CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

WYCHODZI 15-go KAŻDEGO MIESIĄCA,

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor Inż. Zdzisław Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witołd Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marjan Szydłowski.

Rocznie . . . K 60⁻—

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Półrocznie . . . K 30—

Cena pojedynczego numeru . .    . K 7-—.

Przy obliczeniu przedpłaty w markach liczyć należy według kursu urzędowego 1 Mk = P50 K.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Adres Redakcyi i Administracyi : Kraków, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Co nam daje Śląsk Górny skreślił

inż. górn. dr. Stanisław Olszewski.

a) Część geologiczna. Podwaliną rozwoju i rozkwitu górno-śląskiego przemysłu górniczo-hutniczego i fabrycznego są bogate pokłady węgla kamiennego, które mieszczą się w górnem piętrze for-macyi węglowej, t. zw. produktywnej.

Produktywna formacya węglowa spoczywa na przeszło 1000 m. grubej masie kulmu, składającej się z szarowaki, iłołupków i łupku dachowego. Kulm, który wskazuje nam bezwzględną granicę produktywnego zagłębia węglowego, występuje na G. S. szerokim pasem, równoległym do granicy austryackiego Śląska, począwszy od Neustadt po przy Głupczyce (Leobschütz) i Hulczyn aż do Hosiatkowic nad Odrą 0 Cyfry statystyczne czerpałem z pracy Emila Caspari’ego naprzeciw Morawskiej Ostrawy. W luźnych małych pod tytułem „Przemysł górniczo-hutniczy na Górnym Śląsku“ partyach widocznym jest kulm W okolicy Kropiwnicy zllzyiTłJ ”CzaS°plSmle Sörmczo-hutmczem , rocznik II, [Kr/ppitz) nad 0drą) koło Leśnic (Leschnitz) pod

Toszką (Tost) i w Sierotach na północ od Pyskowic (Peiskretscham). Przy pomocy tych odkrywek warstw kulmu określono z przybliżoną ścisłością obszar zagłębia węglowego na G. Ś. — Zajmuje ono wscho-dnio-południową część G. Ś. i rozciąga się od Ślą-

WSTĘP.

Części Śląska Górnego, położonej po wschodniej stronie rzeki Odry, którego główniejsze środowiska górnictwa i przemysłu fabrycznego miałem sposobność poznać temu lat dziesięć, chcę poświęcić słów parę l).

Śląsk, jako prowincya królestwa pruskiego ze stołecznem miastem Wrocławiem (Breslau) dzieli się geograficznie na Dolny Śląsk, czyli rejencyę wrocławską i na Śląsk Górny, czyli rejencyę opolską. Pod względem administracyi politycznej jest Górny Śląsk podzielony na okręgi (Kreise) : Bytom (Beu-then), Gliwice (Gleiwitz), Głupczyce (Leobschiitz), Góry Tarnowskie (Tarnowitz), Huta Królewska (Königshütte), Kluczborek (Kreuzburg), Koźle (Cosel), Lubliniec (Lublinitz), Niemodlin (Falkenberg), Nysa (Neisse), Oleśno (Rosenberg), Opole (Oppeln), Prądnik (Neustadt), Pszczyna (Pless), Racibórz (Ratibor), Strzelce (Gr. Strelitz), Toszek (Tost), Zabrze.

Pod względem administracyi górniczej jest Górny Śląsk podzielony na okręgi górnicze z siedzibą w Bytomiu, Hucie Królewskiej, Gliwicach, Katowicach, Raciborzu i Górach Tarnowskich. Rodzaj naszego starostwa górniczego (w Prusiech Oberberg-amt) ma swoją siedzibę we Wrocławiu. Ponadto mamy na Śląsku Górnym król. inspekcye górn. w Bielszo-

Dla łatwiejszej oryentacyi podaję przy nazwach poszczególnych miejscowości w nawiasie nazwy niemieckie.

Skrócenia w tekście są : A. G. — akcyjne Towarzystwo lub Aktien Gesellschaft, ceg. — cegielnie, Gb. - Grube, G. S. — Górny Śląsk, ht —huta lub Hütte, kam. — kamieniołom, kop.— kopalnia, wł. — właściciel, wp. — wapienniki.

wicach, Hucie Król., Górach Tarnowskich i Zabrzu, król. urzędy hutnicze w Friedrichshütte, Gliwicach i Mały panie, król. dyrekcyę kopalń węgla „König u. Königin Louise“ w Zabrzu, wreszcie państwową szkołę górniczą w Górach Tarnowskich. Na uwagę zasługuje wzmianka w statystyce rządu pruskiego, która podaje, że jedyna w Europie szkoła wiertnicza znajduje się w Borysławiu.

Ludności posiada Śląsk Górny 2,028.622, w czem Polaków ma być 1,245.000, — nie jest atoli wyklu-czonem, że przy nowem obliczeniu ludności liczba Polaków przewyższy cyfrę l'/₂ miliona.

I. Górnictwo węglowe.

ska austr., Galicyi, W. Ks. Krakowskiego- i Polski, gdzie łączy się z .tamtej szemi zagłębiami węglowemi, w kierunku ku Dolnemu Śląskowi do linii idącej od Gór Tarnowskich po przy Ujazd i Koźle do doliny

Rrzezinka — Neue Pszemszagr. z kopalniami Wanda, Wisła, Józefa I i II, Leopoldyna, Glückhilf, Teodor i Frischauf — wł. Kattowitzer A. G. w Katowicach ;

Brzezinka — Gleichheitsgr. — wł. Kattowitzer A. G. Boguszyce — Ferdinand u. Pachtfeld Coraxgr. wl. Kat-

potoku Stracuna, następnie w górę tego potoku do towitzer A. G. w Katowicach;

Głupczyc, skąd zwraca się w stronę południowo-    chSw"“-° La^fg7    GlIdTf Ernsi

wschodnią przez Niem. Cerekiew l Hmczyn do gra August — wł. Vereinigte Königs u. Lauraht. A. G. f. Bergbau u. nicy austr. Śląska. Tak odgraniczony obszar wynosi Hüttenbetrieb w Berlinie:

około 3500 kw. klrn.    Dąb (Domb) — Eminenzgr. wł. gwar. Eminenz w Rudzie;

Mała tylko część produktywnej formacji wę- nandgrH°wtn^    Ferdi'

glowej jest widzialną na powierzchni, względnie do-    Kochlowice - Hugo, Beatenssegen, Köpfeloben, Alexan-

v. Donnersmarck w Carlshof koło Tarnowskich Gór ;

kop. Lauraht. u. verein. Siemianowitz-Milowitzgr. — wł. ver. Königs u. Lauraht.

Laurahütte Milowice Siemianowice j A. G. w Berlinie ;

Michałkowice — Max i Jung Anna Südfeldgr. oraz Graf

stępną tuż pod glebą, przykrywają ją bowiem młod- drine, Paul u. Manteufelgr. wł. hr. Hugo, Łazy, Artur Henckel sze utwory tryasowe, mioceniczne i dyluwialne.

Pokłady węgla kamiennego mieszczą się w potężnej 500 do 600 m grubej masie białego, drobnoziarnistego piaskowca, oraz piaszczystego iłowego

łupku. Na szczególniejszą uwagę zasługuje niezwy- Gleiehengr. — wł. Hohenlohewerke A. G. w Hohenlohe; kle wielka ilość pokładów węgla. W najgłębszym J v Mysłowice — kop. Mysłowitz, Feldsegen-Sonnenstrahlgr.—

do głębokości 2000 m doprowadzonym otworze SWl-    Neudorf - Hillebrandschacht - wł. hr. Hugo, Łazy i Artur

drowym W Paruszowicach koło Rybnika przebito, Henckel v. Donnersmarck w Carlshof k. Tarnowskich Gór; począwszy od 210—1180 m 70 pokładów węgla O łą-    Nowawieś (Neudorf) —- kop. Gottessegen i Euphemia,

cznej grubości 63 m, W rządowym otworze świdro- Wehofski, Anhang, Zukunft, Carl, Vierecksegen i Jenny wunschgr.

wyrn W Knurowie — 8 km na południe od Gliwic—    Pniaki (Eichenau) - konsld. Georg i Morgensterngr. -

przewiercono W głębokościach od 318 do 1171 m    wł. Hohenlohewerke A G. w Hohenlohehütte;

konsld. Gieschegr,— wł. Bergwerksges. Georg v. Giesches Erben we Wrocławiu ;

63 pokładów węgla o łącznej grubości 69 3 m. W otwo-    Rozdzin

rze świdrowym „Dorothea 1“ koło Zabrza przebito    Janów^lce

W głębokościach od 250    675 m 35 pokładów,    Siemianowice —Komb. Fanny, - Chasséegr. — wł. Ho-

a z tych 16 o grubości wyżej 1 metra i o łącznej henlohewerke A. G. w Hohenlohehütte; grubości 44*1 m. W miejscowości Ellgoth—Idaweiche, . Załęże — złączone kopalnie Cleophas, Beatenssegen II, położonej na 3 km kierunku SW od Katowic, Christnacht, Kalma, zum hohen Kreuz 1 zur Gottes Gnade, wl.

przewiercono 3 zdolne do odbudowy pokłady, z których t. zw. pokład siodłowy (Sattelflötz) natrafiono    Okręg Bytom:

dopiero W głębokości 1000 m.    Bytom — Karsten - Centrumgr. — wł. Schlesische A. G.

Na Ogół posiada G. S. 20 zdolnych do odbu- Bei’gbau u. Zmkhuttenbetneb w łupinach ;

dowy poziomow węglowych O zwykłej grubości 4—6    Bytom _ Czarnolesie (Beuthener Schwarzwald) Lithan-

m. W kierunku ku wschodowi — ku Mysłowicom, dragr., — wł. Johanna hr. Schaffgotsch na Kopicach (Koppitz); bywają pokłady 9 do 12 m grube. Są to pokłady    Chropaczów— Schlesiengr.idodatkowepolag0rn.ini.-

pod nazwą „pokłady siodłowe (Sattelflötze).

Kopalnie znajdujące się w okręgach Bytom, Tar- bahn Bedarfs A G. we Friedenshütte;

gowice i Zabrze produkują węgiel, nadający się do ^wionem^Ä ^m.Xp^Iu'lul, SÄÄ wyrobu koksu. W bezposredmem sąsiedztwie takich i Friedegr. - wł. Kattowitzer A. G. f. Bergbau u. Eisènhüttenbe-kopalń znajdują się koksownie, czyli fabryki prze- trieb w Katowicach ; rabiające węgiel na koks.

znane W Polsce pod nazwą „Reden“ a na Śląsku wb^Guido^lm Henckel, ks. Donnersmarck w Neudeck; dyr. w Swię-

Friedenshütte — Friedensgr — wł. Oberschlesische Eisen-

Rząd pruski wysoko cenił górnośląskie zagłę-

Huta Królewska (Königshütte) — Königgr.— wł. król. pruski rząd, reprezentowany przez król. dyr. górn. w Zabrzu ;

Lipiny (Lipine) — Verein. Mathildegr. z polami górn. bie węglowe ; pilnie też badał je i starannie obliczał kop. Schlesien- u. Paulusgr. — wł. Schlesische A. G. f. B. u. zapasy zawartych w podziemiach pokładów węglo- Htbetrieb w Lipinach;

wych. W czasie, W którym dla celów mojej mapy M Miechowice-Preussengr. — wł. hr. v. Thiele Winkler na ?    r, ;.    ,J. , .    .    . .    ..J J    Moszyme (Moschen), dyr. w Katowicach;

gorn.-przem. Galicyi Z objaśnieniami bawiłem na G.    Orzegów, Schömberg - konsol. Paulus, Hohenzollerngr.

S., okazywano mnie wynik pracy specyalnej komisyi, z polami górn. Carl Ludwig i Carl Emanuel; wł. Johanna hr. której rząd pruski polecił obliczyć zapasy węgla Schaffgotsch na Kopicach, dyr. w Bytomiu ;

górnośląskiego. Naówczas brano pod uwagę tylko GieschSlS «w'ZLta'“'’“'' " wŁ B«»erkf«es-G-*• pokłady zdolne do odbudowy i nie głębiej położone    Świętochłowice - złączone kop. Deutschland, Kleinig-

jak 1000 m. Rzeczona komisy a podała zapasy na keit, Güttmannsdorf, Heiduk, Fausta II, V, VI a — i Otylią, — 45.000 milionów ton, który to zapas wedle klucza wb Cr. hr. Henckel, ks. Donnersmarck w Neudek; dyr. w Świę-produkcyi w r. 1920 — 38 3 milionów ton, w roku tochłowicach ;

rectwo.

1950 - 58-2 milionów ton i t. d. wystarczał na okres    Sw.ętochłow.ce - kop. Falvabahnhof, Fausta ; wł. gwa-

Okręg Góry Tarnowskie:

Mikulszyce — Neue Abwehrgr. — wł. Donnersmarckhiitte, oberschlesische Eisenbahn u. Kohlenwerke A. G. w Zabrzu;

Radzionków — Konsold. Radzionkaugr. — wł. hr. Hugo, Łazy i Artur Henckel v. Donnersmarck; dyr. w Carlshoff.

Okręg Toszek (Tost) :

Ellguth — Zabrze ; Carl Oswaldgr.;

Okręg Zabrze:

Bięlszowice — król kopalnia węgla (Guidogr.) i pola górn. Bronisława I i Eustachy, wł. król. pruski rząd, dyr. w Zabrzu ;

czasu 700 lat.

b) Część statystyczna.

Kopalnie węgla kamiennego znajdują się w następujących miejscowościach :

Okręg Katowice:

Brzezinka (Birkental) — Konsolidirte Carlssegengr. z kopalniami Glückauf, Cordulla, Fürst Blücher, Larisch i Ludwine — wł. Kattowitzer A. G. für Bergbau u. Eisenhüttenbetrieb w Katowicach ; p. Krasów w oki. Pszczyn« ;

w Zabrzu ;

) Neue konsold. Charlotte- u. Leogr.; wł.

1913

1915

104.965

123.349

Fabryki przerabiające węgiel na koks, t. zw. kowskiego. koksownie znajdują się ze względów zaoszczędzenia    Wapień falisty (Wellenkalk) dolnego piętra wa-

kosztów transportu i przeładowywania w bezpośre- pienia muszlowego i wapień rybniański z górnego dniem sąsiedztwie kopalń, produkujących koksujący piętra tego wapienia dostarcza materyału dla wa-węgiej,

huta żelazna, wł. A. Borsig

w Berlinie;

Paulshütte przy kop. consold.

Bethlen Falvaht., wł. Eisen

u. Stahlwerke Bethlen Falva A. G. w Świętochłowicach;

Świętochłowice — Eintrachtsht., wł. kop. Deutschland w Świętochłowicach;

Zabrze (Zabrze) — Donnersmarkht., wł. kop. Concordia

1915

2-33

36-7

5291

1913

2-20

4697

w Berlinie;

Bezpośrednio na produktywnej formacyi węglowej leży na G. S. formacya triasowa. Dolne jej piętro, zwane pstrym piaskowcem, nie przedstawia dla górnictwa i przemysłu górnośląskiego żadnego znaczenia. Materyału dla przemysłu rud kruszcowych, a w szczególności dla hut i fabryk żelaza, cynku i ołowiu, następnie dla kamieniołomów i dla wapienników, dostarcza średnie piętro górnośląskiego triasu, zwane wapieniem muszlowym. Skały tego piętra wypełniają na G. S. 180 do 270 m wy-43-80 mil. ton 38 40 mil. ton sokie płaskowzgórza i pojedyncze pagórki okolone 39366 „ mk 392-21 „ mk nizinami, w których obok niewielkich przestrzeni

gleby glinowej (Loss) przeważają naniesione północne piaski i żwiry. Wzgórza wapienia muszlowego ciągną się od Kropiwnic (Krappitz) po przy Leśnice, Toszko, Tarnowickie Góry do Polski i W. Ks. Kra-

Biskupice — Castellengogr. — wł. gwarectwo w Rudzie ; Biskupice — Hedwigswunschgr. — wł. hr. Ballestrema spadkob.; dzierżawca A. Borsig Erben w Berlinie ;

Biskupice — Ludwigsglückgr. — wł. radcy kom. Ernest i Konrad Borsig w Berlinie ;

Ruda — konsold. Wolfganggr. — wł. gwarectwo ;

Ruda — złączone kop. Brandenburg i Wolfgang — wł. hr. Ballestrem na Pławniowcach ;

Wymysłów — Zerogr. ;

Zabrze — Königin Louisegr.— wł. król. pruski rząd ; dyr.

Zabrze — złączone kop. Concordia, Michael, Johann August I, Borsig II, Ludwigsglück II i III, — wł. Obèrsrhlesische Eisen- u. Kohlenwerke Donnersmarckht. A. G. w Zabrzu ;

Okręg Rybnik:

Birtułtów — kop. Emiliensruh, Adamhöhe, Carl Adolf, konsold. Loslauer Steinkohlengr. Teilfeld Mariahilf ; wł. Rybni-ker Steinkohlengewerkschaft ;    *

Birtułtów — Redengr. ;— wł. hr. Hugo, Łazy i Artur Hen-ckel v. Donnersmarck w Carlhof ;

Birtułtów — Niedobszyce, konsold. Hoym, Lauragr. ; wł. ks. Christian Kraft na Hohenlohe-Ohringen, ks. na Ujezdzie, dyr. w Sławęcinie;

Chwałowice — kop. Donnersmarck ; wł Guido hr. Henckel, ks. v. Donnersmarck na Neudeck, dyr. Świętochłowice ;

Czernice

Radoszów gny / gwar. węgl. Charlottegr.; dyr. w Czernic.

Czerwionka — Dubensko, kop. Dubensko, Susannawunsch, Ludwine i Rittau — wł. Verein. Königs u. Lauraht. A. G. f. Bergbau u. Hüttenbetrieb w Berlinie ;

Knurów — kop. król. pruskiego rządu, dyr. w Zabrzu ;

Niedobszyce — kop. Römer i Johann Jakób, — wł. Rybni-ker Steinkohlengew.;

Niedobszyce — kop. Wilhelmsbahn, wł. Rybniker Steinkohlengew.

Niewiadom dolny (Ndr. Birkenau) — Beatensglückgr. wł. Kattowitzer Bergbau A. G. w Katowicach;

Pszów (Pschow) — złączone kop. Anna i Franc, I ; wł. Rybniker Steinkohlengew. w Berlinie; z kop. Anna prowadzi 5'5 km długa kolej linowa do s^acyi kol. żel. w Orłowcu.

Radlin — kop. Emma i Evashöhe, wł. Rybniker Steinkohlengew. w Berlinie;

Okręg Pszczyna:

Emauuelsegen — kop. Emanuelsegen, wł. ks. na Pszczynie, dyr. góra. na zamku Waldenburg ;

Kostuchna — kop. Böerschächte, — wł. ks. na Pszczynie; Krasów — p. Brzezinka w okręgu Katowice;

Łaziska górne — kop. Brade, wł. ks. na Pszczynie; Łaziska średnie — kop. „Gott mit uns“ z polami górn. Bonaparte, Versöhnung, Martha, Valeska, wł. „Gott mit uns Grube“ A. G. f. Steinkohlenbergbau w Berlinie ;

Łaziska średnie — kop. consold. Trautscholdsegengr., wł. spadkob Ruffera w Kokoszycach ;

Lędziny — kop. Heinrichsfreude, wł. ks. na Pszczynie; Orzesze — złączone kopalnie Friedrich i Orzesze z polem górn. Leopold., wł. Oberschlesische A. G. f. Kohlenbergbau ; dyr. przy szybie Godulla;

Wyrów — kop. Heinrichsglück, wł. ks. na Pszczynie ;

Okręg Racibórz:

Piotrkowice n. Odrą — kop. consold. Hultschiner Steinkohlengr. z kop. Franz, Fanny i Rotschild; wł. Witkowitzer Bergbau u. Eisenhüttengewerkschaft w Witkowicach. — Te kopalnie mają przypaść Państwu Czeskiemu.

Ogólne cyfry stat. za r.

produkeya węgla kamień. . .

wartość produkcyi.....

ilość kopalń.......

ilość zatrudnionych robotn. . ?

Koksownie.

Wykaz koksowni:

Bobrek (okr. Bytom) — Julienht., wł. Oberschlesisdfte Eisenind. A. G. f. Bergbau u. Hüttenwesen w Gliwicach ; Borsigwerk (Zabrze)

Friedrichshütte (Bytom) — F'riedenshütte, wł. kop. Frie-densgr. ;

Gliwice (Gliwice) — wł. król. pruski rząd, repr. w Gliwicach ;

Huta Królewska (Bytom) — Königshütte, wł. p. Lauraht. w okręgu katowickim ;

Lipiny (Bytom) — Silesiahütte, wł. złącz. kop. Matyldy

p. Lipiny;

Orzegów (Bytom) —^ szyb Gottharda, wł. Johanna hr. Schaf fgotsch i Oberschlesische Koks werke u. ehern. Fabriken A. G. w Berlinie;

Poręba (Zabrze) — wł. Oberschles. Kokswerke u. chem. Fabr. A. G. w Berlinie;

Rozdzin (Katowice)

Gieschegr. p. Rozdzin w okręgu katowickim;

Skalley (Zabrze) — wł. huty w Porębie ;

Świętochłowice (Bytom)

w Zabrzu;

Zabrze — Glücksht., wł. huty i koksowni w Porębie; Zabrze—huta Oberschlesische Eisenbahn, wł. Oberschles. Kokswerke u. chem. Fabr. A. G. w Berlinie;

Zgorzelec (Bytom) — huta Hubertus;

Ogólne cyfry stat. z r. produkeya koksowni w milionach ton wartość produkcyi w milionach mk 3P7 ilość zatrudnionych robotników

Fabrykibrykietów.

