\

e

fiS*

|*pW<

wm

■•Vv

■ -.vw ßttÄVV^’-Vv«*'⁵'

•-^r:

. JISI

.

.

?y

«S

fei

■'

an

» g

l'i '

Uff

ia

Ä‘l

mws*

: Pff 5*

■K ' ';’

R? p-öl

|gs

k;

b r \

pK

ÄS3IS €f

ip»

im|

m-m

P’ L P*fo '•'

«I •]

.

È& .»■

Jlü-LJ

-a

fîf-V ■

lii# K

<K,

m W*¹ Tmt

ÊSlm I

K-ftß

MB *

æn

K®

fT;,;'CÆ?â

Mud

Hl

-j

B.V

fe^ÉèJ m -h;

g;,^: ; ;$vfe-r -■' "" \

: *4c-£*'' vÿ-.f läfe .

P    É S

iipfeî# i Si» j Pwisnt”

f# f

f J

Ü#S-i!

1

\

c

/

.

i

Il

y;

fwf^B

feï4$SÂli

si

m r i '■’tm

P4f^fî

mm

f:-

"M

t;

/••-v

©31: - SÜ

if*

m y* j, i<-

-

Mm

s»

CZASOPISMO

GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO i NAFTOWEGO

ORGAN ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH.

Rok 1919

Tom III.

Wydawnictwa rok czwarty.

Uh

KRAKÓW.

CZCIONKAMI DRUKARNI ZWIĄZKOWEJ

pod zarządem J. Dziubanowskiego.

1920.

TREŚĆ

rocznika „Czasopisma górniczo-hutniczego“ za rok 1919.

ZESZYT I.

Str

Str.

Odezwa................

Polski państwowy zakład geologiczny, prof. Dr

Wł. Szajnocha.............

O złożach węgla brunatnego w Galicji i w Polsce, inż. Edward Windakiewicz (c. d.) . Sprawa Śląska Cieszyńskiego, inż. Franciszek

Drobniak...............

Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce, Dr

K. Tołwiński............

Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięcio-

lecia, Stanisław Kamiński.......

Wiadomości bieżące........

Ogłoszenia.

ZESZYT II.

Sprawozdanie ze Zjazdu Górników i Hutników

Polskich...............

O złożach węgla brunatnego w Galicji i w Polsce (dokończenie) inż. Edward Windakiewicz . Księstwo Cieszyńskie jako podstawa żywotności Państwa Polskiego, inż. Franciszek Drobniak W sprawie kompetencji do zarządu salin . . . Płace funkcjonarjuszów zakładów górniczych

w Zagłębiu krakowskiem........

Przegląd przemysłu (Chwilowa sytuacja w przemyśle naftowym. Jasielski okręg naftowy)

M. S..................

Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle ostatniego piędziesięcolecia, (ciąg dalszy) Stanisław Kamiński . . Przegląd literatury górniczej, St. K

Wiadomości bieżące .......

Ogłoszenia.

ZESZYT III.

Węgiel jako postulat żywotności Państwa Polskiego, inż. Franciszek Drobniak .    . .

Memorjał w sprawie gazów ziemnych okolic Krosna, Dr, Jan Nowak .......

O exploatacji gazów naftowych, Alexander Styczeń .................

Sole potasowe, Dr. K. Tołwiński.......

Polepszenie bytu urzędników pracujących w przemyśle węglowym...........

Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięcio-lecia (ciąg dalszy), Stanisław Kamiński . .

Wiadomości bieżące............

Ogłoszenia.

ZESZYT IV.

00'    b*

OS

^ 03

ic    c©    co ia    os

03    OJ    CO CO    co

03 co os

T* ^

Polski Państwowy Instytut Geologiczny, prof.

Dr. Józef Morozewicz.........

Obliczenie wieży nadszybowej, Feliks Zalewski 78 Spożycie soli w Galicji i innych krajach Korony rakuskiej, inż. Zdzisław Kamiński ....

Przemysł gazów ziemnych, S. M........

Przegląd przemysłu (Chwilowa sytuacya w przemyśle naftowym), A. M........ .

Płace robotników w Krakowskiem Zagłębiu . . Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięcio-lecia (ciąg dalszy), Stanisław Kamiński .

Wiadomości bieżące........... .

Ogłoszenia.

75

OO 00

92

92

93

95

ZESZYT V.

Katastrofa w Łazach............

Obliczenie wieży nadszybowej (dokończenie),

Feliks Zalewski ........ ...

Przemysł górniczo-żelazny w Niemczech przed

i po wojnie, inż. Szymon Rudowski . . . 106 Przegląd przemysłu, Cynkownictwo, Stanisław

Gadomski................

Przegląd przemysłu, Borysław, Zachodnio-kar-

packie Zagłębie naftowe, M. S......

Przemysł gazów ziemnych, M. S.......

Przegląd literatury górniczej . . . •......

Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięcio-lecia (ciąg dalszy), Stanisław Kamiński . 117 Sprawozdanie i komunikaty .

Rozporządzenia i mianowania Wiadomości bieżące ....

Ogłoszenia.

99

100

109

T-s CC

120

121

122

ZESZYT VI.

O rudach żelaznych na ziemiach b. Królestwa Kongresowego, inż. górn. Stanisław Kont-

kiewicz............•    . . .

58 Racjonalne zużytkowanie węgla, Dr. Jan Bo-

brzyński...............

Przemysł naftowy w Rumunii przed 1917, inż.

Edward Windakiewicz.........

Powszechna organizacja przemysłu oleju skalnego w Rzeczypospolitej Polskiej, dyr.

Przybyłowicz.............

73 W sprawie dróg wodnych, St K........

Zarys układu sieci kolejowej w Polsce .... 139

51

56

62

66

68

123

127 _

131

134

137

Str.

Str

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.....

Wiadomości bieżące..........

Ogłoszenia.

ZESZYT X.

Otwarcie Akademji Górniczej w Krakowie, 20 października 1919 r., inż. Zdzisław Kamiński ................

O Strzelce zapomocą płynnego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem, inż. górn. Stanisław Grabianowski...........

Warunki płacy w Zagłębiu Dąbrowskiem . . .

O kopalni siarki w Posądzy (dokończenie), Jan

Blitek ................

Wpływ płacy na wydajność górnika, Telesfor

Benduski ...............

Sprawy Związku Górników i Hutników Polskich S. L...............

Sprawozdania i komunikaty.........

Nafta : Sprawy organizacyjne, A. M......

Z drohobyekiego okręgu górniczego . . Wykaz produkcji i tłoczeń ropy w droho-byckim okręgu górniczym za sierpień 1919 240 Wykaz kopalń oleju ziemn. stanisławowsk. okręgu górniczego za sierpień 1919 r. . . 240 Zestawienie produkcji gazówjza sierpień 1919 241 . Przegląd zawodowego piśmiennictwa ....

* Rozporządzenia i mianowania .......

Wiadomości bieżące ...........

Z Akademji Górniczej w Krakowie.....

Ogłoszenia.

ZESZYT XI.

Uroczystość otwarcia Akademji Górniczej w Kra

kowie .......•.......

187 Na uroczyste otwarcie Akademji Górniczej w Kra kowie, prof. Dr. Józef Morozewicz . .

191    W sprawie saliny w Ciechocinku, St. K. . .

192    O Strzelce zapomocą płynnego powietrza w ko

paloictwie górnośląskiem (ciąg dalszy), inż górn. St. Grabianowski........

Umowa zawarta między zastępcami kopalń w Za głębiu Krakowskiem, a zastępcami robot

ników...............

Nafta : Z przemysłu naftowego.......

Umowa zawarta między Delegacyą Prze mysłowców naftowych a Delegacji Robotników z Zagłębia borysławsko

tustanowickiego.........

Z drohobyekiego okręgu górniczego Zestawienie produkcji gazów za wrze

sień 1919 r.......-. . . .

Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisła wowskiego okręgu górniczego za wrze

sień 1919 r. ..........

Wykaz produkcji i tłoczeń ropy w dro hobyckim okręgu górniczym za wrze

sień 1919 ............

Narodowość właścicieli kopalń węgla w Zagłębiu

Dąbrowskiem............

Sprawozdania i komunikaty........

Przegląd zawodowego piśmiennictwa .... Rozporządzenia i mianowania .......

215    Wiadomości bieżące...........

Obwieszczenie..............

216    \ Z Towarzystwa „Tepege“........

216 Ogłoszenia.

140

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.....

Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięcio-lecia (ciąg dalszy), Stanisław Kamiński 140

Wiadomości bieżące.............

Ogłoszenia.

ZESZYT VII.

Przemysł górniczy i hutniczy na Górnym Śląsku

w czasie wojny, inż. Szymon Rudowski .    147 V

Projekt ustawy o długości czasu pracy .

Nafta: Organizacya przemysłu naftowego . . . 157 Przemysł naftowy w Rumunii przed 1917 (ciąg dalszy), inż. Edward Windakie-

wicz . .........

Sprawy organizacyjne, A. M.

Przegląd zawodowego piśmiennictwa Z żałobnej karty: ś. p. Władysław Gąsiorowski 168

Rozporządzenia i mianowania . . >.....

Wiadomości bieżące............

Ogłoszenia.

ZESZYT VIII.

Co nam daje Śląsk Górny, inż. górn. Dr. Stanisław Olszewski.........

Rudy ołowiane w paśmie gór kielecko-sando-mierskich, inż. górn. Władysław Żukowski Z Rady Komisji Taryf Celnych, Stefan Lalicki 180 Z Sejmu

Sprawy Związku Górników i Hutników Polskich 184 Nafta : Organizacya przemysłu naftowego (dokończenie)

Przemysł naftowy w Rumunii przed 1917 (dokończenie), inż. Edward Winda-

kiewicz.............

Sprawy organizacyjne, A. M. . . . . .

Rozporządzenia i mianowania........

Sprawozdania i komunikaty.........

Przegląd zawodowego piśmiennictwa.....

Wiadomości bieżące............

Ogłoszenia.

ZESZYT IX.

145

. . 153

160

165

167

169

169

. . 171

182

. . 185

188

192

193

0I.-ci Zjazd Polskich Górników i Hutników . . 195 Przyczynek do teorji powstania złóż solnych

podkarpackich, inż. Stanisław Majewski . 196 Rudy cynkowe i ołowiane na Górnym Śląsku,

inż. górn. Władysław Żukowski.....

Rudy cynkowe w Księstwie Krakowskiem, inż.

górn. Władysław Żukowski.......

C O kopalni siaiki w Posądzy, Jan Blitek . . . Nafta: Wydobywanie ropy zapomocą zgęszczo-

nych gazów, inż. Michał Nikiel . . . 207 Sprawy organizacyjne, A. M Przemysł gazów ziemnych Rozporządzenia i mianowania Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego

okręgu górniczego za miesiąc maj 1919 r. 214 za czerwiec 1919 r. 214 1919 r. 214

Wykaz produkcji ropy w okręgu drohobyckim

za czas od'l/X. 1918 do 30/IV. 1919    . . 215

za miesiąc maj 1919 r. . . za miesiąc czerwiec 1919 r. 215

Dtto

Dtto

za lipiec

Dtto Dtto

Z Akademji Górniczej . . . Sprawozdania i komunikaty

201

co co

210

211

212

co to

221

to co

co co

Th Ci

231

u/

234

241

242

243

244

245

ca ca

co TH

252

co co

ca ca

en o\

05 Ol

00 Ol

Ot T—t

262

263

264

263

265

265

265

267

269

ZESZYT XII.

Brak węgla, jego przyczyny i skutki, inż. Frań- str-

ciszek Drobniak..........

O Strzelce zapomocą płynnego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem, inż Stanisław

Grabianowski....... . . .

Wieliczka i jej pokłady solne, inż. W. Hanasiewicz 280 Sprawy Związku Górników i Hutników Polsk. 283

Z Akademji Górniczej.........

Dane statystyczne o rozchodzie i przychodzie węgla kamiennego za miesiąc październik 1919 w Dąbrowskim okręgu górniczym . 285 Dane statystyczne o rozchodzie i przychodzie

271

275

283

węgla brunatnego za miesiąc październik Str. 1919 w Dąbrowskim okręgu górniczym 286 Rumuńska polityka naftowa .

Z drohobyckiego okręgu naftowego .... 287 Wykaz produkcji i tłoczeń ropy w drohobyckim

okręgu górniczym za październik 1919 r. 288 Wykaz kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego

okręgu górniczego za październik 1919 r. 288 Wykaz ekspedycji ropy koleją i rurociągiem przez

Tow. magaz wZagł. Borysł. wpaździer. 1919 289 Rozporządzenia i mianowania .    •    .

Przegląd zawodowego piśmiennictwa .... 291 Zestawienie produkcji gazów za październ. 1919 291 Wiadomości bieżące

. . 290

292

SPIS AUTORÓW.

Na uroczystość otwarcia Akademji Górniczej w Krakowie 20 X, 1919. Zeszyt XI.'

Benduski Telesfor inż.: Wpływ płacy na wydajność górnika (z wykresem). Zeszyt X.

BI i tek Jan: O kopalni siarki w Posądzy, (z ry- Nikiel Michał inż.: Wydobywanie ropy zapomocą

zgęszczonych gazów (z 13 rycinami) Zeszyt IX. Bobrzyński Jan inż.: Racjonalne zużytkowanie Nowak Jan Dr: Memorjał w sprawie gazów ziemnych okolic Krosna. Zeszyt III.

Olszewski Stanisław Dr.: Co nam daje Śląsk Górny. Zeszyt VIII.

cinami). Zeszyt VIII. i IX.

węgla. Zeszyt VI.

Drobniak Franciszek inż.: Sprawa Śląska Cieszyńskiego (z mapą). Zeszyt I.

— Księstwo Cieszyńskie jako podstawa żywot- Przybyłowicz Dyrektor: Powszechna organizacja

przemysłu oleju skalnego w Rzeczypospolitej Polskiej. Zeszyt VI.

Rudows ki Szymon inż. : Przemysł hutniczo-żelazny w Niemczech przed i po wojnie. Zeszyt V — Przemysł górniczy i hutniczy na Górnym Śląsku w czasie wojny Zeszyt VII.

Styczeń Alexander: O exploatacyi gazów naftowych (z 7 rycinami). Zeszyt III.

Szajnocha Władysław prof. Dr.: Polski Państwowy Zakład Geologiczny. Zeszyt I. Tołwiński K. Dr.: Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce (z wykresem). Zeszyt I.

— Sole potasowe. Zeszyt III.

ności Państwa Polskiego. Zeszyt II.

Węgiel jako postulat żywotności Państwa Polskiego (z mapą). Zeszyt III.

—    Brak węgla, jego przyczyny i skutki.Zeszyt XII.

Grabianowski Stanisław inż.: O Strzelce zapomocą płynnego powietrza w kopalnictwie górnośląskiem. Zeszyt X, XI, XII.

Hanasiewicz W. inż. górn. : Wieliczka i jej pokłady solonośne. Zeszyt XII

Kamiński Stanisław: Przemysł górniczo-hutniczy Galicji w. latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięciolecia (z 4 wykresami,

15 tablicami). Zeszyt I, II, III, IV, V, VI.

Kamiński Zdzisław inż.: Spożycie soli w Ga- Windakiewicz Edward inż.: O złożach węgla licji i innych krajach Korony rakuskiej. Zeszyt IV.

Kontkiewicz Stanisław inż. (syn): O rudach żelaznych na ziemiach b. Królestwa Kongresowego (z ryciną). Zeszyt VI.

Lalicki Stefan: Z Rady Komisji Taryf Celnych. Zalewski Feliks: Obliczenie wieży nadszybo-Zeszyt VIII.    wej (z 4 tablicami). Zeszyt IV, V.

Majewski Stanisław inż.: Przyczynek do teorji Żukowski Władysław inż.: Rudy ołowiane

w paśmie gór Kielecko-Sandomierskieh (z mapką). Zeszyt IX.

Rudy cynkowe i ołowiane w Księstwie Kra-kowskiem (z mapką). Zeszyt IX.

powstania złóż solnych podkarpackich (z rycinami). Zeszyt IX.

Morozewicz Józef prof. Dr.: Polski Państwowy Instytut Geologiczny. Zeszyt IV.

brunatnego w Galicji i w Polsce (z rycinami ciąg dalszy). Zeszyt I, II.    i

Przemysł naftowy w Rumunii przed r. 1917. Zeszyt VI, VIII.

SPIS RYCIN.

Przekroje do artykułu inż. Edwarda Windakiewieża : Przekroje i ryciny do „Teorji powstania złóż solnych“. „O złożach węgla brunatnego“. Str. 5 i str. 7, 27.

Mapa ogólna Księstwa Cieszyńskiego. Str. 9.

Wykresy statystyczne i tablice do „Przemysłu górn -

hutniczego“: Str. 16, 17, 20, 21, 22, 36, 37, 43, Mapa sytuacyjna zalegania tryasu w Księstwie Kra-45, 46, 47, 69, 70, 71, 72,118, 119, 142, 143, 144.    kowskiem. Str. 203.

Mapa do artykułu »»Węgiel jako postulat żywotności Ryciny do artykułu : „Wydobywanie ropy zapomocą Państwa Polskiego“. Str. 55.    zgęszczonych gazów“. Str. 207, 208, 209, 210.

Ryciny do artykułu: „O exploatacyi gazów nafto- Ryciny do artykułu: „O kopalni siarki w Posądzy“ wyeh\ Str. 59, 60, 61, 62.    Str. 232, 233, 234.

4 tablice do artykułu : „Obliczenie wież nadszybo- Ryciny do artykułu : „O Strzelce zapomocą płynnego wych“. Str. 84, 85, 86, 87.

Przekrój rur żelaznych. Str. 124.

Szkic szczelin w wapieniu dewońskim. Str. 179.

Str- 198, 199.

Mapa zalegania środkowego tryasu w kotlinie bytomskiej. Str. 201.

powietrza“. Str, 276, 277.

Ryciny do artykułu : „Wieliczka i jej pokłady solne Str. 281, 282.

GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYŚLU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

ORGAN „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Rocznie.......

Kwartalnie......

Cena pojedynczego numeru

K 48-— (36 Mk.) * 12'—    (9    Mk.)

,,    4-—    (3    Mk.)

Cena ogłoszeń :

Za całą stronę K 120’— (80 Mk)    za V2 strony K 60’ — (40 Mk)

za V4 strony „ 30’— (20 Mk)    za V10

Za 1 wiersz lub jego miejsce ....

„    „ 15’— (10 Mk)

. „ 1’— (70 fen).

Zresztą według umowy.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Adres Redakcyi i Administracyi : Kraków, ulica Jagiellońska L. 5. — Telefon (międzymiastowy) Nr. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach : Gebethnera i Wolffa.

Odezwa.

Zgłoszenia prosimy nadsyłać pisemnie

Górnictwo polskie, w szczególności naf- formacyjny, oddając go polskiemu górnictwu towe i związane z nim gałęzie przemysłu spo- do dyspozycyi i żywimy nadzieję, że dzięki tyka słuszny zarzut, że rozpanoszył się w nim naszym rozległym w górniczych i przemysło-zbyt silnie kapitał obcy, często interesom na- wych sferach stosunkom w niejednym wy-szym wrogi. Nie zawsze winy szukać należy padku służyć będziemy mogli poradą i po-w braku patryotyzmu, i nie zawsze szermo- średnictwem skutecznem, stojąc zawsze na wać można zarzutem zwyrodnienia obowiąz- straży zupełnej bezpartyjności i narodowego ków i uczuć narodowych, którego synonimem dobra, jest sprzedawczykostwo.

dżinach urzędowych od 9-tej do 1-szej.

