CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Rocznie

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru „

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Dla członków Związku:

K 48--

„ 12'— Rocznie . . 4⁻— Kwartalnie .

K 36—

Za całą stronę . « K 100’— » Va. strony ...    ,    50-

Cena ogłoszeń :

Zresztą według umowy.

za V4 strony .    . . K 25' —

» Vio „

• , io-

Rękopisy niezuźytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : „Czasopismo górniczo-hutnicze“ — Kraków, ulica jagiellońska L. 5.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach : Gebethnera i Wolffa.

Polskie ministerstwo górnictwa

napisał

prof. Dr. Władysław Szajnocha.

rze

na

Pisząc przed dwoma laty (w r. 1916) o przyszłości polskiego górnictwa i wróżąc mu tę przyszłość „świetną i wspaniałą, jeżeli wojna skończy się słusznem zwycięstwem cywilizacyi i kultury i jeżeli ziemie polskie doczekają się sprawiedliwego odżycia praw historycznych“ mogliśmy w zakres naszych pewnych nadziei i obliczeń wciągnąć z ziem polskich tylko Galicyę i Królestwo bez Śląska austryackiego i całego pruskiego zaboru. Pomimo tego ograniczenia okazało się ze statystycznych obliczeń, że nawet w tym mniejszym obszarze Polski górnictwo jest bardzo a bardzo ważnym czynnikiem bogactwa narodowego i ekonomicznego dorobku i że roczna wartość produkcyi górniczej i hutniczej Galicyi i Królestwa Kongresowego dosięgała już w r. 1913 cyfry co najmniej 3119 milionów koron, tj. cyfry przewyższającej o 100 milionów roczną wytwórczość górniczą i hutniczą Czech, jednego z najbogatszych i najbardziej przemysłowych krajów środkowej Europy.

Obecnie wypadki dziejowe tak się, Bogu dzięki, ukształtowały, że Polska ma być wielką i potężną i że ma pozyskać na nowo dawne, etnograficznie, historycznie i wspólnością krwi do niej odwiecznie należące obszary Śląska cieszyńskiego i pruskiego obok Poznańskiego i części Prus Wschodnich i Zacho dnich, wobec czego i granice polskiego górnictwa rozszerzają się bardzo znacznie, rosnąc do tak potężnej całości, iż górnictwo poza ojczystą glebą może się stać najgłówniejszą podstawą bytu ekonomicznego państwa polskiego i najważniejszą podwaliną zagranicznego wywozu.

Rzućmy okiem na parę cyfr w tym kierunku. Księstwo Cieszyńskie, którego naturalną zachodnią granicą jest i może być tylko rzeka Ostrawica aż do jej ujścia do Odry, posiada i kopalnie węgla i jedną wielką hutę żelazną w Trzyńcu, obok paru, nieznacznych co prawda, chociaż przed kilkudziesięciu laty

bardzo głośnych i geologicznie cennych kopalń rudy żelaznej. Kopalnie węgla kamiennego — w roku 1913 w liczbie 32 — rozciągające się na pasie 15 kilometrowej długości od Hruszowa i Polskiej Ostrawy na zachodzie przez Michałkowice, Porębę i Orłowę aż do Łazówki Karwina na wschodzie, wydobyły w r. 1913 z 31.000-ami robotników niemal 76 milionów cetn. metr. węgli wartości 79‘8 milionów koron, repręzen-tują z item ogromny skarb tego małego kraju o naj-donioślejszem znaczeniu ekonomicznem. Kopalnie te razem z morawskiemi, leżącemi po zachodnim brzegu Ostrawicy, były zawsze dotąd głównym dostarczycielem węgla dla Wiednia i Węgier, a nadto niektóre gatunki tamtejszego węgla służą stale do wyrobu koksu hutniczego, również o bardzo znacznej rocznej wartości (w r. 1913 przeszło 21 mil. koron).

Huta żelazna w Trzyńcu, wytopiła w r. 1913 w 3 piecach wysokich surowca fryszerskiego wartości ponad 12’6 milionów koron, surowca zaś lanego wartości przeszło 2 3 mil. kor., czyli razem surowca w ogólnej wartości blisko 15 mil. koron.

Razem więc górnictwo węglowe i hutnictwo żelazne Księstwa Cieszyńskiego przedstawiają roczną wartość co najmniej 95 milionów koron (w r. 1913: 94*7 mil.), cyfrę przy stosunkowo niewielkim obsza-i względnie niezbyt wielkiej ludności całej pro-wineyi, wprost imponującą. A z tej ludności przypada robotników górniczych i hutniczych przynajmniej 35.000, czyli, licząc średnio po 4 głowy na rodzinę, 140.000 osób jest tam ściśle zawisłych od powodzenia i rozwoju tamtejszego górnictwa.

Nieporównanie wszakże wyższe jeszcze cyfry widzimy w górnictwie i hutnictwie polskiej dzielnicy Śląska pruskiego, t. j. w obrębie regencyi opolskiej. Wchodzi tam w grę obok węgla kamiennego żelazo, ołów i cynk, które wszystkie razem zrobiły z okolic Katowic, Bytomia i Królewskiej Huty, jeden z naj-

Wytwórczość węgla kamiennego i rud żelaza, nictwa i hutnictwa, ołowiu i cynku oraz hut i walcowni żelaza i cynku    Sprawa opieki socyalnej nad pracownikami we

bardziej przemysłowych okręgów dawnego królestwa otrzymujemy 1,180.000, czyli blisko jeden i ćwierć pruskiego.    miliona głów, żyjących w^Polsce bezpośrednio z gór-

razem z koksowniami podają urzędowe daty w r. 1913 wszystkich gałęziach górnictwa i przemysłu wysuwa na Śląsku pruskim (według inżyniera Czerluncza- się dzisiaj w każdem państwie na pierwszy plan, kiewicza) na 916 mil marek tj. według przedwojen- więc i w Polsce opieka ta nad ową rzeszą 1¹A mi-nego kursu waluty na 10625 mil. koron., a niema liona ludzi będzie musiała być jedną z pierwszych najmniejszego powodu do przypuszczenia, iżby teraz trosk rządu polskiego. Ten rząd tworząc różne rninh po wojnie wartość ta roczna mogła doznać jakiego- sterstwa i organizując administracyę nowego państwa kolwiek większego ubytku.    przydzielił wszakże górnictwo i hutnictwo do mini-

Dzisiejsze stosunki każdego wielkiego państwa,

Wobec tej cyfry 1062 5 mil. koron Śląska Górnego sterstwa handlu, trzymając się widocznie dawnego pominąć wolno górnictwo węgla brunatnego w kra- schematu różnych państw Europy, dzisiaj-już nieco jach polskich pruskiego zaboru, tj. Ks. Poznańskiego przestarzałego i nieodpowiedniego, i Prus Zachodnich, zresztą zawsze dość nikłe i bez większych, o ile się zdaje, widoków na przyszłość rozporządzającego tak bogatymi skarbami płodów Poznańskie może raczej stać się jeszcze kiedyś wa- kopalnych jak Polska, nakazują bezwarunkowo usa-żnem ogniskiem dla górnictwa solnego i soli potaso- mowolnienie górnictwa i hutnictwa z ciasnych wię-wych, o ile one w okolicach Inowrocławia i Torunia zów jakiegokolwiek obcego, chociaż niby pokrewnego nadawałyby się do odbudowy lub do stworzenia ministerstwa czy to handlu, czy robót publicznych, czy wielkich warzelń solnych, ale i te nadzieje schodzą skarbu i utworzenie osobnego, niezależnego w biuro-na razie na drugi plan wobec realnej wytwórczości kratycznej hierarchii, ministerstwa górnictwa.

Śląska Górnego. Ta wynosi rocznie 10625 mil. kor.,    Cały długi szereg bardzo ważnych dla państwa

Czyż cyfry te nie wystarczają do dostatecznego

dodając wartość górniczą i hutniczą Śląska Cie- i dla społeczeństwa zadań miałoby to ministerstwo szyńskiego przedstawioną poprzednio w cyfrze około i to w niedługim czasie do załatwienia. Stworzenie 95 mil. kor., otrzymamy cyfrę 11575 mil. kor. jako jednolitej polskiej ustawy górniczej, zorganizowanie przedwojenną wytwórczość górniczo-hutniczą tych władz, tj. urzędów i nadzorów górniczych i górniczo-krajów polskich, których nie uwzględnialiśmy w r. przemysłowych, upaństwowienie prawdopodobnie Jicz-1916 przy obliczaniu rocznej wartości górniczej Kró- nych już istniejących kopalń prywatnych i założenie lestwa Polskiego i Galicyi. Oceniliśmy ją wtedy na całej sieci nowych kopalń i fabryk celem zapewnie-(co najmniej) 3119 mil. kor., dodajmy teraz Śląsk nia społeczeństwu potrzebnych płodów surowych Górny i Cieszyński z 1157 5 mil.kor., a uzyskamy i fabrykatów, unarodowienie poprostu całego górni-jako całokształt wytwórczości górniczej i hutniczej etwa i hutnictwa, obmyślenie rozumnej polityki eks-w obrębie etnograficznych granic przyszłego państwa portowej co do węgla, oleju skalnego i soli dla polskiego cyfrę 1469*4 mil. kor., imponującą cyfrę ugruntowania czynnego handlowego bilansu, opieka blizko półtora miliarda koron - dodajmy jeszcze obli- socyalna nad robotnikami i pracownikami w zawo-czoną według cen przedwojennych, t. j. niewątpli- dzie górniczym i hutniczym, to tylko najważniejsze za-wie znacznie niższą od cen dzisiaj faktycznie ważnych, dania, czekające najwyższą polską władzę górniczą.

polskie w granicach, o których mówiliśmy wyżej, t. j. obejmujących Królestwo, Galicyę, Księstwo Cieszyńskie musi przedewszystkiem zapewnić sobie dla własnego i Śląsk Górny, jest zarazem i olbrzymią maszyną za- użytku dostateczną ilość surowych płodów kopalnych, trudniającą wiele tysięcy robotników i pracowników, a więc — o ile je w swych granicach posiada —• poza którymi stoją również liczne fabryki dalsze, głównie węgla, soli, oleju skalnego i rudy żelaznej, przerabiające surowe płody kopalne na półfabrykaty, później zrobić z nich towar wywozowy i położyć także z tysiącznemi rzeszami robotników, których w ten sposób podwaliny pod stały, pewny i czynny istnienie i powodzenie od normalnego toku życia bilans handlowy. Polska jest w tem szczęśliwem po-kopalń węgla, soli, oleju skalnego i rud kruszcowych łożeniu, że ma te najpotrzebniejsze płody surowe bezpośrednio zawisło. W Galicyi było przy górnictwie w swych granicach, chodzi teraz o to, aby je w ńaj-w r. 1913 zatrudnionych bezpośrednio do 20.000 lepszy i najtańszy sposób wydobyć, rozwieść racyo-ludzi, w Cieszyńskiem do 35.000, na Śląsku Pruskim nalnie po całym kraju, a dalej wywozić do państw przy węglu do 124.000, przy kopalniach cynku, oło- ościennych o tyle, iżby własne zasoby na jak naj-^ wiu i żelaza do 13.000, przy koksowniach do 5.000, dłużej mogły wystarczyć a nasz towar jak najlepiej przy hutach wreszcie żelaznych, walcowniach i od- za granicą mógł być w handlu zamiennym sprzedany, lewarniach do 46.000, a w Królestwie Polskiem przy całem górnictwie i hutnictwie może do 40.000,

Polityka skarbowa, a nawet podatkowa państwa podkreślenia olbrzymiego znaczenia naszego gór- polskiego polegać będzie musiała przedewszystkiem nictwa w przyszłym rozwoju i budżecie państwa na ziemi i na surowych płodach kopalnych, aby za-polskiego? Wytwórczość roczna półtora miliarda pewnie mu potrzebne, a niewątpliwie bardzo wielkie koron wszak to cyfra, z którą w Europie tylko teraz dochody budżetowe, a taką politykę co do płodów Anglia, Francya, Niemcy i Rosya mogą być porówny- górniczych obmyśleć i w czyn wprowadzić potrafi wane, a więc największe wogóle państwa, w któ- tylko samoistne ministerstwo górnictwa, oparte na rych górnictwo jest i skarbem narodowym i źródłem siłach fachowych i doświadczonych i nie krępowane potęgi tak ekonomicznej, jak finansowej i politycznej, innymi czynnikami, czy to fiskalnymi lub biurokra-Pod względem społecznym nadto, górnictwo tycznymi, albo nawet partyjnie politycznymi.

Każde państwo nowoczesne, a więc i polskie,

Od razu więc nasuwają się tutaj pytania nader ważne i zasadnicze co do upaństwowienia lub zmo-tak, że dla całej Polski można liczyć górników i hu- nopolizowania tych płodów, co do ograniczenia lub tników według stanu przedwojennego co najmniej zupełnego nawet wykluczenia wszelkiej prywatnej, 295.000 ludzi. Licząc średnio po 4 głowy na rodzinę niepaństwowej własności na tem polu i to są kwe-

stye, które tylko povoli, rozważnie i bardzo ostro- i spraw zdrowotnych, ustawodawstwa górniczego, żnie mogą być rozwiązane przez fachowych wyłącznie administracyi, spraw budżetowych i statystyki, awre-znawcó w — nie zaś przez jednostronnie, lub może szcie spraw naukowych i zakładów wyższych i niższych partyjnie patrzących urzędników innych ministerstw, wraz z państwowym zakładem geologicznym.

