzy zachodnie skrzydło siodła Dę-    ostrokanciastych brył lub nieregularnych warstw

bnicko-Siewierskiego.

Graben tryasowy jest rozdzielony w okolicy    który spoczywa na szarym dolomicie, niekiedy całkowi-

Bytomia głębokimi uskokami na cały szereg pól,    cie go zastępując na niewielkich obszarach. Bliżej poszczególnie na wschód od Bytomia (kopalnie Roc-    wierzchni, przeciętnie do głębokości około 50 metrów,

coco, Friedlersgliick, Jenny Otto, Neue Helene, Sa-    blenda i piryt zostały przekształcone w galman i bru-

muelsgliick i Bleischarley). W obszarach tych rozła-    natny żelaziak, zaś szary spękany dolomit został za-

.    . "N

. r. y '

^\\\^' '• • Jarnou3^kv<e.©Y?c

. • ’

orll

V,

>'>>•

t'\

CcĄa.nict Nija-Ml W    S Litom. V^¹- <31

rla-p

cr la

"I^OOOOO.

i'/r"

^ P.^ary

I- ■ •' • :1 clolonii t vuöono Jiai] VY"iaj?ii2n ^a.fv-słij

pTTiirnrnj

ninr.mj

-J

'9

/.

•\

..

. •    ‘ * .■ .V ■ Cce3fi“ •.

‘ fVjiCcKoWice ‘ • \    '. -/ŁŁ. °J ‘/XH.cùaA ’■

■    °    K⁰.C0^j'jU-t»uW Î

.    • ' TMcuizatle

Z0 2(JY*U CaZ

rodzi CC.

: - :'%o

...Mf riłrO^-

,'<~r

o\rq

^A/

■ -%

...,, ........... AA

, , P I e u    \ >    .    .

''/yl    V,.- •'

latoś l^ct iHaLtar O. O

q /    ^lamâanpWica

'j

sP.p.

mów utworzyłv się znaczne skupienia rudnych ciał barwiony na żółto. Przemiana siarczków metali w tlen-kopalnych. (Patrz: mapka zalegania środkowego w ko- ki, oraz zawierających żelazo szarych dolomitów

tlinie Bytomskiej).

Charakter głębiej położonej części złoża blen-

wrotny stosunek, tak że w polu kopalni Roccoco,

w dolomity żółte lub brunatne jest spowodowaną Rudne Zagłębie Bytomskie w granicach geolo- przez cyrkulacyę wód w paśmie utlenienia, gicznych jest zakreślone na Górnym Śląsku wychodniami utworów starszych od ogniwa dolomitu z pię- dowego zmienia się niezwykle. Miąższość pokładu tra wapienia muszlowego. Wapień podstawowy w po- rudonośnego waha się od kilkudziesięciu milimetrów staci bitumiczno - wodonieprzenikliwego, gliniastego do 6—8 metrów, przeważnie jednak grubość złoża wapienia tworzy podłoże lub spąg złóż kruszcowych, siarczkowego wynosi od 4 do 6 metrów. Jeszcze Wapień zalega prawidłowo z bardzo niezna- więcej zmienia się rodzaj i zawartość rudy. Na pół-cznym ogólnym upadem na południowy zachód. Gdzie- nocnej krawędzi (kop. Scharley, Cäcilie, wschodnie niegdzie tworzy on łagodne i nieznaczne fałdy. Wa- pole kop. Bleischarley) obecność blendy i galeny pień jest często pokryty cienką od 0 do 0*5 m war- często zanika, natomiast występowanie galmanu wzra-stwą szarej gliny łupkowatej z markazytem, tak sta, więcej zaś ku południowi zdaje się zachodzić od-zwanej „Vitriolletten“.

Wspaniały rozwój przemysłu górniczego na Urszula, Nowa Fortuna i zachodniem polu kopalni Śląsku polega w znacznej mierze na obfitych złożach Bleischarley te same pokłady, raczej pokładami rudnych w wapieniu muszlowym, zalegającym na blendy, gaceny i pirytu, niż blendy i galmanu

potężnych pokładach węgla.

nazwaćby należało. Ponadto z północy na południe Główne złoże rudne w zapadnięciu Bytomskiem zwiększa się miąższość skupień rudnych i obfitość ze stosunkowo znaczną zmiennością poziomu przed- w nich metali. Przeciętna zawartość metali wynosi stawia na wielkich przestrzeniach utwór pokładowy, w kopalni Neue Helene w blendzie około 16%

lub dolomitem. Galmanowi i limonitowi towarzyszy Nad tym tak regularnem, o stałym poziomie, zło- glina, powstała z rozkładu wapienia, żem rudnem, które składa się przeważnie z blendy    Odbudowa złóż kruszcowych w Zagłębiu By-

cynku, 3°/₀ ołowiu, w galmanie zaś około 120,₀ i we wschodniem polu kopalni Bleischarley. Pozostałe cynku, a w kopalni Bleischarley w blendzie około zasoby galmanu obecnie są znikome w porównaniu 23°/₀ cynku, 4°/₀ ołowiu, a w galmanie około 16°/₀ z dość dużemi zapasami blendy, spoczywającej na cynku. Nie można jednak zapoznawać, że ruda oło- głębszych poziomach.

wiana na dalszym ciągu dolomitów występuje ku    Kopalnia Bleischarley zajmuje środkową, a więc

północnemu zachodowi więcej niż rudy cynkowe, najbardziej wklęsłą część grabenu, gdzie zawartość a mianowicie, to się dobrze obserwuje, w kierunku metali wzrasta; miąższość dolomitów tutaj przekra-na Tarnowickie Góry.    cza 100 metrów.

W Górach Tarnowickich złoże rud ołowianych    Na brzegu obszaru wapiennego, który okala

bez rud cynkowych spoczywa w dolomicie bezpo- graben Bytomski, występują niewielkie skupienia średnio na wapieniu podstawowym, oraz ruda oło- naniesionego białego galmanu i rudy żelaznej w szcze-wiana bywa wpryśnięta w wapień podstawowy na linach i próżniach wapienia podstawowego, niekiedy grubości dochodzącej do jednego metra, niekiedy przykrytego dyluwialnymi utworami piaszczystymi i więcej.

w odstępie około 12—25 metrów występuje drugie, tomskiem rozpoczęła się od odbudowy odsłonięć złóż przeważnie równoległe w postaci mniej jednak re- w Szarleju. Po wykonaniu rozległych robót galma-gularnej warstwy rudonośnej. Złoże to w formie du- nowych na północy posuwano się krok za krokiem żej spłaszczonej soczewki zawiera na bardzo małej na południe do wnętrza Zagłębia. Tutaj stwierdzono przestrzeni galman lub galman z galeną. Galman, zastąpienie galmanu przez blendę i wypieranie przez wypełniając szczeliny lub pory w żółtych dolomitach takową pierwotnej skały, jeszcze zaś głębiej znale-porowatych lub dziurkowatych, dość często okrucho- ziono pokład blendy, przykryty zbitym, szarym do-wcowych, tworzy niezupełnie prawidłowy pokład lomitem, w którym nie ujawniono utleniającego o miąższości do 10 metrów, przeważnie zaś od 6 do wpływu wód wierzchnich. Roboty eksploatacyjne 8 metrów, przyczem na upadzie regularność złoża i poszukiwawcze są obecnie prowadzone w zacho-galmanowego wzrasta. Zarówno wśród galmanu, jak dniej części kotliny; na wschód nie dosięgają one i w stropie złoża galmanowego ukazują się bryłki, Brzozowie, na południe nie przekraczają Dołków, żyłki i warstewki galeny. W pokładzie galmanowym Wyniki eksploatacyi i badań wskazują, że wscho-niekiedy bywają napotykane wkładki dolomitów płoń- dnia krawędź grabenu Bytomskiego jest nieporównanych o rozmaitej grubości. Niekiedy na poziomie nie mniej obfita w kruszce, niż zachodnia część te-głębiej położonej górnej warstwy rudonośnej żółte goż, w obszarze której znajdują się wielkie zasoby dolomity przechodzą w szare, zawierające blendę, rudne, w znacznej przewadze w postaci blendy, galenę i piryt.    Dotychczas znane zasoby blendy przy obecnej

W wyższych poziomach żółtych lub brunatnych produkcyi cynku na Śląsku Górnym winny wystar-zwietrzałych, spękanych, ziemistych dolomitów, roz- czyć na parę dziesiątków lat.

postartych ponad złożem galmanu, zalegają gniazda    Odbudowa kruszców w zapadnięciu Bytomskiem

ustępuje dolnemu.

brunatnego żeleźniaka ; ilość tych gniazd na brzegach odbywa się w bardzo pomyślnych warunkach zaró-kotliny zwiększa się, natomiast złoża galmanowe na wno z powodu niegłębokiego regularnego występo-krawędziach zapadnięcia Bytomskiego znikają, a za- wania rozległych i obfitych skupień kruszcowych, wartość cynku w nich obniża się. Pod względem jak z powodu niewielkiego przypływu wody. Ogólny rozległości i obfitości cynku górne złoże o wiele przypływ wody z pięciu sąsiednich największych kopalń, czynnych w zapadnięciu Bytomskiem, nie prze-Odbudowa galmanu w dużych rozmiarach od- kracza kilkunastu metrów sześciennych na minutę, dawna była prowadzona na północnej krawędzi ko- Woda jest podnoszona za pomocą wspólnego cen-tliny, jak naprzykład w kopalniach Paul - Richard tralnego szybu i wspólnych środków odwadniających Neuhof, Rudolf, Scharley, Neue Helene, Samuelsglück na wysokość 85 metrów.

Rudy cynkowe w Księstwie krakowskiem

napisał

inż. górn. Władysław Żukowski.

Utwory tryasowe z dolomitem rudonośnym wy- puje w Księstwie Krakowskiem w kotlinie (synklinali) stępują w Księstwie Krakowskiem w dwóch obsza- Długoszyńskiej, stanowiącej z przerwą obok Klimon-rach: Pasmo tryasu północno-wschodnie czyli Tar- towa przedłużenie dużej kotliny Bytomsko-Chrzano-nowicko-Krakowskie, ciągnące się przez Siewierz, wskiej. (Patrz : Mapka sytuacyjna zalegania tryasu Łosień, Sławków, Olkusz, Lgotę, dosięga tutaj zapa- w Księstwie Krakowskiem).

dnięcia Krzeszowickiego. Ten obszar tryasu osadził    Ponieważ kotlinę Długoszyńską wypełniają

się w Księstwie Krakowskiem na podłożu wielce nie- w środku osady młodsze od środkowego tryasu (kaj-równem, złożonem ze skał wybuchowych, które na- per, jura, trzeciorzęd), to tryas środkowy, mianowicie ruszyły prawidłowe uwarstwienie skał starszych od wapień muszlo wy występuje tu na powierzchnię tryasu, i ze skał paleozoicznych, tworzących tutaj w dwóch skrzydłach kotliny, w północnem i połu-odsłoniętą część garbu Dębnicko-Siewierskiego. Drugi dniowem, z przeciwnym upadem warstw. Skrzydło większy obszar tryasu południowo-zachodni wystę- północne sięga po rozciągłości do wsi Młoszowej,

bliżu granicy między dolomitem rudonośnym a wapieniem podstawowym.

skrzydło południowe do Alwerni. Tryas na obszarze nia kruszcowe w Księstwie Krakowskiem znajdują Księstwa Krakowskiego wykazuje liczne poprzeczne się wśród warstw dolomitów, jednak przeważnie w po-pęknięcia, przerzuty, rozpadliny i przesunięcia.

Pierwszy obszar tryasowy, obejmujący wsie:

Czyżówkę, Płoki, Lgotę, Ostrężnicę, Nowogórę, Psary

Dolomity rudonośne przedstawiają się tutaj w po-i Czernę, jest znacznie wyniesiony nad poziom morza, staci grubo uławiconych, rozmaicie żółtych i bruna-dosięgając w Ostrońskiej Górze dolomitem rudo- tnych, porowatych lub gąbczastych, rzadziej szarych nośnym 481 metrów ; głębokie parowy, które obna- dziurkowatych, rozmaicie zbitych dolomitów ziarni-żyły tu osady paleozoiczne odciągnęły wodę z tryasu, stych z wpryśniętą ołowianką, z gniazdami galmanu dzięki czemu rudy w dolomicie zostały bez trudności [ z gniazdami lub też poprzerywanemi warstewkami wyrobione.    żelaziaków brunatnych. Te dolomity bardzo często

Również intenzywnie kopano rudy w paśmie zawierają buły krzemienne i rogowce. Górne war-południowo-zachodniem w okolicach Długoszyna, Ja- stwy w większości składają się z płonnych dolomi-worzna, Jelenia, Jeziorek, Byczyny, Balina, Cezarówki, tów marglowych, cienkowarstwowych, białawych,

r3<L/

6>aici

f) roi n i

■2    yX

.>■» CLC .

ZCLCiXoî

?

jT|jO|n^cy 5ntx.ta.ct|j

J^-S i g .st'u> le Y\y o-l^a tO-S ^iern

'podUsić

ner

La-

xO

d : 2 oop o o

M 0-5

K-

JHiCiuToWlte

3i.xWorz.rLO

<*o

TT'

CV

O Si

Crszci

|*ïo%'

O/

vf'orcn i ce

V,

O £'orqO ci52oW5lf ia.

° Oe>łri»Zriiccr

y)

Puczijncir

t JcCc

X©    o

Op>a liSv*

® Cazcirowlti

C^-rxaqxijNV

I3ocn^on ° SoHca.

r tp

Jo a. •fy

liriacr

X,

C.'/

A^cCc

iS

v>

y \cJ/ \ÿ/

^Z^in. ICC

® oHlo^ZoWcv

^pziijizoioi ce J _ ©

v7

//

V)

° ^.vcictcc

?rte

BoTyruT.

^ ^ J eaczvjnel^

o Xi bicizi

IJUUj, ,,, Ł 5 XXV, XXi,,vO

cl

o p I «-za:

° T^u'Dn.o

v-LUüUl-U-Uu\v§

^üLiLUJ-

6><x&ioe

r- -o

icrfùa'

P.P.

