CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH".

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Rocznie........

Kwartalnie......

Cena pojedynczego numeru

K 48-— (36 Mk.) „ 12'— (9 Mk.) » 5'— (4 Mk.)

Ceny ogłoszeń :

Za całą stronę K 150'— (100 Mk) za V2 strony K 80'— (55 Mk) za V4 strony „ 40'— (30 Mk)    za V10    „

Za 1 wiersz lub jego miejsce.....

* 20'— (15 Mk) . „ 150' (1 Mk).

Na okładcę o 25% drożej.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Adres Redakcyi i Administracyi : Kraków, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi £ Lublina w księgarniach : Gebethnera i Wolffa.

Polski Państwowy Instytut Geologiczny napisał

prof. dr. Józef Morozewicz.

Dnia 7-go maja 1919 r. zostaje otwarty w Warszawie Polski Państwowy Instytut Geologiczny.

Dzięki energii i niestrudzonym zabiegom dyrektora tegoż Instytutu prof. Morozewicza, powołaną zostaje do życia placówka wyjątkowo ważna i potrzebna do rozwoju naszego górnictwa. Zespół pracowników z dyrektorem Morozewiczem na czele i program pracy daje pełne gwarancje, że prace Instytutu przyniosą pożytek tak teorji jakoteż i praktyce.

Komitet Redakcyjny naszego Czasopisma wita z prawdziwą radością powstanie Instytutu i przesyła jego Założycielom i Pracownikom życzenia, aby w jak najszybszym czasie, we własnym na ten cel wybudowanym i celowo urządzonym gmachu rozwinął jak najkorzystniejszą dla naszej Ojczyzny działalność.

Szczęść Boże!

KOMITET REDAKCYJNY Czasopisma Górniczo-Hutniczego.

Społeczeństwo polskie, które podczas długich i ciężkich lat wojny światowej nauczyło się należycie oceniać wartość najniezbędniejszych artykułów życia codziennego, powita niewątpliwie z zadowoleniem narodziny nowej instytucji państwowej, która za cel główny ma właśnie przysparzanie narodowi owych przedmiotów najpospospolitszych, ale jednocześnie najpotrzebniejszych. Pierwszy na ziemiach pol-. skich ogólno państwowy zakład geologiczny powstaje przy Ministerstwie Przemysłu i Handlu. Ma to być zakład naukowy badawczy poświęcony przedewszy-stkiem rozważaniu problemów praktycznych w najrozmaitszych dziedzinach życia ekonomicznego. Odradzające się Państwo Polskie przy wznoszeniu wielkiej machiny gospodarstwa społecznego musi, — jak za czasów Lubeckiego — zacząć od „zmobilizowania" bogactw przyrodzonych kraju — kopalnych przede-wszystkiem. Musi je dokładnie poznać, zarejestrować, obliczyć zasoby. Państwowy Instytut Geologiczny będzie jego organem wykonawczym w tym względzie.

Uczyni to nie inaczej, jak badając najdokładniej ziemię polską metodami wypracowanemi i przyjętemi przez ogólnoświatową wiedzę współczesną.

Systematyczne studja geologiczne należą dziś do nieodzownych postulatów każdego dobrze funkcyo-nującego organizmu państwowego. W Europie tylko kraje, stojące na najniższym poziomie, jak Turcja i Grecja, nie posiadają dotychczas zorganizowanych badań geologicznych. Wszystkie inne — nawet najmniejsze — rozporządzają, conajmniej od połowy wieku zeszłego, swoistemi instytucyami geologicznemi, utrzy-mywanemi kosztem państwa. Cel tego rodzaju zakładów jest jasny; poznać jak najdokładniej skład i właściwości danego terytoryum państwowego, zbadać jego skarby kopalne,' służyć pomocą fachową przy ich eksploatacji oraz stworzyć racyonalne podstawy dla przemysłu górniczo-hutniczego, dla umiejętnego rolnictwa, wreszcie dla szerzej pojętych inwestycji komunikacyjnych i wielu innych jeszcze robót publicznych.

Znaczenie państwowych instytutów geologicznych

jest dwojakie; kulturalne i ekonomiczne. Kulturalne, stytut Geologiczny pozostawać będzie z górnictwem, bo bywają one potężnemi nieraz dźwigniami twórczej Iść górnictwu polskiemu „na rękę“ — to niejako przy-pracy w zakresie geologji i pokrewnych nauk przy- rodzona jego funkcja. Geologia praktyczna i górni-rodniczych; ekonomiczne — bo, sprzyjając rozwojowi ctwo — to dwie siostrzane umiejętności. Pierwsza bada wielkiego przemysłu, bogacą państwo i jego ludność, i przy widuje, druga — sprawdza hipotezy doświad-podnoszą jednocześnie walory danego kraju wśród czalnie. Obie się nawzajem uczą i nawzajem dopeł-innych społeczeństw cywilizowanych. I dlatego to, niają. W tak ścisłem górnictwie polskim kontakcie, chociaż instytucje, o których mowa, bezpośrednich wsparty na jego danych i doświadczeniach, P. I. G. „dochodów“ państwom nie sprzyjają, bywają one je- zajmie się niezwłocznie w sposób jak najbardziej dnak na całym świecie przez nie jak najtroskliwiej szczegółowy naszemi zagłębiami węglowemi, i to nie pielęgnowane.    tylko pod względem geologicznym (stratygraficznym,

Samo rozumie się przez się, że te dwa najwa- ⁴

Nie inaczej zostaną zorganizowane badania rud żelaznych i manganowych (w Kieleckiem, Radomskiem, Powstające Państwo Polskie za jeden z podsta- Częstochowskiem), kruszców cynkowych i ołowianych wowych warunków swej rozbudowy gospodarczej, (w Olkuskiem i Bytomskiem). Wszędzie, jako waru-za jedną z najpilniejszych swych potrzeb, winno nek pomyślności wyników, postawiona będzie zasada uznać stworzenie Państwowego Instytutu Geologi- współpracy geologa, górnika i chemika-mineraloga. cznego. W granicach Polski, które oprą się o Kar- Polskie żupy solne nie doczekały się jeszcze dotych-paty i Bałtyk, a obejmują także — Częściowo — do- czas opracowania z punktu widzenia fizyko-chemji. rzecze Odry, Dniestru, Dniepru i Niemna, mieszczą I to zadanie wziąć musi na siebie P. I. G., kładąc się niewyczerpane bogactwa mineralne. Mamy tu, jak szczególny nacisk na tak dla naszego rolnictwa aktu-powszechnie wiadomo, bezcenne zagłębia węglowe : alne sole potasowe, które mamy nie tylko w Kałuszu, dąbrowskie, krakowskie, karwińsko-ostrawskie, górno- ale, jak się teraz okazuje, i w Inowrocławiu, śląskie, mamy w Podkarpaciu rozległe tereny naftowe,

Polska przedwojenna nie posiadała jednolitej or- tektonicznym, paleontologicznym), ale także pod wzglę-ganizacji badań geologicznych. W zaborze austryja- dem fizyko-chemicznym. A więc, badać będzie wła-ckim, dzięki pomocy materjalnej Sejmu galicyjskiego, sności termiczne węgla polskiego, jego zdolność ko-wydawano „Atlas geologiczny Galicji“ pod egidą Kra- ksowania, jego produkty destylacji i t. p. Podobnież, kowskiej Akademji Umiejętności; zabór niemiecki wcią- co do wosku ziemnego, nafty i towarzyszących im gnięto do ogólnego planu prac pruskiego Zakładu gazów. Tu na pierwszy plan wysuwa się tektonika Geologicznego. Co zaś się tyczy zaboru rosyjskiego, pól naftowych, od której zależy zarówno jakość, jak w szczególności b. Król. Kongresowego, to było ono ilość i sposób eksploatacji oleju skalnego. Ba na tek-i pod tym względem traktowane po macoszemu. Pe- tonice oprze się, być może, przyszła racjonalna ustawa tersburski Komitet Geologiczny, mając w Rosji euro- kopalnictwa naftowego. W tej dziedzinie współpraco-pejskiej i azjatyckiej olbrzymie do wykonania prace, wnictwo górnika, geologa i chemika jest nieodzowne, zbywał byle czem Polskę lub poprostu ją sobie lekce- Jedynie taka „kooperatywa naukowa“ pozwoli ]roz-ważył. I dlatego to stoimy dziś wobec wysoce upo- trzygnąć niejeden „problem naftowy“ tak pod wzglę-karzającego faktu, że „Królestwo“, będące jądrem ziem dem teoretycznym jak i praktycznym, polskich, krainą, tak obficie zaludnioną i wyposażoną w rozmaite surowce kopalne, nie posiada dotychczas żniejsze zadania P. I. G. — zbadanie szczegółowe za-dokładnej mapy geologicznej, ani gleboznawczej. Pry- głębi węglowych i terenów naftowych — zostaną po-watne, dorywcze usiłowania geologów polskich, którym wierzone należycie ukwalifikowanyn geologom-specja-zawdzięczamy szereg prac niekiedy bardzo doniosłych, listom, nie mogły tu oczywiście, zastąpić badań systematycznych i ciągłych, na dziesiątki lat rozłożonych.

Mało dotychczas znane pokłady torfów i rud dar-mamy tamże żupy solne wraz z licznemi źródłami niowych będą także stanowić przedmiot systematy-słonemi, mamy złoża kruszcowe małopolskie : żelaza, cznych studjów P. I. G. cynku, ołowiu, miedzi, siarki... Rozmaite ziemie polskie zawierają nadto obfite, choć bliżej dotychczas niezbadane pokłady fosforowe. Wielką zasobnością odznacza się dalej wyżyna małopolska i łuk karpacki w przeróżne materjały budowlane: marmury, piaskowce, wapienie, dolomity, margle, gipsy, gliny ogniotrwałe... Niemal nieskończenie rozmaite są typy gleb urodzajnych Polski...

W stosunku do polskiego rolnictwa P. I. G zajmuje stanowisko jaknaj chętni ej szej współpracy. W przypuszczeniu, ze większa część zagadnień, związanych z gleboznawstwem, spocznie na organach Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz na fachowcach, skupiających się koło Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, i koło Instytutu Puławskiego, P. I. G. wziąłby tymczasowo na siebie badania, stojące na pograniczu Wszystko to metodycznie zbadać, opracować geologji i gleboznawstwa właściwego. Natomiast cał-i opisać oto ostateczny cel Polskiego Instytutu kowicie i z Całą energją podjąłby badania, tyczące Geologicznego. Będąc w zasadzie kreacją badawczo- się surowców do fabrykacji nawozów sztucznych, naukową, ma on jednocześnie pozostać w jak najści- a więc przedewszystkiem soli potasowych i pokładów ślejszem „czuciu“ z zadaniami gospodarczemi kraju, fosforowych, ma służyć Państwu i przedsiębiorczości prywatnej    *    *

swoją wiedzą fachową, ma je przetwarzać na kate-

gorje użyteczności powszechnej. Wobec urozmaiconej    Wiadomo, jak srodze zaniedbane są pod wzglę-

zadania.

wszelka inicjatywa, wychodząca czy to z Ministerstwa

wielce budowy ziem polskich i wobec wielkiego za- dem hygjenicznym nasze miasta i miasteczka. Wiadomo niedbania tychże ziem znajomości, nowopowstający także, że głównym powodem tego zaniedbania jest zakład będzie miał do spełnienia trudne i rozległe w wielu razach brak czystej, źródlanej wody. Do zadań P. I. G. będą należały w znacznej mierze także Oto niektóre z nich — w pobieżnem i szkico- studja hydrogeologiczne. Nie potrzeba dodawać, że wem tylko ujęciu.

Rzecz naturalna, w najściślejszym kontakcie In- Zdrowia Publicznego, czy z gmin poszczególnych

optycznej, mineralogiczno-petrograficznej, mechanicznej) komletnej bibljoteki geologicznej oraz muzeum rzeczy kopalnych na ziemiach polskich znajdowanych.

Pierwszy warunek został już w znacznej mierze spełniony. Oto w d. 1 kwietnia r. b. Ministerstwo Przemysłu i Handlu zgodziło się na zaangażowanie dalszych 18 pracowników, którzy wraz z zamianowanymi w grudniu r. z. stanowią poważny zastęp 24 fachowców, wyspecjalizowanych w rozmaitych kierunkach (geologją, petrograf ja, mineralogja, chemja, hydrologia, kartograf ja, mechanika). W zespole tym, zebranym z całej Polski i zagranicy, obok już zasłużonych i znanych w literaturze fachowej imion figurują młodsi i pierwsze dopiero samodzielne kroki stawiający adepci geologji. Wszyscy atoli — starzy i młodzi — z jednakową radością i zapałem skupili się w instytucji, która niebawem przystąpi do wielkiego, nieprzeczuwanego przez poprzedników dzieła: do badania wolnej, zjednoczonej ziemi polskiej od Karpat do morza.

a zdążająca do podniesienia zdrowotności miast przez zaopatrzenie ich w wodę źródlaną lub przez ich umiejętne skanalizowanie, znajdzie w P. I. G. jak najżyczliwsze fachowe współdziałanie.

Do zakresu działalności P. I. G. będą dalej należały badania, związane z rozbudową sieci dróg żelaznych, bitych i wodnych. Pomoc geologa potrzebna tu jest niejednokrotnie przy wyznaczaniu tras kolejowych i kanałowych, przy przebijaniu tuneli, przy odprowadzaniu wód zaskórnych i t. p. Co się tyczy w szczególności dróg bitych, tak w Polsce zaniedbanych, gorącem staraniem P. I. G. będzie umiejętne zbadanie możliwie jak największej liczby kamieni, nadających się do wyrobu kostek brukowych, szutru i wogóle do konserwacji szos i gościńców, tak, by każda okolica kraju'mogła korzystać z tani ego* i odpowiedniego materjału budowlanego.

Wreszcie — nie na ostatniem bynajmniej miejscu do zadań swoich zalicza P. L G. opracowanie mater-jałów skalnych stosowanych w budownictwie monu-mentalnem i luksusowem. Wiemy, że kwestyą tą interesuje się M-stwo Sztuki i Kultury. W sprawie tej już dziś zajmujemy stanowisko- optymistyczne i twierdzimy, że Polska posiada niezwykłe bogactwo budulca kamiennego pierwszorzędnej wartości. Nasze marmury (dębnickie, kieleckie i inne) budziły od dawna i budzą do dziś interes znawców zagranicznych, nasze piaskowce (szydłowiecki, kunowski i wąchocki) zyskały zasłużoną sławę w Europie środkowej i wschodniej, aż po Moskwę i Petersburg, nasze wapienie (Pińczów) i martwice (Drużbaki) nie ustępują rzymskiemu travertino... Znajdują się u nas i alabastry przednie... Chroma tylko strona organizacyjno-techniczna naszego przemysłu kamieniarsko-artystycznego.

Oto — pokrótce — najważniejsze wytyczne działalności praktycznej powstającego w Warszawie P. I. G.

Ale obok nich — obok zagadnień natury praktycznej — P. I. G. bynajmniej nie rezygnuje z prac natury teoretycznej i ideowej. Cały czas wolny od zajęć pierwszej kategorji poświęci on pracom kategorji drugiej. Dla geologa-przyrodnika to zajęcie teoretyczne — to nieodzowny postulat jego jaźni duchowej. Ucieleśni się on tu w wolnem, niczem nieskrępowąnem badaniu i poznawaniu kuli ziemskiej wogóle a w szczególności tego odcinka jej powierzchni, który przypada Polsce. Dla geologa-polaka badanie, studjowanie ziemi ojczystej jest niejako wyznaniem wiary, swoistą formą patrjotyzmu. I dlatego to każdy prawdziwy, t. j. kochający swój fach geolog, pracujący na polu geologji „praktycznej“, musi jednocześnie interesować się i geologją teoretyczna, bo obie te gałęzie posługują się wspólnemi metodami i mają wspólny cel ostateczny : jest nim stworzenie mapy geologicznej Polski tak dokładnej, by streszczała ona w sobie wszystkie nasze dotychczasowe wiadomości o budowie składzie i skarbach ziemi polskiej.