Przy takiej pracy musi być czynnym cały wielki    Taki mniej więcej lub podobny mógłby być

aparat biurowy — ale nie biurokratyczny —złożony rozdział agend przyszłego ministerstwa górnictwa, z niezależnych cd chwilowych prądów sił fachowych, Skoncentrowanie tych agend pod jedną władzę musi być czynnem osobne fachowe ministerstwo, z gór- rokim horyzoncie widzenia, a opartą na prawdziwie ników c rozleglejszem polu widzenia i obszernem wy- gruntownem współczesnem doświadczeniu, na fachowej kształceniu złożone, ministerstwo — o ile to tylko wiedzy i na najlepszych tradycyach naszych wła-jest możliwem — bezpartyjne, apolityczne.    snych władz górniczych z czasów Księstwa War-

Organizacya takiego ministerstwa, które wielu szawskiego i Królestwa Kongresowego, dopieroby i to najlepszych sił fachowych by wymagało, a kto- zapewniło polskiemu, a tak potężnemu już dzisiaj rych w Polsce już nie brak, nasuwa się sama przez górnictwu, prawdziwą siłę rozwoju i przyszłość świe-się. Ono musiałoby dzielić się na poszczególne de- tną bez niepotrzebnych wahań i wstrząśnień. partamenty: górnictwa solnego, węglowego, nafto-    Takiej też władzy życzymy jak najprędzej na-

wego wraz z sekcyą rafineryi, kruszcowego z wła- szemu górnictwu już teraz! ściwem hutnictwem, opieki socya'nej, kas brackich

o sze-

O złożach węgla brunatnego w Galicyi i w Polsce*)

napisał inż. Edward Windakiewicz,

uzupełniony przez autora przekład z czasopisma „Bergbau u. Hütte“. Przełożył St. K.

1. Wstęp.

Dokonane przez wojnę przerzedzenie galicyjskiego drzewostanu, wielkie zapotrzebowanie budulca drzewnego, potrzebnego do odbudowy kraju, wysoka cena i trudność zużytkowania drzewa jako domowego materyału opałowego sprawiają, że na czasie zdaje się być pytanie, czy zapomniane już prawie galicyjskie złoża węgla brunatnego nie mogłyby być wykorzystane przynajmniej w tej mierze, aby pokryć w ten sposób zapotrzebowanie węgla jako domowego opału dla szerszych kół wscho-dnio-galieyjskich konsumentów i dla domowego przemysłu.

waliny większego przemysłu, czy posiadać będzie i nadal tylko miejscowe znaczenie, to obecnie trudno rozstrzygnąć. Nie są te złoża węglowe albo jeszcze zupełnie odkryte, albo nie w tej mierze, aby mogły choć w przybliżeniu stanowić podstawę do obliczeń zasobów węgla, względnie opłacającej się jego odbudowy. To jedno jednak można już dziś powiedzieć, że jakość węgla w niektórych jego złożach, zakreśli jego-wywozowi bardzo szczupłe granice i że na występowaniu złóż węgla brunatnego w Galicyi, według dotychczasowego stanu odkryć trudno będzie wielkiemu przemysłowi rokować znaczniejsze nadzieje. Nie mniej przeto widzieć należy w tych złożach zapas materyału opałowego dla domu i domowego przemysłu, dla cegielni, młynów, browarów, gorzelni i t. p. i to materyału dla tych celów bardzo odpowiedniego i przypuszczalnie i ilościowo wystarczającego.

Uciekając się także i do pomocy rozrzuconych, podanych poniżej publikacyi, postaram się opisać występowanie węgla brunatnego w Galicyi. Może będzie ten opis bodźcem do bliższego zajęcia się tą zarzuconą, od lat nierozstrzygniętą sprawą i może w ten sposób uzyskamy realniejsze granice dla przywiązywanych do tych złóż nadziei.

Z umieszczonego poniżej zestawienia widać jasno, że rozwój tej gałęzi górnictwa w Galicyi nie jest niemożliwym, skoro wytwórczość, obejmująca w roku 1847 — 16.240 q wzrosła w roku 1901 do 1,127.840 q. Czy i w jakiej mierze jest wzmożenie wytwórczości węgla brunatnego możliwem, zależeć to będzie od wyników, jakie dadzą badania odnośnych terenów. Wiemy wszak także, że wytwórczość ta spadła od roku 19Ô1 aż do 374.070 q w r. 1913.

Złożyło się na to wiele warunków, w których główną rolę odgrywała stosunkowo niska cena drzewa opałowego, dalej sposób prowadzenia kopalń, będący nie zawsze zupełnie bez zarzutu i wreszcie ta okoliczność, że w pobliżu kopaiń nie zakładano żadnych takich przemysłowych zakładów, któreby wy- #    .    .    .

dobyły węgiel mogły zużytkowywać. Ona to spo-    podzielić można na dwie grupy : karpacką i po

wodowała zamknięcie ruchu na kilku kopalniach, dolską.

Pod tym jednak względem stosunki w Galicyi    ....    .    .    .    .

trochę się polepszyły. Ruch przemysłowy ożywił kter są najgłówniejszemi znamionami tego podziału, się i należy się spodziewać na tem polu dal-    Węgiel w karpackiem przedgórzu występuje

szego rozwoju. Także znaczenie drzewa, jako mate- w miocenie, na Podolu na kredzie, na t. zw.

ryału opałowego spadnie z powodu coraz to wyż- »Opoce .    ...

szych jego cen.    Podczas gdy złoża podkarpackie są jakościowo

Czy występowanie węgla brunatnego w Galicyi lepsze i wykazują większą prawidłowość co do swego jest tego rodzaju, że oprzećby na niem można pod- rozpostarcia, występuje węgiel podolski w meregu-_______    "    larnie rozrzuconych, soczewkowatych złożach, względnie płytach, a pod wzlędem jakościowym przedstawia się daleko mniej korzystnie.

II. Występowanie i przedsiębiorstwa górnicze.

Występowanie złóż węgla brunatnego w Gali-

Rodzaj występowania i petrograficzny chara-

*) Kwestyę tę wzmiankowano w obszernej „Monografii węglowego Zagłębia Krakowskiego“, Kraków, 1909.

h-^

C51

00

ï>

C/2

C/2

25

H-H

O

25

HH

/■~~t

/r

.Z

Bielsk wj'Bfiad

aue^p^e^o .?

6^K'?

v/

./

b»

*•' Wieffczka.

ßhnowice

Sisvier* „■ *”&.K"mohiw K'-'wÿ    o PUica

T'''et y ce. '' ^Goluchowice "X    * ~Rok!tno

\{ H ^ QjO/kusz

’N

Ryc. 1.

Do artykułu inż. Windakiewicza „0 złożach węgla brunatnego“.

Pogląd na występowanie węgla brunatnego w Galicyi i Polsce.

Miejsca znalezienia węgla brunatnego.

st-^V

^MWi*⁴***,

, Iwkowa®

' Gorlic G/iCj

f ^»3

^{Sep'

Jjynü.

*°BocHnia

■i

PsKca

GV’ôd'na

«g

Sandomio**

Voz*S*l

•\

*v

<rK'

*°?/]\

i

•Y

l:

■\

ï

Sv? »

t«

XeuîLo^

MO^ogq

\a

DROHOBYCZ

Dolromiçk    . ÿ

Ä J^-bor

X,    St ffSamtor

/r/ToMzyj

i"

Pr

»y?ao*g?4i

Jarosław

W[

va ruska 'ïoïiÿcï '.• K amionka^

\ żółkiew Nowa &8hńsko

'-•teïï!

j:

To m a s 2 o tv y

<r

fP

/*M\ > r \/ 6 Î

./■

^N>

Mezontf (

n.--'

!    ^ ;r>i^ *

*y* ;

‘v

‘■•'«Ci

-A

Ło/PAłO),«

h£zî%o

'.V

evo^pew,

;•

/

*VM\jtff!U8jsr •

^ zvuw\

•V

’jj^AioyjJ'OZQ

Sokal

V,

■Ü

XdX'Tu

VX;

aoMoiyuszQ

-v

jo

uSi SOfth* •-

łip^ęuyUrj^?/.

Zk3raSzH‘""wWfc'<

\° fl

>j#'>7*!1e.,u'j'⁰A\ o^SisAH* o

eo.ioupoß y

~ r~Moüd!'>er,r, Y'tf’Oj.q;

•O

'»"N.

A. Podkarpackie złoża węglowe.

runku upadu. Jakość tego węgla miała odpowiadać jakości węgla fohnsdorfskiego.

Według analizy Dra Radziszewskiego zawiera Postępując wzdłuż karpat od północnego za- węgiel grudniański : chodu ku południowemu wschodowi stwierdzono występowanie węgla brunatnego w I w k o w e j pod Lipnicą murowaną, 8 km na południowy zachód od ]₀ryi.

Czchowa nad Dunajcem. Według jednego z opisów    'Przy sortowaniu otrzymano 23% węgla gru-

Dra Uh lig a z r. 1888 występuje węgiel brunatny beg0? 350/0 średniego, 28% drobnego, 14% miału. (lignit)w pobliżu kościoła, w łożysku małego po-    Stromy upad, liczne zgniecenia, a głównie ob

łoczka. Uławicenia i miąższości nie można było fpe występowanie wody utrudniały prowadzenie ro-oznaczyć. Pod względem jakości ma ten węgiel bar- bót, zwłaszcza wobec braku maszyn odwadniających, dzo małą wartość, odpowiadającą zupełnie wartości    Mimo, że kopalnia była przez szereg lat w ru-

węgla z Podgrodzia i Niskowej pod Nowym Sączem. cbli, dalsze jej prowadzenie nie byłoby się zapewne Przeprowadzone przez miejscową ludność poszuki- opłacało. Wytwórczość w r. 1901 wynosiła 231.818 q. wania za tym węglem nie dały korzystnych wyni- Do zastanowienia robót na tej kopalni przyczyniła ków. Dalszych robót poszukiwawczych nie przed- się w niemałej mierze i ta okoliczność, że kopalnia siębrano tak, że pytanie: czy węgiel w tej miejsco- była 18 km oddaloną od najbliższej stacyi kolejowej, wości, a częściowo także i w okolicy Nowego Są-

•?

62*50% węglika, 4 do 5% popiołu.

Jego wartość opałową oznaczono na 4131 ka

że nie było, ani nie stworzono w pobliżu kopalni cza nadaje się do odbudowy czy nie, zostaje i na- żadnych przemysłowych zakładów i że wreszcie pro-dal bez odpowiedzi.    wadzono gospodarkę kopalnianą w nieracyonalny

W r. 1858 przedsięwzięto roboty poszukiwaw- sposób. Wybuch pożaru w kopalni w marcu 1902 r. cze za węglem brunatnym w okolicy Nowego Sącza był bezpośrednim powodem jej zamknięcia, w Dąbrówce (4 km na południe od N. Sącza).    Pomijając odkrycia w Gwoźnicy górnej i dolnej

Dzieło pod tytułem „Die Mineralkohlen Oster- (powiat brzozowski) nie stwierdzono już węgla bru-reichs 1878“ podaje, że natrafiono tu na pokład natnego na całej przestrzeni 341 km w kierunku węgla brunatnego o miąższości od 0*5 do 09 m. Pó- południowo-wschodnim od Grudnej aż do Myszyna źniejsze poszukiwania z r. 1872 nie dały żadnych p0(j Kołomyją. Ten brak występowania węgla bru-wyników; stwierdzono natomiast w Niskowej pod natnego na tak znacznej przestrzeni należy tłuma-Nowym Sączem pokład o miąższości 0*9 m.    czyć nie tyle zmienionemi warunkami życiowemi

Dr Uhlig rozróżnia w Podegrodziu, miej- roślin, ile tern, że te warstwy mioceńskie, które uni-scowości położonej na lewym brzegu Dunajca, a od- knęły zaieWu epoki dyluwialnej, przykryte zostały ległej o 3 km od Nowego Sącza, dwa oddzielne po- później dyluwialnemi warstwami napływowemi. kłady lignitu, przykryte poziomo uławicowanemi,    Zresztą obszaru tego pod względem jego za-

niebieskawemi iłami. Jeden z tych pokładów wy- wartości węglowej dotąd nie zbadano, stępuje w pobliżu kościoła w Podegrodziu, drugi    Wiadomo nam tylko, że n. p. w Woli mal-

zvnich zjawia się koło najwyżej w Podegrodziu po- nowskiej na południowy zachód od Janowa znale-łożonych domów. O miąższości obu tych pokładów ziono przy kopaniu gliny węgiel i że Pawlikowski nie mówi Dr Uhlig nic.    zgłosił tutaj wyłączności górnicze, jakoteż, że w Ło-

5 km dalej ku północy, również na lewym puSznej wielkiej na południe od Przeworska także brzegu Dunajca, w Niskowej (Gmina Szymano- znaleziono węgiel brunatny. Nie wiadomo jednak, wice), stwierdzono występowanie węgla brunatnego, czy odkrywki te mają jaką praktyczną wartość, na które w r. 1878 nadano firmie : Rudzki i Zajkow-    Okolice Myszyna, Kowalówki i Stop-

ski cztery miary górnicze. Pokład ten miał mieć czatowa pod Kołomyją i Nowosielicy, Dżu-miąższość 0*9 m. Odbudowa trwała bardzo krótko. r0wa i Rożnowa nad Rybnicą, na południe od Od tego czasu prac górniczych w tym kierunku od- Zabłotowa, są już dawno znane z występowania budowy węgla brunatnego w łęku nowosądeckim - w nicb węgla. Miejscowości Kluczów wielki, już nie podejmowano. Nawet odkrycie węgla stwier- Myszyn, Kowalówka i Stopczatów nad dzone przy budowie koszar obrony krajowej nie potokiem Łuczką, jakoteż gminy Chomszyn, Pistyń, zdołały już spowodować dalszych górńiczych przed- Monastersko, Kosów, Moskalówka, Wierzbowce, sięwzięć.    Smolna, Smedna, Czechanówka i Kobaki, dalej Ispas