Kąt, Gór Luszowskich, Wodnej, Trzebionki i Bolęcina, jasnożółtych, żółtawoszarych albo jasnobrunatnych, mniej pod Libiążem i Kościelcem.    ziarnistych, gruzłowatych albo ikrowych, dość często

W tych miejscowościach wydobywanie krusz- miękkich i kruchych. Te płonne dolomity niekiedy ców odbywało się w wolnych od wody warstwach wy- stanowią ogniwo dolomitów nulliporowych. Dolomit chodni dolomitów, "podczas gdy upad i spód synkli- rudonośny bezpośrednio spoczywa na wapieniu pod-nali został nietkniętym.    stawowym i często bywa oddzielony od niego cienką

Wyjątek stanowi kopalnia „Matylda“ w Kątach pod Chrzaowem, która na głębokości przeszło 110 m. dosiągnęła w wielu miejscach najgłębszych punktów kotliny. Największą część starych dukli i szybów bito na ołowiankę.

warstewką gliny żółtej, a nawet mocno bitumicznej, ciemnoniebieskiej żelazisto-siarczanej gliny. Powierzchnia wapienia, stykająca się z dolomitem, bywa najczęściej niekształtnie wyżarta, wydrążona. Wydrążenia i szczeliny wypełnia galman biały, t. j. jasnoszary marglowy wapień o różnej zawartości cynku. Warunki, w których znajdują się w Księstwie W pobliżu pasma zetknięcia dolomitów z wynurze-Krakowskiem omawianefciała kopalne, są bardzo po- niami wapienia, galman biały występuje zarówno dobne do tych, które w tych samych pokładach na w wydrążeniach i pęknięciach wapienia podstawo-większej przestrzeni poznano w Królestwie Polskiem wego, przykrytego dolomitem, jak również w rozma-i na Śląsku Górnym, jednak forma występowania itych dziurach i szczelinach wapienia, niekiedy w od-kruszców cynkowych i ołowianych znacznie różni daleniu kilkuset metrów od granicy wychodni dolo-się od tejże formy w zapadnięciu Bytomskiem. Skupie- mitu. Ponad białym galmanem w masie dolomitowej

W Kątach stwierdzono dwie pasmowe strefy rudonośne wśród dolomitów. Dolne złoże, składające się z uwarstwowionych nieprawidłowych cienkich wkładek galmanu w mniej lub więcej regularnej ławie dolomitowej, znajduje się w odległości kilkunastu metrów nad wapieniem podstawowym. Ku spo-

ukazuje się galena. (Lgota Nowa-Góra, Góry Luszo-wskie, Górka, Trzebionka, Wodna i t. d).

Główne skupienia galmanu czerwonego występują w ławicach dolomitowych bezpośrednio na wapieniu podstawowym lub pośród głębszych warstw dolomitowych. Galman ukazuje się w postaci niewielkich, przerywanych cienkich ławic, wsuwających się między słabo odcinające się pokłady dolomitowe. Takie nieregularne złoża czerwonego galmanu nabrzmiewają miejscami w nieforemne małe gniazda (Góry Luszowskie, Wodna, Górka, Trzebionka), łub przybierają formę krystalicznych naciekowych powłok, które wypełniają próżnie lub szczeliny przez wody poprzednio w skale pierwotnej wydrążone (Nowa Góra, Ostrężnica). Grubość tych złóż galma-nowych jest zmienna i nie przechodzi 2 metrów ; tu i ówdzie czasem spoczywają dwie nawet i trzy cieniutkie warstewki rudne ponad sobą, naprzemian z ławami dolomitu bezkruszcowego i kruszconośnego (Ostrężnica, Psary, Wodna, Górka, Trzebionka) W okolicach Ostrężnica-Psary, mianowicie w rewirze Przykra skonstatowano 2, nawet niekiedy 3 niewielkie soczewkowo-ławicowe cienkie złoża galmanowe, przedzielone dolomitem. W obszarze Wodna-Trzebionka druga warstwa leży o 10 m. wyżej. Rzadko zdarza się dolomit leżący na wapieniu falistym, galmanu całkiem niezawierający (np. w okolicach Płok, Ciężkowic, między Buczyną a Jeleniem, w Jeleniu, między Pogorzycami a Nieporazem). Zawartość cynku w galmanie bywa bardzo różna : biały galman miewa około 30°/₀ cynku, zwyczajny galman krakowski zawiera od 6 do 16°/₀ cynku.

Na głębszych poziomach ławicowe złoża galmanu bywają zastępowane przez skupienia blendy w niewielkiej ilości, które zawierają dość często do kilkunastu procentów żelaza w postaci markazytu i pirytu. Blenda i markazyt są wykształcone w formie skorupiastej z wydzielinami łupinowatemi (Lgota, Czyżówka, Górka, Trzebionka, Wodna). Samoistne sporadyczne ukazywanie się blendy zostało ujawnione w Trzebionce. Tutaj odsłonięto złoże rudne na głębokości 75 m. Środek miejscowej niecki, wypełnionej utworami rudnymi, z wierzchu pokrytej pokładami formacyi jurskiej, prawdopodobnie sięga około 200 m.

Złoża rud ołowianych przeważnie występują samodzielnie i rzadziej w związku z rudami cynkowymi. Ołowianka bywa wtrącana w dolomity w formie nieregularnych, przerywanych, cieniutkich ławic i płyt (Wodna, Trzebionka), lub w postaci często urywających się żyłek i sznurków, wypełnia szczeliny i spękania w okruchowcowym dolomicie (Nowa Góra, Kąty). Przeważnie galena spoczywa w stropie złóż galmanowych lub w pobliżu nad niemi wśród dolomitów. Miąższość poszczególnych warstewek galeny wzrasta od paru milimetrów do kilkunastu centimetrów. Skupienia galenitu rozprószone w szczelinach, rozpadlinach i spękaniach dolomitowych, idących we wszystkich kierunkach, miejscami pęcznieją w spore złoża i gniazda, przybierające pozory prawidłowych pokładów.

dowi niecki przeważnie zanika galman i galena ukazuje się w zamian niego. Wierzchnie pasmo rudne, które spoczywa wśród dolomitów okruchowcowych, w odległości około 10 metrów ponad pierwszem, jest wyłącznie utworzone z mniej lub więcej prawidłowych warstewek ołowianki. Ołowianka tutaj wypełnia wszystkie spękania w dolomitach. Miąższość poszczególnych skupień galeny wzrasta od kilku milimetrów do kilkunastu centimetrów. Miejscami skupienia ołowianki potężnieją do tego stopnia, że obydwa pasma rudonośne stykają się i formują jeden duży skład galenowy o miąższości od kilku do 30 metrów. Zawartość ołowiu w odbudowanej masie rudonośnej w kopalni Matylda wynosiła około 10°/₀, cynku zaś około 3%. Waga wykopanej galeny w stosunku do wagi wyrobionej masy stanowi około 80°/₀, a waga galmanu około 4°/₀. Kopalnia Kąty zawiera z dotychczas zbadanych najzasobniejsze złoża w Zagłębiu krakowskiem. Obfitość wody wielce utrudnia roboty górnicze. Kopalnia Matylda w Kątach pompuje około 35 metrów sześciennych wody na minutę na wysokość 100 m. i zapewne może uchodzić za najobfitszą w wodę kopalnię Europy.

W rewirze Wodna, Trzebionka skonstatowano przeciętną 5°/₀ zawartość ołowiu w masie wydobywanej. Tutaj ołowianka przeważnie występuje pod postacią nieprawidłowych płytowych warstewek i sznurków w stropie miękiego galmanu.

Rudy żelazne nie ograniczają się ściśle do żadnego dolomitowego poziomu. Rozróżnienie miejscowości na takie, w których tylko ruda leży, od takich, gdzie także galman lub galenę znaleziono, jest niemożliwe. Rudę żelazną kopano z nielicznemi wyjątkami w tych samych obszarach co i galman. W Płokach, Czyżówce i Czernej znaleziono najobfitsze złoża brunatnego żelaziaka. Szlamowate żela-ziaki brunatne, mające kształt nieregularnych pokładów o zmiennej grubości w większości około jednego i rzadziej kilku metrów, bywają miejscami zastępowane przez galman lub galenę. Czasami napotyka się wrosty ołowianki w rudzie żelaznej.

Skupienia brunatnego żelaziaka mają charakter utworów drugorzędnych, zawdzięczających swe powstanie mechanicznemu oddziaływaniu ciepła, mrozu, wody i powietrza.

Rozmieszczenie i przebieg dolomitów rudono-śnych wskazuje, że w Księstwie Krakowskiem niema większych obszarów pokrytych dolomitem, na któ-rychby jeszcze nigdy robót nie prowadzono. Obszary, które wyniośle leżą ponad przyległemi dolinami, w znacznym stopniu są odbudowane i nie nasuwają trudności w dalszej ich eksploatacyi. Tereny mniej wyniosłe oraz kotlinowate oczekują na zbadanie. Niższe rudonośne dolomitowe poziomy w nie-ckowatych zagłębieniach (Jeziorki, Kąty, Wodna, Trzebionka), wskazują na możliwość odkrycia skupień rudnych na upadzie i dnie niecek zarówno we wspomnianych miejscowościach, jak i na pozostałym obszarze Księstwa Krakowskiego.

Znaczna nieregularność napotykanych złóż, nikła miąższość skupień rudnych, niska zawartość metalu w ciałach kopalnych, dość znaczna grubość płonnych utworów dolomitowych, przykrytych na dużej przestrzeni pokładami młodszymi, oraz wielki przypływ wody, nie rokują nadziei na znalezienie wielce rozległych i obfitych złóż rudnych i wskazują, że zarówno należyte zbadanie, jak i ewentualne wy-

dobywanie kruszców w Księstwie Krakowskiem bę- rozłamami i rudonośnością. Związek ten ujawnia się dzie dość uciążliwe i kosztowe. Przy poszukiwaniach naprzykład w rewirze Chrzanów-Kąty, Szczakowa-należy brać pod uwagę związek, jaki istnieje między Trzebinia.

O kopalni siarki w Posądzy.

napisał Jan Blitek.

Kopalnia siarki w Posądzy zawdzięcza swój byt wnego powiedzieć się nie da. Wynika to stąd, że stosunkom, powstałym wskutek wojny. Wobec braku roboty górnicze, na których poglądy na formę wy-surowców, a między tymi i siarki, spowodowanego stępowania w danym wypadku oprzeć się muszą, blokadą mocarstw centralnych, były te ostatnie ska- nie są tak rozwinięte, aby nam mogły dać dostate-zane jedynie na naturalne zapasy, znajdujące się czną ilość faktów, mogących służyć jako dowody na w obrębie ich każdorazowych frontów. Zaczęto eksplo- poparcie tej lub innej teoryi. atować złoża, które dotychczas uchodziły za „nie

rentujące się“. Na terenie okupacji austryjackiej pliwości. Ośrodkiem siarkonośnym jest twardy, zbity wszczęto roboty w Celu wyzyskania złóż miedzianych margiel bez wyraźnego uwarstwowienia, wskutek w Kieleckiem (Miedziana Góra i Miedzianka) jak czego tak kierunek główny, jak i upad określić się również w celu wyzyskania naszych złóż siarkono- nie dają. Barwa zmienia się od jasnej do brunatnej, śnych. W tym celu uruchomiono nieczynną przed Często występują obok siebie kawałki o różnych wojną kopalnię siarki w Czarkowach i założono nową barwach, co czyni na pierwszy rzut oka wrażenie

breccii. Znaczna twardość może pochodzić od prze-Pokłady siarkonośne są na ziemiach polskich pojenia marglu węglanem wapnia, który się tworzy dosyć rozpowszechnione. Występują one w Swoszo- PVZY procesie siarkotwórczym, polegającym według wicach, w Truskawcu, w Dźwiniaczu, w Czarkowach niektórych na redukcyi gipsu. W marglu mioceńskim nad Nidą, w okolicach Staszowa, w Posądzy, w ziemi znajduje się bardzo dużo szczelin, z których większość Proszowskiej. W literaturze często zamiast »Posądzy przebiega w kierunku wschód-zachód. Niektóre z nich spotyka się nazwa Piotrkowice (Bergeat) lub Koniu- s3 zupełnie puste, większość jednakże jest wypeł-sza. S to miejscowości sąsiadujące z Posądzą i two- niona gliną o wyraźnym horyzonialnym uwarstwo-rzące nią trójkąt, pośrodku którego jest położone wieniu. W niektórych miejscach znajdują się również złoże. Wszystkie te trzy nazwy oznaczają występowanie. Pokład’ rlffrkonośny został górniczemi stwierdzony we wzgórzu, leżącym parę

set metrów na północ od wsi Posądza i ozna,- ; Powstanie tych soczewek z gliny jest dosyć c/iA»ym^<|t^ią mapie topograficznej kt>tą 319. TJ Sie-‘ trudne do wyjaśnienia. Otwarta szczelina została miradzkiego spotykamy (str. 227 t. II) następującą wypełnioną gliną, naniesioną przez ściekającą wodę, wzmiankę : ^Liczne odsłonięcia gipsów i margjj siajc-, ale w ten' sposób nie*jmogła jpowstać soczewka ze kowych* mamy' w'Koniuszy na zachód Proszowic, wszystkich stron zamknięta i wciśnięta w margiel. Pomiędzy Proszowicami i Posądzą wysoki 320 m Soczewki te powstały prawdopodobnie jako pozo-wzgórek, pokryty kamieniołomajni \^apie*ia. W je- stałość po marglu, z którego został wyługowany dnym z tych kamieniołomów ’ dotarto do kredowei węglan wapnia, pozostał zaś drugi składnik, to epoki. Wapień mioceński jest ggfcczęsty,*fya&cj(p „ jest glina. iPfełdficzne zjawisko spotykamy na gra-zmienny w swym składzie i sfopfffowb przechodzi nicy między miocenem a kredą Biały kredowy mar-w gips. Na południowym stoku pagórka widać skałę, giel jest granicą przesiąkania wody. Cały zasób złożoną z ciemnych kryształków gipsu spojonych wody spływa po górnej powierzchni marglu kredo-szarem marglem; skała ta zawiera siarkę krystali- wego, z którego węglan wapnia przechodzi do roz-czną i ziemistą, zupełnie podobną jak w Czarkowach. tworu, zostaje wyługowany, pozostałość tworzy białą Podkładem gipsu są iły marglowo-piaszczyste“. Szczyt glinę, zawierającą niewielkie, zaokrąglono, luźnie wzgórza jest pokryty śladami dawnych rotèôt (stare w niej siedzące kawałki marglu, które się obecnie Hałdy), z wielkości i rozmieszczenia których można znajdują w stadyum zanikania w miarę postępowa-wnioskować, że był on kiedyś widownią intenzywnej nia procesu rozpuszczania Ca Cos. pracy. Czy celem tej pracy było wydobywanie siarki,

Mioceński wiek złoża nie podlega żadnej wąt-

kopalnię w Posądzy.

to samo

robotami

wkładki w postaci płaskich leżących soczewek, wypełnionych'gliną, wykazującą również poziome uwar-stwowienie.

