CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Rocznie

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru „

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Dla członków Związku:

K 48—

* 12'— Rocznie .    . .

4'— Kwartalnie . .

K 36 —

Cena ogłoszeń :

Za całą stronę    .    .    K 100*—    za V4 strony    .    .

» V* strony .    .    .    „ 50’—    „ Vio „    .    .

Zresztą według umowy.

. K 25‘— • » 10—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: „Czasopismo górniczo-hutnicze“ — Kraków, ulica Jagiellońska L 5.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach : Gebethnera i Wolffa.

Odezwa.

Zgłoszenia prosimy nadsyłać pisemnie Często małe zainteresowanie się kapitału pod adresem „Czasopismo Górniczo-hutnicze“,

Górnictwo polskie, w szczególności naf- formacyjny, oddając go polskiemu górnictwu towe i związane z nim gałęzie przemysłu spo- do dyspozycyi i żywimy nadzieję, że dzięki tyka słuszny zarzut, że rozpanoszył się w nim naszym rozległym w górniczych i przemysło-zbyt silnie kapitał obcy, często interesom na- wych sferach stosunkom w niejednym wy-szym wrogi. Nie zawsze winy szukać należy padku służyć będziemy mogli poradą i po-w braku patryotyzmu, i nie zawsze szermo- średnictwem skutecznem, stojąc zawsze na wać można zarzutem zwyrodnienia obowiąz- straży zupełnej bezpartyjności i narodowego ków i uczuć narodowych, którego synonimem dobra, jest sprzedawczykostwo.

swojskiego przemysłem rodzimym pochodzi Dział informacyjny, Kraków, Jagiellońska 5, z braku uświadomienia i zupełnej nieznajomo- lub lepiej osobiście w lokalu Redakcyi w gości oryentacyi w tych sprawach.

dżinach urzędowych od 9-tej do 1-szej.

Aby temu w części choćby zaradzić, otwie-

Wszystkie polskie pisma prosimy o kil-ramy przy naszej Redakcyi osobny dział in- kakrotny przedruk tej odezwy.

Rraków, 1. listopada 1918.

Redakcya „Czasopisma górniczo - hutniczego

Ustrój władz górniczych w Królestwie Polskiem i Rosyi

napisał inż. górniczy Stanisław Świętochowski.

(Dokończenie).

A u st rya.

Władze górnicze w Austryi, zgodnie z ustawą ż dnia 21-go hpca 1871 r., stanowią:

I.    Ministerstwo,

II.    Starostwo Górnicze,

III.    Urzędy górnicze Okręgowe,

IV.    „Autoryzowani“ inżynierowie górniczy, jako organy pomocnicze.

Starostów górniczych i starszych radców górniczych mianuje cesarz, wszystkich pozostałych urzędników — z wyjątkiem niższych funkcyonaryuszy — minister. Rewiry okręgowych urzędników górniczych wyznacza minister.

I. Ministerstwo.

Agendy: 1-a. Stosowanie ogólnych praw górniczych, o ile nie wchodzą w zakres specyalnych agend innych departamentów tejże sekcyi.

2- a. Kasy brackie (Bruderladen).

3- a. Centralne fundusze rezerwowe Kas brackich.

4- a. Pobory górnicze i opodatkowanie górnictwa.

5- a. Statystyka górnicza.

Departament XVII-a.

Agendy: 1-a. Ogólne sprawy organizacyjne, służbowe i administracya państwowych zakładów górniczych i zakładów górniczych należących do fun-dacyi kościelnych na Bukowinie.

2- a. Sprawa personalu.

3- a. Sprawy budżetu i rachunkowości.

4- a. Techniczne i gospodarcze kierownictwo wszelkich państwowych przedsiębiorstw górniczych.

5- a. Sprzedaż węgla. '

6- a. Sprzedaż rudy.

Departament XVII-b.

Agendy: 1-a. Techniczne i gospodarcze kierownictwo państwowych hut i fabryk.

2 a. Sprzedaż produktów górniczych i fabrycznych z wyjątkiem węgla.

3-a. Zakup i przyjmowanie rud dla hut pań-

Od roku 1908 dozór nad górnictwem powierzony jest Ministerstwu Robót Publicznych, mianowicie jego Sekcyi III. górniczej. Sekcya ta dzieli się na następujące departamenty:

Departament XIII, zawiera 5 Agend, których kompetencye stanowią:

Agendy: 1-a. Prawne zarządzenia w dziale górniczym w granicach, nie wkraczających w spęcyalne agendy innych departamentów tejże sekcyi.

2- a. Opieka nad gospodarstwem narodowym w zakresie zastrzeżonych minerałów.

3- a. Współdziałanie przy zakładaniu górniczych towarzystw akcyjnych i sprawy dotyczące interesów towarzystw górniczych.

4- a. Zaopatrywanie w węgiel.

5- a. Stosunek górnictwa do Dróg Żelaznych.

Departament XIV.

Agenda: Kopalnictwo nafciane.

Departament XY-a.

Agendy: 1-a. Organizacya władz górniczych.

2- a. Sprawy personalu i budżetowe władz górniczych, o ile nie podlegają kompetencyi Wydziału i Szkolnictwa.

Prezydyalnego Ministerstwa Robót Publicznych.    Przy Ministerstwie jest specyalna Rada, skła-

3- a. Nauczanie górnictwa włącznie ze sprawami dająca się z rzeczoznawców, która rozpatruje kole-szkół górniczych, oraz sprawami pomocy dla szkół gialnie sprawy sporne między stronami.

Rada wielkiego przemysłu. Dla utrzymania związku pomiędzy górnictwem, zależnym od Ministerstwa Robót Publicznych, a Ministerstwem Handlu, przy ostatnim jest utworzona Rada wielkiego przemysłu, mająca na celu informowanie Ministerstwa Handlu o życzeniach kół przemysłowych, handlowych i górniczych. Rada ta składa wnioski i daje opinie z własnej inićyatywy, lub na wezwanie Ministerstwa. Składa się ona ze 120 członków (34 wybierają Izby handlowe i przemysłowe, 34 — prywatne stowarzyszenia wielkich przemysłowców i kupców, 10 — stowarzyszenia właścicieli kopalń, 32 mianuje Minister Handlu i 10 — Minister Robót Publicznych).

górniczych.

Departament XV-b.

Agendy: 1-a. Policy a górnicza włącznie z zabezpieczeniem źródeł leczniczych.

2- a. Współdziałanie w ochronie źródeł leczniczych w ogólności.

3- a. Opieka nad robotnikami górniczymi.

4- a. Związki robotnicze.

5- a. Opieka nad małoletnimi, pracującymi w gór

nictwie.

Departament XV-c.

Agenda : Inspekcya górnicza (Rozporządzenia na zasadzie przeprowadzonej inspekcyi); stawianie wniosków i określanie bezpieczeństwa urządzeń kopalnianych; zestawianie rocznych sprawozdań inspek-cyj górniczych.

Inspekcya jest podzielona na 4 okręgi: 1-szy Okręg—Praski, 2-gi Okręg—Wiedeński, 3-ci Okręg Celowiecki, 4-ty Okręg—Krakowski.

Departament XVI.

śtwowych.

4-a. Kasy brackie państwowych zakładów gór

niczych.

Departament XVIII.

Agenda : Służba rachunkowości państwowych zakładów górniczych i hutniczych.

Departament XIX.

Agenda: Służba rachunkowości spraw sani- .

tarnych.

Ministerstwo jest najwyższą instancyą w sprawach górnictwa i szkolnictwa zawodowego i niższego. Państwowy Zakład Geologiczny (Geologische Reichsanstalt) znajduje się przy Ministerstwie Oświecenia

II. Starostwo górnicze.

(K. k. Berghauptmannschaft). W Austryi istnieją 4 Starostwa górnicze, mające swoją siedzibę: w Pradze, Wiedniu, Celowcu i Krakowie. Galicya stanowi jedno starostwo górnicze.

III. Urzędnicy górnicy okręgowi.

Do Starostwa górniczego należy dozór i władza dyscyplinarna nad Urzędnikami okręgowymi. Starostwo górnicze jest instancyą apelacyjną przeciwko zarządzeniom Urzędników okręgowych. Przeciw orzeczeniom starostw, jako drugiej instancyi, niema re-kursu do Ministerstwa. Sprawy sporne między stronami są załatwiane w Starostwie górniczym kolegialnie. Starostwo górnicze składa się ze starosty, jego zastępcy, referentów i personalu pomocniczego.

Urzędnicy okręgowi są pierwszą instancyą we wszelkich sprawach, związanych ze stosowaniem ustawy górniczej, a nieprzekazanych wyższym instan-cyom. Urzędnicy okręgowi wykonywują orzeczenia starostw górniczych i z polecenia tych ostatnich przeprowadzają potrzebne dochodzenia. Na zarządzenia urzędników okręgowych można zgłosić w terminie 30-dniowym odwołanie do Starostwa górniczego, jako

ma

zwykle do pomocy jednego lub kilku referentów

Do spraw, załatwianych przez Starostwo gór- do 2-ej i ostatniej instancyi. Urzędnik okręgowy nicze w pierwszej instancyi, należą:

a)    Decyzye co do tworzenia rewirów górniczych z wyższym wykształceniem prawno-górniczym i po-(do wspólnych celów przedsiębiorstw kopalnianych), trzebną kancelaryę. W Galicyi są 4 okręgi górnicze,

b)    udzielanie nadań górniczych, nadań na ro- a mianowicie: w Krakowie, Jaśle, Drohobyczu i Sta-boty odkrywkowe, koncesyi na roboty pomocnicze nisławowie.

IV. Autoryzowani inżynierowie górniczy.

Nie są to urzędnicy w ścisłem znaczeniu tego słowa, lecz inżynierowie górniczy, mający specyalne upoważnienia ze strony odnośnych Starostw górniczych; wzywani są oni w charakterze ekspertów i czynności wykonane przez nich z polecenia władz mają moc prawną. Wynagrodzenie otrzymują od stron zainteresowanych za pośrednictwem władz górniczych na zasadzie urzędownie zatwierdzonej taksy. Czynności ich przeważnie dotyczą spraw z zakresu miernictwa górniczego. Autoryzowani inżynierowie podlegają Starostwom górniczym, które odbierają od nich przysięgę i rozciągają nad nimi dozór dyscyplinarny.

(poza nadaniem), oraz udzielanie koncesyi na wspólne sztolnie okręgowe,

c)    zezwalanie na łączenie oddzielnie przyznanych nadań górniczych i pól kopalnianych (dla wspólnego prowadzenia kopalni),

d)    udzielanie pozwoleń na podział normalnego nadania górniczego,

e)    wydawanie koncesyj na użytkowanie wód zjawiających się skutkiem robót kopalnianych,

f)    rozstrzyganie w sprawach zakresu i zastosowania uprawnień, połączonych z nadaniem pól górniczych i współdziałanie z innemi władzami w tym kierunku,

g)    zezwalanie na podział własności kopalnianej

Dla zapewnienia prawidłowego wykonywania powyższych obowiązków od pragnących poświęcić

i)    sprawdzanie pełnomocnictw dyrektorów gwa- s^u^bie państwowej wymagane są podwójne stu-

rectw i prawo rozstrzygania w tej mierze,    dya wYzsze^ t. j. kandydat winien skończyc akade-

j)    zarządzanie nadzwyczajnych zebrań gwarectw, mi§ gornicz4 ¹ wydział prawny. Wymagania te nie

są stawiane, o ile kandydat pragnie poświęcić się w zakładach państwowych służbie technicznej.