Ten rodzaj przemysłu jest w stosunku dó całości górniczo-fabrycznego przemysłu na G. S. bardzo skromny i daleko stoi w porównaniu do wielkiego przemysłu wyrobu brykietów z węgla brunatnego. Fabryk brykietów z węgla kamiennego posiada G. S. tylko kilka xy następujących miejscowościach:

Huta Królewska (Bytom) — przy kopalni Königsgr., wł. król. pruski rząd;

Rybnik przy kopalni Emma — wł. Fritz Friedländer

Zaborze (Zabrze) — wł. Cesar Wollheim w Berlinie.

II. Górnictwo rud kruszcowych i ich przeróbka.

a) Część geologiczna.

pienników, zaś dolomit, który spoczywa na wą-

sig i Koch ;

tyasz;

1913    1915

138.204 t. 128.609 t. 608.174 „ 371.361 „ 60.230 „    48.295    „

706.608 t. 548.265 t.

37-14

39-66

32

9.044

12.209

Świętochłowice — huta Bismarka, wł. A. G. ; Świętochłowice — Eintrachthütte; wł. G. hr. Henckel v. Donnersmarck w Neudeck;

Świętochłowice — huta Bethlen Falva, wł Eisen u. Stahlwerke Bethlen Falva A. G. w Świętochłowicach;

wł. Oberschles. Kokswerke

pieniu falistym i zalicza się do dolnego piętra wa-pffenia muszlowego, daje ze swojej dolnej części rudy, zaś z górnej znakomity materyał ciosowy, budulcowy i szutrowy. W całości nazywa się on dolomitem kruszconośnym i tworzy do 70 m grubą warstwę. Rudy są rozmieszczone w dolomicie w ten sposób, iż rudy ołowiane (galenit i szpat ołowiu) i cynkowe (galman i blenda cynkowa) leżą zwykle niżej, a nad niemi ruda żelazna. Ta ostatnia nie wszędzie towarzyszy rudom cynkowym i na odwrót.

Górne piętro formacyi triasowej, t. zw. kajper, nie ma dla górnictwa i przemysłu żadnego znaczenia.

b) Część statystyczna.

Kopalnie rud kruszcowych ograniczają się tylko na okręgi Góry Tarnowskie i Bytom i są czynne w następujących miejscowościach :

Bobrownik (Góry Tarnowskie); Kopalnia ołowiu Fryderyka ze szybem Adolf. Z podziemi tej kopalni prowadzi 8 km długa sztolnia, której wyjście (Stellenmundloch) znajduje się w Ptakowicach w dolinie potoku Drama ;

Brzozowice (Birkenhain) — (Bytom), kop. Cecylia i Neue Helene ze szybami Klotylda i Scotti;

Brzozowice — Bleyscharley (Bytom) ; kopalnia ołowiu Bleischarleygr. i Samuelglückgr. ;

Dąbrówka (Bytom) kop. Rozalia ze szybem Solgar;

Dąbrówka miejska (Bytom) — kop. Rudolfa i Ńeuhoff;

Łazarówka (Góry Tarnowskie), kop. żelaza ;

Miechowice (Bytom) — kop. Fryderyka ze szybami Zei

Miechowice (Bytom) — kop. Maria ze szybem Johanna ; Radzionków (Góry Tarnowskie) — kop. Danielec i Ma-

Repten stary (Góry Tarnowskie) — kop. i szyb PTy-derylfa ;

Ruda—Piekary (Góry Tarnowskie) — kop. Fryderyka;

Stolarzowice (Góry Tarnowskie) — kop. cynku Hele-nenhof ;

Scharley (Bytom) — kop. Radzionków ;

Górnictwo rud kruszcowych na G. S. sięga bardzo dawnych czasów. Kroniki wspominają o kopalniach srebra w Bytomiu w posiadłościach arcybi-skupstwa gnieźnieńskiego około r. 1130. Początkowo wydobywano tylko rudy ołowiane i z nich wytapiano ołów i srebro, podczas gdy rudę cynkową, której nie umiano zużytkować, pozostawiano na hałdach, lub zapychano nią wyrobione komory. Od mniej więcej 40 lat datuje się ożywiona praca w wydobywaniu galmanu i blendy, których produkcya dosięgła najwyższej cyfry temu lat 20. To samo da się powiedzieć i o rudzie żelaznej, której najwyższa wytwórczość osiągnęła w r. 1889 cyfrę 797.635 ton, a obecnie z każdym rokiem maleje. W całości objęły poszukiwanie i wydobywanie rud kruszcowych okręgi Góry Tarnowskie, Bytom, Toszek i Strzelce Wielkie. Ślady tej pracy są widoczne w mnóstwie pozostałych dołów podobnie jak w W. Ks. Kra-kowskiem.

Ogólne cyfry statyst. z r.

produkcya rudy żelaznej . . .

„    galmanu i blendy .

„    rud ołowianych . .

razem . .

wartość wydobytych rud kruszcowych

w milionach marek .........

ilość kopalń.............

ilość zatrudnionych robotników . . . .

Przemysł hutniczy.

Możność uzyskania koksu na miejscu kopalń węgla koksującego przyczyniła się do rozwinięcia

wielkiego hutniczego i fabrycznego przemysłu, przy-czern piece i huty, które przerabiały górnośląskie rudy kruszcowe przy użyciu węgla drzewnego musiały ustąpić miejsca nowym wedle najnowszej techniki i bezpośrednio przy torze kolejowym założonym hutom i fabrykom.

Huty i fabryki metalowcowe były w r. 1913 czynne w następujących miejscowościach :

Okręg Tarnowskie Góry.

Buchacz — Łazy, huta cynkowa ;

Hanuś (Hanussek) — wielki piec ;

Lasowice — Hugoht;

Rybna — huta srebra Fryderyka ;]

Okręg Toszek;

Brzezinka — hamernia miedzi ;

Laband — Herminenht;

Okręg Bytom:

Bobrek — huta żelazna Julia, wł. oberschles. Eisenind. A. G. f. Bergbau u. Hüttenbetrieb w Gliwicach ;

Friedenshütte — huta żelaza Friedenshütte, wł. Oberschles. Eisenbedarfs A. G. w Friedensht. ;

Godullahütte — huta żelaza Godulla, wł. Johanna hr. Schaffgotsch ; dzierż. Hohenlohewerke A. G w Hohenloheht.;

Hohenlinde — huta żelaza Hnbertus, wł. Kattowitzer A. G. f Bergbau u. Eisenhüttenbetrieb w Katowicach ;

Huta Królewska — huta żelaza Königshütte, — wł. Ver. Königs- und Lauraht. A. G. f. Bergbau und Hüttenbetrieb w Berlinie;

Lipiny — Silesiaht.. huta cynkowa;

Lipiny — Guidetteht;

Orzegów — huta żelaza Gotthardsschacht, wł. Johanna hr. Schaffgotsch i Oberschles. Kokswerke u. chem. Fabr. A. G. w Berlinie;

Okręg Zabrze:

Borsigwerke — huta żelaza, wł. radcy kom. Ernest i Kon’ rad Borsig w Berlinie;

Poręba — Porembahtitte — und chem. Fabr. A. G. w Berlinie;

Rudahammer — huty Berta i Karola;

Skalleyhammer — huta i koksownia, wł. Oberschles. Kokswerke u. chem. Fabr. A- G. w Berlinie;

Zabrze — Donnersmarckht., wł. Oberschles. Eisen u. Kohlenwerke A. G. w Zabrzu ;

Zabrze — huta Glückauf, wł. Oberschles. Kokswerke u chem. Fabr. A. G. w Berlinie;

Zabrze — huta oberschlesische Eisenbahn, wł. jak huta

Glückauf;

Zabrze — Redenhütte ;

Okręg Gliwice:

Gliwice — król. huta, wł. król. pruski rząd;

Okręg Kato wice:

Antonienhütte — walcownia Antonienht ;

Dąb — Baildonht. ;

Janów — nowa huta cynkowa i huta Wilhelminy ; Josephsdorf — huta cynkowa Hohenlohe, wł. Hohenlohe

werke A. G.;

Katowice — huty Marta i Kunigundy ;

Pniaki — huta Hohenlohe, wł. Hohenlohewerke A. G. ; Rozdzin — huta cynkowa Bernharda;

Rozdzin — Albertsschacht — Paulshütte, wł. Bergwerks-ges. G. v. Giesches Erhen we Wrocławiu ;

Siemianowice — huta Laura, wł. ver. Königs u. Lauraht. A. G. w Berlinie;

Okręg Rybnik:

Gotartowice — huta żelaza; Nieborowice — Wolfsht. ;

Orzupowice — Rybnicka huta żelaza ; Paruszowice — Silesiaht.;

Räuden Wielki — huta;

Stanowice — hamernia miedzi ;

Żóraw (Sohrau) — Paulshütte;

rH

-d

Cm ■

Okręg Racibórz;

Ratiborhammer — Hoffnungshütte.

Okręg Opole (Oppeln) :

Małypanie (Malapane) — król. huty — wł. król. pruski dyr. i inspekcya na miejscu.

Ogólne cyfry statystyczne z r. 1913 produkcya przemysłu żelaza, (wielkie piece, odlewnie żelaza i stali, stalownie i walcownie, zakłady przeróbcze) w sumarycznym obrocie

w mil. ton...........

produkcya przem. metalowego (huty cynkowe, walcownie blachy cynkowej, huty ołowiu) w sum. obrocie

w mil. ton...........

produkcya kwasu siarkowego w hutach prażenia blendy w mil. ton .    0T8 mil. t. 0‘26 mil. t.

wartość produkcyi przemysł, żelaza

w mil marek..........

wartość produkcyi przem. cynku i ołowiu w milionach marek.....

wartość produkcyi kwasu siarkowego

w milionach marek.......

ilość robotników zatrudnion. w przemyśle żelaza, cynku i ołowiu . .    58.736

c) Ił sferosyderytowy.

W uzupełnieniu rozdziału o górnictwie rud kruszcowych na G. S. wypada nadmienić, że w północno-wschodniej części G. S. w okręgu lublinieckim zna-chodzi się w kilku nadgranicznych miejscowościach, położonych w dolinie rzeczki Lisswarta, ruda żelazna, która była przed laty przedmiotem eksploata-cyi górniczej. Ruda mieści się w ile sferosyderyto-wym, zaliczanym do formacyi brunatnego Jury. Poważniejszego znaczenia ten produkt górniczy nie posiada.

1915

tylko w środowiskach górnictwa i przemysłu fabrycznego, ale i po miastach, wsiach i koloniach, spowodowało zużytkowywanie gliny nawet gorszego gatunku i zakładanie bardzo wielkiej ilości cegielń o dużej produkcyi, dla których doborowego i taniego materyału opałowego jest wielki dostatek. Podobnie jak przy kamieniołomach i wapiennikach postarał się praktyczny zmysł niemiecki dla przemysłu cegielnianego o dogodną i tanią komunikacyę.

4-06 mil. t. 3-25 mil. t.

0-26 mil. t. 0-25 mil. 1.

336-08

115-24

3-70

a) Kamieni o łomy *i wapienniki: ilość

336-46

106-53

3-00

53-678

III. Kamieniołomy, wapienniki.

Eksploatacya piasku i cegielnie.

Jeżeli mowa o tym przemyśle, to należy go rozumieć w całej pełni wyzyskiwania tego, co przyroda daje do dyspozycyi. Niema na G. S. kamieniołomów i wapienników, jakie spotykać zwykliśmy n. p. we wschodniej części ziemi czerwieńskiej (Ga-licyi). W przeważnej części są one prowadzone na wielką skalę, mają bezpośrednią łączność z kolejami żelaznemi i o ile możności jaknajdalej idące ułatwienia w mechanicznym wywozie materyału i mechanicznej obsłudze.

Materyału dla wapienników dostarczają w okręgu lublinieckim wapień keuprowy, w innych okręgach dolny i górny wapień muszlowy. Kamienia budulcowego, ciosowego i szutrowego dostarczają w okolicy Hulczyna formacya wapienia węglowego, a w okręgach Góry Tarnowskie, Katowice i Pszczyna głównie dolomit dolnego piętra wapienia muszlówego. Piasku dostarcza formacya mioceniczna i starsze dyluwium a gliny starsze dyluwium i lóss.

Nieliczne tylko partye białego, drobnoziarnistego, kwarcowego piasku, a mianowicie w Orzeszu (Pszczyna), Stein (Rybnik) i Będzinie koło Dobrodnia (Lubliniec) nadają się do fabrykacyi szkła. Przeważnie wydobywanym bywa piasek dla celów budowlanych i do wyrobu betonu.

Odnośnie do przemysłu cegielnianego podnoszę, że G. S. nie obfituje w doborową, tłustą, wolną od piasku glinę. Nadzwyczaj wielkie atoli zapotrze bowanie cegły dla budowli wszelkiego rodzaju, nie-

okręg

Racibórz .... Strzelce Wielkie Toszek .... Lubliniec . . . Góry Tarnowskie Katowice . . . Pszczyna . . .

kam.

wap.

12

19

36

Razem 55

W 12 kamieniołomach, znajdujących się w okręgach Góry Tarnowskie, Katowice i Pszczyna eksploatują dolomit, w 33 wapień.

b) Piasek.

Eksploatacya piasku (Sandgruben) i huty szkła znajdują się w następujących miejscowościach :

w okręgu Pszczyna — Paproczany (piasek), Orzesze (huta szkła), „ Zabrzeg — Zabrzeg (piasek);

„ Rybnik Stein (huta szkła), Wilcza dolna (piasek); „ Toszek — Ciechowice, Kopienice, Płucznice małe, Pyskowice, Sierakowice — tylko ekspl. piasku ;

„ Lubliniec — Będzin koło Dobrodnia (huta szkła).

okręg raciborski rybnicki kozłeński strzelczański    1

toszkowski gliwicki lubliniecki Zabrze bytomski tarnowski    5

katowicki    3

pszczyński    18

Y)

razem

c) Cegielnie:

7 cegielń w 5 miejscowościach „ 16

17

Y)

„ 12

Y)

„ 16

Y)

Y>

77 cegielń w 69 miejscowościach.

IV. Lasy górnośląskie.

Od wschodniego brzegu Odry począwszy ciągną się dwoma strefami, południową i północną, olbrzymie obszary lasowe. Lasy południowej strefy zaczynają się od Odry naprzeciw miasta Koźle i zajmują północno-wschodnią część okręgu Koźle (lasy koźleń-skie, kędrzyńskie, Hohenlohego i dzierżowickie), południowo-zachodnią część okręgu Toszek (lasy pła-wniowickie i rudzinickie Hohenlohego i leśnickie państwa na Raciborzu), północno-wschodni skrawek okręgu raciborskiego (zwierzyniec raciborski), północną część okręgu rybnickiego (lasy raciborskie, szczygłowickie, paruszowickie, gureckie, stanowickie, rybnickie, żórawskie i baranowickie), około 60°/0 obszaru okręgu pszczyńskiego (lasy gardowickie, wo-szyckie, bory i zwierzyńce pszczyńskie) oraz południową część okręgu katowickiego (las Gieschego w Brynowie i mysłowicki). Długość tego pasma la-sowego, mierząc od miasta Koźle i Racibórz aż do Mysłowic, wynosi około 85 kim. Do południowego pasma należą ponadto pomniejsze rewiry lasowe jak n. p. las wydowski, proboszczowicki, toszkowski i bandowski w okęgu Toszek, gliwicki, halembowskl i inne.

Strefa północna lasów górnośląskich zaczyna się od Kropiwnic nad Odrą i biegnie okręgami

-a

■tß

Strzelce Wielkie, Lubliniec aż do granicy z Polską, i kolejki linowe. Tak n. p. kopalnia węgla kam. Do większych kompleksów tej strefy należą lasy bo- w Pszowie (Rybnik) jest połączoną ze stacyą kole-dleński, tulański, kcczanowieki, albrechtsdorfski, jową w Orłowcu 5’5 km długą kolejką linową, bischdorfski, biestrzenigowski, opolski, szczerzycki, kruszejowski, król. las himmelwicki, strzelczański, lubliniecki, siemianowicki i lasowicki — te dwa ostatnie koło Gór Tarnowskich.

Pomijając znakomicie utrzymywane drogi i bite gościńce, widzimy już w tych w krótkości podanych środkach komunikacyjnych ogrom pracy ludzkiej, która przedstawia olbrzymi majątek Państwa i Kraju.

Nie posiadam pod ręką bliższych danych o wielkości powyżej opisanych stref lasowych W przybliżeniu oceniam je na 100000 hektarów. Lasy górnośląskie, które zajmują przeważnie piaszczyste obszary, odznaczają się wysoką kulturą. Są one poprzecinane prostolinijnymi oddziałami lasowymi wielkości po 16 do 50 ha. Są w nich wielkie zwierzyńce, bażantarnie, przepyszne zameczki myśliwskie, słowem wszelki pruski starał się usunąć nazwy polskie i zatrzeć zbytek dla użytku i wygody pruskich książąt i ma- na zawsze wszelki ślad za niemi, ale zabrał się bar-gnatów na Hohenlohe, Koźle, Raciborzu, Pszczynie dz<> niezgrabnie do dzieła. Na tle nowej nomenkla-i wielu innych ongiś czysto polskich posiadłościach, tmy powstały istne dziwolągi, spowodowane przekręcaniem polskich nazw — Beuthen z nazwy polskiej Bytom, Peiskretscham w miejsce nazwy Pyskowice i t. p., którym gdzie zamiana polskiej nazwy na niemiecką nie była możliwą, dodawano końcówkę „witz“, n. p. Gliwitż, Myslowitz, Tarnowitz, albo zamieniano polskie spółgłoski na niemieckie n. p. „Hultschin“ z polskiego Hulczyn. Ta sztuczna ger-manizacya polskich nazw wprowadziła w nomenklaturze miast i wsi Śląska i w mapach tej prowincyi mnóstwo błędów, których nawet najsumienniejszy autor o Śląsku albo wykonawca mapy Śląska nie był w stanie się ustrzedz.

W tym ogromie lasów zadziwia mała ilość tartaków. Są one na razie zbędne. Galicya bowiem dostarczała do Niemiec w dostatecznej ilości tani, drzewny materyał tarty i klocowy, podczas gdy lasy górnośląskie w przeważnej części szanowano, a w mniejszej części przeznaczano do zaopatrywania kopalń niemieckich w drzewo kopalniane, którego cena na miejscu jest bardzo wysoka. Łatwo zrozumieć, że wartość świetnie zagospodarowanych lasów na G. S. jest bardzo poważna.

V. Środki komunikacyjne.

VI. Kolonie niemieckie.

Że pruski Śląsk był rdzennie polską ziemią, o tern świadczą nazwy miast, miasteczek i wsi. Rząd

raz

Polski stan posiadania doznał bardzo powa-Państwo Niemieckie jest bardzo bogato wypo- żnego uszczuplenia. Pod tym względem postępowali sażone w znakomicie urządzone i cały kraj gęsto. Niemcy z wytrwałą konsekwencyą, rozsiedlając w miej-przebiegające siecie komunikacyjne w postaci kolei sce polskich posiadłości, gdzie tylko się dało, nieżelaznych, kolei pędzonych elektrycznością, kanałów mieckie kolonie. Ogromnie szły na rękę kolonizacyi wodnych i rzek spławnych oraz świetnie utrzymy- niemieckiej ustawy pruskie, dozwalające dla celów wanych bitych gościńców i dróg. Pod względem ob- górniczych, fabrycznych i komunikacyjnych wywłasz-fitości środków komunikacyjnych nie ustępuje G. S. czad ziemie. To też w okręgach górn.-przemysło-innym przemysłowym prowineyom państwa niemie- wych G. S., posiadłość polska została bardzo powa-ckiego. Węgiel, a za nim przemysł hutniczy i fa- znje uszczuploną i wygląda tak, jak dzisiaj w Gali-bryczny stwarzają potrzebę budowania środków ko- cyi Borysław, ongiś w posiadaniu polskiego i ru-munikacyjnych, jakie dla nich są niezbędne. W okrę- skiego ludu, a dzisiaj w rękach obcoplemiennego gach Katowice, Bytem, Gliwice, Zabrze są tak gęsto przemysłowca i kupca. Spostrzegamy to przede-rozprowadzone koleje i drogi, że śmiało można po- wszystkiem w miastach na G. S., w których przewiedzieć, że na budowanie nowych środków komu- waża żywioł niemiecki. Miasto Bytom n. p. liczy 68, nikacyjnych wnet braknie wolnego miejsca.    Gliwice 74, Katowice 85, Racibórz 60, Opole 80°/o

Niemców.