Celem podjęcia tak doniosłych i różnorodnych zadań P. I. G. musi jednak rozporządzać, po 1-sze, licznym zespołem pracowników, wyspecjalizowanych w rozmaitych kierunkach, a powtóre, odpowiednio urządzonym warsztatem naukowym, który składać się musi z szeregu pracowni (chemicznej, mikroskopowo-

Drugi natomiast warunek owocności prac P. I. G. odpowiednie umieszczenie pracowników i utworzenie niezbędnych dla nich laboratorjów — napotyka na poważne trudności. W obecnej chwili niepodobna znaleźć w Warszawie lokalu, któryby mógł zadość uczynić naukowym potrzebom P. I. G. Na razie umieścił się on — prowizorycznie — na HI Ipiętrze pałacu Staszyca, gdzie ma do dyspozycji 16 pokoi, potrzebuje zaś ich — 50. Z tej przykrej sytuacji można wybrnąć w sposób jedynie racjonalny, przez wybudowanie na cele P. I. G. osobnego domu.

Społeczeństwo polskie spodziewa się, że obradujący nad odbudową Polski Sejm Ustawodawczy uzna użyteczność i doniosłość nowopowstającej insty-tycji i przyzna niezbędny fundusz na wzniesienie gmachu, odpowiadającego jej swoistym potrzebom.

Zanim to nastąpi musi być urządzone prowizo-ryum. Centrala P. I. G. będzie się nadal organizować i rozwijać w Warszawie, jej ekspozytura — w Krakowie. Ta ostatnia będzie miała na celu specjalnie jak najściślejszą współpracę z górnictwem naftowem i węglowem. Inne działy geologji „praktycznej“ i teoretycznej “ wraz z pracowniami, biblioteką, salą posiedzeń Rady P. I. G., kancelarją dyrektora i t. d. skupiać się będą w centrali warszawskiej.

Prace organizacyjne P. I. G. postąpiły już o tyle naprzód, że pierwsze posiedzenie Rady Geologów mogło się odbyć w Krakowie w d. 13, 14 i 15 kwietnia. Wynikiem obrad było ustalenie statutu, ułożenie pre-leminarza budżetowego na drugie półrocze r. b. oraz wypracowanie programu robót geologicznych, hydrologicznych, chemicznych i kartograficznych na dalszą i najbliższą przyszłość. W pierwszych dniach maja Rada Geologów zbierze się po raz wtóry w Warszawie. Po oficjalnem otwarciu Polskiego Instytutu Geologicznego i zatwierdzeniu programu robót letnich przez p. Ministra Przemysłu, geologowie etatowi i współpracownicy tymczasowi — w liczbie dwudziestu kilku osób — rozjadą się w rozmaite zakątki kraju, by „mente et malleo“ — „rozumem i młotkiem“ — zdobywać tajemnice budowy ziemi polskiej, by odkrywać jej skarby kopalne na pożytek Państwa i Jego Obywateli !

Obliczenie wieży nadszybowej.

napisał Feliks Zalewski.

Artykuł ten został napisany w celu sprawdzę- wszystkich sił działających na górną część wieży nia zasadniczych wymiarów wieży nadszybowej szybu przechodziła pomiędzy nogą podporową a wieżą wła-’ „Koszelew“ kopalni „Koszelew“ Towarzystwa Frań- ściwą; w wypadku tym i noga podporowa i 4 stemple cusko;Włoskiego w Dąbrowie Górniczej.    wieży nadszybowej pracować będą tylko na ciśnienie ;

Źródła :    •    gdy zaś wypadkowa przechodzić będzie powyżej nogi

Stephan. Nauka o wytrzymałości materyałów. podporowej, to wyżej wymienione elementa wieży Warszawa 1914 r.    pracować będą na rozciąganie, rujnując fundament.

Przy wyciągu systemu Koepe (za pomocą 1 liny) obciążenia obydwóch głównych belek nogi podporo-Dechamps. Les principes de la construction des wej dzięki umieszczeniu kół linowych w płaszczyźnie charpentes métalliques et leur application aux ponts symetryi wieży nadszybowej są jednakowe, a poutres droites, combles, supports et chevalements.

Paris et Liège 1908.

Jasiński. Ustojcziworf deformacij i statika znę symetryi wieży, co wywołuje nierównomierne soorużenij. S. Peterburg 1908 r.    obciążenie głównych belek nogi podporowej. Wobec

Agranowicz. Raszczot żeleznago nadszachtnago tego zaś, iż warunki równowagi zmieniają się przez kopra. Gornyj Żurnał 1910 r. Nr. 9.

Drużynin. Kurs soprotiwlenja materjałow. S. Peterburg 1908 r.

•Przy wyciągu za pomocą 2 lin wypadkowa sił działających na wieżę nie przechodzi przez płaszczy-

Wiadomości ogólne.

cały czas wyciągania, nierównomierność ta może wywołać, zależnie od długości nogi podporowej, mniejszy lub większy ruch wahadłowy całej wieży.

Dla zmniejszenia nierównomierności w obeiąże-

Wieża nadszybowa składa się z pionowej wieży właściwej, która jest jakby dalszym ciągiem szybu niu obydwóch głównych belek nogi podporowej, łą-i z pochyłej nogi podporowej.    czy się je zapomocą belek poziomych i ukośnych,

Część pionowa składa się z 4 pionowych stempli, otrzymując tym sposobem kratownice najrozmaitszego złączonych pomiędzy sobą belkami pionowemi i uko- kształtu.

śnemi. Części pionowe i ukośne robi się z żelaza    Noga podporowa nie jest też konieczną częścią

kątowego, poziome z żelaza korytowego. Stemple składową wieży nadszybowej, gdyż budują wieże dolnymi końcami są przymocowane do żelaznego i bez nóg podporowych, ustawiając maszynę wydo-wieńca, umocowanego w murze szybu (fundamencie bywczą wprost na górnym pomoście wieży; liny

bezpośrednio zwieszają się do szybu z koła linowego W prawidłowo zbudowanych wieżach stemple umieszczonego na osi maszyny wydobywczej.

Wieża nadszybowa powinna być obliczona tak,

wieży).

pionowe pracują wyłącznie tylko na naprężenia cisnące; przy naprężeniach ciągnących belki dolnego żeby przy zerwaniu się liny maszyny wyciągowej, wieńca wieży nadszybowej (do których przymoco- wskutek zaklinowania się klatki w szybie bądź też wane są stemple) umocowane w murze szybu będą w wieży tuż pod kołami linowemi, mogła wykazać przenosić naprężenia piągnące na materyał funda- dostateczną wytrzymałość i żeby się nie odkształciła, mentu: cegła, beton i t. p., które, jak wiadomo, pra-    Największemu naprężeniu podlegać będzie wieża

cują dobrze wyłącznie tylko przy naprężeniach ci- nadszybowa w wypadku, gdy klatka z próżnymi wo-snących.    *    zami lub podsadzką zjeżdżać będzie na dół, klatka

W części pionowej wieży mamy założone kie- zaś z węglem, wyjeżdżając do góry, zaklinuje się równiki aż do miejsca, w którem znajduje się urzą- w szybie pomiędzy kierownikami, lub też przejdzie dzenie, przeszkadzające podnoszeniu się klatek do poziom podchwytów i dojdzie do urządzenia zabez-kół linowych, zwykle belki żelazne, w które uderza pieczającego koła linowego, w następstwie czego lina klatka, będąc podniesioną powyżej pewnego poziomu; zostanie zerwaną.

często wprost zmniejszają nieznacznie odległość po-    W momencie poprzedzającym zerwanie liny siła

między kierownikami, dzięki czemu klatka zaklino- konieczna do zerwania tej ostatniej równoważy się wuje się pomiędzy kierownikami i nié podniesie się siłą działającą wzdłuż liny pomiędzy kołem linowym do kół linowych. W każdym razie, rezultatem dzia- a bębnem maszyny wyciągowej — skąd łatwo otrzy-łania urządzenia zabezpieczającego koła linowe jest mamy kierunek i wielkość wypadkowej. Na drugie ostatecznie zerwanie się liny, klatka zaś spada na koło linowe będzie działać siła równa wadze klatki, ruchome podchwyty bezpieczeństwa, które zostały wozów, a ewentualnie i opuszczanej podsadzki zró-z początku podniesione przez klatkę, unoszącą się wnoważona taką samą siłą działającą, jak wyżej, do góry, a następnie własnym ciężarem opadły; na- w stronę bębna maszyny wyciągowej mając po-turalnie o ile wcześniej nie zacznie działać spado- wyższe dane znów łatwo otrzymamy kierunek i wielkość wypadkowej.

Wobec tego, iż kierunki lin od kół linowych

chroń i klatka nie zawiesi się na kierownikach.

Koła linowe umieszcza się na wieży albo jedno obok drugiego, mając osie w jednej płaszczyźnie po- do bębna maszyny wyciągowej nie są jednakowe, ziomej, przy maszynie wyciągowej o bębnach cylin- należy dla obliczenia poszczególnych części wieży drowych, konicznych lub bobinach, albo też jedno nadszybowej przypuścić zerwanie się tej liny, dla nad drugiem w jednej płaszczyźnie pionowej przy której wypadkowa działających na wieżę sił będzie wyciągu systemu Koepe.    największą.

Dla podnoszenia kół linowych w górnej części wieży urządza się ruchome jeden lub dwa krany.

Pochylenie nogi podporowej wieży nadszybowej musi być wybrane w ten sposób, żeby wypadkowa pujące:

Obliczenie wieży nadszybowej. Warunki pracy wieży nadszybowej są nastę-

18400 mw

4000

4400 mm 41 ,

90 t.

p\ = 136 t;

składowa w tym samym kierunku siły p₂:

p'₂ = 156 t.

p', = 156 t.

. 1850 B

P" = P/'+P₂"

będzie działać w węźle II.

Z równania momentów sił względem punktu przyłożenia odporu I otrzymamy (rys. 11): ipr = ixpt

120-5x18500

200

P," =

200

P " *2

prff

= 19-951

= 15-771.

i na odwrót.

Wysokość wieży do osi kół linowych

średnica kół linowych...... .

waga koła linowego........

średnica bębna maszyny wyciągowej

średnica liny . . *........

siła konieczna do zerwania liny . .

A) Obliczenie nogi podporowej.

Noga podporowa rys. 2 i 4 składa się z belek pochyłych I—X i III—XI, łączącej ich w górze poziomej belki I—III (rys. 4) i belek (rys. 16), zapo-mocą których siły działające wzdłuż nogi oporowej przenoszą się na belkę poziomą I—III, a także z szeregu poziomych i ukośnych belek łączących główne pochyłe belki I—X i III—XI nogi podporowej. Łączymy punkt A (rys. 1) przecięcia się osi szybu z powierzchnią wieńca zasadniczego wieży nadszy-bowej ze środkiem osi koła linowego B.

Przy punkncie D składamy siłę działająca wzdłuż osi szybu:

q = 90 t

. z siłą działającą wzdłuż dolnej liny maszyny wyciągowej : "

q = 90 t

i wypadkowa przy zerwaniu się dolnej liny: pt = 172 t.

W podobny sposób przy punkcie E uskuteczniamy składanie sił w wypadku zerwania się liny górnej i otrzymujemy wypadkową:

p₂ = 166 t.

Przenosimy siły p₅ i p₂ w kierunku ich działania do punktu B i każdą z nich rozkładamy w kierunkach BA i BC (oś nogi podporowej). Składowa w kierunku BC siły pj:

Widzimy stąd, iż największe naprężenie działać będzie wzdłuż osi nogi podporowej przy zerwaniu się liny górnej :

Przyjmujemy: wagę koła linowego*) czwartą część wagi nogi podporowej *) 3 t

Razem otrzymamy siłę . . . 61 r = 6 t.

Przy punkcie F rozkładamy siłę r w kierunkach równoległym linii BA i w kierunku BC osi nogi podporowej. Składowa w kierunku BC:

r' = 1-5 t.

Ogółem więc w kierunku osi nogi podporowej w chwili zerwania się liny górnej będzie działać siła cisnąca:

P2 = P2 + r'

P₂ = 156 + 1-5 P₂ = 157 5 t.

Waga opuszczanego ciężaru na linie dolnej w chwili zerwania się liny górnej :

waga klatki z łańcuchami . 4350 kg

» liny

„    4 wozów próżnych **) 1400 „

„    ładunku***) .... 4000 „

razem s = 11600 kg.

*) Obliczone w przybliżeniu.

**) Waga 4 próżnych wozów po 350 kg = 1300 kg. ***) Waga 4 wozów podsadzki po 1000 kg = 4000 kg.

Składamy w punknie D jak wyżej siłę:

s = 11*6 t,

działającą wzdłuż osi szybu z siłą, działającą wzdłuż dolnej liny :

s = 11*6 t;

wypadkowa tych sił:

u — 22 t *),

a jej składowa w kierunku osi nogi podporowej : u' = 17 t*);

razem więc siła działająca na oś nogi podporowej przy opuszczaniu się klatki z liną dolną:

p₁₌=r' -fu P, = 1-5 + 17 Pi = 18-5 t.

Siły Pt i P₂ działają na pręty 1 i 2 pomiędzy węzłami I i II — II i III kratownicy nogi podporowej równolegle do osi symetryi tej ostatniej. Dla zastąpienia sił działających na pręty siłami działającymi w węzłach rozłóżmy siły Px i P₂ na składowe (rys. 10), przyczem siła P' będzie działać w węźle I, siła P'" w węźle III**), a siła

Pif,=

pr*

Pj'= 11145 kg

p' __    _ p ”

P' = 18500-11145 P' = 7355 kg.

W ten sam sposób z równania momentów sił względem przyłożenia odporu III otrzymamy (rys; 12): UY' = iiP₂

120-5X157500

— 94900 kg = P₂-P₂"'

P'" = 157500-94900 P'" = 62600 kg P" = P/' -f Pa"

P" = 11145 + 94900 P" = 106045.

Naprężenia zaś działające dzięki powyższej zamianie wzdłuż prętów 1 i 2 otrzymamy następnie z wykresów (tablica na stronicy 81, punkt 1 i 2).

Przejdźmy teraz do wyznaczenia naprężeń, działających we wszystkich poszczególnych prętach kratownicy nogi podporowej.

Kratownica nogi podporowej szybu ?Koszelew“ przedstawiona na rys. 4 jest geometrycznie odkształ-

*) Wyliczenie graficzne wykazuje o tyle pewną niedokładność, że jeżeli przyjmiemy za słuszne

p, = 172t p'x = 1361,

to wówczas na zasadzie proporcyonalności 172 X41'6

90 136X11-6 90

**) Na rysunku 10-tym należy przestawić III w miejsce II

Redakcya-

OC-

calną, co widać zresztą odrazu z rysunku, gdyż proste 8' i 9' równolegle odpowiednio do prętów 8 dolny trapez nogi podporowej nie posiada przekąt- i 9 ; w ten sposób otrzymamy siły działające w prę-nych. Przejdźmy do kratownicy rys. 5 dodając do tach 8 i 9, przyczem, jak widzimy z wykresu, pręt poprzedniej pręty 21 i 22.    8 podlega ściskaniu, pręt zaś 9 rozciąganiu. Prowa-

Oznaczająjąc ilość węzłów kratownicy przez K, dząc w podobny sposób w dalszym ciągu budowę a ilość prętów kratownicy przez r, przyczem w na- podobnych wykresów dla węzłów VIÏ, VI, IX i VIII, szym przykładzie :    otrzymamy pełny wykres sił działających we wszyst

kich prętach pomocniczej kratownicy (zebranie na tablicy str. 81). Postępując w podobny sposób otrzymamy wykres sił działających na pręty drugiej pomocniczej kratownicy (rys. 8) (zebranie na tablicy str. 81). Dodając następnie lub odejmując otrzymane z obydwóch wykresów siły zależnie od tego czy dâny pręt podlega w obydwóch pomocniczych kra-W wypadku tym mamy do czynienia z kratownicą townicach ściskaniu lub rozciąganiu, otrzymamy geometrycznie niewyznaczalną.    ostatecznie siły działające na poszczególne pręty

Dla oznaczenia w przybliżeniu sił działających kratownicy nogi podporowej rozpatrywanej przez nas na kratownicę (rys. 5), przypuśćmy, iż ta ostatnia wteży nadszybowej (tablica na str. 12). składa się jakby z 2 pomocniczych kratownic mają-    Teraz możemy przystąpić do obliczenia poszcze-

cych wspólne węzły (rys. 6 i rys. 8), przyczem każda gólnych prętów kratownicy nogi podporowej, z nich znajduje się pod działaniem tylko połowy sił    w całym poniżej podanym obliczeniu przyjąłem

działających na kratownicę rys. 5. Każda z porno- dla żelaza zlewnego dozwolone naprężenie na cią-cniczych kratownic jest statycznie wyznaczalną, gdyż gnienie, ciśnienie i gięcie :

Kz — K — Kb — 1000

cm³

tak, jakby miał miejsce wypadek spokojnego obciążenia zamiast:

Mamy :

dla każdej :

K = 11 r = 22.