Kierownikiem kopalni musi być osoba, mająca odpowiednie kwalifikacye, t. j. ukończoną akademię górniczą, zaś dozorcy górniczy winni skończyć szkoły

na działy poniżej 16-ej części całości (dla wniesienia Wykształcenie urzędników państwowych w górnictwie, do ksiąg górniczych),

h)    zatwierdzanie umów i aktów założenia gwarectw, jakoteż delegowanie komisarza do asystowania na zebraniach gwarectw,

k)    pozwolenie na rozwiązanie gwarectwa Inb

wystawienie go na sprzedaż, w razie braku zgody wszystkich właścicieli udziałów,    -,    .

Stosunek do władz politycznyeh.

l)    zastosowanie przepisów o gwarectwach, za- górnicze,

wartych w ogólnej ustawie górniczej, do gwarectw już dawniej istniejących,    Urzędnikom państwowym górniczym w Austryi

ł) wydawanie niezbędnych przepisów dotyczą- przysługuje prawo sądownictwa karno-policyjnego. cych robót w odkrywkach,    Władza górnicza nie jest zależna od władz po-

m)    rozstrzyganie w braku zgody interesowanych litycznych, tak jak to ma miejsce z inspekcyą prze-o obowiązku przyjęcia wzajemnych przymusowych mysłową i ma własną egzekutywę.

Urząd statystyki pracy i Stała Rada pracy.

Sprawy robotnicze i statystyki pracy, koncentrują się w centralnej instytucyi wspólnej dla wszyst-

świadczeń między kopalniami dla korzystania z wspólnych urządzeń,

n)    pozwolenie na połączenie kilku kas brackich i zatwierdzanie statutów kas brackich,

o)    wydawanie orzeczeń karnych z powodu prze- kich ministerstw, która w myśl postanowienia z dnia

kroczeń ustawy górniczej,    1 lipca 1898 r., istnieje przy Ministerstwie Handlu,

p)    rozstrzyganie wszystkich sporów o ile spory jako Urząd Statystyk i p racy i Stałej Rady

te nie podlegają kompetencyi sądu,    pracy. Celem tego urzędu jest poprawa ustawo-

r\ nr/enrowadzenie urzedowo-irórniczes-o noste- dawstwa 1 admmistracyi w dziedzinie socyalno-poli-r) przeprowadzenie urzędowo górniczego postę tyczne; Urząd statystyki pracy jest specyalną sekcyą

powama w razie cofnięcia lub zrzeczenia się uprą- s^cyali₀.poljtycznąy Ministerstw! Handlu. Sekcya ta

wmen gorniczyc .    tylko pod względem naczelnego kierownictwa zależy

Krajowa Rada naftowa. Dla popierania ₀d Ministerstwa Handlu, nazewnątrz zaś występuje

przemysłu krajowego, zgodnie z ustawą z 1908 r., jako urząd samodzielny.

istnieje Krajowa Rada naftowa, jako organ doradczy    Rada pracy składa się z 12-tu pracodawców,

starostwa górniczego i wyższych władz.    12-tu robotników, 12-tu osób fachowych (profesorów,

warzyszeń naftowych).

Rada składa się ze starosty górniczego i 11-tu adwokatów i t. p.), 11-tu przedstawicieli władz rzą-członków (2 delegatów wydziału krajowego, 2 dele- dowych i przedstawicieli innych ministerstw. Praco-gatow Ministerstwa i 7 delegatów zawodowych sto- dawców, robotników i osoby fachowe mianuje minister na lat trzy.

Francya.

biorcy. Wreszcie przedstawianie wszelkich projektów, dotyczących wydobywania minerałów we Francyi, oraz produktów, potrzebnych nietylko do wewnętrz-

czych. Obecnie zatrzymamy się na władzach na-    Obok Ministra stoi Generalna Rada górnicza,

czelnych.    składająca się ze wszystkich Inspektorów general-

Górnictwo na mocy rozporządzenia Królewskiego nYch będących w służbie czynnej i działająca jako z dnia 19 maja 1630 r. zostało podporządkowane organ doradczy. Minister ma prawo zasięgać jej rady Ministerstwu Robót Publicznych. Obecnie, zgodnie we wszelkich sprawach, związanych z górnictwem, z dekretem z dnia 4 czerwca 1910 r., należy do Mi- stosownie do swego uznania, winien zaś dawać do nisterstwa Robót Publicznych, Poczt i Telegrafów jej rozpatrzenia pewne sprawy, specyalnie wskazane i wchodzi w skład jednej z 4 Dyrekcyj. Do Dyrekcyi przez prawo. Do spraw tych między innymi należą: tej należą również drogi żelazne lokalne i podział podania o koncesye górnicze, wszelkie sprawy spor-energji elektrycznej.    ne, które mają być decydowane przez Ministra i Radę

rze

Zgodnie z L. J. D. Féraud-Giraud-Paris 1887 Stanu, sprawy odwołania inżynierów rządowych t. III. sprawy dotyczące się górnictwa, koncentrują z urzędu, sprawy dotyczące określenia użyteczności się w dwóch biurach : Biurze górnictwa i hut i Biu- publicznej i ustanowienia strefy ochronnej wód mi-statystyki przemysłu mineralnego i aparatów pa- neralnych; sprawy, dotyczące pracy kobiet i ume.

rowych.

Przewodniczy Radzie Minister robót publicznych, lub Atrybucye I-go Biura są:    mianowany przezeń Wice-Prezes.

1° poszukiwania i koncesyonowanie kopalń ;    _ Lokalna administracya władz górniczych zorga-

studya geologiczne ; dozór kopalń, złóż kruszczowych, nizowana jest w sposób następujący:

torfowisk, kamieniołomów; wydawanie opinii o statutach towarzystw akcyjnych, utworzonych dla eks-ploatacyi kopalń, fabryk metalurgiczny cli i t. p.; udzielanie pomocy robotnikom górniczym ; protokoły o zwiedzaniu kopalń w Algierze, podatki od górnictwa, topografia podziemna, Roczniki górnicze;

2° dozór nad hutami metalurgicznemi i kopalniami, nad przedsiębiorstwami soli kopalnianej, oraz opieka nad solankami, sporządzanie zbiorowych map mineralogicznych, laboratoryum do analizowania ma-teryi mineralnych, badania wynalazków z zakresu jak widzimy, liczba departamentów jest przeważnie przemysłu metalurgicznego, maszyn i aparatów pa- większa, niż podokręgów.

rowych.    Dzielnice są wyznaczone inspektorom general

nym, którzy je objeżdżają, wykony wując zlecenia

Cała Francya dzieli się na 5 dzielnic (divisions), te podzielone są na okręgi (arrondissements), a te z kolei znów na podokręgi (sous-arrondissement) :

Dzielnice :

Okręgi

Pod- Departa-okręgi menty

22

lt

1.    północno-zachodnia. .

wschodnia .

2.    »

3.    centralna

5.

4.    południowo-wschodnia . . 3 zachodnia

Atrybucye Ii-go Biura są:

Zbieranie i porządkowanie dokumentów staty- władzy górniczej, stycznych, dotyczących: kopalń, złóż kruszcowych,    Na czele okręgu stoi inżynier naczelny, pod-

kamieniołomów i torfowisk, fabryk żelaza i innych okręgiem zaś zarządza inżynier zwyczajny. Ten osta-fabryk metalurgicznych, maszyn parowych stałych tni we wszystkich swoich czynnościach urzędowych lub ruchomych, lokomotyw i parostatków; wypadków, zależny jest od inżyniera naczelnego. Na zasadzie zdarzających się w kopalniach i w innych przedsię- dekretu z dnia 6 kwietnia 1902 r. podokręgiem może biorstwach mineralnych, wypadków, wynikających zarządzać kontroler główny, który po 5 latach prak-przy użyciu pary, spraw celnych, wwozu i wywozu, tyki może być awansowany na podinżyniera. spraw technicznych; wydawnictwa statystyczne i ta-    Rozpatrzymy poszczególne organy tej władzy:

blice graficzne.    Inspektorzy generalni rezydują w Pa-

Instrukcya z dnia 3 sierpnia 1810 r. streszcza ryżu i są wyznaczeni do objazdów powierzonych im działalność władz górniczych w sposób następujący: dzielnic, w celu załatwiania czynności, poleconych 1° zachowanie bezpieczeństwa publicznego i in- im przez władzę, dywiduałnego przy wykonywaniu ustaw, dotyczących    Inżynierowie naczelni stanowią władzę

ekspkatacyi ;    naczelną względem inżyniera zwyczajnego, w sto-

współczesnej ;

2° zdobywanie najdokładniejszych wiadomości sunku zaś do administracyi kopalń pełnią tylko funk-o zasobach bogactw mineralnych, wynajdywanie cye nadzorcze. Nie mają oni prawa mieszać się do wszelkich sposobów, mogących podnieść zawód, t j. kierownictwa robót; mogą wogóle dawać rady, lecz uzupełnić wykształcenie i nadać tej ważnej gałęzi nie rozkazy. Jedynie w razie grożącego natychmia-przemysłu narodowego kierunek należyty, któryby stowego niebezpieczeństwa inżynierowie ci powinni utrzymywał przedsiębiorców na poziomie wiedzy przedsiębrać środki, jakie uznają za niezbędne. Inżynierowie naczelni we wszelkich sprawach służbowych 3° składanie rządowi sprawozdań o przedsię- powinni zwracać się do wyższych władz za pośre-biorstwach i ich produkcyi, przedstawianie środków dnictwem prefekta. Wyjątek stanowią tutaj sprawy, ulepszeń, zależnych od władzy administracyjnej ; objęte przez odnośną instrukcyę, lub polecone przez pomoc i zachęta, których należy udzielać; inicyowa- Ministra, w których inżynier naczelny może zwracać nie dużych przedsiębiorstw, które pod względem się bezpośrednio do Ministra i Prokuratora Republiki, zakresu działania przechodzą siły jednego przedsię- Cyrkularz ministeryalny z dnia 22 lutego 1883 r.

gazów i t. p.

zaleca inżynierom naczelnym zwracać się bezpośre- dzielne i bezpośrednio zależne od prefekta. Są oni dnio do Ministra drogą telegraficzną w sprawach urzędnikami, do których należy wykonywanie bez-natury    wyjątkowo    ważnej,    jako to :    strajki, wybuch    pośredniego dozoru nad eksploatacyą    i nad stosowaniem ustaw i przepisów górniczych.    Inżynier zwy-

Inżynierowie naczelni podzieleni są na dwie czajny pozostaje pod zwierzchnictwem inżyniera na-klasy I i II.    czelnego, odbiera jednak rozporządzenia prefektów,

Atrybucye inżynierów naczelnych, zgodnie z de- o ile niema inżyniera naczelnego w jego okręgu, lub kretem    z dnia 18    listopada 1810 r.,    są następujące:    też w wypadkach pilnych.

a.    (Art 15):    Naczelni    inżynierowie górniczy są    Inżynierowie zwyczajni dzielą się    na trzy klasy:

pod zwierzchnictwem dyrektora generalnego do wy- I, II i III.