Występowanie węgla bardziej we wschodnim j Karapciu nad Pistynką na Bukowinie 8 do 14 km kierunku w Grudnie dolnej, 18 km na połu- ₀₍j Kołomyi, należą do jednego kompleksu warstw dnie od Dębicy miało już większe znaczenie. Stwier- węglonośnych.

dzono tutaj węgiel w r. 1854. Korzystne położenie ‘ Zdaje się, że kopalnie w Rożnowie, Nowo-miejcowości w okolicy mało zalesionej i stosunkowo sielicy, Dżurowie leżą na wschodnim brzegu zagłę-znaczna miąższość pokładu budziły najlepsze nadzieje bja myszyńskiego i że pokład węgla rozciąga się od i doprowadziły do założenia kopalni w r. 1878. Z opi- Dżurowa na zachód o czem świadczą odkrycia w Tro-sów tej kopalni dowiadujemy się, że pokład węglowy ściańcu i Chomszynie. Czy węgiel tworzy jednolity posiadał miąższość od 7 do 8 m, a spoczywał na pokład przez cały łęk od wschodniej granicy, t. j. eoceńskim piaskowcu i na równie jak mioceński wę- ₀₍j Trójcy, Ilincy, Dżurowa i Rożnowa do granicy giel starym, wąskim pasie iłu.    zachodniej ku Jspasowi, Myszynowi, Kowalówce

Ku \Vysterczu podnosi się pokład stromo i jest i Stopczatowowi, czy też pojedyncze małe łęki, dziś coraz cieńszy,,w głąb opada łagodniej, a jego miąż- stanowczo orzec nie można.

szość wzrasta (do 7 m). Z tej miąższości przypada    W Myszynie nadano już w r. 1802 miary

1*5 m na węglowy łupek podkładowy, a reszta na górnicze Ryszardowi v. Manz a na terenach nowo-dobry węgiel lśniący. Odkryto ten pokład na prze- Sielickich w r. 1840 Zadurowiczowi. Obydwa te przed-strzeni 500 m w kierunku rozciągłości, a 45 m w kie- siębiorstwa kopalniane przeszły w r. 1849 w ręce

Tow. Ak. Cukrowni w Tłumaczu, które zużytkowywało wykonano w 1896 r. 3 wiercenia. W otworze Nr. węgiel na własne potrzeby. W r. 1859 uzyskał miary 1 800 m na południe od Barbary natrafiono od górnicze w Myszynie Józef Hecker, a w Nowosielicy 97.75 do 98.45 na węgiel (0.70 m) poczęm węgiel w r. 1876 Dr Maks Trachtenberg i Hersch Kriss. z iłem na 50 cm, w otworze Nr. 2 koło szybu Bar-Obydwie kopalnie przeszły w r. 1890 w ręce Stani- bary od 77.50 do 79.15 pokład węgla (1*55 m) i da-sława Szczepanowskiego i Sp.    lej od 153*48 do 155*65 drugi pokład (2.17) ; w otwo

Lc** •%J!r

‘ii

/l

rze Nr. 3,1708 m na zachód od Barbary (Parcela 160/3) od 135.37 do 135.98 natrafiono pokład węgla (0.51 m), następnie przerost od 136.01 do 136.04, a dalej od 136.26 ił a od 136-49 m znowu węgiel Nie wiadomo jednak, czy na wynikach tych wierceń rzeczywiście można polegać.    . '

i : li' - o

Ryc. 2.

Według opisów Wind akie wieża, Zinckena druga, i Dra Zubera występują tu trzy pokłady węglowe, głębiej. Górny o miąższości 0*38 m i dwa głębsze o miąższości 0*46 i 0*94 m. Uławicenie jest lekko pochy-

W N owo s i e 1 i c y dzieli się pokład ciągnący się przez miejscowości Nowosielicę, Rożnów, Dżurów, Trościaniec do Trójcy wskutek przechodzącego przezeń uskoku na dwie części, z których jedna jest sucha i częściowo nawet za pomocą sztolni dostępna, o wiele większa, leży pod wodą, o 6 m

Nowę działa założyć musiało się w tej głębszej części. Pokonywanie występującej przy odbudowie lone. Trzeci pokład jest prawie pionowy. Odbudowę wody było nietyle utrudnione z powodu jej wielkiej szczególnie środkowego, około 10 m nad poziomem ilości (ok. 2400 1 na minutę) ile z powodu porywa-potoku położonego, pokładu prowadzono długie lata— nej przez nią kurzawy, która sprawiała, że uszczeb co prawda z przerwami. Skomplikowane stosunki co nienie pomp nie wytrzymywało dłużej jak 48 godz. do praw własności i obfity przypływ wody ze wspo- Dzienną produkcyę oceniano dla kopalni w Myszy-mnianego potoku doprowadziły wreszcie do zasta- nie na 600 q, dla kopalni w Nowosielicy na 1000 nowienia ruchu.    do 2000 q. Wytwórczość roczna w Jatach od r. 1891

Z początku pędzono w Myszynie robotę sztol- do 1893 wahała się między 150.000 do 200.000 q. niami. Później, w r. 1894 założono urządzenia szy-

Co do samego węgla w Myszynie i Nowosie-bowe. Przy pogłębianiu szybu natrafiono w 70-tym licy, to występuje on na podłożu trzeciorzędowych metrze na pierwszy pokład o miąższości 0*45 m, młodszych piasków Ispasu ; miejscami uławicowany a w 111-tym metrze na drugi o miąższości 0*80 m. a dalej przykryty nadkładem mniej lub więcej zwar-. Gdy robota w piaskach podkładowych coraz dalej tego, szarego iłołupku. W tym iłołupku znajdują się postępowała* wzmógł się od początku już silny przy- często bezpośrednio nad węglem liczne skamieniało-pływ wody tak dalece, że pokonanie go stało się ści, w których przeważa Teritella. W Nowosielicy niemożliwem, że i cały ruch musiano zastanowić znajdują się ponad 35 cm grubym pokładem węglo-(1899). Według relacyi Mucka natrafiono przy śle- wym 7 do 10 cm grube warstewki węgla, dzeniu pokładu ku południowi głębsze jego masy,    Węgiel jest czarny, o smolnym połysku i mu-

ozna-

przyczem trzeba było zwalczać wodę występującą szlowym przełomie ; zawiera 9 do 10% popiołu w znacznych ilościach; spostrzeżono przytem, że i ślady pirytu. Użyteczną wartość opałową miąższość pokładu wzrasta w kierunku ku środkowi czono na 2310, absolutną na 5200 kaloryi. łęku. Roboty poszukiwawcze wykazały miąższość    Uławicenie jest dosyć regularne, o równomier-

T3 m i rzeczywisty stan, że pokład wspina się na nym przebiegu Tylko w Stopczato wie, blisko krawędzi wzgórza i ku granicy miocenu pod ką- granicy fliszu przebiega pokład bardzo stromo, zre-tem 90°.    sztą jednak tworzy rozległe kotliny, których rozciąg

Windakiewicz podaje dla Myszyna na- głość (azymut) wynosi przeciętnie około 18 godz. stępujący profil od powierzchni w głąb ziemi : zie- a największy upad 2 do 3°. Długość obu tych ko-mia napływowa,    tlin, inyszyńskiej i nowosielickiej wynosi 6 do 7 km.

kotlinach na 135,000.000 q.

piaski, przechodzące czasem w piaskowiec na- Według tych (lanych obliczono zasób węgla w tych przemian z piaszczystym, błękitnym iłem,

Windakiewicz podaje następujący szereg warstw w Nowosielicy z góry na dół :

Żółta glina...........

Szary ił...........

Piasek ............

Węgiel............

Szary ił . . .........

Ił z cyrytyjami......

Węgiel (główny pokład) ....

Ił ogniotrwały.........

Piasek z zębami nosorożców . .

pokład węgla 0 38 m przerwany raz warstewką piasku 0.05 m,

piasek z rnałemi czarnemi otokami.

Dalej wiercono w szarym ile, zawierającym odciski roślin, którego nie przebito jeszcze w 110 m

Według prof. Zubera istniały na prawym brzegu Łuczki między Myszynem i Kowalówką liczne sztolnie; obecnie są wszystkie opuszczone. Według podań robotników miejscowych, natrafiono już dawno w jednej zawalonej obecnie sztolni (około 500 m na południe od głównej kopalni widać nad samą rzeczką resztki tejże w postaci dość obszernej pieczary w piasku wydrążonej) w znaczniejszej głębokości pod poziomem rzeki na pokład węgla przeszło 1 m grubości. Znaczny jednak przypływ wody miał wówczas przeszkodzić dalszej exploatacyi.

Przy bardzo niskim stanie wody widać w rzece głębokości. Prof. Zuber, który wspólnie z Z. Schnei-pod piaskiem taki sam pokład iłu ciemnego, jak drem w 1882 r. kopalnię nowosielićką zwiedził, zua-w kopalni inyszyńskiej nad węglem. W Myszynie lazł te same stosunki.

W Kowalówce, 3 km na południe od My- dnak zastanowiono ją, gdyż miąższość pokładu była szyna, znalazł Dr Zuber nad potokiem Kołodną za małą, aby kopalnia mogła się była opłacić, pionowy pokład węgla o szerzeniu 1 h, o miąższo-    Według Dra Stuhra (1867) mają się w samej

ści do 1 m. W latach osiemdziesiątych wydobywano Nowosielicy znajdować dwa pokłady węgla o rniąż-tu węgiel, należący — według zapatrywań Dra Zu- szóści 16, wzgl. 38 do 46 cm. Najprawdopodobniej bera — do najlepszych w tej okolicy. Wkrótce je- chodzi tu o jedną z warstewek węglowych i o naj-dnak roboty wydobywcze zastanowiono. . Ten sam wyższy z poprzednio wymienionych trzech pokła-los spotkał Va km od Kowalówki odległą^ kopalnię dów. Ten węgiel, jak i węgiel w Myszynie, Grudnie w Stopczatowie.    dolnej i Podegrodziu należy do tego samego geolo

gicznego piętra. Także w Rożnowie pod Dżurowem, w Smolnej i we Wierzbowcach stwierdzono istnienie węgla i od kilku lat prowadzi się w Rożnowie i Dżu-rowie jego odbudowę.

fcr

i*⁹.

Według łaskawych informacyi pana inż. Karola Stegla, dyrektora kopalń, który w r. 1908 objeżdżał południowo-wschodnie tereny węglowe, znachodzono i na obszarze na północ od Kosowa na t. z w. „Małkowej“ liczne ślady węgla. W O sieka c h na północny zachód od Wierzbowiec wykopano 3 m głęboki szyb, w którym już płytko natrafiono na skamieniały pień drzewny o nieregularnym kształcie. Stwierdzono także istnienie warstw iłowych, a około 10 m od tego miejsca napotkano w łożysku rzeki tę warstwę muszlową, która się znajduje w- węglonośnych warstwach Dżurowa i Nowosielicy pod pierwszą warstwą węglową. Wobec Miąższość pokładów maleje ku wschodowi. Naj- tego można przyjąć, że przy normalnych warunkach większą jest ona w Myszynie. W Radautz i w Ka- może się i tu znajdować wspomniany pierwszy po-czyce na Bukowinie wynosi zaledwie 10 do 15 cm. kład o miąższości od 0.30 do 0.35 m, a to w głębo-W Jaslowetz, na południe od Radautz rozpoczął kości 15 dp 20 m. v. Manz odbudowę za pomocą sztolni. Wkrótce je-

Ryc. 3.

W dalszem przedłużeniu południowo-wschodniego kierunku stwierdzono występowanie węgla nad samą galicyjską granicą, w Ispas i w Karapciu na Bukowinie i otworzono tam kopalnie. Jako dalsze miejsca znalezienia węgla na Bukowinie należy wymienić : Baniłę ruską, Zamoście, Sadową, Lukawetz, Jaslowetz, Baltinosę, Kaczykę i i.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Nafta w Królestwie PolskienrP

napisał

prof. Dr. Władysław Szajnocha.

Poręba. ITarnouf’

JSo •    AW i

JDo^u r*ou>ou

CO

■>

2.13

O S.

0-3

ica.

O ol

:ćr---

lO,

O fc.

rl

fł

fi.

'i

pia₅i?ou/ce Ko-t-p Vu1a«Ù j<-*-,'OL ^ J 3

jjod.

a-c Kie ²

$v tumsU^j- 'JuiitoLcŁouyt.

3?

3.    Ktßctou^

Przekrój idealny między Tarnowem a Stopnicą.

Idźmy teraz na brzeg północny niżu nadwi- 1881, jedynej, jaka istnieje w większej trochę skali ślańskiego. Na mapie geologicznej Kontkiewicza z r. (1:126.000) dla tych okolic Królestwa Polskiego,

-— - pierwszym przy brzegu Wisły — po za lössem i pias-

*) Początek drukowano w dodatku do Nr. 4. Czasopisma karai dyluwialnymi — utworem są mioceńskie „gliny Górniczo-hutniczego.    łupkowe“ rozrzucone w kilku większych i mniejszych

w latach 1836 do 1838 — pogłębiane otwory wiertnicze w Złotnikach, Pobiedniku Wielkim i w Nękanowicach pod Nowem Brzeskiem, na północ od Bochni (w oddaleniu 18 kilom,), gdzie wszędzie nie przebito jeszcze kredy, nie osiągnąwszy pomimo znacznej bardzo, jak w Nękanowicach głębokości 527 m. (1573 stóp) nawet wapienia jurajskiego.

