Zeszyt VII.

Warszawa — Kraków, Lipiec 1919.

Rok IV.

V'

nr

O0ÓS

kJ

CZASOPISM

Kin

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Redakcją kieruje Komitet Redakcyjny. — Redaktor Inż. Zdzisław Kamiński.

Skład Komitetu Redakcyjnego : Przewodniczący : Inż. Witold Sągajłło. — Członkowie : Inż. Dr Julian Czapliński, Inż. Aleksander Folusiewicz, Inż. Antoni Schimitzek, Inż. Marjan Szydłowski.

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Półrocznie . . . K 30—

Przy obliczeniu przedpłaty w markach liczyć należy według kursu urzędowego 1 Mk = P50 K.

Rocznie . . . K 60-—

Cena pojedynczego numeru .    .

. K 6-—.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Adres Redakcyi i Administracyi : Kraków, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Konto Pocztowej Kasy Oszczędności Nr. 141.049.

Przemysł górniczy i hutniczy na Górnym Śląsku w czasie wojny

napisał inż. Szymon Rudowski.

Żadne państwo tak mało nie wydawało stały- i to spada tak znacznie, że wydobycie węgla i pro-styki tyczącej się przemysłu w czasie wojny jak dukcya surowca, cynku, tych produktów tak potrze-Niemcy. W Anglii, w Ameryce, we Francyi ogła- bnych Niemcom do sprowadzania z ościennych neu-szano prawie wszystkie dane statystyczne z małemi tralnych państw drogą handlu wymiennego różnych ograniczeniami, wszystkie też państwa wszystkie po- materyałów niezbędnych do prowadzenia wojny, stępy techniki w normalny sposób publikowały, zmniejszyło się o 15 do 30°/₀. Środki zaradcze pro-W Niemczech od chwili wybuchu wojny danych ty- wadzące do powiększenia ilości sił roboczych były czących się przemysłu górniczego nie wolno było następujące : reklamowanie z wojska robotników fa-ogłaszać, a w pismach technicznych spotykamy tylko chowców, powiększenie ilości kobiet, ściąganie robo-dane państw zagranicznych i opisy postępów w te- tnika z Królestwa i używanie do robót jeńców wo-chnice zagranicznej ; a o ile zdarzały się jakieś dane jennych.

tyczące się przemysłu niemieckiego, to tylko jako    Środek pierwszy t. j. uwalnianie z wojska

przedruk z pism zagranicznych, dokąd wiadomości robotników specyalistów, był stosowany początkowo te doszły drogą niedyskrecyi wojennej.    w bardzo wielu wypadkach, ale coraz bardziej,

Mam przed sobą nieoficyalną drogą otrzymaną w miarę przedłużania się wojny, ograniczany, zwłasz-statystykę górnośląskich zakładów górniczych i hu- cza po każdym strajku, tniczych z lat 1914, 1915, 1916 i 1917, drukowaną jako manuskrypt „ściśle poufnie“ ; na zasadzie tych ilości kobiet, początkowo spotkał się z dużym uprze-danych i paru dorywczo zebranych, postaram się dzeniem i był bardzo niechętnie stosowany, dopiero zrobić parę uwag, tyczących się rozwoju przemysłu coraz większy spadek produkcyi, zwłaszcza w roku górniczego w czasie wojny tej naszej prastarej dziel- piętnastym zmusza przemysłowców do intenzywniej-nicy kraju, która będzie złączona wraz z innemi szego stosowania tego środka i ilość kobiet i stosu-rozerwanemi częściami w jedno państwo polskie. nek procentowy do całej ilości robotników, jak po-Ilość robotników i ich płace. W całym kazują niżej podane cyfry, bardzo silnie się zwię-przemyśle górniczym Górnego Śląska zatrudnionych kszają. było

Drugi środek, polegający na powiększeniu

wyrostków

ilość zatrudn. kobiet % całej ilości robotn.

kobiet

w    1913    r.    199.375 robotników w    tern    12.306    11.259

„    1914    „    188.871    „    „    12.557    11.425

„    1915    „    173.381    „    „    20.495    14.125

„    1916    „    216.301    „    „    32.525    16.094

„    1917    „    237.489    „    „    „    36.990    15.288

Po wybuchu wojny na pierwszy plan wysunęła

się sprawa zastąpienia tych robotników, korzy byli w kopalniach rudy (32°/o), a najmniej w kopalniach wzięci na wojnę. Rozwiązanie tej sprawy początkowo węgla (około 9°/₀). Najwięcej udało się umieścić kobyło trudne i w pierwszych latach wojny ilość robo- biet w hutach żelaznych, gdzie ilość z 2133 w roku tników pomimo różnych środków zaradczych spada 1913 podniosła się do 15.670 w 1917 roku, t. j. z 4%

12.306

12.557'

20.495

32.525

36.990

6*1 % 6'65°/₀

H'8 °/o 15*0 °/0 15*6 °/₀

1816 „

1917 „

W 1917 roku najwięcej było zajętych kobiet

na 25% ogólnej ilości zajętych w tym dziale robotników.

Przeciętny zarobek roczny wyrostków wynosił w r. 1913 382 — Mk.

O ilości zatrudnionych robotników z Królestwa    Przeciętny zarobek roczny kobiet wynosił w r.

Polskiego nie można było dostać danych i średnio przy- 1913 392 s— Mk.

puszczalnie liczba ta w r. 1917 przekraczała 50,000.    Przeciętny zarobek roczny mężczyzn wynosił

Jeńców wojennych zaczęto zatrudniać na Śląsku do- w 1913 r. 1273'— Mk.,

piero w ciągu roku 1915 i to na razie w kopalniach    to też zarobki pierwszych    dwóch    kategoryj    musiały

węgla; ilość ich wynosiła 10.700. — W 1916 r. ko-    prędzej wzrastać,    aby    więcej    ich    do    warsztatu    pracy

palnie zatrudniały 27,868 jeńców, a cały przemysł    przyciągnąć.

górniczy i hutniczy — 31.978. W 1917 roku ilość ta    Wzrost płacy w stosunku do roku 1913 był

jeszcze się powiększa, ale już nawet dla ściśle po- następujący : ufnych danych pozostało to tajemnicą. Przypuszczalnie cyfra ta wynosiła 42.500. Całkowita ilość robotni-    u chłopców

ków w 1917 roku w porównaniu z 1913 rokiem    „ kobiet spadek

zwiększyła się o 38.114, t. j. o 19°/o ; produkcya je-    „ mężczyzn „

dnak zaledwie dosiągnęła tego samego poziomu, co    Wzrost tych płac, jak widzimy, jest minimalny,

w 1913 roku. Wydajność    więc    roczna    pracy    na    je-    Przeciętne płace z r. 1916 i 1917 r. nie są zupełnie

dnostkę spadła :    dokładne, gdyż w latach tych było zatrudnionych

przy wydobyciu węgla z 355'1 ton w 1913 r. na bardzo dużo jeńców, których płace nie są specyal-

nie wyszczególnione. Podane jest tylko, że w 1915 przy wydobyciu rudy cynkowej i ołowianej z 50*7 roku na 10.700 jeńców kopalnie wydały 11,900.000

Mk., czyli jeden jeniec kosztował rocznie 1112 Mk., przy produkcyi surowca z 183'2 ton w 1913 r. na tymczasem przeciętny roczny zarobek mężczyzny 134*6 ton w 1917 roku.    w tym samym roku wynosił Mk. 1438⁻—. O ile więc

przy produkcyi cynku z    19    8    ton    w    1913    r.    na    w tym samym stosunku zostawał zarobek jeńców

i w innych latach, to po odliczeniu jeńców wzrost

1914    1915    1916    1917 r.

1%    22%    46°/o    100%

l°/o    22%    53%    123%

3%    13° o    24%    48%

o.

na 2916 ton w 1917 r.

ton w 1913 r. na 48*7 ton w 1917 roku.

16*6 ton w 1917 roku.

przy produkcyi ołowiu z 51*4 ton w 1913 r. na płacy wyniósłby 38*1 ton w 1917 roku.

od 1913    do    1915    roku........15%

„    „    »    1916    ,    ........31%

„    „    „    1917    „    przypuszczalnie    59%

Największy wzrost zarobków wykazują dwa za-

Spadku wydajności pracy nie można przypisać zwiększeniu się ilości zajętych kobiet, gdyż właśnie w kopalniach rudy, w których pracuje ich aż 32% spadek wydajności pracy jest najmniejszy, — spa- wody najbardziej potrzebne Niemcom, a więc węgiel dek ten został spowodowany gorszym matęryałem i wydziały hut, wyrabiające amunicyę. ludzkim wogóle i używaniem różnych surogatów jako materyałów pędnych.

W Anglii wzrost płac robotniczych szedł dużo prędzej i wynosił w 1915 roku 70%, a w 1916 roku W miarę zwiększającego się zapotrzebowania 100%, wzrost więc ten był cztery razy większy niż robotników zwiększa się też płaca robotnicza, lecz w Niemczech.

wzrost ten jest powolniejszy niż zapotrzebowanie na    W czasie wojny towarzystwa górnicze i hutni-

pracę i zwiększanie się cen produktów niezbędnych, cze dawały ogromne dochody i pomimo tworzenia Uderzająco mały jest zarobek kobiet i chłopców po- ogromnych rezerw dywidenda wzrosła niepomiernie, niżej lat 16, tych ostatnich było zatrudnionych około jak to wykazują niżej podane cyfry towarzystw 6% ogólnej ilości robotników.    których bilanse są ogłoszone w pismach.

Nazwa towarzystwa

Kapitał akcyjny

podniesiony w czasie wojny Mk

na początku wojny Mk

1913/14 \$

'S

o

CC

1914/15 g

a,

1915/16 |

o>

_o

I    VI

11916/17 si

1917/18 i ®

Huta Bismarck . .

Huta Królewska i Laura

16,000.000 22,000.000 9 36,000.000

M. tO O Ul

O <M CO tH

Katowickie To w. dla Górnictwa i Hutnictwa . .

39,000.000    52,000.000

O»

•o

00

O    <m    cg

TO    rH    tH

Górno-Śląskie Tow. dla przemysłu żelaznego w Gliwicach.....

28,000.000

co

>•

Huta Silesia w Paru-szowie.......

Górno-Śląskie Tow. potrzeb kolejowych Friedenshütte . . . .

10,000.000

co

00

to

o*

Huta Donnersmarck . .

48,000.000

12,615.000

15,138.000

12

O 00

rH rH

iO oo

rH tH

o oo cg th

O* O*

Tych pięć towarzystw razem pozatem w 1917 r. zrobiło 7,700.000 Mk rezerw na przebudowę powojenną fabryk i o 24,500.000 Mk powiększyły zwykłą normę odpisów na amortyzacyę. Nie licząc więc cichych rezerw, towarzystwa te mogłyby wypłacać jeszcze o 17°/₀ większe dywidendy.

Kapitał tu nie zeszedł więc ze swego ciasnego stanowiska, ciągnął ogromne dochody kosztem państwa, a pracowników swoich wynagradzał jak rynek pracy wskazywał, wyzyskując przy tern pomoc państwa, skierowaną do podniesienia produkcyi, na swoją korzyść i ciągnąc ogromne korzyści z jeńców i z robotników z Królestwa Polskiego, którym nie daje nawet korzystać z dobrodziejstw niemieckiego prawodawstwa robotniczego.

Wydobycie i wytwórczość oraz zużycie materyałów.

Węgiel kamienny jest podstawą przemysłu górnośląskiego; wydobycie tego produktu stara się rząd za wszelką cenę utrzymać na wysokości przedwojennej, co mu się udaje dopiero dopiąć w 1917 r.; w tym celu poza organizacyą werbunku, a właściwie branką robotnika w Królestwie Polskiem daje do dyspozycyi kopalniom jeńców wojennych, w 1915 roku 10.700, w 1916-tym 27.868; w 1917 roku liczba jeńców nie jest podana, ale przypuszczalnie wynosiła ona 37.000. W następującej tablicy daję główne dane cyfrowe tyczące się kopalń węgla :

1913

1914

1915

1916

1917

wydobycie węgla w tonach ........

ilość robotników . . .

wydobycie na jednego robotnika w tonach .

43,801.056

123.349

37,408.740

120.464

38,397.420

104.965

42,066.639

134.967

43,031.148

147.550

zużyto drzewa m kub. .

zużyto prochu kg . . .

zużyto dynamitu i po-dobn. materyałów . ...

zużyto innych materyałów wybuchowych kg

zużyto płynnego powietrza litrów......

355,1

970.302

5,685.742

877.177

1,347.655

310,5

332,0

311,7

917.245

812.716

974.814

291,6

1,029.796

5,019.800

2.626.920

677.907

5,383.160

813.664

591.576

66.643

5,086.829

1,236.989

3,127.549

6,114118

1,679.349

Z powyższej tabeli widzimy, że zużycie drzewa jest bardzo mało co większe, a więc sam system wydobycia się nie zmienił ; zmieniły się tylko warunki użycia materyałów wybuchowych. Jako konieczność wojenna zużycie prochu i dynamitu zostaje prawie skasowane, na to miejsce wchodzą miedziankit, albit, powietrze płynne i inne. Pod względem technicznym nakładów kopalnie nie szczędzą.

Maszyny parowe w większości zostają zastąpione nowemi, jakkolwiek ilość ich z 1913 r. spada w 1917 roku z 1329 na 1241, to jednak ogólna siła powiększa się z 370 897 koni parowych na 473.891.

Dynamo-maszyn w tym samym czasie przybywa: w 1913 r. było 360 szt. o ogólnej sile 168.676 KW, przeciętnie jedna 452 KW. w 1917 r. było 405 szt. o ogólnej sile 242.070 KW, przeciętnie jedna 598 KW.

Ilość motorów elektrycznych, a zwłaszcza ich siła zostają znacznie powiększone: w 1913 roku było 5027 sztuk o ogólnej sile 236.618 koni parowych.

w 1917 roku było 6748 sztuk o ogólnej sile 330.039 koni parowych.

Kopalnie więc znaczną część swych ogromnych zysków kładły w urządzenia techniczne, a mimo to dawały ^ogromną dywidendę. Zwłaszcza trzeba zwrócić uwagę, że wszystkie nowe dynamo-maszyny należą do bardzo dużych, przeciętna ich wielkość wynosi 1630 kilowatów.

Przemysł hutniczy żelazny ulega w czasie wojny dużo większym zmianom i bardziej musi się przystosować do nowych warunków wojennych. Musiał się on z jednej strony przystosować do nowych wymagań stawianych przez wojnę, a więc znacznie zmienić program produkcyi, z drugiej jednak strony musiał ponieść skutki wojny, a więc odcięcie od dowozu różnych surowców zagranicznych i przystosowanie się i wyszukiwanie nowych surogatów; o zbyt ani kopalnie węgla, ani huty nie potrzebowały się martwić, często tylko miały trudności z dostawą wagonów.

W zestawieniu podaję główne cyfry, tyczące się wytwórczości i zużycia materyałów surowych w przemyśle żelaznym; z zestawienia tego widzimy, że produkcya surowca spadła bardzo znacznie, pomimo to produkcya stali i odlewów została w ostatnich latach 1916 i 1917 r. utrzymana na przedwojennym poziomie. Spadek produkcyi spowodowany był głównie trudnościami dowozu rudy z zagranicy, której zużycie w 1913 roku wnosiło 52-8%, a 1917 tylko 43% ; zmniejszenie dowozu rudy zagranicznej z 1,068,722 ton, w 1913 r. na 674.301 ton w 1917 roku i trudności w otrzymywaniu rudy w własnym kraju zastąpiono starem żelazem, którego używają w zwiększonej ilości,

Ton

1913

1914

1915

1916

1917

Wydobyto rudy żelaznej wytworzono surowca . wytworzono stali i odlewów ........

w tem odlewy lane . . w tem odlewy stalowe . w tem stal Thomasa . w tem stal Martina . . w tem stal tyglowa . . w tem żelazo pudlowe . wyroby gotowe bez rur wyroby gotowe rury kute zużyto koksu \ we wszystkich „ węgla/ wydziałach zużyto rudy manganowej .... zużyto rudy manganowej i topników niemieckich zagranicznych . . ilość robotników . . . w tem robotn. w wydziale wyrobów gotowych

CU

• rH

.2

138.204

994.601

CC t-Ł i-*. CO

O

-    i oo

-    i »->■

128.609 ’ 777.452

117.671

784.047

81.710

752.595

1,395.553 65.222 18.494 174 628 978.634 8.796 49,779 223.320 67.996 1,070.309 1,185.304

47.965 .    33.929

1,559.030

83.849

22.081

241.242

1,131.343

12.572

67.946

242.074

85.488

1,295.092

1,379.682

955.755 1,068.722 45 644

845.610

883:519

41.289

1,298.982 59.685 47.346 141.647 992.592 15 486 42.226 214.168 66.505 985.050 1,388.901

18.671

810.376

752.447

43.653

j-vr¹

O CO h-*> (—4-    rn

& gfcSESgSSSSSi

948.137

702.883

53.218

1,552.271 | 75.119 96.692 j 152.623 1,172.783 20.040 i 35.014 : 325.303 | 60.032 1,016.193 1,525.137 !

54.233 !