Sumaryczna długość kolei żelaznych wynosi 1667 km, w czem 770 km toru kolejowego, urządzo-    Osady niemieckie nazwano koloniami. Nazwa

nego dla pociągów pośpiesznych. Długość torów „Colonie“ utarła się we wszystkich mapach pru-przemysłowych do kopalń i fabryk oraz t. z w. kolei skiego Śląska, które dzisiaj są wymownem świade-posiłkowych (Schleppbahnen) można szacować na ctwem nietylko germanizacyjnej ale i wywłaszczają-10% całej sieci kolejowej Śląska Górnego.    cej pracy Niemców. Tak n. p. okręg bytomski po-

Poważnym środkiem komunikacyjnym w okrę- siada 10, lubliniecki 14, pszczyński 13, rybnicki 15,

katowicki 6, i t. p. niemieckich kolonii.

gach górn.-przem. Katowice, Huta Królewska, Bytom

Zabrze i Gliwice jest licznie rozgałęziona sieć kolei    Usiłowania Niemców około wynarodowienia

elektrycznych. Dość powiedzieć, że z dworca j wysiedlenia Polaków, których uważali zazwyczaj kolejowego w Mysłowicach można przejechać koleją tylko jako posiłkową siłę roboczą, nie zdołały osią-elektryczną przestrzeń 70 km. długą do Raciborza, gnąć całkowicie celu. Na prowincyi i bardziej zdała jadąc tą koleją przez Katowice, Hutę Królewską, By- ₀d środowisk przemysłowych posiada lud polski, lud tom, Zabrze i Gliwice. Ogólna długość kolei elektry- Korfantego, ogromną przewagę. Prof. Golachowski cznych w wymienionych okręgach przemysłowych podaje w swojej mapie dla okręgu Głupczyce — 77, łącznie z koleją Mysłowice - Zabrze — Racibórz Strzelce — 82, Opole — 78, Oleśno — 84, Lubli-wynosi około 200 km.    niec — 85, Koźle — 78, Toszek — 80, Rybnik — 81,

Do mechanicznych środków komunikacyjnych Pszczyna -- 86, Góry Tarnowskie—73, Katowice — G. S. zaliczają się także Kłód nick i kanał wo- 68°/₀ Polaków. Prawo należenia Górnego dny, łączący Zabrze i Gliwice z portem towaro- Śląska do Polski nie ulega żadnej wąt-wym w Kłodnicy n. Odrą, długości około 50 km pliwości.

CS

Ul

Ah

25

•M

cs

E-i

25

H—",

CS

-a

VII. Śląsk Górny drogocennym skarbem Państwa Polskiego, nie dosięgła jeszcze szkodliwa praca zwolenników

bolszewizmu i ultrasocyalizmu, która taką zarazę rozsiała w całej b. rosyjskiej Polsce i naraziła skarb Państwa Polskiego na żywienie nie tyle bezrobotnych ile ociągających się od pracy. Więc otoczmy górnośląskiego robotnika miłością i szacunkiem i obrońmy go od jakichkolwiek z zewnątrz nachodzących szkodników.

Co nam daje jeszcze Śląsk Górny? — Daje nam około 700.000 Niemców, a wśród nich poważną liczbę milionowo bogatych i w Niemczech przemożny wpływ mających właścicieli olbrzymich majątków, Jeżeli do tej kwoty dodamy wartość produkcyi kopalń i fabryk, wreszcie poważną liczbę towarzystw kamieniołomów, wapienników, hut szkła, cegielń, akcyjnych, które mają swoją siedzibę w Niemczech, przemysłu drzewnego i rolnego, nadto dochody Duszę Niemca bardzo trudno zbadać. To jedno pe-z państwowych i prywatnych środków komunikacyj- Wne, że przyłączenie górnośląskich Niemców do Polnych, otrzymamy co prawda tylko szacunkową cyfrę, ski jest ze stanowiska narodowego dla nich niewąt-dochodzącą conajmniej D/a miliarda marek rocznie, pliwą klęską, ze stanowiska zaś finansowego może Jest to olbrzymi dobytek małego, ale w skarby przy- być dla nich poważnem dobrodziejstwem, rody obfitującego i w znakomicie zorganizowaną    W jaki sposób przejąć gospodarkę G. S. i ją

pracę wyposażonego kraju. Ten dobytek musi zawa- w najodpowiedniejszy dla Państwa sposób prowa-żyć bardzo poważnie na szali ugruntowania finan- dzić, nad tym problemem winien nasz Sejm i Rząd sowej siły Państwa Polskiego i na szali stosunku z wielką rozwagą i bardzo szczegółowo się zastano-tego Państwa do krajów sąsiednich.    wić. Więc ostrożnie z wszelkiemi dorywczemi za

pamiętajmy też, że na G. S^ pracuje w górni- rządzeniami, któreby mogły w jakikolwiekbądź spo-ctwie, przemyśle oraz w dziale środków komunika- sób utrudnić nam rozumne wykorzystanie posiada-cyjnych — z wyłączeniem rolnictwa — z górą 250.000 nja Śląska Górnego, pełną duszą do Polski lgnących, znakomicie w pracy wyszkolonych robotników. Robotnika górnośląskiego

Przyjmując podane w poprzednich rozdziałach cyfry produkcyi przemysłu górniczego, hutniczego i fabrycznego oraz wartość tych produkcyi w r. 1913 jako normalne, skonstatujemy, że G. S. daje rocznie w milionach marek :

wartość wydobytego węgla kamiennego „    wyprodukowanego koksu . . .

„    wydobytych rud kruszcowych .

„ produkcyi przein. hutniczego i fabrycznego 455’02

razem . .

393-66 31 70 37-14

917-52

We Lwowie, w czerwcu 1919 r.

Rudy ołowiane w paśmie gór Kielecko-Sandomierskich

Sprawy Związku Górników i Hutników Polskich.

Rozporządzenia i mianowania.

Kopalnie ropy

Rudy ołowiane w paśmie gór Kielecko-Sandomierskich

napisał

inż. górn. Władysław Żukowski.

Złoża rudy ołowianej w paśmie gór Kielecko-sandomierskich występują w warstwach środkowego i górnego wapienia epoki dewońskiej na obszarze między Kielcami a Chęcinami. Wapienie te tworzą ostre pasma wzgórz, które biegną w kierunku zZ.Pn.Z. ku W. Pd. W. z północno-wschodnim upadem warstw przeważnie od 35 do 50 stopni. Wapień dewoński jest otoczony na dużych obszarach zboezów wzgórz tryasowym pstrym piaskowcem oraz piaszczystą gliną. Ostre grzbiety, spadziste na obie strony, są poprzecinane w przeróżnych kierunkach spękaniami i głę-bokiemi szczelinami. Głębokie szczeliny, które głównie ukazują się w postaci rozłamów i rozpadlin, można sprowadzić do 2 rodzajów : jedne z nich biegną wzdłuż rozciągłości warstw w kierunku z zachodu na wschód z upadem na południe, drugie zaś ciągną się niemal prostopadle do poprzednich i mają kierunek z południa na półnoć z upadem na zachód. Upad szczelin przeważnie stromy, waha się od 60 do 85 stopni. (Patrz szkic szczelin w wapieniu de-wońskim we wsi Skiby). Szczeliny z kierunkiem z zachodu na wschód często wykazują silne osuwanie się bciany wiszącej w stronę upadu i robią wrażenie uskoków, podczas gdy pęknięcia idące ukośnie z północy na południe niekiedy mają wygląd szczelin przesunięciowych lub zwykłych szczelin i rozpadlin, jakie powstają w pobliżu linij tektonicznych. Opisaną budowę części pasma dewońskiego można obserwować na rozległych terenach robót poszukiwawczych za galeną w Skibach i Miedziance, położonych na północny-zachód od Chęcin. Wzmiankowane roboty górnicze w Skibach były prowadzone przed laty kilkunastu.

Takie dwojakiego rodzaju szczeliny bynajmniej nie Cechują całkowitej przestrzeni między Kielcami a Chęcinami, zawierającej ołowiani*ę.

W Karczówce na północny zachód od Kielc szczeliny biegną w kierunku z północy na południe, prawie prostopadle do rozciągłości warstw, upad których stanowi około 45 stopni i zapadają w głąb albo zupełnie pionowo, albo przynajmniej bardzo stromo. Tutaj, jak i w Skibach szczeliny występują seryami po kilka szczelin równoległych do siebie w różnej wzajemnej odległości, która prawie zawsze wynosi od kilku do kilkudziesięciu metrów. Przeciętna szerokość szczelin stanowi około 1 metra, rzadko przewyższając 2 m, długość zaś od 0‘5 do 1‘5 kilometrów. Szczeliny na Karczówce zaczynają się na grzbiecie góry w wapieniu dewońskim i ciągną się daleko w obszarze pstrego piaskowca. Teren Kar-czówki jest poprzecinany przez ukośnie do rozległości biegnące uskoki, z których największy znajduje się na wschodnim krańcu tejże góry. Na tym uskoku wschodnia część grzbietu góry (Góra Klasztorna) jest wysunięta ku południowi.

Cechą ogólną rudnego obszaru wydaje się związek, jaki zachodzi pomiędzy licznemi w terenie liniami tektonicznemi, ciągnącemi się tak przez skały sylurskie, jak i przez różne piętra dewonu, a występowaniem skupień ołowianych;

co

i>!|

■X)

co

■o

tNJ

Rudy ołowiane, prawdopodobnie, podnosiły się

Kopano błyszcz ołowiu niedaleko Zanikowej z głębin ziemi za pomocą szczelin uskokowych, Góry i dalej na wschód ku Radko wicom, Murowa-a również przesunięciowych i przenikały w masę nej Woli, Bolechowicom, na północ ku Zawadzie, wapienną, przyległą do linij rozłamowych. Wiek in- Górnu, Skibom i Szewcom, na północny zachód filtracyj jest, oczywiście, znacznie młodszym od wy- w Kossówce, Zajączkowej Górze, Ołowiance, Grabi-niesienia samego pasma. Po ostatecznem wydźwi- nogórze, Miedziance, Sowiej Górze, Jerzmańcu. gnieniu się pasma skała stała się dostępna przypływowi wody wierzchniej, która częściowo wyrugowała rznie pod Kielcami. Kopano błyszcz ołowiu dalej na ze skały galenę, powodując następne osadzenie się Karczówce w Dobrej Górze pod Kielcami, w Stoko-tejże w rozmaitych próżniach, znajdujących się po- wej pod Białogonem i w Płuckach przy Łagowie.

W okresie czasu pomiędzy 1907—1910 rokiem Wśród linij uskokowycjh i przesunięciowych, wykonano dość rozległe wywiadowcze roboty gór-wyróżniają się zarówno potężny uskok, poprzecznie nicze w Skibach Zgłębiono 7 szybów po upadzie do rozciągłości przebiegający od Miedzianki do Mie- żył i upędzono kilkadziesiąt metrów chodników po dzianej Góry i przedzielający grzbiet góry Mie- rozciągłości i w poprzek żył. Głębokość szybów wy-dzianki, jak i uskok między Łagowem i N. Słupią, nosiła od 19 do 33 m. (Patrz szkic szczelin w wapieniu dewońskim we wsi Skiby).

Jeden z szybów, mianowicie szyb Nr 1 o głębokości 33 m, bity w żyle, biegnącej ukośnie do rozciągłości, ujawnił żyłę o grubości dwudziestukilku metrów. Żyła ta znajduje się u podnóża góry i jest wypełniona kalcytem z niewielką domieszką gliny, posiada w pobliżu leżącego boku pas rudonośny od 1 do. 2 m grubości, składający się z kalcytu z roz-sianemi w nim ziarnami i bryłkami galeny. Zawartość ołowiu w pasie tym stanowi od kilku do kilkunastu procentów. Poniżej 18 m pas rudonośny staje się coraz uboższy, kalcyt zaś coraz kruchszy i brudniejszy. Poniżej 23 m kalcyt ten jest bardzo porowaty i galeny zupełnie nie zawiera.

Na upadzie żyły poniżej dna szybu na głębokości trzydziestukilku metrów przy zetknięciu z poziomem wody napotkano brunatny żelaziak. W chodniku pędzonym prostopadle do rozciągłości żyły z dna szybu w wiszącej ścianie wapiennej nie stwierdzono obecności galeny.

W pozostałej żylnej masie kalcytowej biegnie kilka cieniuteńkich warstewek galeny, oraz niekiedy znajdują się ślady rudy miedzianej, ale one nie mają Rozłamy powstały jednocześnie lub prawie je- wartości przemysłowej, dnocześnie z wyniesieniem pasma wzgórz.

Najbogatszą kopalnią galeny był szyb w Jawo-

śród masy żylnej, wypełniającej szczeliny.

Rudy ołowiane występują na całej niemal przestrzeni między Miedzianą Górą i Miedzianką z jednej strony, a Łagowem z drugiej, najobficiej jednak w najbliższej okolicy Chęcin i Kielc, mianowicie w Skibach, Karczówce i Jaworznie. W sąsiedztwie uskoków lub przesunięć wapień został porozrywany i popękany, co spowodowało powstanie dużych szczelin i rozpadlin.

Szczeliny i rozpadliny zostały zapełnione częściowo kalcytem, częściowo kruchym wapieniem, oraz nieznacznemi skupieniami galeny. Galena tutaj występuje w postaci drobnych ziarnek wpryśniętych w kalcyt, w postaci sznurków lub bryłek wśród okruchów wapiennych, w postaci cieniutkich warstewek przyrośniętych do ścian szczelin, przenikających nacieki kalcytowe. Niekiedy galena, w postaci drobnych ziaren, bywa wpryśnięta w pasie masy wapiennej, równoległym do szczeliny. Szerokość tego pasma zwykle nie przekracza kilkunastu metrów. Również błyszcz ołowiu może wypełniać spękania i wąskie szczeliny w okruchowcowym wapieniu, jak to widać w Górze Ołowiance na północy od Miedzianki.

W szybie Nr. 2 o ogólnej głębokości 19 m, W czasach przedtryasowych wody z powierzchni przecinającym szereg wązkich żył, biegnących uko-silniej zaatakowały sfery rozpadlinowe i rozszerzyły śnie do rozciągłości, napotkano 5 cieniutkich, bardzo już istniejące lub wyżłobiły na zboczach gór nowe nieregularnych warstewek galeny o grubości od paru szczeliny w rodzaju wąwozów. Podczas transgresyi do kilkunastu milimetrów, tryasowej wąwozy te były zapełnione gliniasto-piasz-czystą masą pstrego piaskowca z przymieszką czer- w poprzek żył, wskazała obecność jeszcze kilku cie-wonej gliny, pozostałej z rozkładu wapieni, a przy niutkich żyłek, również nie nadających się do od-późniejszem cofnięciu się morza tryasowego, kiedy budowy W szybie Nr. 7 o głębokości 24 m, pędzo-wąwozy znowu zostały poddane wpływowi wód at- nym w żyle ukośnej do rozciągłości pokładów, wy-mosferycznych, wody te rozdzieliły częściowo wyłu- kazano nieregularną, przerywaną żyłę galeny, po-gowany z wapienia błyszcz ołowiu pomiędzy piasz- przerastaną kalcytem i barytem, grubość której nie-czysto-gliniaste rozpadliny i zapełniły próżnie w ta- kiedy dochodzi do 100 milimetrów. Żyła błyszczu kowych rudą. Wskutek tego podział skupień galeny ołowiu przebiega pomiędzy wapieniem i czerwoną jest nierównomierny w masie żylnej tych szczelin, glinką żelazistą. które rozszerzyły się w rodzaj wąwozów.

Przecinka, zrobiona w kierunku wschodnim

W szybie Nr. 6, pędzonym również po upadzie W rozpadlinach, mających kształt wąwozów żyły, biegnącej w kierunku rozciągłości pasma wzgó-znajduje się błyszcz ołowiu przeważnie w postaci rza i kilkakrotnie przecinającym dawne roboty, ob-nerek i rozmaitej wielkośei brył, waga których cza- nażono w caliźnie, pozostawionej po tych robotach sami dochodzi do kilku cetnarów metrycznych. Błyszcz tuż przy wiszącej ścianie, nieregularną warstwę ga-ołowiu jest ułożony w rodzaje gniazd w czerwonej teny o grubości sięgającej do 150 milimetrów. Re-lub białej piaszczystej glinie. Gniazda galeny zwy- szta miąższości żyły, stanowiąca około 1*5 m, jest kle ukazują się w odległości od kilkunastu do kil- wypełniona kruchym wapieniem, poprzerastanym kudziesięciu metrów jedno od drugiego. Ziarna i bryłki w rozmaitych kierunkach cienkimi sznurkami błysz-galeny dość często są obleczone korą ceruzytu.    ozu ołowiu.

Górnictwo paleozeicznych utworów gór Kiele-    Również nieobfite występowanie rud ołowiu

cko-sandomierskich rozwinęło się w wieku XV-tym, stwierdzono na Karczówce. Roboty poszukiwawcze, a w wieku XVI najbardziej zakwitło. ‘    wykonane tutaj przez okres czasu od 1913 do 1918

r. włącznie, biegną od starego, dość obfitego w oło- wiadowczych stopniowo zwiększał się i w końcu wiankę szybu, który prawdopodobnie niegdyś nosił wynosił do dwóch metrów sześciennych na minutę, miano szybu Emilia. Szyb ten znajduje się w obsza- Przebieg starych zapadlisk i obszernych hałd, idą-rze pstrego piaskowca i jest pogłębiony do poziomu cych śladem żył, wskazuje, że żyły tworzą w Kar-60 metrów w pstrym piaskowcu. Dno szybu opiera czówce 4 równoległe szeregi. Najobfitszą w rudy się w dewońskim wapieniu, w którym daje się zau- ołowiane wydaje się wschodnia część góry Karczówki. ważyć drobne wpryśnięcia galeny. Z tego szybu pę- Tutaj uskok jest największy i na nim wschodnia dzono chodnik na poziomie około 35 m z końca da- część grzbietu góry (Góra Klasztorna) jest ku połu-wnego chodnika w kierunku północno-wschodnim dniowi wysunięta. W celu dokładniejszego zbadania w rozpadlinie wapienia, wypełnionej czerwoną lub wnętrzy Karczówki, należałoby wyżej wspomniany białą piaszczystą gliną; upędzono w caliźnie około szyb jeszcze pogłębić i wykonać w kierunku piono-30 m chodnika i znaleziono pośród gliny tylko je- wym do głównej rozpadliny uskokowej dwie prze-dno niewielkie gniazdo brylastego błyszczu ołowiu, cznice na wschód i zachód, aby przeciąć wyżej wspo-z którego wydobyto kilkanaście cetnarów metry- mniany szereg żył ; po rozciągłości żył byłoby wska-cznych galeny. Na pozostałej długości chodnika dość zane pędzenie chodników, rzadko napotykano małe bryłki galeny. Z tego samego szybu i w tym samym kierunku na głębokości się w obrębie dawnej eksploatowanej żyły. Przodek

Roboty poszukiwawcze w Jaworznie odbywały

//

//

//

\'

//

//

: 2.0 000 .

\\

\\

--■ .'icrafi’rvn,

7}ro(^cx . .

\\

dawnej sztolni pochyłej posunięto o 15 m. Masa żylna składa się tutaj, jak w Skibach i Karczówce, z pół-krystalicznego, dolomitowego wapienia, w którym błyszcz ołowiu jest wpryśnięty dużemi ziarnami; ziarna te niekiedy łączą się w większe bryłki. W masie żylnej znajdują się odłamki sąsiedniej skały, cię-mnego wapienia, z czerwónemi smugami kalcytu, dość często przedzielone sznureczkami galeny ; kal-cyt tworzy skałę, co jest dowodem, iż masa żylna i infiltracya rudy powstały później, aniżeli tworzenie skały na ścianach rozpadlinowych.

\'

>>

Przytoczone skupienia galeny znajdują się w masie żylnej w nader niewielkiej ilości i obecnie nie nadają się do odbudowy.

\\

\\

».

łl

Obok Białogona w lesie między Białogonem i Karczówką bito duklę w wapieniu dewońskim o głębokości około 12 m., lecz nie zauważono żadnych skupień galeny.

'/

Dawne kopalnie galenowe nigdzie nie zostały doprowadzone głębiej niż na 50—60 m.