Wszystkie polskie pisma prosimy o kil-

Często małe zainteresowanie się kapitału pod adresem „Czasopismo Górniczo-hutnicze“, swojskiego przemysłem rodzimym pochodzi Dział informacyjny, Kraków, Jagiellońska 5, z braku uświadomienia i zupełnej nieznajomo- lub lepiej osobiście w lokalu Redakcyi w gości oryentacyi w tych sprawach.

Aby temu w części choćby zaradzić, otwieramy przy naszej Redakcyi osobny dział in- kakrotny przedruk tej odezwy.

Kraków, 1. stycznia 1918.

Redakcya „ Czasopisma górniczo - hutniczego“.

Polski państwowy Zakład geologiczny

napisał

dr. Władysław Szajnocha.

Skoro więc dyskusya już się rozpoczęła, a sama

Nowo powstałe państwo polskie stworzyć musi głównie, co prawda, z punktu widzenia geografii cały szereg urzędów, organizacyi i zakładów ogólno- i krajoznawstwa, mamy już także i na łamach „Cza-państwowych, których dotąd nie było w żadnym sopisma górn. hutn.“ (zeszyt XI r. 1918) obszerne z zaborów, a których konieczność ściśle jest zwią- uwagi ogólne do „polskiego instytutu geologicznego“ zaną z potrzebami nagłemi nowej państwowości i n.o- wyszłe widocznie z pod pióra obznajomionego żarowego ekonomicznego życia, jakie ma powstać na wno z samym przedmiotem jak i najważniejszymi ruinach dawnego, przeważnie obcymi kapitałami żądaniami pod tym względem górnictwa, i obcymi siłami prowadzonego przemysłu i handlu.

Do takich koniecznych i to zaraz potrzebnych insty- podstawa organizacyi przyszłego polskiego zakładu tucyi państwowych należy polski zakład geologiczny, geologicznego może jeszcze nie zupełnie się skrysta-któryby miał służyć zarówno polskiemu górnictwu, lizowała, nie będzie może zbytecznem zabranie głosu tak rozrosłemu już dzisiaj i pełnemu- nadziei, jak w tej sprawie ze strony istotnie i specyalnie geolo-i rolnictwu naszemu odnośnie do poznania tak różno- gicznej, opartej na pewnem dłuższem doświadczeniu rodnych gleb polskich i jak wreszcie różnym gałę- naukowem i na bezpośredniej osobistej znajomości ziom przemysłu w sprawach wyszukiwania wód źró- kilku najważniejszych analogicznych instytucyi euro dlanych i wgłębnych do różnych celów użytkowych, pejskich.

Takiego własnego zakładu geologicznego dotąd żadna    Pierwszą zasadą, kcórą tutaj wobec nowego

dzielnica Polski nie posiadała. Zależni byliśmy pod państwa polskiego należy postawić, jest ta, że nowy tym względem od obcych państwowych zakładów ogólnopolski zakład geologiczny w pierwszej linii w Petersburgu, Berlinie i Wiedniu i nawet Galicya, musi służyć praktycznym potrzebom górnictwa, rol-pomimo wszelkich już na parę lat *) przed wojną nictwa i wszelkiego przemysłu opartego na surowych przedsiębranych w Sejmie i Wydziale krajowym kro- płodach kopalnych i to płodach własnych, dających ków, a nawet powziętych uchwał i pomimo już w naj- się każdej chwili i łatwo wydobyć. Nauka zatem drobniejszych szczegółach wypracowanych planów czysta, niejako teoretycznie tylko i abstrakcyjnie organizacyi, nie dożyła zrealizowania tych projektów uprawiana, ta schodzi w takim zakładzie na drugi i uchwał w żadnym kierunku.    plan i powinna być tylko o tyle dopuszczoną, o ile

zować niejako całej nauki geologii w danem pań-

Polska powstająca nie miała zatem w swych bezpośrednie praktyczne zadania zakładu wymaga-granicach żadnego żywego zawiązku takiego zakładu łyby poprzednio czysto teoretycznych badań lub o ile geologicznego i musi dopiero od fundamentów two- przy rozwiązywaniu praktycznych zadań wykłułyby rzyć tę instytucyę, wzorując się na tylu i tak dosko- się odkrycia lub wnioski ogólne, wyrastające do zna-nałych zakładach zagranicznych w państwach prze- czenia ogólno naukowych teoryi. Z takiego założenia dewszystkiem zachodniej i północnej, a nawet połu- wynika, że zakład geologiczny nie może monopoli-dniowej Europy.

jak i co do jego zadań i zakresu.

I tutaj w każdym razie z wdzięcznością uznać stwie, jak tego zdaje się wymagać autor uwag rnależy pierwsze starania robione w tym kierunku w „Czasopiśmie górn. hutn.“ i że katedry geologii w r. 1917 i 1918 przez Ministerstwo Handlu w War- na krajowych uniwersytetach i innych szkołach wyższa wie, któremu przydzielone zostały w rządzie poi- szych w swych pracach tak ogólno naukowych jak skim — mamy nadzieję: tylko na razie — wszystkie i Czysto miejscowych nie mogą być krępowane ja-sprawy górnictwa całego państwa. Należy jednak kiemikolwiek zapatrywaniami lub przekonaniami, ubolewać, że już od razu utworzonem zostało nie którymby hołdował dłużej lub krócej państwowy osobne ministerstwo górnictwa, które prędzej czy zakład w tym lub owym składzie personalnym. Za-później musi powstać wobec doniosłego znaczenia kład taki ma być częścią, częścią niewątpliwie wielką, w życiu nowego państwa tak już istniejącego jak ale zawsze przecież tylko częścią całej działalności i przyszłego polskiego górniczego przemysłu i tem wszystkich polskich geologów, a nie jedyną wyrocznią może — nie zbyt fachowem uzdolnieniem w zakresie monopolizującą wolność tak zapatrywań naukowych górnictwa — u poprzednich warszawskich ministrów jak i prac indywidualnych szerszego lub węższego handlu tłómaczyć można, iż zachodzą zdaje się, pe- zakresu. Owszem, on ma iść na rękę tym w kierunku wne jeszcze wątpliwości i niejasności tak co do praktycznym — górnictwa, gleboznawstwa i hydro-przyszłej organizacyi polskiego zakładu geologicznego logii — biegnącym ideom naukowym, które w pracowniach wszechnic dla braku środków, albo dla Zaczyna się już nawet dyskusya publiczna na braku personalu nie mogą być przeprowadzone, on ten temat i oprócz głosu prof. Dr. Sawickiego, który **) powinien niejako sprawdzać jedną lub drugą hipo-niedawno omówił potrzebę całego szeregu państwo- tezę lub myśl teoretyczną, gdy ona dotyka zagadnień wych zakładów polskich — a więc i geologicznego — praktycznych jakiejkolwiek gałęzi górniczego prze-

---- mysłu. Katedry uniwersyteckie będą natomiast za-

*) Dr. Wł. Szajnocha. W sprawie krajowego zakładu geo- wsze szczególnie zajmować się teoretycznemi zaga-logicznego. Kraków 1907. („Przegląd Polski“) oraz Sprawozdania dnieniami geologii i tę podstawę naukową WSZCZe-Wydziału krajowego z czynności w latach 1909—1913 i Spra- piać swym uczniom, przygotowując bardziej wybi-wozdania sejmowej komisyi górniczej w latach 1912—1914.    f u j    * •    i• j

W7 . ,    ...    ⁸    ..    .    .    tnych do przyszłej pracy w polu i do służby w za-

**) Zakłady państwowe a geografia ojczysta. Warszawa    i •

1918. („Przegląd geograficzny“), także: Dr. Jan Nowak Polski, kładzie geologicznym.

instytut geologiczny („Czasop. górn. hutn.“ 1917. Zesz. XI).    Ale po za tem, chwilowo raczej teoretycznem

Oddziału tego, wraz z niezbędną przy nim pracownią chemiczno-petrograficzną, zadaniem-którego spełnienie dokładne zresztą byłoby możliwem dopiero powoli w ciągu jakich lat kilkunastu będzie Zestawienie map geologicznych wszystkich polskich okręgów górniczych tego rodzaju, iżby poszukiwania górnicze i przemysłowe za różnymi naszymi płodami kopalnymi o ile możności przez te mapy były ułatwione, iżby ryzyko włożonych kapitałów było możliwie przez to najmniejsze, a tern samem, iżby wła-

niż aktualnem odróżnianiem przyszłych prac zakładu, nasuwają się dwa przedewszystkiem pytania, t. j. gdzie on ma istnieć i jaką ma być jego organizacya na najbliższą na razie przyszłość. Pierwsze pytanie może niejednemu wydawać się wprost dziwnem, gdyż skoro Warszawa jest i będzie stolicą państwa polskiego i skoro zakład ma służyć dla całego państwa, to i siedziba jego z góry niejako powinnaby być w Warszawie. A przecież cały szereg względów i to bardzo ważnych przemawia przeciw temu. Zakład ma służyć w pierwszej linii górnictwu polskiemu, nasze zaś najważniejsze obszary górnicze, t. j. węglowe, solne i naftowe leżą bardzo oddalone od stolicy, na samych brzegach prawie Polski: w zagłębiu śląsko-dąbrowskiem, w Krakowskiem, na Podkarpaciu od Wieliczki począwszy, a nawet od Borysławia i Krosna iuż głęboko w Karpatach. Otóż to położenie odśrodkowe nasuwa myśl, albo raczej przemawia bardzo silnie za tern, iżby główną część zakładu umieścić nie w zbyt odległej Warszawie, lecz w Krakowie, gdzie z natury rzeczy zogniskuje się cały przyszły ruch węglowego i solnego, a nawet naftowego polskiego przemysłu, gdzie istnieć będzie już w najbliższej przyszłości Akademia górnicza i skąd dostać się można w paru godzinach do każdej kopalni czy to Śląska cieszyńskiego i górnego, czy Podkarpacia^galicyjskiego. Zakład geologiczny musi żyć wśród atmosfery przemysłowo górniczej i wśród geologicznychHradycyi. Warszawa pomimo znaczenia stolicy nie jest w stanie stworzyć ani takiej atmosfery ani takich tradycyj, bez czego zakład geologiczny, t. j. ta jego część, która ma przedewszystkiem służyć górnictwu, łatwo mogłaby stracić bezpośredni życiowy kontakt ze środowiskiem, dla którego ma stale pracować.

Natomiast Warszawie należy się oddział zakładu pedologiczny, t. j. agronomiczno-geologiczny i oddział hydrologiczny wraz ze specyalną pracownią doświadczalną dla wszystkich krajowych materyałów budowlanych. Oba te oddziały muszą być utworzone przy zakładzie geologicznym, jeśli ma on być istotnie nowoczesnym i istotnie potrzebom kraju odpowiednim. Już wybitnie rolniczy charakter Polski, jej geologiczna budowa, szczególnie północnych, środkowych i wschodnich połaci z olbrzymiemi równiami i niżami i na tej geologicznej budowie polegająca różnorodność gleby wymagają nieodzownie agrono-miczno-geologicznych zdjęć dla równin polskich, prowadzonych w sposób nowoczesny tak, jak je prowadziły dotąd zakłady geologiczne w Berlinie, w Peszcie albo Brukseli. W Królestwie Polskiem cały szereg prac bardzo ciekawych i pożytecznych wyszedł już w tym kierunku z pod pióra prof. Miklaszewskiego i innych pracowników, ale to są zaledwie małe początki takich szczegółowych i wszechstronnych badań i zdjęć, jakich mają prawo domagać się Towarzystwa rolnicze czy Królestwa, czy Wołynia i Litwy, czy nawet Galicyi od polskiej nauki, t. j. od własnego państwowego zakładu geologicznego.

Zakład doświadczalno-rolniczy w Puławach, zakrojony na ogromną skalę i mający służyć polskiemu rolnictwu we wszystkich niemal kierunkach, nie ma, o ile wiemy z ostatniego sprawozdania¹) prof. Dr. Surzyckiego, zamiaru stworzenia tam osobnego kartograficznego oddziału pedologicznego dla całej

Polski i ogranicza się na razie — jak w budżecie widoczne — do czysto doświadczalnych prac z dwoma zaledwie pracownikami. Wobec tego tern bardziej musi polski zakład geologiczny mieć osobny oddział pedologiczny, którego siedzibą byłaby Warszawa lub Poznań. Za Warszawą przemawiają znaczenie stolicy i miejscowe potrzeby Królestwa, którego rolnictwo podnosi się coraz bardziej, ale przecież może jeszcze nie stoi na tym wysokim poziomie, który już osiągnęło rolnictwo Wielkopolski, korzystające od dawna z tylu ulepszeń nowoczesnego państwa, a więc i z licznych bardzo szczegółowych (w skali 1:25.000) map geologiczno-agronomicznych, zestawionych przez zakład geologiczny w Berlinie.

Trzeci wreszcie dział zakładu: hydrologiczny, który na podstawie wiedzy geologicznej ma ułatwiać tak miastom i miasteczkom wyszukiwanie wody do wodociągów ,jak i rozmaitym gałęziom przemysłu znalezienie wody użytkowej, ten dział najpierw w ogóle jest niezbędnie potrzebny i jak najrychlej powinien być wprowadzony w życie, a dalej z natury rzeczy musi mieć¹siedzibę w stolicy państwa, gdzie i ministerstwo zdrowia publicznego i główny zarząd administracyi poszczególnych prowincyi i wreszcie zogniskowany różnorodny przemysł stale będą szukać porady i pomocy geologa i hydrologa. Później kiedyś po latach, gdy zrozumienie praktycznego znaczenia geologii rozszerzy się odpowiednio po krajach Polski, może wypadnie utworzyć po większych miastach bliżej kresów leżących, jak w Wilnie, Poznaniu lub we Lwowie, pewne ekspozytury zakładu geologicznego, ij. działu pedologicznego i hydrologicznego, na razie wszakże, z chwilą dopiero powstania tej nowej instytucyi, jedna główna ich siedziba w Warszawie może wystarczyć.

Tak dochodzimy zatem do wniosku, że polski zakład geologiczny, powinien obejmywać trzy oddziały: górniczy, pedologiczny i hydrologiczny, które jednak muszą być pod jednolitem — nie rozbieżnem — kierownictwem. Samo przez się rozumie się, już chociażby ze względu na przyszłą publikacyę przez zakład map geologicznych różnych części Polski w skali o ile możności wielkiej, że naczelne kierownictwo całego zakładu spoczywać powinno w rękach wytrawnego geologa, doświadczonego w zdejmowaniu geologicznem w polu i obeznanego tak ze stanem obecnym całego polskiego górnictwa jak też i z wymogami rolnictwa i nowoczesnej pedologii. Kierownikami poszczególnych działów muszą być już specyal-nie w danym kierunku naukowo pracujący geologowie, bądź w zakresie geologii praktycznej, bądź pedologii, bądź hydrologii.

Największym naturalnie już z samego początku musi być oddział górniczy wobec tego szczęśliwego położenia Polski, która posiada i węgle i sól kamienną z solami potasowemi i olej skalny z woskiem ziemnym i wreszcie rudy żelaza, ołowiu, cynku, miedzi i siarki.

Oddział hydrologiczny w swych pierwszych pra-

sny polski kapitał — tak lękliwie niemal zawsze bojący się wszelkiego ryzyka — mógł z większą ufno- cach i publikacyach, a więc i w mapach zawisłym ścią wejść w zawody z kapitałem zagranicznym, byłby od rodzaju miejscowych zadań, które miałby zawsze o wiele ruchliwszym i odważniejszym. Mapy do rozwiązania. Inaczej muszą być prowadzone geo-takie geologiczno-górnicze w skali wielkiej (n. p. logiczne poszukiwania wody do picia dla większych 1: 25.000 lub nawet w pewnych wypadkach 1:10.000) miast, inaczej dla mniejszych miasteczek ' lub gmin, wraz z objaśniającymi tekstami, byłyby nieocenioną inaczej trzeba projektować głębsze lub głębokie wier-usługą dla każdej gałęzi przemysłu górniczego, któ- cenią za wodą użytkową dla różnych* fabryk lub za-ryby już teraz mógł przyjść zakładowi z wydatną kładów przemysłowych, tak, że ten oddział trakto-pomocą w tym kierunku przez dostarczenie map ko- wałby swe pierwsze zadania niejako indywidualnie palnianych, przekrojów, dat z głębokich wierceń, i dopiero po pewnym czasie — kilku czy kilkunastu a wreszcie i niektórych pracowników z dostatecznem lat wykształceniem geologicznem.

Inwentaryzacya zasobów naszych najważniejszych płodów kopalnych : węgla kamiennego, soli, ność i organizacya nowoczesnego polskiego państwo-oleju skalnego i rud żelaznych, musiałaby być dru- wego zakładu geologicznego. Trzy jego oddziały giem równoczesnem zadaniem górniczego oddziału, miałyby każdy dla siebie z góry przecież określone Dopiero po przeprowadzonej ściśle takiej inwentary- kierunki pracy, ale byłyby złączone ściśle geolo-zacyi państwo może zdecydować się na pewną sfałą gicznemi metodami badań i jednolitem kierownictwem politykę przemysłową, handlową i wywozową. Do- o szerokim horyzoncie zarówno naukowym jak i eko-piero wtedy, gdy będziemy dokładnie wiedzieć, na nomiczno-społecznym. jakie zasoby w głębi naszej uziemi możemy liczyć co do węgli, soli lub oleju skalnego, dopiero wtedy sto- osobistemi prawami lub obowiązkami miałby mieć sunek cłowo-polityczny państwa do sąsiadów może ' ten przyszły zakład, nie tutaj miejsce jest omawiać, się stać jasny i pewny, dopiero wtedy mówić będzie To są już szczegóły organizacyi, tak samo, jak py-można na seryo o możności eksportu i o widokach tanie dalsze, jakby wyglądały biura i pracownie czynnego — nie biernego

Oddział górniczy zakładu geologicznego będzie miał przyszłe peryodyczne publikaeye zakładu, zatem już od razu najdonioślejsze dla państwa zagadnienia do rozwiązania. Oba inne oddziały: agro- przyszłej organizacyi wchodzić tu nie będziemy. Za-nomiczno-geologiczny i hydrologiczny nie mniej zre- leżne one są przedewszystkiem od uposażenia, jakie sztą ważne i również niezbędne, bardziej powoli będą rząd w Warszawie przeznaczy budżetem rocznym mogły i musiały pracować Mapy oddziału pedolo- tej nowej instytucyi. Im to uposażenie od razu bę-gicznego nie mogłyby już z samego początku mieć dzie większem, tern lepiej, tern łatwiej nowy zakład zbyt wielkiej skali (n. p. 1:50.000 lub 1:25.000) rozpocznie swoją działalność, ale to uposażenie, ten gdyż zestawienie i wydanie map w tak dużej skali budżet roczny musi być zapewniony z naturalną i to wymagałoby dla samej Polski niżowej kilku dziesią- bardzo znaczną progressyą na szereg lat, tak, iżby tek lat i raczej przeglądowe mapy pedologiczne, n. p. zakład mógł liczyć z absolutną pewnością na wyda-w skali 1:200.000, ale już z obszernym — badania tną dotacyę państwową na. długie lata. Wtedy poży-wiertnićze i chemiczne gleby, podglebia i podłoża tek jego dla naszego górnictwa, rolnictwa i całego obejmującym — tekstem byłyby przedewszystkiem przemysłu, a więc i dia całego państwa będzie niewskazane.

mógłby z uogólnieniami, dla większych już obszarów ważnymi, wystąpić.