898.805

674.391

60.558

16.892

15.322

16.840

23.919

30.095

nie tylko przy piecach Martin’a, ale nawet dodają go ryałów mniej potrzebnych musiała pójść na drugi bardzo dużo przy wielkich piecach; wytwórczość plan, a żelaza trzeba było używać do celów czysto surowca zmniejszyła się w ciągu tych czterech lat wojennych; jedno Górnośląskie Akcyjne Towarzystwo o 242.000 ton, a więc o 25%, zużycie zato starego potrzeb kolejowych w * „Friedenshütte“ uruchomiło żelaza przy piecach Martin’a powiększyło się o 253 000    2000 tokarń i wytwarza dziennie do 16.000 różnych

ton, a jednocześnie dodano w 1917 r. aż 117.900 pocisków do dwunastu cali w jednej swej hucie ton do wielkich pieców i w ten sposób uzyskano, w Gliwicach, a we wszystkich swych zakładach ma że produkcyę stali zdołano utrzymać na przedwojen- przeszło 4000 tokarń w ruchu; ilość robotników nym poziomie.    w działach robiących wyroby gotowe podnosi się

Ten sposób zdaje się stosowano w całych Niem- z 16.892 w roku 1913 na 30.095 w 1917 roku. czech, produkcya surowca wogóle w Niemczech zna-    Pod względem urządzeń technicznych huty po

cznie spadła; wynosiła ona według źródeł angielskich robiły ogromne wkłady, jedno tylko towarzystwo, w 1913 r. 19,291.000 ton, w 1914 r. 14,391.000, w 1915 a którem wspomniałem, wydało 15,000.000 marek r. 11,789.000 ton, w 1916 r. 13,259.000 ton, a produkcya w jednym roku na urządzenia wydziałów amunicyi; stali miała pozostać na przedwojennym poziomie. poza tem huty znacznie zmieniły motory gazowe, Wydobycie rudy na Śląsku stale się zmniej- których w 1913 roku miały 32 o sile 16.707 koni, szało i w 1917 r. wynosiło wszystkiego 81.710 ton. gdy tymczasem w roku 1916 było ich mniej, bo 22, Z rudą manganową na otrzymanie ferromanganu ale siła ich zwiększyła się na 26.900 koni ; tak samo mieli Niemcy w początku wojny dużo kłopotu, ale siła motorów elektrycznych z 71.738 koni w 1913 r., później zdołali zapotrzebowanie swoje pokryć, wydo- zwiększyła się na 97.213 koni w 1917 r. bywając najmniejsze ilości ze swych złóż, których    Przemyj] cynkowy i ołowiany. Prze-

wydobycie w normalnych warunkach by się nie mysł ten, jak wykazują poniżej podane cyfry, w cza-opłaciło i częściowo sprowadzając ze Szwecyi. W ten sie wojny się nie rozwija. Niemcy jak ołowiu tak sposób w 1917 roku przetopiono nawet więcej niż i cynku mają pod dostatkiem, zwłaszcza cynku, po w 1913 roku, bo aż 54.233 ton, a 1915 roku mogli zajęciu Belgii i Zagłębia Dąbrowskiego, mieli jeszcze przetopić zaledwie 18.671 ton.    bardzo dużo na zbyt. — W 1913 roku produkcya

Wskutek używania mniejszej ilości bogatych cynku stanowiła na Śląsku 70°/° produkcyi cynku rud zagranicznych, obniża się zawartość żelaza w ru- w Niemczech, a 17produkcyi wszechświatowej; dach przetopionych w wielkich piecach ; procento- odpowiednie cyfry dla produkcyi ołowiu stanowią wość spada z 491% w 1913 roku na 43’8% w 191 7    250/o i 3³/₄0/o- Produkcya jest więc bardzo duża i bar-

roku; podniesiona zostaje tylko sztucznie do 48% dzo duże ilości mogą być użyte na export. Ponieważ przez użycie dużej ilości, a mianowicie 117.900 ton jednak Niemcom ani rudy ołowianej, a zwłaszcza starego żelaza. Pomimo tego zużycie koksu na tonę cynkowej nie wystarczało, musiały więc Niemcy surowca wzrosło z 1.224 ton 1913 roku na 1.273 i produkcyę tych metali ograniczyć. Na Śląsku przed ton w 1917 r. Zużycie węgla kamiennego zwiększyło wojną przetapiano cynk na własnej rudzie; rudy się wskutek powstawania w hutach fabryk pocisków, cynkowe, głównie galman sprowadzano, ale w nie-o 150.000 ton. Wytwórczość żelaza przystosowała wielkiej ilości, około 15°/o; w czasie wojny przywóz się do wymagań rynku wojennego ; a więc podnio- rudy zagranicznej spada i wynosi w 1917 r. —3 7°/o; sła się wytwórczość odlewów stalowych blisko pię- spada też produkcya cynku, jako zależna od rudy ciokrotnie, zwiększyła się też produkcya lepszych zagranicznej dosyć znacznie, bo z 169.439 ton w 1913 gatunków stali, zmniejszyła się zaś wytwórczość gor- roku na 128.832 ton w 1917 r. ; podczas gdy w tym szych gatunków, a więc wytwórczość żelaza pudlin- samym czasie produkcya ołowiu spada tylko z 39.922 gowego i z gruszek Thomasa spadła o 120 ton. na 32.340 ton, a w 1916 roku nawet nie tyjko nie Produkcya szyn, rur i zwykłego żelaza, jako mate- spadła, ale nawet podniosła się do 40.562 ton-

-r-l

Ol

Ton

1913

1914

1915

1916

1917

Wydobyto galmanu . . . „ blendy cynkowej „ rudy ołowianej . wytworzono cynku . . . „    ołowiu . .

„    kadmium .

„    srebra . . .

„    kwasu siarcz.

„    blachy cynk.

„    pyłu cynk. .

„    glejty ołow.

zużyto węgla i koksiku . zatrudnionych robotników

sprowadzono z zagranicy rudy cynkowej ....

107.787

400.387

52.572

169.439

30.922

38.575

7.389

255.589

49.232

7.149

2.904

1,779.147

24.290 81.466 77.217

357.999

43.628

141.761

36.486

39.173

8.239

226.563

41.001

6.176

2.041

1,476.061

21.425 56.755 45.459

325.902

40.535

121.851

28.315

37.275 6.971 176.742

30.033

3.620 5Ö5 1,298.203

18.453 31.077 45.165

388.728

58.533

122.489

40.562

57.761

6.846

223.418

26.399

2.057 253 1,357.110

21.370 11.451 58.100

380.232

47.262

128.832

32.340

78.147

8.683

256.004

17.895 961 1,418.035

22.626 13.274

Spada też produkcya wyrobów z ołowiu i cynku, a więc produkcya blachy cynkowej, którą Niemcy w większej części wyrabiali na wywóz, zmniejsza się od 1913 do 1917 roku z 49.232 na 17.895 ton; to saipo dzieje się z pyłem cynkowym, produkcya którego spada z 7.149 na 981 ton; jeszcze bardziej spada produkcya glejty ołowianej, której w r. 1913 wyrabiano 2.904 ton, w 1916 roku wytwórczość jej spadła do 253 ton, a wreszcie w 1917 r. zupełnie zamiera.

Wytwórczość srebra, jako wyrobu ubocznego pozostała mniej więcej na tym samym poziomie, kadmiu zaś podniosła się i to prawie w dwójnasób; wytwórczość kwasu siarczanego, jako ubocznego produktu przy prażeniu rud starano się podtrzymywać na tej samej wysokości i dlatego wydobycie blendy cynkowej pomimo zmniejszenia wytwórczości cynku się nie zmniejsza, zmniejsza się tylko wydobycie galmanu. Ilość pieców do prażenia połączonych z produkcyą kwasu podnosi się o 13 — z 204 na 217, przez to mniejsza ilość blendy praży się w piecach bez użycia gazów do kwasu, ilość ta spada z 94 pieców na 59. Kwasu siarczanego Niemcy bardzo potrzebują do fabrykacyi materyałów wybuchowych, tak potrzebnych dla prowadzenia wojny i całą prawie produkcyę kwasu dawał rząd do dyspozycyi fabrykom dynamitu, hutom zaś i fabrykom jako ma-teryał do kwasowania dawano kwaśny siarczan sodowy (NaHSOJ zawierający jeszcze około 30°/° wol-. nego kwasu siarczanego. Produkcya tego kwasu siarczanego, jako środka tylko ubocznego ma jednak dla przemysłu śląskiego dużą wartość ; wynosiła ona w 1913 r. 3,670.000 marek, a w 1917 r. 10,700.000 Mk. Ilość robotników w przemyśle cynkowym i ołowianym w ciągu wojny spadła, pomimo że zatrudniano znaczną ilość kobiet.

Co do urządzeń technicznych, to tylko na kopalniach znać pewne postępy; ilość maszyn parowych się zmniejszyła, ale nie wiele spadła ich siła; to samo jest z dynamomaszynami; ilość ich spada z 14 na 9, a mimo to siła podnosi się z 1077 kilowatów na 1224; ilość elektromotorów powiększyła się 172 na 222. W hutach cynkowych jest tylko do zaznaczenia przejście na większe i zwłaszcza pię-

trowe piece z większą ilością mufli, mimo to nie uzyskano oszczędności na paliwie i w 1913 r. zużyto na otrzymanie 1 kg cynku 6*1 kg koksiku, tymczasem w 1917 r. zużyto na otrzymanie 1 kg cynku 6 4 kg węgla i 1'8 kg koksiku; przyczyny więksżego zużycia węgla trzeba szukać w stosowaniu gorszej rudy, gdyż w 1917 r. użyto o ll‘3o/₀ mniej bogatej rudy zagranicznej.

Produkcya koksu na Śląsku zawsze przewyższała jego zużycie, gdyż część koksu była wywożona do Niemiec i Królestwa Polskiego ; Śląsk sam zużywał w hutach w 1913 r. 1,622.517 ton, a produkcya jego wynosiła 2,201.899 ton. Zużycie koksu w 1917 roku spadło do 1,257.188 ton; mimo to produkcya jego wzrosła do 2,663.196 ton, jak to widać z poniżej podanych cyfr. (str. 152).

Średnio w ciągu tych 5 lat 100 kg węgli dało 72’4 kg koksu, 4'85 kg smoły, 118 kg siarczanu, 0-87 benzolu i oprócz tego używano gazu do kotłów i motorów gazowych.

Wszystkie piece gazowe na Śląsku są urządzone na otrzymanie ubocznych produktów i pod tym względem wydajność na koksowniach śląskich jest większa, niż przeciętna niemieckich. Gdy w r. 1910 w Niemczech z węgla otrzymano 2'4°/° smoły, 0'95°/o siarczanu amonowego i O^ö⁰/⁰ benzolu, to na Śląsku w tym samym roku otrzymywano 5*4°/° smoły, l*16⁰/o siarczanu amonowego i 0'56⁰/° benzqju; w czasie wojny na Górnym Śląsku wydajność benzolu, którego używano zamiast benzyny do automobili, została w r. 1916 i 1917 zwiększona do 0-95°/°. Przed wojną Niemcy bardzo duże ilości produktów ubocznych przy koksowaniu wywoziły i oprócz tego na tych produktach była oparta bardzo duża gałąź przemysłu chemicznego. Ilość zatrudnionych robotników w ciągu 1913 i 1917 r. wzrosła o 21*2°/°, podczas gdy na koks zużyto węgla o 20*3% więcej. Jeżeli się uwzględni, że w 1917 r. pracowało przeszło 10°/° jeńców, że liczba kobiet pracujących w 180 z r. 1913 wzrosła w 1917 r. do 1614, to przyjdziemy do przekonania, że wydajność pracy w tym dziale w okresie wojennym była bardzo dobra; podczas wojny zrobiono też dużo zmian w celu lepszego zużytkowania produktów ubocznych.

MO

Ton

1913

1914

1915

1916

1917

Zużyto węgla.....

wytworzono koksu . . .

drobnego koksu i koksiku ....

wytworzono smoły, asfaltu i olei ze smoły .

wytworzono siarczanu amonowego.....

wytworzono benzolu . .

zużycie węgla na 1 kg koksu.......' .

zużyto koksu na śląskich hutach.......

zużyto koksiku na Śląsk, hutach . ......

ilość zatrudnionych robotników .......

3,065.081

1,817.210

2,963.327

1,653.497

3,183.311

1,920.149

. .3,619.427 2,302.119

3,689.146

2,091.490

384.689

454.116

415.018

446.124

571.706

154.291

148.070

168.807

193.499

137.484

35.447

24.506

34.993

25.618

36.280

29.919

39.333

33.833

32.910

36.251

1*39

1-40

1-36

1-37

1-38

1,309.074

1,084.992

993.612

1,057.217

1,027.372

313.443

265.253

221.950

231.636

229.816

4.697

4.671

5.291

5.660

5.692

Fabrykacya brykietów w czasie wojny, Ilość zatrudnionych robotników w 1913 r. 384, w 1914 jak to wskazują niżej podane cyfry, podniosła się o blisko 50°/°.

Wyrobiono brykietów węglowych w 1913 r. 432.967    . , # Z następującego zestawienia wartości produkcyi,

.    x    ilości robotmkow i ich zarobku można sobie wyro-

ton, w 1914 r. 398.577 ton, w 5 r. 6ß8.6 0 wyobrażenie o całości przemysłu górniczego Gór-ton, w 1916 r. 719.745 ton, w 1917 r. 620.507 ton. nego Śląska.

r. 388, w 1915 r. 403, w 1916 r. 515, w 1917 r. 500.

1913

1914

1915

1916

1917

Marek

a)    wartość produkcyi górniczej i koksowej . .

b)    wartość produkcyi hut

żelaznych......

c)    wartość produkcyi hut cynkowych i ołowian.

ilość zajętych robotników w a)......

ilość. zajętych robotników w b)......

ilość zajętych robotników w c)......

zarobki robotników pg a) «    »    Pg 6)

»    «    Pg c)

całkowita wartość produkcyi .......

całkowita ilość robotników .........

całkowita płaca robotników .........

480,965.412

336,801.313

118,907.493

140.639

419,719.600

283,372.127

99,330.138

136.038

494,210.280

336,407.012

109,596.705

119.703

45.644

13.092

169,286.822

49,171.434

14,545.560

936,784.218

199.375

233,003.716

790,160.000

707,782.026

140,538.679

164.287

60.558

12.644 285,695.000 93,668.174 18,382.908

1.641,480.705

237.489

292,653.156    397,746.082

a co najważniejsze, ten sam Śląsk szykuje się do zjednoczenia się w jedną całość z resztą kiedyś porozdzielanych ziem polskich ; to jest choroba, którą przemysł musi znieść; ma te wszystkie choroby leczyć nowy doktór, doktór własny. Czy on już przygotowuje lekarstwa na wyleczenie tych wszystkich ran? czy obmyślił już metodę kuracyi? Poza leczeniem ran duchowych, trzeba pomyśleć o leczeniu ciała. Bo w mocnym ciele mocny duch; a nam potrzebny silny i dzielny Śląsk. Ale mieć dobre chęci, to mało ; tu trzeba popracować i to mocno popracować według ściśle obmyślonego planu.

26. kwietnia 1919 r.

613,477.704

466,797.250

130,625.612

151.809

41.289 •

53.218

11.544

158,493.132

42,459.528

12,430.658

802,421.865

188.871

213,383.818

43.653

10.025 155,650.976 48,880.715 11,307.048

940,213.997 1.210,899.466

173.381    216.301

11.274

212,117.065

66,324.571

14,211.520

215,838.739

Wchodzą tu w grę wielkości, przy których maleją cyfry, tyczące się przemysłu górniczego pozostałych części Państwa Polskiego.

Śląsk to jest ogrom górniczy, produkcya jego przedstawia wartość przeszło trzy razy większą, niż cała wartość górniczo-hutnicza razem wzięta Galicyi, Królestwa Polskiego i Śląska Cieszyńskiego, wliczając w to naftę, sól, rudy, węgiel i metale.

Ogrom ten przechodzi obecnie bardzo ciężką chorobę : przystosowanie swego przemysłu wojennego do potrzeb pokojowych i ta choroba odbywa się w kraju, który po szalonych wysiłkach przegrał, gdzie jednocześnie nie tylko życie ekonomiczne, ale i życie społeczne ulega gruntownej przebudowie,

Ml-

„no

■SO

Projekt ustawy o długości czasu pracy.

Przy Towarzystwie Przemysłowców Królestwa ogólnej ramy szczegółami, wymaganemi przez te Polskiego powstała w marcu 1919 r. Komisja dla rozmaite gałęzie pracy. Tą zasadą są przeniknięte spraw robotniczych, głównym zadaniem której jest ustawy demokracji europejskich, rozpatrywanie przedłożeń rządowych składanych Sejmowi Ustawodawczemu, dotyczących organizacji pracy w przemyśle i handlu. Utworzyły tę Komisję następujące instytucje gospodarcze: Towarzystwo Przemysłowców Królestwa Polskiego, Stowarzyszenie Przemysłowców i Kiipców Polskich wRosji, Rada Zjazdu Przemysłowców Górniczych Królestwa Polskiego, Stowarzyszenie Kupców Polskich, Związek Włókienniczy Państwa Polskiego, Związek Cukrowni Królestwa Polskiego, Stowarzyszenie Przemysłowców Budowlanych,

Związek Przemysłowców Metalowych.

W skład Komisji wchodzą : Przewodniczący p. J. Zagleniczny, b. Minister przemysłu i handlu —

Związek Cukrowni Królestwa Polskiego. Zastępca przewodniczącego p. S. Najman — Tow. Przemysłowców Królestwa Polskiego, sekretarz M. Jastrzębowski, referent dla spraw robotniczych Tow. Przem. Król.

Polskiego. Członkowie pp.:

1.    S. Jabłkowski, Stowarzyszenie Kupców Polskich,

7.    M. Biederman, Związek Przem. Włók. Państwa poi.,    5. Pomimo słusznego dążenia do uogólnień pra-

8.    M. Wardyński „    „    „    „    „    wnyćh, ustawa powinna uwzględniać zasadnicze ró-

9.    J.Bolechowski, Stów. Przem. i Kupców Pol. w Rosyi, żnice, istniejące pomiędzy objętemi przez nią dzia-

10. K. Drewnowski    „    ..    „ łami gospodarstwa, a więc używać w razie potrzeby

odmiennych sformułowań dla przemysłu, górnictwa, handlu i komunikacji. Nie powinna natomiast obejmować działów pracy zupełnie ze sobą różnych, jak np. pracy w rolnictwie, pracy w instytucjach uży-

2.    Zasada 8-mio godzinnego dnia pracy może być zastosowaną w Polsce tylko i wyłącznie pod warunkiem wprowadzenia jej w życie i w krajach groźnych dla Polski pod względem konkurencji przemysłowej, uwarunkowane to zostało przez uchwały Konferencji pokojowej w Paryżu. Mimo to, ustawa polska nie powinna iść dalej niż to czynią ustawy analogiczne innych krajów. Przykładem znakomitym dla nas była tu ustawa o 8-mio godzinnym dniu pracy we Francji, ostatnio uchwalona.

3.    Ustawa winna wyczerpywać temat, a więc mówić nie tylko o długości trwania pracy w ciągu doby, ale określać wyraźnie i normować odpoczynki w ciągu tygodnia czy roku. Jednak ustawa nie powinna wybiegać dalej i dotykać tych tematów, które winny być przedmiotem ustaw oddzielnych, jak np. warunków pracy kobiet i małoletnich i t. p.

4.    Ustawa winna być zredagowana w ten sposób, by w łatwy możliwie sposób zezwalała na zamianę dotychczas obowiązujących ustaw w różnych dzielnicach Polski. Stąd przedewszystkiem należało przeprowadzić studja porównawcze trzech ustaw o długości czasu pracy: rosyjskiej, niemieckiej i au-stryackiej.

i'

Towarzystwo Przemysłowców Król. Polskiego nych ustaw albo być, jak dotychczas, regulowane przesłało nam opracowany przez wspomnianą powyżej zwyczajowo lub w drodze zarządzeń administracyj-Komisję projekt ustawy o długości czasu pracy. Na nych. wstępie do tego projektu, po krótkiem, krytycznem

f:

wreszcie pracy umysłowej w biurach i szkołach, które to działy muszą być przedmiotem albo oddziel-

6. Powyższe pięć zasad uzupełnia zasada ogólna, omówieniu Dekretu Naczelnika Państwa z dnia 23-go ustawa polska winna uwzględniać wyniki dotych-listopada 1918, podaje Komisja, że przy opracowaniu czasowych doświadczeń w dziedzinie badań rezul-swego projektu, kierowała się następującemi zasa- tatów pracy i będąc zgodną z żywymi prądami po-dami :    stępu, nie może wkraczać w dziedzinę eksperymentów

1. Prawo nie może być czynnikiem wstrzymu- społecznych, co mścić się musi prędzej czy później jącym bieg życia, tymbardziej życia gospodarczego. na przyszłości państwa i narodu polskiego.