'/

'C'

sX

fMr

//

'/

/•

Kapryśny przebieg zarówno zmiennych, wąz-kich warstewek błyszczu ołowiu, występujących pomiędzy masą żylną, jak i cieniutkich sznurków galeny, które niekiedy jako spoiwo wypełniają rozmaite próżnie wśród napływów szczelinowych, nieregularne występowanie brył i gniazd błyszczu ołowiu, które zostały utworzone w wąwozach często dość szerokich, wypełnionych pstrym piaskowcem oraz rozpryśnięcie nielicznych ziarn galeny w wapieniach przyległych do szczelin, czynią obecnie ekonomicznie niemożliwą racjonalną eksploatacyę górniczą pomimo 53 m pędzono w piaszczystej glinie około 150 m dość regularnego przebiegu żył, znacznej ich rozcią-chodnika o przekroju 1-5X2 m. Obnażono 2 gniazda głości i często dużej grubości. Zawartość ołowiu ołowianki, z których wyjęto kilkadziesiąt cetnarów w starannie obranej ręcznie masie rudonośnej po galeny.    odrzuceniu wielkiej ilości masy płonnej rzadko do-

Trzy przecznice, prowadzone w kierunku zacho- chodzi do 7—8°/₀. Przeszukiwanie szerokich piasz-dnim pod kątem prostym do rozpadliny oprócz ni- Çzysto-gliniastych wąwozów w teraźniejszym czasie kłych wypryśnięć galeny w wapieniu, nie stwier- jest zbyt kosztowne przy obecności w nich niewiel-dziły żadnych innych skupień rudnych. Długość ka- ^eJ ilości brylastych skupień rudnych, żdej przecznicy nie przekraczała 20 m. W jednej    Dotychczasowe rezultaty poszukiwań, wzkony-

skonstatowano następującą budowę żyły : na wapiennej ścianie leżącej występuje kalcyt, następnie bie- neJ w najpomyślniejszych warunkach nie przekra-gnie cienka warstewka galeny, na galenie spoczywa cza 3°/c, a stosunek wagi rudy ołowianej do wagi glina czerwona, która styka się z piaszczystą gliną wydobytej masy nie przenosi 4°/₀. białą, a ta ostatnia jest przykryta kanciastemi kawałkami zwietrzałego wapienia, który bezpośrednio wianej w wyżynie Kielecko-sandomierskiej, nieregu-graniczy z wapieniem ściany wiszącej. Poziom sta- larność jej występowania i znaczny przypływ wody, rych robót kruszcowych na Karczówce sięgał 48 m. zdaje się być wątpliwą rychłą eksploatacya tych Przypływ wody z obecnego poziomu robót wy- skupień rudnych.

z przecznic, przecinającej w poprzek rozpadlinę, wanych w Skibach, Karczówce i Jaworznie, wykazują, że zawartość ołowiu w masie wyeksploatowa-

Ze względu na tak znikomą obfitość rudy oło-

Z Rady Komisyi Taryf Celnych

(Osobne sprawozdanie).

Wnioski podkomisyi spotkały się z silną krytyką na posiedzeniu plenarnem Rady Celnej. Podjęta przez konsumentów (w najszerszem tego słowa znaczeniu) węgla opozycya, poparta opinią referenta z ramienia Rządu — doprowadziła do uchwały Rady — odrzucającej wnioski podkomisyi i ustanawiającej na węgiel sprowadzany drogą wodną stawkę 1 mk. 20 f. od 100 kg i wypowiadającą pozatem zasadę zupełnej wolności od cła na węgiel kamienny i brunatny, torfowy i drzewny oraz koks i brykiety.

Bardzo ożywione spory i wyczerpującą dysku-syę wywołała kwestya ustanowienia cła od oleju skalnego ciemnego i nieoczyszczonego i produktów destylacyi oleju skalnego (nafta, fotogen, oleje: so-larowy, parafinowy i t. d.). Referent rządowy podał Radzie Celnej pod dyskusyę projekt wpuszczania do

Nagląca konieczność bezzwłocznego stworzenia takiej choćby na razie prowizorycznej taryfy celnej autonomicznej, któraby odpowiadała potrzebom wszystkich niedawno zjednoczonych ziem polskich, spowodowała Radę Ministrów do powzięcia uchwały w dniu 26 maja 1919, wzywającej Ministerstwo Przemysłu i Handlu do opracowania w jak najkrótszym przeciągu czasu, a w każdym razie nie później jak do 1-go VIII b. r. zmian w automatycznej taryfie celnej rosyjskiej, zmian takich właśnie, któreby taryfę tę przystosowały do potrzeb Państwa Polskiego.

Dlaczego wybrano taryfę rosyjską, a nie któ-rąbądź inną, z woli dawnych państw zaborczych dla poszczególnych dzielnic obecnie zjednoczonego Państwa Polskiego obowiązującą, trudno z pewnością określić, bo szerszy ogół nie zna motywów uchwały Rady Ministrów; widocznie uznano, że taryfa rosyjska w ogólnych swych zarysach odpowiada najbardziej potrzebom całej Polski, lub że ze względu na jej idee, interesy i układ najłatwiej ją będzie przykrawać i zmieniać tak długo, aż powstanie z niej twór nam potrzebny. W każdym razie Ministerstwu Przemysłu i Handlu powierzono nad wyraz trudne zadanie, do wypracowania którego pozostawiono nie-stosunkowo krótki termin.

W celu opracowania odnośnych projektów zmian? a w przyszłości także wniosków i materyałów do pierwszej polskiej taryfy celnej, utworzoną została przy Ministerstwie Przemysłu i Handlu wskutek rozporządzenia ministra „Komisya Taryf Celnych“, skład której stanowią oprócz mianowanego przez ministra i jemu bezpośrednio podległego przewodniczącego, delegaci 5 ministerstw (skarbu, przemysłu i handlu, rolnictwa, aprowizacyi i spraw zagr). Komisya rozpatruje wszystkie wnioski, dotyczące taryf celnych, pochodzące od Rady Celnej, organów rządowych, instytucyi społecznych i osób prywatnych i decyzye swe przedstawia ministrowi przemysłu i handlu. Minister ten porozumiewa się z ministrem skarbu, który w myśl § 2 uchwały Rady Ministrów z 26 maja 1919 r. wydaje odpowiednie rozporządzenia o zmianach w obowiązującej taryfie celnej.

Przewodniczącym Komisyi zamianowanym został prof. Okolski, referentem z ramienia Rządu czyli Wydziału Polityki Przemysłowej Dr Hildem. Przy Komisyi istnieją organa: doradczy, którym jest Rada Celna i wykonawczy: Wydział Polityki Przemysłowej.

Radę stanowi 25 przedstawicieli organizacyi społecznych. Górnictwo i hutnictwo polskie miało w Radzie dwóch przedstawicieli, delegowanych po jednym przez Radę Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Dąbrowie Gór, i Związek Górników i Hutników Polskich w Krakowie. Nadto w imieniu górnictwa i hutnictwa w Zagłębiu cieszyńskiem występowali przedstawiciele Rady Narodowej w Cieszynie w Radzie Celnej zasiadający. Jako przewodniczący Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Dąbrowie brał udział w pracach Rady Celnej inż. Tomasz Kociatkiewicz, względnie Kazimierz Srokowski, zaś Związek Górników i Hutników Polskich w Krakowie reprezentował kierownik biura tegoż Związku Stefan Lalicki.

Komisya Taryf Celnych rozpoczęła pracę nad pierwszą częścią swego zadania, tj. nad wypracowa

niem projektów zmian w rosyjskiej taryfie celnej w dniu 3 czerwca b. r, i równocześnie z nią rozpoczęła swe obrady Rada Celna. Rada wyłoniła ze siebie cały szereg podkomisyi, do których powołała znawców i ekspertów oraz przedstawicieli interesowanych gałęzi produkcyi. Na odbywanych codziennie plenarnych posiedzeniach Rady rozpatrywano wnioski przez podkomisye złożone, czyniono poprawki i zmiany i uchwalano ostatecznie tekst poszczególnych paragrafów taryfy celnej. Zapadłe większością głosów Rady uchwały, stanowią podstawę ostatecznych wniosków Komisyi Taryf Celnych. Odnośnie do spraw dotyczących górnictwa osobna podkomisya, złożona wyłącznie z przedstawicieli górnictwa w Zagłębiu Dąbrowskiem opracowała wnioski co do zmiany § 79 (Grupa V) taryfy celnej rosyjskiej, stanowiącej cło na węgiel wszelkiego rodzaju, koks i torf.

Podkomisya żądała ustanowienia stosunkowo wysokich stawek celnych na węgiel zagraniczny (7⁻50 mk. od 100 kg węgla), motywując szeroko ten wniosek przedewszystkiem tem, że z nastaniem warunków normalnych przemysł węglowy w Polsce musi mieć zapewniony należyty równoważnik celny, odpowiadający: 1) tańszej drodze wodnej, z jakiej będzie korzystał węgiel zagraniczny i 2) wyższej wartości cieplikowej lepszych gatunków węgla angielskiego Jakkolwiek — zdaniem podkomisyi — w czasie obecnym z powodu zupełnego braku węgla cło na węgiel nie jest potrzebne i przemysł węglowy polski zgodziłby się na zupełne nawet zniesienie cła, to jednak umieszczenie odpowiedniego paragrafu i stawek w taryfie celnej jest konieczne ze względów polityki przemysłowej, trudnoby bowiem było z powodu opozycyi państw sprzymierzonych, eksportujących węgiel, wprowadzić tę niewątpliwie dla przemysłu węglowego w Polsce niezbędnie potrzebne pozycye do przyszłej autonomicznej taryfy celnej polskiej, gdyby je w tej przejściowej taryfie zupełnie opuszczono. Na czas obecnego głodu węglowego w Polsce powinna być wprowadzona zupełna wolność celna w innej drodze, a mianowicie w formie umieszczonej pod odnośną pozycyą taryfy celnej uwadze, że węgiel wprowadzać wolno do Polski bez cła tak długo, jak długo minister przemysłu i handlu uzna to za potrzebne. Nadto winno cło od węgla kamiennego i brunatnego spożywanego na cele de-stylacyi suchej tak dziś jak w przyszłości podlegać zwrotowi.

Co do ołowiu w formie pierwotnej żądała pod-

Polski oleju skalnego ciemnego nieoczyszczonego bez ograniczeń i bez cła. Projekt ten motywował w dłuż- komisya ochrony celnej w wysokości dawnych sta-szem przemówieniu tern, że wprowadzenie jak naj- wek rosyjskich podwyższonych o 200°/o, tj. 27 mk większej ilości tego surowca do kraju nie zaszkodzi od 100 kg; blachy ołowiane w każdej postaci, druty bynajmniej krajowej produkcyi ropy, natomiast pod- i rury winny być — zdaniem podkomisyi — oclone niesie i rozwinie w Polsce przemysł rafineryjny stawką 60 mk od 100 kg, zaś ołów twardy (stop na i przetwórczy, że oprócz korzystnego wpływu na czcionki drukarskie) stawką 30 mk od 100 kg. Dla rozwój przemysłu, przyniesie Państwu znaczne ko- cynku w formie pierwotnej proponowała podkomisya rzyści walutowe.    stawkę 60 mk od 100 kg (sześć razy wyższą jak

Projekt ten zwalczali nadzwyczaj gorąco przed- w dawnej taryfie rosyjskiej), od blachy cynkowej stawiciele przemysłu naftowego w Polsce Dr Wassęr- i prętów 120 mk od 100 kg, motywując tę bardzo berger z Borysławia i dyrektor Tepege w Krakowie wysoką stawkę potrzebą ochrony hut krajowych, inż. Szydłowski, wykazując jasno, że brak ochrony pracujących przy bardzo wysokich cenach węgla celnej zabiłby nie tylko znajdującą się w rozkwicie i robocizny przed konkurencyą hut zagranicznych, produkcyę ropy w Małopolsce, ale zniszczyłby również stosunkowo źle rozwinięty przemysł naftowy; zaakceptowała podkomisya stawki taryfy rosyjskiej rafineryjny i przetwórczy. Tańszy i ilościowo silniej- przy automatycznem podwyższeniu ich o 200%. szy surowiec zagraniczny, wsparty polityką państw    Powyższe wnioski spotkały się również tak samo,

ościennych, posiadających go, postarałby się o zni- jak wnioski stawek celnych na materyały opałowe szczenię w walce konkurencyjnej produkcyi galicyj- z nader gwałtowną opozycyą na pierwszem posie-skiej i omijałby z pewnością rafinerye polskie, ska- dzeniu Rady Celnej. Jeżeli się nadto zauważy, że żując je na martwotę. Po rozpatrzeniu wszechstron- podkomisya nie wydelegowała na to posiedzenie nem stawianych wniosków, przewyższyło w Radzie znawcy, któryby motywa jej wniosków i jej stano-celnej zdanie przedstawicieli przemysłu naftowego wisko podczas dyskusyi uzasadnił i wyjaśnił, nie wy-w Polsce, czego wyrazem było uchwalenie stawek woła zdziwienia, że Rada Celna prawie wszystkie celnych; od 100 kg surowej ropy 20 mk., zaś od stawki uznała za zbyt wysokie i uchwaliła dla Ko-100 kg produktów destylacyi tejże 30, 40, względnie mjsyi Taryf Celnych projekt stawek o 50°/₀, 75°/₀ lub 6 mk., zależnie od rodzaju produkcyi.    więcej niższych.

Uchwały Rady Celnej brzmią:

Surowiec żelaza (surówki) od 100 kg stawka

Co do złota, srebra, platyny i wyrobów z nich

Żelazo i stal od 100 kg stawka 24*30 i 35 mk. Blacha żelazna i stalowa cynowana i t. d. od

Obrady nad wysokością cła, jakie należałoby na rudy metaliczne i ołowiane, żelazo i inne metale oraz na wytwory z nich, wykazało również bardzo 10 mk. silnie zarysowane różnice między opinią i dążeniami przedstawicieli hutnictwa, zwłaszcza hutnictwa w Król.

Kongresowem, a opinią przedstawicieli przemysłów 100 kg stawka 40, 50 i 80 mk.

przetwarzających metale i opinią Rady Celnej.

Miedź, nikiel, kobalt, bizmut, kadm i inne oso-Podkomisya, której celem było opracowanie bno nie wymienione metale w kęsach i t. p. bez cła, wniosków dla Rady Celnej i Komisyi Taryf Celnych, w blachach (zależnie od grubości) od 100 kg stawka złożona także wyłącznie z wybitnych przedstawicieli yu 1 |iU mK*

hutnictwa w Królestwie Kongresowem, zaznaczywszy, , Mosiądz, tombak, argentyn, britania i wszelkie że prace jej mają charakter przygodny i tymczasowy, inne metalowe stopy oprócz osobno wymienionych, wywołany gwałtowną potrzebą chwili i położeniem w kęsach i t. p. 10 mk, w blachach (zależnie od gru-politycznem co do obecnych granic Państwa oraz, bości) 80, 100 i 120 mk. że surowce i maszyny potrzebne niewątpliwie dla    Aluminium bez cła,

odbudowy przemysłu, sprowadzane z wyłączeniem przyczem zaznaczono w uwadze, że powyższe mate-handlarzy i pośredników, należałoby w poszczegól- ryaty sprowadzane dla odbudowy przemysłu, winny nych wypadkach za osobnemi pozwoleniami wpu- być za zezwoleniem Ministerstwa Przemysłu i Han-szczać bez cła, -stanęła na stanowisku silnej ochrony dlu wpuszczane bez cła.

krajowego hutnictwa i postawiła wnioski na usta-    Dla ołowiu uchwalono stawki 10, 15 i 8 mk

nowienie wysokich stawek celnych.    °d 100 kg dla cynku 20 i 50 mk od 100 kg.

I tak - godząc się na wprowadzenie bez eta . Ty,lko ^ rozpatrywaniu wniosków podkomi-wszystkich rud mineralnych i metalicznych, z wy- W,™ do, cła na .W’ P.oszł.a °Pima ^.Celnej jątkiem grafitu i rudy ołowianej - proponowała pod- w kle™nku Pewnym i mimo propozycyi wpu-komisya następujące stawki celne: od 100 kg su- szczania ^ w kazdal P°sta.c,’.a w'«c 1 blacl?y b?.z

rowki (surowca żelaza) 30 mk, od 100 kg żelaza i stall Wtdewanî °ztprLwv d₀Y luTeH’ t p w rozmaitych postaciach 51, 60 i 72 mk, od 100 kg    ^ od 100 k-

blachy żelaznej, cynowanej,- lakierowanej i t. d. 126 stawką 1U mk od luu Kg.

mk, dalej godząc się na wpuszczanie miedzi, niklu,    Również podwyższyła Rada Celna znacznie

kobaltu, bizmutu i t. p. metali w złomach, kęsach, stawki celne od sprowadzanego złota, srebra, pla-proszku, opiłkach, sztabach lanych i wiórach, bez tyny i wyrobów z nich.

cła. proponowała od 100 kg tych metali sprowadza-    W krótkiej tej notatce brak miejsca na spra

nych w formie już częściowo przerobionej (szyny, wozdanie o pracach podkomisyi, zgłoszonych przez pręty, blacha) 240, 300, względnie 360 mk od 100 kg, nie wnioskach oraz obradach Rady Celnej nad nader stopów metalowych w formie pierwszej (złamach, licznemi i bardzo ważnemi grupami i artykułami ta-kęsach) 30 mk, w formie półprzerokionej, jak przy ryfy celnej autonomicznej. Ostateczne wyniki tych miedzi (240, 300, względnie 350 mk).    obrad znajdują się w wydanej już niewątpliwie dru-

Cynę proponowała podkomisya wpuszczać w każ- kiem taryfie, dej postaci (lane blachy, zaprawę do luster) bez cła,    Z uwag, które uczestnikowi obrad Rady Celnej

jak również i rtęć.    nasunąć się musiały, przytoczę następujące:

Sprzeczność interesów gospodarczych panująca Taryf Celnych i wysiłki jej referentów oraz praca Rady niestety ciągle między poszczególnemi dzielnicami Celnej, nie przyniesie skutków i nie wyda owoców Polski rysowała się bardzo silnie podczas obrad nad takich, jakich obecnie -Państwu potrzeba. Te same ułożeniem wspólnej taryfy celnej. Fakt półwiekowej przyczyny sprawiają, że cały operat nosi cechę tym-przeszło przymusowej przynależności do trzech ró- czasowości, bo wszelka zmiana granic Polski, każdy żnych systemów gospodarczych, konieczność przy- nasz zysk terytoryalny lub strata na zachodzie lub stosowania się do interesów trzech państw zabór- wschodzie zmienią niewątpliwie gospodarcze warunki czych, nie mogły nie pozostawić po sobie takich naszego życia państwowego i będą musiały pocią-śladów. Wytrawne i bardzo fachowe kierownictwo gnąć za sobą natychmiastową zmianę taryfy celnej. Rady i Komisyi Taryf Celnych oraz wysoki poziom Już przeto przed rozpoczęciem wspomnianych prac fachowej inteligencyi czynników, biorących udział i obrad zaznaczono ze strony Rządu, że przy oma-w obradach, łagodziły i usuwały w znacznej mierze wianiu stawek celnych należy zupełnie zapomnąć te różnice. Miejscami jednak sprzeczności występo- o Śląsku Górnym, tej dzielnicy, której przyłączenie wały ostro i przybierały formę egoizmu dzielnico- wywołać musi w dzisiejszych stosunkach gospodar-wego, co możnaby zarzucić przedewszystkiem Ko- czych Polski zmiany zasadnicze. Na wypadek więc

ronię.

rychłego przyłączenia Śląska Górnego do Macierzy, Na ogół wnioski poszczególnych podkomisyi, ma zostać on odgraniczony od reszty Polski gra-złożonych niejednokrotnie wyłącznie z przedsiębior- nicą celną tak długo, póki nowa, właściwa taryfa ców czy producentów w danej gałęzi przemysłu, wy- celna nie zostanie wypracowana, kazywały tendencyę wprowadzenia ceł wysokich    W końcu podnieść należy, że opracowana już

o charakterze już prohibicyjnym i wychowawczym, tymczasowo taryfa celna roi się wprost od zastrze-Nadto projekty Rządu szły wielokrotnie w kie- żeń i uwag, które ograniczają lub wstrzymują sto-runku ustanawiania ceł o charakterze wyłącznie lub sowanie jej w bardzo wielu wypadkach, utrudniają przedewszystkiem fiskalnym.    przeto niezmiernie techniczne przeprowadzenie jej

Stefan Lalicki.

Na ogół ułożony podczas obrad projekt przy- celów i zadań, utrudniają prace organom celnym nosi cła wysokie; należy powątpiewać, czy w pa- i dają szerokie pole do nieporozumień, błędów i nad-nujących obecnie na całym świecie warunkach go- użyć. Należałoby przeto życzyć sobie w interesie spodarczych, tego rodzaju polityka celna przyczyni przyszłego naszego życia gospodarczego, aby sztu-się do odbudowy i rozwoju przemysłu, czy zdoła cznie i pospiesznie wykrojona z pierwowzoru dla przemysł ten stworzyć i wychować, oraz czy przy- całej Polski najzupełniej niewłaściwego — tymcza-niesie Państwu bezpośrednio (w formie ceł fiskal- sowa taryfa celna, której stosowanie będzie zawsze nych) lub pośrednio (cła wychowawcze) korzyść. chromać i przyniesie raczej szkodę niż korzyść, obo-Nieustalone granice Państwa, brak jednlitej wiązywała jak najkrócej i aby Rząd nie dopuścił i własnej waluty i nader niestety, z godziny na go- bezwarunkowo do zawierania na jej podstawie .ja-dzinę, zmienny stosunek jej wartości do walut państw kichkolwiek umów konwencyjnych — a pod adresem zagranicznych, niezorganizowana administracya, fakt, stałej Komisyi Taryf Celnych wyrazić życzenie, aby że poszczególne dzielnice tworzą ciągle jeszcze od- stworzyła jak najspieszniej nową, naszą własną ta-rębne jednostki, żyjące własnem życiem gospodar- ryfę celną autonomiczną, któraby odpowiadała na-czem, oto przyczyny, dla których z dobrą wolą pod- szym warunkom i potrzebom, jęta i bardzo forsownie prowadzona praca Komisyi

Z Sejmu.