Tak mniej więcej wyglądaćby musiała działal-

Jakie kategorye pracowników, ilu ich i z jakiemi

handlowego bilansu, wszystkich trzech oddziałów lub jakie by być miały

W te szczegóły — jakkolwiek zresztą ważne

wątpliwy i wielki.

O złożach węgla brunatnego w Galicyi i w Polsce

napisał inż. Edward Windakiewicz,

uzupełniony przez autora przekład z czasopisma „Bergbau u. Hütte“. Przełożył St. K.

(Ciąg dalszy).

Na uwagę zasługuje także występujące na prawym brzegu potoku Rybnicy, na południowy zachód od Rożnowa wystercze warstewki węglowej, które przez wiele metrów można śledzić. Na dosyć wysokim stoku, złożonym z obfitych warstw iłowego zlepieńca i piaskowca znajduje się warstewka węglowa ujawniająca się na przestrzeni wielu metrów, a zawierająca lignitowy węgiel. Jeśli się śledzić będzie ten, tylko na krótkiej przestrzeni przerwany stromy stok w kierunku przeciw biegowi strumienia, to nie widzi się więcej przedłużenia linii tej węglowej warstewki, ponieważ stok jest bardziej łagodny i porośnięty, ale w poziomie brzegu rzeki znajdywano również pojedyncze okruchy czarnego węgla brunatnego.

Podobno znaleziono także na południowy zachód od Ko b ak węgiel o miąższości 0.30 m w 12-tym metrze kopanej tam studni. Ponieważ w poblizkiem łożysku rzecznem występują iły i piaskowce, możliwość występowania znanego węglowego î pokładu może i tutaj nie być wykluczoną.

Na wschód od Smolnej znaleziono w jednej z warstw iłowych okruchy węgla, które mogą też pozostawać w pewnym związku z opisanemi poprzednio odkryciami węgla.

Między Chomszynem a Rożnowem nad potokiem Chomszyn w pobliżu wójtowego gospodarstwa stwierdzono przed kilku laty wystercze pierwszej warstewki węglowej o grubości 3 cm, przez wiele metrów się ciągnącej, tak, że prawie z pe-

*>

-MO,

•i

„■■'■i.

-4

\'XC.    _

(Ryc. 4).

dcccoo^oo

ił .

ił

wnością można o jakie 15 m głębiej przyjąć istnienie tylekroć już wspomnianego pokładu. Także i ta okoliczność, że na obu brzegach potoku w wielu miejscach namulony jest piasek, charakterystyczny dla tego pokładu, usprawiedliwia przypuszczenie, że w górnym biegu potoku Chomszyn występuje pokład na powierzchnię

Dr Zuber projektuje próbne wiercenia w okolicy Chomszyna w Smolnej, Trościańcu, Rożnowie i Wierzbowcu. W międzyczasie stwierdzono istnienie godnego odbudowy węgla w Rożnowie.

Podczas^gdy^warunki odbudowy są w Dżurowie korzystne, w Rożnowie wpływa na nie ujemnie występująca tam woda.

Według tych przedstawień mamy w Galicyi do czynienia ze złożem węgla brunatnego, które się ciągnie od zachodu od Grudny dolnej począwszy, opodal Dębicy wzdłuż^Karpat aż na Bukowinę. Złoże to jest na przestrzeni 340 km przerwane ; częścią wymyte, częścią przywalone potężnemi złożami mioceńskiemu Robót poszukiwawczych w tej strefie nie przedsiębrano. Nie można jednak przytoczyć żadnych rzetelnych argumentów, któreby przemawiały przeciw możliwości istnienia i tu złóż węglowych.

Powierzchnia, w której występowanie węgla albo już stwierdzono, albo należy się go tam spodziewać, obejmująca gminy Chomszyn, Pistyń, Mona-stersko, Kosów, Moskalówkę, Wierzbowce, Smolnę, Czechanówkę i Rożnów wynosi około 12.000 ha, czyli 120,000 000 m‘². Jeżeli przyjmiemy, że połowa występujących tu pokładów jest węglonośną i że miąższość pokładów wynosi 9.35 m, to uzyskamy masę węgla o pojemności 21,000.000 m³. Jeśli odliczymy od tego jedną trzecią na ściski, zjałowacenia, uskoki, straty przy odbudowie i t. p., to pozostanie jeszcze i tak poważna ilość węgla o 14,000.000 m3 czyli przyjmując na 1 m³ 10 q, zasób węgla wynoszący 140,000 000 q.

Z należących do tej grupy kopalń, w ruchu znajduje się :

1. Kopalnia węgla brunatnego Teodorowicza w Rożnowie.

Kopalnia znajduje się na lewym brzegu potoku Rybnicy, dopływu Prutu. Najbliższą stacyą kolejową jest Zabłotów lub Widynów na linii kolei państwowej Lwów—Czerniowce.

Kopalnię otworzono sztolnią Marya Bronisława (3.2 X 2.0 m). Przy nachyleniu 9° odsłonięto w 80-ym metrze węgiel i założono pierwszy poziom odbudowy, który dziś jest zupełnie wyczerpany.

Celem uzyskania niższego poziomu odbudowy nadano sztolni, począwszy od 80-go metra silniejszy upad, tak że zeszła ona mniej więcej w odległości dalszych 80 m około 11 m pod węgiel. W punkcie tym założono ze sztolni pochylnię wznoszącą się i w ten sposób uzyskano drugi poziom odbudowy. Celem uzyskania dalszych poziomów odbudowy założono od spodku pochylni przekop w kierunku północno-zachodnim prostopadle do szerzenia. Przekop ten natrafić ma na pokład w odległości około 600 m. Z przekopu tego otwarto zapomocą ślepego szybiku pędzonego z dołu do góry, trzeci poziom, który odbudowywano w r. 1914

Podkład i nadkład tworzą iły, w nadkładzie obfite w muszle. Od wschodù wciska się w iły podkładowe nadzwyczaj kruchy piaskowiec. Prawdopodobnie zajmie ten piaskowiec we wschodniej części

kopalni miejsce dotychczasowych iłów podkładowych. Miałoby to dla kopalni bardzo korzystne znaczenie, gdyż podkładowe iły obfitują w wodę.

Przypływ wody wynosi od 600 do 800 1 na minutę, a pochodzi zapewne od pobliskiego potoku Ry-bnicy i przedostaje się przez ku kopalni upadające warstwy do kopalni.

Przed laty prowadzono też roboty górnicze w odległości 22 km na północny wschód od My-szyna. Wygląda to tak, jakgdyby węgiel w tej okolicy występował w otwierającej się ku zachodowi kotlinie, na której północnem skrzydle stoi kopalnia w Dżurowie, a na południowem kopalnia w Rożnowie. Według ustnych objaśnień miano stwierdzić występowanie węgla także w Pistyniu, odległym 15 km w kierunku południowo-zachodnim. Węgiel sprzedaje się loco kopalnia albo loco Widynów, dokąd przewożą go konną kolejką. Wytwórczość wynosi około 133.000 q rocznie. Kopalnia zatrudnia około 150 robotników. Cena węgla loco kopalnia wynosiła 2 K za 1 q; iego zbyt był ogromny. Podczas inwa-zyi kopalnia nie była w ruchu i wskutek tego zalała ją woda.

2. Kopalnia węgla brunatnego spadkobierców Lityńskiego w Dżurowie.

Tereny kopalniane graniczą w części południowo zachodnej z Rożnowem, w południowo wschodniej z dobrami Bogdanowicza.

Pokład węglowy posiada miąższość 0.30 do 0.40 m, rozciągłość 6 godz. i upad 2 do 3° ku południowi. Miejscami, jak n. p. w pochylni ku południowi od szybu „Zygmunt“ wynosi upad od 15 do 20° (Ryc. 4). W nadkładzie znajduje się ił z licznemi skamienielinami, na którym spoczywa miękki piaskowiec, Podkład tworzy kruchy piaskowiec.

ot

•i.

Ya

r.-v

wx/

T'y

r.-r

— piaskowiec 5^cm. at — piask >wiec b — węgiel 30—32 cm. bj —    „    2 cm.

c — ił z muszlami

Jako szyb wywozowy służy szyb „Zygmunt“; ma w świetle 2.8x18 m.

Przy pogłębianiu tego szybu natrafiono na następujące warstwy :

Ziemia urodzajna (humus)

żółta glina.......

piasek.........

piasek węgiel.

piasek. . . . ił z muszlami

— m cJnT Przez swoje szyby jest teren kopalniany otwarty „ na przestrzeni ok. 100 nr ku wschodowi i ok. 70 m „ ku zachodowi.

co co

co o

węgiel.......

piasek

cała głębokość szybu

W południowo wschodniej części graniczącego z kopalnią majątku Bogdanowicza miano podobno dojść otworem wiertniczym do 50 m w głąb nie na- minutę, trafiwszy na żaden węglowy pokład.

Węgiel w południowej i wschodniej części ko- 4 Pole górnicze „Karol“ pierwszego bukowińskiego

gwarectwa węglowego w Karapciu.

Ruch na kopalni^wstrzymano, ponieważ osią-33.— „ gnięcie rentowności było rzekomo niernożliwem.

W r. 1913 wynosiła wytwórczość 8130 q. Przypływ wody wynosił od 300 do 550 1 na

palni już wyczerpano przez szyby „Helenę“ i „Stanisław“. Północno wschodnia część, obejmująca całą katastralną gminę Trościaniec jest dotąd nienaruszoną. Według ustnych informacyi stwierdzono podobno w tym ostatnim terenie istnienie pokładu węgla brunatnego o miąższości 0.40 m.

Otwarcia pokładu dokonano zapomocą szybu „Leopold“ (głębokość 11.9 m). Złoże podzielono na pola wyrobowe o długości 100 m, a szerokości od 50 do 60 m, poczem w odległościach co 12 m bije się chodniki wyrobowe. Odbudowa ta jest to skom-binowana odbudowa filarowa i ścienna, o szerokim przodku i częściowej podsadzce. Zim² odbudowanego węgla uzyskuje się 350 kg węgla.

Węgiel przewozi się z szybu do dworca kolejowego w Widynowie (17 km) wąskotorową (szerokość toru 60 cm) kolejką konną. Kolejką tą posługuje się zarówno kopalnia w Dżurowie jak i Rożnowie.

Kopalnia znajduje się 16].km na północ od stacyi kolejowej Waschkoutz na linji Niepołokowce - Wyż-nica. Miąższość pokładu wynosi tylko 0.20 do~0.21 m. Odkryto tylko jeden pokład, który w nadkładzie pokrywa zwięzły, piaszczysty węgiel, a_ którego podłoże znamionują również piaszczyste warstwy. Uła-wicenie jest prawie poziome.; Węgiel posiada te same właściwości co w Ispas.

Kopalnia posiada dwa wkopy: sztolnię i 16 m głęboki szyb. Wprawdzie kopalnia była aż do wybuchu wojny w ruchu i zatrudniała wszystkiego razem 4 robotników, to zdaje się, że jednak ze względu na małą miąższość pokładu i na koszty przewozowe do najbliższej stacyi kolejowej utrzymywanie da szego ruchu nie opłaci się,

W r. 1913 wynosiła^wytwórczość 306 q.

B. Podolskie złoża węglowe.

Wytwórczość wynosi około 150.000 q. Zatrudnia 165 robotników. Ceny sprzedaży loco kopalnia: jak w Rożnowie.

Kopalnia była i podczas inwazyi w ruchu, i Czortkowa na wschodzie i południu, na całej po-Produkcya w 1918 r. wynosiła :

Ta grupa różni się zasadniczo od poprzedniej. Od Rawy Ruskiej na zachodzie do Złoczowa

Styczeń Luty . Marzec

dolskiej wyżynie, a w szczególności na jej zacho-4.337 q dnich i południowych krawędziach, porozrzucane są 4.595 „

6.370 „

6.310 „

na pozór nieregularnie pojedyncze złoża węglowe.

Na marglowej kredzie senońskiego piętra, czyli na „opoce“ w załomach i zatokach spoczywają wę-Kopalnia zatrudniała .w kwietniu 257 robo- glowe masy, przykryte najczęściej wapniami lub

piaskowcami lub także i iłami. Pokłady tej grupy tworzą łańcuch ciągnący się od północnego zachodu ku południowemu wschodowi. Łańcuch ten jest miejscami poprzerywany, tak że tutejsze występowanie Kopalnia leży około 20 km na północny zachód węgla można według profesora Szajnochy po-od Wyżnicy. Znane są tu dwa pokłady : górny o miąż- dzielić na cztery, pod względem pochodzenia równo-szości 0.25 m i dolny — do 0.4 m. Węgiel jest czarny, rzędne grupy, które różnią się głównie co do jako-o smolnym połysku i muszlowym przełomie. Uławi- ści węgla, uławicenia i miąższości pokładu, cenie poziome.    E. Windakiewicz: (Österreichische

Kopalnia posiada dwa wkopy. 23 m głębokim Zeitschrift für Berg- und Hüttenwesen szybem wyciągowym dotarto w 22 metrze do po- 1876) dzieli występowanie węgla brunatnego w młod-kładu. Ze środka szybu wywiercono 12 metrowy szych, trzeciorzędnych złożach wschodnio-galicyjskich otwór do drugiego pokładu. Dolny ten pokład znaj- na dwa łańcuchy, a mianowicie jeden ciągnący się duje się 8 m poniżej górnego.    od północnego zachodu ku południowemu wschodowi

Górutwór nad górnym pokładem, między oboma o długości 37⁻9 km przez Potylicz, Rudę monaster-pokładami i pod dolnym pokładem składa się z osa- ską, Kamionkę wołoską, Glińsko, Skwarzawę i Polan dowych piasków. Miejscami występuje nad górnym pod Mokrotynem i drugi, położony bardziej ku wscho-pokładem 4 m gruba, nieprzepuszczalna warstwa iłu*), dowi, około 22.7 km długi, przez Jasionów, Podhorce

Kwiecień

tników.

3. Kopainia węgla brunatnego w Ispas pod Wyżnicę na Bukowinie.

*) Zakładanie pojedynczych miejsc odbudowy następuje i obudowuje się go; rozmiary jego są 1.2XÜ8 m. Odbudowa w ten sposób, że z chodnika    głównego    idące chodniki    odbu-    jest bardzo dobrze zastosowaną. Na każdym przodku    po    dwóch

dowy rozszerza się zaraz na    początku    na „komorę“ 2X2 m    górników; tym dodaje się jednego taczkarza, który    uzyskany

i urządza się 50 cm nad podłogą pomost do ładowania    węgla    Avęgiel odwozi taczkami do „komory“ i wysypuje go    z    pomo-

na wózki.    stu do wózków w chodniku głównym stojących.

Sprawność wynosi na szychtę i górnika 12.5 q, taczkarz odwozi 25 q, a wozak 50 q.

Załoga wyrabia 5 wózków; na jednego górnika wypada więc 12.5 q. Popęd chodnika głównego prowadzi się w podkładzie; pozostawiony u góry chodnika węgiel tworzy dobry mo- silny strop. Chodnik obudowuje się drzewem (Türstockzimme-rung). Ścian chodnika nie zabezpiecza się bo od metra do ine-piasek utrzymuje się przez całe lata dobrze.

Chodniki odbudowy mają rozmiary 1.4X0.8 m. Jako filar ochronny ku chodnikowi głównemu zostawia się 5 m węgla. Odbudowę prowadzi się dwuskrzydłowo na 5 m długości, tak że około 0.4 m piasku z pokładu urabia się kilofem, poczem się węgiel wyłamuje. Odbudowę zabezpiecza się małemi stemplami i ryglami. Uzyskanym piaskiem zasadza się, poczem żna wyprawę rabować. Używanie środków wybuchowych jest niepotrzebne. Z czoła odbudowy r ię kanał wentylacyjnytra

u - .r

i Trościaniec mały. Według tego podziału należą grupa 1-sza i 2-ga do pierwszego, a grupa 3-eia i 4-ta do d ugiego łańcucha węglowego.

a) 1. Grup a :

W okolicy Rawy Ruskie], Potylicza i Ka-mioki wołoskiej. To występowanie węgla znano już w r. 1832. Pierwszym, który go chciał zużytkować był Feliks Lang, właściciel hotelu tej samej nazwy we Lwowie. Rozpoczęte w roku 1850 roboty kopalniane zastanowiono po kilku latach. W r. 1873 podjęło w Potyliczu „Pierwsze galicyjskie gwarectwo węglowe“ „Erste galizische Gottes-Segen-Kohlengewerkschaft“ roboty kopalniane, musiało je jednak w r. 1876 zastanowić dla braku dróg wywozowych i zbytu. W r. 1890 kupił hr. Potocki tę kopalnię i puścił ją znowu w ruch, który też tam aż do dzisiejszego dnia utrzymuje.

Do tej grupy należy : możliwie wydobywania gliny. Przypływ wody wynosi w kopalni 16 1 na minutę. W r. 1912 wynosiła wytwórczość 90000 q, cena loco kopalnia 80 h za 1 q.

Wilcza góra (374m)

10 m

C 5m

Z-Irr,

GOcm

- S-8m

Bardziej znaną jest ta ku południowi i ku

łańcuch żółkiewski —

Według dat podanych przez profesora Łomnickiego widać w znajdujących się na południe od wsi Glińsko odkrywkach cały szereg warstw, sięga-

Kopalnia węgla brunatnego Romana hr. Potockiego w Potyliczu.

Teren ten ma wygląd kotliny wydłużonej od wschodu ku zachodowi, która zdaje się być zamkniętą od strony wschodniej. Na południowem skrzydle kotliny stoi kopalnia. Pokład węglowy otwarto tu za pomocą sztolni i szybów na przestrzeni około 300 m długiej i mniej więcej 200 m szerokiej. Pokład rozciąga się pod 6 do 7 godz. ku północnemu zachodowi. Uławicenie w kierunku rozciągłości jest faliste, ku północy i ku południowi pokład upada. Miejscami jest węgiel wymyty, wskutek czego ma jego występowanie wygląd gniazdowatego ułożenia.

Miąższość węgla wynosi od 1.6 do 2.50 m. Na

20 do 25m gruba warstwa szarego iłu przedziela    u\ o frnna    (Rvc. 5V

pokład na wierzchni (nadkładowy) i spodni (podkła-    .    ^

dowy). Węgiel spoczywa na ile z piaskowemi mię- ? z<5łta glina. b szary uwarstwiony ił. c wapienie z żółtemi ży-dzywarstwami, pod którym znajduje się kurzawa, p“™ki L^kamfenTeUn^

W nadkładzie marny drobny, Żółty piasek (11 m), Pectar) / wapień wodorostowy (Lithothamnium), g piaski, prze-potem t. zw. czarnoziem (2 m), ił (4 m), piaskowiec nikane warstewkami węglowemi, miejscami glinki garncarskie. (1 m). i wreszcie glebe    ^ białe i zielone piaski, przechodzące w piaszczyste iły. i łu-

• i    u ' i, j ,    ,    j    pek kwarcowy, i kreda.

Za pomocą wielu szybów badano ten teren od    '

północy i południa i stwierdzono węgiel o miąższości od 0 55 do 1.40 m. Z północnem skrzydłem ko- Lwowu wyciągnięta grupa tliny łączy się rozległe torfowisko. Zdaje się, że w Polanie, Mokrotynie, Skwarzawie i Glińsku. także i w południowem jej skrzydle znajdują się złoża węglowe.