Skąd więc może pochodzić olej skalny w Wójczy?

płatach między Buskiem, Stopnicą i Połańcem przy ujściu Starej Staszówki do Wisły a Zielonkami i Za-łuczem. Tuż koło Załucza wystercza na tej mapie z glin mioceńskich wymieniony już powyżej pagórek kredowej epoki, a drugi, o wiele większy i dłuższy pas kredowy zaznaczony jest wśród lössu między Buskiem a Wójeczką w odległości jakiej lVa wiorsty na północ od wsi Wójczy. Pagórek ten pierwszy koło Załucza jest niejako rafą górnej kredy, wyster-czającą wśród mioceńskich glin i młodszych jeszcze dyluwialno-aluwialnych utworów. Tutaj więc przy tym pagórku jest właściwy brzeg niżu nadwiślańskiego mającego stąd aż do góry św. Marcina około 40 kilometrów szerokości.

Poszukiwania wiertnicze prowadzone były, jak zaznacza wyraźnie Michalski, „u północnego podnóża“ tego pagórka i w trzech otworach napotkano tam kredę w różnej nieco, lecz zawsze bardzo nieznacznej ‘głębokości: 12 m, 17 m i 18 m. Tyleż mniej więcej:

większe] głębokości szybu, t. j. 480 m (240 L.). To podłoże jurajskie nie przedstawia tutaj dla kwestyi pochodzenia oleju skalnego w Wójczy żadnego dalszego znaczenia i wystarcza jedynie do stwierdzenia, że na brzegu północnym nadwiślańskiego niżu leży w głębi wapień jurajski, a na nim potężny pokład marglu kredowego — co najmniej 300 m grubości — mioceńską erozyą różnorodnie porzeźbiony i bądź na powierzchni wyzierający, bądź w niewielkiej głębokości, kilkunastu m. pod powierzchnią łatwo dający się odkryć. Również są dla nas tutaj bez znaczenia dawne

fStop'ni c u.

CCLTodW

. Sz kie

Jooloienia. ~Wójczy

ö Wiślica. Ko>r

A,

czyn.

foecty yorri cj

aT 2

CZ UClTl

OpczCo iviec.

o

Koszyce,

Ot^cc

o;

fi

JBorięcin. o

q Ta mów /

Idat

///ii

rr.ïèmiHVM UJtwn

‘Pitz no

SkaL

nawet w głębokości 501 m.

Podłoże tego marglu znamy wszakże ze słyń- karpackich, nego szybu pogłębionego w latach 1830 do 1835 w Szczerbakowie pod Wiślicą na lewym brzegu Nidy rzucić. Kontkiewicz i Michalski mają niewątpliwie w odległości 18 wiorst ku zachodowi od Wójczy — najzupełniejszą słuszność, tłómacząc przebite w otwo-gdzie w głębokości około 324 metrów (162 Lachter) rach wiertniczych margle jako kredowe, ale pomimo stwierdzono wapień jurajski, nie przebity aż do naj- tego olej skalny tam, na miejscu, ani w iłach mio-

a 1: fSo.ooo

12 do 18 m. mają zatem grubości mioceńskie Oto pytanie, do którego teraz, po zbadaniu okoliczno-pokłady ilasto gipsowe, których zresztą bliżej ani ści jego występowania, można przystąpić. Dwa zda-Szymanowski ani Kontkiewicz ani Michalski nie roz- nia dotąd co do tego pochodzenia istnieją. Kontkie-dzielili. Nie dadzą się one widocznie rozdzielić, sta- wicz i Michalski wykluczając wszelki związek tego nowiąc jedną całość podobną może do niektórych oleju z pokładami naftonośnymi Galicyi, zdają się pokładów dawnej kopalni siarki w Swoszowicach przyjmować — chociaż trochę lękliwie — pochodzenie koło Wieliczki. Margiel kredowy przewierconym tutaj jego miejscowe, z owych mioceńskich glin łupkowych, w Wójczy mimo głębokości 68 m, 230 i 240 m. nie leżących koło Załucza na marglu kredowym w miąż-został, co zresztą nie jest bynajmniej dziwnem, skoro szóści nie wielkiej, zaledwie 10 do 16 m. Szymano-n. p. głębokie wiercenie dokonane w r. 1894 we Lwo- wski natomiast widzi w nim olej karpacki, tłumacząc wie nie zdołało przewiercić tegoż kredowego marglu zresztą zupełnie błędnie przewiercone margle kredowe jako utwory podobne do piaskowców i łupków

To pierwsze przypuszczenie trzeba z góry od-

ceńskich, ani tem mniej w marglach kredowych powstać nie mógł. Brak do tego w marglu wszelkiego materyału pierwotnego: ryb lnb innych zwierząt w większej ilości i pomimo, że olej znachodzono w otworach wiertniczych wśród marglu kredowego kilkakrotnie w rożnych głębokościach, mógł on tam być tylko w szczelinach wciśnięty czy wtłoczony wodą krążącą w żyłach wśród opoki kredowej. Również niepodobna wywodzić jego początku z glin łupkowych przerosłych gipsem i przebijanych w szybach i otworach wiertniczych w niewielkiej, gdyż zaledwie 10 do 16 m sięgającej miąższości. Te gliny są zresztą zwykłymi iłami solnymi okolic Swoszowic, Bochni lub Wieliczki i ani w nich niema i nie było nigdy materyału do wytworzenia oleju skalnego, ani też niema takiego materyału w tychże samych glinach łupkowych, według mapy Kontkiewicza zalegających dość znaczne przestrzenie między Wiślicą a Buskiem i Stopnicą. Gdyby z tych glin, ów olej z Wójczy pochodził, jak przypuszczali Kontkiewicz i Michalski, w takim razie powinienby się on znajdywać także w innych punktach występowania tych glin łupkowych, a jego występowanie nie ograniczałoby się tylko i wyłącznie do brzegu niżu nadwiślańskiego, czyli do północnego brzegu tej wielkiej, podłużnej zapadliny, za jaką trzeba niż nadwiślański uważać.

To właśnie znachodzenie się oleju na brzegu tejże zapadliny musi naprowadzić na możliwość związku oleju z Wójczy z karpackiemi naftonośnemi warstwami i potwierdzać dawniejsze, jakkolwiek na zupełnie błędnej drodze wywnioskowane przypuszczenie Szymanowskiego. Różne fale karpackich utworów są skośnie ucięte uskokiem podkarpackim, więc te, które widzimy na samym brzegu południowym niżu nadwiślańskiego, nie są ostatniemi wogóle, jakie się utworzyły, lecz są niewątpliwie jeszcze dalsze, ale pogrążone w głębi podkarpackiej zapadliny, t. j. w głębi niżu nadwiślańskiego. Te w głębi ukryte, uskokiem oddzielone części utworów karpackich, niewątpliwie także zawierać muszą i warstwy meni-litowe, ów materyał, z którego z wszelką pewnością wolno¹) wyprowadzać olej karpacki, a więc z łupków menilitowych zapadłych pod niżem, a przynajmniej w jego części południowej, może pochodzić olej skalny z Wójczy, mający wszelkie zresztą cechy oleju karpackiego. Przypuszczenie takie nie wymaga żadnych nadzwyczajnych tektonicznych zjawisk, wystarcza, jeżeli tylko łupki menilitowe są w głębi niżu, aby podziemne wody krążące unosiły ten olej w łupkach powstały ku brzegowi niżu, poza który to brzeg, złożony z marglu kredowego dla wody trudno przepuszczalnego, ani wgłębna woda niżowa, ani olej przedostać się nie mogą. Woda i olej tam się spiętrzają, olej może być na brzegu albo podnoszonym przez wodę na powierzchnię nizinnego błota albo też wciskanym w szczeliny kredowej opoki, gdzie go dopiero wiercenia w różnej głębokości wykryły.

• 9 Porówn. Szajnocha Wł. Pochodzenie karpackiego oleju skalnego Lwów, „Nafta“. 1899.

Cechy mineralogiczne i chemiczne oleju z Wójczy nie sprzeciwiają się bynajmniej powyższej hipotezie jego pochodzenia karpackiego. Olej jest ciemnobrunatny, prawie czarny, bardzo gęsty, z właściwym zapachem i zupełnie nieprzeźroczysty. Prof. Lisenko, który badał ten olej już w r. 1879, oznaczył ciężar jego właściwy na 0.914, punkt wrzenia na 200° C, punkt destylacyi na 255° C, a prof. Bandrowski, któremu zawdzięczam przybliżoną analizę, t. j. rozdział na frakcye, podaje, iż zawiera on frakcyi do 250° : 8'5°/₀ do 300° : 12 0°/₀, do 350° : 20*7°/₀ pozostałości w retorcie: 58‘8°/₀.

„Wynika z tych danych — mówi prof. Bandrowski— że w ropie tej niema lżejszych węglowodorów, zwłaszcza, że i pierwsza partya zaczyna destylować około 180—200°. Ropa robi wrażenie przetworu zbliżonego do wosku ziemnego“.

Na znaczną domieszkę siarki w tymże oleju zwrócili już byli uwagę dawniej tak Lisenko jak i Kontkiewicz, którego zdaniem zawartość siarki jest bardzo naturalną, „gdyż glina, z której wypływa nafta, zawiera w sobie gips, a nawet w małej ilości siarkę rodzimą“.

Są to więc wszystko znamienne cechy ciężkich olejów karpackich, wśród których można porównać przedewszystkiem ropę z Borysławia z olejem z Wójczy. Ilość mała oleju— zaledwie wogóle do 4.500 kilogr.— znaleziona podczas dawniejszych robót wiertniczych w Wójczy, raczej za, aniżeli przeciw tej hipotezie przemawiać może, gdyż wody oleju ciężkiego, pozbawionego prawie gazu, wiele z głębi naturalnie wynieść nie mogły, zwłaszcza oleju pochodzącego z dala, t. j. z odległości kilkunastu co najmniej, a raczej może nawet i dwudziestu lub trzydziestu kilometrów.

Z powyższej hipotezy, objaśnionej załączonym idealnym profilem podkarpackiej zapadliny między Tarnowem a Stopnicą i szkicem położenia Wójczy tylko z największą ostrożnością można wysnuwać dalej idące praktyczne wnioski.

Że pokłady naftonośne karpackie, t. j. łupki-menilitowe leżą w głębi tej zapadliny, jest wobec występowania oleju w Wójczy nader prawdopodobne, niemal pewne, ale w jakiej odległości od Wójczy, oraz w jakiej głębokości i miąższości one mogą leżeć, tego dzisiaj żadną miarą, nawet w przybliżeniu, oznaczyć nie można. Tylko głębokie wiercenia i to obliczone co najmniej na jakich 500 do 1000 metrów mogą dać wskazówkę co do podłoża niżu galicyjskiego. Już Tietze, stojący co prawda co do pochodzenia oleju z Wójczy i co do głębszych niżu pokładów na innem cokolwiek aniżeli my stanowisku, uznawał w r. 1883 i potrzebę i pożytek takich wierceń głębokich, bez których wszelkie przypuszczenia co do podłużnego wielkiego uskoku karpackiego, tu i ówdzie może połączonego z przesunięciem i co do budowy podkarpackiej zapadliny, pozostać zawsze muszą ciekawemi wprawdzie, ale nie stwierdzonemi hipotezami. Oby o rezultatach takich wierceń jak najprędzej można było tutaj zdawać sprawę!

Nowe normy pracy i płacy w okręgu ostrawsko-karwińskim.

W celu uregulowania stosunku robotnika do wyższone w odpowiednim do skrócenia czasu pracy pracodawcy, zawartą została w listopadzie 1918. r. stosunku, a to dla robotników kopalnianych prze-między robotnikami kopalń i koksowni a przedsię- ciętnie o 11%, dla robotników powierzchowych prze-biorcami rewiru ostrawsko-karwińskiego następująca ciętnie o 20%. ugoda :

I. Czas trwania zmiany (szychty).

§ 1. Dla robotników kopalnianych i powierzchowych zaprowadza się aż do dalszego prawnego uregulowania 8-godzinny czas pracy.

Zmiana szychty robotników kopalnianych przeprowadzoną będzie w ten sposób, że zjazd i wyjazd załogi odbywać się będzie równocześnie.

Jeśli np. zjazd i wyjazd załogi trwa 30 minut, to wyjazd rannej szychty ma się zacząć o godzinie Va2-ej po południu i trwać do godziny 2-ej po południu, zjazd popołudniowej szychty zaczyna się o godzinie Và2-ej, wyjazd o godzinie 9-tej, tak, aby wyjazd o godzinie % 10-tej był ukończony. W razie, gdy się zjazd nocnej szychty o godzinie 9-tej zaczyna, musi być wyjazd tejże szychty o godzinie 5-tej rano ukończony.

Zapisywanie załogi musi się odbyć przed początkiem zjazdu i to w takim czasie, ażeby pierwsza klatka spuszczoną być mogła o godzinie dla zjazdu i wyjazdu oznaczonej i ażeby się dalszy zjazd i wyjazd bez przerwy odbywał.

Ranna szychta robotników powierzchowych trwa od godziny 6-tej względnie 7-mej rano do godziny 2-ej, względnie do 3-ciej po południu, popołudniowa od godziny 2-ej, względnie 3-ciej do 10-tej, względnie do 11-tej wieczór, nocna od godziny 10-tej do 6-tej rano.