Przemówienie Wiceministra Strassburgera, Ministrów Iwanowskiego i Hąci.

Nowoodkryte pokłady węgla brunatnego. — Trzecia zmiana. — Kryzys węglowy. — Unifikacja prawodawstwa górniczego. — Uruchomienie przemysłu i jego metody. -- Kwestja bezrobotnych.

Na posiedzeniu 67-ym p. Wiceminister Przemy- zarządzenia urzędom górniczym, ażeby tę sprawę słu i Handlu wygłosił następujące przemówienie, które zbadały, a w tych dniach do Zagłębia Dąbrowskiego przytaczamy za urzędowym Monitorem Polskim:    i do Zagłębia Krakowskiego udała się specyalna de-

Wniosek posła Majewskiego Rząd uważa pod legacya, złożona z technikow-górników, urzędników względem prawnym za słuszny. Stwierdzenia o zna- ministerstwa, którzy zbadają, jakie środki powinny lezieniu minerałów, dokonane na zasadzie prawa być przedsięwzięte i na jakich kopalniach trzecia okupantów, będą musiały być skasowane. Nim Rząd zmiana może być wprowadzona, przedłoży Śejmowi prawo, dotyczące całokształtu tej    Jak już jeden z przedmówców zaznaczył, obe-

jakie jest położenie kwestyi węglowej. Otóż choćby-

sprawy na terytoryum Państwa Polskiego, uważamy cnie trzecia zmiana jest już wprowadzona na niektó-za wskazane przyjęcie wniosku, dotyczącego Zagłę- rych kopalniach, mianowicie : na Kaźmierzu, Jowiszu, bia Dobrzyńskiego. Pod względem gospodarczym Renardzie. Sądzę jednak, że należy prawdzie spoj-oczywiście, stwierdzić należy, że pożytek w roku rżeć w oczy i Sejm powinien zdać sobie sprawę, bieżącym z tego węgla będzie jeszcze minimalny.

Rząd uważa zaprowadzenie trzeciej zmiany na śmy przedsiębrali różne środki do powiększenia pro-kopalniach za wskazane tam, gdzie to jest ze wzglę- dukcyi w Zagłębiu Dąbrowskiem, choćbyśmy przed-dów technicznych możliwe. Sprawę tę należy tra- siębrali środki dla zastąpienia węgla innem paliwem, ktować indywidualnie. Rząd wydał już odpowiednie ponieważ i tą sprawą Rząd się zajmował, to jedną-

kże powinniśmy zdać sobie sprawę z rozpaczliwego wprost stanu węglowego, w Jakim w tej chwili kraj nasz się znajduje.

Zapotrzebowanie węgla we wszystkich dzielnicach Państwa Polskiego, to jest w Królestwie Pol-skiem, w Galicyi i Poznańskiemr wynosiło przed wojną 15 mil. ton. Z tych 15 mil. ton mniej więcej połowa, mianowicie 8 mil. ton była pokryta przez produkcyę wewnętrzną, to jest z Zagłębia Dąbrowskiego i Zagłębia Krakowskiego, a reszta, tj. 7 mil. ton, była pokryta przez import zagraniczny, głównie ze Śląska Pruskiego.

Obecnie pod względem produkcyi, sytuacya w kraju, jak panom wiadomo, pogorszyła się dlatego, że został wprowadzony 8-godzinny dzień pracy, wydajność robotników spadła, były strajki, tak że wo-góle produkcya spadła. Z drugiej strony konsumcya pod niektórymi względami powiększyła się, a mianowicie z tego względu, że musimy zaopatrywać w węgiel tery tory a wschodnie, koleje na wschodzie i z tego powodu, że prowadzimy wojnę i zapotrzebowanie wojska na węgiel jest bardzo wielkie.

Z drugiej strony import tych 7 mil. ton ze Śląska Górnego w tej chwili zupełnie odpadł. Wobec tego, choćbyśmy przedsiębrali różne środki dla powiększenia naszej produkcyi i zmniejszenia konsum-cyi lub zastąpili wogóle innem paliwem, to jednakże musimy zdawać sobie z tego jasno sprawę, że w ten sposób kryzysu węglowego nie usuniemy. Musimy sobie jasno powiedzieć, że uruchomienie przemysłu napotyka olbrzymie trudności ze względu właśnie na brak węgla.

Zapotrzebowanie węgla wynosi obecnie mniej więcej we wszystkich trzech dzielnicach- Polski przeszło milion ton, a tymczasem produkcya wynosi 400 kilkadziesiąt ton. Ponieważ zapotrzebowanie kolei i wojska pokryć musimy prawie w całości, wobec tego na pokrycie zapotrzebowania ludności i przemysłu pozostaje już niezmiernie drobny odsetek zapotrzebowania, około V8 i Vio tego, co potrzeba. Jasnem jest, że choćby się taki stan dał polepszyć przez powiększenie produkcyi, jednakże kryzysu węglowego w ten sposób nie usuniemy.

Uważaliśmy za obowiązek ten stan rzeczy Sejmowi przedstawić. Jedynym sposobem poprawienia tego stanu rzeczy jest otrzymanie węgla ze Śląska. W tym względzie już pewne kroki wszczęliśmy. Tutaj należy podkreślić, że otrzymywanie węgla ze Śląska będzie łatwiejsze, jak Śląsk Górny przejdzie pod administracyę amerykańską, co będzie miało miejsce w 2 tygodnie po ratyfikacyi przez Rzeszę Niemiecką i przez trzy państwa koalicyjne.

W uzyskaniu węgla na Śląsku napotykamy bardzo wielkie trudności, jednakże Ministerstwo i Rząd robi ze swej strony wszystko możliwe. W tej chwili Rząd pertraktuje z przedstawicielem Ameryki, który tę sprawę ma w swojem ręku. Oczywiście, jaki będzie rezultat tych zabiegów, w tej chwili przewidzieć jest trudno.

W imieniu Rządu pragnę oświadczyć, że przychylamy się w zupełności do wniosku, postawionego przez Komisyę przemysłu i handlu. Unifikacyę prawodawstwa we wszystkich dzielnicach Polski, które obecnie złączyły się w jedną całość, uważamy za sprawę pierwszorzędnej wagi. Co się tyczy ustawodawstwa przemysłowego, to sprawą tą Ministerstwo przemysłu i handlu od dłuższego czasu zajmowało gię i dotychczas wypracowane już zostały zasady, dotyczące ustroju władz przemysłowych na teryto-ryum Państwa Polskiego. Projekt ten rozesłany został czynnikom zainteresowanym do opinii. Już na jesieni tego roku będziemy mogli stopniowo składać w Komisyi przemysłowo - handlowej części ustawy przemysłowo-handlowej, tak że mamy nadzieję, iż za kilka miesięcy całość tej ustawy będziemy mogli złożyć Sejmowi do zatwierdzenia.

Kwestja braku węgla, będącego głównym warunkiem dźwignięcia przemysłu — wysuwa się też na pierwszy plan w obszernem przemówieniu ministra pracy i opieki społecznej Iwanowskiego, a mianowicie w wygłoszońem przez niego na 71-szem posiedzeniu Sejmu sprawozdaniu o wynikach walki z bezrobociem i w przemówieniu ministra przemysłu i handlu Dra Hąci (74-te posiedzenie Sejmu) odnośnie do poruszonej przez niego sprawy uruchomienia przemysłu.

Z przemówień tych wynika, że jakkolwiek katastrofalny brak węgla nie prędko może być usunięty, a nadzieję jego zażegnania widzieć jedynie można w otrzymanym od Amerykanów przydziale węgla górnośląskiego, z wytwórczości którego przypadnie i dla Polski pewien procent, to jednak stwierdzić należy, że od ostatnich trzech miesięcy produkcya węgla się podniosła o przeszło 20°/o (z 900 na 1150 wagonów dziennie), że podniosła się i wydajność pracy w Zagłębiu Dąbrowskie m, która wzrasta stale z obniżaniem się fali bolszewizmu.

O uruchomieniu przemysłu w pełnem tego słowa znaczeniu trudno dziś jeszcze mówić. To jednak stwierdzić należy przynajmniej odnośnie do reprezentowanych przez pismo nasze działów przemysłu, że dzięki zamówieniom Ministerstwa Przemysłu i Handlu uruchomiono „Hutę Częstochowską“ T-wa B. Hantke, gdzie jest w ruchu jeden piec mar-tenowski, a ostatniemi dniami uruchomiono i jeden wielki piec tejże huty.

Zakłady Huldsztyńskiego i rurkownie tegoż Towarzystwa w Zawierciu i Sosnowcu mają możność również uruchomienia się dzięki obstalunkowi na rurociąg dla gazów ziemnych w Jaśle. Pójdzie również „Katarzyna“, która posiada wielki piec prawie w porządku, zapas rudy i koksu. Stąporków jest również w przededniu uruchomienia wielkiego pieca, posiada do tego już koks i gromadzi rudę.

Bliżym i Chlewiska już pracują obecnie.

Zakłady Ostrowieckie uruchomiają stalownię i walcownię, Milowice warstaty wyrabiające akce-sorya kolejowe.

Z jedenastu wielkizh pieców na terenie Kongresówki można będzie uruchomić 3 -4, z 29 pieców martenowskich — 8 z dzienną produkcyą od 5500 ton, co da bardzo poważną podstawę dla wszystkich zakładów mechanicznych, jak kotlarnie, budowa wagonów, mostów, akcesoryj kolejowych, narzędzi rolniczych, konstrukcyi żelaznych i t. p.

Hutnictwo, które przed wojną zajmowało około 19.000 ludzi, uruchomione, jak wskaząno wyżej, może zająć około 7.000 robotników.

Daje się zauważyć znaczny rozwój kopalnictwa rudy żelaznej, kłóra przed wojną była tylko dodatkiem do rudy przywożonej, obecnie zaś stanowi podstawę hutnictwa.

Kopalnie częstochowskie powiększają swą produkcyę, w okręgu radomskim również przystępują do eksploatacyi nowych żłóż. Zbytek rudy nie wy-

.    .    45.000

.    .    12.000

.    .    10.000

.    .    35.000

topiony w naszych wielkich piecach chętnie jest na- watną, będzie starał się poprowadzić ją w kierunku

wskazanym przez zasadnicze linie naszej polityki Podobnie, jak niemożliwą jest dziś rzeczą mó- gospodarczej. Posiadając w swoim ręku liczne ob-

stalunki dla armii, aprowizacyi, kolei, robót publicznych, Rząd przez udzielanie i racyonalny podział tych obstalunków jest w stanie wpłynąć na rozwój tych lub innych dziedzin pracy wytwórczej w zależności od ogólno-państwowych względów gospodarczych.

156.000

60.000

45.000

10.000

12.000

bywany przez huty cieszyńskie lub górnośląskie.

wić o pełnem uruchomieniu przemysłu, nie należy też łudzić się możliwością zupełnego usunięcia bezrobocia pomimo, że według przypuszczalnych obliczeń ministra Iwanowskiego podniesie się liczbę zatrudnionych w .przemyśle robotników w II półroczu 1919 r. o 100%, dochodząc do liczby 156.000*), robotników zaś wogóle do liczby 288.000 **) w miesiącach letnich, a 215.000 w miesiącach zimowych.

Co się tyczy metod uruchomienia przemysłu, to rząd, popierając wszechstronnie inicyatywę pry-

*) Przemysł włóknisty . . . .

Cukrownictwo......

Przemysł spożywczy . . .

Hutnictwo........

Kopalnie rudy......

Przemysł metalowy .... Przemysł ceramiczny . . . Garbarnie i zwierzęcy . .

Papiernie ........

Przemysł budowlany . . . Przemysł chemiczny . . . Górnictwo........

Razem . . . 156.000

W celu jednolitego i celowego przeprowadzenia tego planu przy Ministerstwie Przemysłu i handlu został stworzony Państwowy Urząd Rozdzielczy, do którego poszczególne Ministerstwa skierowywują swe obstalunki i który ma za zadanie kierować polityką przemysłową Państwa, Za pomocą tego urzędu mamy możność oddziaływania na uruchomienie tej lub innej fabryki, podtrzymanie tej lub innej dziedziny produkcyi, ożywienie działalności przemysłowej w tej lub innej okolicy kraju.

:*) Przemysł . . . . Roboty publiczne Odbudowa . . . Budowa kolei . . Leśnictwo

Razem . . .    288.000

Sprawy Związku Górników i Hutników Polskich.

XXXIII. Posiedzenie Delegacyi G. H. P. odbyło się dnia 27 lipca 1919 r. w lokalu Związku G. H. P. w Krakowie, ul. Jagiellońska 5, pod przewodnictwem Prezesa Inż. Witolda Sągajłły, z następującym porządkiem dziennym :

1. Odczytanie protokołu z ostatniego posiedzenia. 2. Sprawozdanie Sekretaryatu z akcyi organizacyjnej III. Zjazdu. 3. Sprawozdanie Sekretaryatu z czynności Delegacyi za czas od początku 1914 r. do końca 1918 r. 4. Akademia Górnicza i organiza-cya pomocy dla słuchaczy. 5. Przeniesienie Czytelni z Leoben do Krakowa.

Po odczytaniu protokołu z ostatniego posiedzenia oraz omówieniu pozostających w związku z tem kilku spraw bieżących, odczytał sekretarz protokoły posiedzeń Komitetu Wykonawczego w sprawie III. Zjazdu, jako też tekst przygotowawczy trzech odezw, które zaaprobowano. Po dłuższej dyskusyi postanowiono, że Delegacya zaprasza na Zjazd tylko 1) (członków honorowych) oraz 2) członków Związku względnie górników i hutników z akademickiem wykształceniem i im równorzędnych według uznania Komitetu Wykonawczego, przyczem zastrzega się Komitetowi prawo rewizyi napływających zgłoszeń. Ułożono listę członków honorowych komitetu Zjazdu i uchwalono prosić prezydenta Paderewskiego o objęcie protektoratu nad Zjazdem oraz wybrano delega-cyę, która prośbę tę Prezydentowi przedłoży. Przy tej sposobności uda się delegacya do Ministra Przemysłu i Handlu, oraz prezydenta Warszawy z prośbą o udzielenie Zjazdowi poparcia.

W sprawie przeniesienia Czytelni Polskiej akademików górn. z Leoben do Krakowa postanowiono w myśl życzeń Czytelni otworzyć dla niej konta w rachunkach Związku i wpisać pod pozycyę „ma„ 2.000 kor. ofiarowane Czytelni przez Radę Zjazdu Przemysłowców w Dąbrowie na koszta przeniesienia. Uchwalono zwrócić się również do Koła krakowskiego Rady Zjazdu o zasiłek.

Ponieważ troska o uruchomienie Akademii Górn. w Krakowie spadła z barek Delegacyi, uważa jednak Delegacya za swój obowiązek zająć się organizacyą pomocy dla przyszłych słuchaczy akademii. Organizacyą tej pomocy zajął się już specyalny komitet złożony z pp. Hoborskiego, Kreutza, Naturskiego i Wasyliszyna. Uchwalono asygnować na rzecz Towarzystwa Pomocy dla niezamożnych słuchaczy kwotę 1.000 kor. na ręce tego komitetu.

Uchwalono delegować do komisji administracyjnej dla wznowienia szkoły górniczej w Dąbrowie Górn. imieniem Związku p. Szefera i w tym celu zwróci się Sekretaryat do Ministerstwa o nominacyę. Po sprawozdaniu p. Szefera uchwalono jednomyślnie konieczność dalszego utrzymania szkoły górniczej w Dąbrowie na Śląsku, ponieważ robotnik względnie uczeń śląski stanowi znakomity mat ery ał na dozorcę, a przedewszystkiem szkołę należy utrzymać jako nadwyczaj ważną placówkę narodową.

Uchwalono kooptować w skład Delegacyi jako członków korespondentów p. p. inż. Maryana Czechowskiego z Cieszyna, dr. Antoniego Miillera, sekr. Tow. naftowego z Krakowa, Zdzisława Piotrowskiego z Dąbrowy Górn. i inż. Maryana Skup’a.

Odczytany przez sekretarza referat ujmujący krótko kronikę działalności Delegacyi za czas od 1914 r. do końca 1918 r. przyjęto.

Uchwalono wreszcie uprosić p. Jastrzębskiego jako prezesa Komitetu Redakcyjnego Monografii Zagłębia Krakowskiego, aby w krótkiej drodze przez kooptacyę. stworzył znowu Komitet Redakcyjny, postarał się o siłę pomocniczą i wydał III. tom Mono-grafi i o ile możności przed Zjazdem jeszcze, oraz sprawę wydawnictwa na Zjeździe zreferował, poczem prezes zamknął posiedzenie, oznaczając jako termin następnego posiedzenia dzień 21-go września 1919 roku.

S. L.

N A F TA.

Organizacya przemysłu naftowego.

(Dokończenie).

§ 28, Zarząd uchwala w pewnych odstępach czasu, najrzadziej jednak co trzy miesiące, ile ropy należy sprzedać w następnym okresie gospodarczym i ustala równocześnie obowiązujące w tym czasie ceny ropy. Przy określaniu przeznaczonej do sprzedaży ilości ropy, tudzież przy ustalaniu ceny ropy, uprawnieni są do głosowania dla każdej marki ropy jedynie zastępcy tego okręgu górniczego, w którym wydobywa się ropę tej marki, względnie zastępcy tejże marki ropy. Zastępcom innych marek ropy, jak niemniej członkom Zarządu wybranym na podstawie § 17 c) służy tylko głos doradczy. Członkowie Zarządu, wybrani w myśl § 17 b), jako zastępcy ropy bruttowej, głosują z marką Standard.

Osoby uprawnione do wydobywania każdego gatunku ropy mogą wybrać ze swego grona pełnomocnika większością przewyższającą 50% wszystkich, temu gatunkowi ropy przysługujących głosów (§ 18). Prezydyum stowarzyszenia, zawiadomione o wyborze, winno zaprosić tego pełnomocnika na dzień najbliższego ustalenia ceny, a Zarząd jest obowiązany wysłuchać jego zdania, bezpośrednio przed ustaleniem ceny za odnośny gatunek ropy.

Jeśli w sprawie pewnej marki ropy są tylko dwaj członkowie Zarządu uprawnieni do głosowania i nie mogą się porozumieć co do ceny lub ilości ropy, przeznaczonej do sprzedaży, wówczas rozstrzyga głos Prezesa Zarządu.

§ 29. Ceny ropy, ustalone przez Zarząd, należy na żądanie podać do wiadomości wszystkim członkom stowarzyszenia, a osoby uprawnione do wydobywania pewnej marki ropy mają prawo w ciągu dni 8 po zawiadomieniu o wysokości ceny ropy wnieść przeciw temu zażalenie na ręce Zarządu. Zażalenie to musi być uwzględnione, jeśli podpisze je taka ilość członków stowarzyszenia uprawnionych do wydobywania danej marki ropy, która wynosi co najmniej 50°/o ilości głosów przysługujących tejże marce. W tym wypadku mają osoby, które wniosły zażalenie, podać Zarządowi zastępcę swych interesów. Badanie ceny, ustalonej przez Zarząd i zaczepionej zażaleniem, przeprowadza komisya, do której należy oprócz zastępcy żalących się jeszcze dwu członków Zarządu. Jednego z tychże mianuje Zarząd zwykłą większością głosów z pośród zastępców okręgu górniczego., w którym wydobywa się daną markę ropy. Trzeciego członka tej komisyi, który ma działać jako rozjemca, wybierają obaj członkowie komisyi. Jeśli nie dojdą do porozumienia, wówczas rozjemcę wybiera Zarząd zwykłą większością głosów z grona członków Zarządu, wybranych na podstawie § 17 c). Uchwały tej specyal-nej komisyi są ostateczne.

§ 30. Ceny ustalone przez Zarząd wchodzą dopiero wówczas w życie, skoro upłynie czasokres wyznaczony do wniesienia zażalenia, o ile ono nie zostanie wniesione, względnie po ostatecznem ustaleniu ceny sprzedaży przez komisyę specyalną w myśl § 29.

§ 31. Jeśli uchwalono cenę ropy, zagrażającą interesowi publicznemu lub dobru powszechnemu, wówczas może Minister robót publicznych uchwałę tę uchylić, a rzeczą Zarządu będzie w tym wypadku porozumieć się bezwłocznie z Ministrem robót publicznych i z możliwą szybkością ułożyć cenę ropy odpowiadającą okolicznościom.