Kredowy spąg został stwierdzony dotychczas czy też twardego marglu, który jest dobrym mate- w jednym punkcie, mianowicie na dnie szybiku I. ryałem budulcowym, trudno jest dzisiaj rozstrzygnąć. (patrz profil). Pokłady od góry ku dołowi idą Wzmianki w niektórych podręcznikach geografii o wy- stępującym porządku : 1) warstwa losu, 2) mioceński dobywaniu za czasów polskich siarki w Koniuszy siarkowy margiel, 3) kredowy margiel. Inne roboty pozwalają przypuszczać, że celem robót górniczych, w kopalni nie są do * tego stopnia 'rozwinięte, aby których ślady zachowały się do dzisiejszego dnia, można było w dalszych punktach stwierdzić w spągu była raczej siarka niż kamień. Możliwem wreszcie kredę ; roboiy te znajdują się w całej rozciągłości jest, że pierwotna kopalnia siarki wskutek rozwoju w pokładach miocenowych, których miąższość w ża-środków komunikacyjnych w wieku XIX nie mogła dnym innym punkcie dotąd przebitą nie została, wytrzymać konkurencyi siarki importowanej i została Roboty, prowadzone w tym kierunku, powinny

wkrótce dać pozytywne wyniki. Nie mamy wpra-Pod względem geologicznym złoże właściwie wdzie dostatecznej ilości faktów do dyspozycyi, po-dotąd zbadanem nie jest. U kształcie złoża nic pe- czynione jednakże dotychczas spostrzeżenia pozwa-

zarzuconą.

w na-

łają przypuszczać, że geologiczna budowa jest o wiele staliczna nieraz jako drobne i pięknie wykształcone prostszą, niż to niektórzy przypuszczają. Załączony kryształy. Ta forma występowania jest stosunkowo profil*), oparty na stwierdzonych faktach, wyświetla rzadką i należy ją uważać za zjawisko wtórne, po-dokładnie wzajemne położenie losu, miocenu i kredy. x wstałe wskutek działania wody.

Na południowym stoku wzgórza siarkonośny miocen został stwierdzony robotami górniczemi, przy tern w jednym punkcie skonstatowana kreda w spągu (szyb I.). Na północnym zboczu w kamieniołomie wychodnia miocenu ze śladami siarki. 800 metrów dalej w kierunku północno-zachodnim na dnie parowu (droga od folwarku Damienice do Koniuszy), który przecina całą miąższość losu, znajduje się piękna wychodnia miocenu z dużemi gniazdami siarki, w połączeniu z krystalicznym gipsem. Kropkowa-nemi liniami jest oznaczony w profilu prawdopodobny przebieg siarkonośnego miocenu z kredowym marglem w spągu, z losem w stropie. Taka budowa wykluczałaby oczywiście istnienie uskoku, którego możliwość została podkreślona w czasie ostatniej wycieczki geologicznej słuchaczów Uniwersytetu Jagiellońskiego, a siarkonośne pokłady byłyby integralną częścią mioceńskich pokładów kotliny Miechowskiej, które są prawidłowo rozmieszczone na kredowem podłożu (patrz profile przy mapie geologicznej prof. Grzybowskiego).

Geneza siarki jest dotąd zupełnie nie wyjaśnioną. Prawdopodobnie punktem wyjścia były gipsy, które nasycają margiel mioceński, tworząc nieraz potężne ławy. Gipsy te pod wpływem czynników redukujących, które bliżej nie są nam znane (mogą tu być bitumina lub węglowodory nienasycone) zostały zredukowane, względnie przerobione na węglan wapnia z wydzieleniem czystej siarki, która w postaci konkrecyi (buł, kulek i ziarn) jest w margiel wpry śnięta. Ciekawym jest przy tern fakt do zanotowania, że margiel o barwie jasnej siarki nie za wiera wcale lub bardzo małe ślady, główne zaś skupienia siarki mieszczą się w marglu szarym lub brunatnym. Prawie każda konkrecya siarki pierwotnej (niekrystalicznej) jest od marglu przedzielona obwódką z ciemnej substancyi, która jest prawdopodobnie tym rekukującym czynnikiem, który w procesie siarkotwórczym odegrał decydującą rolę**).

Główną formą występowania jest siarka bezpostaciowa (pierwotna). Obok tej występuje siarka kry-

Czasami zaobserwować można proces utleniania siarki i powstawania siarczanów. Są to te same konkrecye siarki, pozbawione czarnej obwódki bitumicznej substancyi, luźnie siedzące w kawernach, ściany których są pokryte kryształami siarczanów, jak n. p. gipsu,, barytu, celestynu. Te minerały towarzyszące wskazywałyby na analogię z siarką sycylijską, która obecnie uważana jest za utwór lagunowy, nie zaś za bezpośredni utwór powulkanicznych siarkowych ekshalacyi.

W szczelinach, o których mowa była wyżej, znajdują się bardzo często w znacznych ilościach krystaliczne i bezpostaciowe druzy kwarcowe, co pozwala wnioskować, że pewna rola w udziale przypadła również roztworom krzemionkowym. Krzemionka w niektórych miejscach przepaja gąbczasty margiel, tworząc z nim masę o znacznej twardości, Co przy ręcznej metodzie pracy jest znaczną przeszkodą. Występujące tu i owdzie odmiany chalcedonów wskazywałyby nawet na obecność krzemionkowych roztworów o wyższej temperaturze.

Czy pomiędzy szczelinami, przeżynającemi mioceński margiel, a skupieniami siarki istnieje jakakolwiek genetyczna zależność, skonstatować się dzisiaj jeszcze nie da. Zbyt mała część złoża jest przez roboty górnicze otworzona i dostępna dla obserwa-cyi, aby można było wyciągać pozytywne, mające cechę prawdziwości, wnioski.

Genetyczna zależność żył kruszcowych od szczelin, będących niejako arteryami nośnemi dla roztworów, nie została sformułowaną a priori bez pomocy obserwacyi, została raczej dedukowana z wielkiej ilości faktów, wziętej z górniczej praktyki. Na te fakty, odnoszące się do naszego złoża, musimy czekać, aż nam je praktyka górnicza dostarczy. Geneza skupień siarki zajmuje do pewnego stopnia stanowisko odosobnione. Jasnem jest, że woda w szczelinach cyrkulująca, odegrała dominującą rolę przy powstawaniu siarki krystalicznej (wtórnej), czy jednakże miała ona jakikolwiek wpływ na powstanie siarki pierwotnej jest dosyć wątpliwem.

(Dok. nast.).

*) W następnym zeszycie Czasopisma ryc. 1.

**) W następnym zeszycie Czasopisma ryc. 2a i 2b

Ze względu na ograniczony nakład należy już zamawiać wydawany staraniem Związku

Górników i Hutników Polskich

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Sprawozdania i komunikaty.

ALFRED R. TOMALA

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Adres wydawnictwa : TEWUGE — Kraków, ul. Jagiellońska L. 5.

NAFTA.

Wydobywanie ropy zapomocą zgęszczonych gazów

napisał inż. Michał Nikiel.

Porowate utwory skalne, w których ropę na- rur wyprawowych (zarurowania) wielkich ilości po-potykamy, przechowują zazwyczaj także znaczne wietrzą, aby wywołać wypływanie cieczy z otworu, ilości gazów ziemnych, częściowo pochłoniętych przez    Przy otworach wiertniczych o małej wydajności

olej skalny, częściowo znajdujących się w wolnym musi się przeto odbywać dźwiganie cieczy w rurach stanie gazowym pod wysokiem ciśnieniem złoża.

Gdy otwór wiertniczy dotrze do warstw ropo-nośnych, wystarcza niejednokrotnie przez szereg ty- na rycinie 1 do 3 urządzeń jest Mac Garvey *). godni prężność tych gazów, aby wciskającą się do    Łuskę (c) z samozamykającym się wentylem

kulistym (d), z rurą doprowadzającą powietrze (b) i rurą odprowadzającą ciecz (a) opuszcza się w otworze świdrowym popod powierzchnię ropy. Wskutek hydrostatycznego ciśnienia ropy podnosi się kula wentylu (d) i ropa wciska się do łuski (c). Skoro się teraz rurą (b) zgęszczone powietrze doprowadzi, to wskutek tego wentyl (d) się zamknie, a ropa wciśniętą zostanie do rury (a) i zapomocą tejże rury wypchaną na powierzchnię ziemi, gdzie zostaje we właściwy sposób ujętą. Wentyl (g) zapobiega wstecznemu ruchowi cieczy lub powietrza z odpływowej rury (a).

o odpowiednio małej średnicy.

Twórcą opisanych poniżej, a przedstawionych

■s

rï

I

-b~

•a

,-a

»1

ïb:

I

r-

i’

"a

[01

Le

ii

!..

f 108)1

«Qi

-U

'1

tv

____i!

.ci

m)

li-

’nt

"tu.

II

i. -nv

:=i!

-JJ

Skoro przedłużymy opisaną łuskę tak, że dosięgnie powierzchni ziemi i skoro użyjemy dla doprowadzenia powietrza całej przestrzeni łuski wokół rury odpływowej, to otrzymamy urządzenie przedstawione na rycinie 2-giej. Sposób działania tego urządzenia jest takisam, jak poprzednio opisanego.

Ażeby umożliwić ponowne napełnienie łuski cieczą, musi się dopływ powietrza przerwać i znieść prężność doprowadzonego do łuski powietrza, co powoduje stratę czasu i przy długich przewodach, względnie głębokich otworach świdrowych, znaczne straty pracy.

Niekorzystne te strony usuwa urządzenie na rycinie 3-ciej. Różni się ono od urządzenia ryciny 2-giej dyszą (e), składającą się z odwróconego, dwu-ściennego lejka, którego jedna ściana zaopatrzoną jest w dziurki (v), umożliwiające przedostanie się gazu z przewodu doprowadzającego do dyszy.

Przy tern przepływający gaz porywa przedo-stałą przez wchodowy wentyl (d) ciecz i wypycha ją dalej do odpływowej rury (a). Stosownie do wysokości słupa cieczy wszystkiej, gromadzącej się w odpływowej rurze (a) ropy wzrasta ciśnienie bezpośrednio nad dyszą, wskutek czego szybkość strumienia gazu w dyszy łagodnieje, a zarazem zmniejsza się różnica ciśnień pod i nad dyszą. Popod dyszą wzrasta zatem ciśnienie jeszcze nieco szybciej jak ponad nią i zamyka wentyl (d) w chwili, gdy staje się ono równem ciśnieniu cieczy w świdrowym otworze w głębokości wchodowego wentyla. Ten wentyl zaś otworzy się ponownie wtedy, gdy wskutek wydobycia ropy zmaleje ciśnienie w odpływowej rurze, a przez to opadnie i ciśnienie ponad wcho-dowym wentylem.

Ryc. 3

otworu ropę wypchać na powierzchnię ziemi. Te wybuchowe otwory wiertnicze uważać można za najprostszy, a zarazem najstarszy sposób wydobywania ropy zapomocą zgęszczonych gazów.

W podobny sposób działa wprowadzenie skomprymowanego powietrza tuż nad samo dno wiertniczego otworu przez wpuszczoną w otwór rurę o mniejszej średnicy. Tego rodzaju wydobycie jest nadzwyczajnie proste, staje się jednakowoż nieekonomi-cznem, skoro powierzchnia płynu spadnie głęboko pod powierzchnię ziemi, a ropa zawiera tak mało gazu, że wprowadzone powietrze przestaje być bódź-

cem ulatniania się pochłoniętych przez ropę ilości    ,> Wedhlg Eugenillsza Liwehra: Die Erdölförderung aus

gazu. Potrzeba wtedy z powodu znacznej średnicy Bohrlöchern, Petroleum, rocznik 1915—1916 str. 816—869.

Ryc 1

Ryc. 2

Zgęszczony gaz doprowadza się bezustannie ; tentowego Nr. 784.991 *). Tutej widzimy staranie obniżanie prężności gazu w przewodach, doprowa- uzyskania tego samego efektu przez zastosowanie dzających gaz odpada a zarazem i połączona z tern zbytecznych przyrządów ubocznych z gruntownem strata pracy. Wskutek tego można gaz tłoczący do- zapoznaniem praw fizykalnych.

prowadzać szerokiemi rurami wiertniczemi aż do dy-    Przy wszystkich dotąd opisanych urządzeniach

szy. Rura (b) odpada. Jak to uwidaczniają zakresko- jest dla stopnia naprężenia, jakiego trzeba udzielić wane części ryciny 3-ciej, zamyka pierścień (p) prze- gazowi tłoczącemu na powierzchni ziemi, miarodaj-strzeń pod dyszą szczelnie przed dopływem tłoczą- nem całe, wywołane prężnością gazu nad słupem cego gazu, a rura ssąca (n) dobiega prawie do sa- ropy i ciężarem tego słupa, ciśnienie w miejscu wpu-mego dna świdrowego otworu.    stowem ropy. (Wentyl (d) na rycinie 1—3. Otwory

Jeśli otwór świdrowy posiada n. p. głębokość 1000 m i jeśli powierzchnia ropy w tym otworze znajduje się 400 m pod powierzchnią ziemi, to po-trzebaby było znacznie większego ciśnienia jak 60 atm. Musiałoby się w tym wypadku zastosować bardzo kosztowne urządzenie kompressyjne i nadmiernie wytrzymałe rury.

Z góry zatem widzimy, że urządzenie takie nie mogłoby być brane w rachubę przy eksploatowaniu nowych otworów świdrowych o takiej lub większej głębokości, ponieważ pracowałoby znacznie mniej ekonomicznie i znacznie drożej, aniżeli tłok poruszany w otworze świdrowym do góry i na dół za-pomocą parowego kołowrotu i drucianej liny.

Wiktor Petit i C. Oehlrich starają się pneumatyczne wydobywanie z otworów świdrowych uczynić w ten sposób ekonomiczniejszem, że wprowadzają zgęszczone powietrze wzdłuż całej wydobywczej rury w punktach odległych od siebie około 30—40 metrów. Pierwszy z nich zastosowuje inżektory, które wzajemnie napędzają sobie ciecz**), drugi dzieli rurę wydobywczą na komory i doprowadza zgęszczone pewietrze dwoma rurami naprzemian do komór parzystych i nieparzystych (liczb naturalnego szeregu) t. j. do co driigiej po sobie następującej komory***). Samoczynne wentyle zamykają ciecz i powietrze w pojedynczych oddziałach.

Potrzebna prężność gazu ogranicza się tu dla każdej głębokości otworu jedynie tylko na taki okres ciśnień, w jakiem możliwem jest jeszcze ra-cyonalne zgęszczanie gazu zapomocą tanich, ogólnie wytwarzanych urządzeń. Mimo to jednak, jak to uwidacznia pobieżny opis zasady tych urządzeń, muszą one posiadać dla bardzo głębokich szybów wiele części, którato okoliczność ujemnie wpływa co-najmniej na pewność ich funkcyonow ania.

Inną jednak, znacznie prostszą drogą dojść można do tego samego celu, jeśli się poprzednie

Jeśli w miejsce samoczynnego wentyla kuli- (a) na rycinie 4—5). stego (d) w rycinie 1-szej i 2-giej zastosujemy uży-

fł

i.

-a

à ?

Jl

\l

1|

Ryc. 5

Ryc. 4

cie tłoka to uzyskamy konstrukcye uwidocznione na

rycinie 4-tej i 5-tej : tłok (d), którego środkową wywody dalej rozprowadzi, część wykonano w kształcie rury, przylega szczelnie    deśh w podobnych, jak na rycinach 1 do o

*) Szczegółowy opis w „Petroleum“ 1915—1916.