2 K—3 = 2X11—3 2K-3 = 19 22 > 19 r > 2K-3.

K = 11 r = 19

2K —3 = 2X11 —3 2K — 3 = 19

r = 2 K — 3.

kg

K* = K = Kb = 700--^s, cm*

Siły działające w każdej z poszczególnych po- a to dlatego, iż przy normalnych warunkach pracy mocniczych kratownic zawsze możemy wyznaczyć wieża pracować będzie przy mniejszym obciążeniu jednym ze znanych sposobów. Siły działające w prę- i tylko w wypadku pojedynczym, nieprzewidzianym, tach zasadniczej kratownicy rys 5 otrzymamy su- mianowicie, przy zerwaniu się liny wieża będzie pra-mując siły działające w tych samych prętach krato- cować przy największym obciążeniu.

W całym obliczeniu wyłącznie tylko jest mowa

wnic pomocniczych rys. 6 i rys. 8.

Dla wyznaczenia sił działających w poszczegól- o momencie bezwładności I brutto, nych prętach kratownicy zastosujemy dobrze znany graficzny sposób Kremony i otrzymamy dla kratownicy rys. 6 wykres sił rys. 7 ; dla kratownicy rys.

8 otrzymamy wykres rys. 9.

Przyjmujemy skalę sił w 1 mm 1 t. Na prostej AD' równoległej do osi nogi podporowej odkładamy    P ~ 110250 kg.

pr pff pfff    Siła ta działa tylko pomiędzy węzłami V i VII na

jedną po drugiej siły: j, y i -j- (rys. 7). Budujemy długości (rys. 4):

wykres dla węzła I, prowadząc z A równoległą do pręta 1 i z B równoległą do pręta 3; to samo ro-

pfff

bimy przy sile -g- dla węzła II, prowadząc z C i D

Obliczenie belek I—IX i III—XI.

Największa siła działająca wzdłuż belki III—IX (tabl. str. 81, punkt 11) :

I = 430 cm,

zmniejszając się pomiędzy węzłami VII i IX do : P' = 106000 kg,

a pomiędzy węzłami IX i X do:

P" = 104000 kg,

odpowiednie równoległe do prętów 2 i 6; w ten sposób otrzymamy siły działające w prętach 1, 2, 3 spadając nawet pomiędzy węzłami II a V do : i 6. Wykres dla węzła II otrzymamy przeprowadzając prostą 4' przez punkt E równolegle do pręta 4 i 5' przez punkt F równolegle do pręta 5 do wzajemnego spotkania się ; w ten sposób otrzymamy siły działające w prętach 4 i 5. Jak łatwo to można wywnioskować z wykresu, wszystkie 6 dotychczas wyznaczonych prętów podlegają siłom cisnącym. Przechodzimy do węzła V — tu działają siły 5, 6, 7 i 11; wypadkowa 5 i 6 jest GD; rozkładamy ją na 2 siły równoległe do prętów 7 i 11, przeprowadzając proste 7' i 11' równolegle odpowiednio do prętów 7 i 11 i otrzymamy siły działające w prętach 7 i 11, przyczem, jak widzimy z wykfesu, pręt 7 podlega rozciąganiu, pręt zaś 11 ściskaniu. Przejdźmy do węzła IV, gdzie działają siły 3, 4, 7, 9 i 8; wypadkową już wyznaczonych sił 3, 4 i 7 jest AH, którą rozkładamy na 2 równoległe do prętów 8 i 9, prowadząc

P"' = 63000 kg;

belka zaś I—X jest wogóle znacznie mniej obciążoną. Przyjmujemy więc do obliczenia siłę:

P = 110250 kg,

działającą na całej długości belki III—XI, dzięki czemu obliczenia dokonamy ze znacznym zapasem bezpieczeństwa.

Do obliczenia przedwstępnego użyjemy wzoru

Eulera :

nPla •

£²7T ’

gdzie stopień bezpieczeństwa:

n = 6,

siła działająca wzdłuż belki III—XI:

P = 110250 kg;

do obliczenia musimy przyjąć długość belki III—XI (rys. 8)

1 = 1690 cm,

gdyż dopiero węzeł F (rys. 1 i rys. 2) możemy rozpatrywać jako punkt stały belki III—XI dla wybo-czeń tej ostatniej we wszystkich możliwych kierunkach, inne zaś węzły kratownicy rys. 4 jak: V, VII i IX można rozpatrywać jako punkty stałe wyłącznie tylko dla wyboczeń belki III—XI w płaszczyźnie nogi podporowej ; spółczynnik sprężystości żelaza zlewnego :

r ss=

122430

150*92

r — 28*5 1    1690

f ³³ 28*5

— = 59*3

£ = 2115000;

59*3 < 70,

szukany moment bezwładności przekroju belki wzglę- sprawdźmy wobec tego przekrój poprzeczny stempla dem osi znajdującej się w płaszczyźnie nogi podpo- wyłącznie tylko na naprężenia cisnące nie uwzględniając wyboczenia:

rowej (rys. 13)

7 cm⁴.

Wstawiając powyższe wartości do wzoru Eulera, otrzymamy :

6X110250X1590* ¹ ~    2125000X10

I — 88700 cm⁴.

Pt Pt i Pt

110250

150*92

= 753^*

cm

Nra porządkowe prętów

2!

'P

Cu

>>

Sm

«a>

•N

<t>

05

u.

tony

8    całkowite

tony tony

UWAGI

widzimy więc, iż przyjęty przekrój jest najzupełniej wystarczającym, gdyż naprężenie cisnące jakiego doznaje stempel na 1 cm² jest mniejsze od dopuszczalnego — 1000    .

cm

10

. 11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

+ 0.500 + 7.500 + 3.700 + 36.000 + 30.750 + 31.500

-    15.750 + 34.500

-    3.300 0.000

+ 56.000 +    2.250

+ 36.000

-    2.500 0.000

+ 54.000 + 2.000 + 37.400 + 52.500

-    2.250 0.000

+ 1.500

+ 0.500 + 1.000 + 7.500 + 15.000 + 3.700 + 7.400 + 36 000 + 72.000 + 30.750 + 61.500 + 31.500 + 63.000

-    18.500 - 34.250 + 32.250 + 66.750

0.000 - 3.300 + 3.300 + 3.300 + 54.250 +110.250

-    2.250    0.000

+ 34.400 + 70.400

0.000 - 2.500 + 2.500 + 2.500 + 52.800 +106.800

-    2.000 0.000 + 35.750 + 73.150 + 51.500 +104.000

0.000 - 2.250 + 2.250 + 2.250 -    1.500    0.000

Pręty ściskane są oznaczone znakiem + ; pręty zaś rozciągane są oznaczone znakiem —.

Obliczenie prętów ukośnych 4 i 5.

Największemu naprężeniu cisnącemu ulega pręt 4 (rys. 4) (patrz tablica na str. 81, punkt 4):

P = 72000 kg.

Pręty 4 i 5 składają się z 2 belek żelaza korytowego 240 X 85 X 95 mm przynitowanych z obydwóch stron do belek X—I i III—XI (rys. 2). Moment bezwładności każdego z prętów:

7 = 27, 7=2X3598 7196 cm⁴,

a przekrój poprzeczny każdego pręta:

F = 2Ft F = 2X44*28 F = 88*56 cm*.

Sprawdźmy pręt według wzoru Jasińskiego:

W rzeczywistości belki I—IX i III—XI składają się z (rys. 13):

1)    2 arkuszy poziomych 300 X 10 mm,

2)    4 kątowników 100 X 100 X 12 mm,

3)    siatki z żelaza płaskiego 80 X 10 mm,

4)    belek poprzecznych usztywniających z żelaza kątowego 80 X 80 X 10 mm.

Do obliczenia weźniemy tylko arkusze i kątowniki, których moment bezwładności względem osi XX (rys. 13):

7196

88*56

r = 9*22 1 = 400 cm i 400 r ~~ 9*22

2 arkusze poziome 300 X 100 mm 4 kątowniki 100 X 100 X 12 mm

Moment bezwład. Przekrój pop.

F cm* 60*00 90*92

/cm⁴

54830

67600

~ ss 43*4

r

Razem . . . 122430 cm⁴ 150*92 cm*. Sprawdźmy przyjęte wymiary belki według wzoru Jasińskiego, który dla żelaza zlewnego daje następujące wzory:

wzór I . . . ß — 21279

43*4 < 70 P 72000 F 88*56

£ = 813 Ą F cm*

» gdy->110*1,

. . ß = 3387 - 0*01483 -, gdy 70<^< 110*1, gdzie p jest naprężeniem łamiącem.

wzór II .

skąd widzimy, iż pręty 4 i 5 są dostatecznie silne, gdyż otrzymane naprężenie jest mniejsze od dopuszczalnego — 1000

kg

cm**

Obiczenie prętów 9, 10, 14 i 15.

Każdy z tych prętów składa się z 2 belek żelaza kątowego 100 X 65 X 10 mm przynitowanych z obydwóch stron belki III—XI; pręty 9 i 14 pracują na rozciąganie, a 10 i 15 na ciśnienie.

Przekrój poprzeczny pręta:

F = 2Ft F = 2X19T3 F = 38*26 cm⁸.

Moment bezwładności pręta minimum :

/Ç = 2/,£

II = 2X275-6 H = 5512 cm⁴.

Rzeczywiste naprężenie cisnące w danym przekroju K powinno być mniejsze od otrzymanego w powyższy sposób naprężenia K,.

3.300

38*26

K=86-4-Ą cm²

86 4 < 181 K<K₁₅

więc przyjęty przekrój pręta jest zupełnie wystarczający.

Sprawdźmy przyjęty przekrój pręta według wzoru Eulera. Z tablicy na stronicy 81, punkt 9, siła cisnąca pręt 9:

p=-f 3300 kg

długość obliczanej belki 10-ej (rys. 4) :

1 = 660 cm

7) siłą:

Obliczenie prętów 7, 12 i 17.

Pręt 7 jest rozciągany (tablica na str. 81, punkt

A==

6X3300X660²

2125000X10 Iy = 404 cm4 h<L

P = 34250 kg ;

pręt składa się z 2 belek żelaza korytowego 160 X X 65 X 7*5 mm, przekrój poprzeczny pręta :

F = 2Fj F = 2X24-92 F = 4984

i naprężenie ciągnące działające w powyższym przekroju :

Sprawdzimy przyjęte wymiary jeszcze według wzoru Jasińskiego :

P 34250

-V

551-2

38-26

F 49-84

? = 678 F    cm*

r = 3-8 1 660

kff

co jest mniejsze od dopuszczalnych 1000 —

wi-

3*8

-=173 5

cm² ’

dzimy więc, iż belka ma dostateczne wymiary.

Te same przekroje żelaza są przyjęte i dla prętów 12 i 17.

173-5 > HOT,

wobec tego obliczamy według I wzoru Jasińskiego : ß = 21279 ( )²

²¹²⁷⁹ (ï4)’

ß = 0-707

Obliczenie belki I—III (pręty 1 i 2).

u I—

cm²

ß = 707    ;

cm²

Wytrzymałość na ciągnienie żelaza zlewnego średnio: Kz = 3900

Pręt 1 obliczamy jako belkę swobodnie leżącą na oporach I i II obciążoną gnącą siłą skupioną:

P! = 18500 kg

i ściskaną siłą (patrz tablica na str. 81, punkt 1):

Qll = 1000 kg ; pręt 2 obciążony jest siłą gnącą:

P₂ = 157500 kg

i ściskany siłą (patrz tablica na str. 81, punkt 2): Q₂ = 15000 kg.

Obliczamy belkę II—III pracującą w gorszych runkach. Belka I—II—III składa się (rys. .14) z 2 arkuszy środkowych 600 X 10 i 8 kątowników 90 X X 90 X 10 mm, przyczem moment bezwładności :

36000 cm⁴

wa-

cp =

707

arkuszy, kątowników.... 104040 „

3900

cp = 0-181',

a dozwolone naprężenie w naszym wypadku :

K^rKz,

gdzie dozwolone naprężenie na ciśnienie dla żelaza i siła P₂ (rys. 15): zlewnego :

całej belki I = 140040 cm⁴.

Siłę cisnącą Q₂ wywołującą pewne wyboczenie belki zastąpmy siłą gnącą Q'₂, która by tą samą belkę wyginała z tymsamem stopniem bezpieczeństwa, działając w ten sam sposób i w tym samym miejscu co

kg

Kz = 1000 —^ cm²

Kt = 0-181X1000

Kj = 181-^.

cm²

/==

nQ,la

£7l²

1 — 200 cm

6X15000x40000 2125000X10 V =178 cm⁴;

/' =

według wzoru:

Q’,=

WIKb

Kb —

7520000X35

280100

w=(!)’

gdzie moment wytrzymałości przekroju:

Wem⁸

= 30 cm 71Kb |XcXct 178X200X1000

K = 940 -Ą, cm³

co jest mniejsze od dopuszczalnego naprężenia na gięcie 1000

kg

cm²

Obliczenie stempli podtrzymujących łożyska.

Największa siła będzie działać na stempel środ

Q'₂ =

kowy :

30X120-5X795

Q'₂ = 124 kg Q'₂ -f p₂ = 124 -f-157500 Q'₂ + P₂= 157624 kg;

a największy moment gnący według wzoru:

PcCj

Mb =

P" = 106045 kg.

Stempel składa się z 8 kątowników (rys. 16) 90 X 90 X 10 mm złączonych pomiędzy sobą prętami poziomymi i ukośnymi.

Przekrój poprzeczny stempla:

F = 8F F = 8X17*13 F = 13704cm².

Mb =

(Qr2 4- P₂)ccx

Moment bezwładności stempla względem osi XX (rys. 17):

7= 104040 cm⁴.

Mb =

157624X120*5X79*5

200

Sprawdzamy przyjęty przekrój według wzoru Jasińskiego :

gdyż

c = 120*5

Ci = 79*5

Mb = 7520000 kg cm

’-V

104040

13704 r = 27*7.

Kb =

Mb h

72

Kb =

7520000X60

Długość stempli do osi kół linowych (rys. 16): L — 275 cm;

140040X2

Kb = 1615

kg

do obliczenia weźniemy nie całkowitą ich długość lecz tylko:

1 = 107*5 cm,

cm²*

co jest większe od dopuszczalnego naprężenia na gięcie 1000^^-

cm²

Z powyższego obliczenia widzimy, iż belka I—II—III jest stanowczo za słabą, wobec tego należy wziąść belkę silniejszą składającą się z 2 arkuszy 700 X 10 mm i 8 kątowników 120 X 120 X 12, przy-czem moment bezwładności:

gdy węzły, w których spotykają się pręty poziome i ukośne stempla możemy rozpatrywać jako punkty stałe dla wyboczeń tego ostatniego we wszystkich możliwych kierunkach.