Tylko formuły zasadnicze winny być kategoryczne

Ponieważ Komisya utworzona przy Towarzystwie i stanowcze, pozatym ustawa o czasie pracy w prze- Przemysłowców Królestwa Polskiego przyszła do ^ myślę, winna posiadać tego rodzaju formy, by mo- przekonania, że opracowany przez odnośną Sejmową * gła być zastosowaną we wszelkich, tak licznych Komisyę projekt o 8-mio godzinnym dniu pracy nie i rozmaitych, formach i przejawach pracy ludzkiej, odpowiada tym zasadom, a posiada ponadto chara-Ustawa winna stanowić zasadnicze ramy, obejmujące kter kazuistyczny, dla tego rodzaju ustaw szcze-wymagania najróżnorodniejszych gałęzi pracy. Wła- golnie bardzo szkodliwy, przeto opracowała swój dza wykonawcza, powołana do wprowadzenia ustawy projekt dlà takiej ustawy, który poniżej w pełnem w życie i stosowania jej, winna otrzymać szerokie brzmieniu podajemy, podając równocześnie równolegle lecz jasno określone pełnomocnictwa, do wypełniania odnośny projekt Komisji Sejmowej.

Tekst projektu referenta Komisyi Sejmowej.

Art. 1.

Tekst projektu Komisyi przy Towarz. Przemysłowców:

1. Przepisy niniejsze dotyczą robotników i pracowników zakładów fabrycznych, górniczych, hutniczych, rzemieślniczych, przy komunikacjach- podstawie umowy najmu w przemyśle hutniczo-gór-lądowych i wodnych oraz w przedsiębiorstwach niczym, rolniczym, fabrycznym, rękodzielniczym handlowych.    w handlu, komunikacji lądowej i wodnej oraz we

wszelkich innych zakładach i biurach przemysłowych, handlowych oraz zakładach użyteczności publicznej, tak prj^watnych, jak publicznych wynosi najwyżej 8 godzin na dobę, w sobotę 6 godzin na dobę.

Czas pracy wszystkich osób zatrudnionych na

Art. 2.

2. a) Za czas pracy, lub liczbę godzin pracy każdego robotnika uważa się czas, w przeciągu którego zgodnie z umową najmu, robotnik powinien które robotnik obowiązany jest na mocy umowy znajdować się na miejscu pracy, w celu wyko- pozostawać w zakładzie pracy lub poza nim do roz-nywania robót lub do dyspozycji swoich zwierz- porządzenia kierownika robót w przeciągu doby. chników.

b)    W górnictwie, czas pracy robotników, zatrudnionych pod ziemią, trwa od początku zjazdu do początku wyjazdu każdej załogi kopalni.

Regulamin wewnętrzny kopalni winien określić wyraźnie kolejność, w jakiej zjazd i wyjazd górników ma następować.

c)    W handlu, czas pracy liczy się od chwili otwar

cia przedsiębiorstwa. We wszystkich gałęziach handlu, z wyjątkiem aptek i sklepów spożywczych godziny zajęć współpracowników rozpoczynać się winny z chwilą otwierania, a koń- biorstwie żywiołowymi wydarzeniami lub nieszczę-czyć z chwilą zamykania przedsiębiorstw.    śliwymi wypadkami, których usunięcie konieczne

d)    Wszelkie przedsiębiorstwa handlowe, bez wzglę- jest dla zapewnienia bezpieczeństwa pracującym, dla

du na to czy zatrudniają współpracowników, utrzymania całości przedsiębiorstwa i umożliwienia czy też nie, mogą być otwarte tylko w godzi- dalszego jego ruchu oraz dla dokończenia robót, któ-nach przepisanych.    rych niewykończenie spowodowałoby zepsucie ma-

Miejscowe władze komunalne, po wysłu- terjałów, lub mechanizmu. W wypadkach tych prze-chaniu przedstawicieli kupiectwa, wyznaczają dłużenie czasu pracy może nastąpić w każdym dniu godziny dla otwierania i zamykania interesów tygodnia, nie wyłączając niedzieli, przy równocze-handlowych, bez uchybienia jednak przepisom snym zgłoszeniu wypadku, powodującego konieczność o długości czasu pracy.    przedłużenia czasu pracy do odnośnego Urzędu In-

e)    Wszelkie przerwy odpoczynkowe nie wliczają spekcji Pracy. Przedłużony czas pracy robotnika nie

się do czasu pracy.    może jednak przekraczać 12 godzin na dobę z wy-

3. a) Długość czasu pracy w przedsiębiorstwach, obję- jątkiem wypadków, w których chodzi o akcję dla tych ustawą niniejszą wynosi bądź 8 godzin ratowania życia ludzkiego,

na dobę, bądź 48 godzin na tydzień, przy    b) w wypadkach spowodowanych szczególnymi

uwzględnieniu postanowień art. 11 i 12 niniej- udowodnionymi potrzebami przedsiębiorstwa może szej ustawy.    być czas pracy przedłużony za poprzednim otrzy-

b) Czas pracy tych pracowników, których praca maniem zezwolenia Urzędu Inspekcji Pracy przez 24 nie stoi w związku bezpośrednim z działalnością dni w roku, przyczem poszczególny robotnik nie zakładu (jak stróże, portjerzy, fornale i t. p.), może pracować dłużej niż 10 godzin na dobę;

c) w przedsiębiorstwach ' o ruchu nieustannym, celem umożliwienia kolejnej zmiany pracujących,

Za czas pracy uważa się liczbę godzin, przez

Art. 3.

W przedsiębiorstwach, w których urząd inspekcji pracy uzna pracę za specjalnie dla zdrowia szkodliwą, może Ministerstwo pracy zarządzić czas pracy krótszy, aniżeli wymieniony w art. 1.

Art, 4.

Przedłużenie czasu może nastąpić :

aj w razie przerw, spowodowanych w przedsię-

normowanym jest przez umowę najmu i nie podlega powyższemu ograniczeniu.

4.    Wszelka praca w zakładach objętych ustawą może czas pracy dwóch po sobie następujących

niniejszą w niedziele i święta jest wzbroniona, partji zostać raz w każdym tygodniu przedłużony do z wyjątkiem wypadków przewidzianych przez 12 godzin. W tym wypadku w każdym trzecim ty-prawo.    godniu robotnicy otrzymają tyle wolnych godzin od

Odpoczynek świąteczny trwać winien conaj- pracy, de w poprzednich dwóch tygodniach praco-mniej 24 godziny. Dni świąteczne określi oso- wah ponad 48 godzin tygodniowo, bna ustawa Sejmowa, a do czasu jej wydania,

Minister Pracy i Opieki Społecnej w porożu- dukcję lub po niej następujących może czas pracy mieniu z Ministrem Przemysłu i Handlu i Mini- być przedłużony nie więcej jednak niż 2 godziny , strem Oświecenia Publicznego i Wyznań reli- dziennie, gijnych.

5.    Z pod przepisów art. 4 wyjęte są:

a) Prace, które muszą być przedsięwzięte natychmiast w interesie publicznym, z powodu wy- kłady obowiązane są prowadzić osobne wykazy ro-padków żywiołowych lub innych wyjątkowych bót nadliczbowych dla każdego robotnika z oznaczeniem należnej za nie płacy.

d) dla wykonania robót poprzedzających pro-

Art. 5.

Wszystkie wymienione w niniejszej ustawy za-

okoliczności.

W przedsiębiorstwach o nieustającym ruchu dozwolona jest w sobotę stała normalna praca 8 go-d) Prace nad sporządzeniem dorocznego inwentarza, dżin na zmianę, jednak w tym wypadku robotnicy

6. W zakładach o produkcji ciągłej i przedsiębior- muszą otrzymać w ciągu każdych 4-ch tygodni jeden stwach przewozowych, wolno jest przenieść od- dzień (24 g.) wolny od pracy, lub osobną zapłatę za poczynek niedzielny robotnika na inny dzień 2 godziny nadliczbowe, tygodnia.

c) Dla poszczególnych dni, w których rozszerzony obrót handlowy koniecznym jest ze względu na szczególnie wzmożone zapotrzebowanie ludności, np. przed świętami Bożego Narodzenia,    . .    ~ . , . «

w dni targów, jarmarków i t. p., miejscowe czasu IeJ wydania Ministerstwo Pracy i Opieki Spo-władze samorządowe mogą zezwolić na pracę lecznej. w handlu w niedziele i święta i na przedłużenie liczby godzin pracy w dni powszednie. Godziny pracy winny być ściśle oznaczone.

b)    Prace nad ochroną zakładu, surowców lub fabrykatów.

c)    Prace, niezbędne dla uruchomienia zakładu w dniu poświątecznym oraz wszelkie konserwacje, naprawy i remonty, które nie mogą być dokonane w dzień powszedni, bez istotnej szkody dla ruchu lub bez niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia robotników.

7. a) Mleczarnie, jatki, sklepy spożywcze, kolonjalne, owocarnie, wędliniarnie i kwieciarnie mogą być otwarte w niedziele i święta w ciągu 3 godzin.

b) Jadłodajnie, restauracje, teatry i przedsiębiorstwa widowiskowe mogą być otwarte w niedziele, jednak odpoczynek świąteczny każdego pracownika przeniesionym być winien na inny dzień tygodnia.

8.    W tych działach pracy, w których warunki techniczne pozwalają na przerwy, istnienie i rozmiar ich przewidywać winna umowa pracy, względnie regulamin wewnętrzny zakładu.

9.    Przy stosowaniu norm, określonych w art. poprzednich, winny być przestrzegane przepisy przewidzianych poniżej uzupełniających rozpo-dządzeń administracyjnych.

Uzupełniające rozporządzenia administracyjne wydają wspólnie Minister Pracy i Minister Przemysłu i Handlu, po porozumieniu z odpowiednim ministrem i po wysłuchaniu zainteresowanych organizacji pracodawców i pracowników, które w przeciągu miesiąca winny dać swoją odpowiedź.

10. Uzupełniające rozporządzenia administracyjne określają dla poszczególnych zawodów, gałęzi przemysłu, lub kategorji zawodowych, bądź z urzędu, bądź na wniosek zainteresowanych organizacji przemysłowych i robotniczych, terminy i warunki pod któremi będą zastosowane normy dzienne lub tygodniowe, przewidziane w art. 3, lub równoważne normy, oparte na innym okresie czasu. Rozporządzenia te mogą być stosowane bądź na całym obszarze państwa, bądź w dzielnicy określonej.

Art. 6.

Przedsiębiorcy nie wolno wydawać robotnikom pracy do domu, celem przedłużenia ustalonego w art 1 czasu pracy.

Art. 7.

Art. 8.

W handlu 6-godzinny dzień pracy przeniesiony być może na mocy uchwały gminnej, miejskiej lub wiejskiej z dnia sobotniego na inny powszedni dzień w tygodniu Uchwała ta wymaga zatwierdzenia Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej.

Art. 9.

Wszelka praca najemna w niedzielę i dni świąteczne i uroczyste, z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 10. jest wzbroniona.

Dni te określi osobna ustawa Sejmowa, aż do

Art. 10.

Praca w niedzielę dozwolona jest: dla wykonywania robót koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby publiczności, a mianowicie dla utrzymania wodociągów, oświetlenia i czyszczenia, przy komunikacji, w przemyśle gospodnio szynkarskim, w teatrach i widowiskach publicznych, oraz dla opieki chorych i grzebania zmarłych. W przedsiębiorstwach o ruchu nieustannym dla wykonywania robót, mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa pracującym, przedsiębiorstwu i jego urządzeniom oraz robót, które ze względu na techniczną naturę produkcji wstrzymane być nie mogą.

W wypadkach przewidzianych w art. 4 a.

We wszystkich tych wypadkach, o ile robotnicy pracują w niedzielę dłużej aniżeli 3 godziny, muszą otrzymać inny dzień wolny w tygodniu, tak, aby czas ich pracy w tygodniu nie przekraczał 46 godzin względnie 48 godzin.

Art. 11.

Aż do czasu wydania ustawy o odpoczynku w niedziele we wszystkich wypadkach stosowania pracy w niedzielę, z wyjątkiem przewidzianych w art. 9 a, należy poprzednio uzyskać pozwolenie Urzędu Inspekcji Pracy.

Art. 12.

Praca nocna t. j. w czasie od godz. 9 wieczór do godz. 5 rano jest wzbroniona z wyjątkiem wypadków przewidzianych w art. 13.

Art. 13.

Praca nocna dopuszczalna jest we wszystkich wypadkach przewidzianych w art. 10., a nadto we wszystkich innych przedsiębiorstwach, w których Urząd Inspekcji Pracy zezwolił ną ruch nieustanny.

Art. 14.

Robotnicy nieletni t. j. tacy, którzy nie ukoń-

używane być nie mogą.

Minister pracy może jednak zezwolić na zatru-

11.    W uzupełniających rozporządzeniach admini- czyli 16 lat, i kobiety do pracy ponad normę usta-stracyjnych przewidzianych w art. poprzednich loną w art. 1 oraz do pracy nocnej i niedzielnej winny być wymienione :

a)    Terytorj urn, dla którego są wydane.

b)    W razie, gdy normy czasu pracy na dobę lub dnienie ponad lat 15 kobiet w przedsiębiorstwach,

na tydzień są zastąpione przez inne normy w których wymaga tego wzgląd na potrzeby i in-równoważne, wielkość tych norm i okres czasu, teres publiczności, nadto przemijająco, na ściśle okre-dla którego są ustanowione.    ślony czas w przedsiębiorstwach o ruchu nieustannym

c)    Sposób przejścia od dotychczas praktykowanego dla przerabiania materjałów bardzo łatwo podlega-czasu pracy do wprowadzonego na zasadzie jących zepsuciu.

Art. 15.

Praca nadliczbowa ustalona w art. 1, a wymieniona w art. 4 a, b, i c i art. 6 niniejszej ustawy, ma być wynagradzana co najmniej 50% dodatkiem do płac normalnych. Prace nocne i prace w niedzielę i święta wymienione w art. 10 a, b, c, i 12 dodatkiem conajmniej 100%-

ustawy niniejszej.

d)    Odstąpienia stałe konieczne dla pewnych kate-gorji pracowników, których praca jest z natury przerywaną, oraz dla pracowników, od wcześniejszego rozpoczęcia lub późniejszego zakończenia pracy których, zależną jest normalna praca pozostałych pracowników zakładu.

Art. 16.

Najdalej po każdych 6 godzinach pracy ma nastąpić przerwa, nie krótsza niż 1 godzina, w czasie której ruch maszyn, powinien być tam, gdzie na to zezwalają warunki techniczne i warunki pracy, wstrzymany, a robotnik wedle swej woli może opuścić miejsce pracy. W przedsiębiorstwach, w których z powodu natury pracy robotnik miejsca pracy opuścić nie może, praca może trwać bez wymienionej w art. 9 przerwy i w takim razie jednak robotnik otrzymać musi krótkie przerwy, w czasie których mógłby o ile możności w osobno na ten cel urządzonej ubikacji spożyć posiłek.

Art. 17.

Winni przekroczeń przepisów niniejszych podlegać będą w drodze sądowej zamknięciu w areszcie do 3 miesięcy lub grzywnie do Mk. 5.000.

Art. 18.

e)    Czasowe powiększenie norm pracy, konieczne by przedsiębiorstwa mogły podołać niezwykłym nawałom pracy, koniecznościom natury ogólno-państwowej, lub też wypadkom, które zaszły lub zajść mogą.

/) Sposób kontroli godzin pracy i spoczynku, oraz długości czasu pracy rzeczywistej.

’ g) postępowanie w celu uzyskania i stosowania wyjątków.

h)    Zakłady, lub oddziały ich, które podlegają przepisom dla zakładów i produkcji ciągłej (§ 6).

i)    Zakłady, lub oddziały ich, w których ze względów zdrowotnych, winny być wprowadzone przerwy odpoczynkowe w ciągu dnia pracy.

12.    Uzupełniające rozporządzenia administracyjne podlegają rewizji bądź na wniosek zainteresowanych organizacji, bądź z urzędu. Muszą ulec rewizji, jeżeli przewidziane w nich czasokresy i warunki okażą się sprzeczne z przepisami umów międzynarodowych w tej sprawie.

Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej wydawać będzie w porozumieniu z zawodowemi związkami robotniczemi i związkami przedsiębiorców rozporządzenia szczegółowe co do wykonania niniejszych ■ przepisów i rozstrzygać wątpliwości wyniknąć mogące przy ich stosowaniu.

13.    Uzupełniające rozporządzenia administracyjne winny być ogłaszane w Dzienniku Praw.

14.    Winni przekroczeń ustawy niniejszej podlegają odpowiedzialności sądowej.

Art. 19.

Niniejsza ustawa wchodzi w życie w dwa tygodnie po jej ogłoszeniu, równocześnie tracą swą moc obowiązującą przepisy § 74, 75 i 96 a austrjac-kiej ordynacji przemysłowej (nowela 1907).

Przytoczony memoryał Towarzystwa Przemy- gospodarstwa krajowego, wchodzący w skład Komisji, słowców Królestwa Polskiego, kończy się oświad- są gotowi w każdej chwili udzielić Komisji Sejmowej czeniem, że przedstawiciele poszczególnych gałęzi ustnych wyczerpujących wyjaśnień i motywów.

Ze względu na ograniczony nakład należy już zamawiać wydawany staraniem Związku

Górników i Hutników Polskich

Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na rok 1920

Adres wydawnictwa : TEWUGE — Kraków, ul. Jagiellońska L. 5.

N A F TA.

Sprawy organizacyjne.

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.

Rozporządzenia i mianowania.

Wiadomości bieżące.

N A F TA.

Organizacya przemysłu naftowego.

Na posiedzeniu Wydziału kraj. Towarzystwa naftowego, dnia 18 czerwca br., powierzono specyalnej komisyi ułożenie projektu organizacyi przemysłu naftowego. Celem uprzystępnienia przemysłowcom naftowym materyału, który ma stanowić podstawę obrad nad tą sprawą, daliśmy w zeszycie VI. naszego wydawnictwa opracowany przez dyr. Przybyłowicza projekt powszechnej organizacyi przemysłu oleju skalnego w Rzeczypospolitej Polskiej. Niniejszem podajemy w przekładzie polskim treść kompromisowego projektu komitetu przemysłowców naftowych, na którym oprzeć się miały rokowania z rządem austrya-ckim przed likwidacyą państwa austryackiego.

Naturalnie, że podstawą stworzenia projektowanej organizacyi musi być rozporządzenie Rządu, względnie ustawa Sejmowa, która nałoży na wszystkich producentów ropy obowiązek należenia do organizacyi, tudzież odda jej do dyspozycyi wszelką ropę, wydobywaną w Państwie Polskiem. Projekt tego rozporządzenia ogłosimy w numerze następnym, przy-czem zaznaczamy, że tekst obu projektów podajemy w brzmieniu pierwotnem, przystosowanem do urządzeń i stosunków austryackich.

Statut.

Nazwa stowarzyszenia. § 1. Nazwa stowarzyszenia opiewa: Powszechny Związek galicyjskich kopalń ropy.

Siedziba: §2. Siedzibą stowarzyszenia jest Lwów. Należy również założyć filie we Wiedniu i w tych miejscowościach, które oznaczy w miarę potrzeby uchwała Walnego zebrania.

Cel i zakres działania. § 3. Do zakresu działania stowarzyszenia należy:

1 Popieranie wspólnych interesów na polu kopalnictwa ropnego i tworzenie służących temu celowi zakładów.

2.    Wykonywanie na ^spoiny rachunek robót dla wspólnego dobra.

3.    Prowadzenie badań geologicznych i próbnych

wierceń.