**) Szczegółowy opis w artykule Liwehra „Petroleum“ 1915 i 1916 str. 816 i nast.

***) Por. „Petroleum“ 1910, str. 1176.

do cylindra. Działanie sprężyny (f) i ciśnienie słupa przedstawionych urządzeniach wydobywczych potrze-ropy w otworze wiertniczym doprowadza tłok do bne do wypchnięcia ropy ciśnienie niema byc nad-takiego położenia, że ropa wejść może przez otwory miernie Wysokiem, to rury nie śmią się napełniać (e) do wnętrza rury wydobywczej (a). Jeśli teraz zbyt wielką ilością cieczy; trzeba zatem urządzenie wtłaczać będziemy przez rurę dopływową (b) zgęsz- wykonać tak, aby wpustowe otwory dla ropy otwie-czony gaz, to dotrze on do tłoka i poruszy go prze- rały si§ samoczynnie znacznie wcześniej zanim na-zwyciężając opór sprężyn, ciśnienia cieczy i tarcia. st4pi wyrównanie ciśnień cieczy w świdrowym otwo-W następstwie tego zostaną zamknięte wpustowe rze i w urządzeniu wydobywczem. Innemi słowami: otwory dla ropy, a zatem otwartą będzie dla tłoczą- Urządzenie zamykające wpustowe otwory dla ropy cego gazu droga przez (v) pod znajdujący się w ru- musi być uniezależnione od panującego w otworze rze wydobywczej słup ropy. Skoro zostanie ten słup świdrowym ciśnienia, a działać powinno pod wpły-cieczy wypchany na powierzchnię ziemi, to dopro- wem ciśnień, występujących wewnątrz urządzenia wadzanie gazu przerywa się, tłok otwiera znowu wydobywczego, wpustowe otwory dla ropy, a rura wydobywcza (a) napełnia się nią na nowo.

Tę samą ideę konstrukcyjną zawiera urządzenie wydobywcze według amerykańskiego listu pa-

Temu żądaniu odpowiadają następujące przy- (odpływowej), ropy nie zmniejszy się, panujące kłady wykonania, ochronione zgłoszeniami ostatniego tu ciśnienie Atak, że^opisane działanie urządzenia czasu.    rozpoczyna się ponownie z początkiem nowego ruchu

Rura wydobywcza (a) jest podobnie jak w^wię- tłoka, kszości poprzednio opisanych urządzeń, wpuszczoną    PrzyJ.każdym^pojedynczym^ruchu tworzy się

w środek rury doprowadzającej gaz (b). Zakończę- zjwpływającej ropy krótki walec, który rurę wydo-nie od dołu tworzy cylinder (c), w którym porusza bywczą zupełnie wypełnia, a który zostaje przez się do góry i na dół szczelnie dostosowany tłok (d). gaz, podobnie jak tłok maszyny, wypychanym ku Cylinder (c) przechodzi w dyszę (e).

górze. Między takiemi^dwoma ropnemi walcami, za-czopowany gaz rozpręża się stopniowo, stosownie do tego, o ile się wskutek wydobycia zmniejszy ilość znajdujących się nad nim takich walców. Przez odpowiedni dobór sprężyn (f)*można takie pneumatyczne tłokowanie⁷-dostosować^dla takiego ciśnienia, które przy uwzględnieniu wszystkich szczególnych okoliczności dla danego szybu wypada uznać za najkorzystniejsze pod ^względem ekonomicznym.

W zupełnie ten sam sposób działają obydwa urządzenia uwidocznione na rycinach 8 —13-tej. Odpowiadające sobie, składowe części oznaczono odno-śnemi znakami, użytemi dla ryciny 5-tej i 6-tej.

Tj

nr ~

'a

I;

PT

'e

«i

•k

-ii

¥ jj'hi

r.

’T

10/

i

¥m

i.f T

;ö i

A-B

-a

Ryc. 6

Ryc. 7

t|

Przez pierścieniowatą szczelinę (v) dyszy dostaje się cisnący gaz do rury wstępnej (a) i wypycha ku górze znajdującą się w niej ciecz. Im większą jest różnica ciśnień w przewodzie doprowadzającym gaz i w przewodzie wydobywczym, tern większą będzie chyżość cisnącego gazu wewnątrz dyszy, a tern mniejszem będzie ciśnienie nad tłokiem (d).

Ten ostatni spieszy ku górze — w urządzeniu według ryciny 6-tej wskutek działania stalowej sprężyny (f) i zamkniętego w tej samej komórce powietrza — w urządzeniu według ryciny 7-inej wypchany przez cisnący gaz, który wchodzi pod tłok przez kanały (h) z doprowadzającego gaz przewodu. —

Drogą z świdrowego otworu przez wpustowe otwory    Cylinder, tłok i dysza tworzą tutaj razem z rurą

(o) ropa wlewa się do wydobywczej rury (a).    (r) osobną część wkładową (c, d, e, v), która opusz-

W miarę, jak przybywa ropy w tej rurze, po- czaną i wyciąganą być może za pomocą liny łyżko-większa się też tam ciśnienie. Chyżość cisnącego wej przy użyciu podobnych chwytaczy, jakie znane gazu w dyszy zmniejsza się, przeto maleje różnica są przy instrumentowaniu. Wskutek tego umożliwio-ciśnień i ciśnienie nad tłokiem zbliża się do wyso- nem się staje doglądanie tłoka i dyszy bez konie-kości ciśnienia w przewodzie doprowadzającym gaz. czności wyciągania i rozśrubowywania całych par-Tłok powraca do swojego dolnego położenia, tyi rur, z których się składa urządzenie wydobywcze.

Urządzenia te zaopatrzone są w specyalny su-

j: *

0<{

IW w

Ryc. 8

Ryc. 9

Ryc 10

zamyka wpustowe otwory dla ropy (o) i pozostaje w położeniu tym tak długo, dopóki przez wydoby- wak walcowy (sj, który się zamyka, skoro tylko cie znajdującej się w rurze wydobywczej (a) wkładową część wyciąga się do góry ; ten sam su-

wak zapobiega równocześnie temu, aby opisana powierzchnią ropy, powiększając przez to ilość do część wkładowa nie została przez prężność ropy ku wydobywania potrzebnych gazów. Czasem one same górze wyciśniętą.fDzięki rurom (r) osiąga ów wkład wystarczyć mogą do wypchnięcia ropy na powierz-taki ciężar, że pokonuje z łatwością wszystkie opory chnię. W ten sposób pozwalają ostatnio opisane i otwiera natychmiast suwak (s), skoro tylko zacznie urządzenia na doskonałe wykorzystanie naturalnej ropa wpływać przez otwory (o) do rury wychodnej, prężności gazów do dźwigania ropy.

Przy użyciu do dźwigania ropy powierza, na-otworu wiertniczego, jest już zastosowywanie oso- sycą się ono parami ropy. Gdybyśmy kompressor bnej rury dla doprowadzenia gazu zbytecznem. Takie

rir

W górnej, nie zajmowanej przez ropę części

nr

"o

"X

’r

fi

ri

zasilali ciągle świeżem powietrzem i gdybyśmy mu po przejściu przez wydobywcze urządzenia pozwolili ujść swobodnie, spowodowałoby to całkiem poważne straty, zwłaszcza w odniesieniu do łatwo wrzących składników ropy. Aby tego uniknąć, używa się tego samego powietrza w okrężnym obiegu przez aparaty. Ponieważ wpływające wraz z ropą do szybu gazy mieszają się z tern powietrzem, co spowodowałoby podniesienie ciśnienia w aparatach, musi się przeto z tej krążącej w urządzeniu mięszaniny gazu i powietrza odprowadzać takie ilości, jakie odpowiadają ilościom nowo dopływającego gazu ziemnego. Stopniowo znika powietrze z masy doprowadzonego do wydobycia gazu. Odprowadzony nadmiar składa się już z samego tylko gazu ziemnego, który spożytkowanym być może w jakikolwiek sposób.

il

i-

TT

w u

I I ^

11 'A'

\y

-C

rs

a.

hs

Ryc. 11

Hyc. 2

Ryc. 13

urządzenie uwidocznia rycina 9-ta. Dopływowa rura dla gazu (b) sięga cokolwiekjponad najwyższy stan ropy w szybie. Wylot szybowego otworu zamyka szczelnie naśrubowana kształtówka. Gaz doprowadzany przez boczny sztuc (1) dochodzi wyprawowemi rurami (m) do otwartego przewodu dla gazu (b), a stąd dalej do'dyszy.

Jeśli jakie gazy z otworu świdrowego uchodzą, to zbierają się również w rurach wyprawowych nad

Ze strumienia wydobywczego gazu można z korzyścią uzyskiwać gazolinę, szczególnie wtedy, jeśli przed wprowadzeniem gazu do szybu we właściwy sposób go ogrzejemy.

Uboczne użytkowanie masy nie zanieczyszczonego powietrzem gazu ziemnego i gazoliny jest ogólną korzyścią wydobywania ropy zapomocą zgęszczonego gazu ziemnego. Wydobywanie ropy z szybów głębszych jak 600 m zapomocą opisanych ostatnio urządzeń zasługuje jednak jeszcze na uwagę i ze względu na wielką sprawność roboczą przy stosunkowo niewielkim nakładzie siły.

Sprawność roboczą można w najszerszych granicach i w bardzo łatwy sposób regulować przez przymykanie lub otwieranie obiegu przy kompresorze. Bezustanne utrzymywanie niskiego stanu ropy w szybie staje się przez wprowadzenie takiego urządzenia możliwem, przez co w porównaniu z mecha-nicznem tłokowaniem, wydatność szybu znacznie się podnosi*).

Drohobycz, 3 czerwca 1919.

*) Ażeby z głębokiego na 1200 m szybu, zarurowanego 5-cio calowemi rurami dźwignąć w godzinie 1 cysternę = 10000 kg ropy potrzeba urządzenia kompresyjnego (pędzonego zapomocą gazowego motoru) o sile 60 koni — głębokość powierzchni ropy jest przytem bez znaczenia.

Sprawy organizacyjne.

Z końcem sierpnia b. r. bawiła w Warszawie dzeniu Wydziału Towarzystwa dnia 27 lipca b. r. delegacya Krajowego Towarzystwa Naftowego, skła- (patrz Nr. VIII „Czasopisma Górn.-hutnicz.“ str. 190). dająca się z prezesa W. Długosza, inż. Szydłowskiego    Odnośnie do żądania wprowadzenia jednolitego

i sekretarza Dra*Muellera, celem poparcia u Rządu ustroju państwowej administracyi przemysłu nafto-aktualnych postulatów przemysłu naftowego. Dele- wego przez stworzenie specyalnej sekcyi naftowej gacya odbyła konferencyę z p. Wiceministrem prze- w Ministerstwie Przemysłu i Handlu, obejmującej zamysłu i handlu Strasburgerem w obecności intere- równo przemysł ropny jak i rafineryjny pod kierowni-sowanych referentów Sekcyi górniczo - hutniczej ctwem fachowego urzędnika ze sprawami naftowemi i przemysłowej i przedstawiła zakomunikowane dokładnie obznajomionego i przy współudziale organu swego czasu pisemnie uchwały, powzięte na posie- doradczego, powołanego z grona przemysłowców

naftowych, oświadczył p. Wiceminister, że życzeniu chodnio-karpackiej (marek specyalnych), o ile rafi-temu stało się już zadość, gdyż przed kilkoma dniami nerye w czasie najbliższym przez odbiór większej uchwałą Rady Ministrów powołany został do życia części nagromadzonych zapasów nie umożliwią nor-Urząd Naftowy, a obecnie toczą się rokowania z wy- malnego ruchu kopalń. Należy się spodziewać, że bitnymi przedstawicielami przemysłu naftowego co skoncentrowanie wszystkich agend, dotyczących

do objęcia kierownictwa tego Urzędu.

Sprawa zajęcia wozów cysternowych przez pertraktacye z Czechami co do eksportu produktów Państwo została również załatwiona po myśli uchwał naftowych i surowca, od którego dostawy Czesi uczy- Kraj. Towarzystwa Naftowego.

Delegacya przedstawiła się nowo zamianowa-

przemysłu naftowego w Urzędzie Naftowym, przy-W sprawie eksportu produktów naftowych za- spieszy pomyślne rozwikłanie przesilenia, którego wiadomił p. Wiceminister delegacyę, że w ostatnich źródła upatrywać należy w przewrocie politycznym czasach doprowadzono do skutku umowy o eksport i nieskonsolidowanych przedtem stosunkach admini-większej ilości produktów naftowych z Austryą (6500 stracyi państwowej, cystern) i z Niemcami (6500 cystern), a w toku są

nia targu produktami naftowymi wewnątrz kraju

nili zawisłym odbiór produktów gotowych. Układ ten obejmie przypuszczalnie około 6000 cystern, nemu p. Ministrowi przemysłu i handlu Szczeniow-w tern około 2000 cystern surowca, jednakże Czesi skiemu, który złożył zapewnienie, że otoczy prze-zastrzegli się wyraźnie, że reflektują jedynie na ropę mysł naftowy szczególną opieką, a celem utrzymania marki borysławskiej. Pozatem wyjechali delegaci ścisłego kontaktu Rządu z wszystkiemi gałęziami Rządu do Francyi i Włoch celem dokonania dalszych przemysłu, zamierza utworzyć stałą Radę Przemy-transakcyi eksportowych. O ile nieprzywidziane tru- słową przy Ministerstwie Przemysłu i Handlu, do dności polityczne lub transportowe nie staną na której pswołani zostaną również przemysłowcy na-przeszkodzie, można mieć nadzieję, że obecny stan ftowi. Delegacya zwróciła uwagę p. Ministra na ko-zastoju zbytu produktów gotowych ulegnie radykał- nieczność utworzenia, prócz wspomnianej ogólnej nej zmianie, a tern samem zapewniona zostanie re- Rady Przemysłowej, specyalnego naftowego organu gularna przeróbka w kraju tak zapasów jak i pro- doradczego przy Urzędzie Naftowym. Celem ożywie-dukcyi bieżącej.

Oprócz objętej poprzednio przez państwową fa- i zapobiegnięcia obecnym spekulacyom tymi arty-brykę olejów mineralnych w Borysławiu ropy bory- kułami, rozważana jest również ewentualność wpro-sławskiej, pochodzącej z zapasów producentów czy- wadzenia ? handlu wolnego wszystkimi przetworami stych w ilości 9600 cystern, zdecydował się Rząd naftowymi.    -

Wreszcie przyjął delegacyę na osobnem po-wliczeniu zarekwirowanej ropy bruttowej wyniesie słuchaniu p. Minister skarbu Biliński. P. Minister razem około 24.000 cystern. Pozatem oświadczył Rząd okazał szczególne zainteresowanie przemysłem na-gotowość dozwolić na razie, dopóki rafinerye nie ftowym, który zdaniem jego powołany jest do ode-zaczną regularnie odbierać ropy do przeróbki, wy- grania w życiu*gospodarczem Polski bardzo wybitnej wozu 5000 cystern ropy borysławskiej i w tym^wzglę- roli i prosił delegacyę, by we wszystkich sprawach, dzie pertraktacye są już w toku. Rząd również go- dotyczących jego resortu, odnosiła się wprost do tów jest pozwolić na wywóz pewnej ilości ropy za- niego, a może liczyć na jak najgorętsze poparcie.

objąć definitywnie dalszą ilość 9600 cystern, co po

A. M.

Przemysł gazów ziemnych.