1    107*5

27*7

-=38-85

arkuszy...... 57160 cm⁴

kątowników.... 222940 „

całej belki 280100 cm4 178X200X1000 35X120*5X79*5 ’

^ = 35 cm

u

Q'a — 107 kg, a więc moment gnący :

38*85 < 70;

wobec tego sprawdźmy przekrój poprzeczny stempla wyłącznie tylko na ciśnienie nie uwzględniając wy-boczenia :

P"

106045

Q'₂ =

F 137*04

P"

gdyż

cm

(157500 + 107)X120*5X79*5

Mb =

Mb = ~ 7520000 kg cm ;

200

widzimy więc, iż przekrój poprzeczny stempla jest zupełnie wystarczający, gdyż naprężenie cisnące jakiego doznaje stempel na 1 cm² przekroju jest mniej-

kg

sze od dopuszczalnego — 1000    .

(Dok. nast.).

fit

-mrn

*l

$-£jt

f

* I £

r f

* Ç

TWX2JIA,

Lî

f%

J?

**>•

<A

t-v

•ÇLi

fffTv\;"P -|-Â    o^t. c \ fe

! poo_.

| j>4-- -ï^Pic ■*■ ■*■ --3çl%---■■•+*——~——'-Ç-Oîfé “f*®—rC^%—“{=*—^.5p (f- - *•- -

<T‘    / \

i®

V $r

mw

\\K

&7%jf

mb.

9'ijfe r&

Il ³¹

— - CW'ft»--

ira

“’S“ -j ~y

r/ /$ r-

/ - /■ r «

-è

ré

/x

*x

«ü-

r*ï

”tn

c=

-<9-- -

' *,

j5?

“lOb

'au/rton^/vj. oq^oj-f

fi

«s>

ti !'

%    >* £ s; *

V\ ' ?

•*tj

f

m

Sfr

u.r

/O-

<v

/'O

r-X>

<y -

Arkusz 1.

<t

°°S 6

<*

/'

rQ

s,*

r>-

*3

_L LU.

-f

?>_Aa o

-H

— 10*00^

T\

iS

-•

[«•

OQV

~7K

Wieża nadszybowa szybu „Koszelew“

—w

eyooc.

H-------------iied---

--v

V,3<* ----;

»,

4'r'Vrà'TU

---Ato<?

•<

Arkusz 2.

11

•■s

?.

HL

iwb*jrV--*“

as-

'!

i&oo--4

«cf /T

p”>

/V

11

SU

s—***£

p.

Î**F

0>

0)

VI

Hl.

,v.

#\

43

"g -iii

^TT

NJ

cfi

"U tŁ/N?

PU

'O

^3

-f

r⁻

'XI

?’

?"

rSL

£L

XI.

r—

Cd

£Â>

!..

43

x>

r—

SJ

vi

CS

xi

'a

Cd

-ij .

cd

•N

HL £

6~

va

T"

su

O*

y*

v"

n.

/v

r*

■»

-O“

i—»

wajc/ru

WC~

<5L fi*? t fUvvo

3Wt*4. cuaaia

~/n    1    ^jvvwavioci

Va"V2 fvv    ccl _

5Be£^uL o/oiS

Kl

rWlcL unowfev

«=o

^iic/fvvt^'t/tj- VI.

(?*A,p lAca^e/ń* tav'O. ^ I

mJ

CX

JCc Cd(/Cvu?

v> O

TT

_ IL

mx

•»

-J»

'xsc&v »■{—■—mo^rfL»—‘n&o&v

310Û*,

WHQOm

_ \ J'__.

»■T

X.

CP

Mt

Au

»v..

*2

yt*

a;

rr*

Tv

XIV

02L

"'IM

v9 er

"ili

er*

r-

xn.

5°

r-

Ph*

C.

&€?;

Oö ołOe»_

f< '«

— ^unw- Jyw

/vc

C>1

><

CR

VE,

TCP

Oo

^VVt/lAAs QQ t--""VLA^IAÆ 1 J\\,

po

M⁵

8,

6,

rry

J>»

Jr

ro

-1P

T>

•il'

*=*-*

*o tf*

••r

Wieża nadszybowa szybu „Koszelew“.

><

_i

CXJ

IX.

"91

r*

OQ

**

r-

p-

P^Rn^

'S®-

r^r-

y-

Po

r>l%

?°hj

Arkusz 3.

t'

Arkusz 4.

Ni*

££

Wieża nadszybowa szybu „Koszelew“.

1:1a

-hOQs?

KA'

»—Â5iC?v—H

~~d

*07

.<=

- 19b,—

/♦>

4fS£r

\oao*

14

-V»XÂ[--n

'6CĄ.—

£3

Ao<?~ îS”

i 1.........

T-

ci

^Tdfi.y

w\

T9

^*r<r

<*

<,00*

CrOQ^-

TV t?

V*

I r

JJIIL

U I «<V    >4

irr-

$i&Dxr

bl.

irw

JT

wy

irf'

•<

*T

TS

vâ

i\

T~

‘♦ndlr-

è\

r^osvT, “vêt 5

, * * _JS|

S,

v-—

rDKi^

Iv

m-

oł

\G.

J¹ v <3 I r**

>.

^■:r

T— ^

% «J?-²

/%/

*«>

Ä-

-e»

O? (7—-

Sî

^r-or

—$ )- -.v •

x___Ji

1 î*»0

/%/

Spożycie soli w Galicyi i innych krajach korony rakuskiej

napisał Inż. Zdzisław Kamiński,

Zużycie soli wynosiło w roku 1902 w Austryi w państwie niemieckiem zużyto ogółem w roku 1902 : (Cislitawii) ogółem 3,964.178 ctr. metr., było zatem soli jadalnej o 48.736 q większe niż w roku 1901. Z ilości tej    „ bydlęcej

463.570 q zostało dowiezione z zagranicy.

W r. 1902 liczyła ludność całej Austryi 26,627.632 dusz, wypada zatem na głowę 14*89 kg, z czego 8*57 kg soli spożywczej, a 6*82 kg soli na cele prze- s°ü jadalnej . . .

„ innego rodzaju

* do uprawy roli ........

„ do celów przemysłowych . . . . Na głowę zaludnienia przypada:

452.243 t. 105.024 „ 6.577 „ 507.208 „

7*8 kg 10*6 kg

mysłu i do uprawy roli.

Przeciętna cyfra spotrzebowania soli spożywczej (n. Speisesalz) w cesarstwie austryackiem jest stosunkowo znacznie większa niż w innych państwach, w Niemczech 259.896 ton, dla celów chemicznych Powodu tej różnicy w tern szukać należy, że dotych- 125.734 t. czas zawsze jeszcze dużo soli jadalnej zużywa się tutaj do celów przemysłowych i przy karmieniu bydła, jako surowiec (solanka) została zużytkowaną. Odnóże tak jest istotnie, mamy najlepszy dowód w obli- śna statystyka wykazuje ogółem spotrzebowanie czeniach zużycia soli jadalnej na głowę zaludnienia.

Ilość spotrzebowania tej soli maleje od roku 1897, z każdym rokiem późniejszym, a to z tego powodu właśnie, że z każdym rokiem późniejszym także ła- „ twiejszem staje się nabycie soli fabrycznej i soli dla bydła.

ogółem zatem 18*4 kg Do wyrobu sody i soli glauberskiej zużyto soli

Liczbami powyższemi nie jest objęta sól, która

14,757.027 hl. solanki, do celów następujących : do fabrykacyi sody i soli glauberskiej 11,686.156 hl.

„ celów chemicznych.......

„ kąpielowych (z wykluczeniem solanki zużytej w Kissingen) . , 2,827.515 „ jako ług powarowy do celów kąpiel.. 9.997 „ We Włoszech (z pominięciem Sardynii i Sycylii) jest zapotrzebowanie soli w różnych prowincyach tak zmienne, że porusza się w granicach od 4—9 kg. Maksymalna liczba średnia na głowę zaludnienia wynosi 8*298 kg, minimalna 4 509 kg. Przeciętne zapotrzebowanie soli wynosi dla całych Włoch 7.330 kg. Z ogólnej konsumcyi soli, która wynosi w całych Włoszech 2,077.470 q zużytkowuje się dla bydła tylko 69.215 q, a na cele fabryczne 144.307 q, z czego 52,247 q spotrzebowano do wyrobu sody, 2.092 q do wyrobu tytoniu i cygar, a 27.525 q do wytwarzania chłodników.

^ W Szwajcaryi zapotrzebowanie soli jadalnej wynosiło 12 66 kg, oraz soli innego gatunku 4*44 kg, czyli łącznie 17*10 kg na głowę zaludnienia.

We Francy i podają cyfrę konsumcyi soli na Z liczb tych dla monarchii austryackiej prze- 736.000 t. rocznie, czyli 19*1 kg na głowę zaludnie-ciętnie przypada w ostatnich dwóch latach nastę- nia. Ponieważ z ilości tej 296.000 t. zużytych bywa pujące zużycie soli jadalnej w poszczególnych kra- już jako surowica do celów fabrycznych, więc reszta jach koronnych na głowę zaludnienia, a mianowicie: daje w rezultacie zapotrzebowanie 11*3 kg soli na

1901 głowę zaludnienia.

Soli dla bydła spotrzebowano w Austryi razem 253.915 q, a to w przeróżnej formie : jako sól kamienną, minucye, omoki i odpadki oraz jako solankę ze źródeł słonych w Galicyi i na Bukowinie.

Przyjąwszy za podstawę obliczenie ilości bydła z d. 31. grudnia 1900 r., otrzymamy na jedną sztukę bydła w poszczególnych krajach koronnych Cislitawii ilości następujące :

I tak, spotrzebowanie na głowę zaludnienia soli jadalnej w roku 1897 wynosiło 9*08 kg

8*97 „

8*85 „

8*80 „

8*65 „

8*57 „

Natomiast ogólne zużycie soli było większe i mniejsze w powyższych latach: w roku 1897 wynosiło na głowę ludności 14*88 kg

14*68 „ 14*78 „ 14*75 „ 14*84 , 14 89 „

1898

1899

1900

1901

1902

233.360 hl.

1898

1899

1900

1901

1902

w r. 1902 w r.

w Tyrolu..........

„ Dalmacyi........

„ Styryi, Karyntyi, Krainie i

Pobrzeżu ........

„ Galicyi wschodniej i na Bukowinie .........

w Galicyi zachodniej, Czechach, Morawach, Śląsku, Austryi dolnej i górnej i Salzburgu

12*57 kg 12*49 kg 11*38 „ 11*27 „

10*72 „    10*69 w

8*54 „    8*74 „

7*86 „

Wielkie zapotrzebowanie soli w Tyrolu jest spowodowane hodowlą bydła i tern także, że zużywają tam dużo soli do konserwowania mięsa. W Dalmacyi i Pobrzeżu całem spotrzebo wuj ą jej wiele do ryb.

7*78 „

Ażeby zużycie soli krajów korony austryackiej porównać można z dotyczącem zużyciem w innych państwach europejskich, podajemy tu z ostatnich wykazów statystycznych państw europejskich niektóre dane:

w r. 1901 w r. 1902 w Galicyi wschód, i Bukowinie. 0.461 kg 0.250kg „ Galicyi zachodniej, Czechach Morawach, Śląsku, Austryi górnej i dolnej i w Śalzburgu.    0.749 „

„ Tyrolu z Voralbergiem . . .    0.351 „

„ Styryi, Karyntyi, Krainie i Pobrzeżu

0.786 „ 0.336 „

0.299 „    0.292 „

„ Dalmacyi nie spotrzebowano wcale soli dla bydła.

Z powyższych danych wynosi średnia liczba dla całej Austryi 0.583—0.548 kg. Przyczyną ogólnej zniżki w zapotrzebowaniu soli w roku ostatnim byłą

słabsza zawartość do celów bydlęcych zużytej solanki. Ilość 3 kg uważana dotychczas z zasady jako normalne zapotrzebowanie w ciągu roku dla jednej sztuki bydła odbiegła, jak widzimy, jeszcze zbyt daleko od liczb wykazanych powyżej.

W Niemczech wynosiło ogólne zapotrzebowanie soli dla bydła 105.024 t., czyli średnia konsumcya była w r. 1902 na jedną sztukę 0.927 kg.

Soli fabrycznej spotrzebowano ogółem w Cisli-tawii 1,419.027 q, czyli 5’33 kg na głowę zaludnienia, w której to liczbie znajduje się trzecia część niemal soli zagranicznej.

Sól fabryczną pobierano ze salin następujących:

z Ebensee w ilości.....

„ Ausee    „    .....

w Hallein    „    .....

* Hall    »    .....

ze składów w Pobrzeżu. . .

„    „    w Dalmacyi. . .

z magazynów konsorcyalnych z fabryk produktów chem. . kopalnia w Wieliczce dostarczyła .... 339.965 „ z której to ilości spotrzebowano:

kopalnia w Bochni dostarczyła 80.030 „ i cała ta ilość spotrzebowana została w Galicyi.

403.460 q 11.848 „ 38.847 „ 4.038 » 14.275 „ 795 „ 29.200 . 33.666 „

1.393 q 9.486 * 26.337 „ 143.287 „

20 ,

159.442 „

Zagranica dostarczyła ogółem dla Cislitawii 462.825 q soli fabrycznej, a mianowicie: dla Czech

334.315 q

„ Galicyi..... 92.400 „

„ Śląska.....36.110 „

Sól fabryczną spotrzebowano w Galicyi do celów następujących:

do wyrobów produktów chemicznych (chloru, sody, soli glauberskiej) w 2-ch przedsiębiorstwach i w łącznej ilości.

(z czego pokryła zagranica.......

do wyrobu mydła w 25 przedsiębiorstwach do fabrykacyi i konserwowania skór i futer w 14 przedsiębiorstwach.....

do rozpuszczania lodu i śniegu przez 5 przedsiębiorstw kolejowych i tramwaj, do aparatów chłodzących, browarów i fabryk sztucznego lodu dla 6-ciu przedsiębiorstw .............

do karbonizowania materyi wełnianych i sukna dla 2-ch przedsiębiorstw . . . do rafineryi oleju i nafty dla 2 przedsiębr. jako środek zapobiegający tworzeniu się lodu i pyłu w ujeżdżalniach wojskowych w 38 przedsiębiorstwach. ... do hartowania żelaza i stali, a w szczególności do fabrykacyi pilników dla 1-go

przedsiębiorstwa..........

dla cukierników i kawiarzy do wytwarzania lodów.......*.....

Z zestawienia powyższych liczb, dotyczących soli fabrycznej, przychodzimy do wniosku: że Ga-licya (t. j. Wieliczka i Bochnia) pokrywała prawie połowę zapotrzebowania soli fabrycznej całej Austryi, że po Austryi górnej (366.740 q), Czechach (356.954 q) zajmowała w użytkowaniu soli fabrycznej, które wynosi rocznie 331.912 q, trzecie z rzędu miejsce wśród krajów koronnych i że pomimo tak znacznej pro-dukcyi spotrzebowuje sama jeszcze z zagranicy około jedną czwartą część (92.400 q) swej rocznej wytwórczości do fabrykacyi produktów chemicznych.

325.300 q 92.400 „) 1.261 „

1.177 „

2.010 „

1.070 „

co O

o en

521 „

80 „

Przemysł gazów ziemnych.

W sprawie gospodarki gazami ziemnymi opracowano następujący wniosek, który jako:

Projekt ustawy o wyłącznem uprawnieniu Państwa do zakładania rurociągów, służących do przeprowadzania gazów ziemnych, przedłożony został Sejmowi Ustawodawczemu dnia 5 marca 1919 roku przez posła Dia-manda i tow., w następującym układzie:

§ 1. Prawo zakładania rurociągów, służących do przeprowadzenia gazów ziemnych z miejsca produkcji do miejsc użycia służy wyłącznie Państwu.

§ 2. W wypadkach, w których Rząd uważa, że w własnym zarządzie rurociągów urządzać lub zało-żonemi zarządzać nie może, wolno Rządowi prawo to odstąpić zrzeszeniom lub osobom prywatnym na czas ograniczony. Przy równie dla Państwa korzystnych warunkach ma producent gazu ziemnego pierwszeństwo wobec innych o pozwolenie zakładania rurociągów gazowych ubiegających się osób.