Atrybucye inżynierów zwyczajnych, zgodnie z dekretem z dn. 8 listopada 1810 r., są następujące:

konywania ustaw i przepisów, dotyczących kopalń, torfowisk, łomów i hut, wymienionych w art. 75 ust.

1810 r., oraz wszelkich zleceń ministra;    a. (Art. 27) Inżynierowie zwyczajni są pod

b. (Art. 28): nie mogą oddalać się bez pozwolenia z okręgu ich eksploatacyi; zwiedzają przynaj-w których prawo wymaga interwencyi władzy ad- mniej raz do roku każdą z istniejących eksploatacyi, ministracyjnej. Udzielają odpowiedzi na zapytania badają dokładnie roboty podziemne i głównie tych urzędników, oraz takich wiadomości, które za- cają uwagę na to wszystko, co może szkodzić robo-sługują na zakomunikowanie im dla rozwoju sztuki, przemysłu i handlu;

c.    (Art. 17): prowadzą korespondencyę z dyrektorem generalnym, z władzami okręgowymi i inżynierami zwyczajnymi;

d.    (Art. 18) : donoszą dyrektorowi generalnemu, nierowi ; prefektom, prokuratorom generalnym (i cesarskim) o przekroczeniach ustaw, o eksploatacyach i przed- w sposób zagrażający bezpieczeństwu publicznemu, siębiorstwach nielegalnych i robotach, zagrażających konserwacyi robót wewnętrznych, życiu robotników bezpieczeństwu publicznemu, lub o przedsiębiorstwach, lub zabudowaniom mieszkalnym na powierzchni, in-które, zmniejszając stopniowo produkcyę, lub zawie- żynierowie zwyczajni komunikują o tern wszystkiem szając zupełnie roboty, budziłyby obawę co do za- prefektowi i proponują środki zaradcze, lub też zaspokojenia konsumcyi;

e.    (Art. 19): są obowiązani wykonywać objazdy padkom; wnioski, dotyczące tych protokołów i ra-w terminach i w sposób, wskazany przez dyrektora portów komunikują naczelnemu inżynierowi; generalnego, celem inspekcyi robót i dozoru spraw, któremi interesuje się urząd;

b.    (Art. 16): zdają sprawę prefektowi o robo- zwierzchnictwem naczelnych inżynierów; tach dotyczących eksploatacyi, otrzymują i wykony-wują ich rozporządzenia we wszystkich wypadkach,

zwra-

tom dokonywanym i uniemożliwić lub utrudnić roboty następne;

c. (Art. 29): dowiedziawszy się o przekroczeniu ustaw, udają się na miejsce i spisują protokół, który przesyłają właściwym władzom i naczelnemu inży-

d. (Art. 30) : Jeżeli eksploatacya jest prowadzona pobiegawcze przeciw mogącym stąd wyniknąć wy-

e. (Art. 31): w razie zmniejszenia lub zawieszenia eksploatacyi w ten sposób, że nie będzie ona

nad wszelkimi eksploatacyami ich okręgu;

OT

f.    (Art. 20) : odbierają sprawozdania o rezultatach mogła zadośćuczynić potrzebom spożywców, inżynie-dozoru, wykonywanego przez inżynierów zwyczajnych rowie zwyczajni sporządzają raporty w celu przedsięwzięcia środków zaradczych przez władze admi-

g.    (Art. 21): mogą oglądać plany wszelkich da- nistracyjne lub władzę sądową, stosownie do oko-wniej szych koncesyj górniczych, które winny być liczności;

złożone w prefekturach; mogą sporządzać odpisy,    f. (Art. 32): uprzedzają właścicieli o brakach

przechowując je w biurach swoich, jak również akta i niedokładnościach zauważonych w ich kopalniach, planów i map, dotyczących nowych koncesyj, żąda- hutach i maszynach; mogą proponować właścicielom nych i otrzymanych;    sposoby ulepszeń i dawać rady dyrektorom przęd

li. (Art. 22): winni pilnować, żeby koncesyona- siębiorstw, opierając się na swem doświadczeniu; ryusze wykonywali przepisy, ustalone prawnie;    g. (Art. 33): w załatwieniu podań o pozwolenie

i.    (Art. 23): stawiają swoje motywowane wnio- na poszukiwanie, koncesyę, lub pozwolenie na otwar-

ski na wnioskach lub raportach inżynierów zwyczaj- cie fabryki, inżynierowie zwyczajni podejmują badanych w zakresie podań i próśb o koncesye, pozwoleń nia i czynności, potrzebne dla ustalenia granic, lub na wznowienie koncesyi lub pozwoleń w zakresie też dla zapoznania się ze sprawą, by móc udzielić spraw sztuki i nauki i we wszelkich sprawach spor- wiadomości, potrzebnych do wskazania ogólnego nych, co do których będą zapytywani przez właściwe sposobu eksploatacyi do ułożenia warunków, wyma-władze;    ganych przez akt koncesyi; przedstawiają swój raport

j.    (Art. 24): przedstawiają prefektom i przesyłają naczelnemu inżynierowi, który go przesyła pre-dyrektorowi generalnemu projekty ogłoszeń i warun- fektowi ;

ków umowy dla wszelkich koncesyi górniczych;    h. (Art. 34): po osobistem sprawdzeniu dokła-

k.    (Art. 25): czuwają w stosunku do inżynierów dności planów, przedstawionych im przez zgłaszają-zwyczajnych nad wykonaniem rozporządzeń ministrów cych się o koncesyę lub przedsiębiorców kopalń, spraw wewnętrznych i finansów co do odbioru sum, kładą swoje „visaK;

pochodzących z podatków lub też wypłat, zgóry prze-    i. (Art. 35) : w odpowiedzi na zapytanie komu-

widzianych przez ust. 21 kwietnia 1810 r.;    nikują prefektom swoje wnioski w sprawach zmniej-

l.    (Art. 26): naczelni inżynierowie w braku in- szenia podatków;

żynierów zwyczajnych wykonywują funkcye tych    j. (Art. 36): w terminach, wyznaczonych przez

ostatnich.    dyrektora generalnego, odbierają od przedsiębiorców

Inżynierowie zwyczajni zarządzają pod- i zarządzających fabryk, za pośrednictwem prefekta, okręgami i władzą ich bezpośrednią są inżynierowie dane o stanie produktów nieobrobionych w ich przed-jiaczelni, z wyjątkiem podokręgów, które są samo- siębiorstwach, o liczbie robotników, mątęryałów uży-

Kontrolerzy górniczy współdziałają w czynno-

tkowanych i wyrabianych; otrzymują również plan krętu z d. 24. grudnia 1851 r., dotyczącego reorga-robót podziemnych, wykonanych w roku poprzednim, nizacyi korpusu górniczego, a dekret z dnia 13. lu-poświadczają wszystkie te dokumenty i dodają swoje tego 1890 r. zmienił tytuł dozorców na tytuł kon-uwagi; wszystko to ma być sprawdzone przez na- trolerów górniczych, czelnego inżyniera podczas jego objazdu;

k. (Art. 37) : w razie gdy eksploatacya zostanie ściach powierzonych inżynierom górniczym w grani-przerwana i gdy nie będzie sporządzonego w drodze cach i kompetencyi, określonych przez tych osta-sądowej inwentarza majątku i stanu robót, inżynie- tnich, z uwzględnieniem instrukcyi, jakie pochodzić rowie zwyczajni, pod zwierzchnictwem prefektów, mogą od inżyniera naczelnego, czyli, że czynności dozorują konserwacyi maszyn i instrumentów, zacho- kontrolerów górniczych sprowadzają się do funkcyi wania zabudowań, robót podziemnych i budynków o charakterze pomocniczym i wykonawczym.

Żaden dekument, sporządzony przez kontrolera

papier, nie może być w zasadzie przekazany komu-

służących do eksploatacyi kopalni. Sądy wyższe i trybunały mogą im powierzyć te czynności również górniczego, zarówno protokół, jakoteż i każdy inny na skutek odnośnego wniosku.

Kontrolerów górniczych mianuje Minister. O po-

Koszty potrzebne, a wynikające z tych czyn- kolwiek bez podpisu lub wizy inżyniera zwyczajnego, ności konserwacyjnych, ponoszą koncesyonaryusze i wypłaty opierają się na majątku kopalni, a mia- sady te ubiegać się mogą ci wychowańcy dyplomo-nowicie : na wydobytych materyałach lub też na ma- wani szkoły górniczej w Paryżu i w Saint Etienne, szynach i instrumentach służących do eksploatacyi; którzy zdali egzamin w terminach, wyznaczonych

l.    (Art. 38): kierują, pod zwierzchnictwem na- przez Ministra. Organizacyę tego egzaminu określa

czelnego inżyniera, robotami poszukiwawczemi, jak rozporz. minist, z dnia 15. grudnia 1882 r. Również również robotami w kopalniach eksploatowanych na mogą się ubiegać trzej pierwsi uczniowie ze szkół koszt państwa;    w Alais i Douai, którzy są przyjmowani na te po-

Kontrolerzy podzieleni są na siedem klas, z tego

czajni — na 4 klasy.

Korpus górniczy. Wychowańcy wyższej

ł. (Art. 39): kierują wszelkiemi robotami doty- sady bez egzaminu, czącemi wydobycia torfu i uzdrowotnienia miejscowości, utrzymując nad nimi dozór. Projekty ich za- kontrolerzy główni — na 3 klasy, kontrolerzy zwy-twierdza naczelny inżynier;

m.    (Art. 40): zwiedzają łomy, dają wskazówki

prowadzenia robót pod względem bezpieczeństwa szkoły górniczej otrzymują nazwę „Ucznia-inżyniera“. publicznego i zdrowotności;    Uczniowie inżynierowie wraz z inżynierami zwyczaj -

n.    (Art. 41): na zapytania odnośnych władz mu- nymi, inżynierami naczelnymi i inspektorami gene-szą stawiać swoje wnioski, dotyczące odszkodowań ralnymi stanowią t. zw. Korpus górniczy, do któ-lub kaucyj wymaganych przez właścicieli gruntów, rego należą również inżynierowie nieczynni. Między pod któremi znajdują się eksploatacye, w sprawie członków tego korpusu dzielą się odpowiednie urzędy zmniejszenia podatków lub odroczenia wypłaty po- zarówno Ministerstwa robót publicznych, jakoteż borów należnych od przedsiębiorców; w sprawie i innych Ministerstw, których atrybucye w ten lub sporów między dwoma koncesyonaryuszami-sąsiada- inny sposób związane są z górnictwem.

mi, w sprawie własności na minerały i wynagrodzę-    Nominacye, rangi i przechodzenie z klasy niż-

nia za szkodę wyrządzoną przez eksploatacyę ;    szej do wyższej reguluje specyalna ustawa.

o.    (Art. 42): mogą podejmować się ekspertyz Wykształcania urzędników państwowej administracyi

w sprawie kopalń oraz fabryk wymienionych w art.    górniczaj.