Obecnie wszczęto akcyę budowy odgałęzień od państwowego rurociągu do kopalń. W związku z tern odbyło się z inicyatywy radcy górniczego Mo-

Budowa państwowego rurociągu gazowego na przestrzeni Jasło-Gorlice będzie w najbliższych dniach rozpoczętą. Towarzystwo Akc. sosnowickich fabryk rur i żelaza, u którego Rząd zamówił 30 kilometrów rur, uruchomiło fabrykę i rozpoczęło dostawę. Walcownia Mannesmanna w Komotowie nadesłała już pierwsze wagony rur z zamówionych przez Rząd w tej fabryce 15 kilometrów rur. Można więc dziś stanowczo twierdzić, że rurociąg na przestrzeni Jasło-Gorlice będzie jeszcze w tym roku oddany do użytku.

Wobec zupełnej katastrofy węglowej powinien Rząd przystąpić też natychmiast do budowy rurociągu na przestrzeni Krosno-Sanok, gdyż w ten sposób jedynie byłby nasz zachodnio-karpacki przemysł naftowy zaopatrzony w potrzebny dlań materyał opałowy i mógłby się dźwignąć z obecnego, chwilowego zastoju. Wykonanie takiego rurociągu gazowego na przestrzeni Krosno-Sanok jest zaś rzeczywiście zupełnie możliwe, gdyż walcownia dostarczyłaby napewne już tego roku potrzebnego materyału przewodowego.

krego w Urzędzie Górniczym w Jaśle zebranie reprezentantów zachodnio-karpackiego przemysłu naftowego, posiadających kopalnie i rafinerye na linii Jasło-Gorlice. Wynikiem tej konferencyi, odbytej w obecności St. Radcy Górniczego Aleksandra Onyszkiewicza, kierownika jasielskiego Urzędu Górniczego był szereg uchwał i postulatów, które podajemy poniżej wedle ich protokolarnego brzmienia:

„Wszyscy obecni reprezentanci kopalń położonych na zachód od Jasła ku Gorlicom oświadczając jednogłośnie, źe z proponowaną budową rurociągu gazowego państwowego Jasło-Gorlice¹ się zgadzają, proszą tylko o bliższe szczegółowe informaćye:

a)    Od którego punktu odgałęzienia bocznego rurociągu gazowego rozpoczyna się w dalszem przedłużeniu własność kopalni, co do połączeń rurociągowych, znajdujących się już na samej kopalni. Właściciele kopalń proponują, aby punktem tym, który stanowi granicę między własnością rządową a prywatną był gazomierz. Na wypadek jednak, gdyby gazomierz nie był ustawiony, aby punktem tym było miejsce odbioru gazów przez dotyczącą kopalnię.

b)    Jaka ma być wysokość ceny gazu za jednostkę kubiczną, czy cena ta będzie obejmować tak

c) Lipinki : Lipy 5 do 10 m³, Morgenstern 2 do 3 m³, Stern 2 do 3 m³. Rafinerya nafty w razie uruchomienia 5 do 20 m³, Belweder i sąsiednie 2 do 5 m³.

użycie rurociągu jak i wartość gazu, czy Rząd ustanowi maksymalne ceny za gaz dla wszystkich przedsiębiorców, ze względu na odległość.

I. Zebrani proponują następujące punkta odgałęzień do głównego rurociągu:

1. Od stacyi Skołyszyn wzdłuż drogi powiatowej do kopalni w Harklowej z odgałęzieniem bocz-nem ku Osobnicy w kierunku wschodnim i w kierunku zachodnim ku Głębokiej i Pagorzynie. Odgałęzienie to objęłoby kopalnię Bolesław, Bohmko, Mi-nerwa, Klarfeld, Wede i Warszawianka w Harklowej,

Giso w Osobnicy, Sarmacya w Głębokiej, Pewede w Pagorzynie, a w przedłużeniu kopalnię Lux w Wójtowej. Długość rurociągu wynosiłaby od stacyi Skołyszyn do kopalni Bohmko w Harklowej 5.200 m.

Odgałęzienie do Osobnicy wynosiłoby ca 2.000 m, do Głębokiej ca 2.000 m, do Pagorzyny i Wójtowy 2.500, do kopalni Klarfeld ca 100 m, do kopalni Bolesław 250 m, a do Warszawianki 500 m. Rurociąg ten wynosiłby zatem 12.550 m. Zapotrzebowanie gazów dla tych kopalń byłoby następujące:

Kopalnia Wede 2 do 4 m³, Bohmko 1 do 2 m³,

Minerwa 2 do 4 m³, Pewede 1 do 2 m³, Bolesław

1    do 2 m³, Klarfeld 1 do 2 m³, Warszawianka 1 do

2    m³, Sarmacya 1 do 2 m³, Lux 1 do 2 m³ i Giso 1 do 2 m³ — to jest razem od 12 do 24 m³ na minutę.

2.    Następne połączenie od przekopu poza stacyą Biecz do Załawia do kopalni nafty Władysława Długosza. Długość tego rurociągu ca 1.000 m, a zapotrzebowanie gazu wynosi od 3 do 6 m³.

3.    Trzecie połączenie dla rafineryi nafty w Libuszy, któreby poszło od 23'1 km toru kolejowego Jasło-Zagórzany, którego długość wynosi 400 m, zaś zapotrzebowanie od 2’5 do 21 m³.

4.    Czwarte połączenie nastąpi przy stacyi kolejowej Zagórzany. Poprowadzony będzie rurociąg wzdłuż drogi powiatowej od Zagórzan do Kobylanki, w Kobylance rozdzieli się wzdłuż drogi Kobylanka-Libusza-Lipinki, a następnie Kobylanka-Dominiko-wice, od Dominikowie drogą koło św. Wojciecha do nowego Kościoła w Sękowej, tu się rozdzieli w jednym

kierunku wzdłuż drogi z Sękowej do Ropicy Ruskiej,    TTT .    ,    .    .    , . ,    .    , .

zaś w drugim kierunku ku Siarom.    . W koncu zebram oświadczają, ze w zasadzie

m ...    ,    .    .    n i i gotowi są przystąpić do budowy odgałęzień wyzei

Długość tych rurociągów wynosi zatem 237 kim. * yszczególnionych (od rurociągu głównego wzdłuż

Zapotrzebowanie gazu kopalń przy tej trasie ru- trasy kolejowej), a to przez utworzenie w tym celu rociągów położonych będzie następujące:    pomiędzy sobą osobnego Towarzystwa. Państwo mia-

a)    Kobylanka-Kryg-Dominikowice : Wiktor i Eu- łoby obowiązek na żądanie owego Towarzystwa ru-

genia 2 do 5 m³, Światło, Sobieski i Roma 5 do 7 m³, rociągi te boczne od Towarzystwa odkupić i w swój Oktawia 1 do 2 m³, Kinga 2 do 3 m³.    zarząd objąć“.

b)    Libusza: Adam, Aleksander i Henryka 5 do 9 m³, Herman 1 do 2 m³.

d) Sękowa i Ropica Ruska: Szczęść Boże 1 do 2 m³, Magdalena 1 do 2 m³, Wiktusia 2 do 3 m³, Wilson 1 do 2 m³, Ugoda 3 do 4 m³. Barbara 1 do 2 m³.

e) Siary: Władysław Długosz 1 do 2 m³, Ma-rya 2 do 3 m³, Baku 1 do 2 m³.

Zapotrzebowanie zatem ogólne trasy 45 do 91 m³.

5. Piąte połączenie byłoby Gorlice-Szymbark około 6 kim. dla kopalń Lassek i Bystrzyca, a zapotrzebowanie gazu tych kopalń wynosiłoby 4 do 6 m³.

Reasumując powyższe wynosiłaby ogólna trasa połączeń, a mianowicie Skołyszyn-Harklowa i t. p. 12.550 m, Biecz-Załawie 1000 m, Rafinerya Libusza 400 m, Zagórzany - Kryg - Kobylanka - Sękowa - Siary 23.700 m, Gorlice-Szymbark 6.000 m, długość zatem tych bocznych rurociągów wynosi 42.650 m.

Zapotrzebowanie gazu:

Przy trasie ad 1) 12 do 24 m³, ad 2) 3 do 6 m³, ad 3) 2"5 do 21 m³, ad 4) 45 do 91 m³, ad 5) 4 do 6 m³. Zapotrzebowanie zatem ogólne całej trasy rurociągów wynosiłoby 66 5 do 148 m³ na jedną minutę.

II. Zebrani przedsiębiorcy oświadczają, że żądane przedłożenie szkiców sytuacyjnych w rozmiarze katastralnym jest z jednej strony niemożliwem, ze względu na rozciągłość tego rurociągu, a z drugiej strony uważają za bezcelowe, gdyż na każdy wypadek gdy projekt powyższy będzie zatwierdzony, projekt szczegółowy będzie musiał być dokładnie opracowany, a przez co oszczędzi się podwójnej roboty. Przedsiębiorcy oświadczają, że zapodane przez nich ilości zapotrzebowania gazu będą bezwarunkowo pobierać, o ile naturalnie przyjdzie do skutku umowa z Rządem co dc ceny i o ile poszczególne przedsiębiorstwa przez nawiercenie własnych gazów nie będą potrzebowały korzystać z gazu im dostarczanego. Zebrani proszą o przedłożenie niniejszego protokołu dotyczącym czynnikom rządowym i powiadomienie ich o* wyniku rozstrzygnięcia.

Na tern protokół zamknięto, a po przeczytaniu

podpisano.

Rozporządzenia i mianowania.

Ustawa

z dnia 1 -go sierpnia 1919 roku w przedmiocie sekwestru zbiorników i cystern naftowych.

Art 1. Wszystkie znajdujące się na terenach Rzeczypospolitej zbiorniki naftowe wraz z związanemi z niemi instala-gyami do rozlewu oraz cysterny wagonowe mogą być zasekwe-strowane przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu.

Art. 2. O każdym wypadku sekwestru i o mianowaniu sekwestratora Minister Przemysłu i Handlu poda do publicznej wiadomości w gazecie urzędowej.

Art. 3- Ministerstwo Przemysłu i Handlu będzie płacić właścicielom zasekwestrowanych w myśl art. 1-go przedmiotów

wynagrodzenie, którego wysokość określona będzie w stosunku do przepuszczonego przez nie towaru.

Art. 4. Z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ustaje moc prawna dekretu z 7 lutego 1919 (Dz. Pr. poz- 169).

Art. 5. Wykonanie tej ustawy poleca się Ministrowi Przemysłu i Handlu.

Art. 6. Ustawa wchodzi w życie z dniem jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Marszałek Sejmu: Trąpczyński m. p., Prezydent Ministrów: w z. (—) S. Wojciechowski, Minister Przemysłu i Handlu: w z. (—) Henryk Strasburger.

(Dz. Ustaw Rzpltej Polskiej z dn. 25 sierpnia 1919 roku

Nr. 68).

ca

cc.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w sprawie zniesienia ustanowionego Dekretem Rządu Polskiego z dnia 23 listopada 1918 r. sekwestru na produkty chemiczne.

1. Znosi się sekwestr na następujące produkty chemiczne: amoniak,'azotan amonu, siarczan amonowy, nitryt, saletra, kwas azotowy, kwas siarkowy, soda amoniakalna, soda kaustyczna, sóda krystaliczna, chloran potasu, gliceryna, sole chromowe, sole potasowe, sole fosforowe, superfosfat, mączka kostna i rogowa, tomasówka, siarka, karbid, smoła pogazowa i produkty jej destylacyi (benzol, kwas karbolowy, toluol, naftalina i ich pochodne).

Art. 2) Rozporządzenie niniejsze nabiera mocy z dniem ogłoszenia w „Monitorze Polskim“.

Szef Sekcyi:

Czesław Klamer m. p.

Warszawa, dnia 14 sierpnia 1919.

Minister Przemysłu i Handlu: w z.

Henryk Strassburger m. p.

2. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem

ogłoszenia.

Minister Przemysłu i Handlu: w z. Henryk Strasburger m. p. Szef Sekcyi: Czesław Klamer m. p.

Warszawa, dnia 22 lipca 1919 r.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w sprawie uregulowania obrotu przetworami ropy naftowej podlegającymi sekwestrowi na podstawie dekretu Rządu Polskiego z dnia 23. listopada 1918 roku. (Dz. Praw Nr. 17), oraz na podstawie b. cesarsko-austryackiego rozporządzenia z dnia 10. października 1914 r. (austr. Dz. Praw Nr 274).

§ 1. Przetwory ropy naftowej pozostają nadal pod sekwe-strem Państwa.

§ 2. Rafinerye nafty i fabryki przetworów ropy naftowej mają przedkładać Oddziałowi Przemysłu Naftowego Ministerstwa Przemysłu i Handlu wykazy na dzień 1-szy każdego miesiąca zapasów przyrostu i odpływu ropy i przetworów ropy naftowej. Wykazy te muszą być nadane na pocztę najpóźniej 5-go każdego miesiąca.

§ 3. Ministerstwo Przemysłu i Handlu zwalnia rafineryom i fabrykom przetworów ropy naftowej dla zużycia wewnątrz kraju odpowiednie kontyngenty przetworów ropy naftowej. W zakresie zwolnionych kontyngentów nabycie i sprzedaż przetworów ropnych w rafineryach oraz obrót niemi wewnątrz kraju nie podlegają żadnym ograniczeniom. Natomiast nie dotyczy to nafty, parafiny i świec, zakup których i sprzedaż podlega nadal ograniczeniom i odbywa się na zasadzie certyfikatów zwolnień wydawanych przez Oddział Przemysłu Naftowego Ministerstwa Przemysłu i Handlu.

Niewielkie ilości nafty i parafiny dla celów przemysłowych (z wyjątkiem fabrykacyi świec) mogą być nabywane bezpośrednio w rafineryach na podstawie zaświadczeń lokalnych władz przemysłowych.

§ 4. Ceny na przetwory ropy naftowej naznacza Ministerstwo Przemysłu i Handlu.

§ 5. Dla czuwania nad przestrzeganiem przepisów tego rozporządzenia i wydanych na tej podstawie zarządzeń wykonuje Ministerstwo Przemysłu i Handlu przez swoje organy kontrolę i nadzór nad przedsiębiorstwami wymienionemi w § 2.

§ 6. Przekroczenie tego rozporządzenia i zarządzeń na tej podstawie wydanych, oraz współdziałanie w ich udaremnieniu podlegają ustanowionym przepisom karnym.

§ 7. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem 1-go września 1919 roku.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w przedmiocie sekwestru cystern naftowych.