§ 3. Udzielając pozwolenia zakładania rurociągów gazowych Rząd oznaczy sieć rurociągów, którą przedsiębiorca w publicznym interesie wykonać ma obowiązek, termin do którego rurociąg ma być wykończony, oznaczy cenę gazu w miejscach użycia, zastrzeże sobie prawo każdoczesnego wykupu rurociągu wraz z związanemi z niem instalacjami po ce-

nie szacunkowej, nie uwzględniającej intratności przedsiębiorstwa.

§ 4. W zasadzie prawo zakładania rurociągów gazowych nie może być przenoszone na osobę trzecią. W wypadkach, w których taka transakcja ze względu na interes publiczny okaże się konieczną, Rząd zasięgnie zgody Sejmu.

§ 5. Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Ministerstwu Przemysłu i Handlu; ustawa staje się obowiązującą z dniem ogłoszenia jej w Dzienniku Ustaw Państwa.

Powyższy wniosek odesłano do odnośnej komisji celem przedyskutowania go i przedłożenia następnie Sejmowi do uchwały.

W sprawie tej odbyły się pojedzenia przemysłowo-handlowej komisyi sejmowej przy współudziale zawezwanych rzeczoznawców w osobach pp. Dra Jana Nowaka, st. radcy górn. Dra Ant. Meyera, radcy górn. Jana Mokrego i Dra Tadeusza Piłata.

Komisja przeprowadziła we wniosku posła Dia-manda pewne zasadnicze zmiany i przedłoży go Sejmowi w zmodyfikowanej formie. Tekst uchwalonego przez komisję wniosku podamy w następnym zeszycie Czasopisma.

Odnośnie do tej sprawy Krajowe Towarzystwo

Naftowe uchwaliło na posiedzeniu Wydziału po prze- naftowego, którego byt jest obecnie poważnie zagro-prowadzeniu szczegółowej dyskusji wnieść do Rządu żony brakiem i kosztownością węgla tudzież trudno-memorjał następującej treści:

ściami transportowemi. Korzystanie z opału gazowego,

Sprawa uregulowania obrotu gazem ziemnym jako środka popędowego szczególnie wydatnego, roz-zaprzątała już od dawna uwagę naftowych kół prze- porządzalnego w wielkich ilościach, a ze względu na myślowych i rządu austryjackiego, jednakże odnośne bliskość miejsc produkcji i łatwość transportu zna-projekty dotyczyły raczej ustalenia cen gazu aniżeli cznie tańszego od węgla, zapewniłoby produkcji na wprowadzenia w tę dziedzinę produkcji specjalnych ftowej swobodny rozwój na długie lata, a zarazem norm gospodarczych. Dotychczas najbogatszem źró- wzmogłoby ruch wiertniczy w poszukiwaniu nowych dłem produkcji gazu był obszar naftowy drohobycki źródeł ropnych.

Wobec obfitości źródeł gazowych już ujawnio-

Tak pojętego zadania projekt ustalony w brzmie-

(Borysław, Tustanowice, Mrażnica, Popiele), który dostarczał w roku 1917 na minutę przeciętnie 700 m³ nych i jeszcze spodziewanych, tudzież długotrwałości gazu z około 200 otworów świdrowych produkujących produkcji (szyby w Winnicy są czynne już od lat gaz. Gaz w tym obszarze występował przeważnie dziesięciu) zapewniłoby planowe i z powszechnemi jako produkt uboczny przy poszukiwaniu wzgl. eks- potrzebami liczące się przeprowadzenie sieci rurocią-ploatacji ropy, a w roku 1918 najwyższą produkcyę gowej większym miastom okolicznym opał i światło wykazał otwór Kozak w Borysławiu, wydzielając i stałoby się prawdziwą dźwignią rozlicznych gałęzi w sierpniu 1918 roku na minutę 35m³. Ujęcie i ure- przemysłu, gulowanie dostawy gazu kopalniom w celach opałowych nie było połączone ze szczególnemi trudno- niu nagłego wniosku Posła Dra Diamanda i tow. zgoła ściami, albowiem cała powyższa produkcja nie wy- nie rozwiązuje.

starczała na pokrycie zapotrzebowania samegoż    Projekt ustawy załatwia bowiem sprawę poło-

Jednakże w równej mierze i sam sposób ujęcia

obszaru drohobyckiego, wobec czego do rozprowa- wicznie, nie dochodząc wcale do sedna rzeczy. Z ća-dzenia wolnej ilości gazu między odbiorców wystar- łokształtu zasadniczych kwestji, decydujących o istnie-czały prywatne urządzenia rurociągowe w obrębie niu i rozwoju przemysłu gazowego i o możności jego kilku gmin sąsiednich, nie wymagające wkładu nad- wyzyskania dla dobra ogólnego, wyodrębnia i pod-zwyczajnych kapitałów, szukania dalekich miejsc zbytu daje państwowej kontroli jedynie sprawę jego trans-i przeprowadzenia wielkich instalacji. Dostawą gazu portu, pomijając pierwszorzędny ze stanowiska inte-trudnił się cały szereg zakładów gazowych (Gaz ziemny, resów państwa i kraju postulat unorwania racjonalnej Zakłady gazowe Wieleżyński i Ska, Spółka gazowa, eksploatacji i celowego ujęcia i zabezpieczenia rozpo-Galicia, Premier) które w części ujmowały nieużytą rządzalnych zapasów tego cennego środka opałowego, nadwyżkę własnej produkcji, częścią nabywały gaz zdanego nadal, jak obecnie, na wszystkie niebezpie-od producentów i dostarczały go przy pomocy swych czeństwa marnotrawnej, nieumiejętnej lub spekula-urządzeń rurociągowych odbiorcom za ustaloną cenę cyjnej gospodarki, za opał 1 kotła. O ile zatem w tym obszarze naftowym nie zachodziła obawa marnowania gazów zie- projektowanego państwowego monopolu transporto-mnych, o tyle z drugiej strony wielki popyt na nie wego budzi poważne wątpliwości tak pod względem wobec braku i kosztowności węgla, wywołał stałą faktycznym, jak prawym.

zwyżkę cen, i podczas gdy opał 1 kotła gazem wy-    W ust. I. projektowanej ustawy, otrzymuje wpra-

nosił w r. 1910 najwyżej 1300 kor, w r. 1913 naj- dzie państwo wyłączne prawo zakładania rurociągów wyżej 2000 kor, wzrósł koszt ten w r. 1917 do 7000 kor, gazowych, jednakże ze względu choćby na poważne a w r. 1918 do 10.000 koron, a przy szybach w tło- kapitały, potrzebne do zrealizowania tego planu, bę-kowaniu nawet 25.000 koron.    dzie ono z reguły zniewolone zaapelować do przed-

roz-

na-

Inaczej przedstawia się rzecz w obszarze nafto- siębiorczości prywatnej i odstępować swe uprawnienie wym jasielskim. Mimo, że aż do czasów ostatnich pro- zrzeszeniom lub jednostkom (ust. II.). Ten sposób : dukcya gazu z istniejących otworów świdrowych, pro- wiązania sprawy wydaje się też jedynie odpowiada-dukujących wyłącznie gaz ziemny, (Winnica Nr. 2, jącym celowi, albowiem o ile konieczność zapewnienia Brzezówka Nr. li Męcinka Nr. 1) wynosiła zaledwie sobie przez państwo decydującego głosu przy zakła-około 100 m³ na minutę, cenny ten materjał opałowy daniu urządzeń gazowych i ścisłej kontroli nad ich z powodu braku inicjatywy prywatnej i odpowiednich zarządem nie ulega wątpliwości ze względu na za-urządzeń rurociądowych nie został należycie zużyt- angażowane interesy publiczne, to z drugiej strony kowany, i znaczna część jego uchodziła stale w po- jedynie dopuszczenie do współdziału przedsiębiorczości wietrze, co pozbawiło kraj milionowych dochodów, prywatnej daje rękojmię, że zrealizowanie planu

zezwo-

....    .    , wykupu rurociągów wraz z urządzeniami po cenie

Racyonalne ujęcie i zużytkowanie tych skarbów szacunkowej nie uwzględniającej intra-podziemnych leży w szczególnym interesie przemysłu tności przedsiębiorstwa. O ile po upływie

czasu oznaczonego w pozwoleniu na urządzenie zakła-*) i^or. 3 ci zezsyt Czasopisma górniczo hutn. z r. 1919. dów gazowych, zastrzeżenie takie wydaje się słusznem,

Sprawa ta nabrała szczególniej aktualności stąpi na skalę szeroką i szybko, a przedsiębiorstwa z chwilą dowiercenia szybu Męcinka Nr. 2 firmy I. M. będą prowadzone ściśle po kupiecku, ruchliwie, sprę-Vaterkeyn, produkującego około 300 m³ gazu w mi- żyście, energicznie, tanio i intratnie. Państwu powin-nucie, z czego wedle obliczeń Dra Nowakav) około noby zatem zależeć na jak najżywszem zaintereso-250 m³ w minucie (równe ilości 60 wagonów węgla waniu kapitałów prywatnych w podobnych przedsię-na dobę pod względem wartości kalorycznej) beżu- biorstwach. Mimo to projektowana ustawa odstraszy żytecznie się marnuje. Poza tern należy liczyć się z mo- niezawodnie wszelką inicjatywę owych zrzeszeń czy żliwością, że w czasie najbliższym dostaną produkcję osób prywatnych, skoro przyjmując udzielanie gazów będące obecnie w wierceniu szyby Dobrucowa ieńna czas ograniczony (ustęp II.) zastrzega Nr. 1., Gartenberg i Schreyer w Męcince Nr. 1. i Win- państwu równocześnie prawo każdoczesnego nica Nr. 3.

to jest rzeczą wprost nieprawdopodobną, by ktokolwiek miał ochotę inwestowania znacznych kapitałów, szczególnie wobec dzisiejszej drożyzny materjałów, w przedsiębiorstwie, które nie daje rękojmi, że zamortyzuje złożony kapitał i pokryje ewentualnie straty lat po-początkowych zyskami lat późniejszych, a bez określenia czasu trwania nie da się w ogóle po kupiecku skalkulować.

sportowemi, lecz także dostawcami gazu, albowiem nabywają u producenta i odsprzedają go konsumentom, dobijając do ceny produktu koszta transportu i zyski. Natomiast przedsiębiorstwa tłoczące ropę przepychają ją na rachunek producenta z miejsca produkcji do zbiorników magazynowych, pobierając jedynie należy tość za tłoczenie i magazynowanie. Wspomniana wyżej specyficzna różnica właściwości obu produktów wywołuje daleko idące konsekwencje, że przedsiębiorstwo rurociągów,gazowych, chcąc sobie utrwalić podstawy istnienia i amortyzacji wkładów, musi z g ó r y zapewnićsobiepotrzebneilościgazu, wzglę-

Projektowana ustawa nadaje w ust ÏI. producentowi gazu pierwszeństwo wobec innych osób, ubiegających się o pozwolenie na założenie rurociągu, a więc szczególny nacisk kładzie na moment posiadania szybu gazowego, podczas gdy moment dnie źródła nabycia, a więc stworzyć sobie takie użyteczności publicznej winien być w tym wypadku warunki, wśród których producent byłby obowiązany jedynie rozstrzygający, ba nawet należałoby takim całą swą nadwyżkę gazu oddawać temu przedsię-powszechnie użytecznym przedsięwzięciom przyznać biorstwu. Naturalnie, że ewentualne ograniczenia dy-specjalne prerogatywy (szczególniej prawo wywła- spozycji producenta gazu w tym kierunku możnaby szczenią, przewidziane we wszystkich nowoczesnych przyznać jedynie takim przedsiębiorstwom, które mają ustawach, określających stosunki prawne zakładów charakter użyteczności publicznej“. — transportowych). Pomijając trudności, które niewąt-    Niewątpliwie za najważniejszą sprawę przed po-

pliwie wyłonią się przy przyznawaniu wspomnianego wzięciem uchwały sejmowej należy uważać natychmia-w ustawie pierwszeństwa jednemu z kilku konkuru- stowe zamknięcie wydobywających się gazów wzgl. jących producentów, z których każdy rozporządza odprowadzanie ich w miarę potrzeby istniejącym już szybem gazowym, wchodzącym w obręb tej samej rurociągiem, a dotyczy to przedewszystkiem szybu sieci rurociągowej, dochodzi projektowana ustawa Nr. 2. Tow. Vaterkeyn w Męcince, do konsekwencji, że przedsiębiorca w interesie pu-    Tylko w razie ujęcia wydobywających się z tego

blicznym musi ustąpić pierwszeństwa producentowi szybu gazów zezwolićby można na dowiercanie głę-gazu urządzającemu instalację dla celów zupełnie pry- bionego w Męfcince szybu Towarzystwa Gartenberg watnych To specjalne uprzywilejowanie producenta i Schreyer i szybu Tow. Karpackiego w Dobrucowej. gazu, budzi nader poważne niebezpieczeństwo także Zasadniczo powinien jasielski Urząd Górniczy zwołać z tego powodu, iż właśnie poważna część terenów techniczną komisję, któraby przedłożyła fachowo opra-gazonośnych i szybów gazowych znajduje się w po- cowany, projekt zamykania gazonośnych szybów, siadaniu kapitalistów obcych, a tern samem przemysł a każdy z takich otworów wiertniczych dowiercanym ten, budzący się do życia i mający łatwe możliwości powinien być dopiero wtedy, gdy Urząd Górniczy rozwojowe przed sobą, przejdzie zupełnie w ręce obce, uzyska pewność, że zamknięcie gazów będzie zupeł-choć ze stanowiska interesów państwa i rodzimego nie wystarczające. W ten sposób uniknie się marno-przemysłu winien być wedle możności zachowany dla trawienia gazów i obawy o fatalne skutki szybkiego przedsiębiorczości i kapitałów polskich.    wyeksploatowania poszczególnych otworów (zawo-

Z drugiej jednakże strony słusznem jest i spra- dnienie terenu), wiedliwem, by producent gazu miał swobodę zakła-    Za sprawę nie mniej ważną uważać należy roz

dania urządzeń rurociągowych celem popędu swych poczęcie budowy rurociągu na przestrzeni Gorlice-własnych przedsiębiorstw.    Zagórz z możnością przedłużenia w jedną stronę do

Podnieść wreszcie należy, że projektowana ustawa miesza pojęcie monopolu transportowego z idącym znacznie dalej monopolem handlowym, skoro nakazuje państwu przy udzielaniu pozwoleń na urządzenie rurociągów oznaczaćzgóry cenę gazu (ustęp III.), chociaż przedsiębiorstwo w myśl zasad projektowanej ustawy będzie miało wpływ jedynie na cenę transportu gazu, a nie na cenę gazu samego. Brak zdecydowanego w tym względzie stanowiska jest w ustawie niedopuszczalny, daje bowiem pole do dowolnej interpretacji i stwarza tak niebezpieczność obrotu, — z drugiej zaś strony postulat ustalania cen z góry już w akcie nadania nie liczy się zgoła ze stosunkami faktycznemi, albowiem ceny gazu ulegać muszą naturalnym wahaniom stosownie do warunków czasu, zapotrzebowania gazu, tudzież innych artykułów, szczególnie węgli opałowych, których cena będzie naturalną relacją cen gazu.

Widoczne w ustawie pewne pomieszanie pojęć w tym względzie wywołane zostało zapewne analogiami między istniejącym w praktyce typem rurociągów ropnych a gazowych. Między temi oboma rodzajami urządzeń zachodzi jednak zasadnicza różnica : wskutek specyficznych właściwości gazu (szczególnie trudności jego magazynowania) istniejące przedsiębiorstwa transportu gazu są nie tylko środkami tran-

Limanowy, w drugą do Ustrzyk.

Naszem zdaniem powinien Rząd oddać budowę rurociąg

Naszem zdaniem powinien Rząd oddać budowę rurociągu powółanemu w tym celu do życia Towarzystwu akcyjnemu, którego akcje powinny się znaleźć w rękach Rządu, gmin, właścicieli terenów gazowych na pasie gazowym Sądkowa-Męcinka i wielkich konsumentów.