P    P ’    ...    ryżu, założona na mocy postanowienia Rady Stanu

p.    (Art. 43): pozatem z upoważnienia general- króla z dnia 19. marca 1783 r. (późniejszy dekret nego dyrektora i na prośbę koncesyonaryuszów mogą z ± 15. września 1856 r.). Cele i zadania tej insty-sporządzać plany kopalń i prowadzić roboty eks- tucyi są następujące:

a) kształcić inżynierów przeznaczonych do zaliczenia do Korpusu górniczego, jak również na dy-dzom, ani ingerować w jakikolwiekbądź sposób do rektorów przedsiębiorstw górniczych i różnych fabryk; spraw sądowych lub administracyjnych, które mo-    b) rozpowszechniać nauki i zawody, dotyczące

głyby wyniknąć przy wymienionych eksploatacyach; przemysłu mineralnego ;

r. (Art. 44): wynagrodzenia należne za te prace    c) zbierać materyały, potrzebne dla skompletowa-

specyalne wypłacają koncesyonaryusze lub przed- nia statystyki geologicznej i mineralogicznej Francyi ; siębiorcy, na zasadzie obopólnej zgody, lub też na    d) zachowywać, klasyfikować i katalogować ró-

mocy wyznaczenia sumy z urzędu przez prefektów żne kolekcye naukowe i bibliotekę specyalną, doty-lub trybunały.

Kontrolerzy górniczy. Pierwsze ślady ustawodawstwa o funkcyonaryuszach znanych pod zachęcić do postępu w przemyśle metalowym; — nazwą kontrolerów górniczych, znajdują się w de- każda prywatna osoba może dać do zbadania sub-krecie z dnia 3 stycznia 1813 r. odnoszącym się do    stancyę mineralną, składając ją w sekretaryacie

policyi górniczej. Do czasu postanowienia ministe- szkoły i wskazując pochodzenie; dwaj inżynierowie ryalnego z dnia 18. lutego 1840 r. instytucya fun- są wyznaczeni do tej czynności, za którą osoba in-kcyonaryuszów tych była niedostatecznie określona teresowana nie płaci.

i organizacya jej nie miała stałych podstaw, do-    Szkoła górnicza, kierowana przez inspektora

piero od daty powyższego postanowienia ministeryal- generalnego I-szej klasy, pozostaje pod z wierzchni -nego powstała instytucya korpusu dozorców jgórni- ctwem Ministra robót publicznych. Przedmioty nau-czyęh, która weszła do tytułu IV (art. 30—42) de- ezania stanowią: geologia, mineralogia, paleontolo-

ploatacyjne lub budowę fabryk, nie mogą jednak ani wchodzić w umowy, ani składać raportów wła-

czącą górnictwa;

e) robić doświadczenia i analizy, które mogą

gia, złoża kruszcowe, sztuka próbowania rudy krusz- gicznem badaniem kraju, „Royal School of mines“, ców, górnictwo, metalurgia, elektrotechnika, koleje „Museum of practical geology“ i biuro dokumentów żelazne, konstrukcye maszyn, prawo administracyjne, górniczych „The Mining Record-Office“. Wreszcie prawodawstwo górnicze i ekonomia, języki: niemie- państwowemi kopalniami zarządza specyalna Kocki i angielski.

misya: „Commissioners of Her Majesty’s Woods

W koloniach angielskich pieczę nad

nych słuchaczy.

Szkoła górnicza w Paryżu nietylko daje wy- Forests and Land Revenues“ przy Ministerstwie kształcenie zawodowe uczniom-inżynierom, urzędni- Skarbu, kom państwowym, lecz przyjmuje również uczniów eksternów, uczniów obcokrajowców i uczniów wol- górnictwem mają Inspektorowie wydziałów górniczych wraz z funkcyonaryuszami ; inspektorowie ci Oprócz szkoły górniczej w Paryżu istnieją mianowani przez gubernatorstwa (Lieutenantgover-szkoły w Saint-Etienne, w Alais i Douai dla przy- nor) podlegają kontroli komisarza ziem koronnych gotowania techników górniczych pracujących w prze- (Commissioner of Crown lands). Gubernator ma myślę prywatnym i rządowym.    prawo wydawać przepisy związane z warunkami

Inżynierowie, o czem wzmiankowaliśmy w od powiednim rozdziale, nie mają prawa wydawania    .    .

przedsiębiorstwom górniczym rozporządzeń obowią- ctwem sprowadzony jest do minimum. Aczkolwiek żujących, leży to bowiem w atrybućyi Ministra i Pre- istnieje organizacya państwowych inżynierów górni-fektów z podwładnymi im organami.    czych⁴ jednak funkcye jej sprowadzają się jedynie

W kwestyach, w których decyzya musi wycho- do rozgraniczania koncesyi. Mieszanie się urzędni-dzić od Ministra, ten ostatni komunikuje swoje roz- ków tych w jakiejkolwiek formie do opieki nad bez-porządzenia (arreté) Prefektowi, który od siebie bez- pieczeństwem powierzchni, robotników i spraw eks-pośrednio lub też przez inżynierów wydaje rozpo- ploatacyi jest przez prawo zakazane. Przedsiębiorca rządzenia przedsiębiorstwom górniczym. W podle- górniczy, na równi z posiadaczem jakiejkolwiek wła-głych kompetencyi Prefekta kwestyach mniejszej sności, korzysta z zupełnej swobody działania i pod-wagi postępowanie jest następujące: wszelkie zau- leJ?a tylko rozporządzeniom policyjnym. Przedsię-ważone przez inżyniera zwyczajnego niedokładności biorca górniczy zarówno jak i przedsiębiorca prze-na kopalniach, lub odstępstwa od obowiązujących myślowy, podlega wyłącznie trybunałom sądowym.

Do sądu należy również wszczynanie spraw w razie

dzierżawy terenów kopalnianych, oraz z budową, Stosunek władz górniczych do władz administracyjnych, utrzymaniem i używalnością dróg i kanałów w danym okręgu górniczym.

W Hiszpanii dozór państwowy nad górni-

praw tenże komunikuje w drodze raportów inżynierowi naczelnemu, który z kolei składa o tym ra- nieszczęśliwych wypadków, port Prefektowi wraz ze swoimi uwagami. Prefekt ^ S z w a j c a r y a nie posiada specyalnych władz wydaje rozporządzenie od siebie, albo wprost admi- górniczych, a dozór nad kopalniami powierzony jest nistracyi przedsiębiorstwa górniczego, albo inżynie- władzom połicyjno-administracyjnym, które czuwają rowi naczelnemu do wykonania; jeżeli zaś tego osta- na(l kopalniami, bezpieczeństwem robotników i po-tniego niema w okręgu, lub w razie pilnym, prefekt wierzcnni. może skierować rozporządzenie bezpośrednio do inżyniera zwyczajnego.

Ustrój władz górniczych w innych paóstwach.

W F i n 1 a n d y i administracya górnicza składa się z 2-ch instancyi: Mistrza górniczego i Zarządu przemysłowego. W pewnych wypadkach w sprawach górniczych bierze udział Wydział gospodarczy senatu finlandzkiego.

W Grecyi, Włoszech i Belgii ustrój władz    .    .

górniczych wzorowany jest na systemie francuskim, leży t zw. ziemie publiczne (public lands), t. j. tereny co do Belgii z tą zmianą, że istnieje tu Delegacya uważane za własność gubernatorstwa federalnego, rad prowincyonalnych, odgrywająca rolę Prefektów, które może i powinno niemi dysponować swobodnie, Rada zaś górnicza jest specjalną instytucyą zastę- ¹ tereny prywatne (priyate lands). pującą w sprawach górniczych Radę Państwową ;    . Dla k zw- public lands władzę najwyższą sta-

składa się ona z 5-ciu osób, wyznaczonych przez nowi Minister spraw wewnętrznych. Wszelkie zas v    czynności wchodzące w zakres władz górniczych

sprawuje specyalna administracya federalna (General Land office), której zarząd w osobie komisarza

W Stanach zjednoczonych rozróżnić na-

króla.

W Anglii władza górnicza składa się z zależnych od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 12-tu    , .    .    .... ,TT    ,    .

(Home office) królewskich inspektorów okręgowych, (Commissioner) znajduje się w Waszyngtonie, mianowanych przez Gubernatorstwa. Nad wykona- . . Atrybucye „Land office są dwojakie, miano-niem prawa górniczego czuwają inspektorzy okrę- wicie : pomiary i sprzedaż, gowi łącznie z dobranymi Inspektorami. Pogwałcę-    Do pierwszych czynności w każdym stanie jest

nie prawa pociąga za sobą wytoczenie procesu przez Naczelnik generalny (Surveyor general) mający wła-inspektora ; przy dużych przekroczeniach przewidy- dzę zwierzchnią nad czynnościami dobranych prze-wane są kary od 3-ch miesięcy więzienia. Na zarzą- zeń mierniczych (deputies surveyor). dzenia inspektora przedsiębiorca ma prawo wniesie-    Dla czynności drugiego rodzaju terytoryum po-

nia apelacyi do sądu rozjemczego. Jeśli arbitrzy obu dzielone jest na okręgi, z których każdy posiada stron nie mogą zgodzić się na superarbitra, wów- swego urzędnika (register), pełniącego funkcye wy-czas wyznacza go sąd. W razie śmiertelnego wy- łącznie administracyjne i drugiego funkcyonaryusza padku na kopalni przeprowadzone jest dochodzenie (receiver), którego czynności polegają na ściąganiu śledcze, a Sąd przysięgłych decyduje co do winy opłat. Obaj Ci urzędnicy stanowią władzę lokalną przedsiębiorcy. Oprócz królewskich Inspektorów okrę- „Land office“.    .

gowych istnieją specyalne urzędy górnicze, a mia-    Co się tyczy terenów prywatnych (private

powicie; „Geological Survey“? zajmująca się geolo- lands), to interwencya administracyi lub guberna-

torstwa ogranicza się do stosowania praw policyjnych, mających jedynie na względzie opiekę nad pracującymi w kopalniach.

WMeksyku dozór nad górnictwem należy do 2-ch instancyi : Ministra i Deputacyi górniczej w okręgach. Deputacya składa się z delegatów i ich zastępców. Wybiera ją zebranie „zarejestrowanych urzędników“ danego okręgu, do liczby których zaliczeni są właściciele kopalń i inżynierowie zarówno miejscowi, jak i cudzoziemcy. Atrybucye jej są nader rozległe. Może się ona mieszać do wszystkich spraw związanych z bezpieczeństwem robotników i powierzchni, a także uchwalać instrukcye.