Na mocy ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. (Dz. U. R. P. Nr. 68 poz. 414) zarządzam, co następuje:

Art. 1. Wszystkie, znajdujące się na terenach Rzeczypospolitej cysterny wagonowe na ropę i produkty naftowe, prócz cystern zagranicznych, nadeszłych po dniu 1 lipca 1919 roku z państw zagranicznych po odbiór ropy i przetworów naftowych, są zasekwestrowane.

Art. 2. Sekwestratorem cystern jest Oddział Ruchu Cysternami Ministerstwa Przemysłu i Handlu, któremu służy wyłączne prawo dysponowania zasekwestrowanemi cysternami.

Art. 3. Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w „Monitorze Polskim“.

Minister Przemysłu i Handłu: w z. (—) Henryk Strasburger, Szef Sekcyi: (—) Czesław Klamer.

Warszawa, dnia 29 sierpnia 1919 r.

Rozporządzenie

Ministra Przemysłu i Handlu w przedmiocie rozciągnięcia działalności Warszawskiego Stowarzyszenia dia Dozoru nad kotłami parowymi na b. zabór austryacki.

Zezwalam Warszawskiemu Stowarzyszeniu dla dozoru nad kotłami parowymi na rozciągnięcie działalności na terytoryum b. zaboru austryackiego.

Szef Sekcyi:

Bystydzieński m. p.

Warszawa, dnia 3 września 1919 r.

Minister Przemysłu i Handlu: Szczeniowski m. p.

Zarządzenie Komendy Naftowej w Borysławiu.

Zajęcie na rzecz Skarbu Państwa Polskiego terenów naftowych, będących własnością obywateli niemieckich, austryackich i węgierskich.

Szef Sekcyi: Czesław Klamer m. p.

Minister Przemysłu i Handlu: w z.

Henryk Strassburger m, p.

Polska Komenda Naftowa okręgu drohobyckiego w Borysławiu zarządziła zajęcie na rzecz Skarbu Państwa Polskiego nieruchomości uprawnień przedsiębiorstw górniczo-naftowych, należących do właścicieli firm niemieckich, węgierskich i austryackich.

Odnośnie do własności prywatnej niemieckiej postanowiono, iż wszelka własność podlega zajęciu, a to celem za-bezpieczeuia się przed czynami nieprzyjacielskimi i celem uzyskania zastawu na to, co się Polakom należeć będzie od Niemiec za niezapłacone rekwizycye, za zniszczenie miast i wiosek i za inne szkody. Pretensye prywatnych właścicieli niemiackich będą mogły być wyrównane przez Państwo Polskie w ten sposób, w jaki wyrównane będą pretensye obywateli polskich przez Niemcy.

Warszawa, dnia 14 sierpnia 1919 r.

Rozporządzenie

o zniesieniu sekwestru i ograniczeń przewozu wewnętrznego na

metale.

Art. 1) Na mocy dekretu z dnia 27-go stycznia 1919 roku znosi się sekwestr i ograniczenia przewozu wewnętrznego metalów, a mianowicie:

a)    aluminium;

b)    antymonu;

c)    cyny;

d)    cynku;

e)    miedzi;

f)    niklu;

g)    ołowiu;

h)    wszelkich stopów tych metali w postaci cegiełek, zlewków i odpadków;

i)    stali narzędziowej w każdej postaci;

k)    szmelcu;

l)    fragmentu.

Własność prywatną austryacką i węgierską zajęto również na rzecz Skarbu Państwa Polskiego celem zabezpieczenia interesów wojskowych i gospodarczych. Zwolnienie zarządzone będzie później, po ustaniu stanu wojennego i w razie wyrównania przez rządy tych państw kwot należnych Polsce i Polakom.

Na razie jednak będzie własność austryaeka poddana jedynie nadzorowi w granicach przewidzianych przez austryackie rozp. min. z 7. października 1915. Dz. p. p. 304. Postanowienia tego rozporządzenia, a mianowicie paragrafy 1. i 2. będą stosowane przy ustaleniu, które objekty podlegają zajęciu względnie nadzorowi.

Zarządy przedsiębiorstw lub nieruchomości w. których część udziału „netto“ lub „brutto“ lub kapitału, albo też własności inaczej określonej, jest własnością niemiecką, austryacką lub węgierską obowiązane są podać odnośne informacye na piśmie do wiadomości Polskiej Komendzie Naftowej w Borysławiu.

Tam, gdzie prawa naftowe nie są tabularnie oddzielone od własności gruntu (jako pola naftowe), lub gdzie do własności przywiązane jest tak zwane prawo powrotu po ekspirowaniu kontraktów naftowych, własność nieruchoma podlega w całości zajęciu względnie nadzorowi.

tc

Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego okręgu górniczego za miesiąc maj 1919 r.

Uprawnieni do wydebywania

Nazwa

kopalni

Gmina

Zapas

ropy

z początk. miesiąca

Miesięczna pro-dukcya

Zużyto na opał

Odaano do pzze'siębiorslwj transportowo-magazynowego (Opiag)

Wyekspe-

dyowano

Zapas

ropy

z końcem miesiąca

w kilogramach

O i—I 03 CO Tj< iC. ÎO

HrlrtrtHrlH

Austr. akc. Tow. dla przem. naft.⁴)

Krakowsko-bitkowska Ska naft. ⁴) Juliusz Haevecker 5)    ......

Wschodnio-galic. Ska naft.....

Leisor Griffel G)........

M. Pfeffel i Ska⁷).......

Robert Rudolf⁸)........

Spółka naft. „Bitumen“ ⁹)    ....

Akc. Tow. dla przem. oleji miner.¹⁰)

„Opiag“ „Dział“ „Austrya“ „Stella“ „liieniica" i „Polanka“ „Stefan“ „N. Gold“ „Tepege“ „Ropex“ „Oliga“ „Compes“

„Bitumen“

„Maurycy“

„Bitków“ 3122734

370224

839049

839049

345875    4110286

3045

10500

65250

42480

91147

3045

18913

75372

23567

10500

81025

Pasieczna 151658

109674

7775

26824

82840

159433

Pniów

2160

25171

2160

25171

3377473    1463384 |

„Słoboda rungurska“, kopalnie oleju ziemnego i tłoczenie ropy, Ska z o. p.— A. Rosenkranz i Ska— Beri Lautner — „Premier“, Ska naft. z o. — „Kosmacka Jopa“ Ska z o. p. — objęte są okupacyą rumuńską.

⁴) Wskutek braku m sca na magazynowanie ropy powstrzymano z d. 10. maja b. r. sztuczną eksploatacyę wszystkich otworów wiertniczych. - ²) Ruch czasowo wstrzymany. — ³) Ruch wstrzymany. — ⁴) ⁵) (J) ⁷) ⁸) !)) i ¹⁰) Bez ruchu.

Razem

963203    345875    4494982

CO

ju ziemnego stanisławowskiego okręgo górniczego za miesiąc czerwiec 1919 r.

10

11

12

13

14

15

16

Austr. akc. Tow. dla przem. naft.])

» » » » » »

Skarb państwa austr.......

Wschodnio-karpacka Ska naft. . . . Tow. naft. „Bitków“ 2) • ) . .    . .

Akc. Tow. dla przem. oleji mineraln.³) Adela Góldowa . . ... . . . Krakowsko-bitkowska Ska naft.⁴) . Juliusz Haevecker⁵) ......

Wschodnio-gaiic. Ska naft. . . . .

Leisor Gryffel ⁷) .

M. Pfeffel i Ska⁸) . .

Robert Rudolf⁹) .

Spółka naft, „Bitumen“¹⁰) . .    .

Akc. Tow. dla przem. oleji miner. u)

„Opiag“ „Dział“ „Austrya“ „Stella“ „Klornica“ i „Piilanka“ „Stefan“ „N. Gold“ „Tepege“ „Ropex“ „Oliga“ „Coinpes“

Bitków

4110286

206928

820806

1997

2706

Piaseczna

820806

125078

5052637

1997

23567

10500

81025

82840

159433

2160

5271

2706

78225

47220

34992

10500

159250

95068

159433

„Bitumen“

„Maurycy“

Pniów

25171

2160

25171

4494982

1163153

860501

125078

5533057

Razem

„Słoboda rungurska“, kopalnie oleju ziemnego i tłoczenia ropy, Ska z o. p. — A. Rosenkranz i Ska — Beri Lautner — „Premier“, Ska naft. z o. p. — „Kosmacka ropa“- Ska z o. p. — objęte są okupaoyą rumuńską.

¹) Wskutek braku miejsca na magazynowanie ropy, powstrzymano z d. 10. maja b. r. sztuczną eksploatacyę wszystkich orów wiertniczych. —_²) Z powodu braku miejsca na magazynowanie ropy w d. 10. czerwca otwory zamknięto. — ³) Bez ruchu. — J) Bez ruchu. — ⁶), '), ⁸) i ⁹) Ruch wstrzymany z powodu braku miejsca na magazynowanie ropy. — ¹⁰) i n) Bez ruchu.

-2.

CC3

ju ziemnego stanisławowskiego okręgu górniczego za miesiąc lipiec 1919 r.

10

11

12

13

14

15

16

17

Austr. akc. Tow. dla przem naft. ⁴)

»    » »    » » »

Skarb państwa austr. ......

Wschodnio-karpacka Ska naft. . .

Tow. naftowe „Bitków“.....

Akc. Tow. dla przem. oleji miner.²) Adela Gold³) .........

Krakowsko-bitkowska Ska naft.⁴) Juliusz Haevecker⁵) ......

Spółka naft. „Sołotwina“ . . . . Wschodnio-galic. Ska naft.⁶) . . .

Leisor Griffel⁸) . ”. .

Maurycy Pfeffel i Ska⁹) . ' . . Robert Rudolf¹⁰) ......

Spółka naft. „Bitumen“n) . . . Akc. Tow. dla przem. oleji miner.¹²)

« ⁷)

11

„Dział“

„Austrya“

„Stella“

, Itiemira“ i „Polanka“ „Stefan“ „N. Gold“ „Tepege“ „Ropex“ „Viribus“ „Oliga“ „Compes“

Bitków

5052637

407785

836438

' v£ sS

2497

836438

699640

5800555

28838

10500

159250

3005

2497

Pasieczna

95068

159433

2160

30704

51139

55538

3005

50411

76889

70533

9131

10500

133500

62280

147019

„Bitumen“

„Maurycy“

Pniów

25171

2160

25171

Razem | 5533057    1387106

699640

1039773

„Słoboda rungurska“, kopalnie eleju ziomnego i tłoczenia ropy, Ska z o. p. — A. Rosenkranz i Ska'—'Beri Lautner — „Rremior , Ska naft. z o. p. — „Kosmacka ropa“, Ska z o. p. — objęte są okupacyą rumuńską.

6190316

⁴) Wszystkie zbiorniki na

O¹ N

roP§ przepełnione. — ²) Ruch wstrzymany. — ³) Od 1. do 10. lipca nie produkowano ropy powodu braku miejsca na magazynowanie. — ⁴) i a) Bez ruchu. — ⁶) Przy mierzeniu ropy okazało się manco 17793 kg. — Przy mierzeniu ropy okazało się manco 12414 kg. — ⁸) i ⁹) Ruch wstrzymany. —¹⁰) Ciągnienie pompy. — n) i ¹² Bez ruchu.

Wykaz produkcyi ropy w okręgu drohobyckim za czas od I/X. 1918 do 30/IV. 1919.

Miejscowość

Produkcya

Ropa zużyta na opał

Manko

Ropa odtło-czona do Towarzystwa magazynów.

kilogramach

Tustanowice Borysław . Mraźnica I.

7707484

9444514

423716

188694458

192547489

45548291

22971463

8098673

2461303

158888792

167279322

42704430

Razem . . .

17575714

426790238

33531439

368872544

Mraźnica II. . . . Schodnica . . . .

Urycz ......

Opaka ......

Rypne ......

Rajskie.....

Ustrzyki dolne . . Dolina......

402500

12713601

5297190

777528

2591200

27010

1618920

9760438

322910

310050

946500

102500

11900

240175

131510

243168

210900

163053

85500

73780

388683

12141322

4367132

111440

2487330

92229

92180

6100

64002

294102

8850

3080

739532

4449260

127200

317500

221960

90120

36710

Wykaz produkcyi ropy w okręgu drohobyckim za miesiąc maj 1919.

Miejscowość

Produkcya

Ropa zużyta na opał

Manko

Ropa odtło-czona do Towarzystwa magazynów.

w kilogramach

Tustanowice Borysław . Mraźnica I.

853496

1096060

42335

26888631

25172308

7198533

3448659

1406507

413353

22266818

23255619

6708480

1991891

5268519

Razem . .

59259472

52230917

Mraźnica II.....

Schodnica.....

Urycz .......

Opaka ......

Rypne .......

Ropienka.....

Wańkowa.....

Paszowa......

Słoboda dubeńska .

• Strzelbice.....

Ustrzyki dolne . . .

67156

1819230

757300

101200

375240

220462

1444753

47857

52500

147750

15500

12500

21515

36808

18282

127500

18400

12363

9006

32789

43343

1436

7500

500

14200

17000

77270

1573278

678739

185490

821807

1526430

169600

30000

547830

Wykaz produkcyi ropy w okręgu drohobyckim za miesiąc czerwiec 1919.

Miejscowość

Produkcya

Ropa zużyta na opał

Manko

Ropa odtło-czona do Towarzystwa magazynów.

kilogramach

Tustanowice Borysław . Mraźnica I.

25621238

25470155

7054867

818237

1161968

35350

3437045

1275609

400998

21117181

22376202

6592792

Razem . .

58146260

2015555

5113652

50086175

Mraźnica II.....

Schodnica.....

Urycz . ......

Opaka .......

Rypne . ......

Ropienka.....

Wańkowa.....

Paszowa ......

Słoboda dubeńska .

Strzelbice .....

Ustrzyki dolne . . .

60779

1891750

775950

91400

476600

220093

1373815

50842

52500

148500

12000

11314

78115

26680

18630

141000

12950

11100

800

2527

39139

75371

6833

41215

1525

200

29473

1976415

842499

369707

3883850

106000

75000

Z Akademji Górniczej.

Wpisy. Termin wpisów na Akademię Górniczą w Zakładzie mineralogicznym Uniwersytetu Jagielloń-w Krakowie oznaczono na dnie 2, 3, 4, 6, 7 i 8 paź- skiego (ul. Gołębia 11) z następującym porządkiem dziernika w biurze sekretaryatu Akademii, które od dziennym: dnia 1 października mieścić się będzie w domu przy ul. Loretańskiej 1. 18. Telefon Nr. 3593.

Katedra geometryi wykreślnej. Ponieważ nomina-cya profesora tego przedmiotu w miejsce zmarłego niczej *). niedawno śp. profesora W. Gąsiorowskiego nastąpić będzie mogła w dalszej przyszłości, obejmie wykłady z geometryi wykreślnej od początku pierwszego pół- prezydent Sarę), rocza zastępca p. Jan Suchanek, profesor I-ej Szkoły realnej w Krakowie.