Budowę rurociągów można uważać za jedyny środek do ożywienia ustającego zupełnie z powodu braku i drożyzny węgla ruchu wiertniczego w zachodniej Galicji.

Z budową rurociągu nie powinno się zwlekać już i z tego powodu, że potrzebne do tej budowy rury drożeją z dnia na dzień, a czas na budowę najodpowiedniejszy upływa. Za rozpoczęciem budowy przemawiają i względy socjalne, gdyż znaleźć by mogło przy niej zajęcie kilkuset bezrobotnych.

Wobec tego, że—jak nam wiadomo — kilka towarzystw, posiadających odnośne terena naftowe (Karpaty, Zakłady gazów ziemnych, Tepege) wniosło już podanie o odpowiednie koncesje, powinien Rząd celem porozumienia co do utworzenia wspomnianego powyżej Towarzystwa akcyjnego zwołać jak najprędzej odpowiednią konferencję, która by dała żądane pozytywne i realne wyniki.

(S. M.)

Czas nagli i szkoda każdej w tej sprawie straconej godziny !

^Chwilowa sytuacja w przemyśle naftowym.

Przegląd przemysłu.

szczonego wojną kraju, — ogólne Zebranie przemysłowców naftowych oświadcza się przeciw projektowanej monopolizacji. Wyraża natomiast przekonanie, że jedynym sposobem zapewnienia Państwu dokładnej kontroli nad przemysłem naftowym, odpowiedniego nań wpływu i możności racjonalnego rozwiązania ważnych problemów skarbowych i społecznych, przemysłowi zaś samemu pomyślnych warunków rozwoju jest organizacja kooperatywna całego przemysłu kopalnianego, tak ropnego jak i rafineryjnego pod nadzorem Rządu.

2.    Producenci ropy ustalają jako minimum ceny, przy której zdołają ruch wiertniczy choćby częściowo utrzymać, koron 85 za 100 kg ropy loco stacja nadawcza, zaznaczając, że jest to cena, która nie dozwala na rozpoczynanie wierceń poszukiwawczych ani na prowadzenie nowych wierceń na odkrytych już terenach, lecz tylko na utrzymanie istniejących kopalń w rnchu, — ze względu jednak na ogólny stan ekonomiczny kraju z ofiarą godzą się na tę cenę.

3.    Zebrani przemysłowcy naftowi stwierdzają, że głównym powodem zastanowienia ruchu kopalń jest brak węgla, proszą Rząd o przyznanie stałego miesięcznego kontyngentu węgla dla przemysłu naftowego w wysokości potrzebnej dla utrzymania w ruchu kopalń i rafinerji; kontyngent ten powinien zawierać mieś. ok. 2000 wagonów węgla, z tego minimum 500 wagonów węgla grubego, potrzebnego do opału kopalnianych kotłów lokomobilowych. Dalej upraszają, by dostawa kontyngentu powyższego była wykonywana przez co najwyżej trzy kopalnie węgla, by nim dysponował Inspektorat węglowy, a stronę handlową prowadziło wyłącznie Towarzystwo „Tepege“ w Krakowie.

Od ostatniej korespondencji nie zaszły w przemyśle naftowym żadne ważniejsze zmiany.

W dniach 28 i 29 kwietnia odbyły się narady polskich przemysłowców naftowych, reprezentujących zarówno przemysł ropny jak rafineryjny, celem omówienia obecnego stanu i potrzeb przemysłu naftowego.

Przedmiotem obrad posiedzenia Krajowego Towarzystwa Naftowego, odbytego d. 28 kwietnia br. pod przewodnictwem Prezesa Władysława Długosza była między innemi sprawa zamierzonej monopolizacji przemysłu naftowego, ustalenia ceny ropy, ustroju naftowego władz administracyjnych, organizacji przemysłu naftowego, zapewnienia dlań potrzebnej ilości materjałów kopalnianych a szczególnie węgla, budowy rurociągów gazowych i przygotowania cywilnej administracji przemysłu naftowego w wschodnich obszarach naftowych na wypadek ich uwolnienia z pod okupacji ukraińskiej. Wybrano szereg komisji, którym polecono przygotować odpowiednie wnioski na następne posiedzenie Wydziału, które naznaczono na dzień 5 maja o godz. 4 popoł. w sali zebrań Związku Górników i Hutników Polskich w Krakowie, Jagiellońska 5.

Zainicjowane przez Krajowe Towarzystwo Naftowe, Delegację Zachodnio-Karpackich' Kopalń Ropy i Biuro Polskich Rafinerji nafty ogólne zebranie przemysłowców naftowych odbyło się d. 29 kwietnia br. pod przewodnictwem Władysława Długosza, w obecności posła sejmowego Jana Stapińskiego, reprezentantów Rządu Pp. Radców Jana Zarańskiego, Dra Antoniego Mayera i Juliana Mokrego i przy licznym współdziale przedstawicieli przemysłu ropnego i rafineryjnego. Po kilkugodzinnych obradach powzięto następujące rezolucje :

4. Przemysłowcy naftowi stwierdzają, że tylko tani materjał opałowy dźwignąć może zächodnio-kar-packi przemysł naftowy i proszą Rząd o bezzwłoczne uregulowanie sprawy rurociągów gazowych i umożliwienie natychmiastowego przystąpienia do ich budowy.

We wtorek, dnia 6 maja uda się do Warszawy delegacja Krajowego Towarzystwa Naftowego celem poparcia w właściwych ministerstwach postulatów przemysłu naftowego i wejścia w kontakt z kołami sejmowemi.

(A. M).

1. Ponieważ zamierzone zmonopolizowanie całego przemysłu naftowego z przyczyn, tkwiących specyficznie w charakterze tego przemysłu, nie przyniesie spodziewanych korzyści społecznych, ekonomicznych i skarbowych — i owszem narazi niewątpliwie Państwo na dotkliwe szkody, — z drugiej zaś strony rzuci ten, obecnie jedyny wielki przemysł eksportowy na falę niebezpiecznych eksperymentów i co najmniej zahamuje jego naturalny rozwój właśnie w chwili, kiedy utrzymanie produkcji na obecnej wyżynie jest jednym z najważniejszych postulatów zni

Płace robotników w krakowskiem Zagłębiu.

W dniu 18 marca 1919 r. zawarto między zastępcami kopalń i zastępcami Rad robotniczych krakowskiego Zagłębia górniczego ugodę, mocą której uzupełniono względnie zmieniono ugodę z d. 6 lutego 1919 r.

Wiek

Artykuł I.

Ustala się następujące klasy pańskich dniówek: A. Pańskie dniówki robotników dołowych:

• Wiek

o 16 lat d 16 do » 18 „

» 20 „

O Cu

to to M

Kopalnie Inne kopalnie

w Sierszy i Tenczynku

Kopalnie Inne kopalnie

w Sierszy i Tenczynku

7*70 K

7- 90 „

8*10 „

8*40 „

8- 70 „

9- 90 „

9.30 „

od 22 ląt 24 lat „ 24 „ 26 » 26 , 28 * 28 „ 30 « 30 „ 32 » 32 „ 34 ponad 34 lat

Za specyalne zajęcia będą przyznane na czas tych zajęć dotychczasowe dodatki na dniówkę.

Wszystkie powyższe płace obliczone są z dodatkiem procentowym jednak bez dodatku familijn. B. Robotnicy zatrudnieni na powierzchni otrzy-

8-40 K

8- 79 „

9- 00 „ 9-40 „ 9-80 „

10*20 „ 10-60 „

Zastępca kopalni „Matylda“ w Kętach zobowiązuje się złożyć swe oświadczenie do 14 dni, gdyż nie ma tak daleko idącego pełnomocnictwa.

Wszyscy zastępcy kopalń godzą się, że robotnicy dołowi, którzy z powodu wypadku otrzymują przejściowo pracę na powierzchni, pozostają przez ten czas na płacy pańskich dniówek robotników dołowych.

jak

N-

mują o 60 h (sześćdziesiąt halerzy) niższą dniówką od dniówek dołowych. Kobiety otrzymują na dniówkę K 5⁻50 do 6 60, zaś w Sierszy i Tenczynku K 5'00 do 6*00.

C. Na następujących kopalniach podwyższa się dniówki pańskie następujących kategoryi robotniczych:

a)    na kopalniach Jaworznickiego Gwarectwa podwyższa się dniówki maszynistów, palaczy, rzemieślników i górników pracujących w pańskich dniówkach o 1 (jedną) koronę ż 130% dodatkiem.

b)    na kopalniach Gal. akc. Zakładów górniczych podwyższa się dniówki o 1 (jedną) koronę z 140% dodatkiem dla górników pracujących na dniówki, maszynistów, palaczy i rzemieślników na kopalni „Krystyna“ w Tenczynku, zaś dla górników pracujących na dniówki, maszynistów i palaczy na kopalni „Artur“ w Sierszy.

D. na kopalni „Sobieski“ w Borach podwyższa się płacę górników pracujących na pańskich dniówkach o 1 (jedną) koronę z 130% dodatkiem. Dla innych kategorji nie podwyższa się płacy, gdyż płace te zostały unormowane ogłoszeniem z 24 lutego 1919.

Na innych kopalniach nie podwyższa się dniówek dla powyż wspomnianych kategorji z tego powodu, że dniówki tych kategorji robotniczych zostały przed niedawnym czasem podwyższone i ustalone.

Artykuł II.

Dla wozaków pracujących w akordzie, ustalono płacę w wysokości trzydziestu (30) halerzy od wózka z miejsca. Jest to płaca zasadnicza, obowiązująca do oddalenia 25 m. (dwadzieścia pięć metrów) dalsze stopniowe podwyższenie odpowiednio do oddalenia drogi przewozowej, pozostaje niezmienione według dotychczasowej skali, na poszczególnych kopalniach obowiązującej. Powyższe unormowanie akordu wozaków nie obowiązuje na kopalni w Brzeszczach, gdyż tutaj unormowana jest płaca w inny sposób, a mianowicie wozacy otrzymują akord wspólny z górnikami.

Artykuł III.

Powyższe unormowanie pańskich dniowe również płacy akordwej wozaków wchodzi w na kopalniach Gwarectwa Jaworznickiego z dniem 17 marca 1919, zaś na innych kopalniach z dniem 10 marca 1919.

Artykuł IV.

Przedsiębiorstwa godzą się na rozszerzenie zapomóg, przyznanych w Artykule V. umowy z dnia 6 lutego 1919 roku dla robotników powracających z wojska także dla tych robotników, którzy powrócili do pracy na kopalnie dopiero w r. 1919. Otrzymują oni zapomogi odpowiadające 2 miesiącom a zatem tak, jak gdyby powrócili do pracy, z dniem 1 listopada 1918 r. Również do tej wysokości, odpowiadającej zapomogom za 2 miesiące, podwyższono zapomogi tych robotników, którzy powrócił w grudniu lub w drugiej połowie listopada 1918 r. Powyższą zapomogę przyznaje się tylko tym robotnikom, którzy najpóźniej do 30 czerwca 1919, powrócą do pracy na kopalnie. Również przyznały kopalnie zapomogi oddłużeniowe tym robotnikom, którzy w ciągu roku 1918 doznali wypadku na kopalni i z tego powodu musieli pracy zaprzestać; zapomogi te będą wypłacane po koniec 1918 roku.

Artykuł V.

Przyznaje się świadczenia konsumowe dla rodzin tych robotników stanu wolnego, którzy utrzymują rodziców lub swe rodzeństwo, lecz najwyżej do trzech osób do tej rodziny należących. Osobom tym nie przysługują dodatki drożyźniane (familijne) w gotówce.

Artykuł VI.

Świadczenia konsumowe oraz dodatki familijne gotówkowe dla rodzin rozszerza się w tym kierunku, że prawo do świadczeń tych przysługiwać będzie dla dzieci do ukończonego 16 roku życia, lecz dla dzieci między 14 a 16 rokiem życia tylko o tyle, o ile one nie zarabiają same w jakiemkolwiek bądź przedsiębiorstwie.

Następują podpisy przedstawicieli poszczególnych przedsiębiorstw górniczych i odnośnych orga-nizacyi robotniczych.

Przemysł górniczo-hutniczy Galicyi w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięciolecia

zestawił Stanisław Kamiński.

Ciąg dalszy.

2,385.762 K. Cała zatem wytwórczość soli w tym okręgu, górniczym wynosiła 1,025,229 q (—103.218 q) o wartości 8,641.195 K (—1,724,630).

W obu wymienionych kopalniach zużytkowano

III. Sól.

1) Krakowski okręg górniczy.

w czem

W wielickich i bocheńskich żupach solnych zatrudniających 54 dozorców i 2.096 (—45) robotników, materyału pomocniczego, którego wykaz znajduje się 18 młod., wytworzono 331.229 q (+2.665 q) na tabl. VI., za 543.619 K, (+78.919 K). soli jadalnej (a mianowice: 58.912 q w okruchach    Z tegorocznej wytwórczości i pozostałych z lat

272.317 q mielonki) o wartości 6,255.433 K, 694.000 q poprzednich zapasów zbyto 345.561 q soli jadalnej soli przemysłowej, (—105.883 q w czem 244.652 q soli w Galicyi, Czechach, na Bukowinie, Śląsku i Mora-bydlęcej, a 449.348 q fabrycznej razem o wartości wach 451.745 q soli fabrycznej do fabryk sody w Borku

Wytwórczość wynosiła 190.456 q (+28.848 q) warzonki topkowej o wartości 3,428.208 K, 8.303 q (—2.109 q) soli przemysłowej o wartości 48.758 K i 136.626 q (—28.024 q) mielonego kainitu o wartości 177.614 K. Cała zatem wytwórczość wynosząca*    TTy . ,,    . .    .......,    ,

335.385 q (—1.285 q), przedstawiała wartość 3,657.016 K    .Wartość całej wytwórczości górniczej (z wylą-

^_I_40C)322 K)    czemem wytwórczości soli, olejow skalnych i wosku)

Pomocniczego materyału zużyto według na tabl. wynosiła w r. 1913 18,864.865 K (+1,511.355), war-

krlnictwie soli

Wytworzonej soli zużyto na pokrycie krajowego

tość wytwórczości soli wynosiła w tym r. 17,592.642 K, olejów skalnych 85,741.538 K i wosku ziemnego 2,385.466 K tj. razem wartość całej wytwórczości górn.-hutn. Galicyi 127,047.274 K (+30,246 805 K).

Udział poszczególnych gałęzi górniczo - hutniczego przemysłu, według przyjętego w tej pracy podziału, przedstawia się zatem w sposób następujący :

14*9 % l'9°/o 13*8%

Fałęckim, Gruszowie i Piotrowicach, a 249.885 q soli na kopalnictwo, a 27*1 °/₀ na galicyjskie warzelnictwo bydlęcej w Galicyi, Czechach, Austryi Dolnej, na solne, a zużytkowano materjału pomocniczego i opa-Śląsku i Morawach, 1.466 q soli jadalnej i 25 q by- łowego za 1,705 325 K ( — 419.929 K), z czego 659.908 K dlęcej wydano jako deputat zajętemu przy żupach (-(-64.011 K) przypada na kopalnie, a 1,045.417 K personalowi urzędniczemu i robotniczemu, 14.602 q (-j-255.918 K) na galicyjskie warzelnie soli. soli kamiennej rozdano jako jałmużnę, a 53.975 q

W podanej powyżej łącznej wartości wytworzo-odpadków soli kamiennej wydano potrzebującej lu- nej soli udział poszczególnych okręgów przedstawia

się następująco:

okręg górn-krakowski .... 49*62%

„    „ drohobycki . .* . . 30*40°/₀

„    „ stanisławowski . : 19*98°/₀

Rok Wytwórczość Wartość

dności na poprawę paszy.

W porównaniu z rokiem ubiegłym wytwórczość soli w tym okręgu spadła w roku sprawozdawczym o 9*15°/₀, przy obniżeniu się stanu liczebnego załogi robotniczej o 2*1%.