§ 4. Dla robotników pracujących pod ziemią w akordzie przyznaje się pod warunkami kontroli pracy i wydajności jako płacę minimalną 75° o przeciętnego zarobku odpowiedniej kategoryi robotników. Robotnicy, których się powtórnie napotka niepracujących, albo którym udowodni się umyślne wstrzymanie wydajności pracy, tracą prawa do powyższej płacy minimalnej.

§ 5. Robotnik kopalniany, pracujący w akordzie, zatrudniony przejściowo przy pracy, dla której akord ustanowić się nie da, ma podczas tego zajęcia prawo do przeciętnego zarobku jego kategoryi.

Robotnik kopalniany, pracujący w akordzie, zajęty przejściowo z powodu choroby albo wypadku na „pańskie“ szychty, ma prawo do 75% przeciętnego zarobku swojej kategoryi w ostatnim peryodzie zarobkowym. To samo ma miejsce dla poranionych przy wypadkach i zajętych przejściowo przy pracy na wierzchu.

Czas trwania tego przejściowego zatrudnienia oznacza lekarz kasy brackiej, albo lekarz rządowy.

Udział wozaków w zarobku akordowym kopaczy oznacza się na 65 do 80%, a to według wieku, pracy i zdolności.

Udział taczników w zarobku akordowym kopaczy oznacza się na 40 do 60% a to według wieku i zdolności.

§ 6. Zarobek wyuczonych, pełnie ukwalifiko-wanych rękodzielników, maszynistów, maszynistów przy głównych maszynach i dozorujących kotły nie śmie być przy zadawalniającej służbie niższy jak 75% przeciętnego zarobku kategoryi kopaczy w o-statnim peryodzie zarobkowym, przy głównych maszynach wyciągowych nie śmie być niższy jak 80%).

Inni egzaminowani maszyniści i palacze, niezupełnie ukwalifikowani rękodzielnicy jak i odpowiednie kategorye robotników na koksowniach i w zakładach produktów ubocznych, otrzymają przy zadawalniającej służbie 75 do 80% przeciętnego zarobku kategoryi kopaczy tych kopalń, które węgiel do danej koksowni dostarczają. W wypadkach, w których płacono dotychczas wyższe zarobki, nie śmią być one przez powyższą ugodę zmniejszone.

Do podanych stopni płacy mają być dostosowane zarobki wyrobników dziennych, a to podług ich zdolności, wieku, służby, zatrudnienia i wydajności. Kwestye sporne, powstałe z powodu oznaczenia zarobku między poszczególnymi robotnikami a kierownictwem ruchu, rozstrzyga komisya zarobkowa.

Komisya zarobkowa kopalni składa się z 2 zastępców tejże (dwóch urzędników, albo jeden urzędnik i jeden starszy dozorca), 2 zastępców robotników i z 1 zastępcy, wyznaczonego przez urząd górniczy dla każdego poszczególnego wypadku, jako przewodniczącego.

Robotnicy każdej kopalni wybierają z ich grona 8 3. Ustanowione przed skróceniem czasu pracy trzech członków, a mianowicie dwóch robotników (§ U akordy dla robotników kopalnianych i pracu- kopalnianych i jednego robotnika powierzchowego jących w akordzie robotników powierzchowych będą, (na koksowniach dwóch robotników). Robotnik po-począwszy z bieżącym peryodem zarobkowym pod- wierzchowy wchodzi obok jednego robotnika kopal-

Czas pracy robotników powierzchowych trwa efektywnie 8 godzin bez odpoczynku.

Śniadanie spożyte być może w przerwach, wynikających z natury pracy. W razie potrzeby ma kierownictwo ruchu prawo, przełożyć początek szychty dla pewnej części robotników o godzinę wcześniej.

Kierownictwo ruchu jest także uprawnione w poszczególnych wypadkach, o ile tego warunki ruchu wymagają, ustanowić czas odpoczynku, który jednak nie może przekroczyć 2 godzin przy zachowaniu 8-godzinnego czasu pracy (woźnica, kąpielny, posługa i t. d.).

Każda godzina ponad 8-godzinny czas pracy uważaną jest za nadliczbową i będzie wynagradzana 50% nadwyżką.

Przyznana rozstrzygnięciem komisyi zażaleń z dnia 25. września 1918. r. 50% nadwyżka w dnie świąteczne i 100% nadwyżka w niedziele i święta uroczyste, pozostają niezmienione.

§ 2. Czas trwania szychty dla robotników kopalnianych, którzy pracują przy ciepłocie ponad 30° C., albo którzy muszą stać przy robocie w wodzie, albo w krótkim czasie pomimo użycia nieprzemakalnych ubrań przemokną, nie śmie trwać dłużej jak 6 godzin.

II. Wypłata zarobku.

nianego wtedy do komisyi zarobkowej, kiedy się wynagrodzenia na przeciąg krótkiego czasu, nieprze-rozehodzi o zażalenie robotnika powierzchowego. kraczającego tygodnia w tym wypadku, kiedy doty-Sposób, w jaki komisya zarobkowa rozstrzyga, czący robotnik nie wypełnia swojej służby z powodu jest następujący: ruchome akordy ustanawia i ogła- choroby, wypadku, albo innych ważnych, jego osoby sza, jak dotychczas, kierownictwo ruchu na początku dotyczących powodów, bez jego winy i wtedy tylko, każdego peryodu zarobkowego ; wysokość tych akor- jeżeli pracował przedtem najmniej 14 dni.

§11. Jeśli zachoruje ponownie robotnik, który

dów będzie tak ustanowiona, aby przy normalnej pracy uzyskany być mógł teraźniejszy przeciętny zarobek już kilka razy o wynagrodzenie się podawał, wtedy odpowiedniej kategoryi. Jeśli ustanowiony akord ma prawo żądać wynagrodzenia z tegoż tytułu, chyba wydaje się robotnikowi za niski, wtedy ma on prawo tylko w tym wypadku, kiedy pomiędzy ^uzyskaniem prósić w kancelaryi ruchu o rewizyę akordu, z re- zdolności do pracy po poprzedniem zachorowaniu, guły w pierwszym tygodniu po ustanowieniu tegoż, a następnem zachorowaniem upłynie czas ‘ najmniej Rewizyę przeprowadzi się w ten sposób, że 14 dni przy wypadkach choroby „w czasie od 1. sty-urzędnik ruchu, albo do tego przez kierownictwo cznia 1917. r. aż do dnia 30. czerwca 1918. r. włącznie, upoważniony doświadczony dozorca na dotyczącem albo najmniej 8 tygodni przy wypadkach choroby miejscu kopalni, według tamże stwierdzonych wa- po 30. czerwca 1918. r. Jeśli poprzednia lub następna runków pracy, akord albo zatwierdzi, albo go odpo- przerwa w pracy spowodowaną została przez nieszczęśliwy wypadek, albo przez inne z chorobą nic Jeśli robotnik z uregulowania akordu w ten wspólnego nie mające wydarzenia, wtedy nie dają sposób nie jest zadowolony, wtedy ma prawo zażą- podane terminy prawa do żądania wynagrodzenia.

§ 12. Wynagrodzenie liczy się w następujący

wiednio podwyższy.

dania rewizyi akordu przez komisyę zarobkową.

Komisya złożona z dwóch zastępców przedsiębior- sposób : Czystą sumę zarobku robotnika, jaką tenże stwa i z dwóch zastępców robotników, udaje się na w peryodzie zarobkowym bezpośrednio przed przerwą miejsce pracy i stara się na dobrej drodze po roz- w pracy osiągnął, podzieli się przez ilość zmian, ja-patrzeniu warunków pracy bezpartyjnie i sumiennie kie dotyczący robotnik przepracował i w ten sposób akord ustalić.

uzyskany przeciętny zarobek pomnoży £ się przez Nie załatwi się sprawa ustalenia wysokości liczbę dni przypadających do wynagrodzenia, akordu na dobrej drodze między zastępcami przedsiębiorstwa i robotników, wtedy rozstrzyga nieod- się wszystkie przez przeszkodę strącone dni pracy, wołalnie komisya zarobkowa w obecności zastępcy w szczególności także niedziele i święta, w których urzędu górniczego. Przy równości głosów rozstrzyga dotyczący robotnik, w razie nie nastania przeszkody przewodniczący.    swoją pracę normalnie wykonywałby.

§ 13. Od w ten sposób wyliczonej całej sumy odciągnie się za każdy wynagrodzony dzień:

Wszyscy żonaci robotnicy bez względu na ka- a) połowę zapomogi kasy chorych, która na da-tegoryę, którzy pracują w dotyczącym zakładzie dłu-    nego robotnika, wedle statutu kasy chorych

żej jak rok, dostaną 3 cetnary węgla miesięcznie    przypada;

dla robotników żonatych, którzy pracują 8 lat bez b) zapomogę wojenną (dodatek dla dzieci) która przerwy w tern samem przedsiębiorstwie podwyższa    w razie przerwy w pracy z powodu wypadku

się deputat węglowy na äVa cetnara miesięcznie.    została robotnikowi wypłacona.

Robotnicy i robotnice stanu wolnego bez względu    § ¹⁴-. Każde żądanie wynagrodzenia nie oparte

na kategoryę, którzy pracują dłużej jak 2 lata w do- na chorobie albo wypadku, musi być zgłoszone przez tyczącym zakładzie i którzy prowadzą wspólne go- robotnika w kancelaryi ruchu.

spodarstwo ze swoimi rodzicami albo rodzeństwem,    § 15. Żądanie wynagrodzenia za przeszkody

dostaną miesięcznie IV2 cetnara węgla.    w pracy po 30. listopada 1918. r. mają być zgłoszone

Jako deputat węglowy w⁷ydawać się będzie w dniu oznaczonym do wypłaty zasiłków z powodu orzech, kostkę, albo gruby węgiel. Robotnikom, któ- choroby.

rzy węgla nie biorą, zapłaci się za każdy cetnar.    § 16. Żądania wynagrodzenia z powodu cho-

W dalszym ciągu stosowane będą w sprawie depu- roby albo wypadku za czasod 1. stycznia 1917. r. do tatu węglowego przepisy § 22 ugody z maja 1912. r. 30. listopada 1918. r. mają być o ile możności jak

II# Tnvmin j i • j.    .    .    .    najprędzej, najpóźniej jednak do 1. lutego 1919. r.

IV. Termin, od którego ugoda obowiązuje.    bez poprzedniego zgłoszenia załatwione. Wszystkie

§ 9. Termin, od którego ugoda zawarta w pun- *nne żądania pochodzące z tego czasu, a wywołane ktach L, II. i III. obowiązuje, ustanawia się tak, że iunemi powodami przerwy w pracy mają być przez przepisy w sprawie nowego uregulowania zjazdu i robotników w zakładzie zgłoszone i w ciągu mie-wyjazdu (punkt I. i § 1) najpóźniej z dniem 1 sty- siąca, od czasu zgłoszenia licząc, załatwione, cznia 1919 r., ugoda w sprawie wypłat (punkt IL,    § 17, Reklamacye z powodu błędnego oblicze-

§§ 3, 4, 5 i 6) z grudniowym peryodem zarobkowym, nia, albo odmówienia wynagrodzenia mają być przez a przepisy o komisyi zarobkowej (punkt II. § 7) i robotników w odpo Wiedniem biurze przedsiębiorstwa ugoda w sprawie deputatu węglowego (punkt II. § 8) zgłoszone w ciągu 3 miesięcy, licząc od dnia wy-z dniem 1 grudnia 1918 uzyskują moc obowiązującą, płaty, względnie od dnia powstania pretensyi.

Jako dnie mające być wynagrodzone, uważa

iii. Deputat węglowy.

V. Ugoda w sprawie stosowania § 1154 b.

VL Czas trwania ugody.

§ 10. Każdy robotnik pracujący na kopalniach    § 18. Wyżej wymieniona ugoda jest ważną do

koksowniach, należących do Urzędu górniczego okrę- 1. czerwca 1919. r. i może być po tym“terminie obu-gowego w Morawskiej Ostrawie, ma prawo do wy- stronnie na 3 miesiące naprzód wypowiedziana.

Nowe normy warunków pracy przy państw, żupach solnych.

Konsorcjum, Spółki, Tow. akcyjnego.

V.

Biuro sprzedaży i spedycyi soliT. W. S.

Nowe normy warunków pracy przy państw, żupach solnych.

t—I rH r-H t-H rH t-H

4.    Wszystkie dotychczas wypłacane dodatki do płac i zasiłek pozostaną aż do nastania normalnych stosunków i podwyższone będą dla wszystkich o 25%.

5.    Robotnicy, którzy nie zajmują mieszkania salinarnego dostaną kwaterowe, żonaci 30 K, a wolni 20 K miesięcznie.

9. Chorym wypłacać się będzie pełną szychtę, z tern nadmienieniem, że w razie udowodnionej sy-mulacyi zmuszony będzie dotyczący robotnik do zwrotu pobranej płacy.

7. Emeryci z przed roku 1901 zrównani będą z tymi, którzy zostali później sprowizyonowani; wszystkim emerytom podniesioną zostanie emerytura o 50%.

Robotnicy salinarni wszystkich kategoryi z Wieliczki i Bochni przedstawili za pośrednictwem wybranych w tym celu delegatów następulący projekt unormowania pracy i płacy.

Postanowienie ogólne.

1. Przyjętym do pracy w salinach może być każdy kto ukończył 18. rok życia. Przed ukończeniem 18. roku życia pozostają w pracy młodociani robotnicy tylko ci, którzy dotychczas już w salinach pracują.