Pokład natrafiono i otwarto za pomocą obecnie 350 m długiej sztolni „Roman“. Chodniki o długości jących aż do kredy niziny (Ryc. 5). Na samej górze około 80 m bije się prostopadle do tej sztolni Krzy- mamy żółtą nieuwarstwioną glinę, później sza-żujące się pod prostym kątem chodniki dzielą pole ry, uwarstwiony ił, przechodzący w podkładzie wyrobowe na filary o wymiarze 15x15 m, które w rdzawe, 10 m grube dyluwialne piaski. Dalej się w kierunku powrotnym odbudowuje. Górutwór przychodzą 5 m grube wapienie, a mianowicie nietrwały, nieusypliwy. Zatrudnionych jest 18 robotników. regularne wapienie z żółtemi żyłami kalcytu. WMo-

Węgiel to pośledni, nie nadaje się do dłuższego krytynie przechodzą te wapienie w podkładzie w wa-przetrzymywania go na składach. Jego wartość opa- pienie uwarstwione, poprzerzynane żyłami białego łowa wynosić ma według podanych dat 3800 kalo- kalcytu. W samym podkładzie posiadają one zielon-ryi. W r. 1901 wydobyto 300.000 q. Z powodu wy- kawę zabarwienie i są coraz bardziej piaszczyste. Wa-sokich cen drzewa osiągnął ten węgiel wysoką cenę. pienia tego używa się jako żwiru. W dalszym ciągu Wydobyty węgiel znajduje zbyt w pobliskiej cegielni, przechodzi ten wapień w zielonkawo zabarwione iły należącej do tego samego właściciela, a częściowo albo w piaszczysty łupek z resztkami skamienielin. na koleji. Gliny potrzebnej do cegielni dostarczają W innem miejscu znaleziono bezpośrednio pod wa-warstwy przykrywające węglowy pokład. Ze względu pieniem wąskim pokłady czarnych iłów z węglem, na to węgiel odbudowywać zaczyna się dopiero tam, Dalej w głąb występują białawe piaski z licznemi skąd glinę już wydobyto, aby przez następujące skamienieli nami, a pod tern 2 do 3 m gruby po-zawsze po odbudowie osiadanie się terenu nie unie- kład wapienia wodorostowego (Lithothamnium). Pod

Na uwagę zasługują warstwy iłowe na końcu wsi Glińsko „Za kozakiem“. Znajdują się one w poziomie rozpostartego dalej ku południowi węgla i występują tu w miejsce węgla brunatnego.

Z Glińska wychodzi się na górę Wilczą (374m). W pobliżu wzniesienia 360m, na krawędzi lasu w t. zw.

(Dok. nast.)

warstwą tego wapienia występują w 20 m grubej warstwie sięgające aż do podkładu trzeciorzędu piaski, przenikane przez węglowe iły. Miejscami są te piaski ściśnięte w gniazda garncarskich glin o barwie popiołu. Są to przemiennie ułożone białe zielonkawe piaski bez skamielin. Mniej więcej im pod wodorostowym wapieniem ukazuje się wąski pokład siwego iłu, który przechodzi na 0 3j?7 gruby pokład węgla. Kilka metrów głębiej wśród białych piasków występuje drugi, zanieczyszczony iłami pokład węglowy o miąższości 0’6m. W końcu występują białe i zielonkawe piaski na podłożu wąskiej czarnej warstwy iłowej, pod którą znajdują się znów zielonkawe piaski, przechodzące w piaszczyste szaro-zielonkawe iły, które od kredy oddziela kwarcowy żwir.

Występujące w piaskach siwe iły, a szczególnie te, które się znajdują pod węglowym pokładem, nadają się do wytworzenia bardzo dobrej ogniotrwałej gliny i są też w tym celu do dziś dnia wydobywane i przerabiane. Zaledwie V2/77 gruby pokład węgla jest prawdopodobnie przedłużeniem północno-zachodniego skrzydła węglowego pokładu, występującego po drugiej stronie góry Wilczej w kopalni Domsa „Emma“.

„Pasiekach“ głębiono dwa poszukiwacze szyby, z których jeden osiągnął głębokość 605/77. Przebito dylu-wialną glinę, wapienie i trzeciorzędowe piaski (Ryc. 6). Kredy, która sądząc z wydobytego materyału powinna się znajdować zaledwie kilka metrów głębiej, nie znaleziono. Miąższość trzeciorzędowych pokładów wynosi tu 46/77. Wyniki osiągnięte tym szybem były niezadowalające; zdaje się, że się pokłady węglowe w tym kierunku wycieńczyły.

Pomiędzy Grodzisko (357m) i Maczkowę (344m) wcina się na południowy zachód od Glińska głęboka lesista dolina, ciągnąca się z początku w południowym, później południowo-wschodnim kierunku ku Wilczej górze. Obydwa północne stoki tego gliń-skiego wzniesienia pokrywają podobnie jak między Czeremuszną a Żółkwią dyluwialne piaski, zawierające wiele kredowych utworów. Grodzisko leży po części na tych wzniesieniach. Poniżej miejscowości opada dolina do poziomu, na którem się znajduje kopalnia węgla brunatnego. Na samej górze znajduje się ił, tworzący tu na 5m wysokie, prostopadłe ściany, a przechodzący w uwarstwiony szary ił, odgraniczony od trzeciorzędowego piaskowca, (Ryc 4).

W tych piaskach, których miąższość dochodzi do 200//7, znajdują się warstwy węgla.

Zastanowiona dziś kopalnia w Glińsku, której początki sięgają roku 1846 oddaloną jest od Żółkwi o 12Ä777. Wydobywany tu węgiel służył do uruchomienia parowego młynu Roberta Domsa, będącego właścicielem kopalni.

Sprawa Śląska cieszyńskiego

Uwagi do tablicy I.

Pola naftowe

GÓRKA

GÓRKA

¹

Prof. Stefan Surzycki: Instytut naukowy gospodarstwa wiejskiego w Puławach. (.Wiadomości gospodarcze“. Warszawa).

Sprawa Śląska cieszyńskiego

napisał inż. Franciszek Drobnlak.

Brutalny napad Czechów na Śląsk cieszyński wywołał w całem polskiem społeczeństwie głębokie oburzenie, żywiołowy odruch obrony i gwałtownego protestu, gdyż kwestja Śląska jest kwestją żywotną dla Polski, wobec czego należy wytężyć wszystkie siły, aby usunąć niebezpieczeństwo zagrażające z tej strony. Niestety, sprawa ta, miłno całego szeregu wieców, mimo podjętej szerokiej akcji, nie jest tak bronioną, jak należy. W tej kwestji chodzi przede-wszystkiem o stronę ekonomiczną niesłychanej doniosłości i pod tym kątem widzenia należy ją rozpatrywać i bronić, a obrona musi być przeprowadzoną z całem skupieniem uwagi i przy pomocy arsenału cyfr i dat statystycznych ^w Paryżu, a więc tam, gdzie rozstrzygają się granice Polski.

Nie wystarczy w tym wypadku obrona etnografów, lingwistów ani dyplomatów, czy polityków.

W kwestyi śląskiej chodzi o przyszłość i podstawę ekonomiczną Polski, gdyż dla Polski Śląsk cieszyński, to kwestya bytu, podczas gdy dla Czechów to tylko smaczny i bogaty kąsek, którym im-perjalizm czeski chce częściowo głód swój zaspokoić i tak sprawa ta w stosunku do Czech musi być traktowaną.

Czesi na kongresie w Paryżu, licząc widocznie z jednej strony na łatwowierność i brak znajomości stosunków w państwie czeskim u koalicyi, a z drugiej strony na brak należytego zrozumienia sprawy, względnie znajomości stanu gospodarczego Czech ze strony reprezentantów polskich, zaryzykowali równie śmiałe, jak pod względem fałszu cyniczne wprost twierdzenie, że Czesi, posiadając tylko węgiel brunatny, potrzebują bezwarunkowo węgla kamiennego, który według ich twierdzenia znajduje się tylko na Śląsku cieszyńskim i tym argumentem starają się przekonać w pierwszej linji Amerykę i Anglię o konieczności przyłączenia Księstwa Cieszyńskiego do korony św. Wacława.

W tym wypadku paragraf Wilsona o prawach ludności kraj zamieszkującej, ma ustąpić wobec konieczności, podyktowanej względami natury ekonomicznej. Słuchając takiego argumentu, nie wiadomo, co podziwiać, czy cynizm Czechów, z jakim wysuwają twierdzenie niesłychanie nieprawdziwe i fałszywe, czy łatwowierność koalicyi, która pozwala podobny argument stawiać. Wszak podobnie fałszywego i nieprawdziwego twierdzenia nie zaryzykowałby żaden Czech w najmniejszej wsi czeskiej czy dolno-austryackiej, wiedząc, że taki argument może zbić pierwszy lepszy domorosły polityk, mający najsłabsze bodaj pojęcie o stanie gospodarczym Czech i Moraw, gdyż wystarczy wziąść do ręki elementarny podręcznik górniczy lub mapę geologiczną, aby natychmiast wykazać zupełną bezpodstawność i nieprawdziwość czeskiego argumentu.

A więc Czesi twierdzą, że nie posiadają węgla kamiennego u siebie, wobec czego muszą zagarnąć Śląsk cieszyński. Następujące zestawienie cyfr niech odpowie na to twierdzenie:

W roku 1913, t. zn. w roku zupełnie normalnym, wyprodukowano w krajach czeskich w ę g lja kamiennego 66,765.427 cetn. metr., a koksu

14,236.298, a mianowicie w Czechach: 44,026.654 ctn. metr. węgla kamiennego i 101.781 ctn. metr. Schlan-Rakonice, rozciągające się na znacznej koksu, a na Morawach 22,738.773 ctn. metr. węgla przestrzeni na północny zachód od Pragi, odbudowywane jest przez 4 większe i 2 mniejsze przedsię-W tym samym czasie Galicya, licząca tyleż biorstwa, rozporządzające szeregiem wielkich, wspa-mieszkańców co Czechy, wyprodukowała zaledwie niale urządzonych kopalń. Łączna produkcya wszyst-19,707.896 ctn. metr. węgla kamiennego.

2. Zagłębie węglowe Kladno-Kralup-

kamiennego a 14,134.517 ctn. metr. koksu.

kich tych kopalń wynosiła w 1913 roku 25,435 181 cetn. metr. węgla kamiennego, a więc więcej aniżeli

Ponadto wyprodukowano w Czechach i na Morawach 230,158.251 cetn. metr. węgla brunatnego, to produkcja całej Galicyi. Węgiel tego zagłębia posiada znaczy, że produkcya Czech pod względem węgla wartość cieplikową 5033 do 5716 kaloryj, wydajność jest 15 razy większą od wytwórczości galicyjskiej, gazu świetlnego 27 m. kub. na 100 kg. węgla.

3. Pomiędzy Pragą a Pilznem rozpościera się 7 pomniejszych kotlin węgla kamiennego odbudowywanych przez szereg mniejszych przedsię-

Śląsk cieszyński wyprodukował w roku 1913 koksu 11,381.486 cetn. metr. a 75,948.654 cetn. metr. węgla kamiennego.

Mapa ogólna Księstwa Cieszyńskiego,

tJL

% • °

polska

Such* dolna

a r-,

&.'35si

progom,.

'-Szabo-.

Cz«h<w«e

nr

° Kortciyc* wielkîV-

wice o

j> üc*k, ° l

ufa

"=r

“X^Ligoi. dolna v L.gptis* «ao

Łytffc?

w*,,™.    )

ryi«

Miliköw °

-

Haror, «    'S

ßocu

Ł

Ir

8uko-i«,    Koni.kó*

Y?

>*«

ar

Jak zatem wobec tych cyfr mogą Czesi twierdzić, że nie posiadając u siebie ani węgla ani koksu, muszą zagarnąć Księstwo Cieszyńskie? Podobne twierdzenie jest wprost lekceważeniem koalicji i świadczy z jednej strony o niesłychanym braku taktu, a z drugiej strony o obłudzie i naiwnościJiego uwolnionego obecnie narodu.

Jakkolwiek ramy niniejszego artykułu nie pozwalają na wyliczenie wszystkich czeskich przedsiębiorstw i kopalń węgla kamiennego, to jednakże dla orjentacji przytaczam tylko nazwy tych zagłębi węglowych w Czechach i na Morawie, które, eksploatowane przez kilkadziesiąt przedsiębiorstw górniczych, składają się na tą imponującą cyfrę wytwórczości czeskiej węgla kamiennego i koksu.

1. Zagłębie węglowe Schatzlar-Schwa-dbwice, eksploatowane przez trzy większe i dwa mniejsze przedsiębiorstwa górnicze, dostarcza węgla kamiennego wartości cieplikowej 6707 do 7076 kaloryj, węgla gazowego o wydajności 25 do 30 metrów kubicznych gazu świetlnego ze 100 kg. węgla, oraz węgla koksującego. Wytwórczość tego zagłębia wynosiła w roku 1913 węgla kamiennego 4,617.607 cetn. metr. i koksu 101.781 q.

biorstw w okolicach Lisek, Stilec, Holoubkow, Ra-dnice, Miroszow i Letkow.

Wytwórczość w roku 1913 wynosiła 1,647.350 cetn. metr. węgla kamiennego średniej jakości, nadającego się do celów przemysłowych.

4.    W zachodniej części Czech rozpościera się znane pilzneńskie zagłębie węglowe, długości 35 kilometrów a 20 kim. szerokie, o przybliżonej powierzchni 425 kilometrów kwadratowych, zawierające bardzo znaczne zasoby węgla, odbudowywane przez szereg większych przedsiębiorstw górniczych, które w roku 1913 wydobyły 11,971.000 ctn. metr. węgla kamiennego znakomitej jakości, o wartości cieplikowej 6810 do 7200 kaloryj, nadającego się do celów przemysłowych i do fabrykacji gazu świetlnego o wydajności 32 do 36 metrów sześciennych gazu ze 100 kg. węgla.

5.    Oprócz tych wyliczonych zagłębi znajdują się w Czechach dwie pomniejsze kotliny węgla antracytowego i grafitu, a mianowicie w okolicy Budziejowic oraz w Brandau w Górach Kruszcowych. Wytwórczość kopalni w Brandau wynosiła w roku 1913 antracytu 355.516 cetn. metr. o wartości cieplikowej 7596 do 7667 kaloryj.

Wyliczony szereg zagłębi węgla kamiennego, położonych w samych Czechach, wystarczyłby już na zupełne unicestwienie wysuwanego przez Czechów argumentu o braku węgla. Jeżeli jednak uwzględnimy ponadto niesłychane wprost bogactwo węgla brunatnego znakomitej jakości w półnonych Czechach, rozciągającego się od Egeru aż do Czeskiej Lipy, oraz w okolicy Budziejowic, którego produkcja wynosiła w roku 1913 olbrzymią ilość 227.613.803 cetn. metr. dojdziemy do przekonania, że ten kilkumilionowy naród posiada takie bogactwo węglowe, że wystarczy mu nie tylko na najbujniejszy własny przemysł, na nadmiar konsumcji na głowę, ale pozostaje jeszcze olbrzymia nadwyżka na eksport, która w bilansie państwowym stanowić będzie bardzo pokaźną kwotę.

Do tego dodać jeszcze należy ogromne bogactwo węgla kamiennego, koksującego, umieszczone na Morawach. Tutaj bowiem rozciąga się część zachodnia zagłębia morawsko - polsko - śląskiego, wyposażona w szereg wspaniałych zakładów górniczych i koksowni, ponadto w zachodniej części Moraw rozciągają się dwie kotliny węglowe, jedna znana.w okolicy Rossice, druga na przestrzeni Morawska Trzebowa-Boskowice.

a) Morawska część polskiego zagłębia odbudowywaną jest przez zakłady witkowickie w Wit-kowicaeh i Morawskiej Ostrawie za pomocą wspaniale urządzonych kopalń : Ludwik, Głęboki, Karolina, Salomon, przez Zakłady kolei północnej w Przywozie i Mor. Ostrawie szybami : Henryka, Jerzego i Franciszka oraz przez Austryackie górniczo hutnicze zakłady w Zabrzegu, Maryańskich Górach szybami : Ignacego i Fryderyka.

Wytwórczość tych przedsiębiorstw wynosiła w r. 1913 węgla kamiennego 17,679.300 cetn. metryczn. i 13,423.055 koksu.

b) Zagłębie węglowe Rossice-Oslawan wyprodukowało przy pomocy pięciu przedsiębiorstw górniczych 4,835,190 cetn. metr. węgla kamiennego i 711.462 cetn. metr. koksu, podczas gdy w kotlinie Mor. Trzebowa - Boskowice wydobyto 224.283 cetn. metr. wTęgla kamiennego.

Ponadto wydobyto z kilku pomniejszych kopalń 2,544.448 cetn. metr. węgla brunatnego.

Z powyższego zestawienia przedsiębiorstw górniczych można się przekonać, jakimi argumentami walczą Czesi w Paryżu, argumentami, opartemi na kłamstwie i obłudzie.

Etnograficznie, historycznie i gospodarczo Śląsk cieszyński należy do Polski, bo ta ziemia przepojona jest potem i krwią polskiego robotnika, bo do tej ziemi, gdzie od pierwszego zarania dziejów rozbrzmiewała po'ska mowa, serce chłopa i robotnika tak silnie jest przywiązane, że nie można go dzisiaj od niej przemocą odrywać.

Śląsk cieszyński cały musi wrócić do Polski, a granicą może być tylko Odra i Ostrawica!

Z tej prastarej polskiej ziemi nie wolno nam ustąpić ani kroku, bo za nami prawo boskie i ludzkie, bo ta ziemia jest nieoddzielną częścią Polski, a przynależność do niej zadokumentował obecnie krwią swoją serdeczną polski chłop i robotnik.

Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce

napisał dr. K. Tołwiński.

T.

W chwili wznoszenia gmachu państwa polskiego i reorganizowania całej naszej gospodarki narodowej, opierając ją na nowych zupełnie podstawach,staramy się zdać sobie możliwie dokładnie sprawę z różnych działów naszego życia ekonomicznego. Układamy nasz budżet własny. Krótkie zestawienie tego rodzaju pragniemy tu uczynić odnośnie do naszej gospodarki naftowej. Odrzucając rozmaite szczegóły, zatrzymamy się na sprawach najważniejszych, oświetlających całość zagadnienia i dających podstawę do wysnuwania wniosków na przyszłość.

Chodzi nam o wytworzenie wyraźnego obrazu tego co mamy i co mieć potrzebujemy w dziale naftowym. Potrzeby państwa polskiego, które prawdopodobnie będzie liczyło około trzydziestu milionów ludności są pod tym względem znaczne i organiza-cya państwowa musi zawczasu się troszczyć, aby potrzebom tym stało się zadość.

Jak przedstawia się w świetle cyfr konsumcya nafty w państwie współczesnem? W odpowiedzi na to pytanie możemy podać kilka danych dotyczących różnych krajów Europy i Ameryki. Dane te wykazują bardzo wielkie różnice — zależnie przeważnie od stopnia uprzemysłowienia kraju, zastosowania elektryczności, gazu, etc.

W r. 1913'konsumcya nafty na głowę ludności wynosiła:

w Austryi „ Stanach Zjedn.

„ Niemczech

6-6-5 kg

29-4

„ Anglii „ Francyi „ Rosyi

16-17    „

13-14    „

f w r.

OO OC

kg

8-5

Przeciętna obliczbna na podstawie liczb powyższych wynosi przeszło 13 kg nafty na głowę ludności.

Przyjmuję, że dla Polski ilość ta wyniesie tylko 10 kg, co będzie stanowiło :

30.000.000X10 - 300.000.000 kg, czyli 30.000 cystern nafty zużytej na potrzeby wewnętrzne. Wartość tej ilości nafty wynosiła podług ceny przedwojennej w Galicyi ok. 90 milionów koron.