Wydział nadzorczy: §32. Corocznie na zwyczajnem Walnem zebraniu wybiera się z jego łona wedle zasad § 9 na bieżący rok gospodarczy Wydział nadzorczy, składający się z trzech członków. Wybór następuje w ten sposób, że członkowie stowarzyszenia każdego okręgu górniczego wybierają ze swego grona po jednym członku Wydziału nadzorczego.

Wybrani być mogą jedynie ci członkowie stowarzyszenia, którzy odpowiadają warunkom wybieralności do Zarządu (§ 18) i z żadnym członkiem Zarządu nie są spokrewnieni, ani spowinowaceni.

Wydział nadzorczy wybiera z swego grona przewodniczącego.    '

Wydział nadzorczy wykonywa kontrolę nad prowadzeniem interesów i kasowością i czuwa' nad na-leżytem prowadzeniem wykazu członków.

Wydział nadzorczy ma badać roczne zamknięcia rachunkowe Zarządu i zdawać sprawę Walnemu zebraniu o wynikach tych badań. Ma on zarazem czuwać nad tern, by przy prowadzeniu interesów nie naruszano ustawy lub statutu.

Wydział pracy: §33. Zarząd stowarzyszenia może w razie potrzeby powoływać do życia spe-cyalne wydziały pracy, celem opracowania ściśle oznaczonych spraw i ustalać regulamin ich czynności.

Protokoły: § 34. Z Walnych zebrań, posiedzeń Zarządu i z wszystkich wogóle posiedzeń organów stowarzyszenia należy spisywać protokoły na podstawie zapisków stenograficznych, i bezwłocznie po posiedzeniu zamieszczać je w specyalnych księgach protokołów.

Wszystkie protokoły muszą być zaopatrzone podpisęm tego członka Zarządu, który przewodniczył na danem posiedzeniu, jak niemniej drugiego członka Zarządu obecnego na posiedzeniu.

Protokoły posiedzeń Zarządu należy w ciągu 2 tygodni od dnia posiedzenia rozesłać w odpisach wszystkim członkom Zarządu.

Na najbliższem posiedzeniu organu stowarzyszenia należy na żądanie choćby jednego członka tegoż organu odczytać protokół posiedzenia poprzedniego.

Protokoły pozostają w przechowaniu prezydyum.

Dostawa ropy. §35. Wszelką ropę, uzyskaną w Galicyi należy dostarczyć powszechnemu Związkowi galicyjskich kopalń ropy, z wyjątkiem tych ilości ropy opałowej, które zostały zużyte do popędu własnych kopalń przedsiębiorcy, tudzież tych ilości, które w myśl rozporządzenia cesarskiego z 10 sierpnia 1915 r. oddane już zostały do dyspozycyi innym czynnikom.

Zaliczka: § 40. Stowarzyszenie może udzie-wyszukać na życzenie członków stowarzyszenia środki lać, na prośbę poszczególnych członków stowarzy-i sposoby należytego przechowania (zamagazynowa- szenia, zaliczek na poczet należycie dostarczonych, nia) i zabezpieczenia dostarczonej ropy.    ale nie sprzedanych ilości ropy, a to w wysokości,

Przechowanie: § 36. Jest rzeczą Zarządu

Ewiden cya. § 37. Celem utrzymania ewiden- oznaczonej od wypadku do wypadku przez Zarząd.

cyi wszelkich ilości ropy zamagazynowanej, zwolnionej, sprzedanej lub w interesie -stowarzyszenia ina- te ilości ropy, na poczet których dano zaliczkę.

Należytości tłoczniowe: §41. Stowa-

Stowarzyszenie ma w tym celu prawo zastawiać

czej użytej, obowiązane jest stowarzyszenie prowadzić oprócz porządnych ksiąg, dokładne zestawienia rzyszenie ma prawo uiszczać bezpośrednio na ra-statystyczne, z których mają być widoczne w spo- chunek członków stowarzyszenia należytości tło-sób niewątpliwy i przejrzysty daty, odnoszące się czniowe i składowe za dostarczone ilości ropy, któ-zarówno do każdego członka stowarzyszenia jak i ich rych ciż sami nie pokryli i potrącać je członkom

przy najbliższym obrachunku.

Reklamacye: §42. Członkom stowarzyszenia

ogółu.

Członkowie stowarzyszenia winni w tym celu -podawać pisemnie stowarzyszeniu za każdy miesiąc służy prawo wnieść przeciw obrachunkom sprzeciw do dnia 10 miesiąca następnego następujące daty: w ciągu 4 tygodni od daty wystawienia.

w ruchu.

1. Głębokość szybów wierconych i będących

Fundusz rezerwo wy i pokrycie strat: § 43. Fundusz rezerwowy tworzy się z czwartej czę-

2.    Dymensyę rur szybów    wierconych i będą-    ści nadwyżek zwyczajnych wkładek rocznych człon-

cych w    ruchu.    ków stowarzyszenia (§ 7) ponad powstałe w tymże

3.    W ubiegłym miesiącu odwierconą    ilość me-    roku koszta prowadzenia interesów, tudzież z zy-

trów w    każdym szybie.    sków członków stowarzyszenia, nie podjętych w ciągu

4.    Wysokość miesięcznej    produkcyi    każdego    3 lat, które przepadają na rzecz stowarzyszenia,

szybu w ubiegłym miesiącu.    Fundnsz rezerwowy jest własnością stowarzy-

5.    Ilość odtłoczonej z każdego szybu części pro- szenia. Członkowie, którzy występują ze stowarzy-

dukcyi miesięcznej. '    -    szenia w czasie jego istnienia, nie mają prawa do

6.    Ilość ropy, zużytej w celach opałowych.    funduszu rezerwowego.

7.    Dokładne wyszczególnienie niezwykłych zda-    W razie rozwiązania stowarzyszenia użyć się

rżeń w każdym szybie (wystąpienie wody atbo emu- ma funduszu rezerwowego, o ile nie ma on służyć lacyi, instrumentacya itp.).    na pokrycie strat, przedewszystkiem na wypłatę

8.    Geologiczne spostrzeżenia o pokładach, prze- bieżących poświadczeń udziałowych Ostatnie Walne

wierconych w każdym szybie w ciągu miesiąca.    zebranie rozstrzygnie o przeznaczeniu pozostałej

9.    Ilości ropy, pobrane do własnych fabryk, ewentualnie reszty na cele dobra powszechnego lub w nich przerobione, tudzież tamże lub gdzieindziej dobroczynności.

zamagazynowane.    § 44. Funduszu rezerwowego należy użyć na

10.    "Wszelkie zmiany stanu posiadania członka pokrycie ewentualnych strat, wykazanych przy zam-stowarzyszenia, w terenach, w kopalniach i szybach, knięciu bilansu.

tudzież wszelkie zmiany w składzie uczestników.    Prowadzenie ksiąg: § 45. Rok gospodar-

11.    Zmiany stosunków tłoczniowych.    czy zaczyna się 1. stycznia, a kończy się 31. gru-

12.    Wszelkie daty, zażądane na podstawie uchwały dnia każdego roku. Pierwszy rok gospodarczy koń-Zarządu, których poznanie okaże się potrzebne w in- czy się dnia 31. grudnia pierwszego roku istnienia teresie ogółu członków stowarzyszenia. Przeciw we- stowarzyszenia.

zwaniu do przedłożenia dat statystycznych na pod-    § 46. Zarząd winien sporządzić roczne zamknię-

stawie uchwały Zarządu służy członkom stowarzy- cie rachunków najpóźniej w ciągu trzech miesięcy szenia prawo rekursu do Starostwa górniczego w Kra- po upływie roku gospodarczego i zbadane rachunki kowie.    wyłożyć w centrali i filiach celem umożliwienia

Prezesowi służy prawo przedłużyć odpowiednio członkom wglądu, w szczególnych wypadkach czasokres wyznaczony    § 47. Zamknięcie rachunkowe ma zawierać:

do przedłożenia tych dat, jeśli członkowi zagraża 1) sumę wszystkich wpływów i wydatków wedle niebezpieczeństwo szkody.    rubryk zwyczajnie prowadzonych w księgach,

Rozdział i zużytkowanie. § 38. Zarząd    (kont),

ma obowiązek starać się w interesie członków sto-    facaunek strat i zysków,

warzyszenia o jaknajkorzystniejsze zużytkowanie ³> bllans stanu majątkowego stowarzyszenia z kon-

dostarczonej ropy.    cem r°ku,

Rozliczenie. § 39, Rozliczenie sprzedanych ilości ropy odbywa się co miesiąca w sposób następujący:

1)    Ilość ropy tych członków stowarzyszenia, których książkowy zapas ropy z końcem miesiąca obrachunkowego wynosi 10 cystern (po 10.000 kg), lub mniej, uważa się za sprzedaną w całości.

2)    Cała ilość ropy sprzedana ponadto, w ciągu miesiąca rozdziela się procentowo w równym stosunku na zapasy wszystkich członków stowarzyszenia.

4) ilość członków, należących do stowarzyszenia w czasie zamknięcia bilansu, dalej tych, którzy w ciągu roku bilansowego wstąpili i wystąpili, wreszcie liczbę poświadczeń udziałowych które istniały w chwili zamknięcia bilansu, i w ciągu roku bilansowego przybyły lub ubyły.

§ 48. W bilansie należy umieścić jako stan

czynny :

1)    gotówkę i papiery wartościowe,

2)    czynne pretensye wszelkiego rodzaju,

3) Rozliczenie powyższe (1 i 2) odbywa się dla każdego gatunku ropy osobno,

3)    wartość ropy i innych produktów, należących do stowarzyszenia,

4)    cenę nabycia nieruchomości stowarzyszenia,

5)    wartość nieruchomości i ruchomości po potrą-

ceniu odpowiedniej procentowej kwoty z tytułu amortyzacyi, wzgl. zużycia.

Jako stan bierny :

1)    sumę poświadczeń udziałowych,

2)    fundusz rezerwowy,

3)    obce kapitały z przypadającymi odsetkami,

4)    wszelkie długi,

5)    rezerwę na zużycie nieruchomości i inne re- rabiających wydobytą ropę w prawnie z ich kopalniami związanych fabrykach, uważać należy za po-

zerwy uchwalone przez Walne zebranie.

Z porównania stanu czynnego z biernym oka- brane do tych fabryk a przeto nie dostarczone stowarzyszeniu do sprzedaży osobom trzecim.

Ol

■o

53

cc

II.

żuje się zysk lub strata.

§ 49. Z bilansowego czystego zysku należy przydzielić conajmniej 10°/o do rezerwy specyalnej.

Ogłoszenia: § 51. Ogłoszenia stowarzyszenia zamieszcza się w dziennikach urzędowych we Lwowie i w Wiedniu.

Regulamin czynności. § 52. Regulamin czynności stowarzyszenia ma być ułożony w specyalnej instrukcyi.

Przepisy przejściowe: § 53. Prawo głosowania i ilość głosów członków stowarzyszenia, uczestniczących w pierwszem Walnem zebraniu i wyborze pierwszego Zarządu i Wydziału nadzorczego ustali Starostwo górnicze w Krakowie na podstawie dat od 1 stycznia 1916. Przytem te ilości ropy, które zostały wyprodukowane przez przedsiębiorców prze-

Rozwiązanie stowarzyszenia: § 54. Stowarzyszenie może być rozwiązane na podstawie rozporządzenia ministra robót publicznych, jeśli nie będzie już odpowiadało celowi swego istnienia

Tekst autentyczny: §55. Za autentyczny uważać należy niemiecki tekst statutu.

Przemysł naftowy w Rumunii przed 1917 r.

napisał inż. Edward Windakiewicz.

(Dokończenie),

mana w

Romana Americana w Ploesti 434.251 i Aurora w Baicoi 275.520 t. W latach 1904/5, 1905/6, 1906/7 i 1907/8 przerobiono 2,769.321 t. ropy i otrzymano:

Co do średniej rocznej produkcyi jednego otworu w różnych formacyach geologicznych, stref naftowych i strefach tektonicznych w 1908 r. podaje prof. Mra-zec: górny pliocen : 4.137 t. dolny pliocen : 1.626 t., oligocen : 895 t. strefa naftowa Tintea Baicoi — Moreni — Gura Ocnitei : 4.177 t. .i Bustenari — Cam-pina — Poiana — Gura Draganesti : 1.264 t. flysz : 879 t., podkarpacki pas 2.625 t. a cała Rumunia

Średnia wydatność szybów wierconych jest w Rupiunii wogóle większa niż w Galicyi. Mimo, że w 1909 r. przeciętna roczna produkcya roczna jednego szybu wierconego w Borysławiu — Tustano-wicach osiągnęła wyjątkowo produkcyę 21.477 t., wynosiła przeciętna produkcya roczna jednego produktywnego szybu, mimo że produkcya ropy w Galicyi w tym roku wykazuje najwyższą cyfrę, 1389 t. W Rumunii wynosiła wydatność w 1915 r., w którym to roku produkcya już zmalała, 1.646 t. Wielka produkcya przy stosunkowo nie głębokich szybach wierconych ma oczywiście wielki wpływ na koszta produkcyi. Ropa z Bustenari (najlepsza) kosztowała na miejscu w styczniu 1916 za 1 q 3"90 do 4T0 Lei; cena podnosiła się powoli do kwietnia na 8 50 i wa-chała się potem do połowy sierpnia między 7'50 i 8*50 a w czasie rozpoczętej wojny (28 sierpnia 1916) wachała się cena od 9'00 do 9.20 Lei.

VII. Własności ropy. Rafinerye.

Główne gatunki ropy są :

a)    lekkie oleje o cięż. gat. 0*77 do 0*82 (Bacau, Baicoi, Tintea, Poiana i inne),

b)    średnio ciężkie oleje o cięż. gatunk. 0⁻83 do 086. Większa część rumuńskich olejów (z Bustenari, Campina, Moreni, częściowo Baicoi, Resca, Glodeni, Colibasi i inne),

c)    ciężkie oleje o cięż. gat. nad 0 86 (Gura Ocnitei, Tintea i inne).

Edeleańu i Gane charakteryzują różne oleje rumuńskie w następujący sposób;

1)    eoceński olej, zawierający parafinę,

2)    oligoceński olej z Mołdawji zawierający parafinę (w Bustenari prawie bez parafiny),

3)    olej z formacyi solnej i z sarmackiego stopnia miocenu, bardzo lekki z parafiną,

4)    meotycka ropa

a)    lekka z parafiną, bogata w benzynę,

b)    „ uboga w parafinę/

c)    cięższa ropa uboga w parafinę,

5)    ropa z stopnia pontyjskiego, bez parafiny,

6)    ropa z górnego pliocenu (dacki i lewantyjski stopień), ciężka i bez parafiny z wyjątkiem oleju z Baicoi.

Największą spoistość (Viskosität) posiadają ciężkie ubogie w benzynę oleje, szczególnie olej z Gura Ocnitei. Najbogatsze w benzynę są oleje z Baicoi i Bustenari, z których obok ropy z Campina najwięcej olejów do oświetlenia uzyskać można. Bardzo ważną rolę odgrywają jako materyał opałowy osady pozostałe z destylacyi od 280—310°C, których ciężar gat. wynosi od 086 do 0'99. Dają one też stosownie do swych własności surowiec do uzyskania olejów wazelinowych, smarów i parafiny. Bogaty w ,parafinę osad dają oleje z Mołdawji, a to ropa z Campina, a w mniejszym stopniu i z Apo-stolache. Do wyrobu smarów nadają się między innymi ropa z Tintea, Gura Ocnitei, Moreni i Bustenari.

Wyżej wspomniano już, że pierwszą rafineryę w Rumunii założono w 1856 r. w Ploesti (w Austryi przypadają pierwsze początki rafinowania ropy na rok 1853/54. W 1966 istniało w Rumunii tylko 6 ra-fineryi, o małej sprawności, ilość ich powiększała się coraz bardziej aż do 70-ciu. Z tych rafineryi było jeszcze w 1907/8 54 w ruchu.

Według stanu z dnia 1 kwietnia 1915 wynosi sprawność wszyśkich rafineryi 4,451.400 t. Z pojedynczych rafineryi produkują największe 5, a to : Steana Romana w Campina 851.929 t., Astra Ro-Ploesti 723.985 t, Vega w Ploesti 508.166 t,

•■■00

-TH

O;.

ls:

Oh

ł—I

w.

-O

ł—I

ES!

CL

Eh

Benzyny . . . .

. Nafty.....

Smarów . . . Parafiny surowej Osadów . . . ,

11*94% 31-15% 5-39 °/° 0-07°/0 46*81%

95’36°/₀

strata w przeróbce : 4'64°/o

10000%

1909    1911    1913    1915

Produk.    w    t    1,297.257 1,544.847    1,885.225    1,673.145

w raf. przer. 1,085.297 1,381.203 1,787.245 1,580.981 Produkcya pierwszej destylacyi ;

Benzyna . . . 1.8-16% 18'56°/₀    2360% 24*90%

. .    3*92

. . 52*05

parafiny powstają już trudności przy użyciu. Z olejów ubogich w parafinę uzyskuje się benzynę, kero-zynę, olej gazowy i pacurę, z olejów bogatych w parafinę uzyskuje się benzynę, olej ^ świetlny, smary, parafinę i dziegieć. Pierwsze próby użycia Pacury do pału lokomotyw robiono w 1887 r. 1 kg. osadów odpowiada teoretycznie 1*38 kg. węgla Cardiff i zamienia 11.769 kg. wody w parę. Rumuńska ropa ma wartość opałową 10.742 kaloryi, Pa-cura 10.356 kal.

W roku 1907 na 603 lokomotyw opalano pa-curą 122 lokomotyw, a przy 368 lokomotywach za-stosowywano opał mięszany.

W roku 1910/11 na 691 lokomotyw 595 używało do opału pacury. Wogóle używano przy kolei

16*70

8*20 następujących środków opałowych : węgiel (Cardiff 48*40

1*50

1*80

i westfalski) 1286%, rumuńskie lignity 14*83%, drzewo 10*19% i pacura 61*12%.

Przy Pacurze używanej do opału lokomotyw

Produkcya parafiny i smarów z odpadków nie

jest znaczna, bo tylko stosunkowo mało olejów na- nie śmie punkt odpłomienienia spaść niżej 80°. daje się do tej produkcyi, a także i dlatego, że cena    Przy kolejach rumuńskich uważane są jako

osadów, jako materyału opałowego jest bardzo ekwiwalenta: 1 t. osadów równa się 133 t. węgla dobra tak, że się dalsza przeróbka nie opłaca.

Zapotrzebowanie w kraju wynosiło w 1915 r. w t. :

Benzyna . . Olej świetlny Olej gazowy Smary . . . Olej opałowy Olej opałowy

31.762

52.741

34.894

13.454

501.903 (sprzedano)

Cardiff, 1 t. rumuńskich lignitów równa się 1*35 do 0*58 t. węgla Cardiff, 1 m³ drzewa równa się 0*21 węgla Cardiff.

W 1896 r. zużyto przy kolei tylko 2.233 t. pacury, w 1900,1 i w 1906/7 już 101.092 t. Natomiast spadło zapotrzebowanie węgla Cardiff z 98.890 t. w 1896 roku na 7.905 t., w 1906/7 roku. Import 106.189 (spotrzebowano w rafin.) węgla wogóle spadł z 98.890 t. na 10.692 t. Użycie 800.943 t.

rumuńskich lignitów przy kolejach państwowych Także ropa, jako taka, używana jest na opał wzmogło się z 17.236 t,. w 1896 r. na 107.447 t.,

w 1906 7 r. : użycie drzewa w tvm samym czasie z 144.025 m³ na 299.084 m³.

(w 1913 r. 97.980 t.) ale użycie jej do tego celu coraz bardziej ustaje. Jako materyału opałowego używano osadów zwanych „Pacura“. Mają one wielkie znaczenie dla przemysłu, kolejnictwa i żeglugi, bo ważną podstawą ; jest z wszystkich paliw najlepszą posiadają nietylko wielką wartość opałową, ale dają i spowodowała wyrugowanie importowanego węgla, się łatwo przewozić, przechować i są poręczne w u- Zapotrzebowanie pacury w kraju w 1906 r. było życiu. Ciężar gat. przy 150 C wynosi 0*89 do 0.955;    250.000 t. i wzmogło się w 1915 r. na 668.000 t,

wartość opałowa w ogólności okrągło 10.500 kaloryi. w 1907 kosztowało 1.000 kaloryi w Bukareszcie przy „Pacura“ tężeje przy 18°C; przy zawartości 1*8% opale węglem 0 56 Lei, a przy użyciu pacury 0*38 Lei.

Dla rozwoju przemysłu rumuńskiego jest pacura

SPRAWY ORGANIZACYJNE.

Z Krajowego Towarzystwa Naftowego.