Po 3 latach pracy każdy pracownik zostanie przyjęty na stałe, a następnie co 3 lata automatycznie posunięty będzie do wyższej klasy płacy.

Po 30 latach pracy licząc od roku przyjęcia na stałe nabywają pracownicy prawa do sprowizowania i otrzymają emeryturę 100% według ostatnich płac, licząc w miesiącu 30 szychet.

2. Do każdego działu pracy przydzieleni będą mężowie zaufania wybrani przez Radę robotników, a to po jednym do każdego działu. Ci sami należeć będą również do miesięcznych konsultacyj a mianowicie :

Udział robotników w konsultacyi.

Góry zachodnie........

„ wschodnie........

Oddział budowy i maszyn . . .

„ warzelni i elektr. centrali „ materyałów .......

„ kasowy.........

„    administracyjny .....

„    aprowizacyjny ......

„ sanitarny........

Na czas funkcyonowania męża zaufania o ile nie jest ukwalifikowanym należy mu się dodatek profe-syonisty.

Straż robotnicza utrzymywaną będzie przez saliny, a pełniący służbę tam strażnicy dostaną płacę odpowiednią do płacy szychtowej.

3.    Do robotników ukwalifikowanych profesyoni-stów zaliczeni będą nie tylko kowale, ślusarze, stolarze i t. d., ale również, także cieśle, murarze i elektrotechnicy; również do robotników ukwalifikowanych zaliczeni będą pisarze.

4.    Szychta trwać będzie ze zjazdem i wyjazdem 8 godzin, tylko w wyjątkowych wypadkach może być ten sam robotnik po 8-mio godzinnej pracy zatrudniony, a to tylko wtedy, gdyby praca tego samego robotnika była niezbędną do utrzymania ruchu.

Płace.

Małoletni robotnicy (przed 18. rokiem życia) obecnie zatrudnieni „na świecie“ — 4 K.

Robotnicy po ukończonym 18. roku życia przyjęci do pracy 5 K na szychtę.

Po przyjęciu na stałe czyli po 3 latach pracy 6 K, następnie co 3 lata więcej o 1 K, tak, iż po ukończeniu 15 lat służby ma każdy robotnik otrzymać najwyższy stopień płacy.

2.    Płaca akordowa żeleźników obliczaną będzie w 3-ch stopniach jakości pracy a to: miękka, twarda czyli sól i najtwardsza czyli kamień, obliczane według najwyższej płacy szychtowej.

2 a. Za pracę pozaszychtową 50% więcej od normalnej, za pracę pozaszychtową nocną i w dni świąteczne o 100%.

3.    Dla robotników ukwalifikowanych (profesyo-nistów) do płac doliczonym będzie dodatek zdolności 50%.

8.    Sprzedażą soli należy tak pokierować, aby robotnicy salinarni w zamian za sól dostali środki spożywcze : odzież, obuwie, naftę węgiel, a to na równi z pracującymi także emeryci, wdowy i sieroty po robotnikach salinarnych, aby miały możność korzystania z tej aprowizacyi.

9.    Powyższe unormowanie prac ma nastąpić od

3. listopada br. — i z dniem 3. listopada też faktycznie wymienione punkta tego memorandum uzyskały w żupach solnych w Bochni i Wieliczce moc obowiązującą. (Przyp. Redakcyi).

Jasielski okręg naftowy.

Zastój w przemyśle naftowym.

Jasło, 31. grudnia 1918.

W przemyśle naftowym zauważyć się daje coraz większy zastój, który — o ile mu się nie zapo-

nicznyeh, drugie z zatamowania zbytu na produkty naftowe.

Co do materyałów technicznych, to przedewszyst-bieże — będzie przybierał na rozmiarach i spowo- kiem daje się we znaki brak węgla, rur wiertniczych, dować może w przyszłości wielkie szkody.    gazowych, rurociągowych i pompowych, pasów i lin.

Na zastój ten wpływają przyczyny dwojakiego    Jakkolwiek produkcya kopalń karwińskich, bę-

rodzaju : jedne wypływają z braków materyałów tech- dących pod zarządem polskim, dzięki energicznym za-

Co do pasów popędowych to ustalenie, czy i jakie pasy można uzyskać w kraju, względnie czy i to zapotrzebowanie musiałoby się ^pokrywać tylko towarem importowanym jest dla nas kwestją pierwszorzędnej wagi.

rządzeniom i wzorowemu porządkowi, w zagłębiu panującemu, z dnia na dzień się podnosi —* nie wystarcza ona razem z pródukcyą kopalń galicyjskich na pokrycie zapotrzebowania węgla Galicyi i Śląska. Przy rozdziale węgla musiał być przydział]węgla dla przemysłu naftowego zredukowany z zapotrzebowanych trzech tysięcy czterysta wagonów na tysiąc pięćset.

Ostatnimi dniami wskutek energicznych starań Tow. „Tepege“, które dostawę węgla dla kopalń naftowych objęło, da się zauważyć pewna w dowozie węgla poprawa.

Zapotrzebowania rur nie można jeszcze niestety pokryć zapomocą własnej produkcyi. Zanimjnie uzyskamy Śląska górnego oraz zanim nie przeprowadzimy odbudowy przemysłu żelaznego Królestwa, będziemy skazani na przywóz z^zagranićy. Dotychczas To zapotrzebowanie naszego przemysłu naftowego pokrywały fabryki, należące bądź to do Rzeczypospolitej Czeskiej bądź do niemieckiej Austrji. Wszak rur wiertniczych dostarczała nam walcownia firmy Mannesmann w Chomotowie (Komotau, Czechy), rury gazowe i rurociągowe przechodziły do nas ze Świniowa (Schönbrunn, Morawy) lub z zakładów żelaznych Witko-wickiego Gwarectwa w Witkowicach, fabrykującego rury wszystkich rodzajów. Ta ostatnia fabryka pokrywała też znacznąj część zapotrzebowania innego ma-teryału żelaznego: jak żelazo na żerdzie wiertnicze i druty pompowe, żelazo obciążnikowe, różne sorty stali i żelaza handlowego, których to materyałów, zwłaszcza lepszych ich gatunków, dostarczały także huty Böhlera i Sp., Al piny w Styryi, huta w Ternitz, należące obecnie do niemieckiej Austryi.

Z zakładów żelaznych, znajdujących się na te-rytoryum polskiem, walcownia Hahna w Boguminie i huta w Trzyńcu chwilowo tylko częściowo wchodzą w rachubę — zakłady te będą musiały po wojnie dostosować się do wymogów przemysłu naftowego, a to głównie ze względu na jakość dostarczanego materyału.

Z początkiem listopada b. r. przedstawiła de-putacya tutejszych przemysłowców wraz z delegatem tutejszego okręgowego Urzędu górniczego Wydziałowi górniczemu wszystkie te ważne kwestye odnośnie do zapotrzebowania przemysłu naftowego. Jeszcze ważniejszą jednak sprawą jest istotne zatamowanie zbytu ropy i jej produktów pochodnych.

Ze względów politycznych i trudności transportowych, rafinerye mają tak minimalny zbyt na produkty, że nie odczuwają potrzeby nabywania ropy zwłaszcza, że zbiorniki ich są nadal pełne. Ze względu na niepewność kiedy Polska z powrotem otrzyma Borysław musi być w gospodarce produktami nafto? wemi zaprowadzona jak najdalej idąca oszczędność» Produkcya zachodniej Galicyi nie pokryje ani ³/io części zapotrzebowania Polski.

Rzecz jasna, że wskutek wstrzymania odbioru ropy ze strony rafineryi, nie mających zbytu na swoje przetwory, muszą kopalnie zastanawiać ruch pompowy, a nie sprzedając swego produktu pozbawione są normalnego kapitału obrotowego.

Jako środki zaradcze —przynajmiej doraźne — celem uniknięcia zastoju w przemyśle naftowym zachodnio galicyjskim należałoby zastosować:

1. uregulowanie sprawy dostawy węgla (czynniki miarodajne powinny zrozumieć, że brak węgla doprowadzi do zastoju jedyny eksportowy przemysł Polski).

2.    wydanie stanowczych zarządzeń co do odstawy ropy z kopalń do rafineryi i co do cen za, ropę.

3.    ułatwienie zbytu produktów naftowych

w Polsce.

4.    uruchomienie eksportu produktów naftowych.

5.    porozumienie z Czecho-Słowaezyzną i niemiecką Austryą co do dostarczania materyałów potrzebnych dla przemysłu naftowego.

Byłoby nadzwyczaj pożądanem i jedynie do celu prowadzącem, gdyby do prowadzenia rzeczowych rokowań został zawezwany zastępca przemysłu nafto-! wego. W tym celu należałoby zawezwać do współdziałania komitet materyałowy, istniejący przy Komendzie naftowej w Krośnie, względnie inż. Maryana Szydłowskiego, dyrektora Tow. TEPEGE w Krakowie, jako zastępcy przedsiębiorców kopalnianych.

Skarbu i wojska

Wojska i skarbu

potrzebuje dziś OJCZYZNA dla utrwalenia swego zagrożonego bytu!

Jedynie

■n

Polska POŻYCZKA państwowa

' '    . vv

uratuje nas od klęsk i niebezpieczeństw!

Nie do ofiarności więc, lecz do poczucia obowiązku każdego Polaka zwraca się Państwo Polskie, żądając zapisów na POŻYCZKĘ.,,

O zdrową wodę dla kraju.

(Sprawa wody dla miejscowości wojną zniszczonych).

finansowe zużyte zostały nie na przestarzałą modłę, lecz w sposób, odpowiadający dzisiejszym wymo jon hygieny publicznej, potrzebom gospodarczym, a także względom bezpieczeństwa ogniowego, które nie mniej są ważne u nas wobec tak często nawiedzających kraj pożarów.

Prze lewszystkiem każda miejscowość, lub grupa miejscowości powinna być traktowaną odrębnie, gdyż przedewszystkiem rodzaj budowy geologicznej terenu rozstrzyga jedynie o zabezpieczeniu wody zdrowej, pewnej i w d o s t a Tęcz n e i ,'~n i 1 o ś c i. Nieraz może być o wiele bezpieczniejszem i łatwiejszem, a nawet o w iele tańszemjzbudowanie dla danej wsi kilku zbiorowych większ/ch studni lub urządzenie małego wodociągu, aniżeli kopanie kilkudziesięciu studzien w odrębnych gospodarstwach, z których to studni każda z osobna bardzo łatwo może być zanieczyszczoną, zwłaszcza w terenie przepuszczalnym, piasczystym, ze spadzistym prądem wody zaskórnej.

Chcemy tylko zaznaczyć, że kwestya ta — zarówno w interesie hygieny jak potrzeb gospodarczych i oszczędności przy wykonaniu — wymaga niezbędnie^współdziałania geologa-hydrologa, poczem dopiero załatwienie jej leży w rękach technika inżyniera lub studniarza, ale nowoczesnego i fachowego istotnie.

W setkach wsi i miasteczek Galicy i, wojną zniszczonych, wyłania się dziś obok budowy domów mieszkalnych i gospodarczych kwestya naprawy popsutych, zasypanych albo zanieczyszczonych studzien, rzecz nader dla wszystkich mieszkańców kraju doniosła. Sprawa zdrowej wody do picia dla ludzi i bydła, oraz do najrozmaitszych potrzeb gospodar skich, musi być gruntownie rozważaną.

Wiemy doskonale, jakie spustoszenia sprawiły u nasjuż przedwojną różne choroby zakaźne -głównie tyfus, a przedtem cholera — w całej niemal Galicyi w skutek bakteryi rozszerzonych przez wodę rzeczną lub studzienną, wiemy dalej jak trudną jest walka lekarza o przestrzeganie przepisów hygienicznycb, tam zwłaszcza, gdzie albo wcale studzien zabezpieczonych nie ma albo gdzie istnieją tylko studnie drewniane, nie kryte, z żurawiem lub wałem łańcuchowym.

Miejscowości, gdzie szczególnie w letnich miesiącach odczuwać się daje brak dostatecznej ilości dobrej wody studziennej, jest bardzo wiele w różnych stronach Galicyi; poprawne studnie zbiorowe istnieją w rzadkich tylko bardzo wsiach, a najprymitywniejsze wodociągi w większych dopier ) miastach.

Zwracamy przeto uwagę tych czynników, które ze sprawą powyżej poruszoną mają lub mieć będą do czynienia, na te zasadnicze punkty widzenia, które niezbędnie muszą być uwzględnione, jeśli sprawa zaopatrzenia w zdrową wodę miejscowości odbudowywanych ma być przeprowadzoną racyonalnie, prawdziwie hygienicznie i oszczędnie i według no-woczesnycg wymogów, a nie według przestarzałego, z dzisiejszemi potrzebami i postępem nauki niezgodnego szablonu.

Ddsiaj, gdy setki zniszczonych miejscowości n ają powstać z gruzów staraniem odbudowy, kwestya zdrowej dla nich wody, wyłania się na pierwsze miejsce. Wiemy też, że czynniki pod tym względem decydujące rozpoczęły już pewną akcyę przez zapewnienie sobie środków i przedsiębiorstw technicznych na naprawę studzien zepsutych i postawienie nowych dla powiatów dotkniętych zniszczeniem.

Pod względem finansowym, to niewątpliwie pójdą na ten cel może miliony, gdy zwłaszcza podolskie powiaty Galicyi będą wymagały rekonstruk-cyi tysięcy studzien popsutych. Naj waż niej szem zadaniem obecnie jest, ażeby te tak wielkie środki

Organizacya krajowych kopalń węglowych.