Biorąc pod uwagę, że ropy galicyjskie dostarczają około 35°/o nafty, otrzymamy, że po ukształtowaniu się normalnych stosunków życia ekonomicznego nasz przemysł naftowy musi wytwarzać dla zaspokojenia własnych potrzeb w okrągłych liczbach przeszło 80.000 cystern = 80C.O00 ton ropy rocznie.

Przytaczam tu dane odnośnie do nafty i ropy, jako produktów najważniejszych, nie rozpatrując przyszłego zapotrzebowania naszego na parafinę, oleje, smary, etc., które jak wiadomo są również czynnikiem niezbędnym w kraju, gdzie kursują koleje i pracują maszyny.

Cyfry te przedstawiały się dla Austryi w cza-

Produkcya naftowego przemysłu galicyjskiego ześrodkowała się na podkarpaciu, a częściowo już sie wojennym niewątpliwie o wiele korzystniej, i w obrębie Karpat właściwych w trzech okręgach górniczych : jasielskim (Galicya zachodnia po San), drohobyckim (Borysław) i stanisławowskim, z których drohobycki dominującą odgrywa rolę. Szcze-gółowsze dane ilustrujące produkcyę ropy galicyjskiej przytoczone są na załączonych dalej tablicach, tu podajemy jedynie ogólne liczby dla porównania produkcyi trzech wymienionych okręgów z czasów ostatnich :

Wosku ziemnego Galicya zachodnia jak wiadomo, nie posiada ; produkcya tego artykułu koncentruje się w Galicyi wschodniej, w Borysławiu, częściowo zaś w Dźwiniaczu i Staruni.

Rok

okr.

Jasło

w cysternach po 10.000 klg. okr. Drohobycz okr, Stanisławów

(Borysław)

(Bitków)

Razem

Rok_ 1913

Okręgi górnicze robotn. Produkcya Ilość w cetn. metr.

Cena . za 100 klg.

Wartość

ii

i! I

tg

1913

1917

ok. 6700 ok. 100.400 * 5185 ■, „    85.125

ok. 4240

781

ok. 111.340 „    91.091

Drohobycz Stanisławów 291    2.115

616 11.414 2.033.466 17845 ff 352.000 166-43

Kazem

907! 13.529 2.385.466 17632 968 12.014 2.460.690 14620 2.352 25.080 3.117.106 124-29

1P

*1*

I*

czyli , że Galicya zachodnia produkuje dzisiaj znikomo małą ilość ropy (ok. 6.000. cystern) w porównaniu z tern wielkiem zapotrzebowaniem, jakie zarysowuje się przed państwem polskiem w niedalekiej już może przyszłości (ok. 80.000 cyst.),    Ogólna liczba robotników zatrudnionych w prze-

Niewątpliwie, że produkcyę w Galicyi zacho- myślę nafowym uwidoczniona jest na tabelce poni-dniej przy racyonalnej gospodarce naftowej, przy żej, przyczem uwzględniliśmy czas przedwojenny, troskliwej opiece rządu, przy dokładnem geologi- gdyż stosunki te w okresie wojny były bardzo nie cznem zbadaniu kraju, można będzie podnieść, ale normalne, w jakim stopniu, przewidzieć dzisiaj ściśle byłoby trudno. Jest to sprawa dalszej przyszłości, na razie musimy brać pod uwagę te dane, jakiemi rozporządzamy do czasów ostatnich. Z danych tych wynika, że jedynie Borysław z okręgiem ze swoją produkcyą około 80.000 cystern rocznie zdoła zadość uczynić potrzebom Polski

Przy budowaniu naszej organizacyi państwowej należy brać pod uwagę, że wobec ogromnego zniszczenia kraju nie wiele posiadamy surowców i przetworów, które moglibyśmy wywozić. Naodwrót, kraj cały, pomimo ewentualnych ceł ochronnych, będzie zalewany towarami obcymi. Ztąd płynie wskazanie, aby chociaż niektóre artykuły najpierwszej potrzeby, jak n. p. nafta, były zapewnione na przyszłość dla własnego użytku i aby pewna nadwyżka ich w pierwszym bodaj okresie istnienia państwa pozwoliła na eksport. Wobec olbrzymich wydatków państwowych i masy artykułów, które potrzeba będzie przywozić z zagranicy, w ten tylko sposób możliwem jest utrzymanie waluty polskiej na pewnym poziomie.

R. 1912 „ 1907

Rok 1913

Okręgi górnicze

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

Razem

Ilość Suma wypłacona robotników robotn, i dozorcom

1439    1.273.572

5067    9.348.109

752    791.006

7258

+30%=

ok. 9400

UWAGA

Do ilości robotników podanej obok trzeba doliczyć conajmniej jeszcze 30°/o sił pomocniczych niestałych,

! co wyniesie razem ok, 9400 | odpowiednio zwiększy się 11.412.687 również suma wypłacona robotnikom.

+30%

ii

Tabelki następne podają ilość otworów świdrowych, jaka przypada na każdy okręg górniczy w r. 1913, a dla porównania w r. 1912 i 1907, oraz ilość maszyn, koni parowych, etc., jak również ilość i wartość zużytego materyału.

Ciekawem jest przyjrzeć się, jak układała się gospodarka w starej Austryi odnośnie do spożycia i wywozu produktów naftowych. Okazuje się, iż Au-strya konsumowała ok. 55% swojej produkcyi *), reszta zaś, ok. 45% przeznaczona była na eksport.

Otwory świdrowe w r. 1913

Okręgi górnicze

<g

.H

oy

"ab

Rok

Eksport austryacki I Wartość

Import austryacki

‘O

OÛ

03

CO

111 3

•S I I ff

III II

Ton

Kor.

Ton

1910

1911

1912

1913

498.800 56.768.000 440.100 49.937.000 665.000 76.352.000 536.488 84.999.126 52 286

9.842.286

■s-

rj

ife—

śt

■U

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

1349 55 1383 304 199 27

2    724

2 810 27    102

61

124

33

507

143

10

II

ll

*) Nieznaczne własne spotrzebowanie Austryi tłumaczy się wysokim podatkiem konsumcyjnym.

Razem R. 1912 R. 1907

2931

2772

3031

CO CO O

OO i—H I

CO CO 00

00

CO LO LO CO 05

CO LO co

tH tH

218 660 211 | 650 - 1046 —

Maszyny

parowe. Rok 1913.

Maszyny

wiertnicze

:!

Okręgi

górnicze

Maszyny wier- i

tnicze jako J Masz. wyciągowe wyciągowe ;

Kotły parowe

i!

Ilość

Koni parów, i

ilość

Koni parów.

Ilość

Koni parów.

!iosć maszyn • gaz. i elektr.

llość

Powierzchnia Î ogrzewalna

m-

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

63 1706 i498 18607 40 1275

311 821 I 27

4    117

os

553'24 155    4481

’2 27317 ; 26 699 31289 3 42 6 39 1459

Razem

601 21588

35' 938 702 27912 56 893 37229

r. 1913 i częściowo Î917.

Koszta wywier-

>03

•= O © & ü O

wegodolOOOm

'£jsS-+ŚbJDÓ-5<Ł>r§ó ^ a.

>>*    g« g"~•• g\=>.£

Ü n 8.2j|£>#g §§

I.! I

!l|^l III ijrllfs

s* im mk* U

Kotły parowe

' s*" •

BUjBM0ZJ§O

eiuąozjaiMOd

9?0|j

a/wozeS i

3UZOÀJ)>|0|0 ÄUÄZSB(/\|

37.229

co

00

Materyały zużyte w r. 1913 *)

Okręgi

górnicze

Rury

Żelaza i stali

Klgr.

Wartość

Klgr.

Wartość

Wartość wszystkich wymienio- 11 nych materyałów razem z drzewem opałem etc. w koronach

w Galicyi za

ÖJ3

CD

Q_

wiertn. i wyciąg.

Wartość całego

zużytego mate-

•MOJßd ILIO»

ryału razem

50.438

Ilość

1338

z drzewem, wę-

glem, etc.

CD

_o

Jasło

Drohobycz

Stanisławów

1.058.694    759.278J 751.707 1 625 744

(i.846.459 4.524.153 ¹ 5.671.557 3.614.616 458.437    394.877    320.422    346.198

2.414.751

13.005.979

2.189.886

«J

Razem 8.363.590 5.678.308 i 6.743.686 4.586.558 16.610.618

>>

Zużyto żelaza, stali i rur

Wartość

IO

*) Przed wojną nie prowadzono dokładnej statystyki ma" teryałów zużytych, a więc cyfry podane tutaj są za niskie.

-C

&•§

3U0IM0UB1SBZ

0M0SBZ0

218

ü O Ö

> I £ t,

C 0.2

BUMÄtppOjd

1667

Statystyka rocznej produkcyi ropy w Galicyi od r. 1900.

as

"ö

muBjq&łSod «

co

00

::

>>

Rok

W całej Galicyi ton

W Galicyi za-|“ 0Ga-i chód. (Okręg , J ... Jasiełl) toęmdllktX-ia-

Wartość Eîo. produkcyi

.0 [a

'SP

cy, wiertacze

Suma wy-

płacone

11.412.687

Ilość

Ï25S

+ 30%

pomocy

1900

326.334 425.200 576.060 726.971 827.117 801.796 727.239

1907    1.175.974

1908    1.754.022

1909    2.086.341

1910    1.762.560

1911    ! 1.458.275

1912    i 1.187.007

1913    i 1.113.400 655.614

1915    i 676.942

1916    |    927.440

1917    901.910

1901

1902

1903

1904

1905

1906

1914

109.851

131.814

85.075 67.294 65.323 63.345 59.528 66.905 57.512 33.547 ok. 60.000 „ 51.850

2.49%

1.26%

1.32%

14.676.651

20.570.784

32.221.494

46.994.393

ok. 85.000.000' 46.149.325 72.488.976 186.286.057 271.575.047

Uwaga. Materyał zgromadzony tutaj czerpałem z różnych nielicznych zresztą źródeł, dostępnych mi w danej chwili, jak to: „Czasopismo górniczo-hutnicze“, roczniki 1916—1918, „Petroleum“, Rymar, „Galicyjski przemysł naftowy“ r. 1915, „Statistik des Bergbaues in Österreich“.

-O

■ö

OS

biß

Wosk ziemny

Ropa

Warto ść

Produk-

Wartość

Produkcya

Rok

2 350.000

cya ton

ok. 2.353

ok. 1.113.400 ok.98.792.000

271.575.047

910.910

1913

1917

C/5

<L>

c/5

O»

'S

.ts

Dla porówn. z r. 1916. jj Całaprodukc. 1887—1917.

IS-96

68-09

3-18

2-51

213

2-41

0-52

2-05

ISO

804)

004

0-04

2-30

3*50

0-01

001

w eksploatacyi w związku z różnemi sprawami te-chnicznemi, co do których nasuwają się geolo gow pewne spostrzeżenia pozbierane przy bliższem ze • tknięciu się z techniką przemysłu naftowego.

Baryłki à 42 "/o całej j W tonach __gal produkc. II metr.

567.019.201 242.336.152 33.166.241 23.628.200 20.646.663 13.144.469 4.808.727 19.283.174 2.197.104 753.670 436.033 369.158 2.155 974 3.215,004 133.919 123.600

65-29

15-81

8-64

2-86

1-40

1-79

0-65

2-24

0-55

0-22

OT 9

600

0-22

0-06

300.700.000

72.800.000

39.800.000

13.100.000

6.400.000

8.200.000

2.900.000

10.200.000

2.500.000

1.000.000

800.000

400.000

■900000

300.000

934-137-289

100-00

ÎO

% całości produkc.

66-98

13-78

11-04

2-58

1-19

1-70

0-58

0-54

TÇ.0

0-32

0-23

0-20

0-20

0-04

o-ll

100-00

.2

ca

<*3

aj

M

Tony

metryczne

bjC

J3

•o

ca

Produkcyą w r. 1917.

Baryłki à 42 Sal.

44.708,747 9.418.509 8.264.266 1.778.495 829.629 1.133.333 386.487 373.000 337.789 222.456 168.340 134 500 140.000 27.378 7.000 70.667

335.315.601

69.000.000

55.292.770

12.928.955

5.965.447

8.500.000

2.898.654

2.681.870

2.533.417

1.599.455

1.144.737

1.008.750

995.764

205.332

50.334

530.000

08.000.596

500.651.086

#«S

HO

ca

-a

c_

Stany Zjednoczone . .

Rosya ........

Meksyk........

Indye holenderskie . .

Galicya........

Indye angielskie . . . Japonia i Formoza . .

Rumunia.......

Peru.........

Trinidad.......

Argentyna......

Egipt.........

Niemcy........

Kanada ........

Włochy........

Inne kraje......

Razem . .

1) Podstawą przemysłu naftowego jest, jak wiadomo, t. zw. „dobry teren“. Dobry teren naftowy, zapewniający znaczną i długotrwałą produkcyę, to fundament najpierwszy. Przemysł jednak, który się rozwinął szeroko na pewnym terenie potrzebuje dla normalnego swojego funkcy ono wania czegoś więcej jeszcze, mianowicie odpowiedniej rezerwy terenowej. Ponieważ produkcya z jednego i tego samego miejsca nie może trwać nieskończenie długo, ponieważ każdy niemal teren ulega po pewnym czasie zawodnieniu, brak obszarów rezerwowych musi spowodować katastrofę przemysłową, a co najmniej będzie powodem gospodarki bezładnej i chaotycznej.

Posiadanie dobrych terenów w Karpatach nie jest rzeczą łatwą. Wobec bardzo skomplikowanych stosunków geologicznych sprawa ta wymaga posługiwania się szczególnemi metodami poszukiwawczemi o daleko wytkniętym celu. I ta strona właśnie była najsłabszą w całym galicyjskim przemyśle naftowym. Właściwie jakiegoś systemu robót poszukiwawczych nie było wcale. Przemysł naftowy pędził swój żywot szczególny, nie opierając się przeważnie na obliczenia sięgające w dalszą przyszłość, lecz istniał od wypadku do wypadku. Jeżeli zbiegiem okoliczności natrafiono na teren dobry, rzucano się wówczas ze wszystkich stron z gorączkowym pospiechem do wierceń w nadziei na szybką zdobycz chwilową bez myśli i troski o dalsze jutro. I oto rezultatem takiej metody pracy było, że cały przemysł naftowy z małymi wyjątkami przybrał we wszystkich swoich dziedzinach niezdrowy, nienormalny charakter tymczasowości. Taki charakter zachowała w wysokim stopniu największa placówka przemysłu naftowego w Galicyi, mianowicie Borysław. Borysław istnieje już od lat kilkudziesięciu, ale pomimo tego nie mógł wyzbyć się swego charakteru tymczasowego; wszystko tu jakby na krótką tylko chwilę stworzone, a więc drogi, mieszkania ludzkie, instytucye kulturalne i t. p., wszystko

Dla zakończenia i zobrazowania ważniejszych zestawień statystycznych załączamy tablicę z wykre- jest w stanie zaniedbania i dezorganizacji. Jedną śleniem diagramu przedstawiającego stan produkcyi z przyczyn takiego charakteru całej tej miejscowości ropy galicyjskiej od r. 1874 do 1918, stan produkcyi było, że nawet wówczas, gdy Borysław zaczął dawać Galicyi zachodniej, oraz ogólną wartość produkcyi świetne wyniki i budzić wielkie nadzieje na przy-galicyjskiej w ciągu kilku lat ostatniego okresu. Ta- szłość, nie umiano zdać sobie dokładnie sprawy co blica ta w drugiej swojej części ilustruje dla poro- do całości i rozległości obszaru. Gdy życie Borysła-wnania : produkcyę całej Galicyi, produkcyę okręgu wia zaczęło się przedłużać, wszyscy nim tylko byli drohobyckiego, Galicyi zachodniej; uwidocznione .są zajęci. Borysław skupił całą uwagę około siebie; zahl również te ilości ropy, jakie potrzebne są dla pomniano, że tu, jak i na każdym zresztą terenie własnego użytku 30-milionowego państwa, (str. 18). musi po pewnym czasie przyjść niechybnie wyczerpanie i kres.

Z tego cośmy powiedzieli wynika, że jednym z głównych braków dotychczasowej pracy w prze-Zestawiając dane cyfrowe dotyczące przemysłu myślę naftowym były niedostateczna znajomość te-naftowego za okres ubiegły, właściwą będzie rzeczą renu eksploatacyi, niepozwalająca często na obliczenia uczynić również krótki przegląd metod poszukiwa- nawet na czas niedalekiej przyszłości oraz brakkonse-wczych, oraz eksploatacyjnych, przynajmniej jak one kwentnej metody poszukiwawczej, któraby zapewniła się przedstawiają do czasów ostatnich z geologicznego pewne rezerwy terenowe, jako pole pracy w przy-punktu widzenia.    szlości. Zdaniem naszem jedynie uwzględnienie tych

Będziemy tu mówili: 1) o rzeczach ogólnych, dwóch momentów stworzyć może mocne podstawy

dla przemysłu naftowego, odjąć mu charakter tym-

II.

będących w związku z całym systemem pracy w przemyśle naftowym, który ma opierać się na pewnych czasów ości i uczynić z niego placówkę normalnej, przesłankach geologicznych, 2) o metodach pracy bezwzględnie zdrowej pracy społecznej, geologicznej w zastosowaniu do terenu będącego    -------—

Zatrzymamy się w tej chwili nieco obszerniej na metodach pracy poszukiwawczej. Jest to skomplikowane i trudne zagadnienie wogóle, szczególnie zaś w Karpatach wobec bardzo zawiłej budowy geologicznej. Setki terenów, setki miejscowości polecane są jako dobre i często od wypadku jedynie zależy, gdzie mianowicie wiercenie się rozpoczyna. Osobiście znane nam są przykłady, gdzie roboty wiertnicze prowadzono bez żadnej podstawy geologicznej i bez żadnego rezultatu.

są jednolicie ukształtowane i w tym wypadku różne jego części będą posiadały różne wartości dla celów przemysłowych. Siodła naprzykład, mające kształt kopu-łowatych wypiętrzeń wydłużonych będą w środkowej swojej części najwięcej wartościowe pod względem praktycznym. Siodła zaś o długim bardzo przebiegu, rozciągającym się nieraz na mile, będą przedstawiały szczególną wartość w obszarach wypiętrzeń poprzecznych. Dopiero jednak szczegółowe zdjęcia geologiczne są w stanie wyznaczyć te partye. Zdjęcia geologiczne muszą być w tym wypadku przeprowadzane możliwie na całej przestrzeni przebiegu danego siodła, a jest to praca wymagająca dłuższego czasu, nie zaś paru godzin, jak to niejednemu się zdaje.

Co do pracy geologicznej musimy jeszcze nadmienić. że nie należy od niej w każdym wypadku oczekiwać szybkich korzyści doraźnych, chociaż i one często mają miejsce. Zasadnicza jednak wartość tej pracy zaznacza się wówczas, gdy stosuje się ją na szeroką skalę, mając nie tylko dziś, ale i jutro na względzie. Wówczas jedynie geologia wnosi swoje wartości głębokie, które zupełnie przeobrażają przyszłość przemysłu.

U nas nie przyzwyczajono się jeszcze do tej myśli, że dział robót poszukiwawczych bezwarunkowo nie może być traktowany dorywczo i załatwiany chaotycznie, że trzeba tu oprzeć się na dobrze obmyślanym systemie pracy z uwzględnieniem geologicznej strony przedmiotu. Metoda poszukiwawcza nie może być uzależnioną od wypadku, tylko musi opierając się na przesłankach geologicznych, nakreślić sobie wyraźny plan pracy i dążyć systematycznie do jego urzeczywistnienia.