ł) Drohobycki okręg górniczy.

Wytwórczość wynosiła 293.814 q (—95.133 q) warzonki topkowej o wartości 5,288.652 K i 344 q (—61 q) omoków o wartości 5.779 K. Cała zatem wytwórczość wynosiła 294.158 q (—95.194 q) i przedstawiała wartość 5,294.431 K (—1,713.413).

W pięciu żupach solnych tego okręgu zatrudniano 26 dozorców i 174 ( — 50) robotników, z czego przypada 5 (+1) dozorców, 173 (4-10) mężczyzn na kopalnictwo soli w Lacku i Stebniku, a 21 dozorców 579 mężczyzn i 22 robotników młodocianych, razem 601 (4-40) na warzelnictwo w Bolechowie, Dolinie, Drohobyczu, Lacku i Stebniku.

Pomocniczego materjału, którego wyszczególnienie podano na tablicy VI. zużyto w obu kopalniach w Lacku i Stebniku za 47.890 K (+7.802 Kor.

Wytworzonej soli zużyto na pokrycie krajowego zapotrzebowania ; 438 q soli jadalnej i 42 q omoków rozdano jako deputaty.

W porównaniu z rokiem ubiegłym zanotować należy spadek wytwórczości w roku sprawozdawczym o 24*42°/₀ jej wartości o 24*45%? przy podniesieniu się stanu liczebnego robotników o 6*91%.

m) Stanisławowski okręg górniczy.

W czterech żupach solnych tego okręgu zajętych było przy kopalnictwie solnem w Delatynie, Kosowie i Kałuszu 9(—11) dozorców i 295 (—66) robotników, przy warzelnictwie 14 (—1) dozorców i 350 (+4) robotników tj. razem 23 dozorców i 645 (—62) robotników.

zapotrzebowania; 305 q jadalnej warzonki i 18 q omoków rozdano jako deputaty.

W porównaniu z rokiem ubiegłym wytwórczość tego okręgu w roku sprawozdawczym spadła o 0*38°/₀, jej wartość o 14*72%, przy równoczesnem obniżeniu się liczebnego stanu robotniczego o 9*34°/₀.

m) Cała Galicya.

W całej Galicyi wytworzono zatem 1,654.772 q (—199.697 q) soli wszelkich wymienionych poprzednio gatunków za 17,592.642 K (+480.539 K); zatrudniano przy tej wytwórczości 103 (—17) dozorców i 3.513 (—57) robotników, z których 72*9% przypada

Razem . . . 100.00°/₀

Z ubiegłemi latami wytwórczości soli nie porównujemy, gdyż od szeregu lat utrzymuje się ona na mniej więcej tym samym poziomie, wykazując z powodu stałej monopolowej ceny wartość około 17 milionów koron rocznie. Wprawdzie w wykazach statystycznych widzimy czasem dość znaczne różnice w rocznych wytwórczościach lub ich wartościach, przypisać to jednak należy zapewne jakimś osobnym właściwościom tych urzędowych wykazów, na których statystyka dzisiejsza musi się oprzeć, a dzięki którym, mimo stałości ceny soli, w roku sprawozdawczym notujemy w porównaniu z rokiem ubiegłym podniesienie się łącznej wartości rocznej wytwórczości o prawie 3%, podczas gdy wytwórczość spadła o prawie 11°/₀-n) Kainit.

Ponieważ wytwórczość i jej wartość wydobywanego w Kałuszu kainitu podajemy w niniejszem sprawozdaniu zawsze łącznie z innemi sortami soli przemysłowych, przeto poniższe zestawienie rzuci światło na rozwój tej wytwórczości w ostatnich dwudziestu latach.

Rok Wytwórczość Wartość

1903    66.000 „ 72.786 „    1913 136.626 „ 177.614 „

IV. Zestawienie ogólne.

I.    Przemysł górniczy

II.    „ hutniczy

III.    Monopol solny . .

IV.    Przemysł naftowy i woskowy . 69*4%

100*0%

Poszczególne okręgi górnicze Galicyi uczestniczyły w wartości całej produkcyi w ten sposób, że na okręg krakowski przypada wartość całej galicyjskiej wytwórczości węgla kamiennego, rud, wytwórczości hutniczej i wartość 49 6°/₀ wytwórczości soli,

na okręg jasielski 6*23°/₀ wartości wytwórczości olejów skalnych,

na okręg drohobycki 89⁻0°/₀ wartości wytwórczości olejów skalnych i wosku ziemnego i wartość 20‘4:olo wytwórczości soli,

na okręg stanisławowski wartość 20°/0 wytwórczości soli, 4‘87°/₀ wartości wytwórczości olejów skalnych i wosku ziemnego i cała wartość wytwórczości węgla brunatnego — inaczej cyframi:

Okręg górniczy krakowski . . 29,505.183 K tj. 23,22°/0 „    „    jasielski . . 5,489.032 „ „ 4’32°/c

„ drohobycki . 83,638.098 „ „ 65*84°/0 „    „    Stanisławów. 8,415.011 „ „ 6*62°/₀

Razem . . 127,037.274 K tj.l00*00°/₀

W porównaniu z rokiem ubiegłym wzrosła wartość wytwórczości przemysłu górniczego o 8*71 °/₀, hutniczego o 18'23°/₀, solnego (łącznie z kainitem) o 2*73°/₀, a naftowego i woskowego o 47.64°/₀, łączna zaś wartość wytworów wszystkich tych gałęzi przemysłu o 31-25°/₀, przyczem zauważyć należy, że wartość wytwórczości wosku ziemnego zmalała w tym roku w prównaniu z rokiem 1912 nieznacznie o 31°/₀.

(C. d. n.)

Wiadomości bieżące.

(X.)

(R.)

Ekonomiczne zagadnienia Polski w prasie zagranicznej. Wobec roli, która Polsce przypadnie w jutrzejszej Europie, uważa „La Nation Belge“ za stosowne naszkicować rozmiar polskich zasobów gospodarczych.

Przedewszystkiem stwierdza wspomniane pismo, że węgla Polsce nie zbraknie. Liczba górników wynosi 250.000, a zysk z kopalń może dojść do 800 milionów. Należy zauważyć, że większość tych kopalń eksploatowaną jest przez kapitały obce : angielskie, niemieckie, lub angielsko-francuskie.

Jeżeli Polska otrzyma granice, jakich żąda, tj. jeżeli dostanie Galicyę i Poznańskie, zajmie w święcie czwarte miejsce ze swoimi 64 milionami ton, które stanowią ósmą część tego, co daje Ameryka i czwartą część tego, co daje Anglia. Z tych 64 milionów ton 46 pochodziłoby z okręgu opolskiego*).

Polska będzie rozporządzała także obfitymi pokładami żelaza i cynku; ilość wydobytego cynku postawi ją na czwartem miejscu po Stanach Zjednoczonych, Niemcach i Belgii.

Ma ona również sól, której pokłady są zaledwie zbadane w Karpatach i naftę, mało eksploatowaną. W tych wszystkich dziedzinah mogą być poczynione wielkie ulepszenia.

Obcy kapitał, który gra wielką rolę w kopalniach węgla, gra nie mniejszą w fabrykach, z wyjątkiem Warszawy i jej okolicach.

Metalurgia rozwija się pomyślnie w okręgach węglowych, przedewszystkiem w Ostrawie i Bielsku. To samo da się powiedzieć co do tkactwa. (Gliwiec-Sosnowice).

Wielkie centra przemysłowe stanowią: Warszawa, Łódź, Kraków, Poznań, Lwów. W roku 1910 produkcya fabryczna dawnego Księstwa Warszawskiego obliczaną była na 2¹/4miliardów, a liczba robotników w tych centrach wzrosła w ciągu lat 30 w czwórnasób.

Ale ta produkcya przemysłowa daleką jest od wartości produkcyi rolnej. Tę ostatnią oszacowują w całej Polsce na 6 miliardów franków, przemysłową zaś na hxh miliarda.

Szczęśliwa równowaga ekonomiczna, w tym kraju powinna się przy rządzie liberalnym i postępowym utrzymać i nadal dla dobra wszystkich.

*) Patrz art. Inż. Fr. Drobniaka w 3-cim zeszycie Czasopisma.

Odczyty. W dniu 18 marca odbył się w sali Kopernika (Uniwersytet Jagpell.) odczyt inż. Zdzisława Kamińskiego o soli, w którym prelegent w sposób popularny przedstawił dzi vje kopalnictwa i warzelnictwa solnego w Polsce, poruszając przytem ze szczególnym naciskiem zasadniczo sprawę konkuren-cyi soli pruskiej, której znaczniejszy w ostatnim czasie import do Polski grozi zaczopowaniem wytwórczości soli rodzimej.

Dnia 1-go kwietnia b. r. odbył się urządzony staraniem Uniwersytetu Jagiellońskiego w sali Kopernika (Collegium novum) odczyt inż. Zdzisława Kamińskiego pt. „Przyszłość górnictwa polskiego“.

Prelegent starał się w sposób popularny przedstawić dzieje rozwoju przemysłu górniczo-hutniczego w Polsce od najdawniejszych, aż do ostatnich czasów, opierając swe wywody na cyfrach statystycznych. W zestawieniach tych wziętą została w rachubę także wytwórczość Śląska Cieszyńskiego i O-polskiego.

Z uwagi, że dnia poprzedniego odbył się na tej samej sali odczyt inż. Maryana Szydłowskiego o przyszłości przemysłu naftowego w Polsce, sprawa tej gałęzi przemysłu została przez prelengenta w odczycie tylko pobieżnie zaznaczoną.

Z mniej znanych szczegółów zwrócił prelegent uwagę na wytwórczość rudy miedzianej w Polsce (Miedzianka, Miedziana góra), a także na ogromne nasze bogactwo i zasoby kamieni budulcowych, jak piaskowca szydłowieckiego, czerwonego kamienia z Suchedniowa, kamienia pińćzowskiego, marmurów kieleckich, chęcińskich gipsów, wapieni, dolomitów i kamieni ciosowych. Zaznaczył również treściwie sprawę fosforytów podolskich i potężnego ich znaczenia na cele

nawozowe.

Odczyt p. inż. Marjana Szydłowskiego p. t. „Przyszłość przemysłu naftowego w Polsce“ podamy w jednym z następnych numerów w obszernem streszczeniu, zestawionem przez Autora.

Trzecia zmiana. Na posiedzeniu komisji przemy-przemysłowo-handlowej pod przewodnictwem posła Bruna, w obecności Min. Hąci, przedstawicieli Ministerstwa Komunikacji i Sekcji Górniczej, postanowiono by Sejm wezwał rząd do wydania rozporządzenia przedsiębiorstwom kopalnialnym w sprawie natychmiastowego wprowadzenia trzeciej zmiany. Gdzieby to było niemożliwem ze względów technicznych, należy natychmiast rozpocząć prace przygotowawcze.

Podział na okręgi górnicze. Terytorium dawnego

Jeżeli zajdzie potrzeba wydania w tym względzie o-sobnych ustaw, rząd ma je przedstawić Sejmowi Królestwa podzieliło Ministerstwo Przemysłu i Han-w przeciągu 4 tygodni. Nadto powzięto rezolucję, aby dlu na cztery okręgi górnicze, z których pierwszy rząd zajął się przewozem węgla drogą wodną. Dla okręg Dąbrowski, obejmuje powiat Będziński za wy-przewozu węgla koleją należy urządzić w Sosnowcu jątkiem gmin Rudnik Wielki, Choroń, Żarki, Niegowa, biuro centralne.

Pozatem utworzono jeszcze okręg górniczy War-

Koziegłowy, Pińczyce, które należą do okręgu Czę-Protest górników cieszyńskich. Jakby na poparcie stochowskiego, oraz powiaty Olkuski i Miechowski, słów, rzuconych przez inż. Franciszka Drobniaka

Towarzystwo górniczo-hutnicze, będące właścicie-

w pierwszych zeszytach naszego Czasopisma z bie- szawski i Radomski, żącego roku odezwał się głos śląskiego robotnika.

Wspomniane pismo informuje również, że Zarząd Tow. przeniesiony ma być w najbliższym czasie z Wiednia do Mor. Ostrawy.

Sprawy węglowe w Sejmie. W notatce pod pó-

Bez przygotowań, bez wiedzy przywódców i Człon- lem hutniczych zakładów w Trzyńcu oraz kopalń ków cieszyńskiej Rady Narodowej, kilkudziesięciu i koksowni w Karwinie, Pietwałdzie i Mar. Górach delegatów organizacji robotniczych polskich na Śląsku uzyskało w roku obrotowym 1918, jak podaje ogło-od Trzyńca do Polskiej Ostrawy ruszyło ławą do sali, szone przez Zarząd Tow. zestawienie strat i zysków, gdzie odbywali obrady członkowie komisji między- 8,716.680 K (12,720.000 K w roku 1917). Według do-sojuszniczej i zażądało od adjutanta komisji, poru- niesienia „Robotnika Śląskiego“ ma być na Walnem cznika Pusłowskiego tłumaczenia na język francuski Zgromadzeniu Tow. w d. 6 maja przedłożony wniosek szeregu przemówień, w których kreślili w dobitnych o wypłacenie 14% dywidendy, słowach swe zażalenia i żądania, streszczające się w słowach :

„Precz z Czechami, Śląsk dla Polski“

Do stołu, za którym siedzieli reprezentanci Francji,

pisma nie wymieniono wyraźnie, że odnośne przemó wie-Wysoka komisjo! Moglibyśmy tu przyprowadzić nie Ministra Dra Hąci, dotyczące nadprodukcji węgla sto tysięcy pracującego ludu, naszych rolników, ko- dotyczyczyło Zagłębia Dąbrowsko-Śosnowieckiego. lejarzy i górników, nietylko z Trzyńca i Karwiny, Aby uniknąć fałszywych interpretacji, uzupełniamy

Redakcya.

Objęcie żup solnych w Inowrocławiu. W drugiej

Anglji i Ameryki, skierowano następujące przemó- wyższym nagłówkiem w poprzednim zeszycie Czaso-wienie :

ale ze wszystkich miejscowości aż do Polskiej Ostrawy, je przeto w tym kierunku.

w prasie polskiej wywołując tylko zaledwie kilka drob-

Wysoka komisjo! My przyszliśmy dzisiaj dowiedzieć się, coście od trzech miesięcy zrobili; czy połowie marca b. r. przeszła sprawa o pierwszorzę-nie przekonaliście się, że tu polska ziemia, polski dnem znaczeniu : objęcie żup solnych w Inowrocławiu węgiel, polska praca i polski lud. Czy wy uznajecie przez Naczelną Radę Ludową w Poznaniu, odbijając wartość żywego człowieka, czy też chcecie za węgiel się głośnem a gorzkiem echem w niemieckiej prasie, człowiekiem handlować.

Żupy w Inowrocławiu, którego dotychczasowe

My znamy 14 punktów Wilsona i ani Paryż, nych notatek, ani Praga tu nie pomogą. My nie towar, my nie węgiel, my nie damy żywym ludem handlować, nie damy piękne miano „Hohensalza“ przestało już wreszcie

się nikomu oszukać.

istnieć, wytwarzały warzonkę ziarnistą w czterech Dość cygaństw i fałszywych słów, gdyż inaczej wielkich warzelniach na siedemnastu panwiach, opa-doczekacie się rzeczy strasznych. My mamy organi- lanych węglem, przeważnie górno-śląskim. Roczna zację i dynamit. Gdybyśmy musieli ustąpić Czechom, wjTwórczość około, zwykle przeszło, 3.000 wagonów, to wysadzimy w powietrze wszystkie szyby, kopal- Oprócz państwowych, obecnie przez poznańską Na-nie, fabryki, mosty i koleje. Tu nic nie pozostanie, czelną Radę Ludową przejętych, żup solnych istnieją To wszystko jest o wiele straszniejsze, niż bolsze- w Inowrocławiu i saliny, należące do prywatnych

wizm, którego się obawiacie.

właścicieli, a, jak ostatnio stwierdzono, rokuje Ino-Prosimy, byście zawiadomili Paryż, że my stąd wrocłay^ i pod względem możliwości eksploatacji soli nigdy nie ustąpimy, bośmy tu są z dziada i pradziada, potasowych wcale poważne nadzieje.