Liczba zgłoszonych słuchaczy na I-szy rok studyów dosięgła już poważnej cyfry 550 tak, że należy przy- rent dziekan Hoborski). puszczać, iż liczba słuchaczy I-szej i II-giej kategoryi

(por. „Czasopismo Górn.-Hutn.“ zeszyt VIII, str 192) przewodniczący Morozewicz i inż. Zarański), przewyższy dopuszczalną liczbę 80 kandydatów t. j że dla wszystkich kandydatów odbędzie się przewi- dzielskiego). dziany w ogłoszeniu Dziekanatu z dnia 24 lipca b. r. egzamin konkursowy.

XIX. Posiedzenie Komitetu Organizacyjnego Akademii Górniczej wu Krakowie odbędzie się dnia 25 śnią b. r. (czwartek) o godz. 11 przed południem

1.    Sprawozdanie Dziekana z czynności poprzedzających otwarcie Akademii.

2.    Program uroczystego otwarcia Akademii Gór-

3.    Sprawa nominacyi sekretarza Akademii.

4.    Kwestya budowy gmachu Akademii (referent

5.    Sprawozdanie z posiedzenia Komitetu budowlanego (referent przewodniczący Morozewicz).

6.    Sprawa Katedry geometryi wykreślnej (refe-

7. Sprawa Kursów uzupełniających (referent

8. Sprawy bieżące (stypendyum im. Larysz-Nie-

wrze-

*) Jak nas informują odbędzie się uroczyste otwarcie Akademii Górniczej dnia 18 października b. r. w Auli Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Redakcya.

Sprawozdania i komunikaty.

Posiedzenie Wydziału Krajowego TowJ Naftowego w dniach 15 października b. r. oraz dniach nastę-odbędzie się w Borysławiuf.dnia 21 i 22 września pnych.

w lokalu Izby Pracodawców. Początek 1-go posie-    Egzamina kandydatów na dozorców ruchu od-

dzenia 21 (niedziela) o godzinie 10 rano. Ze względu będą się w dniach 27 października b. r i następnych, na ważność spraw, które przyjdą pod obrady, pożą-    Do egzaminu w tych terminach będą dopu-

danym jest jak najliczniejszy udział członków. Pro- szczeni kandydaci, którzy najdalej do 15 września jektowane jest również równoczesne powołanie ogól- wniosą podania do Urzędu Górniczego w Drohobycza nego zebrania przemysłowców naftowych ' okręgu o dopuszczenie ich do egzaminu, zaopatrzone w do-borysławskiego.    wody, że uczynili zadość odnośnym postanowieniom

Egzamina górnicze. Egzamina kandydatów na kraj. ustawy naft. z dnia 22. marca 1908, postano-kierowników kopalń oleju skalnego przed - komisyą wieniom przepisów górniczo - policyjnych z dnia 10. egzaminacyjną w Borysławiu odbywać się będą października 1913 r.

Przegląd zawodowgo piśmiennictwa.

r Przegięd Techniczny. Warszawa 26 sierpnia 1919. pieczeństwo ruchu. — Niedoszłe projekty kanałów Ireść zeszytu Nr. 19—32. I. Piotrowski: Obliczanie wschodnio-pruskich. — Rozmaitości, przewidywanej wydajności fabryk. S W Bryła : Obli-    Czasopismo Techniczne. Lwów 10 i 25 sierpnia

„Odbudowy Kraju“ ukazał się zeszyt szósty i zawiera treść następującą:

L. W. Biegeleisen: Najnowsza polska literatura agrarna, Edward Strasburger: Monopole państwowe w czasie wojny, Jerzy Kurnatowski: Rosya przed-Konserwacya bruków i bez- rewolucyjna, Leon Pączewski: Nowe podstawy orga-

czanie podwójnej ramy symetrycznej o słupach utwier- 1919. Treść Nr. 15 i 16. A. Nawratil: O ochronie dzonych na podporze. H. Biegeleisen : O potrzebie robotników zatrudnionych przy wyrobie wyskoku działu techniki instalacyjnej w Ministerstwie Robót drzewnego i pokrewnych produktów (dok.). — Sprawy Publicznych. K. Mierzanowski : Statystyka kosztów publiczne. I. Drexler: Zarys sieci kolejowej w Polsce własnych w organizacyi przemysłowej (c. d.) S. K. (dok.). — Organizacya zarządów drogowych w Pol-Drewnowski: Polityka przemysłowa Rządu polskiego, sce (dok ). M. T. Huber i M. Thullie: Projekt prze-C. Boczkowski: Sposoby opodatkowania piwa. — pisów żel. betonowych (dok.). — Recenzye i krytyki.— Bibliografia. — Kronika. — W dziale : A r c h i t e- Sprawy bieżące. — Sprawy Towarzystwa, ktura: T. Szydłowski: Najpilniejsze postulaty opieki nad zabytkami (dok.). — i. Zjazd Architektów polskich w Warszawie 1919 r. — Konkursy. — Sprawozdania koła Architektów. — W dziale: Komunika cye: A. Sadkowski: Górnośląski kanał „Koźle - Gliwice“ (dok.).

nizacyi handlu zagranicznego, Dr St. Hupka: Geo- Polski ze Wschodem oraz p. Leona Pączewskiego graficzne podstawy odbudowy rolnictwa w Galicyi, o „Pierwszym jarmarku powojennym w Lipsku“. K. Mokrzycki : Poczta w Polsce, St. Promaszko : Jak wszystkie poprzednie zeszyty numer niniejszy Przemysł budowlany, a odbudowa kościołów. W prze- zaleca się bogatym i bardzo ciekawym doborem ar-glądzie gospodarczym m. in. znajdujemy artykuły tykułów i prac ekonomicznych, p. Edm. Janowskiego o „Stosunkach handlowych

Wiadomości bieżące.

Artykuł 5. Odpadki przeznaczone do pilników okrętowych dla marynarki handlowej lub wojennej są od opłaty cłowej wolne w myśl postanowień odnośnych rozporządzeń.

Artykuł 6. Odpadki, których przywóz i wywóz jest z rafineryi stojących pod nadzorem dozwolony za zniżoną cenę muszą być przechowywane w chronionych zbiornikach, które winne posiadać spe-cyalne znamiona i właściwości postanowieniami oznaczone.

Taryfa cłowa dla przetworów ropnych we Franćyi.

Francuska izba deputowanych przyjęła w d. 15 czerwca b. r. bez debaty projekt nowej taryfy cłowej dla produktów naftowych, który dnia 22 lipca i senat francuski zaakceptował.

Brzmienie tego projektu, który ma głównie na celu rozpowszechnienie ropy jako środka opałowego i popędowego (motory), jest następujące:

Artykuł 1. Taryfa cłowa dla olejów mineralnych (huiles minérales) i jej postanowienia wykonawcze łącznie z podatkiem od przeróbki (taxe de fabrication) pozostaje w myśl ustawy z 30 czerwca 1893 roku i następnych ustaw niezmienioną, jednak z uwzględnieniem postanowień następujących artykułów.

Artykuł 2. Odpadki ropne, (résidus) służące do zasilania motorów, na opał, a także do urządzania lub utrzymywania dróg i torów komunikacyjnych podlegają według postanowień cłowego regulaminu w razie importu ropy z zagranicy opłacie cłowej w wymiarze 0*80 fr. za 100 kg netto według ogólnej taryfy (tarif general) â 0 40 fr. za 100 kg netto według taryfy minimalnej (tarif minimum), w czem w danym wypadku podatek składowy lub proweniencyjny (surtaxe d'entrepôt on d’origine) wynoszący 5 fr. od 100 kg netto nie jest zawarty, a to pod tym jedynie warunkiem, że produkty przeznaczone będą do użycia w tym samym stanie bez poddania ich jakiejkolwiek zmianie albo przeróbce w pozostającem pod zamknięciem lub w innem jakiem przedsiębiorstwie (établissement exercé).

Artykuł 3. Rafinerye, które przerabiają ropę zagraniczną lub zajmują się eksploatacyą odpadków, sprowadzanych według zniżonej taryfy cłowej, podlegają na koszt przedsiębiorstw kontroli urzędników cłowych. Ropa tego rodzaju jak, to opisano w taryfie, podlega opłacie tylko w momencie jej przywozu do fabryki, t. j. podatkowi (dodatek do podatku) t. zw. „składowemu“ i „proweniencyjnemu“ w wymiarze 5 fr. za 100 kg netto, o ile oczywiście ten podatek dotyczy jej w myśl odnośnych postanowień przywozowych. Rafinerye mogą przerabiać ropy podlegające różnorakim opłatom cłowym; może się to dziać jednak wyłącznie z zastrzeżeniem dla nich odrębnych składów i oddzielnych przeróbek.

Oleje już rafinowane i odpadki mogą być do rafineryi wpuszczone dopiero po uiszczeniu tymczasowej opłaty cłowej w sumie 25 fr. za 100 kg, lub 10 fr. za hektolitr, a to w myśl obowiązujących taryf i jedynie do fabryk stojących pod zamknięciem. W tern nie jest jednak uwzględniony podatek od składowego i od proweniencyi.

Artykuł 4. Opłaty cłowe dla produktów opuszczających rafinerye pozostające pod nadzorem są następujące:

a)    Za przetwory pochodzące z przeróbki ropy i podlegające taryfie generalnej: 21*40 fr. za 100 kg netto (wraz z podatkiem od przeróbki) za oleje oczyszczone i benzynę (huiles raffinés et essences), 0*70 fr. za 100 kg netto (za odpadki opisane w artykule 2), 11 fr. za 100 kg netto za smary (huiles de graissage) i wszystkie inne odpadki z wyjątkiem wyszczególnionych w artykułach poprzednich, 31*50 fr. za 100 kg netto parafiny, 29*50 fr. za 100 kg netto waseliny.

b)    Za produkty z ropy do których stosuje się taryfa minimalna : 11*40 fr. za 100 kg netto, łub 9*10 fr. za Hektoliter (łącznie z należytością fabryczną) olejów oczyszczonych i benzyny, 0*30 fr. za 100 kg netto odpadków wyszczególnionych w artykule 2, 8 fr. za 100 kg netto smarów i odpadków różnych w poprzednich artykułach nie wymienionych, 21 fr. za 100 kg netto parafiny, 19 50 za 100 kg netto wazeliny.

Odpadki, które wychodzą z rafineryj zostających pod nadzorem i podlegają zniżonej opłacie cłowej, są tym samym rozporządzeniom podporządkowane jak odpadki pochodzące z importu. Postanowienia dla teru (brai) i koksu (cokes) są unormowane artykułem 7.

Artykuł 7. Postanowienia co do wejścia w życie tej ustawy; szczegółowe zmiany w jej zastosowaniu i określenie terminu „odpadki“ (résidus) przepisy dotyczące przesyłki, dostawy i przywilejów, i w końcu warunki, pod którymi pojedyncze przetwory mają wstęp do rafineryj zostających pod kontrolą unormowane będą przez dotyczące kompetentne władze.

A r t y k u ł 8. Przekroczenia postanowień tej ustawy karane będą grzywną 1000 fr. do 10.000 fr. ewentualnie także dodatkowymi poborami cłowymi. K. Z.

Wydział górniczy na memieckiej technice w Pradze. Z powodu tego, że już od najbliższego półrocza językiem wykładowym w przybramskiej akademii górniczej będzie język czeski, wniosło kolegium profesorów niemieckiej wyższej szkoły technicznej w Pradze do ministerstwa oświaty o utworzenie przy tej technice osobnego górniczo-hutniczego wydziału.

Niemiecko Czeska umowa węglowa zawartą została w Berlinie co do wzajemnej dostawy węgla z ważnością wstecz od 1 lipca b. r. W zamian za większą ilość węgla kamiennego, którą Niemcy obowiązały się dostarczyć Czecho Słowacyi, zobowiązał się rząd czeski dostarczać Niemcom co miesiąc 262.000 t (do-

tychczas dostarczały Czechy Niemcom 70.000 t) wę- waż niepewne stosunki polityczne utrudniają niezmier-gla brunatnego, z czego 51‘5% ma się dostać Sakso- nie dowóz surowca, a odnośny układ z Ukrainą stra-nii, która już w czasie wojny korzystała głównie z do- cił swoje znaczenie z chwilą przejś ia Borysławia wozu czeskiego węgla.    w polskie ręce. Oprócz tego rząd czeski utrudnia ra-

Ceny węgla na Górnym Ślęsku. Państwowa dyre- fineryom pracę przez podatek węglowy i podniesienie kcya kopalń „Hindenburg“ ogłosiła nowe ceny węgla, taryf, dzięki którym meksykański surowiec jest w Cze-ważne od 15 lipca b. r. loco kopalnia za 1 tonę :    chach tańszy aniżeli borysławski. Ponadto pozwolono

Gruby

Kostka

Mk    70-30    do    71-10    otworzyć ruch amerykańskiemu Towarzystwu Yacuum

Orzech I.

„    70*30    do    71 10    Oil Company bez uprzedniego wysłuchania fachowych

„    70-90    do    71*70    opinii tak, że groz'ne położenie czeskiego rafineryj-

Orzech II. Orzech III. Grysik Pospółka Drobny

„    67 40    do    69-30    nego przemysłu nie ustaje, mimo nadzieję uzyskania

„    6610    do    67"10    większej ilości surowca z Polski i możliwości dopro-

„ 65'20    wadzenia odpowiednich układów z Rumunią.

„ 68-20    Eksplozya na koksowni „Salma“ VII. Dnia 1 b m.

„    64⁻60    do    66*30    nastąpiła na koksowni „Salma“ VII w Polskiej Ostra-

Miał    „ 5240 do 54*10    wie eksplozya kotła, której ofiarą padło 9 osób.

Ceny oznacza urzędowe ogłoszenie w po wyż- W kotłowni jest ustawiona baterya, złożona z 10 szych granicach szczegółowo, stosownie do źródła wy- kotłów. Przy eksplozyi, której powód dotychczas dobycia węgla, jak i do poszczególnych rodzajów jeszcze nie jest znany, rozpadł się jeden z tych ko-każdego gatunku węgla.    tłów w gruzy, podczas gdy dwa stojące obok zostały

Polskie Towarzystwo Handlowe T. A. w Krakowie.

„Monitor Polski“ w Nr. 188 z dnia 22-go sierpnia ogłasza postanowienie Ministrów Przemysłu i Handlu oraz Skarbu w przedmiocie potwierdzenia postano-W sprawie podniesienia produkcyi węgla obrado- wiania Polskiej Komisyi Likwidacyjnej w Krakowie

o zatwierdzeniu statutu spółki akcyjnej „Polskie Towarzystwo Handlowe T. A. w Krakowie“ oraz w przed-

Wytwórczość węgla w niemieckiej Austryi wynosiła tylko uszkodzone, w I-szem półroczu b. r.