W Brazylii prawodawstwo górnicze nie jest jeszcze skodyfikowane, ani też ustalone. Przepisy górnicze ustalają się indywidualnie w stosunku do każdej nadawanej koncesyi. W sprawach spornych między właścicielami kopalń a osobami postronnymi decydują sądy ogólne, w sprawach spornych zaś między rządem i właścicielami kopalń — sądy polubowne, złożone z 2-ch sędziów, wybranych ewentualnie przez obie strony i z doradcy państwowego-

W Chili dozór nad eksploatacyą bogactw mineralnych należy do władz administracyjnych. Nad wykonaniem przepisów policyjno-górniczych czuwają inżynierowie państwowi bezpośrednio zależni od zarządu departamentów. Zauważone przez inżyniera państwowego przy wizytacyi kopalń niebezpieczeństwo, związane z robotami górniczemi, wywołuje z jego strony zarządzenie środków zapobiegawczych. Zainteresowany przedsiębiorca ma prawo wówczas odwołać się do gubernatora, który wyznacza komi-syę. Komisya ta większością głosów rozstrzyga o słuszności zarządzenia inżyniera państwowego. Powyższe nie dotyczy tych zarządzeń inżyniera państwowego,

które ze względu na niebezpieczeństwo wymagają natychmiastowego wykonania.

Władza administracyjna naogół miesza się tylko do spraw policyjno-górniczych, nie dotyka natomiast spraw odnoszących się do poszukiwań, zakładania kopalń, do spraw między przedsiębiorcą górniczym a właścicielem powierzchni i spraw pomiędzy właścicielami kopalń. Również do władzy administracyjnej nie należy decydowanie o wstrzymaniu robót w kopalniach z powodu niewypełnienia przepisów policyjnych. We wszystkich tych sprawach decyduje sąd, nawet w sprawach natury technicznej, do których powoływani są eksperci. O ile w grę wchodzą interesy państwowe, powołany jest jako ekspert inżynier państwowy.

W Argentynie władza górnicza nie jest zależna od władz administracyjnych, związana jest natomiast z władzami sądowymi. Jest ona trzystopniową i opiera się na następujących zasadach. Pierwszą instancyą jest specyalny sędzia okręgowy, korzystający w razie potrzeby z ekspertyz inżynierów i fachowców. Może on być jednocześnie sędzią zwykłym Sędziowie ci podlegają t. zw. sędziom I-ej instancyi lub trybunałom i jedynie wypełniają ich zlecenia. Władzą najwyższą — apelacyjną jest trybunał górniczy, składający się z 2-ch sędziów I-ej instancyi z jednego inżyniera i jednego przedstawiciela skarbu.’ Wydawanie zarządzeń policyjno-górniczych należy do administracyj prowincyonalnych.

W Japonii administracya górnicza należy do Ministerstwa robót publicznych. Organizacya dozoru nad górnictwem wzorowana jest na systemie francuskim z tą różnicą, że urzędnicy górniczy mają tu dużo rozleglejsze prawa i łącznie z tem atry-bucye sądowo-policyjne.

W sprawie „Polskiego Instytutu Geologicznego“.

Uwagi ogólne.

tralny Polski Instytut Geologiczny. Ponieważ najważniejszą czynnością jego będzie, prócz czuwania nad życiem geologicznem kraju, reprezentowanie organu doradczego w sprawach górniczo-przemysło-wych, byłoby zapewne najbardziej wskazanem, jeśli niezupełne zespolenie tej instytucyi z Sekcyą Górniczo-Hutniczą, jako jehyną władzą Górniczą Polską n. p. na wzór Belgijskiego Instytutu Geologicznego, to w każdym razie ścisły związek tych 2 autonomicznych Instytucyi przy Ministerstwie Przemysłu i Handlu.

Odbudowa kraju, będąca dziś na ustach niemal każdego Polaka, wymagać będzie przedewszystkiem należytego zoryentowania się nie tylko w wytworach przemysłu, które zdołały jeszcze ocaleć, lecz i przedewszystkiem w materyale surowym, na którym możnaby było oprzeć przyszły przemysł i handel polski. Wysuwa się potrzeba dokonania jaknajry-chlejszej i możliwie najdokładniejszej rejestracyi rodzimego majątku, ukrytego przed światem wojującym w głębiach ziemi, rejestracyi więc zasobów mineralnych oraz kopalin pożytecznych, zwłaszcza, że wskutek wyjątkowych warunków politycznych, w których kraj od 100 lat się znajdował, odstaliśmy w kierunku nietylko sąsiadów z zachodu, lecz w znacznym stopniu i od tychże ze wschodu. Mamy tu na myśli poważne prace dokonane przez Komitet Geologiczny w Petersburgu i różnych częściach Rosyi, zwłaszcza zaś Rosyi południowej, na Kaukazie, Uralu, oraz Sy-beryi, jako głównych ośrodkach życia górniczego w dawnem rozległem Państwie rosyjskiem.

Taką centralną instytucyą powołaną przedewszystkiem do czuwania nad wszelką pracą praktyczną lub naukową, mającą na celu badania geologiczne wogóle, następnie zaś poszukiwanie złóż mineralnych i kopalin pożytecznych oraz badanie charakteru tych złóż i kopalin i ich szczegółową inwen-taryzacyę dla gospodarki narodowej, winien być Cen

To ostatnie rozwiązanie byłoby najbardziej po-żądanem ze względu na charakter Polskiego Instytutu Geologicznego.

Odnośne instytucye za granicą wykazują dużą w tym kierunku rozbieżność. Najstarszy Waszyngtoński „Geological Servey of United States of American“ zależny jest od Ministeryum spraw wewnętrznych, londyński „Geological Servey of Graet Bri-tain“ i wiedeński „Geologische Reichsanstalt“ od Ministeryum oświaty, paryski „Servico de la carte Géologique de la France“ od Ministerstwa robót publicznych, berliński „Geologische Landesanstalt“ od Ministerstwa przemysłu i handlu.

Zarówno bogactwa mineralne Królestwa Polskiego, stwierdzone i eksploatowane od najdalej w głąb wieków sięgających czasów historycznych,

cc

urzędy górnicze i miernicze zostały zabrane i wywiezione przez władze okupacyjne i nie jest wykluczonem, że część ich nie da się już odnaleźć.

Następnie w wyższym stopniu pilną jest sprawa

że wspomnimy tu Olkuskie kopalnie srebra r gal-manu, znane już w wieku XIV, jak również i obecny stan techniki przemysłu górniczego, kładą na organizujące się władze państwowe polskie pośredni, na powstającą zaś Sekcyę górniczo-hutniczą przy Ministerstwie przemysłu i handlu bezpośredni i w wyż- zbadania złóż rudy żelaznej, znajdującej się w Kie-szyrn stopniu odpowiedzialny obowiązek poczynienia leckiem, Radomskiem, oraz w Częstochowskiem, zin-wszystkich możliwych kroków przygotowawczych wentaryzowanie majątku w tych rudach zawartego w celu powołania do życia w czasie jaknajbliższym i ewentualne oszacowanie jego wartości dla polskiego przemysłu żelaznego.

Następnie zasobów miedzi, rud cynkowych cyonalne badanie warunków geologicznych kraju, i ołowianych, materyałów opałowych w postaci wę-instytucya ta winna będzie okazywać stałą pomoc gli kamiennych i brunatnych oraz niezliczonych tor-w zakresie geologii stosowanej czynnikom górniczo- fowisk szeroko rozrzuconych po całym kraju, przemysłowym, przy zakładaniu nowych przedsiębiorstw górniczych, należytem wyzyskaniu przed- wentaryzowanie wód mineralnych i wód zwyczaj-siębiorstw już istniejących oraz następnem projek- nych; dosyć wspomnieć, że na brak zdrowej wody towaniu i prowadzeniu robót górniczych zarówno do picia skarżą się oprócz drobnych miasteczek o charakterze poszukiwawczo - wywiadowczym jak i osad, miejscowości tak licznie zamieszkałe, jak Dą-i eksploatacyjnym.    browa, Sosnowiec. Wskutek braku racyonalnej go-

Potrzebę tę powinno spotęgować przypuszczę- spodarki wodnej stare polskie miasto Lublin, jak to nie, iż umowy handlowe z sąsiadami wypadnie za- stwierdziły badania lekarskie, z powodu zanieczysz-wierać, dla kraju zniszczonego pożogą wojenną, czenia naturalnego filtra, dawało w ostatnim stule-w warunkach jak najbardziej niepomyślnych. Powin- ciu początek wszelkim chorobom epidemicznym niśmy być przygotowani, że przemysł polski liczyć w Polsce, mimo, że badania hydro-geologiczne wy-będzie musiał jedynie na własne surowce, własne kazały obecność obfitych źródeł, tuż obok miasta siły techniczne i robocze, a w znacznym stopniu położonych, i dla wielu względów i na własny kapitał.

owej centralnej instytucyi geologicznej.

Oprócz stałego baczenia na systematyczne i ra-

Uporządkowanie gospodarki wodnej przez ziń-

Dalej zbadanie zapasu glin ogniotrwałych i zwy-Ze pole pracy i w tym kierunku stoi odłogiem, czajnych, kamienia, jako materyału drogowego i bu-dosyć wspomnieć, iż zwłaszcza w czasach ostatnich, dowlanego, wreszcie warunków geologicznych rzek sprawa badań, geologicznych spoczywa prawie że i tras, nasypów kolejowych i t. p.

Jedynie dobro kraju mając na względzie, In-

wyłącznie w ręku przedsiębiorstw obcokrajowych, o których dało się nieraz słyszeć charakterystyczne stytut geologiczny winien roztoczyć szczególną opiekę w swoim rodzaju zdanie, że „są najlepiej zorjento- nad wiertnictwem kraj o wem i poczynić odpowiednie wane w miejscowych warunkach geologicznych“.

Względy konkurencyjne z nielicznemi, prawda, łów wiertnictwa w górniczych uczelniach polskich, przedsiębiorstwami krajowemi sprawiły niewątpliwie, że powoływano obce firmy wiertnicze, obcych inży- górniczemi, pożądanem byłoby wtrącanie się Insty-nierów i techników, geologów, mierników górniczych tutu Geologicznego w wypadkach, kiedy, ze względu i t. p., uprawiając jakn aj ściślejszą dyskrecyę wobec źle zrozumianej oszczędności, konsorcya przemysłowe nietylko krajowych instytucyj przemysłowych, lecz przystępują do zakładania nowych przedsiębiorstw i wobec instytucyj naukowych polskich. W takich górniczych, przy niedostatecznem zbadaniu terenu warunkach bowiem tyko, oraz przy stałym poparciu za pomocą wierceń i innych robót górniczych. Straty dawnych władz rosyjskich najłatwiej było dla za- bowiem stąd wynikłe dotkną nietylko dane konsor-granicznych przedsiębiorstw utrzymać wszelką i ni- cyum przemysłowe, lecz pośrednio odbiją się nieko-cyatywę górniczą polską w szachu. Z powyższych rzystnie i na gospodarce krajowej jako takiej, względów musimy być przygotowani na to, że niejedną pracę wypadnie rozpocząć na nowo, gdyż zapiski cyą górniczo-hutniczą zarządzeń cały kraj obowią-istniejące w zarządach przedsiębiorstw prywatnych żujących, by wszelkie roboty górnicze, mające na i w odnośnych urzędach górniczych zostały wywie- celu badania geologiczne, dokonywane przez insty-zione, o ile nie zniszczone wskutek działań wojen- tucye rządowe, osoby lub też instytucye prywatne, nych, i korzystać z nich będzie można tylko ze zna- były jaknajdokładniej rejestrowane przez odnośne cznem opóźnieniem ; względnie mogą i zupełnie po- władze górnicze i dane o nich nadsyłane Instytutowi

geologicznemu.