Do kierownictwa państwowych żup solnych dele-

Eiektr. właściwości kryształów. „Morning Post“ demarkacyjna, zależna od konferencji paryskiej. Odrę- podaje w jednym z kwietniowych numerów następu-bną kwestję stanowią warunki życia pod okupacją jąCe sprawozdanie :

czeską. Dlatego misja międzysojusznicza usunęła    i. I. Thomson w wykładzie, wygłoszonym w In-

wojska czeskie z Karwiny i chce wysłuchać dalszych stytucie królewskim o właściwościach elektrycznych zażaleń.

Przemówienie górników zrobiło na misji międzysojuszniczej niesłychane wrażenie. Przewodniczący gowano Inż. Henryka Kikingera radcę górn. z kra-misji major francuski Marschall odpowiedział górni- kowskiej Dyrekcji państwowych żup solnych. (Wł). kom, że na razie istnieje na Śląsku tymczasowa linja

kryształów wykazał, że kryształy, zwłaszcza kwarcu,

wręcz odwrotnie jak druga.

Szeregiem ciekawych doświadczeń wykazał pre-

Co do zasadniczego rozstrzygnięcia sprawy Ślą- mają tendencyę do rozdwajania się w tern znaczeniu, ska Cieszyńskiego prosi o cierpliwość i ufność w spra- że na pewne wpływy jedna połowa całości reaguje wiedliwość i dobre chęci konferencji paryskiej.

zowany dodatnio, a drugi ujemnie, przyczem napięcie

Po przemówieniu Marsch alla nastąpiła prawdziwa burza namiętnych skarg na gwałty czeskie. Adjutant legent, że przez wywarcie ciśnienia na oba końce Pusłowski z trudem zdołał uspokoić wzburzonych kryształu turmalinu, jeden koniec został naelektry-delegatów robotniczych.

Na zakończenie, członkowie misji międzysojusz- wytworzonej elektryczności stało w prostym stosunku niczej powstali i uścisnęli ręce delegatów robotniczych, do wywartego ciśnienia.

Pomijając sam charakter tego wystąpienia, nie    Dalsze ciekawe doświadczenie polegało na ze-

należy wątpić, że nie pozostanie ono bez żadnego tknięciu jednego końca kryształu turmalinowego z oło-wrażenia.    wiem, drugiego zaś z siarką, poczem ołów wykazy-

(L K.)

(I. K.)

palń.

Na alarm z dołu pospieszyła niezwłocznie miejscowa straż ratunkowa, zaopatrzona w maski, chroniące od gazów. Niezwłocznie zjawiła się też pomoc ze stacji ratunkowej z Sosnowca.

Pomimo szybkiej akcji ratunkowej 3 ludzi padło ofiarą gazów, których dotąd nie wydobyto. Wkrótce też zajęto się umiejscowieniem pożaru przez obmurowanie zagrożonego miejsca i skierowanie tam podsypki. Dzięki zarządzonej energicznej akcji ratunkowej pole pożaru zostało opanowane i dalsze niebezpieczeństwo usunięte. Przerwa w pracy była krótka i straty materjalne nieznaczne.

Według doniesienia z dnia 30-go b. rn. pożar w kopalni zdołano już stłumić.

Do właścicieli torfowisk wystosował Wydział centralny Komisarjatu Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu następujące wezwanie :

Wszystkich właścicieli i dzierżawców torfowisk wzywa się do intenzywnego kopania i prasowania torfu, który będzie miał zbyt zapewniony. Brak opału da się jeszcze i w tym roku odczuć, gdyż za mała ilość wagonów i lokomotyw będzie stale na przeszkodzie dowozowi węgla wystarczającego na pokrycie zapotrzebowania przemysłu i do prywatnego użytku.

Jak najintenzywniejsza produkcja torfu jest więc kwestją bardzo palącą i wskazaną. Ze względu na łatwiejszy transport zaleca się torf o ile możności prasować.

wał elektryczność dodatnią i wydawał światło czerwone, zaś siarka wykazywała elektyczność ujemną i świeciła światłem żółtem.

Prace górnicze a budowa tunelów na wojnie. Major H. Standich Bell, inspektor górniczy, wygłosił dnia 10/4 919 r. odczyt w Instytucie dla górnictwa i metalurgii w Burlington House o robotach górniczych w czasie wojny.

Dokumenty nieprzyjacielskie, które właśnie dostały się w ręce angielskie wykazują, że każda armia niemiecka posiadała kompletny sztab geologów, który był odpowiedzialny nie tylko za wybór miejsca dla robót górniczych, ale także miał za zadanie zaopatrzenie wojska w wodę, umieszczenie pozycji i staranie o surowy materyał.

Każda kompania saperska armii angielskiej miała w okopach kilka stacji, przeznaczonych niesieniu pomocy w razie wybuchu miny.

Po takim wybuchu było zadaniem odnośnych żołnierzy robić użytek z przeznaczonych do tego przyrządów ratunkowych i stwierdzać przy użyciu stworzeń żywych i wrażliwych, jak kanarków lub białych myszy obecność CO (bezwodnika węglowego).

Saperzy uczynili możliwem to, że w czasie ofen-zywy z kwietnia 1917 można było strategicznie wyzyskać podziemia w Arras. Połączono te podziemia z linią bojową tunelami wysokimi na 6 stóp 6 cali i szerokimi na 4 stopy, a mogącymi pomieścić 11.000 ludzi.

Rumuńskie pola naftowe. „Morning Post“ podaje pod datą : Paryż 10 kwietnia 1919 :

Z powodu małej ilości materjałów potrzebnych do dalszego odbudowywania rumuńskich szybów naftowych, wynosi obecnie, wedle dat nieoficjalnych, cała produkcja rumuńskich pól naftowych tylko 170 wagonów dziennie.

Jak wiadomo w czasie inwazji niemieckiej w Rumunii zniszczono najdokładniej wszystkie urządzenia potrzebne do produkcji ropy, a to w tym celu, aby uniemożliwić wrogóm utrzymanie szybów w ruchu i użycie nafty dla celów transportowych na froncie zachądnim, gdzie byłaby oddała bezcenne usługi.

Reprezentanci różnych towarzystw naftowych odbyli obecnie meeting w Bukareszcie celem wywarcia nacisku na rząd, aby przyspieszył odbudowę ko-

(I.K.).

Przemysł angielski a Polska. Londyńska Izba handlowa zatwierdziła utworzenie polskiego komitetu ekonomicznego (Polish Economic Comittee) dla popierania stosunków handlowych między Anglią a Polską.

Biuro naftowe w Londynie. Za galicyjskiemi dziennikami podajemy opartą na korespondencji z Londynu notatkę odnośnie do działalności wymienionego biura.

Na czele Biura stoi p. Perkins obeznany z przemysłem naftowym w Galicji. Do biura tego przystąpili reprezentanci jednej czwartej miliarda koron, inwestowanych w Zagłębiu borysławskiem przez kapitał angielsko-belgijsko-francuski. Biuro to pracuje bardzo wydatnie w obronie przyłączenia Zagłębia do Polski. Biuro wypracowało doskonały memorjał i przesłało kongresowi, w którym udowodniono, że Zagłębie powinno być Polsce przyznane, gdyż tylko robotnik polski i tylko inżynier polski jest zdolny do prowadzenia pracy w Zagłębiu. Robotnik ukraiński jest bowiem bez wartości, a inżynierów Ukraińcy nie mają. Oddanie Zagłębia Ukrainie byłoby też dla niego wyrokiem śmierci.

Podobny wywód postarano się też doręczyć gen. Noulensowi przez osobnego delegata Biura.

Pożar na kopalni węgla „Kazimierz“ w Niemcach.

„Kurjer Zagłębia“ z 27 kwietnia podaje : We wtorek dnia 22 kwietnia na kopalni „Kazimierz“, należącej do Warszawskiego T-wa kopalń węgla wynikł w podziemiach pożar, spowodowany zapaleniem się nadmiernych gazów węglowych.

Pożar powstał wieczorem na polu obok głównego szybu po ukończeniu pracy i wyjeździe Ii-ej zmiany górników, tak, że na dole przebywało tylko kilkunastu ludzi III-ej zmiany, zajętych t. zw. obserwacją pola.

Komisarjat Naczelnej Rady Ludowej % Wydział centralny.

Drżenie do elektryfikacyi kraju. Na odbytem w dniu 3 kwietnia b. r. posiedzeniu w lokalu Związku firm elektrotechnicznych przedstawił inż. Sułkowski zadania Tow. „Światło i Siła“, inż. Ruśkiewicz kierunek dążeń „Polskiego Tow. przdsiębiorstw elektrycznych“.

Obydwa referaty zbiegały się w kierunku oznaczenia dążeń wymienionych Towarzystw jako dążeń do uprzemysłowienia naszego kraju, które wymagać będzie wyzyskania w tym celu naturalnych zbiorników sił do wytwarzania energii elektrycznej. W tym celu winny być wyzyskane węgiel, ropa, woda, gaz ziemny i torf.

Treść tych referatów nasunęła sprawozdawcy „Gazety Warszawskiej“ szereg trafnych uwag, które przestrzegają przed wzięciem od razu za wielkiego rozmachu, a które zastosować by można i w wielu innych wypadkach odradzającego się przemysłu.

Jest bowiem rzeczą pewn^, że dla zadość uczynienia potrzebom elektryfikacji wypadłoby sprowadzać z zagranicy maszyny, generatory, turbiny, rozdzielnice i wiele innych. Stawia to początkujący elektryczny polski przemysł wytwórczy i jego dalszy rozwój w położeniu niebezpiecznym, to też w celu niedopuszczenia obcego przemysłu do opanowania w tym dziale naszego rynku i w celu podtrzymania rozwoju rodzinnego przemysłu winna być działalność

tow. »Światło i Siła“ poddana w* dziale zamówień wych oznak wnosić należy, że w kwestyi tej socya-zagranicznych ścisłej kontroli Państwowego Urzędu lizacyi nie napotka się na tak wielkie przeciwności, Elektryfikacyjnego, a zarazem winna być podjęta stawiane ze strony partyi obywatelskich, jak to miało stosowna polityka celna, przystosowująca wysokość miejsce dotąd w kwestyi wywłaszczenia wszelkich stawek do stanu wytwórczości naszej w dziale arty- posiadłości gruntowych. Wychodżą jednak na jaw kułów sprowadzanych.    znaczne trudności fachowe, które przeszkodzą zała-

Zjazd elektrotechników polskich. Koło elektrotechników przy Stów. Techników organizuje w Warszawie Zjazd elekrotechników polskich na dzień 31 maja oraz 1 i 2 czerwca b. r. Najważniejszym zadaniem Zjazdu jest osiągnięcie zbliżenia elektrotechników polskich wszystkich byłych zaborów, sko-ordynowanie ich działalności, utworzenie ogólnego Związku elektrotechników, a także omówienie fachowych spraw bieżących.

(X.)

Nie znaczy to jednak, by takich dążeń, o jakich twieniu na raz tej całej sprawy, mówili obaj wymienieni referenci, nie należało jak najgoręcej popierać

Komunikat. Związek G. H. P. podaje niniejszem do

Zczechizowanie wyższej szkoły montanistycznej w Przybramie. W pierwszej połowie kwietnia b. r. odbyła się w czesko-słowackiem ministerstwie oświaty ankieta w sprawie wyższego szkolnictwa górniczego i hutniczego w Czecho - Słowacji. Wynikiem tej ankiety było zaprowadzenie czeskiego języka wykładowego na Akademji górniczej w Przybramie, która będzie jedyną tego rodzaju uczelnią w czecho-sło-wackiej republice. Rozporządzenie to uzasadniono wynikającą ze względu na bezpieczeństwo konieczną wiadomości wszystkim kolegom w zawodzie i intereso-potrzebą, aby absolwenci tej uczelni, którzy w pra- wanym, że w wykonaniu uchwał poprzednich zjazdów ktyce zetknąć się będą musieli z czeskim robotni- górniczych postanowił na posiedzeniu Delegacji G. H.P., kiem władali zupełnie dobrze tym językiem, którym odbytem b. r. d. 27/4 w Krakowie przygotować naj-się muszą z nim porozumiewać.    bliższy ogólny polski Zjazd góra. i hutn. na jesień b. r.

Sekretarz Z. G. H. P.

W orzeczeniu ankiety wyrażono przekonanie, Zjazd ten odbędzie się prawdopodobnie w Warsza-że prawa niemieckich obywateli czeskiej rzeczypo- w*e w miesiącach wrześniu i październiku; bliższe spolitej nie należy wskutek tego uważać za naru- daty zostaną w niedługiem czasie ogłoszone. Na razie szone, gdyż potrzeby tych obywateli mogą być w inny podaje się uchwałę tę do wiadomości w tym celu, sposób uwzględnione. Liczba czeskich profesorów na ażeby prelegenci mieli możność i dostateczny czas przybramskiej akademji górniczej ma być podnie- dla przygotowania odczytów naukowych, sioną z 4 na 17.

Rozwój wytwórczości węgla w Holandyi ilustrują    Osobiste. P. Kazimierz Srokowski, sekretarz Rady

przytoczone poniżej cyfry.    Zjazdu Przemysłowców Górniczych, skarbnik Związku

w r. 1913 « „ 1917 „ „ 1918

Wytwórczość węgla wynosiła w Holandyi    Górników i Hutników Polskich wybrany został pre-

1,873.000 ton    zesem Rady miejskiej w Dąbrowie Górniczej.

3,079.000 „    2 powodu strajku chemiografów wyszedł niniejszy

. ..    #    3,500.000 „    zeszyt z niezależnem od Redakcji opóźnieniem tak,

maja.

Redakcya.

39.500 ton

z czego na kopalnie państwowe przypada około 30%. że numer majowy wyjdzie dopiero w drugiej połowie Wytwórczość lignitu w Limburgu wynosiła w r. 1913

W sprawie przedpłaty.

„ „ 1918 ........ 1,300.000 „

odpowiadających co do wartości opałowej mniej-wię-

cej 400.000 ton węgla.    Ań# uniknąć ustawicznego wysyłania uponyiień,

Ponieważ zapotrzebowanie węgla w Holandyi które podraża i tak już wysokie koszta nakładu naj-wynosi około 6,500.000 ton węgla, spodziewają się uprzejmiej prosimy wszystkich naszych abonentów, odnośne holenderskie sfery przemysłowe — jak to aby przedpłatę uiszczali przed upłynięciem ostatecz-stwierdza amsterdamski korespondent „Eclair’u“    nego terminu, gdyż wobec wzrastającej ciągle liczby

Przy tej sposobności zaznaczamy, że przedpłatę uiszczać możną zarówno przekazem pocztowym, jak przez nasze ekspozytury lub zastępstwa i wreszcie w najbliższej przyszłości przez Pocztową Kasę Oszczędności.

(X.)

że już w krótkim czasie pokrywać będzie Holandya prenumeratorów nie możemy dla każdego z osobna całe swe węglowe zapotrzebowanie własną wytwór- prowadzić osobnych rachunków. czością, zwłaszcza, że znaczna wytwórczość torfu też się przyczyni do uzyskania tej węglowej niezależności.

Nie wątpimy, że wszyscy Ci, do których niniejszą odezwę stosujemy zechcą w ten prosty sposób przyczynić się do ułatwienia nam naszego zadania. Szczęść Boże!

Administracya Czasopisma Górniczo-hutniczego.

Socyalizacya kopalń w Czechach. Na posiedzeniu przywódców klubu zgromadzenia narodowego w dniu 26 marca przedłożył minister Stanek obszerny ma-teryał, który zebrało ministerstwo w sprawie wywłaszczenia kopalń. Domagano się ze strony socya-listycznego bloku, by ankieta zwołaną została na dnie od 24—27 kwietnia b. r. „Prawo Lidu“ czyni w tej sprawie następującą wzmiankę: Wedle dotychczaso-