Wydział krajowy Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. Krakowskiem rozporządzając we włanym zarządzie eksploatacyą terenów węglowych własnością kraju będących, powołał dla akcyi tej osobny Komitet t. z. węglowy.

Komitet ten jest organem doradczym Wydziału krajowego w sprawie budowy krajowych kopalń węgla i ich eksploatacyi,

Do Komitetu tego należą:

1.    Marszałek kraju jako przewodniczący.

2.    Szef Dep. II. Wy działu krajowego, jako zastępca,

oraz członkowie:

3.    Bednarski Tadeusz, adwokat i dyrektor Woj. Centrali handlowej w Krakowie.

4.    Dr. Benis Artur adwokat, w Krakowie.

5.    Dr. Dąbski Stanisław, Członek Wydziału krajowego we Lwowie.

6.    Kiweluk Iwan, Członek Wydziału krajowego we Lwowie.

7.    Dr. Michalski Jerzy, dyrektor Banku krajowego we Lwowie.

8.    Schimitzek Antoni, dyrektor kopalń w Sierszy ad Trzebinia.

9. Skoczylas Stanisław, kraj. referent spraw górniczych.

10.    Dr. Szarski Marcin, dyrektor Banku przemysłowego.

11.    Zakrzewski Ignacy, dyrektor Wojennej Cen-trali^Handlowej w Krakowie.

12.    Zarański Jan, b. poseł do Rady państwa w Wiedniu.

Do zakresu działania"komitetu węglowego należy udzielenie Wydziałowi krajowemu tak na jego żądanie, jak też z własnej inicyatywy swoich opinii i rad, czynienie uwag i wniosków bądź to w drodze ustnej na posiedzeniu komitetu, bądź też w drodze pisemnej lub obiegowej we wszystkich sprawach, tyczących się budowy i eksploatacyi krajowych kopalń węgla.

Komitet węglowy zbiera się"jna’zaproszenie Marszałka krajowego we Lwowie, względnie w miejscu przez niego wyznaczonem, w miarę każdorazowej potrzeby, a co najmniej raz na pół roku.

Do kompletu obrad potrzebna jest obecność przewodniczącego i co najmniej pięciu członków komitetu.

Funkcye członków komitetu są bezpłatne.^Okres funkcyjny komitetu trwa narazie 2 lata, t. j. do 31. grudnia 1920. Komitet ma jednak pełnić swe czynności aż do ukonstytuowania się komitetu w nowym składzie.

Członkowie Wydziału krajowego, nie będący członkami komitetu węglowego, mają prawo uczestnictwa w jego obradach i brania udziału w dyskusyi z głosem doradczym.

Z grona komitetu węglowego powołuje Widział krajowy komitet ściślejszy czyli wykonawczy. Komitet wykonawczy składa się z Szefa Dep. II. Dr. Władysława Jahla, jako przewodniczącego, Dr. Tadeusza Bednarskiego, jako jego zastępcy i Dr. Artura Benisa i Antoniego Schimitzka jako członków.

Do zakresu działania komitetu tego należy nadzór nad wszystkiemi czynnościami zarządu i decyzya we wszystkich sprawach nie należących zwyczajowo do zakresu działania dyrektora, a w szczególności :

a)    uchwalanie i przedkładanie Wydziałowi krajowemu do zatwierdzenia przedłożonego przez dyrek-cyę ogólnego corocznego zapotrzebowania pieniężnego (preliminarza) na cele budowy eksploatacyi kopalń,

b)    badanie i zaopiniowanie Wydziałowi krajowemu corocznych przez dyrekcję przedkładać się mających zamknięć rachunkowych,

c)    uchwalanie w ramach ogólnej przez Wydział krajowej ustalonej rocznej dotaeyi — kredytów na poszczególne prace i budowle do wysokości przez Wydział krajowy oznaczonej,

d)    zatwierdzenie wniosków dyrektora przy zamówieniach w większych objektów i robót, oraz ważnych decyzyi, tyczących się budowy i zarządu przedsiębiorstwa,

e)    wykonywanie kontroli nad czynnościami dyrekcyi po myśli umowy z dyrektorem,

f)    przedstawianie Wydziałowi krajowemu na wniosek dyrektora propozycyi na mianowanie wyższych urzędników.

Siedzibą komitetu wykonawczego jest Kraków i z tego też względu w regule zwołuje tu komitet zastępca przewodniczącego Dr. Bednaski i on też w nim przewodniczy. Do kompletu potrzebna jest obecność przewodniczącego i co najmniej jednego członka Komitet wykonawczy schodzi się z reguły w stałych odstępach czasu co najmniej raz na tydzień. W razie potrzeby może się zbierać i w innym terminie, a w każdym razie, gdy tego Dyrekcya kopalń zażąda.

W sprawach pilnych może się odbyć posiedzenie komitetu i bez zaproszenia członków zamiejscowych. O zapadłych w nieobecność szefa Dep. II. uchwałach należy go zawiadomić pisemnie przez przesłanie odpisu protokołu posiedzenia.

Marszałek krajowy ma prawo brania udziału we wszystkich posiedzeniach i czynnościach Komitetu wykonawczego.

To samo prawo przysługuje i referentowi górniczemu Wydziału krajowego p. Inż, górniczemu Skoczylasowi. Może on żądać każdego czasu wglądu we wszystkie czynności i akta Komitetu wykonawczego i Dyrekcyi ; w posiedzeniach Komitetu wykonawczego bierze on atoli udział tylko z głosem doradczym. Komitet wykonawczy składa z swych czynności sprawozdanie Wydziałowi krajowemu co kwartał.

Czynności członka Komitego wykonawczego są bezpłatne.

Okres funkcyjny Komitetu wykonawczego trwa na razie dwa lata t. j. do końca grudnia 1920r. Komitet ma jednak pełnić swe czynności aż do ukonstytuowania się Komitetu w nowym składzie.

Uchwałą niniejszą zostaje równocześnie dotychczasowy Komitet założycielski jako wobec prowadzenia kopalń we. własnym zarządzie nieaktualny — rozwiązany.

Tymczasowa organizacya przemysłu naftowego.

Sprawy naftowe w Wydziale górniczym P. K. L. zostały skoncentrowane w Departamencie przemysłu naftowego. Na czele Wydziału górniczego stanął Dr. Diamand.

1)    pozostawić nadal przydział ropy

2)    jako cenę ropy za listopad i grudzień unormowano koron 65. — za 100 kg. ponadto

3)    kopalnie produkujące mniej jaklO cystern miesięcznie otrzymają od każdej cysterny premię w wysokości 1000 K. z ogólnych funduszów państwowych Nałożono na nie jednak jako oblig wiercenie przynajmniej jednym rygiem.

— Departament przemysłu naftowego podzielony został na 4 sekcje :

Sekcja 1-sza: Kopalnie ropy. Kierownik (prowizorycznie) inż. Marjan Śzydłowski.

Sekcja 2-ga: Rafinerje i przydział ropy. Kierownik Dr. Kozicki.

Sekcja 3-cia : Rozdział ropy na kontygent wewnętrzny i eksportowy. Kierownik inż. M. Przełęcki.

Oddział olejów mineralnych (agendy b. mini-terstwa handlu). Przydział produktów naftowych dla przemysłu. Kierownik M. Krasucki.

Jako ciało doradcze z wyboru ustanowione zostały:

1)    Delegacja zachodnio-karpackich kopalń ropy, do której weszli Dr. Arnold Segal, inż. Marjan Szydłowski oraz Władysław Długosz, jako prezes krajowego Towarzystwa naftowego.

2)    Związek rafinerów Małopolski, łączący wszystkie rafinerje na ziemiach Polski jeszcze się nie ukonstytuował.

Sprawy kopalniane.

Na kopalniach wprowadzono 8-mio godzinny dzień pracy. Wobec opuszczenia Borysławia przez robotników zmiana ta odbyła się bez zpowodowania przerw w ruchu kopalń. Ruch wiertniczy słabnie a to z różnych powodów:

1) chwilowa niepewność na rynkach naftowych

2) brak węgla i artykułów technicznych i t. p.

Trzeba mieć jednak nadzieję, że Departament przemysłu naftowego, jeden znajbardziej sprawnie pracujących departamentów, uczyni wszystko możliwe, aby ruch na kopalniach w pełni utrzymać i ten dla Polski najważniejszy przemysł (bo jedyny eksportowy) przez ten przejściowy i najtrudniejszy okres bez strat do rozkwitu poprowadzić.

Naczelną komendę okręgu krośnieńskiego, gorlickiego i zagórskiego objął porucznik Dr. Nowak, geolog, komendę okręgu gorlickiego porucznik inż. Habliński, okręgu zagórskiego porucznik inż. Sławik. Obsadzenie tych tak ważnych dla przemysłu naftowego posterunków przez Polaków i ludzi zawodowo wykształconych powitał cały przemysł naftowy z radością.

Sprawy ceny ropy.

Dnia 17-go listopada odbyło się w lokalu Związku górników i hutników polskich zebranie zachodnio karpackich producentów ropy, na którym po referacie inż. Marjana Szydłowskiego i po dłuższej dyskusji ustanowiono w porozumieniu z delegatem rafinerów :

Wiadomości bieżące.

0 kompetencyi Rad robotniczych. „Robotnik“ war- dniczący Wydział«: górniczego P. K. L. b. poseł Dia-szawski przyniósł niedawno pod tym nagłówkiem mand. b. poseł dr. Bobrowski, inż. górn. Zdzisław podpisany przez p. Ignacego Daszyńskiego artykuł, Kamiński i kierownik nowo przy Wydz. górniczym który poniżej przytaczamy :    P. K. L. utworzonej sekcyi solnej p. Stan. Skoczylas.

Jesteśmy świadkami powstawania i rozrostu    Zebranie towarzyskie ku uczczeniu patronki gór-

organizacyi Rad robotniczych w Polsce. Rozmach nictwa św. Barbary odbyło się staraniem Związku proletaryatu znalazł tu wyraz organizacyjny, nad- Górników i Hutników polskich w sali hotelu Saskiego zwyczaj szczęśliwy. Rada robotnicza ma zjednoczyć dnia 7 grudnia b. r. przy udziale około 200 osób. robotników danej fabryki, potem zawodu, potem miej- \y tym samym dniu o godz. 4Va po południu odbyło scowości, a wreszcie kraju całego. Od szczęśliwego się zebranie przybyłych na uroczystość św. Barbary i rozumnego początku tej w przyszłości najpotężniej- inżynierów górniczych w sali Collegium Phisi-szej organizacyi zależy wiele spraw najbliższych cu m z podanym na zaproszeniach, rozesłanych przez ogromnej wagi. To dodaje mi otuchy, że głos mój Związek Górników i Hutników polskich porządkiem przyczyni się choć w drobnej cząstce do uniknięcia dziennym: 1) sprawa stworzenia organizacyi praco-jednego błędu, o którym kilka słów chcę dziś po- wników w przemyśle górniczym, 2) sprawy bieżące, wiedzieć.    Zebranie to, które miało zresztą charakter bardzo

na takie tory, któreby odpowiadały dzisiejszym wy-aby producent zboża i mięsa musiał oddawać je za mogom społecznym i doprowadziły do takiego jego towary przemysłowe, których wieś potrzebuje (wę- rozkwitu, któryby młode państwo polskie postawił giel, nafta, pługi i t. d.). Inicyatywę i kontrolę ma na ekonomicznie silnych podwalinach. W celu opra-w ręku rząd ludowy, bo on ma koleje i on może cowania projektu statutu nowego związku wybrano sprowadzić surowce.    osobną komisyę, w skład której weszli inż. : Buzek,

Dlatego robotnicy, a zwłaszcza ich organy: Rady Stadnikiewicz, Czechowski, Szefer, Kułakowski. Ko-robotnicze powinny z rządem iść ręka w rękę w spra- misy a ma przedłożyć projekt statutu na zwołanym wie kierownictwa i kontroli przemysłu, a nie kiero- w tym celu zjeździe. Komisyi tej przyznano prawo wać się lokalnemi interesami, które mogłyby dzisiaj kooptaeyi nowych członków.

przeszkodzić powstaniu, lub sparaliżować przemysł.    Przy drugim punkcie porządku dziennego oma-

Doświadczenia, poczynione w tej sprawie gdziein- wiano sprawę utworzenia Akademii górniczej w Kra-dziej, nakazują przezorność, a instynkt organizacyjny kowie. Po dyskusyi, w której głos zabierali: b. po-towarzyszy idzie raczej w kierunku zabezpieczenia seł Zarański, inż. Szydłowski, inż. Naturski, inż. całkowitego uspołecznienia przemysłu, niż w kierunku Zdzisław Kamiński, inż. Czechowski i inni, postano-jego natychmiastowego opanowania i narażenia na wiono zażądać, aby do komitetu Akademii górniczej zachwianie się. Trzeba temu instynktowi pomóc przez wszedł jako członek, znawca szkolnych spraw górni-rozumne kreślenie kompetencyi Rad robotniczych na czych, kierownik szkoły górniczej w Dąbrowie na polu bezpośredniej produkcyi przemysłowej. Trzeba Śląsku inż. Szefer, zrobić z rządu organ społeczny i mocno go popierać,

Chodzi o przestrzeżenie towarzyszy, aby jeszcze dorywczy, uchwaliło po przemowach inż. Zdzisława nie brali na siebie roli kierownictwa produkcyą Kamińskiego, Drobniaka, Szefera, Czechowskiego, przemysłową. Przemysł przebywa przesilenie nie- Dr. Kuźniara i innych, istotną potrzebę zawodowej zwykłe. Obrabowali go Prusacy i Austryacy, brak organizacyi inżynierów górniczych, którą powołać mu surowców (bawełna, wełna, ruda żelazna wyso- należy do życia nie tylko celem strzeżenia praw koprocentowa i t. d), komunikacya kolejowa zagro- stanu inżynierów górniczych jako takiego, ale i ce-żona. A jednak w interesie konsumentów należy lem wprowadzenia górniczo - hutniczego przemysłu przemysł natychmiast uruchomić, już choćby dlatego,

W dalszym ciągu obrad dj^skutowano nad pod-a wówczas idea uspołecznienia zyska na tern nad- niesioną przez dr. Kuźniara sprawą instytutu geolo-zwyczajnie. _    _    gieznego, w której, nie wyczerpując jej zresztą w dy-

Z odbytych następnego dnia (8 grudnia) obrad komisarza dla powiatu bocheńskiego Dra Kiernika, nadmienić należ}-, że oświadczono się w znacznej b. posła Klemensiewicza, przedstawicieli rady robo- mierze za stworzeniem wspomnianej zawodowej or-tniczej, prasy i wielu innych zaproszonych gości.