Dnia 27. lipca b. r. odbyło się we Lwowie po- szawy, by przeprowadzić z Rządem i reprezentan-siedzenie Wydziału Krajowego Towarzystwa Nafto- tarai rafinerów rokowania co do odbioru nagroma-wego pod przewodnictwem Prezesa Władysława dzonych w czasie okupacyi ukraińskiej zapasów Długosza, w obecności reprezentantów władz górni- ropy jak i produkcyi bieżącej. Trwające przez trzy czych Radców Juliana Mokrego i Jerzego Onyszkie- dni obrady z rafinerami nie doprowadziły jednak wieża i przy licznym współudziale przemysłowców do pomyślnógo wyniku. Doszło wprawdzie zasadni-naftowych. Na ręce Prezydyum nadeszła depesza czo do porozumienia co do chwilowej ceny surowca, Sekcyi Górniczo-hutniczej Ministerstwa Przemysłu jednakże rafinerye odmówiły zakupienia istniejących i Handlu następującej treści: Nie mogąc przybyć zapasów, a tem mniej zaciągnięcia jakichkolwiek na jutrzejsze posiedzenie, życzę Panom powodzenia zobowiązań co do regularnego odbioru produkcyi w obradach i oczekuję przybycia delegacyi do War- bieżącej, tłumacząc się przepełnieniem własnych szawy. Podpisano : Bartoszewicz.    zbiorników produktami naftowymi, których zbyt jest

Po odczytaniu protokołu poprzedniego posie- nader utrudniony, tudzież niepewnością konjunktury dzenia i krótkiem zagajeniu przez Prezesa, nastąpiło w czasie najbliższym na targu zagranicznym. Ponie-sprawozdanie sekretarza Dra Antoniego Muellera.' waż producenci czyści wobec zupełnego wyczerpa-Stosownie do uchwał, powziętych przez Wydział d. nia się ich kapitałów obrotowych, zagrażającego za-18. czerwca b. r. udało się Prezydyum wraz z wy- stanowieniem ruchu, nie mogli zgodzić się na dalsze braną delegacyą przemysłowców naftowych do War- magazynowanie na własny koszt i ryzyko olbrzy-

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

■pH

co '

mich i z każdym dniem wzrastających zapasów ropy,    28,000.000 K w trzech równych ratach miesięcznych'

przeto dele-

To załatwienie sprawy nie rozwiązuje kwestyi, albowiem wobec znacznej produkcyi bieżącej, pozbawionej zbytu, gromadzą się z dnia na dzień dalsze zapasy ropy, co szczególnie w obszarze zacho-dnio-galicyjskim wobec braku zbiorników daje się odczuć szczególnie dotkliwie. Wobec tego interweniowało Prezydyum Towarzystwa po raz wtóry w Ministerstwie Przemysłu i Handlu celem przedstawienia Rządowi groźnego położenia i obmyślenia środków zaradczych. Na konferenćyi, odbytej pod pod przewodnictwem Pana Wiceministra Strassbur-gera, w obecności szefów sekcyi pp. Świętochowskiego, Klaznera i referentów, podnieśli delegaci w umotywowanym wywodzie konieczność stworzenia jednolitej administracyi przemysłu naftowego, zorganizowania intenzywnego eksportu produktów naftowych i zbędnej części surowca za granicę, zaprowadzenia stałych pociągów naftowych, zarządzenia przymusowego przydziału ropy tym rafineryom, które nie rozporządzają własną ropą i t. p. Pan Wiceminister oświadczył, że dołoży wszelkich starań, by zażegnać obecne przesilenie, oświadczył się jednakże przeciw przymusowemu przydziałowi ropy z powodu braku odpowiedniej egzekutywy, chociaż producenci wymienili środki, z pomocą których Rząd mógłby wywrzeć nacisk na opornych rafinerów. Sprawa ta jest szczególnej wagi, albowiem o ile ropa ma nadal podlegać zajęciu, jest obowiązkiem Rządu zapewnić jej zbyt. Rozważano również ewentualność wprowadzenia wolnego obrotu ropą, jednakże takie załatwienie sprawy byłoby możliwe jedynie przy równoczesnem dozwoleniu nieograniczonego eksportu za granicę, albowiem w razie przeciwnym wyszłoby ono na szkodę producentów, którzy wobec wolnej konkurencyi w kraju, a zamknięcia granic, byliby zupełnie zdani na łaskę i niełaskę rafinerów. Że Rząd nie zdaje sobie dokładnie sprawy z powagi sytuacyi, najlepszym tego dowodem jest rozporządzenie z dnia 25. lipca 1919, którem oznaczono ceny ropy. W rozporządzeniu tern ustalono wprawdzie cenę ropy marki borysławsko-tustanowickiej na 80 K, a cenę ropy schodnickiej i rypneńskiej w tej samej wysokości, jaką poprzednio ustalono dla ropy zacho-dnio-galicyjskiej (90 K, 80 K i 70 K za 100 klg wedle wydajności kopalni), a więc z uwzględnieniem minimalnych żądań producentów. Cóż jednak z ustalenia ceny ropy, skoro rozporządzenie pozostawia rafineryom zupełną swobodę odbioru jej i przerobu, a rafinerye ropy producentów czystych odbierać zgoła nie chcą. Zezwolenie na eksport za granicę 5.000 cystern, na które Rząd w chwili ostatniej miał się zgodzić, czy nawet dalszych 20.000 cystern sytuacyi nie uratuje, jeżeli Rząd przez energiczne zarządzenia nie wyzyska obecnej konjunktury przez forsowny eksport produktów naftowych i nie zdoła wpłynąć na rafinerye, by się nie uchylały od przerobu surowca. Aby jednak podołać temu zadaniu musi nastąpić bezwarunkowo reorganizacya administracyi przemysłu naftowego, do której Rząd na razie nie chce przystąpić, tłumacząc się koniecznością wypróbowania obecnego systemu rozdziału agend między poszczególne sekcye. W sprawie powołania do życia Izby Obrachunkowej producentów czystych, delegacya wobec trudności wyłaniających się z projektu powierzenia tych agend Kraj. Związkowi Pro-

by umożliwić rafineryom stosownie do ich kombi- Co do zastrzeżonego zakupna reszty zapasu Rząd nacyj eksportowych dowolne czerpanie z tych zapa- dotychczas nie powziął decyzyi. sów po cenie przez nie dyktowanej gacya producentów czystych zwróciła się do Rządu z propozycyą, aby państwowa fabryka olejów mineralnych w Drohobyczu objęła cały do nich należący zapas ropy w wysokości około 19.200 cystern, tudzież by Rząd zabezpieczył regularny zbyt produkcyi bieżącej (w myśl rozporządzenia austryackiego z 10. sierpnia 1915 r. zajętej na rzecz Państwa) przez przymusowy przydział rafineryom stosownie do ich zdolności przerobu. Pozostałą nadwyżkę surowca należało, zdaniem delegacyi, bądźto sprzedać za granicę, bądź użyć w celach opałowych.

Na konferenćyi w Ministerstwie Przemysłu i Handlu odbytej pod przewodnictwem Pana Ministra Hąci, Rząd oświadczył się stanowczo przeciw eksportowi ropy za granicę, przyjmując natomiast z radością projekt użycia ropy jako materyału opałowego na kolejach państwowych, w fabrykach i t..p. tern bardziej, że brak węgla przybiera rozmiary katastrofalne. Również oświadczył Pan Minister gotowość objęcia zapasu ropy borysławskiej czystych producentów dla państwowej fabryki olejów mineralnych w Drohobyczu, co zresztą przedstawia dla skarbu Państwa, wedle kalkulacyi przedstawionej przez Zarząd fabryki, interes nader zyskowny. Za zapas ropy borysławskiej producentów czystych miał Rząd zapłacić po 70 K za 100 klg w okresie trzymiesięcznym, podczas gdy należąca do tego zapasu ropa bruttowa w ilości około 4.800 cystern miała uledz rekwizycyi dla fabryki państwowej po cenie 44 K za 100 kg. Uzasadnienie różnicy ceny między ropą producentów czystych a bruttową polega na tern, że cena 70 K oznaczona została z uwzględnieniem olbrzymiego wzrostu produkcyi po 1. listopada 1918 roku, podczas gdy posiadacze udziałów brutto w kosztach tych zgoła nie partycypują. O ile zatem producentom czystym, celem umożliwienia ruchu kopalń, musiała być przyznana cena wyższa, o tyle dla ropy bruttowej zatrzymano cenę w wysokości z przed 1. listopada 1918 r„ bo w ten tylko sposób można było uzyskać taką przeciętną cenę surowca, na podstawie której kalkulowałyby się obecne ceny produktów gotowych.

Ten też wzgląd czysto ekonomiczny wpłynął rozstrzygająco na decyzyę Rządu, który miał zresztą precedens w skalowem oznaczeniu cen ropy zacho-dnio-galicyjskiej, ustalonej ze względu na interes publiczny nie wedle jakości produktu, lecz wedle wydajności kopalni. Przygotowany w ten sposób układ co do objęcia ropy czystych producentów przez państwową fabrykę (z wyłączeniem ropy bruttowej) został definitywnie zawarty dnia 15. lipca b. r. jednakże objęto nim jedynie połowę zapasu (9.600 cystern) wobec stanowiska Ministerstwa Skarbu które, odroczyło decyzyę co do objęcia reszty zapasu aż do zoryentowania się w stosunkach targu zagranicznego. Rząd jednk zastrzegł sobie do d. 23. lipca b. r. prawo przydzielenia państwowej fabryce dalszej ilości 9.600 cystern ropy, jako reszty zapasu netto ropy borysławsko-tustanowickiej czystych producentów pod tymi samymi warunkami. Cena kupna za objętą definitywnie przez Rząd ropę wynosi 67,200.000 K, która to kwota płatna będzie w ten sposób, że zaliczka po 40 K za 100 klg zapłacona zostanie w dwu ratach trzytygodniowych, reszta zaś

ducentów Ropy i wobec ujawnionej z różnych stron Libelt, hr. Zamoyski, Mikucki, Meszaros, Wolski, opozycyi, przyszła do przekonania, że najkorzystniej Przybyłowicz, Mikucki, Fabiański, Onyszkiewicz, byłoby utworzyć tę izbę w Kraj. Towarzystwie Naf- i inni, powzięto następujące uchwały: towem, którato myśl została nader przychylnie przyjęta przez Pana Wicemininistra. Prezydyum interwe- licyi wschodniej, Kraj. Towarzystwo Naftowe, jako niowało pozatem w Dyrekcyi Kolejowej lwowskiej powszechna reprezentacya przemysłu naftowego, i krakowskiej w sprawie zaprowadzenia opału ma- oświadcza się za koniecznością utrzymania i utrwa-szyn kolejowych ropą, wprowadzenia turnusowych lenia administracyjnej i ekonomicznej jednolitości pociągów ropnych i dogodnych połączeń osobowych kopalnictwa ropnego całej Rzeczypospolitej Polskiej między centrami przemysłu naftowego.    i celem obrony tego stanowiska deleguje na toczące

Lwowska Dyrękcya kolei wniosła już do Mini- się obecnie w Warszawie obrady sejmowe członków sterstwa projekt opalania ropą kolei na linji Prze- Wydziału: posła Dra Alfreda Halbana i Franciszka myśl—Chyrów—Drohobycz—Stryj, natomiast wpro- hr. Zamoyskiego.

wadzenie tego opału na innych liniach jest niemo-    2) Zgodnie z memoryałem, przedłożonym Rzą-

żliwe wobec braku potrzebnych zbiorników i ogrze- dowi w styczniu b. r. żądamy jednolitego ustroju walń na stacyach. Ustalone w rozkładzie jazdy ro- państwowej administracyi przemysłu naftowego przez pne pociągi turnusowe (4 dziennie) dotychczas nie utworzenie specyalnej sekcyi naftowej w Ministeryum mogły być regularnie w ruch puszczone z powodu Przemysłu i Handlu, obejmującej zarówno przemysł zupełnego braku wozów cysternowych. Natomiast ropny i rafineryjny pod kierownictwem fachowego Dyrękcya Kolei uwzględniła życzenie przemysłu naf- urzędnika ze sprawami naftowemi dokładnie obzna-towego w przedmiocie komunikacyi osobowej i od jomionego i przy współudziale organu doradczego, 1. sierpnia kursować będzie cały szereg dogodnych powołanego z grona przemysłowców naftowych, al-pociągów na liniach głównych i pobocznych. Wresz- bowiem obecny stan rozdziału adminislracyi pocie wzięła delegacya Towarzystwa udział w ankie- szczególnych gałęzi tego przemysłu lub nawet pocie celnej w Warszawie i dzięki stanowisku, zaję- szczególnych agend między sekcyę górniczą, prze-temu przez członków delegacyi zapobieżono zamia- mysłową i handlową, tudzież Oddział Małopolski rowi Rządu zwolnienia ropy od cła importowego.

1) Wobec zamierzonego nadania autonomii Ga-

wprowadza zamieszanie, kwestye kompetencyjne, Prezes Długosz nawiązując do pewnej rozbie- ociężałość i chwiejność w załatwianiu czynności, żności zdań, ujawnionej w sprawie stworzenia Izby uniemożliwia powzięcie i przeprowadzenie konse-Obrachunkowej, że Towarzystwo wówczas tylko bę- kwentnej, planowej i jednolitej polityki ekonomicznej dzie mogło spełnić należycie swe zadanie, jeśli do- i wtrącił ten największy obecnie w państwie prze-zna poparcia ogólnego i jeśli obecnie nie powtórzy mysł w cieżkie przesilenie, narażając majątek nasię ów nienormalny i dla dobra powszechnego rodowy na nieobliczalne straty.

nader szkodliwy, a za czasów austryackich stale    3) Żądamy zorganizowania jaknajszybszego, naj

wobec Rządu uprawiany stan postronnych za- rozleglejszego i po⁻ kupiecku urządzonego eksportu biegów poza ramami, a nawet wbrew akcyi To- zagranicznego produktów naftowych, tudzież zerwa-warzystwa. Towarzystwo powołane jest bowiem do nia z obecnym systemem formalności, utrudnień zastępowania ogólnych interesów swych członków i biurokratyzmu, który doprowadził do tego, że ra-zarówno w zakresie reprezentacyi jak i ekonomi- finerye przepełnione są produktem naftowym i bez cznym, a celem dania rozmaitym grupom członków możności intenzywnego odbioru i przerobu surowca, możności strzeżenia swych interesów, projektowane w zbiornikach gromadzą się bezużytecznie olbrzymie jest utworzenie w łonie Towarzystwa specyalnych zapasy ropy, pochłaniając znaczne sumy w formie sekcyi, które w sprawach obchodzących dane grupy opłat magazynowych, asekuracyjnych, interkalaryi będą miały głos decydujący.    i t. p., a przemysłowcy pozbawieni zupełnie potrze-

razie z siedzibą w Drohobyczu.

W odpowiedzi na te wywody pp. Meszaros bnej do obrotu gotówki stoją wobec grozy zastano-i Libelt stwierdzili, że na odbytych w ostatnich wienia pracy, chociaż konjunktura zagraniczna da-dniach ogólnych zgromadzeniach producentów nafto- wała w miesiącach ubiegłych jaknajkorzystniejsze wych obszaru borysławsko-tustanowickiego i zacho- warunki zbytu, które wyzyskać czas już ostateczny dnio-karpackiego, uznano jednogłośnie Krajowe To- wobec odżywającej konkurencyi rumuńskiej i ame-warzystwo Naftowe za jedyną powszechną reprezen- rykańskiej. Zarazem stwierdzamy, że ścisłe trzyma-tacyę przemysłu naftowego. Zarazem P. Meszaros nie się zasady kompensat w handlu z zagranicą przedłożył Prezydyum pismo z zawiadomieniem, że utrudnia w wysokim stopniu zbyt produktów nafto-Zgromadzenie Producentów czystych, odbyte w Bo- wych, który winien następować bez wszelkich ogra-rysławiu dnia 22 lipca upoważniło Kraj. Towarzystwo niczeń za gotówkę w pieniądzu zagranicznym, sta-Naftowe do utworzenia działu obrachunkowego na nowiącym najwłaściwszy środek nabycia potrzebnych arykułów wymiennych.

Następnie P. Poseł Halban przedstawił stan obrad sejmowych w sprawie autonomii Galicyi Wscho- uniemożliwiła w czasie najpomyślniejszym pozbycie dniej i prosił o zajęcie stanowiska w imieniu prze-    nagromadzonych zapasów produktów    naftowych i zamysłu naftowego. Sprawa ta jest nader doniosła,    tamowała na długi czas regularną    przeróbkę su-

albowiem w razie urządzenia odrębnej administracji    rowca w kraju, zniewoleni jesteśmy*    celem zapobie-

w Galicyi Wschodniej, przemysł naftowy wschodnio-    żenią grożącemu przesileniu, domagać    się natychmia-

galicyjski zostałby administracyjnie oddzielony od za- stowego zezwolenia eksportu pewnej części ropy su-chodnio-karpackiego, a prócz tego zachodnio-karpackie rowej za granicę, aż do chwili, kiedy rafinerye kra-rafinerye, oderwanoby od kopalń wschodnio-galicyj- jowe będą mogły odbierać i przerabiać regularnie skic, dostarczających im surowca do przerobu.

H-k-

ÎC ■

■o

4) Ponieważ błędna polityka eksportowa Rządu

całą bieżącą produkcyę, albowiem wobec stanu obe-Po wyczerpującej dyskusyi, w której zabierali cnej produkcyi surowca, przewyższającej znacznie głos pp. Halban, Dunka de Sajo, Szydłowski, Mokry, zapotrzebowanie wewnętrzne, wobec konieczności

stałego eksportu produktów naftowych i niepewno- ważnia się p. Józefa Przybyłowicza, dyrektora Kra-ści co do ukształtowania się w czasie najbliższym jowego Związku Producentów Ropy do zorganizowa-konjunktury zagranicznej, przemysłowcy naftowi nia tego działu w porozumieniu z wybranym komi-w braku zapewnienia im regularnego zbytu surowca tetem producentów na razie z siedzibą w Droho-po cenach odpowiadających obecnym kosztom pro- byczu. dukcyi, byliby zmuszeni zastanowić obecny ruch kopalń.

7)    Celem utrzymania stałego kontaktu z kołami sejmowemi tudzież zapewnienia ciągłości prac repre-zentacyi Towarzystwa w Warszawie, ustanawia się oprócz obecnego delegata Franciszka Bruggera, dalszymi delegatami Towarzystwa w Warszawie posła Dra Alfreda Halbana, inż. Maryana Szydłowskiego i Dra Antoniego Muellera.

8)    Stosownie do uchwały zgromadzenia czy- i Hutników w Warszawie, tudzież pp. Mokrego stych producentów ropy w Borysławiu z dnia 22. i Szydłowskiego do Komitetu Założycieli Towarzy-lipca b. r., powierzającej Krajowemu Towarzystwu stwa Pomocy dla niezamożnych słuchaczy Akademii Naftowemu utworzenie działu obrachunkowego, upo- Górniczej w Krakowie.

5)    Żądamy przymusowego przydziału ropy w ramach zdolności przerobowej tym rafineryom, które nie rozporządzają dostateczną ilością własnego surowca, tudzież wywarcia na nie odpowiedniego nacisku, by w interesie całego przemysłu naftowego, celem utrzymania kopalń w ruchu i zatrudnienia robotników, kontynuowały jaknajintenzywniej przeróbkę.

6)    Żądamy wydzierżawienia, względnie zajęcia wszystkich w granicach państwa znajdujących się wozów cysternowych, tudzież zorganizowania regularnej ekspedycyi ropy i produktów naftowych — w ten bowiem sposób da się jedynie wyzyskać nader szczupłą pojemność naszych środków transportowych i podołać trudnemu zadaniu należytego dowozu surowca do rafineryi i eksportu produktów naftowych.

Następnie referował prof. Fabiański sprawę utworzenia na Politechnice lwowskiej dwuletniego kursu dla kierowników wiertniczych. Na kurs ten przyjmowanoby jedynie kandydatów z świadectwem dojrzałości i po ukończeniu jednorocznej praktyki naftowej, a miałby on na celu zapobiedz dającemu się odczuwać brakowi kierowników, zanim wyjdą z Akademii Górniczej technicy wiertniczy. Otwarcie kursu mogłoby nastąpić w jesieni b. r., albowiem Senat Politechniki uchwalił już w zasadzie swą zgodę. Ponieważ jednak w dyskusyi wyłoniły się wątpliwości, czy otworzenie kursu nie wpłynęłoby ujemnie na frekwencyę w Akademii Górniczej i na ogólny poziom wykształcenia kierowników, uchwalono załatwienie tej sprawy odroczyć na następne posiedzenie Wydziału, by umożliwić jaknajszerszemu gronu interesowanych wyrażenie zdania. Natomiast oświadczono się w myśl wniosku p. Onyszkiewicza przeciw podjęciu nauki w Szkole Górniczej i Wiertniczej w Borysławiu, chyba, że przemienionoby ją na szkołę majsterską, kształcącą nie kierowników lecz majstrów wiertniczych, kowali, ślusarzy, maszynistów, monterów i t. p.

Wreszcie delegowano pełne Prezydyum Towarzystwa do Komitetu III Zjazdu Polskich Górników

A. M.

Rozporządzenia i mianowania.

Rozporządzenie Ministerstwa Przemysłu i Handlu z dnia 14 lipca 1919 r. w przedmiocie unormowania sięczuie: ceny ropy, wyprodukowanej w okręgach Urzędów Górniczych w Drohobyczu i Stanisławowie z wyjątkiem ropy marki Bitkowskiej.