Przedewszystkiem więc wypadnie przystąpić do    Odnosi się to zarówno do poszukiwań, które

prac najbardziej opóźnionych: za taką pracę pierw- dały tak dodatnie jak i ujemne rezultaty, dodat-wszorzędnej wagi uważamy potrzebę sporządzenia niość bowiem lub ujemność^rezultatów poszukiwań, map geologicznych, brak których sprawia, iż n. p. okazuje się z biegiem czasu rzeczą bardzo względną, dla bogatego obwodu Częstochowskiego posługujemy    By kontrolę nad temi robotami i zdobytym

się dotąd mapą z roku 1870, w wielu zaś innych materyałem ująć w ręce czynników fachowo odpo-częściach kraju sprawa ta stoi jeszcze gorzej.

Dalej niezbędnem jest dokonać szczegółowej re- łanie do życia całego szeregu muzeów, a przy nich jestracyi planów robót podziemnych, ich uzgodnię- pracowni geologicznych na wszystkich ziemiach Polnie z planami powierzchni i należyte wykorzystanie ski, znajdujących się pod inspekcyą Centralnego India celów, mających wyświetlić warunki geologiczne stytutu Geologicznego, na razie zaś conajmniej dla

najbardziej w płody mineralne obfitujących części

zabiegi u władz polskich w celu rozszerzenia dzia-

Działając w ścisłym porozumieniu z władzami

Dalej wydanie w ścisłym porozumieniu z Sek-

zostac niedostępne.

kraju.

wiednich, uważalibyśmy za bardzo wskazane powo-

1) o ile mi wiadomo, plany robót górniczych kraju, oraz przekroje geologiczne, posiadane przez

W pierwszym rzędzie mamy na myśli muzeum

oraz pracownię geologiczną ziemi Piotrkowskiej względnie Zagłębia Dąbrowskiego, następnie ziemi w rękach obcych. Dziś sprawa ta o tyle się poprawiła, Kieleckiej i Radomskiej. Zadaniem takiego muzeum że aczkolwiek za bardzo wygórowane i dla kraju ucią-byłoby zbierać i przechowywać płody mineralne; żliwe sumy, część tych bogactw udało się wykupić pracowni zaś, chociaż na razie najskromniej urzą- z rąk obcych przez galicyjski Wydział krajowy. Nie dzonej, okazywanie pomocy w zoryentowaniu się ka- lepiej sprawa stoi z terenami i przemysłem nafto-żdemu, kto, czy to przy specyalnie prowadzonych wym. Zyski ciągną i tu przeważnie zagraniczni pro-robotach poszukiwawczych, czy też zupełnie przy- ducenci i właściciele szybów naftowych, reprezentu-padkowo natrafi bądź na złoża mineralne, bądź też jący około 64% całej produkcyi naftowej Galicyi. na wyraźne ślady tych złóż i tym samym przyczyni Istniejący „Krajowy związek producentów ropy“ po-się do skierowania przyszłych robót geologicznych winien byłby faktycznie nazywać się „Galicyjskim na właściwą drogę.

miar górniczych węglowych znajdowało się przed wojną

związkiem zagranicznych producentów ropy“, jak słusznie zauważył jeden ze znawców stosunków go-

W ostatnim zaś czasie znać i tam zwrot ku

odbytym we wrześniu zeszłego roku w Krakowie. Streszczając powyższe uwagi ogólne przycho-

Oczywiście, że ze względu na trudności, połączone z należytem wyposażeniem podobnych praco- spodarczych Galicyi. wni w niezbędne urządzenia, oraz brak odpowiednich kierowników specyalistów, pracownie te, skon- lepszemu, że wymienimy owe zabiegi dokoła skupu centrowane przy muzeach prowincyonałnych, mają- terenów węglowych i zrealizowanie tych zabiegów, tych przedewszystkiem geologię praktyczną na celu, projekt Zakładu geologicznego, wydanie map i mo-inogłyby powstawać i rozszerzać się w miarę przy- nografii galic. zachodniego zagłębia węglowego, oraz bywania sił i środków, natomiast pracownię przy całego szeregu rozpraw i prac, dokonanych przez geo-Centralnym Instytucie geologicznym, nie bacząc na logów galicyjskich. Prace te odbiły się odpowiednio wszelkie możliwe wydatki, należałoby postawić od- silnym echem na ostatnim zjeździe przemysłowym, razu na odpowiedniej wysokości trudnego zadania.

A. Cele i zadania P. I. G.

P. I. G. ma na celu ujęcie w swe ręce orga-nizacyi oraz samej pracy badań geologicznych w kraju, w miarę zaś tych badań stopniowego zinwentaryzowania mineralnych bogactw kraju. Oszacowanie wartości bogactw mineralnych i kopalin pożytecznych kraju, na zasadzie dokonanych dotąd badań geologicznych i sporządzenie szczegółowych map geologicznych odnośnych obszarów.

Studja naukowe i praktyczne nad materyałem z dokonanych badań.

Sporządzenie szczegółowych sprawozdań drukowanych w wydawnictwach Instytutu geologicznego, ewentualnie ogłoszenie prac naukowych z dziedziny nauk geologicznych. Zarządzanie Muzeum i pracownią geologiczną Instytutu oraz stacyami geologicznemi prowin-cyonalnemi.

Zbieranie i przechowywanie wszelkiego rodzaju materyału geologicznego, petrograficznego, mineralogicznego i paleontologicznego, oraz kar-Jeśli zwiedzającemu Praskie Muzeum oraz pra-    tograficznego.

cownię przy niem, mimowoli nasuwa się myśl, że VII. Współdziałanie z Sekcyą górniczo-hutniczą przy instytucye te mogłyby być wzorem dla niejednej    Ministerstwie przemysłu i handlu w dziedzinie

instytucyi europejskiej, powinno to być dowodem,    dotyczącej robót i przemysłu górniczego,

że wiele może dokonać niespożyta siła i praca na- VIII. Ustanowienie Rady nadzorczej nad działem nauk

geologicznych oraz pokrewnych im przyrodniczych zarówno w państwowych, jak i prywatnych uczelniach polskich.

IX. Przedstawicielstwo prac geologicznych wobec odnośnych instytucyi w kraju i zagranicą.

Centralny Instytut geologiczny oprócz reprezentowania badań geologicznych wewnątrz kraju, wi- dzimy do wniosku, że Statut polskiego Instytutu Geo-nien pozostawać w możliwie bliskiej styczności logicznego winien być w głównych zarysach treści z odpowiedniemi instytucyami za granicą. Zwłasz- następującej : cza bogata w doświadczenia, założona blisko przed 100 laty „Geological Servey of United States of American“, „Geological Servey of Great Britain“, następnie „Landesansalt“ w Berlinie, Zakład geologiczny I. w Wiedniu i cały szereg odnośnych insłytucyi geologicznych w innych krajach.

Indye wschodnie posiadają „Geological Servey“ już blisko od 50 lat. Jak daleko odstaliśmy w tej II. ze wszech miar ważnej dziedzinie, dosyć wspomnieć, że dziś zaledwie kilka mniejszych państw Bałkańskich oraz Turcya nie posiadają tego rodzaju insty-tucyj państwowych.

Istniejąca zaś od r. 1900 pracownia geologiczna- III. przy Muzeum przem. i handlu w Warszawie wobec istniejących dawnych warunków, pomimo największych IV. wysiłków, oraz najbardziej odpowiedniego doboru osób, bodaj że najlepszych znawców stosunków geologicznych oraz przemysłowo-górniczych kraju, nie zdołała się rozwinąć i postawić zarówno pracowni, V. jak i muzeum na wysokości, na której n. p. znajduje się również, dzięki prawie, że wyłącznie, wysiłkom pracy oraz zabiegom instytucyi i osób prywa- VI. tnych założone i rozszerzone Muzeum Czeskie w Pradze.

rodu czeskiego, co prawda, korzystającego z zupełnie odmiennych praw zarówno politycznych jak i gospodarczych, niż naród polski pod zaborem rosyjskim.

B. Zarząd i zespół pracowników P. I. G.

Zarząd Instytutu spoczywa w rękach Dyrektora, mianowanego przez najwyższą władzę krajową na przedstawienie Ministra przemysłu i handlu i Rady Instytutu mianowanej przez Ministra.

Potrzebę takiego zakładu odczuwała w ostatnich latach przed wojną i Galicy a, zwłaszcza wówczas, kiedy stało się wiadomem, że poszukiwania górnicze czy to na rudy cynkowe i ołowiane, czy na tereny węglowe i nafciane prowadzone są prawie, że wyłącznie przez element napływowy z są I. siednich Prus i przez tenże element skrzętnie wyławiano najlepsze miary i wyłączności górnicze. To też podług danych profesora Jerzego Michalskiego 92’5%

II.

b)

c)

d)

e)

f)

g)

Do obowiązków dyrektora należy:

1)    bezpośrednie zarządzanie sprawami Instytutu przy pomocy Rady i odpowiednich funkcyonaryuszy działów naukowego i gospodarczego.

2)    Przewodniczenie w Radzie Instytutu, oraz przyjmowanie udziału osobiście, lub przez

3)    Przedstawianie Ministrowi przemysłu i handlu do zatwierdzenia uchwał i wniosków, powziętych przez Radę Instytutu, oraz sporządzonych przez tę ostatnią szczegółowych preliminarzy rocznych Instytutu.

4)    Odpowiedzialność za wprowadzenie w życie spraw przekazywanych do wykonywania przez Ministra przemysłu i handlu.

5)    Przyjmowanie stałego udziału w Radzie Sekcyi górniczo-hutniczej.

6)    Dopilnowanie sprawy prawidłowego funk-cyonowania oraz terminów przedstawienia sprawozdań z robót prowadzonych przez różne oddziały Instytutu.

7)    Przedstawianie Ministrowi przemysłu i handlu różnych sprawozdań z prac Instytutu oraz wydatków z sum w preliminarzach przewidzianych.

8)    Przedstawianie do zatwierdzania Ministra przemysłu i handlu kandydatów na człon ków Instytutu geologicznego oraz powołanych przez Radę Instytutu i innych współpracowników.

9)    Mianowanie, oraz zwalnianie funkcyonaryuszy działów naukowego i gospodarczego poniżej pewnego etatu, przewidzianego odnośnym regulaminem Ministerstwa przemysłu i handlu oraz udzielanie im nie dłuższych nad jeden miesiąc urlopów.

10)    Przyjmowanie i zwalnianie współpracowników nieetatowych i praktykantów.

11)    Reprezentowanie Instytutu na zewnątrz.