Gtwarcie poziomu „Wilson-Paderowski“ w bocheń- skusyi, postanowiono odnieść się do prof. Moroze-skiej kopalni soli odbyło się uroczyście dnia 22 ii- wieża występującego obecnie w charakterze organi-stopada 1918 r. przy udziale rządowego komisarza zatora tego" instytutu, górniczego inż. Zdzisława Kamińskiego, rządowego

Rekwizycya kopalni „Grodziec“. „Głos Lubelski“

ganizacyi inżynierów górniczych w formie „Izby in-Reaktywowanie wielickiej szkoły górniczej. Pono- żynierów górniczych“, nie przesądzając jednak z góry, wne otwarcie wielickiej szkoły górniczej oznaczono jaką formę zrzeszenia będzie należało dla takiej orna posiedzeniu specyalnie w tym celu przez Wydział ganizacyi w przyszłości przyjąć, górniczy P. K. L. zwołanej komisyi na 9 grudnia 1918 r., w tym dniu rozpoczęła się też nauka w szkole, z dnia 5-go grudnia podaje za „Dziennikiem Lubel-Kierownictwo szkoły powierzono jej byłemu kiero- skim“ wiadomość, że wobec oporu zarządu kopalni wnikowi inż. Feliksowi Piestrakowi. Uroczystość re- przeciw podwyższeniu płacy zarobkowej górnikom aktywowania szkoły odbyła się przy udziale licznych o 100% komisaryat ludowy zarekwirował kopalnię, gości w dniu 12 grudnia. Przybyli na nią: przewo-    (sk)

ZARZĄD SALINARNY W WIELICZCE.

L. 332/918.

OGŁOSZENIE LICYTACYI na dostawę materyałów dla Zarządu żupy solnej w Wieliczce:

Dnia 20-go grudnia 1918 r. odbędzie się publiczna rozprawa ofertowa na zabezpieczenie dostawy materyałów w roku 1919, a mianowicie: węgla, koksu; drzewa kopalnianego, kantowego i wyrobów z drzewa; gwoździ, szyn, blach, dźwigarów łS: 5»! i różnych materyałów żelaznych; smarów maszynowych; artykułów sklepowych; ma-teryałów budowlanych i paszy dla koni.

JE.

Otwarcie ofert nastąpi w obecności oferentów dnia 20-go grudnia o godzinie 11-t przedpołudniem w biurze Naczelnika żupy solnej.

/    Oferty zaopatrzone próbkami oferowanych materyałów mogą opiewać na

jęi dostawę dowolnej ilości grup lub materyałów. Termin dostawy loco stacya kolejowa Wieliczka winien być dokładnie podany.

Szczegółowe wykazy zapotrzebowania, jakoteż formularze ofert wraz z warunkami licytacyjnemi otrzymać można na żądanie bezpłatnie w biurze Zarządu.

W Wieliczce, dnia 21. listopada 1918.

Zarząd żupy solnej.

Celem uruchomienia rentuiącego się dużego

Zakładu kąpielowego

w bezpośredniem pobliżu Krakowa

projektuje się założenie

Konsorcjum, Spółki, Tow. akcyjnego.

Informacye w Administracyi Czasopisma górniczo-hutni-^ czego, Kraków, Jagiellońska 5, I piętro. — Telefon 24. [31.

V.

Związek

Ostatnie wydawnictwa

Górników i Hutników Polskich

PROF. UN1W. JAGIELL. DR. WŁ SZAJNOCHA

PRZYSZŁOŚĆ POLSKIEGO GÓRNICTWA.

Cena 1 Korona.

DR. K. TOŁWIŃSKI

BADANIA GEOLOGICZNE TERENÓW NA WYSPIE SUMATRZE (z illustracyami).

Cena 1 Korona 50 halerzy.

PROF. GÓRN. KAROL MIŁKOWSKI

UBOCZNE OPORY RUCHU W WYCIĄGACH H0PALNIANYCH.

Cena 1 Korona 50 halerzy.

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest: okazywaé’materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego'górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udzielał im możliwego poparcia. — Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk austryacki) wydały wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ul. Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-hutniczego powinni uważać za swój obowiązek moralny

zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich.

Wpisowe 5 K, roczna wkładka członków 10 K. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 K (do dowolnej wielkości).

Wpłaty w Austryi’: Czek P. K. O. Nr. 97. 33. Rk bieżący i,¹ ".'Tm Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie. *— »

ST

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

□ ELEERTYE:

ooo

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski w Krośnie — przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50* — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

kwota K 6,000.000 — pokrytą! już

MM

*1

******

"    ■    • ■ :• >.i    :

MM

*SH

ZAWIADOMIENIE.

W Krakowie, 6.'listopada 1918 r.

Podpisany Komitet założycieli przystąpił do założenia Towarzystwa Akcyjnego

pod firmą :

POLSKIE TOWARZYSTWO HANDLOWE T. A.

W KRAKOWIE.

Celem Polskiego Towarzystwa Handlowego jest prowadzenie handlu en gros w Polsce z szczególnem uwzględnieniem potrzeb gospodarki powojennej, oraz wykonywanie wszelkich z tern połączonych interesów i czynności handlowych. Polskie Towarzystwo Handlowe obejmie także dział towarowy Wojennej Centrali Handlowej w Krakowie i rozpocznie bez zwłoki swą działalność.

Kapitał Polskiego Towarzystwa Handlowego ustalonym został na kwotę

K 10,000.000

podzieloną na 50.000 sztuk pełno i gotówką wpłaconych akcyi po K. 200. Kapitał ten może być autonomicznie podwyższony do kwoty K 20,000.000.

Z przychodzących obecnie do emisyi K 10,000.000 est zgłoszeniami Wydziału Krajowego, Banku Kraojwego, Banku Przemysłowego, Wojennej Centrali Handlowej, Spółki zbytu bydła i trzody Pecus we Lwowie, oraz zgłoszeniami grona wybitnych obywateli Kraju. Kwota zaś K 4,000.000 będzie pokryta w drodze publicznej subskrybcyi.

Akcye uczestniczyć będą w zyskach Towarzystwa od 1. stycznia 1919 roku Akcye będą wydane członkom po formalhem ukonstytuowaniu się Towarzystwa.

Na subskrybcyę przyjmują obecnie zgłoszenia i pełne wpłaty po K 200 na akcyę, następujące instytucye :

W Krakowie:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Bank Galicyjski dla handlu i przemysłu,

Gal. akc. Bank Hipoteczny,

Gal. akc. Ziemski Bank Kredytowy i Wojenna Centrala Handlowa.

We Lwowie :

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Gal. akc. Bank hipoteczny,

Bank ludowy dla rolnictwa i handlu?, Gal. akc. Ziemski Bank kredytowy i Wojenna Centrala Handlowa.

W Warszawie :

Bank Towarzystw współdzielczych, Bank Handlowy.

W Poznaniu :

Bank Związku Spółek zarobkowych,

Bank Handlowy.

W Lublinie i Dąbrowie Górn.:

Wspólna Reprezentacya Banku Krajowego i Banku Przemysłowego.

W Cieszynie :

Towarzystwo oszczędności i pożyczek.

Lista zgłoszeń będzie zamknięta z dniem 15. grudnia 1918 roku.

KOMITET ZAŁOŻYCIELI:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem, Wojenna Centrala Handlowa, Spółka z ograniczoną poręką w Krakowie.

mm

&6 f. 1436/18.

V.

v. .=•    :<v.v    t»“?

Rozpisanie publicznej rozprawy ofertowej

.w

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końęa czerwca 1919 rozpisuje c, k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

■V'    &Ą    v    . / "    -    s    ■"/ • ■* D 3    t-

, ! a I. Materyały palne.    IV. Materyały żelazne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Węgiel drzewny

. q. 200 / hl. 50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

1.) Blacha ślusarska żelazna 2 .,-8 c/m. gruba ... kg. 20.000

.    „ 10.000

.    „    5 000

5.000

1.) Drzewo jodłowtf okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

» 100 „ ,.    300

„ 200 „ ,,    200    szt.

. 6000 m.

2.)

3.)

4)

5.)

99

99

99

„    16-25 „

„    35-30    •

ponad 30 ,, sosnowe ,,    5-10 „

,, półokrągłe 25-30 „

99

99

99

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m........

„ kwadratowe 10/10-100,100 m/m .    .

•    ,, płaskie rozmaitej grubości i szerokości. .    „

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk,, gontale i półgont. ,,

4. ) Cyna czysta do lutowania..........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Pływ zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m/m. . . . . . „ 100

7. ) Blacha mosiężna lji-3 m/m gruba .    . . . ... kg. 100

8. ) Drut- mosiężny .    .    . .    . . ......... 100

600

40

szer. .

B. Drzewo cios a n e.

13) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł. .

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

14/16 c,m gr. 6 m. dł. .    .

3, ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10 13 do 30/30

cm. grube ca

V. Smary i uszczelniacze.

sztuk 200

4.

.    . sztuk 200

100 ms

C. Drzewo rznięte.

1.) Deski jodłowe (Tannenbretter)

26-30 c/m, szer. 6 m. dłg. I⁵⁰ cm grube ca 30 m³

» 80 „

„ 80 „

»    50    „

» 100 „

„ 100 „ 20 „

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    ,, cylindrowa -. ..........

3. ) Ter pogazowy...............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

VI. Materyały do oświetlenia.

1.) Nafta

99

%

0 ,, ,, 8 ,, ,, f,

2.) Deski świerkowe 2l/s c/m. grube 26-30 c/m. szer.6m. dł. „

3 )    „    4    „    „    ,,    „    „ 6 „ „ „ 100 ,

4.) Łaty jodłowe (Tannenlalten) 4/5    c/m. gr.    6    m.    dł. sztuk 1000 ,

3D Taczki kute

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

. 16 30 c/m szerokie 12 m m grube .

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys ,

40-45 c/m. u góry ,35-40 u dołu szer 15 m/m. grube „ 100 6D Drabiny z bukowemi szczeblami płaskimi 6 m dług. ., 100

* 200

VII. Materyały budowlane.

5-) i)    ii

6.) Listwy (Tannenleisten).

99

99

99

200

300 ,

200

szt. 2000

100

.    . szt 100

kg. 1.200

1.2Ô0 „ 2.000

600

200

300

100

ca 2.000 kg.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

20.000 sztuk

VIII. Materyały powroźnicze.

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100 2) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . . . . ... . „ 600

3. ) Konopie czesane piaszynowe......

4. ) Łiearki 13 m/m. grube 11 m. długie . .

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby........

6) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m gruhe 9 m. długie ....

8. ) Kłaki do czyszczenia..........

IX. Materyały sklepowe.

100

100

20

, 100

10p

200

sztuk 2.000 kg. 100 . „ 20.000

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczâjne

3. ) Torf ....

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 1(P³⁰ przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastę-

70

wy

99

99

99

4

^    99    99

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 18

ELEKTROWNIA

ZjWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walneg’oj Zgromadzenia podwyższenie ^kapitału z 1,2C0.CC0 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZŁNIA NA UDZIAŁY PO 1000 K.

BIURA

ZWIĄZKU

Górników i Hutników

polskich

ul. Jagiellońska L. 5

otwarte codziennie

od godziny 9-tej do 1-szej w południe

i od 4-tej do 6-tej wieczór.

WP’

GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wieden L, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń^w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

ÆM

TOWARZYSTWO

I ROLNICTWA WE LWOWIE

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMAMOWKZA L 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, H U BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYtąCZME ZASTĘPSTWO MA GflLICYĘ I BUKOWlMĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego .......— firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d.

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne.

- ¹ — Przybory i artykuły techniczne. -n

ARTUR LORIE

— KRAKÓW UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i-hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertróth). ..... Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych. ........"    .

Polska Spółka liandlowo-naftowa

ni

■i

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

-i

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

U.

(On

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

0 0 0 S 0 a El 0 SB El 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 El 0 0 0 El 0 O

WSi-Vy^*

yy CC Spółka naftowa z ograniczoną odpowiedzialnością

„KUr AA w Krakowie, Floryańska 6. — Telefon 397. :

- - -■ . ■ - -v - - " ■ * \

kupuje i sprzedaje udziały naftowe brutto

oraz tereny naftowe.

El El 0 0 000000000000 00 0 0 0 0 00 0000

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOW!

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL, KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =====

O-

na 47

jf

Podatek rentowy wraz z 100°/o dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Biuro sprzedaży i spedycyi soliT. W. S.

w Wieliczce

oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.