9,456.944 q 443.922 q Razem 9,900.866 q

węgla brunatnego węgla kamiennego

wała w Berlinie pod przewodnictwem prezydenta Bauera konferencya złożona z przedstawicieli wszelkich interesowanych władz i instytucyi społecznych miocie zmian tegoż statutu i powiększenia kapitału i zawodowych odnośnych związków urzędniczych akcyjnego spółki o dalszych 10,000.000 Kor., drogą i robotniczych i t. p. Przyszedłszy do przeświadczenia, emisyi 50.000 nowych akcyi na okaziciela po cenie że za każdą cenę niemiecką wytwórczość węglową nominalnej 200 Kor. każda.

należy podnieść i po obmyśleniu i przedyskutowaniu    W sprawie węgla cieszyńskiego ogłasza „Temps“

Inż. Czapliński podniósł, że Polacy domagając

kość belgijskiego, to przy 10-ciu mniej więcej milio-

wielu projektów wybrano komisyę złożoną z przed- rozmowę swego współpracownika z Inż. Drem Ju-siębiorców i robotników przemysłu węglowego celem buszem Czaplińskim, wydelegowanym do Paryża ustalenia środków do przeprowadzenia powyższego z ramienia cieszyńskiej Rady Narodowej, zadania. Komisya, której przewodniczył minister pracy zajmowała się przedewszystkiem kwestyą robotniczą, się granic etnograficznych, mniej więcej według a mianowicie kwestyą podniesienia wydajności pracy ugody z 5 listopada 1918, otrzymają tylko 34 proc. bez podnoszenia ponownego ceny węgla. Rozważano całej produkcyi zagłębia ostrawsko - karwińskiego, więc sprawę odżywiania robotników, mieszkań robo- podczas gdy Czechom i wtenczas przypadnie 66 proc. tniczych i podniesienia rent, oraz możliwość podnie- Zresztą Czesi i bez Cieszyńskiego mają węgla dosyć sienią załogi robotniczej. Oprócz tego roztrząsano tru- i tak przed wojną przypadało na głowę w Austryi dności spowodowane brakami transportowego mate- 1*47 tony, we Francyi 1*5 tony, a w Belgii 3-41 tony. ryału (parku kolejowego). Definitywnych wyników Gdyby zatem przemysł w Czechach wzrósł nawyso-pracy rzeczonej komisyi dotąd nie ogłoszono.

Węgiel czeski dla Włoch. Rząd włoski nawiązał nach ludności (Słowacy zupełnie nieuprzemysłowieni z Rzeczpospolitą Czecho-Słowacką rokowania o do- większych ilości węgla nie potrzebują) spotrzebowałyby stawę węgla w zamian za środki spożywcze. Czesi Czechy 34,100.000 ton, co czyni 3*1 tony na głowę, tak, zasadniczo na taką zmianę się zgodzili, oświadczyli że i bez Cieszyńskiego mieliby Czesi nadmiar węgla, jednak, że uczynić to mogą jedynie w tym wypadku, Przeciwnie Polska, która w etnograficznych swych gra-jeśli robotnicy zgodzą się na pracę w niedzielę, po- nicaeh, przy 30 milionach ludności razem już z Gór-nieważ tylko w ten sposób uzyskany węgiel mogliby nym Śląskiem miałaby 52,875.000 ton, co na głowę Włochom odstąpić. Wprawdzie wobec tego, że na od- czyni 1*76 tony, czyli o połowę mniej niż Czesi, wo-nośne zapytanie rządu robotnicy nie złożyli jeszcze bec olbrzymiego rozwoju przemysłu w najbliższej oświadczenia, odrzucając jednak bezwzględnie projekt przyszłości, miałaby węgla bezwarunkowo za mało. pracy 9-ciogodzinnej, oraz pracy w sobotę 8 zamiast    To też na Cieszyńskim Śląsku Polska rezygno-

6 godzin, sprawa jeszcze załatwioną nie została, to wać nie może ani z jednej kopalni i nie zrezygnuje, już sam fakt istnienia takich rokowań rzuca wła- tern więcej, że węgiel ten znajduje się na rdzennie ściwe światło na brak węgla, na który Czesi tak polskiem terytoryum.

głośno się skarżą.    Ekspozytura Oddziału naftowego. Sekcya V Mini-

Rafinerya olejów mineralnych „Austrya“ Spółka sterstwa Przemysłu i Handlu otworzyła w Krakowie z o. o. w Drohobyczu zgłosiła się do rejestru han- Ekspozyturę Oddziału naftowego Sekcyi V Minister-dlowego o zmianę firmy, która odtąd będzie brzmiała : stwa Handlu i Przemysłu.

Zakres działania tej Ekspozytury jest nastę

pujący:

Dios“ Drohobycka rafinerya olejów skalnych Sp. o. o.

Czesko-słowackie rafinerye znajdują się, jak się

1) Kontrola organów skarbowych w rafineryach uskarżają „Nar. Listy“, w opłakanym stanie, ponie- nafty, a to w zakresie poruczonych im przez Mini-

sterstwo Przemysłu i Handlu (względnie Oddział naft.)

Kierownictwo krakowskiej Ekspozytury objął inż. Przyłęcki.

I. Walny Zjazd górniczy Rzeczypospolitej Polskiej

zwołany został na dzień 21, 22 i 23 września br. do Cieszyna przez Związek Robotników Przemysłu Górniczego Rz. P. we Frysztacie z następującym porządkiem dziennym:

1.    Wybór Komisyi.

2.    Sprawozdania: zarządu głównego administra-cyi, czasopisma „Górnik“ i kontroli.

3.    Organizacya i taktyka.

4.    Ustawodawstwo ochronne:

a)    Kasy brackie i ubezpieczenie podczas choroby i inwalidztwa.

b)    Inspekcya górnicza.

5.    Socyalizacya kopalń.

6.    Stosunek do międzynarodówki górniczej.

7.    Utworzente biura pośrednictwa pracy.

8.    Zmiana statutów i regulaminu-

9.    Wybory.

10.    Wnioski i interpelacye.

Związkowa rafinerya olejów mineralnych. Do niniejszego zeszytu dołączamy prospekt zawiązującego

Sekcyi V czynności.

2)    Kontrola rafineryi w byłym zaborze austrya-ckim w przedmiocie wykonywania zwolnień zajętych produktów naftowych, w przedmiocie wykonywania poleceń przeróbki.

3)    Kontrola nad wykonaniem rozporządzeń i zarządzeń wydanych i wydać się mających przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu, jak i nad przestrzeganiem przepisów ustawy przez rafinerye.

4)    Kontrola urządzeń fabrycznych, czy i o ile odpowiadają przepisom ustawy o bezpieczeństwie życia i bezpieczeństwie przedsiębiorstwa.

5)    Interwencya i współdziałanie z organami Ministerstwa Pracy i przy załatwieniu sporu między przedsiębiorstwem rafineryjnem a pracownikami.

6)    Współdziałanie z władzami kolejowemi przy obrocie cysternami, transporcie ropy i produktów naftowych i czuwania nad ich szybkim przywozem.

7)    Zbadanie lokalnych warunków miarodajnych przy udzielaniu nowych koncesyi na prowadzenie rafineryi nafty, oraz utrzymania w mocy tego rodzaju zezwoleń obecnie istniejącysh.

rafineryi nafty w Limanowej.

8)    Likwidacya byłego Państwowego Zarządu się Towarzystwa akc. pod powyższą firmą. Do założenia takiego towarzystwa skłonił założycieli, któ-

9)    Likwidacya byłego Departamentu Naftowego rymi są „Gaz Ziemny“ Sp. z ogr. odp. we Lwowie,

w Krakowie.

„Gazolina“ Sp. z ogr. odp. w Borysławiu i „Metan“

wać jak najlepszych wyników.

to

10)    Przedkładanie sprawozdań miesięcznych Sp. z ogr. odp. we Lwowie fakt, że na 36 towarzystw Oddziałowi naftowemu z działalności, oraz przedsta- akc., opartych o polskie kopalnie ropy, nie było wianie wniosków w sprawach wchodzących w zakres dotąd ani jednego polskiego, a wyniki rachunkowe Ekspozytury. Natomiast sprawy ogólne przemysłu odpowiednich towarzystw wykazują dobitnie rento-naftowego, naczelny nadzór nad wszystkiemi rafine- wność takiego przedsiębiorstwa. Ponieważ wymie-ryami, zwalnianie zajętych produktów naftowych nione spółki, tworzące Komitet Założycieli nowego i wystawianie certyfikatów, oraz wydanie rozporzą- Tow. akc. znane są powszechnie w sferach naszego dzeń należą do Oddziału naftowego Sekcyi V Mini- przemysłu, należy się i od nowej Instytućyi spodzie-sterstwa Przemysłu i Handlu w Warszawie.

ALFRED R. TOMALA

BIURO TECHNICZNO-HUTNICZE

tymczasowo w ŻYWCU koło BIELSKA

1067

Adres telegraficzny: Tomala, Żywiec. “ j I    Dostarcza :

>p.

i

fl

Telefon Nr. 10.

Dostarcza:

jako przedstawicielstwo zachodnio j czeskich fabryk kaolinowych i szamotowych w Pradze (fabryki w Górnej Brzezinie, Zliw, Wielkie Opatowice) — wszelkiego rodzaju

cegłę ogniotrwałą.

Jako specjalność:

Cegły cylikowe i dinasowe

marki Steßl I IXX.

Wysoko ogniotrwałe cegły szamotowe. Wysoko ogniotrwałe gliny.

piece hutnicze i przemysłowe

patentu Siemensa — t. j.

piece Siemens-Martinowskie

do walcowni, piece kuzienne, piece żarowe, piece podziemne, generatory szachtowe i generatory z obrotowym rusztem. — Najmniejsze zużycie węgla.

Mnóstwo wykonanych urządzeń. — ===== Największa wydajność.

mm

WIELKI DZIENNIK POLITYCZNY

INŻYNIER

Polak, hutnik z kilkuletnią praktyką za granicą, kierownik stalowni, znawca pieców najnowszego typu, specjalnie systemu Maerza i fabrykacji wszelkich gatunków stali i żelaza, posiadający praktykę hutni-czo-budowlaną i doświadczenie organizatorskie, obejmie odpowiednie zajęcie w Polsce, (najstarszy dziennik polski, założony w r. 1774) Zgłoszenia: W. Koczorowski, Kraków XII, Filarecka 21.

wychodzi po wojnie w rozszerzonych ramach. —--—:—--

organ życia narodowego, NIEZALEŻNY, Doświadczony i oględny nadsztygar

poszukuje posady przy kopalniach węgla kamiennego, brunatnego, rudy żelaznej, kruszców cynku (gal manu, blendy) ołowianki lub manganu. Osobliwie poleca Obejmuje wpływem oraz informacją wszystkie dzielnice się do poszukiwań górniczych dla otwierania nowych

kopalń.

Zgłoszenia do Administracji Czasopisma Górniczo-hutni-

1068

opierający swój byt jedynie na swej wziętości w szerokich masach narodowych.

ŹRÓDŁOWE WIADOMOŚCI POLITYCZNE

Szczegółowe baczenie na życie gospodarcze i kulturalne LITERATURA i SZTUKA

przy współpracownictwie najcelniejszych pisarzy

czego pod 1068.

SKŁAD REDAKCJI:

Zygmunt Wasilewski (nacz. red.), Józef Hłasko, Bohdan Wasiutyński, Władysław Jabłonowski, Wacław Kryński, Mieczysław Trajdos, Przemysław Mączewski, Ludomir Komierowski, Stanisław Pieńkowski, Stefan Godlewski, Kazimierz Wierzyński, Bolesław Miedzybłocki, Aleksander Markowski.

Wydawca: Mieczysław Niklewicz.

ENERGICZNY I SAMODZIELNY KIEROWNIK KOPALNI WĘGLA I RUDY, POSIADAJĄCY DŁUŻSZĄ PRAKTYKĘ GÓRNICZĄ, KTÓRY UKOŃCZYŁ SZKOŁĘ GÓRNICZĄ I BYŁ ZA GRANICĄ, POSZUKUJE ODPOWIEDNIEJ POSADY. ŁASKAWE ZGŁOSZENIA DO ADMINI-STRACYI CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO POD „GÓRNIK“.

Od listopada 1918 r. po wznowieniu pisma pisali dotąd w „Gazecie Warszawskiej“ oprócz członków redakcji, pp.: Bartoszewicz Joachim,

Brzeziński Cz., dr. Bronowski Sz., prof. Chojecki Artur, Chwalibóg Feliks, Czerniewski Wacław, ks. Czetwertyński Seweryn, prof. Duba-nowicz Edward, Diehl Józef, Eminowicz Ludw., Rawita-Gawroński Fr., adwokat Godlewski St., Godlewski Feliks, Gliński Kaz., Głąbiński Stan., Iłłanowiczówna J. K., Jankowski Józef, prof. Kallenbach J.,

Karliczek Józef, Karpiński Stanisław, Kiniorski Marjan, Kożuchowski Józef, W. Kuśzell, ks Lutosławski Kaz., Lutosławski Jan, Miłaszewski Stan., pułk. Małyszko, Muttermilch Wacław, Makuszyński Kora., gmin Borysław, TlłStanOWiCG, MraŹflica î CZÇSCiOWO Majewski Erazm, Marylski Antoni, Nowodworski Fr., Nikwiadomski P.,

Nitman Karol, Oppman Artur, Panek Piotr, Perzyński Włodz., Piątkowski Henryk, dr. Polak J., Bożawola-Poznański, M., Rosinkiewicz Kaz. (Rojan), Smolarski M., Stabrowski Kaz., Swiderska Albina Szpyrkówna M., prof. Stroński St., Świętochowski Al., prof. Sobiesk’

W., Grzymała-Siedlecki Adam, Wierzyński Hieronim, Wolska Maryla1 Zagórski Włodz., Zdziechowski Jerzy, i w. i. (około 140 osób)'

1017

=J

PLAN kopalń i pól naftowych

Opaka, Popiele. — Skala 1:7500.

1059

Prenumerata wynosi miesięcznie Mk 5*50.

Adres Redakcji i Administracji : Warszawa, Zgoda L. 5.

Telefon Red.: Nr. 9.88 (woj.), Adm.: Nr. 26.59

1051

Wedle stanu z października 1917. — Z dokładnem oznaczeniem parcel, terenów i otworów świdrowych. —Na'podstawie mate-rjału, zebranego w c. k. Urzędzie górniczym, u Zarządów kopalń i własnych zdjęć opracował i wydał inżynier F. EWIG.

, Rozmiary planu 96X126 cm. Format kieszonkowy, z okładką. Drukiem Zakładu kartograficznego Freytag & Berdt w Wiedniu. Cena koron 100 — (mk. 65).

Do nabycia : we Lwowie w Księgarni Polskiej i Altenberga i S-ki

w Krakowie w Składzie „TEWUGE“ ul. Jagiellońska 5.

lub u wydawcy Inż. F. EWIG, Wiedeń, II Valleriestrasse 94.

Wiercenia poszukiwawcze

metodą rotacyjno-rdzeniową za węglem, rudami etc. wiercenia dla eksploatacji wody, nafty i gazów naturalnych tudzież sondaże, przyjmuje w wykonanie

Inż. JUL JAN WALERJAN TOKARSKI

A PRZEDSIĘBIORSTWO NAFTOWE i WIERTNICZE A