III.    Rada Instytutu składa się oprócz dyrektora Instytutu i jego zastępcy, z zwierzchników oddziałów naukowych i gospodarczego, z profesorów nauk geologicznych wyższych uczelni polskich, w danych warunkach Uniwersytetu i Politechniki, delegata, względnie delegatów Sekcyi górniczo-hutniczej, oraz osób ad hoc przez Ministra przemysłu i handlu do Rady powołanych.

Za zgodą Ministra mogą być powołani na przedstawienie Rady Instytutu, jako członkowie nadzwyczajni, z prawem głosu doradczego, i inne osoby kompetentne w sprawach geologicznych kraju.

IV.    Do obowiązków Rady Instytutu należy:

1)    Opracowywanie szczegółowych projektów badań geologicznych dla poszczególnych oddziałów Instytutu, któremi są :

a) Oddział geologii ogólnej, kartograficzny, gleboznawczy, hydro-geologiczny, petrograficzny, mineralogiczny i paleontologiczny.

2)    Decyzye co do kolejności badań w różnych oddziałach,

3)    Decyzya w sprawach naukowych i praktycznych w dziedzinie geologii kraju,

4)    Stały nadzór nad biegiem prac, dokonywanych przez poszczególne oddziały oraz nad przedstawieniem w określonym czasie odpowiednich sprawozdań.

5)    Ustalenie programów prac oraz nadzór nad funkcyonawaniem stacyj geologicznych pro-wincyonalnych (muzeów i przy nich pracowni geologicznych),

6)    Załatwianie wniosków, przekazywanych kom-petencyi Rady

a)    przez Ministra przemysłu i handlu oraz za jego pośrednictwem przez inne mini* sterstwa.

b)    Przez Sekcyę górniczo-hutniczą i za jej pośrednictwem przez urzędy i instytu-cye górniczo-przemysłowe.

c)    Przez instytucye naukowe i osoby prywatne w kraju i za granicą w sprawach dotyczących kwestyj geologicznych.

7)    Decyzye w sprawach wydawnictw Instytutu geologicznego, ofiarowywania oraz zamiany tych wydawnictw z pokrewnemi in-stytucyami w kraju i zagranicą.

8)    Decyzye w sprawach zarządzania Muzeum i pracownią geologiczną.

9)    Wybór kandydatów na wicedyrektora sekretarza naukowego, kierowników Muzeum, pracowni geologicznej, biblioteki i labora-toryum Instytutu.

10) Wybór kandydatów na członków honorowych, zwyczajnych i nadzwyczajnych, członków korespondentów, praktykantów i t. p.

a)    Członkami honorowymi mianowane są osoby, które położyły szczególne zasługi w dziedzinie geologii ziemi ojczystej lub innych krajów, oraz swem poparciem moralnem i materyalnem przyczyniły się do rozwoju Instytutu geologicznego.

b)    Członkami zwyczajnymi mianowani są geologowie, którzy ukończyli jeden z wyższych zakładów naukowych z katedrami nauk geologicznych, oraz wykazali się odpowiedniemi pracami na polu praktycznym w dziedzinie geologii. Osoby, ubiegające się o etaty członków zwyczajnych Instytutu, obowiązuje wykazanie się pracami drukowanemi z dziedziny geologii, petrografii, mineralogii, lub paleontologii.

c)    Członkowie nadzwyczajni i inni współpracownicy powoływani są z pośród osób pracujących naukowo, lub praktycznie w dziedzinie geologii. Wyższy cenzus naukowy nie jest obowiązujący.

11)    Wybór kandydatów na kierowników stacyj geologicznych prowincyonalnych.

12)    Decyzye w sprawie nabywania lub zamiany zbiorów dzieł naukowych, modeli i aparatów; układanie odnośnych programów i katalogów, kolekcyi i t. d.

13)    Porozumiewanie się z instytucyami i osobami prywatnymi co do wykonywania dla nich robót geologicznych.

14)    Opracowywanie szczegółowych preliminarzy wydatków stałych i nadzwyczajnych oraz określanie wysokości wynagrodzenia pracownikom poszczególnych oddziałów.

V.

15)    Wybór kandydatów na zjazdy i kongresy naukowe w kraju i za granicą.

16)    Utrzymywanie stałych stosunków z odno-śnemi instytucyami za granicą w celu ujednostajnienia prac ogólno - geologicznych, oraz informowania się co do zmian w metodach badań geologicznych.

17)    Współpraca z przedstawicielami Ministerstwa oświaty w sprawie układania programów i wprowadzania w nich zmian w dziale nauk geologicznych i pokrewnych im przyrodniczych we wszystkich uczelniach polskich.

18)    Opracowywanie sprawozdań rocznych Instytutu, przedstawianych za pośrednictwem Dyrektora Instytutu Ministrowi przemysłu i handlu.

Posiedzenia zwyczajne Rady Instytutu odbywają się co miesiąc w okresie czasu od 15 października do 1 maja, nadzwyczajne zaś podług zapatrywania Dyrektora, lub na żądanie ' i części ogólnej liczby członków Rady.

VI.    Wicedyrektor, wybierany przez Radę Instytutu, na czas 3-letni z pośród członków Rady i zatwierdzany przez Ministra.

Wicedyrektor dopomaga Dyrektorowi w jego czynnościach, oraz zastępuje go w czasie nieobecności, lub choroby.

VII.    Sekretarz naukowy wybierany jest przez Radę Instytutu z pośród członków zwyczajnych Instytutu i zatwierdzany przez Ministra.

Do sekretarza należy referowanie spraw i wniosków, przekazywanych Radzie instytutu na posiedzeniach tejże Rady, sporządzanie protokołów z tych posiedzeń, załatwianie spraw bieżących, przekazywanych przez Dyrektora lub jego zastępcę oraz podpisywanie z tymi ostatnimi dowodów i pism, wychodzących z Instytutu (z jednym z nich).

VIII.    Kierownicy poszczególnych oddziałów i inni współpracownicy Instytutu.

1)    Kierownikami poszczególnych oddziałów mianowani są na wniosek Rady Instytutu przez Ministra przemysłu i handlu geologowie, obywatele Republiki Polskiej, znani z poważnych prac naukowych, oraz posiadając y odpowiednie kompetencye w zakresie swej specyalności.

2)    Do kierowników oddziałów należy :

a)    Bezpośrednie kierownictwo pracami zarówno naukowemi jak i praktycznemi w zakresie specyalności. danego oddziału.

b)    Przedstawianie na rozpatrzenie Rady Instytutu kandydatów na współpracowników danego oddziału, układanie projektów, robót, kosztorysów tych robót oraz określanie terminów, niezbędnych do ich wykonania.

c)    Przedstawianie szczegółowych sprawozdań z prac dokonywanych.

d)    Obowiązkowe przyjmowanie udziału w posiedzeniach Rady Instytutu.

3)    Współpracownikami kierowników oddziałów są członkowie zwyczajni i nadzwyczajni In-.stytutu, oraz osoby kompetentne w specyal-nyćh działach nauk geologicznych, powołane przez Radę Instytutu na podstawie wniosków kierowników oddziałów.

Członkowie nadzwyczajni wraz z dodanymi do pomocy geologami-praktykan-tami powołani są na czas przewidziany dla przedsiębranych przez dany oddział robót.

4)    Zarządzający Muzeum i pracownią geologiczną wybierany jest przez Radę z pośród

członków zwyczajnych Instytutu. Pracownia geologiczna ma na celu niezbędne badania pomocnicze naukowe i praktyczne dla poszczególnych oddziałów.

5)    Na zarządzających wydziałem gospodarczym biblioteką i laboratoryum powoływane są przez Radę Instytutu osoby fachowo kompetentne, przyczem obowiązuje je odpowiednie wyższe wykształcenie.

a)    Do Zarządzającego Wydziałem gospodarczym należy czuwanie nad prawidłowem wydatkowaniem sum Instytutu geologicznego.

b)    Sporządzanie odnośnych preliminarzy i sprawozdań z sum wydatkowanych

i przedstawianie ich Radzie Instytutu, względnie specyalnej Komisyi gospodarczej, wyłonionej z pośród członków Rady.

c)    Zarządzanie kancelaryą Instytutu.

d)    Prowadzenie ksiąg inwentarza, mającego na celu szczegółową rejestracyę majątku Instytutu.

IX.    Fundusze polskiego Instytutu geologicznego składają się z rocznych sum na ten cel przewidzianych w budżecie wydatków państwowych i z dochodów nadzwyczajnych w postaci zapisów osób instytucyj prywatnych, pozostałości z dochodów z wydawnictw Instytutu, po potrąceniu kosztów tych wydawnictw, dochody pobrane za geologiczne prace, wykonane dla Instytucyj i osób prywatnych i t. d.

Dochody nadzwyczajne pozostają do dyspo-zycyi Rady Instytntu dla celów rozszerzenia działu prac naukowych, urządzania konkursów, wyznaczania zapomóg nadzwyczajnych dla pracujących na polu nauk geologicznych, względnie pokrycia niedoborów w kosztach wydawnictw Instytutu.

X.    Ze względu na znaczne sumy, potrzebne na kapitał inwestycyjny (zakup biblioteki, przy-borów geologicznych i rysunkowych, mierniczych, laboratoryjnych, wynajem gmachu, umeblowanie i t. p.) oraz utrzymanie Instytutu w pierwszych latach istnienia, na razie mo-żnaby było utworzyć tylko oddziały : I. geologii ogólnej, II. kartograficzny, III. gleboznawczy, podporządkowując oddziałowi I-szemu wydziały hydro geologiczny, petrograficzny, mineralogiczny i paleontologiczny.

Wydziały te (ostatnie) mogłyby się usamodzielnić z biegiem czasu w miarę przybywania sił i środków.

W sprawie terenów węglowych nabytych przez Wydział krajowy Kr. Galicyi

Borysławski okrąg naftowy.

Polska Spółka handlowo-naftowa

Filię w Krośnie.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

W sprawie terenów węglowych nabytych przez Wydział krajowy Kr. Galicyi

od Westd. Thomasphosphatwerke

napisał inż. górn. Roman Brzeski.

Jeśli prawdą jest, iż za tereny te zapłacono 40.000,000 Marek tj. przeszło 50.000,000 K, to byłoby to może jedyne, w każdym razie w Austryi największe engagement przemysłowe, mówię największe bo chociaż są przedsiębiorstwa o większym kapitale zakładowym, to jednak niema takiego, któreby' za same uprawnienia zapłaciło taką kwotę i z ta-kiem obciążeniem zaczynało dopiero wkłady potrzebne do jego eksploatacyi, Niewątpliwie zatem wzięto ogromny rozmach; pytanie jednak jaki będzie jego efekt.