Dokładne zdjęcia geologiczne nie są, rzecz naturalna, załatwiane na poczekaniu, wymagają one długiej i ciężkiej pracy, pochłaniają dużo energii, muszą być prowadzone stale i systematycznie.

2. Gospodarka prowadzona od szeregu lat na terenach eksploatowanych pozostawia pod względem geologicznym wiele do życzenia. Z naszego punktu widzenia wymagane są rzeczy następujące : przede-wszystkiem niezbędnem jest posiadanie dokładnej, szczegółowej mapy topograficznej nietylko samego terenu, lecz i Okolicy. Używane mapy katastralne nie wystarczają ze względu, że nie mają żadnych oznaczeń topograficznych, jak n. p. pewnych punktów wyniosłości nad poziomem morza, warstwie, nie wszystkie również strumienie i drogi są tu wykreślone i t. p. Sztabowa mapa w skali 1:25000 poniekąd czyni tym warunkom zadość ; dla specyalnych jednak celów skala ta często nie wystarcza ; potrzeba mieć mapę topograficzną 1:10000, a w pewnych razach 1:5000.

Istnieją kopalnie, które od długiego szeregu lat pracują na danym terenie, lecz o zdjęcia topograficzne nikt się nie troszczył. Nikomu nie przychodziło na myśl, że ułożenie dobrej mapy topograficznej terenu w odpowiedniej skali jest najpierwszym obowiązkiem zarządu kopalni. Bo tylko taka mapa może służyć jako podstawa do zdjęć geologicznych, a niekiedy, przez uwypuklenie na niej pewnych topograficznych cech terenu, może sama już dawać ważne wskazówki techniczne.

Geolog przy zdjęciach swoich musi posługiwać się .możliwie dokładną mapą topograficzną; wówczas oznaczenia geologiczne na mapie nabierają wielkiej ścisłości i w sumie dają obraz, który stanowi dla umiejącego czytać klucz do odcyfrowania przebiegu pokładów w głębi i ewentualnego położenia złóż ro-ponośnych.

Szczegółowa mapa geologiczna terenu — jest to wstępna niejako czynność pracy. Część druga polega na metodzie stopniowego badania materyału geologicznego, jaki został wydobyty w czasie wiercenia szybu. Metoda ta wymaga systematycznego

W Karpatach należy nieodzownie liczyć się z faktem, że, przy ich szczególnej tektonice i swoi-stepi zachowaniu się płynu w głębi pokładów, nie wszystkie tereny okażą się doskonałymi, nawet z pomiędzy tych, które będą miały odpowiednio dobrą budowę geologiczną. Dla tego właśnie ostrożne, metodyczne postępowanie wskazane jest w Karpatach więcej niż gdzieindziej. Mając do czynienia z jednym lub dwoma terenami, można ropy nie dostać i sprawę przegrać; gdy ma się kilka terenów wybranych na pewnych podstawach geologicznych, ryzyko zmniejsza się, a nawet znika; usuwamy w ten sposób czynnik nieobliczalny, stajemy na gruncie pewnym. W ten sposób postępuje każdy większy zorganizowany przemysł naftowy. Pragnęlibyśmy, aby i w Galicyi praca w tej dziedzinie opartą była na metodach skreślonych powyżej. Utrwaliło się u nas błędne przekonanie, że przedsiębiorstwo naftowe, to loterya. Istotnie, bez znajomości terenu pracy, bez metody naukowej, bardzo . często było ono i jest jeszcze loteryą, ale czas najwyższy do zrozumienia, że w naszej jest mocy zmienić zupełnie ten jego przypadkowy charakter. Metoda taka, rzecz naturalna, wymaga większego zorganizowania, znaczniejszych środków ma-teryalnych i światłego kierownictwa. Dużo uwagi trzeba poświęcić dokładnym zdjęciom geologicznym, gdyż jedynie w ten tylko sposób możliwem jest zdanie sobie sprawy z wartości terenów poszczególnych, w ten tylko sposób można zwrócić właściwą uwagę na pewne obszary i stworzyć szeroko zakrojony program dla pracy wiertnika.

Nie mamy zamiaru mówić w tej chwili szczegółowiej o ściślejszych metodach pracy geologicznej, pragniemy przytoczyć parę przykładów jedynie. Wia-domem jest powszechnie znaczenie antykliny czyli siodła dla celów naftowych. Dlatego to „siodło naftowe“ tak pilnie jest poszukiwane przez wszystkich zainteresowanych. Ale gdybyśmy zapytali w ilu wypadkach zostało przeprowadzone dokładne zdjęcie kartograficzne danego siodła na całej jego rozciągło- gromadzenia i przechowywania próbek geologicznych ści, tak ąby móc sobie wyrobić pojęcie o znaczeniu po- pobieranych w możliwie małych odstępach. Należy szczególnych partyi terenu,—odpowiedź dałaby wyniki , tu podkreślić fakt, że nie wszystkie szczegóły dają bardzo niezadawalające. Tu właśnie występuje niezna- się odczytać na zasadzie tylko zdjęć geologicznych jotność przedmiotu.Siodła nie na całej swojej przestrzeni powierzchni; szczególnie przy karpackich komplika-

cyach tektonicznych, wiele szczegółów a niekiedy zjawisk zasadniczego wprost znaczenia, odsłaniają się dopiero na podstawie próbek geologicznych; one uzupełniają obraz kartograficzny i pozwalają na dokładne wykreślenie przekroju, który ma służyć nie-tylko dla zoryentowania się w ogólnych stosunkach geologicznych, ale dostarcza bezpośrednich danych co do przebiegu i charakteru złoża roponośnego, horyzontów wodonośnych, pokładów właściwych dla zamykania wody etc. Materyał taki należy gromadzić bezwzględnie z każdego szybu i wogóle nie żałować żadnych wysiłków dla wyświetlenia geologicznego charakteru i przebiegu warstw w głębi. Jeżeli nawet dla danego szybu nie płyną stąd żadne korzyści doraźne, personal techniczny nie powinien się tern zrażać. Materyał ten porządnie zgromadzony może dać wprost nieocenione usługi dla szybów następnych. Co do znaczenia map topograficznych i geologicznych, oraz próbek z szybu, nie może być dwóch zdań, tymczasem u nas sprawy tego rodzaju napotykają niekiedy na przeszkody wprost nie do przezwyciężenia Pochodzi to z przyczyny, że pracownicy techniczni kopalni nie zawsze mają dostateczne przygotowanie geologiczne. Ze znaczenia prostych pozornie rzeczy zdaje sobie sprawę ten tylko, kto rozumie ich związek z całym szeregiem zjawisk dalszych i więcej skomplikowanych.

Poziom geologicznego przygotowania pracowników technicznych musi być znacznie podniesiony, jeżeli chcemy wytworzyć zasób ludzi zupełnie odpowiedzialnych na swoich stanowiskach. Inżynierowie i wogóle techniczni kierownicy kopalni powinni mieć dobre podstawy z geologii ogólnej oraz geologii Polski i to podstawy nietylko teoretyczne, ale i praktyczne, tak aby mogli orjentować się na terenie co do ważniejszych zjawisk geologicznych, aby potrafili ocenić właściwie i zastosować mapę geologiczną, aby umieli obchodzić się z busolą geologiczną i t. p. wówczas tylko będziemy mieli gwarańcyę, że wszystkie wskazówki i wymagania geologiczne będą przez nich uwzględniane i więcej jeszcze, że przez stały swój kontakt z terenem zgromadzą oni dużo takich danych, które dla geologii miejscowości dostarczą nowego materyału.

Należy tu n. p. szczególnie podkreślić znaczenie rozumnego stanowiska kierownictwa kopalni w kwe-styach wodnych. Znanem jest, jak niezmiernie łatwo przez niedbalstwo i ignoranćyę przewiercić horyzont roponośny, zawodnić teren i zniszczyć pro-dukcyę, któraby mogła trwać jeszcze długie lata w przyszłości. Dlatego to uważamy, iż należy kłaść szczególny nacisk na dobór i odpowiednie przygotowanie ogólne i zawodowe zespołu pracowników technicznych. Należy wyznaczyć szczególnie zdolnych i mających doświadczenie inżynierów do studyowa-nia nowych metod zamykania wody. Jest to dla naftowego przemysłu galicyjskiego sprawa pierwszorzędna, gdyż stosunkowa łatwość zamykania wody w Borysławiu na skutek warunków lokalnych czyni że sposoby stosowane tam przenosi się na inne tereny, gdzie one zupełnie nie wystarczają. Trzeba również zwrócić szczególną uwagę na sprawę rurowania. Często bardzo powtarzające się wypadki zgniatania rur, są prawdziwą klęską hamującą w najwyższym stopniu normalny bieg robót technicznych. Należy tu poddać szczegółowej rewizyi wszystkie czynniki, jakie mogą wchodzić w rachubę, stworzyć coś w rodzaju stacyi doświadczalnej, któraby, nie opierając się wyłącznie na danych dostarczanych przez odnośne fabryki, rozporządzała własnym, zupełnie pewnym materyałem, pozwalającym usuwać istotne przyczyny zła. Nie należy zasklepiać się w granicach poczynionych przez doświadczenia na własnych terenach pracy, lecz uwzględniać metody stosowane również i w innych krajach ; w celu tym wskazanem jest delegowanie zdolnych ludzi do studyowania różnych dziedzin przemysłu naftowego w Ameryce i Rumunii.

Dopóki teren pozostaje w eksploatacyi należy go stale traktować jako żywy warsztat pracy, a więc poddawać ciągłym studyom i obserwacyi, wykonywać często analizy ropy i gazów, analizy solanek, czynić pomiary temperatury, obserwować objawy ciśnienia terenu, zachowanie się wody i ropy w o-tworze etc. etc. Kopalnia prowadzona inteligentnie daje wprost olbrzymi materyał do spostrzeżeń i wniosków różnego rodzaju. Dziennik wiertniczy powinien stać się nie zbiorem martwych szematycznych uwag, lecz księgą wartościowych notatek, gdzie zgromadzony jest nieoceniony materyał, jako rezultat spostrzeżeń długoletnich

Prowadzona w ten sposób praca na terenie eksploatowanym pozwoli również szybko na celowe rozmieszczenie otworów dla zbadania zasięgu pola naftowego i jego produktywności, słowem da możność zgromadzenia wszystkich danych potrzebnych dla ustalenia wartości terenu i zakreślenia programu pracy na przyszłość. Możliwem stanie się wówczas oznaczenie ścisłe kolejnego porządku eksploatacyi horyzontów poszczególnych i energiczne wkraczanie kontrolującej władzy państwowej dla zapobiegania takim np. wypadkom, jak samowolne zawadnianie pewnych poziomów dla tego tylko, że eksploatacya ich przynosi na razie mniej zysków.

Jesteśmy przekonani, że zastosowanie konsekwentne nowych metod poszukiwawczych, oraz prowadzenie rozumnej gospodarki na terenie eksploatowanym przez inteligentnych, odpowiednio przygotowanych pracowników technicznych, zdołają usunąć ciemne strony przemysłu naftowego, opierając go na mocnych podwalinach. Wówczas traf, ślepy przypadek stracą swoje dominujące znaczenie, jak to było za czasów ostatnich, znikną szkodliwe cechy tymczasowości przemysłu, otworzy się większa perspe^ ktywa na przyszłość.

Do celów tych jednak trudno jest dojść podług naszego rozumienia rzeczy poszczególnym jednostkom ż ograniczonymi środkami. Potrzeba tu większych zasobów finansowych, a więc w naszych warunkach jedynie zrzeszenia całe mogłyby podołać odnośnym zadaniom. Mogliby się tu zrzeszać przedsiębiorcy i właściciele terenów, w pewnej akcyi eksploracyjnej mogłoby również państwo przyjmować udział. Tą drogą byłoby możliwe powstawanie potężnych związków, dorastających do wielkich, zarysowujących się przed nimi zadań.

E»

rm

1864'“'

913.

Rok

Roczna tworciośc tv ceAn. mehr\' rudy siarki

Rofc

7864

720.366

7865

110.947

1866    773.420

7867

7868    708.5//

7869

94.535

7870

99.232

7877

83.444

1872

88.684

7873

97.78 7

7874

82.350

7875

87.764

■V

1876

44.865

fa.i.

1877

1878

1879

7880

1881

7882

2.952

14.745

15.00S

47.747

27.677

6.296

•i

r.<;.

740

,vk

-W

Czasopismo Gonnic2o-luitnicze 1919.

Roczna ttyUorczość w ceinarach mełn.    \3ocina wytwórcaoie [yce7narac7i metr.

Huây cynku Kody ołowiu Jiuâ.ïOiaza ®    ! Wedy cynk u Ttućiy ołowiu Rudżela za

18 64    105.130

1865    1i/9.570

110

m 755 <889 ‘ 168.69*4

211    186.147 \1S90 1r4.Z74

22 8    108.640

2.315    95.007

1866    156.570    176    113.730    1891    123.902    19.091    88.166

1867    118.800    1.328~f 770.647    /mi    737.6~02~|    32.596    73.766

*868    69.780    4.727    104.151    *893*    96.782    9.346    85.64/

?8?9    95.200    5.5 6 6    707.675H 7894    89.8/4    //.00 7    82-3 75~

7870    8270581    5.59/    j~~ 708.632    7835    7/.575,    33.373    7. 009

7879j 127.ÏÏ6 6,50oj 22.858 7904| ~~33J74    69.485    37.924

788o|    112.72 9    6.65 5    41.6 8 3    190S\    36,259~j    -67.550    87.258

1881    126.565    12.399    62.646    1906\    2C.255    3 8.38 5    70.9 00

1882    117.473    13.819    65.836    1907    27.473    62.890    727.438

68.769

1833    132.149

1884 137.258

18.399    96.234 1908    17.103

18.92^144810 1909

1885    131.477    4.501 287.177 1910

62.415    60.034

17.493    55.860    33.73 0

20.021] 58.645'    47.75 8

1886    100.897    16.902 2 2 5.450 \\1911    73./44.T    55 .044    28.492

1887    WÏÎ7    38.057 138. 009 1912    15.7i9\    72.990    7/3.206

1888    133.793    *

88.390 1913

75.304    71.434 165.767

Rj2. •

CM

R. S-

7.

7TT

tysiące cetnarów metrycznych. ^

o o o o o

fo cm

R.O.

\ ••

/ 1?.ż.

J-

TT

-h

i \i

~T\

Trr

7^-

77.0.

$tdnisidW Kamińsk /*.

fi •

"T

u-n

-V

■V

\f

K.

o.

R.S.

-X

T"-

. /-----V

"V

\

4,

A--.

i.

498/

<«

7865

7866

7867

7868

7869

1870

1871

78 72

£Y87

1874

7875

7876

187 7

7873

787.9

f 880

7882

7883

7884

7885

1886

1887

1888

682!

06BI

1891

189 2

1893

1895

rrs

00

OS

co

os

00

os

co

mo

os

OS

51

o    o    o ‘

Cs    '>>    -Ç*»

o*

'r~

*?—

Clv Cs

‘s. •*

OS

os os

■S—

i:

2 50 mil. U

Warfołc ^..-odc/kcy* i f» tonowy ai

[<iU kol

200 mil. kor.

150

100

50

Oh

30

20

10 mil. kor.

-a

II

4    5    6 7 1918

-----

191C 1    2 3

____JL

=1

ton.

1905

V)

9 4i,c:

na ro

Isk

Całb prbdutcya

• >33

boranie R:

nafly nb o»| pi zy

'nill. luldno |C i i

poc łwo najoilJJ

V.

1300

zy.izł» zjpofrze

lic zad po 101

6.5

m'*iT.> Tî,VfacTej

I—• 1=1

5 00.000

■n

Do artykułu Dra Tołwińskiego: „Zagadnienia przemysłu naftowego w Polsce“.

1*00000

3 00 oo o

200.000

100.000

P|r od« k|ey t Gjali :yï j Z ac hodloirj.

O CO 006

[ooo ooo l

800. coo___I . i

7CC.C00'

}0C0 009

500.000]

*<00.000!

oooooi

200.000

100.000 l'on. i

WM

•%

mm

- Uiagram wykazujący

slan produkcji ropy w Galicy! od 16 7*/ do 1918.

____ ^rodultcya Salicyl Zachodniej od 1903 do !» 13

Kolumny pionowe oznaczają wartość produkcyi w rr.iljonach koron.

i?

3C

Tłok 1917.

'A

'O

£S

Uj

CL i!

co

O-

STATYSTYKA.

Otwierając czwarty rok naszego Czasopisma stwarzamy w niem osobny dział statystyczny i zapraszamy do współpracy wszystkich pracowników tej niezmiernie ważnej dziedziny wiedzy.

Redakcya.

Przemysł górniczo-hutniczy Galicyi w latach 1912 do 1918 na tle dat ostatniego piędziesięciolecia

zestawił Stanisław Kamiński.

Przystępując do opracowania takich zestawień statystycznych, któreby mogły dać pogląd na stan, rozwój czy upadek poszczególnych gałęzi galicyjskiego przemysłu górniczego i hutniczego i któreby mogły być podstawą do określenia jej wytycznych na przyszłość, nie zaczynałemjfoczywiście dopiero od roku 1912. Ponieważ jednak odnoszące się do tej gałęzi przemysłu daty ogłaszane już były, przynajmniej za niektóre wcześniejsze lata w dawnym „Przeglądzie górniczo-hutniczym“, w którego miejsce powstało niniejsze Czasopismo i w temże^Czasopiśmie zaczynam przeto ogłoszenie mej pracy od ogłoszenia tablic statystycznych za rok 1912, skoro ostatni podobny wykaz zamieszczony w wymienioych pismach dotyczył roku 1911.

Ponieważ poniższe obszerniejsze sprawozdanie za rok 1913 wyczerpuje już do pewnego stopnia przez porównanie i materyał z r. 1912, uważałem przeto zestawienia statystyczne z r. 1912 w formie tablic za wystarczające, zwłaszcza, że podane przy sposobności tych zestawień wykresy za ostatnich /lat 50 dadzą już dostateczny pogląd na stan i rozwój omawianego przemysłu.

Zestawienie ogólne za rok 1912.

„    „    wosku

2,460.690 „

Razem . . 96,800.469 K W tym samym roku wykazuje podobne zestawienie dla Śląska austr. wartość górniczo - hutniczej wytwórczości tego kraju na 83,886.702 Kor.

Udział poszczególnych okręgów górniczych w całej wartości galicyjskiej wytwórczości przedstawia się w roku 1912 w następujący sposób :

Okręg górniczy:

krakowski . . jasielski . . . drohobycki . stanisławowski

Wartość rocznej wytwórczości:

26,456.509    K    czyli    27'33°/₀

3,304.762    „    „

60,757.254    „    „    62*77°/₀

6,281.944    „    „    6*49 °/₀

3-41%

Razem . . 96,800.469 K t. j. 100.00%

Rok 1913.