Producent ropy, posiadający zarazem rafineryę, może tę ropę przerabiać w swojej rafineryi. Nadwyżka produkcyi ropy, przekraczająca zdolność przerobową rafineryi takiego producenta, idzie na rachunek ogólnego rozdziału.

Rozporządzenie to wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Z powodu, że układy producentów ropnych z rafinerami co do ceny ropy nie doprowadziły do po rozumienia Ministerstwo Przemysłu i Handlu w porozumieniu z Ministerstwem Skarbu ustanawia zgodnie z przepisem ustępu 1 § 10 austryackiego rozporządzenia cesarskiego z dnia 10 lipca 1915 roku, Dz. u. p, Nr. 239, następujące ceny dla ropy, wyprodukowanej od dnia 1 czerwca 1919 r. :

1) dla ropy borysławsko - tustanowickiej koron 80 za 100 kg ropy producentów i koron 44 za 100 kg ropy bruttowców.

Cena rozumie się netto w cysternach loco sta-cya nadawcza, według dotychczasowych norm odbioru.

2) dla ropy schodnickiej i rypneńskiej, jako marek specyalnych, obowiązują ceny, ustalone w ostatnim cenniku dla ropy zachodnio-galicyjskiej, a mianowicie :

Z otworów wiertniczych, produkujących mie a) do 10 cystern włącznie, koron 90 za 100 kg ropy,

b)    powyżej 10 cystern do 20 cystern koron 80 za 100 ropy,

c)    powyżej 20 cystern 70 koron za 100 kg ropy. Cena ropy bruttowców wynosi także przy tych

markach nadal 44 korony.

Rozdział ropy między rafinerye przeprowadza Ministerstwo Przemysłu i Handlu na podstawie ich zgłoszeń.

Minister Przemysłu i Handlu:

Hącia m. p.

Szef Sekcji II-giej : St. Świętochowski m- P-

O!

co !

N3

Î25

NJ

Sprawozdania i komunikaty.

Z Akaiemji Górniczej. Na podstawie reskryptu

Uwaga. Do zadań z dyskusyą zaleca się Wi-Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia z dnia twińskiego: Zbiór zadań na dyskusyę i badanie za-20 lipca b.r. pod Nr.6852-IV i na podstawie uchwał leżności funkcyjnych. (Cena około 3 Kor.); rozdziały Komitetu Organizacyjnego wydaje Dziekanat Aka- I, II i III z pominięciem zadań o numerach 60, 61,

65-72, 84, 97, 100, 102, 105, 111, 114, 119, 120, 122, W październiku b. r. otwartym będzie jedynie 123, 130 — 132, 134. Jako wzór tematów z fizyki podaje się następujące : zasady termometryi, zasada za-Zgłaszających się do zapisu kandydatów podzieli chowania energii, prawa przepływu prądu elektrycznego, opis przyrządu o znaczeniu technicznem lub Pierwsza obejmie kandydatów z maturą (gimna- naukowem (telefon, telegram, lupa, luneta, mikro-zyum lub szkoły realnej), którzy byli już imatryku- skop etc.).

lowani poprzednio jako studenci matematyki lub nauk ' Ew. egzamin odbędzie się w czasie około 1-go przyrodniczych w jednym z uniwersytetów, akademii października b. r. górniczych lub politechnik. Do drugiej kategoryi zaliczy się kandydatów z maturą z odznaczeniem, którzy nie należą do pierwszej kategoryi ; pomiędzy nimi pierwszeństwo przyzna się maturzystom lat

ubiegłych, którzy spełnili powinność wojskową. Do ,    ,    , .    . , .    .    ,    .

trzeciej kategoryi należeć będzie reszta zgłaszających dectwo dojrzałości w oryginale i 3) urzędownie po-

J twierdzoną fotografię, a o ile kandydat pragnie byc zaliczonym do kategoryi pierwszej, względnie otrzyj mać pierwszeństwo w kategoryi drugiej, ma przedstawić 4) poświadczenie imatrykulacyi wraz z indeksem lekcyjnym jednego z uniwersytetów (jako słuchacz matematyki i nauk przyrodniczych) względnie w akademiach górniczych lub politechnikach; 5) potwierdzenie odbytej służby wojskowej (karta wojskowa etc.).

demii Górniczej następujące ogłoszenie:

pierwszy rok studyów.

się na trzy kategorye.

się z maturą.

Liczbę słuchaczów pierwszego roku ustala się na maksimum 80.

Przyjmować się będzie- słuchaczów kolejno według ich przynależności do powyższych kategoryi.

Jedynie w wypadku, gdy ilość kandydatów pierwszej i drugiej kategoryi przekroczy liczbę 80, podda się kandydatów wszystkich trzech kategoryi konkursowemu egzaminowi wstępnemu z matematyki i fizyki.

Dokładny termin₄będzie później podany.

Przy zgłoszeniu osobistem (w trzech dniach poprzedzających termin ew. egzaminu wstępnego), należy przedłożyć: 1) metrykę urodzenia, 2) świa-

Do dokumentów, wystawionych w języku od-Podśtawą egzaminu będzie egzamin pisemny miennym niż polski i łaciński, należy dołączyć polskie tłómaczenie dokonane przez zaprzysiężonego tłómacza.

pod nadzorem.

Wiadomości wymagane przy ew. egzaminie w zakresie nauki w szkołach średnich są następujące: a) z matematyki: biegłość w działaniach arytmetycznych, reguła trzech, rachunek procentowy (pojedynczy), równania stopnia 1-go, 2-go i dwukwa-

W Krakowie, dnia 24 lipca 1919 r.

Dziekan Dr. A. Hoborski m. p.

Sekretarjai III Zjazdu Polskich Górników i Hutni-

dratowe, zagadnienia stopnia 1-go i 2-go z dyskusyą ków prosi tych wszystkich, którzy nie dostali zapro-i kreślenie elementarnych zależności funkcyjnych, szeń do uczestnictwa w tym Zjeździe, aby zechcieli Zasady planimetryi, stereometryi, trygonometryi pła- zgłosić swe dokładne adresy ustnie lub pisemnie skiej i geometryi analitycznej płaskiej, b) Z fizyki: w biurze Sekretarjatu w Krakowie, ul. Jagiellońska temat ogólny (wolny od materyału matematycznego) L. 5 (telefon 2431), ponieważ ze względu na spowo-pozwoli stwierdzić obok pewnego zasobu wiadomości, dowane wypadkami woj ennemi warunki, Sekretarjat czy kandydat umie posługiwać się językiem polskim po- nie był w możności zestawić wszystkich odnośnych prawnie pod względem stylistycznym i gramatycznym, adresów

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.

Przegląd Techniczny, Warszawa 26 lipca 1919. Treść zeszytu Nr. 25-28: B. Miłkowski: O ramach wieloprzęsłowych (c. d). S. Berman: Próba analizy teoretycznej walki napowietrznej (c. d.). K. Mierz a-nowski. Statystyka kosztów własnych w organizacji przemysłowej. K Nowicki: Drzewo zamiast koksu lub antracyiu do silników o gazie ssąnym, C. Boczkowski: Sposoby opodatkowania piwa (c d.) Bibliografia. Kronika.

W dziale: Architektura: T. Szydłowski Najpilniejsze postulaty opieki nad zabytkami. Kon-' kursy Sprawozdanie z posiedzeń wydziału konserwatorskiego T. O. N. Z P. w okresie półrocza 1919. W sprawie słownictwa budowlanego polskiego.

W dziale: Komunikacya : I-szy Zjazd w sprawie dróg kołowych w Polsce. A.Sadkowski: Górno-śląski kanał „Koźle-Gliwice“. S. Sztolcman: Podstawy teoretyczne projektowania rozwoju sieci

kolejowej i zastosowania ich do Królestwa Polskiego (dok.).

Czasopismo krskowskiego Towarzystwa Technicznego. Treść zeszytu Yll-go za lipiec 1919: Prof. E. Hauswald: Produktywizm, nowoczesny system gospodarczy. Memorjał w sprawie organizacyi państwowej administracyi technicznej w, Rzeczypospol. Polskiej. Z ruchu w Towarzystwie. Inż. J. Schwarzl. Znaczenie bogumińskiego węzła kolejowego. Notatki z dziedziny techniki i przemysłu. Od Redakcyi.

Nadesłane książki. Inż. Klaudyusz Filasiewicz: W sprawie szkolnictwa przemysłowego'. Lwów 1919. Pod wpływem tej niekorzystnej dla rozwoju przemysłu prawdy, że „przeszło cztery miliony robotników, pracujących w przemyśle i rękodziele na obszarze ziem polskich, posiada obecnie zaledwie kilkanaście małych szkół zawodowych“, napisał autor

pod powyższym tytułem swą pracę o charakterze szlachetnej agitacyjnej broszury, której wywody, popierają argumenty, zdobyte długoletniem doświadczeniem profesora państwowej szkoły przemysłowej. W pracy swojej podaje też p inż. Filasiewicz powody fatalnych niedomagań w wykształceniu nowych pracowników przemysłowych i rękodzielniczych i równocześnie sposoby, jakiemi tym brakom możnaby zaradzić uwzględniając zarówno szczegółowo możliwość tworzenia i utrzymywania kosztownych szkół

przemysłowych przez Państwo, jak i podając także wytyczne modyfikacyi obecnych, u nas stosowanych systemów nauczania.

Jakkolwiek książka inż. Filasiewicza omawia szczegółowo jedynie niektóre wydziały przemysłowego szkolnictwa, to jednak przedstawione w niej prawdy i przeprowadzone w niej wywody miją bardzo ogólne znaczenie, a przytoczone na wstępie motto tej pracy już samo świadczy o ważności omawianej sprawy.

Wiadomości bieżące.

Ceny węgla. Państwowy Urząd Węglowy podaje do wiadomości swych odbiorców, że za dostawy węgla, uskuteczniane od 1 lipca 1919 r. z zgodnie z rozporządzeniem p. Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 17 czerwca, będą liczone aż d.> odwołania następujące ceny plus 10% podatku komunalnego, ściąganego przez P. U. H. z góry, jednocześnie z opłatą za węgiel :

„    63.60

„    42.40

za 1-dną tonę franco wagon kopalnia.

Do cen powyższych dolicza się 10% podatku komunalnego.

Pospółka

Miał

Ośmiogodzinny dzień pracy w Izbie francuskiej.

Le Journal omawia w numerze z 11 czerwca b. r. rozprawę w Izbie nad wniesioną przez posła M. Du-rafoura nowelą do ustawy górniczej, dotyczącą unormowania w kopalniach dniówki ośmiogodzinnej.

Obrady w Izbie toczyły się nader ospale, szeregi posłów były mocno przerzedzone, gdy się w tej kwestyi zaczęła dysputa.

Minister się nie zjawił, ministerstwo pracy zastępował jedyny komisarz Picquenard, z którego przemówień nie można było dociec, w jakiem właściwie stadyum znajduje się ta sprawa.

Artykuł po artykule przedyskutowano, poczem projekt noweli uzupełniony został uwagami p. Mar-cusa Valeta, który zaproponował, ażeby nowela weszła w życie już od 16 b. r.

Delegat z ramienia rządu Picquenard zachowy-za 1 tonę franco wagon kopalnia    wał się podczas dyskusyi nad tekstem ustawy z nie-

gruby i kostki Mk 97’50 + 10% podatku komunał, zdecydowaną rezerwą. Ze strony ministerstwa uważa

się jako ośmiogodzinny czas pracy, dniówkę wraz z zjazdem i wyjazdem z kopalni.' Uchwalono wreszcie drugie czytanie noweli, przyczem uchwalono dniówkę ośmiogodzinną.

Za węgiel dąbrowski: za 1 tonę franco wagon kopalnia

Mk 85'--b 10% podatku komunalnego

85‘- + 10%

85-- + 10%

80'— + 10%

75- - % 10%

70*— + 10%

« 60’— + 10% „

„    40- - + 10%

węg. brun. „ 48’--b 10%

gruby kostka I. kostka II. orzech I. orzech II. orzech III. pospółka miał

Za węgiel gazowy cieszyńki:

orzech -

posp. i drób.

92*- + 10% 79-- + 10%

Za koks lejarski cieszyński: „ 128’—

(K. Z.).

Departament przemysłu naftowego, Małopolski

za 1 tonę franco wagon    kopalnia    Oddział górniczy ministerstwa przemysłu. Departament

' Odbiorcy b. okupacyi austryackiei mogą    opia-    Ppemysłu naftowego przy Małopolskim Oddzielę gór-

cać należność w koronach, licząc    za każde    100    Mk    P'⁰²?¹" Ministerstwa przemysłu, przeniósł z dniem

190 koron czyli zaokrąglając*    15. czerwca *>■ r. z Krakowa do Warszawy wszystkie

Za Mk 128— Kor 243—    swoJe agendy> dotyczące zwolnień zijętych produk

tów naftowych, oraz spraw, związanych z przemysłem rafineryjnym.

Prośby i podania odnoszące do spraw wymienionych, skierowywać należy do Ministerstwa przemysłu i handlu Sekcya V. Oddział przemysłu naftowego w Warszawie (ul. Elektoralna 2.)

Wszelkie natomiast sprawy odnoszące się do kopalnictwa naftowego, załatwia nadal Małopolski Oddział górniczy, sekcya górniczo-hutnicza Ministerstwa przemysłu w Krakowie.

Książę Walii w kopalni węgla. Prasa angielska po-Od dnia 1-go sierpnia b. r. węgiel kamienny- dała obszerne i niejednokrotnie dosyć entuzyastyczne z kopalni „Flora“ obliczany będzie według następu    sprawozdanie z podróży angielskiego następcy tronu

do okręgów węglowych. W Cardiffie zgotowano księciu wspaniałe przywitanie, a szczegółowe zwiedzenie przez księcia kopalni w Rhonda Valley zostało przyjęte przez robotników ze szczególnym zadowoleniem zwłaszcza, że książę okazywał nie tylko wielkie za-

97.50

92.—

85.—

80.—

79.-

75.-

70.—

60.—

48.—

40.—

jących cen:

„    185.—    ~b    10% podatku kom.

.    175.-    +    10%

Gruby, Kostka I. i II. Mk. 90.10

„    84.80

„ 79.50 „    74.20

Orzech I.

Orzech II. Orzech III.

interesowanie pracą w podziemiach, po których go wiązującego systemu prac akordowych zasnaczył oprowadzano, ale przedewszystkiem interesował się przewodniczący wspomnianej komisyi major Brend, sprawą zarobków robotniczych i zaopatrzenia ich że komisya jest o najpilniejszych potrzebach gór-redzin, a zwłaszcza sprawą mieszkań robotniczych, . ników poinformowaną i czyni mimo ogromne trud-która to właśnie kwestya jest ciągle jeszcze otwartą ności walutowe starania, aby przyjść im z pomocą, i w angielskich okręgach węglowych najbardziej pie- W zamian jednak za to żąda komisya odpowiedniej kącą. Ta podróż księcia Walii spowodowaną też była wydajności pracy i sumienności, gdyż jak zakończył niezawodnie potrzebą okazania robotnikom zaintere- swoje wywody major Brend pracować muszą wszyscy, sowania się ich sprawami w najwyższych sferach

Przemówienie majora Brenda wywarło na sfe-politycznych i podobno cel swój w znacznej części rach górniczych bardzo dobre wrażenie, którego prze-osiągnęła, wpływając na ogólne uspokojenie. (X)

jawy znajdujemy także w odnośnej prasie.

Sprostowanie.

W V-tym zeszycie Czasopisma Górn- Hutnicz.

Produkcya węgla i aprowizacya w ostrawsko-kamń-skim okręgu górniczym. Z takim porządkiem dziennym odbyły się się w Ostrawie dn. 22 czerwca i w Karwinie dn. 25 czerwca konferencye delegatów robot- w dziale : „Statystyka“ w wykazie produkcyi ostra-niczych organizacyi górniczych z komisyą międzyso- wsko-karwińskiego okręgu górniczego wydrukowano juszniezą dla Śląska. W dłuższem swem przemowie- mylnie w rubrykach odnoszących się do austr. Tow. niu, dotyczącem i jakości urządzeń technicznych Górniczo-Hutniczego nazwę szybu „Habsburg“ za-w ostrawsko-karwińskich kopalniach i obecnie obo- miast — jak być powinno — „Postęp“. Redakcya.

GS

OGŁOSZENIE.

Małopolski Oddział górniczy Ministerstwa przemysłu i handlu w Krakowie, Rynek L. 32, przyjmować będzie na posady przy władzach górniczych w Krakowie, Jaśle, Drohobyczu i Stanisławowie ukończonych inżynierów górniczych i prawników w charakterze urzędników kontraktowych na przeciąg 6 miesięcy, w wypadkach wyjątkowych także i na dłuższy czas za upoważnieniem według umowy.

Wyjątkowo mogą być uwzględnieni także kandydaci nieposiadający wszystkich egzaminów, o ile wykażą się dłuższą praktyką w zakładach górniczych, przemysłowych lub instytucjach finansowych i udowodnią kwalifikacje służby konceptowej.

Podania zawierające curriculum vitae, świadectwa studjów, świadectwa służbowe

itp., i ależy wnosić przez powyższe władze górnicze lub wprost do Małopolskiego Oddziału górniczego.

Naczelnik Oddziału:

Zarański.

Ze w/ględu na ograniczony nakład należy już zamawiać wydawany staraniem Związku

Górników i Hutników Polskich

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Adres wydawnictwa : TEWUGE — Kraków, ul. Jagiellońska L. 5.

oMm> telefon Nr. 21. <sgKDrat.lC

HENRYK STIEFEL W KROŚNIE I

mg

utrzymuje stale na składzie i odwrotnie dostarcza:

Żelazo, stal, gwoździe i blachę we wszystkich formach i wymiarach. Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, nowe i używane. Łączniki do rur (fitingi) kute i lane, wszelkich wymiarów.    —

Wentyle zamykające, suwakowe, i zwrotne z metalu]|lubfżelaza. Pasy skórzane, wielbłądzie i parciane oraz łączniki do tychże. Materyały uszczelniające i izolacyjne doborowej jakości (płyty sznury). Narzędzia ślusarskie, kuzienne i stolarskie. —    -

Kompletne instalacye oświetlenia elektrycznego. —    = ==    ■ —

Kompletne urządzenia warsztatów i kuzien.    ■

Dostarcza głównie kopa!mom i rafineryotn nafty.

Obsługa szybka i rzetelna.

1065

Ceny umiarkowane.

⁰⁰®J

EMiymrara telefon Nr. 2i.

=3E

'S

f GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń L, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

1007

maryampolskim.

a FABRYKA MASZYN i WAGONÓW Û

L. ZIELENIEWSKI t

g W KRAKOWIE, LWOWIE i SANOKU i

e

y ROK ZAŁOŻENIA 1804.

S

k    Oddział I. Budowa maszyn:

Vl Magazyny parowe, pompy, maszyny wodociągowe, kompresory i t. p.

h

kotły parowe różnych systemów i wielkości.

TOWARZYSTWO AKCYJNE.

Oddział II. Kotlarnia:

U Oddział III. Budowa mostów i konstrukcyi Cj    żelaznych ;

Vu Mosty kolejowe, drogowe, konstrukcye dachowe, hale targowe.

rj    Oddział IV. Budowa wagonów;

^3 Wagony osobowe i towarowe wszelkich typów.

Cysterny, Wozy dla tramwajów elektrycznych V| i konnych. Wózki dla kolejek potowych, leśnych : górniczych.

TELEFONY: 2060, 196.

Oddział V. Odlewarnia żelaza i metali ;

Odlewy budowlane i maszynowe, podług własnych lub nadesłanych modeli, do 10-ciu ton w jednym kawałku.

Oddział VI. Budowa statków;

Statki rzeczne, parowe i motorowe, łodzie, bagry lądowe i rzeczne, parowe i motorowe.

Specjalność: Bagry lądowe dla cegielń, g

Oddział VII. Maszyny    wiertnicze, kotły, y

$3 JESHAPE“, Spółka handlowo-przemysłowa i biuro inżynierskie

Kraków, ul. Zwierzyniecka L. 30. Telefon 3476.

03ÆJ3/3fïf2/3/3/3/3*y3fy3Æ/3Æ*5/3Æ/3/3/3/3*^^

©©©©©@©@©©®®©©©©©©©©

M SPÓŁKA HANDLOWO-PRZEMYSŁOWA i BIURO INŻYNIERSKIE

Kraków, ul. Zwierzyniecka L. 30. Tel. 3476.

Dostarcza urządzeń maszynowych dla przemysłu naftowo-wiertniczego oraz maszyn, kotłów, konstrukcyi żelaznych itd. dla innych gałęzi przemysłu.

Beczki na naftę, oliwę, smary, cement itd. w każdej ilości.

| W najkrtszym czasie dostarczać będzie automobili oso- |

I bowych jak też i ciężarowych z fabryk amerykańskich, à

33    1030—2    $

ESHAPE

©©©

1030-1

@©@©

©©