4.    Zbieranie i ogłaszanie zestawień statystycznych i geologicznych z dziedziny przemysłu ropnego.

5.    Popieranie górniczo-gospodarczych interesów członków stowarzyszenia.

6.    Skład, rozdział i pozbycie, względnie inne zużytkowanie ropy w Galicyi wydobytej i regulowanie jej cen.

7.    Udzielanie zaliczek na poczet złożonej ropy.

8.    Wydawanie opinii, udzielanie wyjaśnień i samoistne przedkładanie Władzom wniosków w sprawach obchodzących stowarzyszenie.

Czas trwania: §4. Czas trwania stowarzyszenia nie jest ograniczony.

Majątek: § 5. Majątek stowarzyszenia dzieli się na kapitał obrotowy i rezerwowy.

Kapitał obrotowy tworzą:

a) bieżące wkładki członków stowarzyszenia,

b)    zyski płynące z zakładów stowarzyszenia,

c)    pożyczki, zaciągnięte na podstawie uchwał Walnego zebrania.

Kapitał rezerwowy tworzą:

a)    statutem określony fundusz rezerwowy (§ 38),

b)    kwoty wcielone do kapitału rezerwowego na podstawie uchwał Walnego zebrania.

Członkowie: §6. Członkiem stowarzyszenia jest każda osoba fizyczna i prawna, jakoteż każde zrzeszenie osób, które wykonywa prawo wydobywania ropy.

Obowiązki członka: §7. Członek stowarzyszenia winien wypełniać sumiennie przepisy statutu, przestrzegać uchwał organów stowarzyszenia, o ile one nakładają nań obowiązki i ułatwiać ich wykonanie, płacić regularnie i punktualnie przypadające nań wkładki, wedle możności popierać stowarzyszenie w jego staraniach o dobro całego przemysłu. Dalej obowiązany jest członek całą produkcyę ropy, uzyskaną przezeń na podstawie § 6, dostarczać stowarzyszeniu, chociażby ciężyły na niej umowne lub inne prawa trzecich osób, jednakże z wyjątkiem ropy opałowej, zużytej przezeń we własnem przedsiębiorstwie kopalnianem. Celem strzeżenia umownych praw osób trzecich obowiązany jest członek stowarzyszenia te kwoty, które otrzyma od stowarzyszenia za ropę należącą do osób trzecich, wypłacać bezwłocznie właścicielom z potrąceniem wydatków umówionych, bądź zwyczajowych.

Stowarzyszenie ma prawo potrącać 1% wszelkich kwot, wypłacanych członkom z tytułu sprzedaży ropy lub jej produktów i wcielać do kapitału obrotowego.

Chociaż suma tych wpłat przekraczać będzie przypuszczalnie wysokość wydatków stowarzyszenia, nie mają członkowie prawa żądania zwrotu wynikającej stąd nadwyżki. Jednakże otrzymają oni poświadczenie wpłacenia wkładek brutto w myśl § 8 tego statutu (poświadczenie udziałowe).

Za każdą cysternę ropy, której stowarzyszenie nie sprzeda, lecz którą zwróci członkowi po myśli § 8 w celu jej przerobu w jego własnej fabryce, należy pobrać przy zwrocie pewną należytość. Na-leżytość ta musi za każdą zwróconą cysternę ropy równać się tej należytości, jaką stowarzyszenie potrąca członkowi za każdą sprzedaną cysternę ropy.

Prawa członków: §8. Członek ma prawo uczestniczyć w myśl § 18 we wszystkich Walnych zebraniach i przeprowadzonych na nich głosowaniach i wyborach z czynnem i biernem prawem wyboru. Członek uczestniczy dalej we wszystkich prawach i korzyściach, wypływających z przepisów tego statutu, uchwał organów stowarzyszenia i jego urządzeń.

Tytułem odpłaty za potrącenia, zatrzymane przez stowarzyszenie przy wypłatach i wcielone do kapitału obrotowego, ma członek prawo do stosownego udziału w zyskach osiągniętych przez stówa-

10. ilość głosów, przysługujących każdemu człon-

rzyszenie i przeznaczonych przy zamknięciu bilansu do rozdziału. Prawo to jest ograniczone czasokresem, kowi z tytułu całej ilości ropy przezeń dostarczonej, Na dowód tego prawa otrzyma każdy członek po upływie każdego roku za każdych 1000 K potrąco- ków z tytułu całej ilości dostarczonej ropy,

12. ilość głosów, przysługujących każdemu człon-

11. ilość głosów przysługujących ogółowi człon-

nych przez stowarzyszenie z kwot mu należnych,

13. ilość głosów, przysługujących ogółowi człon-

14. ilość głosów przysługujących każdemu człon-

imienne poświadczenie udziałowe, które nadaje mu kowi na Walnem zebraniu, prawo udziału w zysku przez następnych lat dwadzieścia i przepada na dobro stowarzyszenia po upły- ków na Walnem zebraniu, wie tego czasu.

15. ilość głosów przysługujących ogółowi ezłon-

Z całej ilości ropy w kopalniach członka wydo- kowi przy wyborach, bytej i stanowiącej jego własność, uprawniony jest

członek żądać od stowarzyszenia takiej części, jaką ków przy wyborach.

w czasokresie dostawy faktycznie przerobi w fabry-    Wykonanie prawa głosowania: § 11.

z re-

Legitymacya: § 12. Każdy członek otrzyma z początkiem każdego roku gospodarczego legitymacyę podpisaną przez Zarząd stowarzyszenia, zawierającą :

kach do niego należących i stanowiących prawną Na Walnem zebraniu odbywa się głosowanie całość z jego kopalniami ropy. Pozatem ma prawo guły ustnie. Na żądanie piątej części całej ilości gło-żądać od stowarzyszenia z powyższej ilości ropy sów obecnych musi nastąpić głosowanie pisemne, zwrotu dalszej części odpowiadającej tym ilościom ropy, które przerobił w ubiegłym kwartale w wspomnianych fabrykach.

Prawo głosowania: §9. Wszyscy członkowie uprawnieni są do głosowania na Walnem ze-    1. dokładny adres członka,

braniu w myśl zasad następujących:    2. bieżący numer legitymacyi,

1.    Każdy członek otrzymuje jeden głos za    każ-    3.    datę i czasokres ważności,

dych 50 K wypłaconych przezeń w ubiegłym    roku    4.    liczby, zawarte w myśl § 9    w wykazie    człon-

gospodarczym, tytułem opłat do kasy chorych.    ków, a    dotyczące zarówno odnośnego    członka,    jak

2.    Każdy członek otrzymuje taki udział procen-    i    ogółu    członków,

towy w sumie głosów, przypadających z tytułu ogól-    Legitymacye te służą posiadaczowi do wykaza

nej ilości ropy dostarczonej przez wszystkich człon- nia jego prawa udziału w Walnych zebraniach. Jeśli ków celem sprzedaży osobom trzecim, który odpo- posiadacz chce powierzyć zastępstwo innej osobie, wiada jego procentowemu udziałowi w ilościach ropy co jest dopuszczalne, musi zastępca jego względnie dostarczonych celem sprzedaży osobom trzecim.    pełnomocnik, by módz uczestniczyć w zebraniach,

telnienia podpisu.

Postanowienia o prawie głosowania członków    Organy stowarzyszenia: § 13. Orga-

przy wyborach, zawarte są w §§ 18 i 32 tego statutu, nami stowarzyszenia są :

1. Walne zebranie.

Przy tern musi ogólna suma głosów wypadają- przedłożyć legitymacyę odnośnego członka, przezeń cych z tytułu dostawy ropy być równą ogólnej su- własnoręcznie podpisaną, tudzież pisemne pełnomoc-mie głosów, wypadających z tytułu opłat do kasy nictwo, do którego ważności nie potrzeba uwierzy-chorych.

2.    Zarząd.

3.    Wydział nadzorczy.

Walne zebranie: § 14. Walne zebranie zastępuje ogół członków. Uchwałami, zapadłemi na Walnem zebraniu są oni wiązani. Wszyscy członkowie mają prawo uczestniczyć w Walnem zebraniu.

Za przedsiębiorstwa kopalniane, znajdujące się 1. Sumę opłat do kasy chorych, uiszczonych w posiadaniu osoby prawnej lub zrzeszenia osób, przez każdego członka w ubiegłym roku gospodar- uprawnieni są do uczestnictwa w Walnem zebraniu czym,

na-

Prowadzenie wykazu członków: §10. Zarząd stowarzyszenia ma obowiązek prowadzić dokładny wykaz wszystkich członków. Wykaz ten leży założyć w przejrzystej formie tabelarycznej i musi być dostępny każdej chwili każdemu członkowi, zarówno w siedzibie stowarzyszenia jak w każdej ekspozyturze lub filii.

Wykaz ten ma zawierać:

ich prawni zastępcy. m

2.    sumę opłat do kasy chorych, uiszczonych    Od udziału w Walnem zebraniu są wykluczone:

w ubiegłym roku gospodarczym przez ogół członków,    1. osoby niewłasnowolne,

3.    ilość cystern ropy, dostarczoną w ubiegłym    2. osoby, przeciw którym toczy się śledztwo

roku gospodarczym przez każdego członka,    z powodu zbrodni lub przekroczenia z chęci zysku,

4.    ilość cystern ropy, dostarczoną w ubiegłym lub które za taki czyn zostały skazane, a to przez

roku gospodarczym przez ogół członków,    cały czas trwania prawnych skutków kary.

5.    ilość cystern ropy, dostarczoną w ubiegłym    W Walnem zebraniu mogą zastępować człon-

roku gospodarczym przez każdego członka celem ków ich pełnomocnicy, tych zaś, którzy są wyklu-sprzedaży osobom trzecim,    ezeni z powodu braku własnowolności, ich prawni

6.    ilość cystern ropy, dostarczoną w ubiegłym zastępcy lub mianowani przez tychże pełnomocnicy,

roku gospodarczym przez ogół członków celem sprze-    Do zastępowania uczestników tego samego przed-

daży osobom trzecim,    siębiorstwa kopalnianego powołany jest ich wspólny

7.    ilość cystern ropy, dostarczoną przez ogół pełnomocnik,

członków poszczególnych okręgów górniczych w ubie-    Osoby, wykluczone od udziału w Walnem ze-

§ 15. Prezes Zarządu ma zwołać Walne zebra-

8.    ilość głosów przysługujących każdemu człon- nie co najmniej raz w roku. Pozatem jest on obo-

kowi z tytułu opłat do kasy chorych,    wiązany zwołać Walne zebranie na żądanie trzeciej

9.    ilość głosów przysługujących ogółowi człon- części członków Zarządu lub takiej ilości członków

ków z tytułu opłat do kasy chorych,    stowarzyszenia, którzy reprezentują conajmniej 20%

głym roku gospodarczym celem sprzedaży osobom braniu nie mogą również być pełnomocnikami, trzecim,

ogólnej ilości głosów. Żądanie należy postawić listem poleconym?

Prezes Zarządu winien również zwołać Walne zebranie na wezwanie władzy górniczej.

Zaproszenie na Walne zebranie należy rozesłać poszczególnym członkom stowarzyszenia conajmniej na 8 dni przed terminem zebrania listami poleconymi.

O zwołaniu Walnego zebrania należy uwiadomić Ministeryum robót publicznych i Starostwo górnicze, podając równocześnie porządek dzienny.

Zaproszenie na Walne zebranie ma oznaczać dzień, godzinę, miejsce, lokal i porządek dzienny zebrania.

szenia.

6.    Dochodzenie roszczeń, przysługujących stowarzyszeniu przeciw członkom Zarządu lub Wydziału nadzorczego z powodu ich urzędowania.

7.    Wybór członków Zarządu i Wydziału nadzorczego, tudzież uchwalanie przedłużenia okresu wy- nicze ma wówczas podzielić ilość mandatów człon-

Spory dotyczące wykonania prawa głosu lub wyboru rozstrzyga ostatecznie Starostwo górnicze w Krakowie.

§ 19. Wybór Zarządu odbywa się na Walnem zebraniu. Członków Zarządu wymienionych w § 17 b) i c) wybiera się wspólnie, wymienionych w § 17 a) wedle okręgów górniczych (okręgów urzędów górniczych), w których prowadzi się kopalnie ropy. Ilość mandatów członków Zarządu, przypadających na poszczególne okręgi górnicze, oznacza Starostwo górnicze w Krakowie, przed każdym okresem wyborczym, w stosunku do głosów wyborczych (§ 18), przypadających na odnośne okręgi, przyczem jednak z każdego okręgu musi wejść do Zarządu co najmniej dwu członków.

Na Walnem zebraniu przewodniczy Prezes Zarządu lub w razie przeszkody jeden z jego zastępców, a gdyby i ci doznali przeszkody, członek stowarzyszenia wybrany na Walnem zebraniu.

Uchwałę Walnego zebrania uważa się za powziętą prawomocnie, jeśli zostanie przyjęta zwyczajną większością wszystkich oddanych głosów.

Postanowienia o uprawnieniu poszczególnych członków do głosowania zawiera § 9. Uchwały, które zapaść mogą jedynie większością kwalifikowaną, podane są w § 16.

Walne zebranie zdolne jest do powzięcia uchwał, jeśli na niem reprezentowana jest co najmniej połowa (50%) ogólnej ilości głosów.

Jeśli Walne zebranie okaże się niezdolnem do powzięcia uchwał, należy zwołać ponowne zebranie w czasokresie, który nie może być krótszym niż 14 dni, ani dłuższym niż 9 tygodni od daty zebrania poprzedniego. Na tem ponownem zebraniu mogą zapadać uchwały bez względu na ilość obecnych, jednakże tylko w przedmiotach, umieszczonych w porządku dziennym zebrania poprzedniego.

§ 16. Następujące sprawy zastrzeżone są Walnemu zebraniu:

1. Obrady i powzięcie uchwały co do wniosków, przedłożonych przez Zarząd i dotyczących:

a)    popierania i przestrzegania wspólnych interesów,

b)    urządzania zakładów i przeprowadzania robót na koszt stowarzyszenia, o ile on przekracza istniające kapitały obrotowe,

c)    środków, mających na celu popieranie gospodarstwa kopalnianego członków stowarzyszenia,

d)    uchwalania wysok:ści i rodzaju wkładek, przekraczających wymienioną w § 7 wkładkę normalną,

e)    zmiany statutu, która musi być ponadto zatwierdzona przez Ministra robót publicznych.

2.    Zatwierdzanie zamknięcia rachunkowego.

3.    Przyznawanie Zarządowi potrzebnych sił pomocniczych i ustalanie ewentualnego wynagrodzenia Zarządu.

4.    Uchwalanie wysokości i rodzaju specyalnych wkładek, przekraczających wymienioną w § 7 wkładkę normalną. Te wkładki specyalne nie mogą jednak przekraczać w żadnym roku potrójnej wysokości wkładek normalnych za bieżący rok gospodarczy.

5.    Uchwalanie wniosków członków stowarzy-borczego Zarządu, z uwzględnieniem uprawnień do głosowania, ustalonych w § 18.

8.    Zmiana statutu, która musi być ponadto zatwierdzona przez Ministra robót publicznych.

9.    Uchwalenie rozwiązania stowarzyszenia, li-kwidacyi i sposobu użycia jego majątku w razie jego rozwiązania.

Uchwały o zmianie statutu, rozwiązaniu stowarzyszenia i ustaleniu wkładek, przewyższających wkładki normalne, mogą zapaść jedynie w obecności takiej liczby członków, która reprezentuje co najmniej % części wszystkich głosów, tudzież większością conajmniej % części głosów oddanych.

Jeśli na Walnem zebraniu nie jest obecna potrzebna ilość członków, ma się odbyć po upływie dni 14, najpóźniej jednak w ciągu 4 tygodni, nowe Walne zebranie z tym samym porządkiem dziennym. Na tem ponownem zebraniu mogą zapaść uchwały, wyliczone w poprzednim ustępie, bez względu na ilość członków obecnych, jednakże większością ³ U części głosów oddanych,

Zarząd: § 17. Zarząd składa się z 18 członków, wybranych na Walnem zebraniu, a to :

a)    14 z grona członków stowarzyszenia,

b)    2 z kół posiadaczy udziałów brutto,

c)    2 z pomiędzy osób zasłużonych wob$3 przemysłu naftowego.

§ 18. Czynne i bierne prawo wyborcze ma każdy członek stowarzyszenia, o ile prawa tego nie odmawiają mu postanowienia § 14.

Ilość głosów, przysługujących członkowi przy wyborach do Zarządu, oblicza się wedle ilości ropy, dostarczonej przezeń stowarzyszeniu w ubiegłym roku gospodarczym celem sprzedaży osobom trzecim i stanowiącej wyłączną jego własność, przyczem przypada 1 głos na każdych 10 cystern. Ułamek liczby 10 cystern uważa się za liczbę pełną.

Przez ropę, dostarczoną stowarzyszeniu celem sprzedaży osobom trzecim rozumie się nadwyżkę ropy, przez członka stowarzyszenia dostarczonej, która pozostaje ponad tę ilość ropy, jaką członek pobrał, czy to w myśl postanowienia § 8 ustęp ostatni celem przerobu w swej fabryce, czy to w formie kupna.

Gdyby w pewnym okręgu górniczym pewna marka ropy (marka Standard) wydobywana była w takiej ilości, iż przewyższałaby sama ilość wszystkich innych marek w Polsce wydobywanych (marki specyalne), a zarazem w tymże okręgu wydobywanoby również ropę marki specyalnej, wówczas należy ten okręg wyborczy podzielić na dwa okręgi, a to okręg marki Standard i marek specyalnych. Starostwo gor

ków Zarządu, przypadających na odnośny okręg górniczy, między oba okręgi wyborcze w stosunku do sądem, przysługujących im głosów, przyczem jednak z okręgu

1. Zastępowanie stowarzyszenia wobeęsądu i poza

2. Należyte i celowe wykonywanie wszystkich

3. Zarząd majątku i układanie zamknięć rocz-

marek specyalnych musi wejść do Zarządu conaj- uchwał Walnego zebrania, mniej jeden członek.

§ 20. Wybory odbywają się pod nadzorem prze- nych (§§ 46, 47, 48, 49). wodniczącego. Obliczenia głosów dokonywa trzech    4. Ustalanie ceny ropy w myśl postanowień sta-

rachmistrzów wybranych przez Walne zebranie.    tutu (§§ 28, 29, 38).

Głosowanie odbywa się przez oddanie kartek,    5. Przechowywanie (skład), rozdział i zużytko-

6. Urządzenie i dozorowanie całej organizacyi

na których każdy wyborca umieszcza tyle nazwisk wanie ropy, dostarczonej stowarzyszeniu (§ 28, 31, członków stowarzyszenia, ile mandatów przypada na 36, 37, 38, 39). jego okręg wyborczy. Nazwiska przekraczające liczbę mandatów uważa się za skreślone. Kartka głosowa- przedsięwzięcia. W tym celu winien Zarząd zamiano-nia ma być podpisana przez wyborcę, a rachmistrze wać potrzebną liczbę prokurzystów i urzędników zamieszczą na niej po jej oddaniu przysługującą wy- i oznaczyć ich zakres działania.

borcy liczbę głosów.