W szczegółowych zestawieniach poniższych obej -muję przemysł górniczo-hutniczy Galicyi z wyłączeniem przemysłu naftowego i woskowego, których statystykę ogłasza „Czasopismo górniczo-hutnicze“    W celu eksloatacyi rud żelaznych istniało w tym

perjodycznie w osobnych działach naftowych okrę- roku w Galicyi 13 przedsiębiorstw, z których 10 przy-gów górniczych drohobyckiego i jasielskiego i spo- pada na krakowski okręg górniczy, a po 1 na inne radycznie okręgu Stanisławskiego, ale wbrew dawniej trzy okręgi (jasielski, drohobycki, stanisławowski), utartym przesądom włączani w mą pracę i górnictwo    Czynne było tylko 1 przedsiębiorstwo w kra-

solne, które aczkolwiek jako monopol państwowy kowskim okręgu górniczym, które zatrudniało 4-ch oddzielnie musi być traktowane, niemniej przeto jego dozorców i 128 (—6) robotników, rola zależy niejednokrotnie od tych samych*lub po-    Wytwórczość wynosiła 188 394 q (+27.164 q)

dobnych czynników, od których zależą i inne‘gałęzie rudy brunatnej, jej łączna wartość 165.787 Kor. górniczo-hutniczego przemysłu. W dalszym ciągu pracy (+52.581 K), a przeciętna wartość za 1 q 88 hal. będę w możności podać jednak i ogólne zestawienie (+17 8 h).

przemysłu górniczo - hutniczego i naftowego razem,    Dla uzyskania tej wytwórczości zużyto pomoc

na podstawie dat, użyczonych mi łaskawie przez se- niczego materyału, którego wyszczególnienie znajduje kretarza To w. naftowego p. Dr. Miillera, opracowu- się na tablicy IV. za 57.030 K (+24.528 K). jącego dział statystyczny przemysłu naftowego.    Z tegorocznej wytwórczości i z zapasów z lat

W ogłoszonej tu części pracy, opieram me cyfry ubiegłych zbyto 4.759 q rudy brunatnej do fabryki także i na urzędowych sprawozdaniach b. austrya- okru w Krzeszowicach, 4.19o q wywieziono do hu ckiego Ministerstwa robót publicznych. Ponieważ je- żelaznych w Witkowicach, a 22.556 q do Tnedens-dnak od r. 1914 wspomniane ministerstwo żadnych hiittte na Górnym Śląsku.    ,

sprawozdań już nie wydawało i ponieważ dla stwo-    W porównaniu z rokiem 1912 wzrosła wytwor-

rzenia prawdziwego obrazu tego przemysłu nie oka- czość tej rudy o 16 85 /₀, jej wartość o 46 b9 / , a jej zały się urzędowe zestawienia wystarczającemi, musia- przeciętna wartość za 1 q o 25 35/₀, podczas g y łem więc potrzebny materyał czerpać także i z innych przy końcu pracy wyszczególnionych źródeł, uzyskując jednak w ten sposób niemniej dokładne daty.

I. Przemysł górniczy**) R u d a żelazna.

*) i’o odliczeniu wartości zużytego topniwa tj. 5,297.495 K. **) Liczby w nawiasach wyrażają porównanie z rokiem

ubiegłym.

Tablica I.

± jak)

w r. 1911

Razem

53    =

17    1

0-5%

3010/d

160/d

29-50/d

il

204

7.257

399

364

8.020

17,353.510

37 069

153.894

197.135

1,043.539

348.020

329.929

475.687

56.616

553.907

217.496

2,704 356

198

1,475.279

3,670.243

2.164

+ jak

w r. 1911

o/oT-0

16-7%

25-90/d

17-90/d

17-90/d

16-60/d

25-8°/o

17%

iel '

kamienny

12 I

175

6.302

253

258

6.813

i 130-80/,)

il

(9

19,105 321

15,264.717

0-7990

32.303

334.538

986.960

983.866

295.863

¹⁹) 308.854

431.575

50.585

505.929

192.666

2,314.909

158

1,202 855

3,160.504

2.804

2.241

2?) 18,330.056

³¹) 390.335

«*    .2.^3

Galicy i

*2-

12-70/0

19%

24-20/0

4-4%

20-90/0

6-1%

10-80,0

19-70/0

brunatny

T*

CO

408

14

59

481

358.658

453.186

1-2636

1.859

18.946

41.962

34.373

13.702

579

1.077

175

9.527

4.354

23.252

40

38.121

99.391

749

945

<TS

r-

>S)

2li) 355.722

.s%£ ^ 2

J!

co

j OI

¹³ 63-9%

19-7'Vo

70-6«'Ai'

40 7%

3-5°/o

11-8°o

18*3%

cynku

¹²)    15.739

‘0

0)

Zestawienie wytwórczości

!± Jak

w r.

1911

5-2«/o

32-60/0

86 8% w) ⁷⁰-⁹³²

4-51

40 9%

30

30

>5’

TJ

ołowiu

^2

żelaza

!WS

Oznaczenie

L. p.

CM

11

434

103

42

579

ÄT

n) 72.990

¹³) 1,451.469

19-89

1.951

39-6%

254-2%

297-30/0

13-2%

co

<N

107

22

134

161.230

113.206

0.7021

956

zgłoszonych

Ilość przedsiębiorstw

czynnych

=T

'g

Razem

T3

fd

■S

s:

se'

'S

co

-Ö

>>

młodocianych ¹⁰)

męzczyzn

Ilość w tych przed- kobiet siębiorstwach zatrudnionych robotników

Roczna wytwórczość w centn. metr.

Wartość wytwórczości w koronach

Przeciętna wartość centn. metrycznego

10

tr>) Materyał drze-

•niMOjo

Äpn.l I’[P U19Z«>JÄAV UlAuçOUpO Z ZIMA\ OUUpOf[

:îü) 14.394

14-9%

36-4%

95'6%

jo/oQ-98

32*8%!

410

45.253

8.500

34.009

¹⁷)    20 025

42.135

5.671

35.511

18.782

365.854

231.990

377.840

18-7%

22.960

16.800

4.456

4vl

900

185

2.940

1.694

341

2.313

32.508

150

10

21)

²⁹)    71.776

195-40/0

32*2%

495-70/0

1.213

904

6.242

sztuk

: wartość w koronach

kilogramów

wartość w koronach

(ni

(nr.

22)

24)

%    95.850

kilogramów

wartość w koronach

wartość w koronach

'O

| Ml

wartość w koronach

15

cetnarów metryczn.

wartość w koronach

1s

go

g

CS

If.

ich wartość w koronach

w granicach daw. Austryi

cetnarów metrycznych

poza terni granicami

w koronach

>j £

& -o

-2 E « © o H

I * I

¹

5 ">»

Ä -S

_©

Środki zapalcze

_©

_o

I »»—9

O 0>

s- d

^ NJ O 'CO

*0 NJ

>> ^ ‘g

-S j* .2\g b

| c *

JBA'jajBUJ pS0Z0J9A\pÎAY [9ZS?iÎA\0d op ÄUÖAVOJf^ÄZll^ ! £ O

'S

Atf

statowy

Żelazo i stal

>s

<*T*

chowe

smary

.2-

pu tato w

j rt

111

■s

cd*

>05

Zbyt

w cetnarach metr.

12

13

14

15

16

17

18

19

20

i! 21

22

23

24

25

26

27

28

Uwagi do tablicy I.

ł) W drohobyckim okręgu górn. -) Z tego przypada na    mitu II, 87.650 kg dynamitu 111, 1.015 kg dynamonu, 1.730 kg

krakowski okręg górn. 10 i po 1 na pozostałe trzy okręgi (ja-    wetterdynamonu, 16.876 kg amonalu i 128.892 kg prochu ezar-

sielski, drohobycki, stanisławowski). ³) W krakowskim okręgu    nego. -") Z czego 0'8°/o przypada na rudy ołowiu i cynku, wy-

górn. ⁴) W krakowskim okręgu górn., a mianowicie powiecie    dobyte przy eksploatacyi rudy żelaza. -¹) Z czego 1 Oli" o przy-

polit. chrzanowskim. a) 11 w okręgu górn. stanisławowskim,    pada na wydobytą przy eksploatacyi rudy ołowiu rudę cynku.

1 w jasielskim. u) W krakowskim okręgu górn. ■) W krakow-    --) Z czego 6;6°/o przypada na wartość wydobytych przy eks-

skim okręgu górn. ⁸) W stanisławowskim okręgu górn. Ko-- ploatacyi rudy żelaza rud ołowiu i cynku. -:i) Z czego 4'4"u palnia w Łuce zatrudniała tylko 2 robotników ograniczając ruch    przypada na wartość rudy cynku, wydobytej przy eksploatacyi

do koniecznych napraw. Produktywne były kopalnie w Po-    rudy ołowiu. -⁴) Z tego 252 q do huty w Trzyńcu, 5'990 q do

tyliczu, Rożnowie i Dżurowie. ⁹) Obliczono przecięciowo.    fabryki okru w Krzeszowicach. -⁵) Do huty cynk. „Artur“ w Krzu

’") Chłopcy od lat 14 do 16 i dziewczęta od lat 14 do 18.    -(i) Z tego 331.722 q przypada na zbyt lokalny, 23 S96 q na wła-

n) W tein 370 q, wydobytych ubocznie przy eksploatacyi rud    sne potrzeby kopalń i deputaty. Oprócz tego 3.649 q wyrzucono

żelaza. ¹²) W tern 14.394 q, wydobytych przy eksploatacyi rudy    na hałdy. -’) Z tego przypada 15,184.083 q na potrzeby kolei

ołowiu, a 950 q przy eksploatacyi rudy żelaza. ¹³) W tem 3.626    państw, i dla konsumcyi prywatnej (Galicya, Śląsk, Morawy,

K, jako wartość 370 q według uwagi 11-tej.    I4) W tem 70.537    Austrya dolna), 2,255.510 q na własne potrzeby kopalń, 457.355

K, jako wartość rudy, wydobytej według uwagi 13-tej. ,5) Ma-    q na potrzeby własnych zakładów przemysłowych, a 433.108 q

teryał ten wykazano albo według ilości    metrów przestrzennych    na    deputaty. Oprócz tego 408.502 q wyrzucono na hałd y

albo według ilości sztuk, nigdy w obu    tych rubrykach równo-    *)    Do „Friedenshütte“ na Górnym Śląsku. ‘-!’) Z tego 35U q

cześnie. lü) W tem 463 kg dynamitu    I, 8 kg dynamitu II.    do    „Friedrichshütte“, ą 71 426 q do huty „Walter Croneck“ pod

¹‘) W tem 2O.U01 kg dynamitu 1, 24 kg    dynamitu II. ¹⁸) 579 kg    Szopienicami (Górny Śląsk). :i0) Do huty Wilhelminy na Gór-

dynamitu I. ,;i) W tem 10.658 kg dynamitu I, 62.033 kg dyna- nym Śląsku. ³¹) Z tego do Rosyi (?) 381.239 </, do Węgier 9.096 q.

Rok 1912. Zestawienie wytwórczości hutniczej w Galicyi. Tabi. ti.

L. p.

Oznaczenie.

Ołów

+ jak w r. 1911

Cynk l)

+ jak w r. 1911

Razem

+ jak w r. 1911

j.

ilość zatrudnionych dozorców ²)

Ü1 W; tO

Ilość zatrudnionych przy hutnictwie robotników ²)

mężczyzn .    .

kobiet .    .    .

młodocianych³) Razem

Produkowano ubocznie w hutach cynkowych, przeto niema osobn. wykazów

13

13

1.033

1.033

44

44

167

167

1.244+ 2-9%

1.244 + 2-9%

39 —29-l°/₀⁴) 132.224 + 11-3%    __

1.964 —    5% ) 7,935 151 +16-6% 7,937.115 +16-6%

50-36 + 34%¹ 2)    60-01+ 4-8%

8 Przeciętna wartość cetnara metrycznego

9 Wartość zużytkowa- topniwa . . 10 nego do tej wytwór- paliwa . . . U czości materyału

Razem .

udział materjału

w tej wartości zuży- krajowego '⁹> tkowanego materjału udział materjału _____zagranicznego

12

Produkowano ubocznie w hutach cynkowych przeto niema osobn. wykazów

⁷)    5,297.495 + 18% 5,297.495 + 18°/₀

⁸)    971.630+ 5-9°/₀    971630 + 5*9%

6,269+25 + 16% 6,269.125 + 16%

14-3%    +73-7% _ 14-3°/₀    + 737%

85’7°/₀    + 9*9%    85*7°/₀    + 9’9%

r—I

Zbyt w cetnarach metrycznych

w krajach dawnej Austryi

poza granicami Austryi

I ¹⁰)    266 ;

n) 73.224 + 14*2°/o

¹²) 60.645 + 10-8°/o

15.873 K. 443.586 K. 566.736 K.

o wartości

zagranicznego „ 45.706!k/’blendy cynkowej krajowej „ 270.323 q „    „ zagrani

cznej, wyprażonej we własnych piecach „

¹) Huty „Artur“ i „Jadwiga“.

-) Obliczono przecięciowo.

:î) Chłopcy od lat 14 do 16 i dziewczęta od lat 14 do 18. ⁴) W tem 1.836 q pyłu cynkowego.

•⁵) W tem wartość wytworzonego w tym roku pyłu cynkowego 94.554 K.

⁶)    Przeciętna'wartość 1 q pyłu cynkowego wynosiła w tym roku 51’56"K.

⁷) - W; tem :

24.740 q galmanu krajowego 37.549

4,271.300 K.

⁸)    W tem :

23.100 q koksiku krajowego    o wartości 29.416 K

154.948 q „ niemieckiego    „    „    160.593 K

571.406 q galicyjskiego węgla kamiennego „ „    285.794 K

444.650 q węgla górnośląskiego    „ „    495.777 K

⁹)    Ponieważ niniejsze zestawienie oparto na datach zbieranych za czasów austryjackich, przeto pod materyja-łem krajowym należy rozumieć i surowce, pochodzące z krajów dawnej Austryi. Dotyczy to przedewszystkiem tych surowców, których Galicya wogóle nie produkuje (blenda cynkowa, uwaga 7)

¹⁰)    Z tego 63 q oddano do własnych zakładów.

11)    Z tego 42.330 q oddano do własnej walcowni blachy cynkowej w Trzebini.

¹²)    Do Węgier, Niemeic iAmeryki.    .

CS

NJ O

ff

■ii

’S

s-J.

■ > S|-

o P

* 'S s

:S

'S

55 CS

4, a na warzelnictwo solne 20,

78„    „    , ,

163,

361,    „

CC OJ

I+-* 05    H-* tc

a ^ IC Ol ^1

⁷)    Z tego przypada na kopalnictwo solne 2.665, a na warzelnictwo solne 907.

⁸)    Chłopcy od lat 14 do 16 i dziewczęta od lat 16 do 18.

. f) W tem 164.650 q mielomego kainitu. ,

4') Łącznie z wartością wytworzonego w okręgu górniczym stanisławowskim kainitu, wynoszącą 214.045 K. Porównaj uwagę 9-tą.

u) W górno-austryjackich salinach wynosił ten udział w tym roku 769 qt].+48’2%

sî; ;

to to to to to to to co to to co oo -j œ w o* ¹ cc to

.O CO i GO: —J 05 Ü1' rfs»-: ooi to ł-k.

Roczna wytwórczość solanki

CD

N

<3 ;— .

3T

*-

•—

wogole hektolitrów

459.989

450.970

Zużytkowane przy warzelni-i ctwie paliwo

ii

Wartość tego paliwa w koronach . .

po

rs

2-

©■>

2-

>-ï

*<

Drzewa opałowego m

'C

! B-

+270-7% 1,261.224 |- 10-2°/o +270:7%    413.052 .....36*7° ₀

128.556 537.776 ¹

12.472

251.723

593.466

224.611

|⁰/o9-fŻ+

!%Zi*0l~ł~

!⁰/o9-9 +

Zużytkowany przy kopalnictwie soli materyał pomocniczy

aa

Ss

SD

r»>

O-

orq

co

so

fD

=2

So'

SKT

ri

3"

465.700

i7oM +

z wyłączeniem deputatów

Materjał opałowy

Oświetlenie, oleje i smary

SB

03

Cl

Materjały wybuchowe

Żelazo i stal

sztatowy

niany, budowlany i war

'C

pa

k*T-

CL

03

OD

Wartość w koronach

05

W cetnarach metrycznych

Wartość w koronach

Juls

o>

Wartość w koronach

Kilogramów .    .    .

Wartość w koronach

Wartość w koronach

Kilogramów

Wartość w koronach

Ilość sztuk .    .

3

co

10 Udział 1 robotnika w rocznej wytwórczości w cetn. metrycz.

CO GO

-1 05

Ol ! C» to h*

L. p.

125.847

293

8.209 80.321 59.829 74124

51.527

99 026 44.219

3.666

5.800

121.262

131.680

527

|7of.O +

81

40.088

22.918

742

4179

7.005

9222

301

1.403

1.921

4.850

8.721

3093

180

538

7o8 ZL~

o9-0 +

90.109

31.015

+ QT⁰/₀

595.897

31.096

141028

780499

7oE9 —

7oT.IT-

46.837

6.099

280

19.887

13663

773

23.404 9 041 6.368 9.282

1.750 ! 10.513 I

281

476

195.602

ST

•<

o.

PT

hi

pr

racn metrycznych

Razem

Ii

Roczna wytwórczość w cetna-

i CI!

■3

-it.

Ilość zatrudnionych robotników¹)

soli jadalnej

| mężczyzn.    .    . ..    .

i kobiet ......

młodocianych⁸). .    .

Razem

j| 2.141 328.564 799.883

1,128.447

6,916.565

+ 5-4%;⁵)

+ 0-1° J 388.947 +51° o?___

+ 5 9%    389,352

—18'6°/₀ 7,007.844

405

724

Ilość zatrudnionych dozorców l)

Oznaczenie

°/o8-Q +

7o8-S +

7oS-6 t-

°/o8-Q +

7o8f +

⁶)    707|+3 8°/o!

161.608 — 78% ⁹) 175.062 — 4 3°/o

°) 336.670 3,187.694

oS-6 ~ °/o f-L — °/o9    —

*) 1,854.469 +18-4°/0 17,112.103— 6-3°/0 ")    519 +128°/₀

4.127 7.550 136.625 163 805 111.160 51.990 62.730 9.283 109.429 80.497 78.583

⁷)    3.572 +    5°/₀

879.119+ 0*9°/

) 975.350 +36-8°/₀

inz

54

krakowski

’)

(r.

724

31

O? o?

•sl

— cc -o cn

14)    120;

i *)    3.572

Okręg gór ni

± jak w r. 1911

drotiobycki

! ± jak iwr.1911

stanisławowski

czy

+ jak

Razem

| it jak lwr.1911

Rok 1912.

Zestawienie wytwórczości soli w Galicyi.

Tablica III.

W porównaniu z wytwórczością ostatniego dziesięciolecia uzyskała wytwórczość rudy żelaznej w roku sprawozdawczym — jak to uwidacznia poniższe zestawienie — swój punkt najwyższy.

Wynosiła ona:

1909

„    1910

„ 1911 „ 1912 „    1913

. 33.774 q . 36.259 „

. 20.255 „

. 27.473 „

. 27.103 ,.

. 17.493 „

. 23.021 „

. 13.144 „

. 15.739 „

. 15.304 „

Wykres Nr. I. podaje za pomocą krzywej R. C. wytwórczość rudy cynkowej w Galicyi w okrecie ostatnich lat 50.

liczebny stan załogi robotniczej znalazł nieznacznie o 4-48° ₀.

. 37.924 q . 81.258 „ v . 70.900 „

. 121.438 „

. 60.034 „

. 33.730 „

1910    .... 41.758 „

1911    .... 45-515 „

1912    .... 161.230 „

„    „    ^    1913 .... 188.394 „

Krzywa R. Ż. wykresu Nr. I. wyraża wytwórczość rudy żelaznej w ostatniem piędziesięcioleciu.

b) Ruda ołowiu.

Z dwóch przedsiębiorstw dla eksploatacyi rud ołowiu — jedno było czynne. Zatrudniało ono 13-tu dozorców, 424 mężczyzn, 108 kobiet i 60 robotników młodocianych tj. razem 592 (—13) robotników.

Wytwórczość wynosiła :    71.350 q (—1.270 q)

o wartości 1,482.589 K (4-34.746 K) czyli o przeciętnej wartości 20 K 78 h (4-84 h) za cetnar metr.

Oprócz tego w jednem przedsiębiorstwie dla eksploatacyi rudy żelaza uzyskano 84 q (—186 q) rudy ołowiu o wartości 1.680 K ( — 1.946 K) tj. o przeciętnej wartości 20 K (4-10*20 h) za cetnar metr.

Gała zatem wytwórczość rudy ołowiu wynosiła 71.434 q (—1.556 q) o łącznej wartości 1,484.269 K (4-32.800 K) tj. o przeciętnej wartości 20 K 78 h (4-69 h) za cetn. metr.

Dla uzyskania tej wytwórczości i podanej następnie wytwórczości rudy cynku zużyto pomocniczego materyału, którego wyszczególnienie znajduje się na tablicy IV., za 412.525 K (+34 685 K).

Z produkcyi tej zbyto 60.050 q czyli 8016% w Galicyi, a 11.915 q czyli 19‘84⁰/o wywieziono na Górny Śląsk, do huty Walter-Creneck pod Szopi-nicami.

W porównaniu z rokiem ubiegłym wytwórczość rudy ołowiu zmalała o 2*13°/₀, jej łączna wartość wzrosła o 2*26%, a przeciętna wartość za cetn. metr. o 4*53 %, podczas gdy ilość zatrudnionych w tej gałęzi przemysłu górniczego robotników podwyższyła się nieznacznie o 2 25%.

Z ostatnich lat dziesięciu uzyskała wytwórczość rudy ołowianej w roku 1912 swój punkt najwyższy tj. 72.990 q, któremu przeciwstawić należy minimum 38.385 q w roku 1906.

Pogląd na tę wytwórczość daje poniższe zestawienie :

. , 58.645 q . . 55.044 „ . . 72.990 „ . . 71.434 „

W porównaniu z liczbami rocznych wytwórczości ostatnich lat 50-ciu przypada maximum tej wytwór* czości na rok 1912, jej minimum na rok 1864, jak to uwidacznia krzywa R. O. na wykresie Nr. I.

c) Ruda cynku.

Z istniejących 13-tu przedsiębiorstw dla eksplo-atacyi rudy cynku żadne (—2) nie było czynne; nie zatrudniało żadnego (—13) robotnika.

W jednem przedsiębiorstwie dla eksploatacyi rud ołowianych wydobyto 12 620 q i w jednem przedsiębiorstwie dla eksploatacyi rud żelaza 2.684 q gal-manu.

Cała zatem wytwórczość roczna wynosiła 15.304 q (—435 q) i przedstawiała wartość 48.927 K (—-22.005 K); przeciętna wartość za cetnar metr. wynosiła 3 K 20 h (-1 K 31 h).

Wykaz zużytego dla uzyskania tej wytwórczości materyału pomocniczego podano łącznie z rudą ołowianą na tablicy VI.

Z powyższej wytwórczości i z pozostałych z lat poprzednich zapasów wywieziono wyo obytą w Galicy i rudę cynku, jak i w roku ubiegłym w ilości, odpowiadającej mniej więcej rocznej wytwórczości na Górny Śląsk, a mianowicie : 12.820 q do Wilhelminenhiitte, 3.378 q do Karolinengrube; 336 q zmagazynowano*

W porównaniu z rokiem ubiegłym wytwórczość gal manu maleje w roku sprawozdawczym o 2.76%, jej wartość o 31 02%, a przeciętna wartość za cetnar metr. o 2905°/₀.

W porównaniu z wytwórczością ostatniego dziesięciolecia, której zestawienie podano poniżej, uzyskała wytwórczość rudy cynkowej w r. 1905 swój punkt najwyższy, od którego jej wysokość, aczkolwiek nie bez znaczniejszych wahnień (prawie 30% w r. 1907) stale spada.

Rok 1904 .

. 69.485 q . 67.550 „

. 38.385 „ * . 62.890 *

. 62.415 „

. 55.860 „

rok 1904 .

*    1905 . „ 1906 . „ 1907 .

*    1908 . „ 1909 .

d) Ruda siarki.

Galicy a wytwarzała rudę siarczaną tylko do r. 1883, w którym to roku zaniechano rządową kopalnię w Swoszowicach. Wysokość rocznej wytwórczości tej rudy do r. 1883 podaje krzywa R. S. na wykresie Nr. I.

(C. d. n.).

Wiadomości bieżące.

0 wysłanie polskich geologów do Paryża. Na

warzyszenią, jest połączenie,wszystkich funkcypnąrju-ł)faniu geblbgóW i górników w dniu 15. lutego 1919 szów kopalń i zakładów przemysłu naftowego w je-w Collegium niinuś ućhwalono po odczycie Dra Kuź- dną całość w celu ochrony praw swych i interesów, niara rozesłać do kierowników następującą odezwę,- wpływania na polepszenie stanowiska społecznego podpisaną przez 24 przedstawicieli geologii, górnictwa członków, utrzymywania między nimi' ścisłej łączności i nauk pokrewnych:    i solidarności, ? jak również pielęgnowania kierunku

Polscy przedstawiciele geologii, górnictwa i nauk naukowo - zawodowego, przyczyniając się temsamem pokrewnych, tudzież przedstawiciele przemysłu, ze- do rozwoju wiertnictwa i techniki naftowej, oraz wy-hrani dnia 13 lutego 1919 r. na naradę w sprawie robienia sprawom.naftowym i,ich pracownikom na-śjąska, stwierdzają tak dotkliwy i uderzający brak leżnego im w życiu publicznem i społecznem zna-ludzi zawodowo wyszkolonych, do reprezentowania czenia. Siedzibą Związku jest Krosno. Wszelkich in-żywotnych interesów Polski na konferencyi pokojo- formacyi udziela chętnie sekretarz Związku Tnż. Hen-wej w Paryżu, tak dziwny brak znawców geologii ryk Jodkiewicz, Krosno.

Polski, jej górnictwa węglowego, naftowego i prze- ' Produkcya ropy w Kalifornii w Maju 1918 wyno-mysłu wogole, że to może bardzo ciężko zaważyć ną siła w przecięciu dziennie 275.133 baryłek, w* po-ostatecznym wyniku tej konferencyi pokojowej, może równaniu z produkcyą 261.004 baryłek miesięcznie Polskę na długie lata pozbawić podstaw rozwoju w roku minionym, ekonomicznego.

ze-

Produkcya ropy w Meksyku. Wywóz ropy i pro-Uważają więc za swój obowiązek patryotyczny duktów ropnych z Meksyku wykazuje w miesiącu zwrócić z naciskiem uwagę Sejmu i rządu na tę oko- czerwcu 1918 uderzający zastój, a to wyłącznie z po-liczność i proszą o natychmiastowe, oficyalne wysła- wodu braku okrętów ładunkowych. W miesiącu nie do Paryża przynajmniej dwu geologów, dwu gór- czerwcu rozpoczęto przewóz wprost okrętem z portu ników węglowych i dwu górników naftowych, tudzież Labos, pomiędzy Tampico i Tuxpam. Przed 2'lały uzupełnienie tego ciała doradczego naszych delegą- był port Labos jeszcze pustynią piaśczystą. W mię-tów jeszcze kilku najtęższymi przedstawicielami pa-* dżyczasie stał się pierwszorzędną zatoką dla wielkich szego przemysłu.    okrętów transportowych.

Import soli. Przez urząd cłowy w Oświęcimiu . Pierwsze wywozy z tej zatoki szły do Island przeszło w 1918 roku 182 wagonów soli kùchennej, Oil and Transport Corporation, od której opłacono licencję w wysokości 363.728 K.    Ogólny przewóz z Meksyku morzem wynosił

Oprócz tego sprowadzono do Galicy i 185“ wagonów w czerwcu 3,732.252 baryłek. Z tego przypada na wolnej od opłaty soli nawozowych, zawierających sól Tampico 2,507.492 baryłek, na Tuxpam 114 670 baryłek, na port Lobos 78.000 baryłek. Z Trampico 1,246.760 baryłek ropy (surowca) i 899.938 baryłek ropy odbenzynowanej (reducids) i 281.036 baryłek destylatu, oprócz tego 51,896 baryłek różnych innych oleji. Wywóz był następujący : do Stanów Zjednoczonych 2,700.850 baryłek, Anglii 182.167 baryłek, Ameryki południowej- 173.833, Ameryki centralnej 73.311,* Kuby 45.121 baryłek, do portów w Vera Cruz, Putro Meksiko 475.568 baryłek. Z wywiezionych ostatnich największa część szła do rafineryi Isthmus Mexican Eagle Oil Co.

Wywóz asfaltu w miesiącu czerwcu wynosił około 4.000 ton, które przeważnie szły do portów • Stanów Zjednoczonych.

Wykłady popularne dla robotników żup solnych w Wieliczce Zarząd żup solnych w Wieliczce przesyła nam program I. seryi wykładów na luty 1919, który podajemy poniżej.

Niedziela, 2. lutego. Dr. A. Kłodziński:

O stanowisku górnika wielickiego za rozkwitu dawnej Polski (w. XIV—XVI).

Niedziela, 9. lutego. Prof. A. Pichór:

O ruchach ciał niebieskich.

Niedziela, 18. 1 u tego. Prof. B. Wiśniowski: Ideały narodowe trzech wieszczów.

Niedziela, 13 Tu tego. Prof. Dr. Z’ Jachi-mecki: O muzyce polskiej.

Wykłady odbywają się w sali szybu imienia który zarazem ukonstytuował się jako nadzwyczajne L Paderewskieho. Początek o 4 popołudniu. Wstęp Walne Zebrarie „Związku urzędników pracujących dla górników bezpłatny, dla członków ich rodzin w przemyśle naftowym w Galicyi“. Celem tego sto- 50 h, dla obcych 1 K.

kuchenną i 53 wagony soli fabrycznej t. j. razem

420 wagonów soli.,

Ceny soli w handlu. Pomimo urzędowo ustalonych i ogłoszonych cen soli*) drobni handlarze, a nawet i więksi jej odsprzedawcy normują sobie ceny soli zupełnie dowolnie, wiedząc — jak powiada pewne urzędowe sprawozdanie — że „przeciw cenom praktykowanym i jakości soli nie będzie zażaleń, gdyż z powodu braku soli w ostatnim czasie płacono każdą cenę byle sól otrzymać“.

W sądowym powiecie przemyskim i w Przemyślu płacono za 1 kg, soli topkowej w ostatnich miesiącach ubiegłego roku 1 Kor., w innych powiatach skarbowego okręgu. przemyskiego 2’10—3⁻00 K, a w okręgu skarbowym . wadowickim wahała się cena soli stołowej z 1 kg. od 80 hal. (w Wadowicach) do 1*90 Kor. w powiecie sądowym oświęcimskim.

/ /Ciekawe jak wyglądają inne odnośne sprawozdania urzędowe, o ile zgadzają się z istotnym stanem rzeczy i jaki wywołają skutek u odnośnych władz.

(s. k.)

Ze sfer naftowych. W ostatnich czasach podjętą została akcya w celu zorganizowania pracowników, zatrudnionych w naszym przemyśle naftowym w zachodniej części kraju. W swoim czasie zwołany został Wiec urzędników i techników naftowych do Krosna,

*) Czasopismo górniczo-hutnicze zeszyt XI. z r. 1918.    «

1918 r.

Dochód ze wstępów przeznaczono na pokrycie kosztów wykładów i na miejscowe cele dobroczynne.

¹

   Roczna wytwórczość w cetnarach metr.

²

   Wartość tej wytwórczości w koronach .

1027

Pola naftowe

w okolicy Ropienki 960 morgów

do sprzedania.

Informacye w Administracyi „Czasopisma górniczo-hutniczego“, Kraków, ul. Jagiellońska 5, I. p. Telefon 2431.

1001

Z dniem 1-go marca'1919 otwieramy

ekspozyturę

Administracyi „Czasopisma górniczo-hutniczego“

w Dąbrowie Górniczej

róg ulic Sobieskiego i Trzeciego Maja.

Redakcya

Czas opis ma górniczo -hutniczego

Wolne posady.

1023

Młody, energiczny

inżynier górniczy

Kilku sztygarów

z ukończoną szkołą górniczą przyjmie poszukuje zaraz posady w kopalni węgla. — Zgłoszenia do Adrnini-stracyi Czasopisma górniczo-hutniczego pod nr. 1023.

1024

GALICYJSKA KOPALNIA WĘGLA.

Zgłoszenia z odpisami świadectw etc. do Administracyi „Czasopisma górniczo-hutniczego“ pod

Rutynowany

urzędnik administracyjny

i kasowy poszukuje miejsca w instytucyi przemysłowej.

Zgłoszenia do Administracyi „Czasopisma górniczo-hutniczego“ pod nr. 1024.

Do 1. 1486/18.

Rozpisanie

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

I. Materyały palne.

1. ) Węgiel kowalski .

2. ) Węgiel drzewny .

q. 200 hl. 50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

1.) Dr ewo jodłowe okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

11

11

11

11

6 „    „    „    200 gzt.

11

szer.

6000 m.

IV. Materyały żelazne.

1. ) Blacha ślusarska żelazna 27s-8 c/m. gruba ... kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m..........

„    kwadratowe 10/10-100/100 m/m ....

,,    płaskie rozmaitej grubości i szerokości. .

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgont.

4. ) Cyna czysta do lutowania.........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyiy zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m/m

7. ) Blacha mosiężna x/s-3 m/m gruba .    .

8. ) Drut mosiężny.........

„ 10.000

„    5.000

5.000

600

40

„ 100 kg. 100 „ 100

B. Drzewo ciosane.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł......sztuk 200

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

14/16 c/m gr. 6 m. dł. .    .

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10/13 do 30/30

cm. grube ca

V. Smary i uszczelniacze.

.    . sztuk 200

100 ms

C. Drzewo rznięte.

1. ) Deski jodłowe (Tannenbretter)

6. ) Listwy (Tannenleisten).

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    „ cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

■ 5.) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m² powierzchni . . .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka . .

VI. Materyały do oświetlenia.

kg. 1.200 „ 1.200 „ 2.000

600

200

300

100

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

20.000 sztuk

7.)

J)

5/7 „ • 2/5 „ 2/10 „

1>

200 „

„    300 „

200 „

III. Materyały gotowe.

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c'm. wys ,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100

6. ) Drabiny z bukowerni szczeblami płaskimi 6 m dług. „ 100

„ 200

.    . szt. 2000

19

100

szt 100

VIII. Materyały powroźnicze.

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100

„ 600 „ 100 „ 100

2. ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby.......

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

7.)

11

11

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczajne

3. ) Torf ....

sztuk 2.000

k?-

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem : „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10,3° przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastę-

Zarząd żupy solnej

Bochnia, dnia 16-go maja 18.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7

oraz

1008

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =

na 4%.

Podatek rentowy wraz z 1OO°/₀ dodatkiem do podatku opfaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Celem uruchomienia rentującego się

dużego

Zakładu kąpielowego

w bezpośredniem pobliżu Krakowa

projektuje się założenie

1002

Konsorcjum, Spółki, Tow. akcyjnego.

Informacye w Administracji Czasopisma górniczo-hutniczego, Kraków, Jagiellońska 5, I piętro. — Telefon 24. 31.

V.

ARTUR LORIE

KRAKÓW EEE UL. STAROWIŚLNA L. 19.

1013

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza.

Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). == Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych ======

GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wieden Ł, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

1007

maryampolskim.

ÜÄ».

El Ë3 [?! @] EÜ 0 fU EJ S E! E! E! Ei IS S 5Î H Eü E! ® ® Ul EU B

W*

::

St Spółka naftowa z ograniczoną odpowiedzialnością ;

w Krakowie, Floryańska 6. — Telefon 397.

kupuje i sprzedaje udziały naftowe brutto

oraz tereny naftowe.

„ROPA

1017

i*

W*

(3 13 0 (3 El EIES 13 0 ® 13 E El El El El El B El El El El El Eł El EJ 0 0

OWIE

DYREKCYA WE LWOWIE, UL ROMANOWlCZA L 1.

DOM WŁASNY

fl

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-W-ICACH, H U BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NA GflUCYĘ 1 BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu ; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego ....................... firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. ................

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne.

■ ¹    ------ Przybory i artykuły techniczne. ¹¹ "..........—

”\

OGŁOSZENIE.

Krakowie, ulica Sławkowska L. 1

przeprowadza

na mocy upoważnienia Wydziału górniczegoKomi-syi Rządzącej wszelkie transakcye przy odbiorze węgla, na podstawie urzędowych przydziałów ze wszystkich kopalń, a mianowicie :

Jawornickiego, Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa Przemysłowego i górniczego w Borach, kopalni węgla Compa-. gnie Galicienne de Mines w Libiążu.

UPRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

,'■1!

Ïîi^!

Jy

T lr

Tl

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

1012

i^ani

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE f ABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

1008

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

V⁴*

BIURO ZWIĄZKU    I

GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH t

r____

KRAKOW, UL. JAGIELLOŃSKA L. 5.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA :

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II. i IV.

Koron

z mapami.................. . .

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . . Droga wodna Dunaj-Odra Wisla-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński . Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis.............

80 —

5-50

5-—

4*—

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi f Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw. .

brosz.

5*60

99

yy

yy

yy

4*—

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski........

Pamiętnik Î. Zjazdu górn. i hutn. poi.

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r.

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r.

Woda w przyrodzie i górnictwie ...

Podsadzka płynna ..........

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski ...............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem

w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz........ •

Płace robotników według systemów amerykańskich, Artur Benni

2. Posiada na składzie komisowym :    *

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch ........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar................

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak -. . ■ • - -......

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak Przemysł produkcyi ropy wobec projektowanej noweli naftowej

w r. 1906 (wyczerpany) .

1910 . .

1910/11/12/13/14

3*—

r-1 r-i

280

1-60

1-60

2*50

2-50

2-50

2-

1-60

7*—

3*—

5*—

2-—

7-—

6*—

5*—

7.—

2*—

14 —

2*-

1020

Nakładem Związku górników i hutników polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński. Drukarnia Związkowa w Krakowie Mikołajska 13, pod zarządem J. Dziubanowskiego.

UPRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

r-3

•CE

fy

te#

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne ,/Elzeta".

1012

•2.

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE fABRVKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

*****

Celem uruchomienia rentującego się

dużego

Zakładu kąpielowego

1002

w bezpośredniem pobliżu Krakowa

projektuje się założenie

Konsorcjum, Spółki, Tow. akcyjnego.

Informacye w Administracyi Czasopisma górniczo-hutniczego, Kraków, Jagiellońska 5, I piętro. — Telefon 24. 31. I

■CT"

GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jako też zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

1007 '

maryampolskim.

■Ä».

•>:".• 7%    ’ H¹'*

SS»

p ’Mif

:

I

%

iil

»

K'!®

:, «£

■J?l'

Mà

4

■

f

f

■

-

y

.

i

\

y

i’Si

y

«!

■

.

SI

P

m

ś 111111

m

f

i

.

-

m

■

’Æü'' *'

lÉCiS

,

rv

■V.

» 1

■

NP

pi

■

ms

■ ■ •

:

'.T

.

■■

W

:Vv'

■

-

.

4

• ;

■

H

śgtói

ł

mm

m

■

et

tü

te

%'s

;

&

''*:■■ : •

.

I %'&

'

■

Z"<A <

7

»bä- -i

iflÂl

m

.

I w

■m'

Mm

:

<■ -

i

L

BIBLIOTEKA 6LÛWN A

# c

iü5

AKADEMII GÓRNICZO HUTNICZED