7. Zarząd odpowiada za porządne prowadzenie § 21. Uważa się tych za wybranych w każdym interesów przez zajęte w stowarzyszeniu osoby, okręgu wyborczym, którzy uzyskali względną więk- w szczególności ponosi odpowiedzialność za czynno-szość głosów. W razie równości głosów rozstrzyga los. ści kasowe, rachunkowe i kancelaryjne stowarzysze-Zażalenia należy wnieść w ciągu dni 14 do Sta- nia, jak niemniej za przestrzeganie postanowień ustawy, rostwa górniczego, które rozstrzyga ostatecznie.    rozporządzeń, statutu i uchwał walnego zebrania. Ogra-

§ 22. Okres wyborczy trwa dwa lata, może być niczenie prawa zastępstwa Zarządu nie ma jednak jednak przedłużony na jeden rok na podstawie uchwały skutku prawnego wobec osób trzecich.

Podpisywanie firmy. § 26. Stowarzyszenie podpisuje się w ten sposób, że Prezes lub jeden 27 utratą prawa wyboru traci zarazem członek z Wiceprezesów lub też w razie przeszkody jeden swój mandat,

W każdym roku ustępuje połowa członków Za- pisy pod wypisaną lub wytłoczoną nazwą stowarzy-rządu, a celem wyboru nowych członków w ich miej- szenia. Złożenie oświadczenia lub doręczenie wezwa-sce zarządza się nowe wybory. Po upływie pierwszego nia i innych aktów stowarzyszeniu dokonywa się ze rokń rozstrzyga los o tem, którzy członkowie Zarządu skutkiem prawnym do rąk tych osób, które upra-mają ustąpić.

Jeśli w ciągu okresu wyborczego spadnie liczba członków Zarządu na 14, winien Zarząd zwołać Walne sać do rejestru w Sądzie handlowym i w Starostwie zebranie, celem przeprowadzenia wyboru uzupełnia- górniczem w Krakowie, jącego.

Walnego zebrania, za zgodą Ministra robót pubiicz-' nych.

członek Zarządu i jeden prokurzysta kładą swoje pod-

wnione są do łącznego podpisywania stowarzyszenia. Osoby uprawnione do podpisywania należy wpi-

§ 27. Zarząd odbywa posiedzenia conaj mniej raz

Ustępujący członkowie pozostają w urzędzie aż w miesiącu, do wyboru nowego Zarządu Mogą oni być ponownie wybrani.

Na żądanie trzech członków Zarządu, przedło-

Posiedzenie Zarządu jest zdolne do powzięcia

Posiedzenia Zarządu zwołuje Prezes, podając porządek dzienny listami poleconymi na 8 dni, lub § 23. Członków Zarządu i prokurzystów (§ 25, depeszami poleconemi na 3 dni przed terminem po-ust. 6) należy wpisać do rejestru handlowego, a prócz siedzenia, tego do specyalnego rejestru, prowadzonego stale w Starostwie górniczem w Krakowie. Bliższe posta- żonę Prezesowi listem poleconym, obowiązany jest nowienia o urządzeniu tego rejestru wyda Minister Prezes zwołać posiedzenie Zarządu, robót publicznych.

Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów; w razie równości głosów rozstrzyga głos § 24. Zarząd wybiera z swego łona Prezesa Prezesa. Głosowanie może się odbyć także pisemnie, i trzech jego zastępców (wiceprezesów). Wybór podlega zatwierdzeniu przez Ministra robót publicznych, o których nie zostali zawiadomieni członkowie Za-W razie odmowy należy w ciągu dni 14 przeprowa- rządu w porządku dziennym, mogą zapaść jedynie dzić ponowny wybór.    •    większością ²/₃ części głosów obecnych.

Ciąg dalszy nastąpi.

Uprawnienie członka Zarządu do zastępowania uchwał, jeśli na niem obecnych jest 10 członków Za-stowarzyszenia rozpoczyna się z dniem zgłoszenia rządu, jego wyboru w Sądzie handlowym i Starostwie górniczem.

Uchwały w sprawach, względnie na wnioski,

§ 25. Do Zarządu należy :

Przemysł naftowy w Rumunii przed 1917 r.

napisał inż. Edward Windakiewicz.

Ciąg dalszy.

Z opisów komisyi i Prof. Mrarec’a o pojedyn-

Wielkie znaczenie dla bogactwa złóż ropnych powód do nawodnienia piasków i piaskowców ro-mają nietylko warunki powstania ropy, ale też i wa- pnych i wyciśnięcia ropy do innych warstw lub do runki utrzymania jej na złożach. W Rumunii napo- stwardnienia (zmiany konsystencyi) i inne. Pierwo-tykainy liczne przykłady zubożałych lub też zupełnie tne złoża ropy w Rumunii nie dostarczają wydatniej-zniszczonych złóż ropy. Zmiany te spowodować mo- szej ilości ropy, ponieważ ich górutwory nie nagły procesy tworzących się skał, młodsze jak ruch, dają się jako zbiornik ropy. Wędrówka ropy miała który spowodował- powstanie łożysk ropy, dalej ero- zapewne wielki wpływ na skład chemiczny ropy. zye połączone z infiltracyą wody naziemnej, dającą

czych strefach, formacyach i ich podziałach zasługuje na uwagę, że w strefie flyszu są linie naftowe, z małym wyjątkiem linii w górnej kredzie o nieznacznych śladach, ograniczone na flysz paleogenu. Godne eksploatacyi złoża ropy znajdują się w górnym eocenie wyłącznie na drugorzędnein złożu, zaś godne eksploatacyi złoża oligecenu znajdują się tylko po największej części na drugorzędnem złożu. Warstwy eoceńskie małe, porowate nie są dobrymi zbiornikami ropy, nie jest atoli wykluczone, że w większej głębokości warunki są korzystniejsze. Oligocen zawdzięcza bogactwo swych złóż ropy, grubym porowatym piaskowcom i piaskom. W dolinie Bureny oddziela się od strefy flyszu odnoga górutworów paleogenu, które na południu tworzą półwysep Valeri. W przedłużeniu półwyspu znajduje się szereg patogenicznych ostrowów i skałek (Klippe). Z szeregu tych ostrych skałek pochodzi oligoceńska ropa z Dof-tanet-Bustenari.

*    W strefie podkarpackiej wschodniej Wołoszczy

zny można ropodajne strefy odpowiednio do położenia zaliczyć do złóż paleogenu półwyspu Valeri i do złóż neogenu. Półwysep Valeri utworzony jest z warstw należących do eocenu i oligecenu strefy ^graniczącej flyszu. Bustenarska skałka (Klippe) 'oligocenu dostarczała wielkiej ilości ropy, która przez szereg lat wynosiła w przybliżeniu połowę całej produkcyi kraju, dochodzącej wraz z pro-dukcyą 1908 r. nad 20 milionów cetn. metr. W ostatnich latach spadła produkcya w Bustenari znacznie.

Wielkie znaczenie ma neogen, który w mioce-nie w podkarpackiej formaeyi solnej jest głównym łożyskiem ropy a w pliocenie zawiera najbogatsze złoża ropy. Solonośny miocen jest bardzo bogaty w ślady ropy i jest właściwym rodzimym górutworem ropy wszelkich systemów karpackich. Zawiera ropę na pierwotnem złożu. Produkcya jest nie wydatna, bo brakuje warunków, któreby sprzyjały nagromadzeniu się ropy. Najwyższy sarmacki stopień mio-cenu zawiera ropę na drugorzędnem złożu i daje mało ropy, bo i tu dla wędrówki i dla gromadzenia się ropy warunki nie były korzystne. Natomiast jest pliocen bardzo bogaty w ropę na drugorzędnem złożu.

Prof. Mrarec reasumując swoje study a, przychodzi do wniosku, że eocen nie zawiera znaczniejszych złóż ropy, a oligocen może być tylko w ogniwach piaszczystych bogaty w ropę, że formacya solna mio-cenu rzadko kiedy wskazuje godne odbudowy złoża ropy, że w sarmackim ogniwie miocenu złoża o większej miąższości nie są znane, że jednak dolny pliocen zawiera grube i bardzo rozległe złoża ropy, zaś w górnym pliocenie bogate złoża ropy rozdzielone są na wązkie linie i posiadają nieregularną strukturę. W ogólności zaś są złoża neogenu najbogatsze w ropę w karpatach rumuńskich.

Z głównych miejscowości produkcyjnych, czerpią ropę Moreni i Baicoi głównie z piętra dacyj-skiego pliocenu, Bustenari z oligocenu i z piętra me-• otyckiego, Campina z tego samego piętra, a Tintea z dacyjskiego i lewantyńskiego piętra pliocenu.

Prof. Mrarec daje zestawienie produkcyi ropy w Rumunii z pojedynczych formaeyi w latach 1903 do 1908. Obraz ten zmienił się jednak dziś zupełnie, bo produkcya oligocenu w Bustenari zmniejszyła się znacznie, kiedy z piętr meotyckiego i dacyjskiego doznała nieprzewidzianego wzrostu. Moreni, Baicoi i Campina miały udział 73%-wy w całej produkcyi 1955 roku,

L. Edeleanu i inni wskazują na różnorodny skład ropy z złóż różnych wieków geolog, konstatując, że ropa z eocenu i oligocenu, z Mołdawji jest bogata w parafinę, kiedy oligeceńska ropa z Bustenari parafiny prawie nie zawiera; oznaczają dalej mioceniczną ropę jako lekką, zawierającą parafinę i dzielą meotycką ropę na 3 grupy a mianowicie : na ropę lekką, bogatą w parafinę i benzynę, na ropę lekką, ubogą w parafinę i na ciężką, ubogą w parafinę. Według tych przesłanek jest ropa z piętra pon-tyckiego, dacyjskiego i lewantyjskiego wolna od parafiny, ostatnia w ogólności z wyjątkiem ropy z Baicoi jest ciężka i wolna od parafiny.

III. Tereny prywatne i państwowe.

Uziś produkuje się ropę w Rumunii głównie na terenach prywatnych, w małej części tylko na terenach rządowych. Dobre terena prywatne t. j. terena w zbadanych okolicach nie są wolne. Zdarza się, że żądają za 1 ha terenu dobrego oprócz innych należy tości 80.000 lei. Dzierżawieriie terenu jest zazwyczaj na 29 lat ograniczone, przy sporządzaniu ugody płaci się 3.000—6.000 lei za 1 ha, a gdy wierceniem natrafiono na ropę dalsze 500 lei, nadto brutto 5— 8%, Czasem 10% i więcej.

Powierzchnie pól naftowych w Rumunii ocenia Alimastianu na 20.000 ha, inżynier niemiecki R. Serge, który w 1900 r. wysłany był z banku dyskontowego do Rumunii celem ocenienia terenów naftowych państwowych, szacuje powierzchnię pól naftowych na 16.000 ha, z których więcej niż 3/4 odpada na prywatną własność. Oszacowania takie nie są zbyt dokładne, szczególnie w Rumunii, gdzie na bardzo wielkiej przestrzeni występują niezliczone ślady ropy, a tereny ropodajne stosunkowo mało są zbadane. Produkcya ropy na terenach prywatnych walczyła często z trudnościami, bo prawo posiadania i produkcyi nie było uregulowane ; dopiero od czasu wprowadzenia w życie ustawy konsolidacyjnej z 8. maja 1906 r. nastąpiło w tym względzie znaczne polepszenie. Z początkiem 1906 r. wypracował minister sprawiedliwości projekt zmiany ustawy konsolidacyjnej, w którym przewidywał 10% daninę dla właściciela gruntu od dochodów brutto. O ile tę ustawę do dziś dnia zmieniono — niewiadomo.

Komisya, której powierzono przestudyowanie terenów, podaje w sprawozdaniu z 22. marca 1904 rozciągłość stref ropodajnych na 1.600 do 1.700 ha. Cyfra jest ta tylko przybliżona; jest ona wedle tego sprawozdania problematyczną, może być jednak uważana za oszacowanie, które do racyonalnego minimum najbardziej jest zbliżone. Powierzchnia nadanych wówczas koncesyi wynosiła 2.032 ha. Z przytoczonego sprawozdania jest też uwagi godny następujący ustęp : „Różnica spowodowana jest tern, że wielu z koncesyonaryuszów przyjęło perimenter ń la bon home. Ale i nasze szacowania nie są maksymalne, nie dającemi się rozszerzyć. Odnoszą się one tylko do powierzchni, które na podstawie dotychczasowych studyów i poszukiwań mogą być zaliczone do stref ropodajnych. To co w rzeczywistości okaże przyszłość, gdy wierceniami i szybami ręcznymi przedsięwzięte będą intenzywne i trwałe poszukiwania. Wogólności poszukiwano na terenach państwowych bardzo mało“.

W 1905 r. zamierzył rząd wydzierżawić tereny naftowe w wymiarze 30.000 ha niemieckiemu bankowi celem exploatacyi ropy; opór parlamentu unicestwił ten zamiar. W Radzie ministrów odbytej

w d. 3. marca 1906 oświadczył minister dóbr pań- i prywatnych w dystrykcie Prahova w 1906/1907 stwowych, że państwo posiada około 500 ha ropo- i 1907/08 spowodowana została głównie przez pro-dajnych terenów, z których 150 ha przypada na Mo- dukcyę w Moreni. W roku 1906/07 produkowano tam reni. Po przeprowadzonych w kwietniu 1917 r. do- na terenach rządowych 93.733 t, a na terenach pry-chodzeniach okazało się, że poszukiwania na tere- watnych 97.225 t; w 1907/08 na terenach rządowych nach naftowych rządowych nie postąpiły naprzód, tak 127.897 t, a na prywatnych 177.290 t. W Moreni roz-że do celów eksploatacyi wchodzą tylko te tereny poczęła się produkcya 1904/1905; wynosiła wtedy w rachubę, które graniczą z terenami produktywnemi 8.408 t i podniosła się w 1905/06 na 25.508 t. Pro-i które, sądząc z geologicznych stosunków, uważane dukcya na terenach prywatnych rozpoczęła się być mogą za tereny ropodajne.

w 1905/06, w którym to roku dochodziła do 48.135 t.

Znaczenie mają tereny rządowe w Tintea; pracuje tu oddawna holenderskie towarzystwo, w Mo- W. Inwestycye kapitału w rumuńskim reni i w Gura Ocnitei, w Colibasi i w Recsa (Malu Rosu) w bliskości Ochiwri na wschód od Buzeu koło Rećea i Chieiara i inne.

przemyśle naftowym.

Już z przytoczonych ustępów w poprzednich Jeszcze z początkiem tego stulecia nie wyko- rozdziałach wynika, że rozwój przemysłu naftowego nywano większych robót eksploatacyjnych na tere- rumuńskiego stoi w ścisłym związku z udziałem ka-nach rządowych z powodu braku kapitału i później pitału obcego. Daty tyczące się tego kapitału nie są mimo wielkiego rozwoju tego przemysłu nie przyszło pewne, najlepszy obraz daje jeszcze praca Dr. Pawła do celowych większych prac na tych terenach, a to Schwarza „Inwestycye kapitału w rumuńskim prze- * z powodu chwiejnego zachowania się rządu, mimo, myślę naftowym w rozwoju historycznym“ wygło-że traktowano z wielkiemi przedsiębiorstwami jak szona z okazyi kongresu naftowego w Bukareszcie Standard Oil Trust (1900), Niemieckim Towarzystwem w 1907 r. (Petroleum II. rocznik 1907 Nr. 23), jak-Dyskontowem (1900—1903), Grupą Rothschilda, No- kołwiek prelegent uwzględnił w pierwszym rzędzie bel i Ska (1904), Bankiem Paryskim (1904) i Niemie- udział kapitału rumuńskiego.

ckim Bankiem (1905). Zapatrywanie rządu co do ex-    Wspomniano już, że w 1866 r. inwestowany

ploatacyi w własnym zarządzie przemogło, aż wre- kapitał wynosił 8 milionów lei i że się dopiero wzmógł szcie utworzono narodowo-rumuńskie Towarzystwo z końcem 1895 r. na 20 milionów lei. W tym roku „Romania“ poparte przez rząd. Utworzenie tego To- zmieniła się sytuacya, bo uregulowano ruch kopal-warzystwa pozostało tylko na papierze, bo subskry- niany ustawą górniczą, co spowodowało, że zagrani-bowane sumy nie wpłynęły.    czny kapitał w przemyśle naftowym silnie się zaan-

Nawet i ustawodawstwo có do terenów pań- gażował. Na okres 1900—1903 przypada największy stwowych nie zmieniło sytuacyi. Po niedoszłych per- udział niemieckiego kapitału, który dotychczas nie traktacyach z Niemieckim Bankiem wyszła ustawa angażował się wcale. Powód tego silnego udziału był z 17. stycznia 1906, tycząca się koncesyonowania te- ten zapewne, że Standard Oil Comp. stworzył sobie renów naftowych rządowych. Według wzoru dzierżawy w Niemczech monopol, przeciw któremu rozpoczęto tych terenów zabezpiecza sobie państwo: 1) czynsz walkę. W 1903 r. nabył Niemiecki Bank największe dzierżawy 20 lei za 1 ha na 1 rok za cały teren rumuńskie przedsiębiorstwo Steaua Romana. Towa-dzierżawiony,    rzystwo to stworzone hustryackim kapitałem nie

2)    ogólne należytości, które się do wszystkich mogło rozwijać się pomyślnie z powodu nieodpowie-

terenów exploatowanych odnoszą,    dniego zarządu, którego jedynym celem było odda-

3)    z reguły 10% do 12% brutto stosownie do nie. Przedsiębiorstwa z zyskiem jak największym

ilości wydobytej ropy i wielkości terenu,    Z mn,e r?ce-, ?d    £ “wartowano zwyz

4)    Va do 50% czystego zysku. •    ³⁶ ™lionow lei od 1900 -1906 r. wzmógł się inwe-

^    &    i . .    . stowany kapitał z 60 na %0 milionów lei.

Parcelacya terenów naftowych miała na celu    „r -.x    -, .    ,    , 1M    ,    .    ,

wydzierżawienie ich licznym towarzystwom, aby tym    Według dotyczących publikacy. stan mwesto-

sposobem uniemożliwić koncentracyę terenów w je- wanego kapitału w 9Ö7 r. był następujący. dnej ręce, dalej też i to, że rząd zabezpieczył sobie    według

przez to tereny na przyszłość. Przy zestawieniu parcel znanych terenów wyłączono raz na zawsze xk część parcel jako rezerwę dla państwa, gdyż kierował się rząd zasadą*» aby wszystkie środki transportu ropy i jej derywatów, jako to : koleje, rurociągi i t. p. pozostały w jego rękach.

Liczne surowe postanowienia ustawy z 17. stycznia 1906 r. uniemożliwiły zastosowanie, jej w praktyce, bo wykluczyły zysk. Tak też do roku 1908 nie zgłosili się kompetenci, którzyby się poddali ustawie. W marcu 1909 przedłożono parlamentowi zarys nowej ustawy, którą jako ustawę przyjęto. Ale i ta nowa ustawa nie nadawała się do celów prakty-

Dr. Pawła Schwarza, Alimanestianu, N. Mancas w milionach lei 74,0 31,3 32,7 16,0 15,0 12,5

Kapitał

niemiecki

francuski

holenderski

rumuński

włoski

amerykański

belgijski

angielski

austryacki

X04,5

74,0

15,3

14,6

14,0

15,0

12,5

4,8

5,0

31,3

22,0

16,0

15,0

12,0

5,0

15,5

3,1

5.0

194,6

3,0

6,5

185,0

196,2

cznych tak, że do 1910 r. w życie nie weszła. W tym W 1905 r. wynosił udział niemieckiego kapitału 92 roku wziął rząd pod rozwagę exploatowanie terenów milionów lei, a w produkcyi 61.32%. Cały inwesto-naftowych przez prywatne towarzystwo przy udziale wany kapitał w przemyśle naftowym rumuńskim państwa. O przebiegu tej akcyi nie są bliższe szcze- w 1913 r. wynosił 440 milionów. Procentowy udział

różnych państw bądź to w kapitałach, bądź to w wy-Wysoka produkcya na terenach rządowych dobywaniu ropy i w rafineryi w 1915 wynosił;

goły znane.

os

1903

1910

a) kapitał akcyjny b) udział w produkcyi c) rafmerye

283 %

26*6%

0-5%

-22*5%

8*7%

5-5 %

3-6%

27*2 % 31-7%

Holandya Niemcy Austro-Węgry 4.1% Ameryka północ. 8 4% 15*9%’ 4*2%

3 9% 1*3%

mali producenci 3*3% Co do znaczenia

Anglia

Francya

Belgia

Rumunia

31*0% 26*1% 5*5% 19-7% 4*8% 7*3 % 0*7% 2*6% 2-3%

4*3%

przemysłu naftowego dla Austro-Węgier należy nadmienić, że 1) przemysł naftowy rumuński konkuruje z przemysłem naftowym w Galicyi, 2) sprowadza wozy cysternowe, materyały i narzędzia wiertnicze z fabryk ausiro-węgierskich, 3) nadaje się do inwestycyi kapitałów. Pierwszy z tych punktów odnosi się głównie do targu zagranicznego, ponieważ targ wewnątrz państwa z powodu cła ochronnego dostatecznie jest strzeżony. Z targów zagranicznych stoją na czele Niemcy i Anglia, w dalszym ciągu Holandya i Wschód. Targ niemiecki byłby dla austr. exportu z pewną korzyścią geograficzną, która jednak z powodu niskiej taryfy transportowej jest dla' rumuńskiej nafty (via Braila względnie Constancya) — jest wyrównaną. Wzmaga się coraz bardziej konkurencya między fabrykami żelaza niemieckiemi i austryackiemi tak, że niemiecka konkurencya z powodu niskiej ceny fabrykatów coraz bardziej ruguje export austryjacki. Za udziałem kapitału austryjackiego w przemyśle rumuńskim naftowym przemawia to, że targ europejski a przedewszystkiem niemiecki jest jeszcze zupełnie w rękach Standard Oil Comp., tak, że targ ten tylko wspólnymi siłami europejskiej, a przedewszystkiem galicyjskiej i rumuńskiej industryi naftowej zdobyć by można.

Stany Zjedn. 13,160.435 51-43%    28,227.361 63-83%

9,902.454 38*69%    9,474*393 21*42%

447.844 1-01% 1,495.715 3-39% 1,352.407 3*06% 1,866.018 3-99% 826.688    1-87%

259.671 0*58% 179*151    0-40%

145*700 0-32% 42.565 0-69% 5.700 002% 4-000 0-02%

Rosya Meksyk Indye holend. Rumunia

Galicya Indye ang. Japonia Peru Niemcy Kanada Włochy Inne kraje

869.840 3-39% 388.109    1*49%

672508 2*62% 328.843    1-28%

126.284 0-48%

58.402 0-22%

2.630 0-40% 79-025 0-40%

Produkcya światowa 25,588.530

1911

Stany Zjedn. 29,393.252 6345% Rosya Meksyko Indye holend. 1,670.668 3*59% Rumunia Galicya Indye ang.

Japonia Peru Niemcy Kanada Włochy Inne kraje

Produkcya światowa 46,556.676

9,066,259 19-48% 1,873*552 402°/o

1,544.847 3*32% 1,487-842 3*19% 897*184 1-92% 221*187 0-47% 186*405 040% 140-000 0-30°/o 38-813 008% 10-000 002% 26*667 0'06°/o

44,227.263

1912

29,615.096 62-70% 9,317.700 1973% 2,207.762 4-67%

1.478.132    3*13% 1,804.761 3*82%

1.144.133    2-42%

989.801 2-09% 222.854 0*47% 233.486 0-49% 140.000    0-29%

32.617    0 08%

12.000    0*03%

33.333    0*08%

47,231.675

V. Produkcya.

Produkcya ropy w Rumunii w porównaniu z Ga-licyą w 1915 r. przedstawia się w tonach następująco :

Rumunia

1900    226.500

1901    233.100

1902    286.500

1903    388.109

1904    496.440

1905    627.500

1906    887.454

1907    1,129.297

1908    1,147.727

1909    1,297.257

1910    1,352.407

1911    1,544.847

1912    1,804.761

1913    1,885.225

1914    1,783.947

1915    1,670.145

1916**)    932.726

Zapasy ropy w Rumunii z końcem 1915 r. wynosiły około 250.000 ton.

Udział produkcyi ropy w Rumunii i w Galicyi w stosunku do światowej produkcyi jest stosunkowo mały.

Rok

Galicya 347.213 404.662 520.847 672.508 823.943 794.391 737.194 1,125.806 1,718.030 2,086.348 1,766.018 1,487.842 1,144.133 1,113.669 655.614 *) 676.942 *) 901.910*)

Produkcya ropy w Rumunii odbywa się w Dystrykcie Prahowa, Dambovita i Buzeu na Wołoszczy-źnie i w Dystrykcie Bacau w Mołdawii, gdzie produkcya od dawna była tylko nieznaczna. W roku 1899/1900 do włącznie 1907/1908 wynosiła produkcya w Dystrykcie Prahowa 92 8%, Dambovita 4*4%, Buzeu 1*4% i w Bacau 1*7% cały produkcyi Rumunii.

Produkcya w pojedynczych miejscowościach była następująca w tonach :

w Dystrykcie Prahowa

1913    1914    1915

Moreni Campina-Poiana 243.715 Bustenari-Caiinet 165.002 Chiciura-Gropi-Tontesti Bonderi-Recea Remen Tintea Baicoi

981.953

61.172 71.872 5.568 96.794 28.232

Filipesti de Padure 20.586 Apostolaéhe Matita-Pacureti

997

588

896.096 741.163 174.513 120.657 151.938 129.954 61.422    -66.063

67.177    53.642

13.450    36.376

86.689    92*468

67.424 178.060 13.973    8.279

2.367 * 2.015

lipiec

1916

58.542

8.897

10.169

4.673

2.795

3.322

5.547

10*097

1.621

500

339

*) Według Dra Tołwińskiego „Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce“ Czasopismo Górn. Hutn. 1919. Zeszyt I.

% Od 1/1 do 31/VIL

Copaceni

Vileanesti

Popesti

Pojana de Varbilan Ceptura Rotari June

557

CC CO

80

362    571

227

230

to '. OO OS

144

241

26

150    1.294

288

1,677.759 1,536.527 1,431.292 105.995

CD

1-H

Gura Ocnitei

Colibasi

Resca

Mała Rosu

Glodeni

Doicesti

Ochiuri Rasan

Dystrykt Dambovita 39.661

789

59

25

992

57

Policiori-Arbanasi 120.862 Sarata-Montcoru 4.119 Berca

69.787

1.868

61

1.257

10

CO

74

28.437    6.795

41.583 247.420    100.824 13.026

Dystrykt Buzeu:

Uzyskanie ropy zapomocą wierceń rozpowszechniło się w Rumunii dopiero od 1896 r.

. 153 . 214

. 326

. 451

. 652

. 736

. 976

107.555 10.536

3.557

741

986

Następujące zestawienie daje obraz o stanie wydobywania w 1915 r. i w lipcu 1916 r :

342 Rok 1915.

125.722

112.098 10.878

Dystrykt Bacau: 40.161    —

produkcya w tonach

szybiki

opu- w ro. S2czone bocie

produ

ktywne

wiercenia

opu- w roszczone bocie

produ

ktywne

Różne miejsca

Łączna produkcya 1,885 225 1,783.947 1,673.145 132.651

VI. Szyby kopane i wiercone.

28.931    2.752    •

Dystrykt Prahova 1,431.292 312 225 93 548 294 805 „ Dambovita 100.824 144 21 56 14 27    21

„ Buzeu „ Bacau

112.098 47 1 44 41 30 85 28.931 462 22 360 40 11 65

Na wstępie już wspomniano, że uzyskanie ropy odbywało się aż do r. 1863 prawie wyłącznie szybikami kopanymi, a do r. 1903 jeszcze przeważnie szybikami. Rawet i obecnie używa się tego sposobu wydobywania tam, gdzie chodzi o wyzyskanie bardzo bogatych złóż, albo o poszukiwania. Szybiki te mają w świetle powierzchnię 1 m² i dosięgają do 265 m głębokości. Czerpanie odbywa się zapomocą kieratu przy użyciu skórzanych worków, albo drewnianych

rok 1916 (lipiec).

Dystrykt Prahova „ Dambovita „ Buzeu „ Bacau

1,673.145 965 279 553 643 362 976

CO OO Ci Oi

47

462

CO CO Ci

Ci rfi* Oi CD

CC> GO O

co CD CO O

O O -Cl CO

CO CO CO co

132.651 944 245 561 658 346 1043

W zastosowaniu tern wyszczególnione są tak wiader. Zamykanie wody odbywa się przez ubijanie wiercenia suche jak i płuczkowe różnych systemów, iłu w miejscach wodonośnych. Zresztą są tu w tym Początkowo nie stosowano odpowiednio pojedynczych względzie analogiczne stosunki jak przy uzyskaniu systemów wierceń do górutworów, co było z wielką

szkodą dla rozwoju przemysłu, dopiero zastosowanie Ilość produktywnych szybików ręcznie kopanych sposobu wiercenia do jakości terenu pokonało trudności.

ropy w Galicyi.

wynosiła :

w roku 1903

1904

1905

. 817 . 822 . 823

1906

. 701

1907

. 605

1908

. 685

1909

. 529

1915

. 553

Z tych było w pojedynczych dystryktach w 1915 roku szybików a mianowicie:

Prahova . . . .

Dambovita . , .

Bureu.....

Bacau.....3

Ci lO ^ CD

CO CD -cH O

razem 553 szybików produktywnych.

Co do wydatności pojedynczych szybików podaje wspomniana komisya dla badań stref ropodajnych, że średnia wydatność jednego szybiku wynosiła w dystrykcie Prahowa i to w Bustenari 35*24 t, w Campina 4*3 t, w Recca 7*28 t, w Baicoi 13*36 t, w Paeureti 4*68 t, w Malita 4 69 t, w Poina-Varbilan 16*461, w Ru^n 225, a w dystrykcie Dambovita w Colilasi 20 25 t, Gura Oenitei 14 041, w Resea 3 10 t, Glodeni 3*57 t, wreszcie w dystrykcie Bacau średnio 1*77 t.

Według innych źródeł wynosiła wydatność szybów w Rumunii w latach 1903—1906 od 9*7 t do 14*2 t, a w roku 1905 w Mołdawji 8 5 t, a w Woło-szczyźnie 12*72 t. W roku 1909 przypada na szybiki czerpane 5—6%, w roku 1903 około 15—20% całej produkcyi.

Z systemów używanych ma największe rozpowszechnienie system kanadyjski. Przy korzystnych warunkach można w 8-miu miesiącach wywiercić do 700 m. W Tustanowicach osiągnięto tę głębokość przy niektórych robotach nawet w 3—8 miesiącach. Systemy płuczkowe mimo swych zalet nie okazały się tak dobrymi, co i z tego wynika, że Towarzystw# Astra Romana, które nabyło system wiercenia „Raky{s wierci głównie sposobem kanadyjskim. Płuczkowe wiercenie wypłukuje piaski z warstw piasczystych, z czego wynikają trudności przy zamykaniu wody, oprócz tego wymaga płuczka (zaprowadzona w Rumunii w 1896 r.) dobrze wyszkolonego personalu. W Moreni osiągnięto tym systemem głębokości do 700 m w 3 miesiącach. Wiercenia płuczkowe wynoszą 10—12°/₀ — użycie ich jest rozporządzeniem z 4. lutego 1906 szczególnie na terenach jeszcze nie zbadanych ograniczone. W nowszych czasach wiercono też systemem Parker Rotary ; jest to wiercenie obrotowe z płuczką i osiągnięto szczególnie w Moreni bardzo dobre wyniki. System ten nadaje się przy nie bardzo twardych, równomiernych, lekko zapadających pokładach ; postęp jest wtedy bardzo dobry, osiągnięto 700 m w czasie 3—4 miesięcy. W Tustanowicach nie osiągnięto dobrych rezultatów z powodu częstej zmiany warstw co do twardości i kąta zapadu. Z powodu wielkiego ciśnienia skał i wydobywania ropy zapomocą łyżki, spowodowanego obfitością piasków, wynosi początkowa średnica otworu 550—650 mm, a ostatnia średnica mimo stosunkowo płytkich wierceń wynosi tylko 10—12 cali.

Początkowo zakładano wiercenia blizko siebie jak w Galicyi, co spowodowało wielkie marnotra-

-to

to

wstwo kapitału. Obecnie zakłada się wiercenia w odstępie 30—70 m od siebie. Towarzystwo Steaua Romana trzyma się zasady zakładania otworów ile możności w odległości od 100—100 m. Zamykanie wody trafia na wielkie trudności, bo występuje kilka warstw wodonośnych i dlatego także, że w niektórych wypadkach zawiłe stosunki tektoniczne w tej samej strefie nie dają pewnych wskazówek. Niedostateczne zamknięcie wody dało już kilkakrotnie powód do zawodnienia terenów.

Ropę łyżkuje się zazwyczaj. Pompy kanadyjskiej używa się tylko czasami. Łyżkuje się po największej części osobną maszyną. Tak przy wierceniu jak i łyżkowaniu używane są maszyny parowe, benzynowe, gazowe i elektromotory o sile 24, 30, 40 i 50 e. Kotły parowe opalane są zazwyczaj gazami albo ropą. Wielką rolę odgrywają w Rumunii często samo płynące szyby szczególnie w Moreni, Campina, Baicoi, Runeu, Filipesti de Padure, Ochiwri Rasvad itd., podczas gdy wybuchowe szyby w Bustenari są bez znaczenia,czego powodu w wielkiej ilości wierceń szukać należy. Początkowa wydajność wybuchowych szybów w ilości dziennej 100—300 wagonów i zwyż nie należy do rzadkości, jednak trwają wielkie wybuchy zazwyczaj nie długo. W Moreni osiągnął szyb wiercony Colombia Nr. 1 w ciągu V₂ roku produkcyę 41.000 cystern (â 100 q), w Filipesti de Padure wyrzucił szyb Astry w pierwszy dzień zwyż 400 cystern ropy.

16o.000 t, a wzdłuż linii rurociągu Baicoi —Kon stan cya 68 rezerwoarami o pojemności 134.000 t. Przedsiębiorstwa rozporządzają zbiornikami o pojemności 1,180.000 t. Ilość wozów cysternowych państwowych i prywatnych wynosi około 4.000 t.

Głębokość pojedynczych wierceń nie jest znaczna wynosi 200—600 m; zdarzają się jednak i głębsze wiercenia szczególnie w Moreni Bana do 950 m, w Moreni Staoropoleos i Tuicani 850 m, Campina do 800 m, Gura Ocnitei do 930 m i Filipesti de Pa-dure do 1160 m. Wpływa to bardzo korzystnie na koszta produkcyi. Nadzwyczaj kosztowne tłokowanie z większych głębokości odpada również.

Wydajność otworów wierconych w całej Rumunii wynosiła :

w roku 1903 .... 1673 t „    1904 .... 1819 t

„    1905 . . • . 1658 t

„    1906 .... 1810 t

W pojedynczych miejscowościach była przeciętna roczna produkcya otworów w t według Prof. Mrarec’a :

Moreni w roku 1905 .

„    1907 .

1908 .

Campina Pojana Büsten ari

OO

Gazy występują prawie wszędzie jednak, nie zawsze w wystarczającej ilości jak w Borysławiu i Tustanowicach. Ropę sprowadza się rurociągiem do większych rafineryi. Zbiorniki z drzewa i z blachy żelaznej znajdują się na kopalniach, stacyach kolejowych i rafirieryach. W Konstancyi rozporządza państwo 40-ma rezerwoarami o łącznej pojemności

Baicoi

Tintea

1907    . 1904 .

.3015 (max) . 3042 . 980 . 3230 . 3057 . 1461 . 1087 . 1230 . 965

C. d. n.

Sprawy organizacyjne.

Z Krajowego Towarzystwa naftowego.

Dnia 18 czerwca b. r. odbyło się we Lwowie posiedzenie Wydziału krajowego Towarzystwa naftowego pod przewodnictwem Prezesa Wład. Długosza, w obecności radcy górniczego Juliana Mokrego, delegata Małopolskiego Wydziału górniczego Ministerstwa przemysłu i handlu, porucznika inż. Stanisława Szczepanowskiego, komendanta borysławskiego obszaru naftowego i przy licznym współudziale przemysłowców naftowych.

Posiedzenie zagaił Prezes Długosz, wyrażając radość z powodu uwolnienia borysławskiego obszaru naftowego z pod okupacyi ukraińskiej, a podziękowanie tym wszystkim przemysłowcom, którzy mimo niebezpieczeństwo osobiste wytrwali na placówce, broniąc na miejscu nieocenionych dóbr narodowych przed zachłannością nieprzyjacielską i zniszczeniem. Polski przemysł naftowy tak ciężko nawiedzony przez wypadki wojenne i pracujący w ciągu kilkumiesięcznej okupacyi nieprzyjacielskiej wśród najcięższych warunków, stoi obecnie wobec całego szeregu problematów, od których trafnego rozwiązania zawisł byt jego i rozkwit. Brak najniezbędniejszych artykułów technicznych, zupełne wyczerpanie kapitału obrotowego przy równoczesnem nagromadzeniu olbrzymiego zapasu ropy, dochodzącego do 40.000 cystern po

<P> 10.000 kg., a powiększającego się z każdym dniem o produkcyę bieżącą, niesłychany wzrost kosztów produkcyi, który wedle szczegółowych obliczeń od marca 1918 do maja 1919 wynosi około 250°/q, daleko idące nowe roszczenia robotników, trudności aprowizacyjne itp. wszystko to stawia przemysł naftowy w położeniu nader trudnem, tem bardziej, że zdolność przerobowa rafineryi krajowych jest ograniczona, a niebezpieczeństwo kon-kurencyi zagranicznej, szczególnie rumuńskiej, pracującej znacznie taniej, niezbyt dalekie. Wobe utrzymania w mocy przez Rząd polski austryackiego rozporządzenia z dnia 10 sierpnia 1915 dz. u, p. 239 o zajęciu ropy na rzecz Państwa i odjęcia skutkiem tego producentom możności swobodnej dyspozycyi surowcem,, jest pierwszem zadaniem Rządu umożliwić jak najrychlejszy zbyt nagromadzonych zapasów i regularną odstawę bieżącej produkcyi, po cenie odpowiadającej wzmożonym kosztom ruchu, tudzież szybką ekspedycyę ropy i produktów naftowych. Przemysłowcy mają nadzieję, że Rząd, w dobrze zrozumianym interesie Państwa, przystąpi bezzwłocznie do rozwiązania ciążących na nim zadań w ści-słem porozumieniu z nimi, a celem utrzymania stałego kontaktu z Rządem zamierzają stworzyć stałą delegacyę kraj. Towarzystwa naftowego w Warsza-

Oj

■ to

gólny nacisk powinno się położyć na zaopatrzenie

wie, zanim będące obecnie w opracowaniu projekty łów zależy od racyonalnego zorganizowania trans-przymusowej organizacyi całego przemysłu naftowego portów, co wobec ograniczonej ilości wagonów cy-przybiorą kształt realny. Celem szybkiego rozwikłania sternowych i maszyn nie jest zadaniem zbyt łatwem, czynności rozdziału ropy i należnych za nią wypłat tudzież od uregulowania prawidłowego zbytu za należałoby również aż do chwili ukonstytuowania granicę zbędnej dla Państwa nadwyżki produktpw się powyższej organizacyi powołać do życia tymcza- naftowych. Do tego prowadzą rozumne układy kom-sową izbę obrachunkową. Wszystkie te kwestye mają pensacyjne z państwami ościennemi, przyczem szcze- • być przedmiotem obrad posiedzenia.

P. Dunka de Sajo wyraził zapatrywanie, że

Po przedstawieniu przez p. radcę Mokrego do-uregulowaniem sprawy, dyskusyę nad tym punktem tychczasowyćh zarządzeń Rządu w sprawie urucho-* porządku dziennego zamknięto, polecając Prezydyum mienia transportów kolejowych, aprowizacyi robo-zasięgnąć w Ministeryach informacyi co do stanu tej tników, tymczasowych przydziałów ropy itp. powzięto następujące uchwały:

1. Upoważnia się delegacyę kraj. Towarzystwa nad sposobami, któreby zapewniły jak najrychlejszy naftowego, w której skład wchodzą, oprócz Prezy-zbyt zapasów ropy i produkcyi bieżącej i dały prze- dyum, pp. Brugger, Chłapowski, Dunka de Sajo, mysłowcom możność uzyskania gotówki, niezbędnej Szydłowski, Libelt, Schutzman, Towarnicki i Przy-do utrzymania ruchu kopalń. Poszczególni mówcy byłowicz do przeprowadzenia w Warszawie rokowań (Sulimirski, Dunka de Sajo, hr. Zamojski, Towarnicki, z zarządem państw, fabryki olejów mineralnych i re-Wolski, Schutzman, Brugger i inni) wskazywali na prezentantami rafineryi krajowych co do bezzwło-to, że wobec możliwości przerobienia przez rafinerye cznego objęcia nagromadzonych zapasów ropy, tu-krajowe całej produkcyi bieżącej przy równoczesnem dzież regularnego odbioru produkcyi bieżącej za stopniowem przerabianiu zapasu, nie będzie Rząd cenę, uwzględniającą obecne koszta produkcyi. W ra-prawdopodobnie skłonny dopuścić znaczniejszego zie, gdyby nie doszło do porozumienia z rafiperyami, eksportu ropy surowej. Wobec tego zadaniem jego winna delegacya poczynić starania, by Rząd ujął jest postarać się o jak najrychlejsze przydziały su- w swe ręce uregulowanie zbytu ropy częścią przez rowca rafineryom do przeróbki. Szybkość przydzia- dopuszczenie eksportu surowca za granicę i opalania

Obecny na zebraniu komendant obszaru nafto- przemysłu naftowego w niezbędny materyał wiert-wego por. Szczepanowski oświadczył, że w myśl in- niczy (żelazo, rury, liny, pasy itp.), którego brak już tencyi władz wojskowych rola komendy jest przej- teraz zmusza liczne kopalnie do zastanowienia ruchu, ściowa i ograniczy się jedynie do tych spraw, przy których załatwiania współudział władzy wojskowej, wobec sytuacyi, stworzonej zajęciem ropy przez Pań-ze względu na stojący jej do dyspozycyi aparat, stwo, pierwszorzędnem zadaniem Rządu jest natych-okaże się koniecznym lub korzystnym. Dotyczy to miastowe unormowanie rozdziału ropy producentów szczególnie zabezpieczenia zaangażowanych w prze- czystych między rafinerye. Rząd austryacki, chroniąc myślę naftowym interesów polskich i zagranicznych, w pierwszym rzędzie pozagalicyjski przemysł rafi-utrzymania porządku publicznego i zorganizowania neryjny, stosował w ten sposób rozporządzenie o za-należytej aprowizacyi. Komenda naftowa działać bę- jęciu ropy, iż przedsiębiorstwa kopalniane, posiądzie zawsze w ścisłem porozumieniu z przemysłów- dające zarazem rafinerye (a to są właśnie największe cami i liczy na ich współpracę. Następnie udzielał przedsiębiorstwa naftowe), miały nieograniczone prawo por. Szczepanowski wyjaśnień na interpelacye hr. Za- przerabiania własnej produkcyi, a po ropę czystych mojskiego i Mikuckiego w przedmiocie zarządzonego producentów sięgały dopiero w razie niewyzyskania przez komendę naftową zajęcia kopalń, należących zdolności przerobowej swych rafineryi własnym pro-do obywateli austro-niemieckich, węgierskich i nie- duktem. Wówczas jednak zapotrzebowanie surowca mieckich. Interpelanci wskazali na to, że zarządzenie, było tak wielkie, iż postępowanie to nie było dla wrzynające się tak głęboko w strukturę przemysłu czystych producentów połączone z niebezpieczeństwem naftowego, wydała lokalna komenda naftowa, bez klęski ekonomicznej. Teraz jednak, wrobec ograni-zasiągnięcia sankcyi kompetentnych Władz central- czenia przeróbki wyłącznie do rafineryi w Polsce nych, i właśnie brakiem jednolitego planu przy wy- położonych i nagromadzenia znacznych zapasów, tu-daniu powyższych zarządzeń tłumaczyć należy oko- dzież wobec obniżenia konsumcyi wewnętrznej za-liczność, że wschodnio-karpacki przemysł naftowy chodzi obawa, że rafinerye, chcąc wyzyskać sytuacyę, znalazł się w wyjątkowem upośledzonem położeniu przerabiać będą na razie wyłącznie własną ropę, wobec wszystkich innych przemysłów w Państwie, dopóki nie zużyją całych swych zapasów, i zapewnią ba nawet wobec zachodnich przedsiębiorstw nafto- sobie w ten sposób pozbycie produktów końcowych wych małopolskich, które podobnym ograniczeniom po obecnych, szczególnie wysokich cenach. Natomiast nie podlegają. Wprowadziło to w przemysł naftowy ropa producentów czystych nie znajdzie przez dłuż-nader niebezpieczny moment niepewności, utrudniło szy czas zbytu, co spowodować musi zastanowienie znacznie wielkim przedsiębiorstwom, fundowanym ruchu kopalń w braku kapitału obrotowego. Pozatem chociażby kapitałami sojuszniczymi, normalną i spo- cała strata tzw. manca magazynowego, opłaty skła-kojną pracę, zatamowało przypływ gotówki, a w kon- dowego, niebezpieczeństwa pożarów i innych klęsk, sekwencyi skłoniło rząd austro-niemiecki do wstrzy- połączonych z niepewnymi stosunkami doby obecnej mania prawem retorsyi wypłaty miliardowych sum, dotknie wyłącznie producentów czystych, a kiedy złożonych w bankach wiedeńskich, a należących do i przyjdzie wreszcie kolej na odbiór ich ropy, wówczas obywateli polskich, w których to sumach poważne wystąpi już prawdopodobnie do walki konkurencya miejsce zajmują pretensye przemysłowców naftowych, zagraniczna, zniewalająca do pozbywania surowca Po wyjaśnieniu por. Szczepanowskiego, że zarzą- po cenach znacznie niższych, które nie zdołają opła-dzenie to, mające charakter ściśle tymczasowy, wy- cić włożonych w czasie największej drożyzny kosztów dane zostało w porozumieniu z właściwemi Mini- produkcyi. steryami, które obecnie zajmują się ostatecznem

sprawy i planów Rządu.

Następnie rozwinięto wyczerpującą dyskusyę

Na tern zamknięto obrady, polecając prezydyum

ropą maszyn kolejowych i fabrycznych itp., częścią Dr. Segal, Dr. Kaleta, Dr. Goldhammer i Dr. Mueller przez zakupno ropy producentów czystych dla po- z prawem kooptacyi dalszych członków, trzeb fabryki państwowej i przez przymusowy przydział odpowiednich kontyngentów rafineryom kra- poczynienie starań o przedłużenie moratoryum wier-jowym do przeróbki, przyczem przydziały ropy ra- tniczego na rok 1920 tudzież o jak najrychlejsze fineryom do przeróbki następować mają równomiernie przeprowadzenie likwidacyi szkód wojennych prze-od wszystkich przedsiębiorstw naftowych, w stosunku mysłu naftowego, do ich zapasów i produkcyi, bez względu na to, czy to jest ropa producentów-rafinerów czy producentów czystych.

A. M.

Sprawa zbytu zapasów ropy. W ostatnich dniach czerwca b. r. odbywały się w Warszawie rokowania

70 K za ropę producentów i 44 K za ropę bruttowców,

2.    Ponieważ przemysł naftowy nie rozporządza delegacyi kraj. Towarzystwa naftowego z reprezen-na razie własnym organem, któryby mógł natych- tantami Rządu i rafineryi krajowych w sprawie zbytu miast objąć agendy izby obrachunkowej, przepro- zapasów ropy i produkcyi bieżącej. Wobec nieprze-wadzającej rozdział ropy poszczególnych producen- jednanego stanowiska rafinerów, zwrócili się repre-tów między rafinerye, tudzież inkasowanie i rozdział zentanci przemysłu ropnego do Rządu z propozy-wpływających należytości za dostarczoną ropę, na- cyą, by tenże zakupił dla państw. Fabryki olejów leży się zwrócić do Rządu z propozycyą, by na razie mineralnych w Drohobyczu cały nagromadzony w cza-i tymczasowo powierzyć prowadzenie tych czynności sie okupacyi ukraińskiej zapas ropy producentów czy-krajowemu Związkowi producentów ropy. Celem stych, wynoszący około 24.000 wagonów. P. Minister wykonywania kontroli nad tym działem Związku Hącia oświadczył w zasadzie gotowość zawarcia tej Ustanawia się Komitet nadzorczy, w którego skład transakcyi. Projektowane jest natychmiastowe objęcie wejdą pp. Brugger, Lossow, Goldman i Supiński wspomnianego zapasu przez Fabrykę państw, po cenie w charakterze delegatów przemysłu naftowego.

3.    Celem stałego zastępowania interesów prze- płatnej ratami w ciągu 3 miesięcy. Rokowania nad mysłu naftowego wobec Rządu, tworzy się w War- sfinalizowaniem tej sprawy jak niemniej uregulowa-szawie stałą delegacyę kraj. Towarzystwa naftowego niem kwesty i przydziałów rafineryom produkcyi bie-i delegatem ustanawia się P. Franciszka Bruggera. żącej, są w toku i dają nadzieję pomyślnego dla

Cło przywozowe za ropę. Na obradującej obecnie 5. Aby umożliwić kraj. Towarzystwu naftowemu w Warszawie ankiecie celnej uchwalono utrzymać spełnienie jego zadań statutowych, wyznacza się cło importowe za ropę w dotychczasowej wysokości tymczasowo, aż do chwili stworzenia odpowiedniego stawki austryackiej (około 20 K za 100 kg). Zdanie funduszu dyspozycyjnego opłaty miesięczne członków to, w którego obronie wystąpili reprezentanci Izb w wysokości 1 °/₀ od miesięcznej listy płacy robo- handlowych i przemysłowych we Lwowie i Krako-tników stałych, zajętych w poszczególnych przedsię- wie pp. Dr. Wassenberger i Dr. Bereś, tudzież de-biorstwach naftowych, od dnia 1 maja 1919 począwszy, legat kraj. Towarzystwa naftowego inż. Szydłowski, a zarazem apeluje się do wszystkich przemysłowców utrzymało się wbrew zdaniom zastępców Rządu, naftowych, nie będących dotychczas członkami To- którzy proponowali zwolnienie zupełne importu ropy warzystwa, by w zrozumieniu ważności chwili i ogól- od cła nych interesów przemysłu naftowego, przystępowali

4.    Poleca się Prezydyum zwołać ankietę prze- produkcyi naftowej wyniku. Przeprowadzono również mysłowców naftowych i kół interesowanych i facho- pertraktacye z Rządem w sprawie stworzenia Izby wych celem zastanowienia się nad kwestyą admini- obrachunkowej. W toku dyskusyi delegacya kraj. stracyjnego oddzielenia przemysłu naftowego od Tow. naftowego przyszła do przekonania, że wobec reszty gałęzi przemysłu górniczego. Zanim na pod- trudności, jakie się mogą wyłonić w razie objęcia stawie wyników tej ankiety będzie można przedłożyć tych agend przez kraj. Związek producentów ropy, Rządowi odpowiednie wnioski, należy domagać się byłoby wskazanem stworzenie Izby obrachunkowej ustanowienia we Lwowie samoistnego Starostwa gór- w łonie Towarzystwa i postanowiła sprawę tą przed-niczego, obejmującego terytoryalnie okręgi górnicze łożyć na następnem posiedzeniu Wydziału, drohobycki i stanisławowski.

Pociągi ropne. Na konferencyi odbytej z końcem jak najliczniej do Towarzystwa i składali wyznaczone czerwca b. r. w Dyrekcyi kolei państwowych w Kra-na pokrycie jego wydatków opłaty. Wysokość opłat kowie w obecności przedstawicieli Rządu, rafineryi członków, niezatrudniających robotników pozostaje krajowych i kraj. Towarzystwa naftowego, postano-niezmieniona.    wiono, celem jak najrychlejszego uruchomienia trans-

6. Celem opracowania projektu powszechnej portu ropy z obszaru borysławskiego do rafineryi, organizacyi przymusowej przemysłu naftowego usta- wprowadzić na razie trzy wzgl. cztery codzienne nawia się Komitet organizacyjny, w którego skład ropne pociągi turnusowe (po 48 cystern ś 10.000 kg), wchodzą pp. Bruger, Lossow, Schutzmann, Chłapow- z których dwa obsługiwać będą rafinerye podkarpackie, ski, Dunka de Sajo, Szydłowski, Libelt, Przybyłowicz, a jeden wzgl. dwa rafinerye w Trzebini i Dziedzicach

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.

Przegląd techniczny, Warszawa 26 czerwca 1919. L Dąbrowski. Kilka uwag o stratach wojennych prze-Treść Nr. 21—24: C. Witoszyński. O ruchu cylindrów mysłu Królestwa Polskiego, z uwzględnieniem poli-w cieczy doskonałej. H. Korwin-Krukowski. Kokso- tyki ekonomicznej Niemiec i Austryi (dok.). W. Hu-wanie węgli niekoksujących się. S. Berman Próba mnicki O skażaniu spirytusu zapomocą olejów ke-analizy teoretycznej walki napowietrznej, iż T. Gei- tonowych (dok.). S. K. Drewnowski. Wymiana ban-sler. Widoki przemysłu obrabiarkowego w Polsce, knotów obcych (marek, rubli, koron) na banknoty

Z ŻAŁOBNEJ KARTY.

profesorem geometryi wykreślnej w Akademii górniczej w Krakowie.

Niestety nie było mu danem przeszczepiać czej w Krakowie ubył jej jeden z profesorów: Dr. Wła- w uczniów wiedzę, którą posiadł, i sumienność i pra-dysław Gąsiorowski, nadzwyczajny profesor geometryi cowitość, które go zdobiły. Wkrótce po powrocie do wykreślnej.

Urodził się w r. 1890, uczęszczał do gimnazyum dem w Niemczech, zapadł na gruźlicę płuc. Choroba św. Anny w Krakowie, gdzie złożył egzamin dojrzą- okazała się nieuleczalną, robiła w swem spustoszeniu łości z odznaczeniem, od r. 1908 do r. 1912 studyo- szybkie postępy. Dnia 6 lipca br., w kilka dni po wał matematykę i fizykę na Uniwersytecie Jagielloń- opracowaniu szczegółowego programu wykładów

i ćwiczeń z geometryi wykreślnej dla Akademii

t Ś. p. Dr. Władysław Gąsiorowski.

Wśród prac nad organizacyą Akademii górni-kraju, wycieńczony i wyczerpany powszechnym gło-

skim i złożył w r. 1912 egzamin na nauczyciela matematyki i fizyki w szkołach średnich z postępem zmarł młody uczony.

znakomitym. Będąc na Uniwersytecie okazał wybitne    Organizująca się uczelnia wyższa poniosła stratę

zdolności, szczególne zamiłowanie do geometryi i przy- wielką — traci w nim bowiem profesora wysoce u-słowiową sumienność i pracowitość.    kwalifikowanego tak pod względem teoretycznym jak

Dla kontynuowania studyów udał się do Gryfii i pedagogicznym. Nauka polska traci w nim młodego (Greifswald), potem do Giessen, gdzie się doktory- uczonego, który wiele rokował, zował w grudniu r. 1913.    Cześć Jego pamięci !

Prace naukowe śp. profesora Gąsiorowski ego :

1)    Über die Definitionsgleichungen der endlichen

kontinuirlichen Gruppen von Berührungstransformationen in der Ebene.

Prace mat.-fizyczne ; T. 25, 1914).

2)    Die Herstellung geschlossener singularitätenfreier

algebraischer Flächen von beliebighohem Zusammenhang, (Journal f. reine und ang. Mathematik; T. 146, 1916).

3)    Über die Differentialinvarianten der sphärischen

Kurven und Kurvenschaaren bei der Gruppe der Bewegungen der Kugel in sich selbst. (Prace mat.-fizyczne; t. 28; 1916).

4)    Über die Haupttangentenkurven auf Regelschrau

benflächen (dotychczas nieogłoszone ; 72 karty w manuskrypcie i kilka tablic z precyzyjnymi rysunkami).

co

oo

CS2

co

33

53

53

polskie oraz realizowanie zobowiązań przedwojennych i wojennych. — Bibliografia. — Zebrania i Zjazdy. — W dziale: Architektura: B. Rogaczewski Stosunki polsko-włoskie na polu nauki i sztuki. — Konkursy. — Bibliografia. — Sprawozdanie Koła Architektów. — Album Architektów. — W dziale: Ko-munikacye: S. Sztolcman. Podstawy teoretyczne projektowania rozwoju sieci kolejowej i zastosowanie ich do Królestwa Polskiego (dok). A. Przybylski Drogi betonowe (dok.). — Kronika.

Przegląd elektrotechniczny. Warszawa w czerwcu 1919. Treść Nr. 2: I-szy Zjazd Elektrotechników polskich w Warszawie. — Nowoczesne poglądy na istotę przepięć elektrycznych i ochronę przed niemi (c. d.) — Sprawy Związku Elektrowni polskich. — Wiadomości bieżące. — Kronika handlowa.

Nadesłane książki. Inż. Robert Schwarz. Die Mineralölindustrie Österreich-Ungars“. Verlag für Fachliteratur G. m. b. H. Wiedeń-Berlin 1919. Skład główny dla Polski: Tewuge, Kraków. Cena K. 42.

Mimo ogromnego znaczenia przemysłu naftowego dla dawnej austryjacko-węgierskiej monarchji była literatura do tego przemysłu się odnosząca bardzo nieznaczną, a w stosunku do jego ogromu minimalną i dopiero ostatnie lata przyniosły, zwłaszcza w odnośnym dziale polskiego piśmiennictwa, kilka nowych dorobków naukowej pracy, za jakie uważać

trzeba wydaną w roku 1915 w Krakowie książkę Dra. Rymara p. n. Galicyjski Przemysł Naftowy, będącą koniecznym elementarzem dla. każdego, kto się z tą gałęzią przemysłu zamierza zapoznać i wydany w r. 1919 przez Tow. Tewuge duży atlas geologiczny Borysławia w opracowaniu Dra Kropaczka i prof. Dra Grzybowskiego. Toteż, jakkolwiek życzyć sobie trzeba koniecznie, aby przedewszystkiem polskie piśmiennictwo pochlubić się mogło dziełami, odnoszącemi się do narodowego naszego przemysłu, jakim powinien być nasz przemysł naftowy, to jednak nie można nie doceniać nadzwyczajnej wartości, oznaczonej na wstępie pracy Inż. Schwarza. Dał nam on w szeregu graficznych i statystycznych zestawień przejrzysty i dokładny obraz stanu i rozwoju całego przemysłu naftowego na obszarze dawnej austryjacko-węgierskiej monarchji, a uwzględnia w swej pracy zarówno produkcyę ropy i gazu ziemnego, jak i wytworów wszystkich na tym terenie pracujących ra-fineryi. Dzięki uzupełniającej książkę poglądowej mapie na występowanie gazu i oleju ziemnego, smoły, asfaltu i bitumicznych łupków na obszarze całego Podkarpacia, stworzył autor podręcznik dla przemysłowca naftowego konieczny, a jako zbiór materyału porównawczego, opartego na ścisłych statystycznych zestawieniach z lat 1905 do 1918 i niezawodny.

(stkm.).

Ponieważ był specjalistą geometrji, a trzeba było obsadzić katedrę geometryi wykreślnej w nowopowstającej Akademii górniczej w Krakowie, zwrócił się do niego Komitet organizacyjny tejże Akademii z propo-zycyą objęcia tej katedry po przeprowadzeniu ad hoc studyów w Niemczech i odbyciu odnośnej praktyki nauczycielskiej.

Sp. Gąsiorowski tę propozycyę przyjął i otrzymawszy ministeryalne stypendyum, udał się na politechnikę w Darmstadt, gdzie studyował geometryę wykreślną. W marcu 1915 został mianowany asystentem przy katedrze geometryi wykreślnej i statystyki graficznej na politechnice akwizgrańskiej, gdzie pozostał lat dwa. Oprócz ćwiczeń prowadził zastępczo wykłady z matematyki. Wreszcie w grudniu r. 1916 habilitował się tam na docenta matematyki i geometryi wykreślnej.

W r. 1917 wrócił do kraju, którego już nieo-puszczał; w r. b. mianowany został nadzwyczajnym

skiego w pomiarach, dotyczących przedmiotu odczytu.

5)    Über die hyperexponentiellen Reihen (nieogło-

szone, 11 stron manuskryptu).

6)    Prof. Koetter (Akwizgran) w odczycie pt. „Theo-

Do prac pod 2 i 4 odnoszą się modele wyko-retische und experimentelle Untersuchungen nane przez śp. Gąsiorowskiego, a które pozostały über eine neue Art stabiler Stabgebilde“ wspo- w instytutach geometrycznych w Giessen i Darmstadt, mina o wybitnym współudziale śp. Gąsiorów-

Rozporządzenia i mianowania.

Opłaty za prace przy badaniach przeprowadzanych przez Instytut Torfowy przy Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych.

Rozporządzeniem z 3 czerwca b. r. zarządził Minister rolnictwa i dóbr państwowych, co następuje :

20

Art. 1. Porady ogólno-informacyjne, dotyczące eksploata-cyi torfowisk i opalania torfem zakładów przemysłowych, udzielane ustnie lub pisemmie — nie podlegają opłacie.

Art. 2. Wszelkie objaśnienia, projekty techniczne, oraz wskazówki Więcej szczegółowe, które wymagają odpowiedniego opracowania, udzielane na piśmie na skutek osobistych zgłoszeń lub otrzymywanych korespondencyi podlegają opłacie stosownie do porozumienia od Mk. 25.

Art. 3. Za każdy wyjazd na torfowisko rzeczoznawcy, delegowanego przez Instytut Torfowy, dla dokonania badań i wydania fachowej opinii, o ile czas stracony na podróż w obie strony i pracę na miejscu nie przenosi 2-ch dni

Mk. 300

za każdy następny dzień, lub jego część, licząc do chwi-

Mk. 75

li powrotu do Warszawy

Niezależnie od tego przysługuje rzeczoznawcy zwrot wszelkich kosztów podróży końmi, koleją II klasą i statkiem I klasą.

in) Określenie ciężaru objętościowego torfu

n)    Określenie pożywnych dla roślin składników torfu, jako to : kwasu fosforowego, wapnia, tlenku potasu, i azotu

o)    Badania podłoża mineralnego torfowisk ewentualnie gruntów, które mają służyć jako przykrycie przy uprawie torfisk

p)    Oznaczenie twardości wody stałej i przejściowej

r)    Oznaczenie sumy składników stałych w wodzie

s)    Kompletna analiza wody źródlanej, rzecznej i gruntowej z torfowisk, oraz pochodzącej z drenów od Mk. 100 do 250

t)    Kompletna analiza marglu łąkowego    „    25

u)    Analiza rud łąkowych

Art. 6. Za przygotowanie planu torfowiska, na podstawie planów mierniczych z pomiarami głębokości pokładów do 15 ha Mk. 100, od 15 do 50 ha pę Mk. 6 za 1 ha, powyżej 50 ha Mk. 5 za 1 ha.

Art. 7. Za zdjęcie planów terenów torfowych z niwelacyą i uwzględnieniem wszystkich szczegółów (np. doły po torfie, rowy, powierzchnie gruntów mineralnych i t. p.) do 15 ha Mk. 180, od 15 do 50 ha po Mk. 12 za 1 ha, powyżej 50 ha po Mk. 10 za 1 ha.

50

50

15

20

od Mk. 20 do 50

Art. 4. Delegowani do czynności pomocniczej na torfowisku, współpracownicy Instytutu Torfowego, oprócz zwrotów wszelkich kosztów podróży otrzymują dziennie    po Mk. 50.

Art. 5. Prace laboratoryjne, jako to : analizy chemiczne, kalorymetryczne, botaniczne i oznaczenie fizykalnych własności torfu, płatne są oddzielnie, według norm następujących : a) Oznaczenie wody hygroskopijnej

e)    Próba na skoksowanie, z oznaczeniem wody i popiołu „

f)    Określenie wartości ogrzewalnej torfu przez spalenie w kalorymetrze, łącznie z oznaczeniem wody i popiołu „

g)    Analiza pierwiastkowa torfu, z oznaczeniem tylko

węgla i wodoru    „

h)    Kompletna analiza pierwiastkowa, z oznaczeniem :

węgla, wodoru, siarki, tlenu, łącznie z azotem wody i popiołu    „

i)    Oznaczenie nasiąkliwośći torfu ściółkowego dla wody „

j)    Oznaczenie pochłanialności torfu dla gazów

k)    Określenie botan. składu torfu od ł) Zupełna analiza torfu dla celów rolniczych, mianowicie : oznaczenie wody, popiołu, kwasu fosforowego, tlenku potasu, azotu, tlenku wapnia, części nierozpuszczalnych w kwasie solnym związków szkodliwych dla roślin (siarki i tlenku żelaza).

Mk.

b)

c)

d)

Co co

30

30

30

60

100

150

10

20

Mk. lo”do 50

, 100

Art. 8 Za niwelacyę dopływu poza terenem zdejmowanym Mk. 30 za 1 km.

U w a g a : Projekty techniczne na zasadzie powyższych zdjęć (patrz art. 2).

Art. 9. W razie wyjazdu dla dokonania badań torfowiska pracownicy Instytutu Torfowego winni otrzymać potrzebną pomoc (3 do 4 robotników) z odpowiedniemi narzędziami i mieszkanie, oraz utrzymanie za umówione wynagrodzienie.

Art. 10. Jeżeli skutkiem braku robotników, praca na tor-fisku zostanie na pewien czas wstrzymana, stracony z tego powodu czas przcowników Instytutu liczy się tak, jak przy pracy normalnej.

Mianowanie. Naczelnik Państwa postanowienie/n z dnia 12 czerwca 1919 nadał znanemu ogólnie w naszych górniczo-prze-mysłowych sferach Drowi Arturowi Benisowi tytuł nadzw. pro-fosora Uniwersytetu, a zarazem Ministerstwo W. R. i O. P. zatwierdziło uchwałę Grona Profesorów Wydziału Prawa i Admi-nistraęyi, udzielającą Drowi Arturowi Benisowi Ve niam doceń t i z zakresu ekonomiki opisowej a Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Mianowania w salinach. Minister Przemysłu i Handlu zamianował w etacie osobowym inżynierów państwow. Zakładów Sali-narnjadi starszymi radcami górniczymi ad personami rangi‘radców górn. Inż. Konstantego Słotwińskiego, Inż. Aleksandra Folusiewicza i Inż. Feliksa Piestraka, oraz komisarza górn. Inż. Włodzimierza Hanasiewicza starszym komisarzem górn. w VIII kl. rangi.

w VI kl.

Wiadomości bieżące.

Położenie przemysłowe niemieckiej Austryi. Prasa wiedeńska alarmuje ustawicznie swoje społeczeństwo okropnemi przepowiedniami odnośnie do ekonomicznego położenia niemiecko - austryackiej Rzeczypospolitej, której przemysł pozbawiony głównej podstawy jego egzystencyi: węgla, przedstawia na najbliższą przyszłość najsmutniejsze widoki. „Mamy wprawdzie — pisze w jednym ze swoich lipcowych numerów Neue Freie Presse — od czasu rozpadu monarchii ustawiczne konferencye to w Pradze, to w Krakowie lub Warszawie, albo w Berlinie, które urządza się celem zabezpieczenia nam pewnej ilości węgla na pewien określony czas, ale mimo postano-

wienia tych konferencyi klęska węglowa nie zmniejszyła się zupełnie“. Niewątpliwie — wywodzi dalej cytowane pismo — w obliczonych 200.000 bezrobotnych połowa straciła swe miejsce z powodu zastanowienia ruchu przemysłowych zakładów, nie mogących bez węgla egzystować. Z nadejściem zimy warunki węglowe oczywiście pogorszą się jeszcze bardziej tak, że należy się spodziewać coraz to dalej idących ograniczeń, które dotyczyć będą musiały nawet gazowni i elektrowni.

Wobec tego zapobiedz węglowej katastrofie może jedynie potężne słowo paryskiej konferencyi, a cytowany wiedeński dziennik widzi konieczność

starczania Austryi węgla i nadal w tym procentowym stosunku, w jakim dzisiejsze niemiecko-austryjackie szawie ustanowiło cenę soli fabrycznej czystej na kraje pobierały ten węgiel z odnośnych zagłębi, K 25, zaś denaturowanej na K 20, za 100 kg. loco przed wojną. W dalszym ciągu treści tej klauzuli żupa solna Wieliczka lub Bochnia, powinna być nad tą dostawą węgla zastrzeżona międzynarodowa kontrola i powinno być zastrzeżonem, że cena dla Austryi dostawianego węgla odpowiadać ma cenom, oznaczonym dla innych wielkich odbiorców loco kopalnia. Ponieważ wytwórczość wszystkich wchodzących tu w rachubę zagłębi węglowych z powodu wojennych warunków znacznie spadła tak, że nie wystarcza nawet na pokrycie zapotrzebowania odnośnych państw (Czechosłowacya, Polska etc.), przeto należy przypuszczać, że państwa te niezbyt ochotnie zechcą pokrywać potrzeby niemieckiej Austryi, która będąc pozbawioną wszelkich surowców, jedynie przetworami, wytworami przemysłu utrzymać może swą walutę na takim poziomie, żeby wystarczyła przynajmniej na pokrycie dowiezionych do kraju środków żywności.

umieszczenia odnośnej klauzuli w traktacie pokojo- nego za 1 kg. 32 h, z.a 1 cet. m. 30, w dziel, przy-wym. Zagłębie, które przed wojną zaopatrywało łączonych 3040 K. Ceny węgla z kopalń „Krystyna“ Austryę w węgiel, powinno się zobowiązać do do- i „Kmita“ są wyższe o 1 K od cen pod a) oznaczonych.

Cena soli fabrycznej. Ministerswo skarbu w War-

Z przemysłu naftowego. Wedle wiadomości otrzymanych tuż przed zamknięciem druku, odbyła się dnia 11. b. m. w Ministeryum przemysłu i handlu w Warszawie pod przewodnictwem P. Wiceministra Strassburga i w obecności szefów sekcyi i referentów interesowanych sekcyi tegoż Ministeryum konferen-cya z delegatami Krajowego Towarzystwa naftowego w sprawie zbytu nagromadzonych zapasów ropy borysławskiej tudzież bieżącej produkćyi ropy. Rząd oświadczył gotowość natychmiastowego zakup-na 9.600 cystern po 10.000 kg. ropy, pochodzącej z zapasów należącej do czystych producentów z wyłączeniem ropy bruttowej, (za którą ma być cena osobno oznaczona) po cenie 70 K. za 100 kg, płatnej w ten spośób, że z ceny tej 40 K. od 100 kg, zapłaci Rząd w dwu ratach trzytygodniowych tytułem zaliczki, resztę zaś 30 K. w trzech ratach miesięcznych od dnia zawarcia układu bieżących. Zakupno reszty zapasu ropy producentów czystych, wynoszącej dalszą ilość 9.600 cystern,uczyniło Ministeryum Skarbu zawisłem od wyniku zagranicznych rokowań kompensacyjnych.

Oprócz tego projektuje Rząd, celem zapewnienia producentom czystym zbytu produkćyi bieżącej od d. 1 czerwca b. r. ustalić na podstawie §. 10 utrzymanego w mocy austr. rozporządzenia z dnia 10 sierpnia 1915 1. 239 dz. u. p. o zajęciu ropy ceny ropy marki borysławskiej po 80 K. dla producentów a 44 K. dla bruttowców, przycem ceny ropy marek specyal-nych (zachodnio galicyjska, rypneka, schodnicka) mają pozostać nadal w tej wysokości, w jakiej je ustalono dla ropy zachodnio-galicyjskiej w okresie bieżącym (cena skalowa 70, 80 i 90 K). Zarazem uregulowany zostanie w drodze rozporządzenia sposób przydziału produkćyi bieżącej producentów czystych poszczególnym rafinery om.

Agendy Izby obrachunkowej powierzy Rząd kraj. Towarzystwu naftowemu. Omawiano również organizacyę ekspedycyi ropy i uruchomienia zagranicznego eksportu produktów naftowych.

Posiedzenie Wydziału Krajowego Towarzystwa naftowego odbędzie się we Lwowie w lokalu Towarzystwa ul. Romanowicza 1. dnia 27 lipca b. r. o godz. 10 rano z następującym porządkiem dziennym :

1)    Odczytanie protokółu ostatniego posiedzenia.

2)    Sprawozdanie Prezydyum.

3)    Stworzenie Izby obrachunkowej.

4)    Ustalenie budżetu Towarzystwa na rok 1919.

5)    Urządzenie kursów wiertniczych na Politechnice Lwowskiej.

6)    Zapytania i wnioski.

St K.

Jak z innego komunikatu (urzędowego) wynika, gospodarstwa rolne w niemiecko-austr. Rzeczypospolitej znalazły się w niezmiernie przykrem położeniu wobec zupełnego braku palnego materyału dla motorów wybuchowych, głównie benzyny, której zapas jest zupełnie wyczerpany, ponieważ państwu nie udało się zapobiedz pokątnemu handlowi tymi wytworami, na których w szerokiej mierze uprawiano paskową spekulacyę. Wobec tego stanu rzeczy i wobec małego prawdopodobieństwa usunięcia tego braku materyału opałowego dla rozpowszechnionych w Austryi wybuchowych motorów, prasa wiedeńska apeluje do rolników, aby przy zbliżającej się młócce zastosowywali kieraty i cepy.

Ponowna eksplozya w Łazach. Na nowym szybie w Łażach nastąpił 26 czerwca b. r. ponownie wybuch gazów. Jak wiadomo, jest całe północne pole kopalni zamurowane, jak również szyb wentylacyjny, leżący na zachód od kopalni. Wybuch nastąpił widocznie przez nadmierne ciśnienie gazów i przerwanie muru ochronnego na szybie wentylacyjnym, który się zajął i dotychczas się pali.

Na przestrzeni pola południowego, gdzie pracowano, odczuto w chwili wybuchu silne wstrząśnięnie.

Górników wycofano stamtąd natychmiast bez jakichkolwiek ofiar. Na dłuższy przeciąg czasu jest jednak wszelka praca niemożliwa również w polu południowej».

INŻYNIER

1049

Ceny maksymalne węgla w Krakowie. Sekcya Min-aprowizacyi ustaliła na wniosek Rady aprowizacyjnej dla Krakowa z dniem 12 lipca b. r. ceny maksymal⁻ne węgla: a) węgla galicyjskiego z kopalni „Silesia“ wagon 10 ton : 1560 K., za jeden cetn. m przy sprzedaży powyżej 10 cetn. m. (furami) 16’40 K., poniżej 10 cetn. m. (włącznie) 17 K; w składzie handl. drobnego W St. Krakowie 20-40 K, w dziel, przyłączonych 2080 K; b) węgla dąbrowskiego wagon: 2250 K,* za 1 cet. m. przy sprzedaży powyżej 10 cet. m. (furami) 25 K, poniżej. 10 cet. m. (włącznie) 25-60 K; Polak, hutnik z kilkuletnią praktyką za granicą, kie-w składzie handl. drobnego w St. Krakowie 29 K, równik stalowni, znawca pieców najnowszego typu, w dziel, przyłączonych 29-40 K; c) brykiety wagon: specjalnie systemu Maerza i fabrykacji wszelkich 2475 K, za 1 cet. m. przy spredaży powyżej 10 cet. gatunków stali i żelaza, posiadający praktykę hutni-m. przy sprzedaży powyżej 10 cet. m. 26 K. poniżej czo-budowlaną i doświadczenie organizatorskie, obej-10 cent. m. (włącznie) 26'60 K; za 1 kg. w składzie    mie odpowiednie zajęcie w Polsce,

handl. hurtownego 28 h, w składze handlarza drób- Zgłoszenia: W. Koczorowski, Kraków XII., Filarecka 21.