Rozważmy stosunki realizacyi tego przedsiębiorstwa. Do realizacyi potrzeba będzie 1) wydatności terenów 2) pieniędzy 3) materyału 4) ludzi 5) zbytu wzgl. zdolności konkurencyjnej.

ad 1) Ogólna wydatność terenu w exposé inż. Schimitzka nie jest podana za wysoko; na terenie tym mogłoby stanąć kilkadziesiąt wielkich kopalń. Co do wydatności pojedynczych kopalń nie trzeba jednak być zbvt wielkim optymistą, nie można liczyć na warunki idealne lecz przeciętnie w rewirze krakowskim osiągnięte ; trzeba rachować na uskoki, wodę, ciśnienie, wiercenia bowiem wykazały, iż teren jest poprzeżynany licznemi uskokami, że zwłaszcza tereny najlepsze położone wzdłuż Wisły będą miały dużo wody, miejscami kurzawkę, itd. słowem przeciętnej wydatności najlepszych kopalń nie należy bezwarunkowo oceniać wyżej jak na 5,000.000 q.

ad 2) O ile z artykułów w dziennikach umieszczonych wnosić można to kraj nie będzie sam eksploatował terenów, lecz będzie tworzył spółki z kapitałem krajowym, do których będzie przystępował z aportem terenowym, gwarantując sobie przytem wpływ na zarząd; w ten sposób zakładając coraz nowe kopalnie (co 5 lat jedną) miałby po 30-tu latach przyjść do swojego kapitału. Nie jest to jednak jasnem bo do swego kapitału mógłby kraj przyjść chyba tylko co do pierwszej kopalni (której wkłady mogłyby się po 20 —30 latach zamortyzować) ale nie co do reszty, chyba gdybyśmy to rozumieli tak, iż mógłby odrazu zrealizować akcye stworzonych spółek; w takim razie minąłby się jednak z celem, dla którego tereny nabył, bo utraciłby tern samem wpływ na zarząd. Słu-sznem jest oczywiście, że w formie spółki pomyślano eksploatacyę, bo dla kraju byłoby to nietylko finansowo niemożliwem ale prowadzenie przedsiębiorstwa przez kraj nie przyczyniłoby się z pewnością do jego rentowności. Kwestya jednak, w jakim stosunku ma kraj partycypować w tych spółkach ; jeżeliby przystępował tylko z aportem terenowym, to udział jego w jednej kopalni nie przenosiłby, jak przypnszczam 3,000.000K, a w takim razie jego wpływ na zarząd nie-mógłby być decydującym.

Jak się będzie przedstawiała sprawa sfinansowania przedsiębiorstw kopalnianych tj. tworzenia spółek? Ma się tworzyć spółki z kapitałem krajowym lub przeważnie krajowym. Przypuszczam, że będą to spółki akcyjne, bo w innej formie trudno byłoby zebrać potrzebne kapitały ; jaką w takim razie kraj będzie miałgwarancyę, że akcye nie dostaną się w obce ręce, chyba że będą imienne, ale w takim razie niełatwo będzie je zbyć i nie łatwo utrzymać ich kurs.

Mamy wprawdzie obecnie zbytek pieniędzy, ale tylko z powodu ich lichej wartości. Pieniądz szuka gwałtownie lokaty, ceny idą niesłychanie w górę ale jest to właśnie oznaką braku zaufania do niego, dowodem, że mnogości pieniędzy nie odpowiada mnogość rzeczywistych wartości użytkowych czyli dóbr. Niewątpliwie po wojnie nastąpi obrachunek, bilans wypadnie fatalnie; będziemy musieli bardzo wiele nabywać, bo zapasy zupełnie się wyczerpały. Nie będziemy mieli prawie nie do zbycia, bo poza artykułami wo-jennemi prawie nic się'nie produkuje; pozostaniemy z mnóstwem papierów wojennych i pieniądza papierowego, których wartość spadnie do minimum; państwo będzie musiało przeprowadzić redukcyę waluty lub częściową konfiskatę majątków. Gdy kraj nasz wejdzie w skład samodzielnej Polski konfiskata nas nie dotknie, ale w każdym razie cała Polska odczuje w wysokim stopniu stan waluty niemieckiej i au-stryackiej, którą jesteśmy nasyceni. Początkowa (po wojnie) niepewność waluty i stosunków ekonomicznych każe wstrzymywać się od wszelkiego engagement; gdy zaś one się ustalą nastąpi takie zapotrzebowanie pieniędzy na zakupno materyałów puszczenie w ruch fabryk zastanowionyeh wzgl. przerobionych na cele wojenne, w szczególności także na odbudowę zniszczonych części kraju, iż wkrótce nastąpi brak gotówki. Jakkolwiek w krajach koalicyi warunki będą nieporównanie korzystniejsze, to jednak tam z wyż wymienionych powodów nastąpi brak rozporządzal-nej gotówki, to też i stamtąd przez pewien czas większego zasilenia gotówką spodziewać się nie należy. Niełatwą zatem będzię rzeczą na utworzenie spółek potrzebne kapitały uzyskać. — Kapitału potrzebnego zpowodu niepewności i anormalności stosunków ekonomicznych ocenić niepodobna; niewątpliwie jednak do dawnych cen nie wrócimy 1) z powodu zniszczenia ogromnej ilości materyałów tj. ich braku 2) z powodu kosztów wojny, które będą ciążyły na wszystkich produktach 3) z powodu początkowej słabości naszej waluty. Jeżeli zatem koszta założenia jednej kopalni wynosiły przed wojną 8.000,000 K, to po wojnie wyniosą one z pewnością 15.000,000 K.

ad 3) Zupełne wyczerpanie wszelkich materyałów surowych i fabrykatów, w szczególności maszyn nie pozwoli w pierwszych latach po wojnie (nie mówiąc już o czasie trwania wojny) na prawidłowy rozwój kopalni, a może na dłuższy czas założenie jej odsunie. Wprawdzie po wojnie odpadną zamówienia wojenne, na które fabryki obecnie prawie wyłącznie pracują, w miejsce ich przyjdą jednak ogromne zamówienia na ceie użytkowe wstrzymywane przez kilka lat wojny; brak ludzi i brak surowca, w szczególności metali, których wojna niszczy ogromne ilości, nie pozwoli na zwiększenie produkcyi, odpowiadające zwiększonemu zapotrzebowaniu.

Na jedną tu okoliczność nadzwyczajnej wagi zwrócić należy uwagę; Niemcy celowo zupełnie zniszczyli przemysł Królestwa, tak że choćbyśmy mieli niezawisły byt polityczny mogą nas ekonomicznie zupełnie ujarzmić, mogą ustanowić ogromne cła wywozowe lub zupełnie zakazać wywozu maszyn. To też za-

byśmy do oprocentowania w sumie 19.000,000 K ; dochód 500.000 przedstawia 2,6°/₀ od tej sumy. Ponieważ kraj od pożyczki zaciągniętej na zakupno płaci

stępcy Polski przy ew. rokowaniach pokojowych muszą w tym kierunku żądać zupełnej restytucyi lub zupełnie pewnych gwarancyi.

ad 4) Już przed wojną kopalnie galicyjskie i ślą- z pewnością przynajmniej 5%, przeto dług z tego skie cierpiały na brak robotnika i niejedna z nich mo- tytułu rósłby stale i bardzo szybko, nie mówiąc już głąby była zwiększyć produkcyę, gdyby go miała o amortyzacyi kapitału., poddostatkiem ; niewątpliwie stosnnki te wskutek

Zdaje się że w projekcie jest zakładanie jednej wojny się pogorszą. Wprawdzie znaczna część na- kopalni co 5 lat, prawdopodobnie ze względu na przy-szych robotników pracowała w Prusiech, ale ci, któ- puszczalny brak zbytu, jak i na brak ludzi i pierzy pozostaną i po wojnie tamby ciągnęli bo kopalnie niędzy. Gdyby zakładanie kopalń szło w tern tempie, tamte mając warunki lepsze dawać będą lepsze za- to owych 10 kopalń rzekomo potrzebnych do zamor-robki. Wiele liczy się na emigracyę amerykańską, tyzowania powstałyby po 50 latach. W tym czasie która nas ma zasilić; wierzę, że wielu z nich powróci debet kraju z tego tytułu wynosiłaby ale nie na to, aby pracować we fabrykach lub kopalniach, ale na rolę; chłop nasz pracuje z entuzya-zmem we fabryce amerykańskiej, ale z myślą, że gdy wróci do ojczyzny kupi kawałek gruntu lub spłaci długi, nie będzie zaś wracał do roboty fabrycznej tutaj, gdzie będzie zarabiał 3 razy mniej.

ad 5) Warunki zbytu będą oczywiście w pierwszym rzędzie zależały od konstelacyi politycznej, w jakiej się kraj znajdzie. Gdyby do samodzielnej Polski włączono także Śląsk pruski, to tereny nabyte przez kraj, musiałyby na dłuższy czas stanąć odłogiem, kraj miałby bowiem węgla poddostatkiem, nawet na eksport. Wobec węgla śląskiego nawet istniejące już kopalnie krajowe zaledwie wegetowaćby mogły ; węgiel sląski prócz łatwych warunków produkcyi daje się dobrze przechowywać i góruje jakością, wskutek czego znosi dalszy transport (na dalszy rynek zbytu). Gdyby powstała samodzielna Polska bez Śląska (kombinacya mało prawdopodobna), to warunki rozwoju kopalnictwa byłyby wcale dobre, bo kopalnie polskie miałyby do pokrycia nietylko zapotrzebowanie własne, ale i części Rosyi. Gdyby wreszcie Galicya pozostała by-    —

ła przy Austryi, to stosunki ukształtowałyby się podobnie jak dotąd albo gorzej tzn. jeszcze parę lat dobrej konjunktury, a potem konkurencya węgla pruskiego silniejsza jeszcze niż przedtem z powodu większej zależności politycznej i ekonomicznej, która nie dopuściłaby do rozwoju naszych kopalń. Nadmienić leży, iż we wszystkich kombinacyach politycznych nowe kopanie nie mogłyby wytrzymać konkuren-cyi już istniejących kopalń z powodu zdwojonych kosztów założenia, a więc mogłyby liczyć na zbyt tylko    X = a + q_j

wzgl. dopiero wtedy, gdy tamte zapotrzebowania" po-    ,    .    ⁴

kryć nie będą mogły.    a wstawiwszy wartości otrzymamy

Jaką byłaby ew. rentowność tych kopalń? v =Kf>0 000 ' ⁵⁰⁰⁰⁰⁰ /1‘055Q~⁶+ ⁵—1-05⁵⁰~⁵-⁴⁾

Oczywiście obliczenie może być (zwłaszcza z po- *JI"X    r 1*05 — 1\

wodu dzisiejszej niepewności ekonomicznej) tylko tj. Sx.x = 279,3000.000K jako całkowity dochód ze bardzo aproksymatywne. Weźmy za podstawę sto- wszystkich kopalń założonych w ciągu 50-ciu lat, sunki przedwojenne tj. wyrównanie zwyżki kosztów produkcyi ze zwyżką cen węgla (założenie bardzo optymistyczne, bo takie wyrównanie muszą sobie wywalczyć tylko kopalnie j u ż produkujące, nowopowstające zaś będą musiały przyjąć istniejące ceny    Jeżeli rachunek wykazuje że interes ten nie

bez wzlędu na koszta swej produkcyi).    przedstawia warunków rentowności dla kraju, to ten

Jeżeli kopalnia założona przed wojną kapitałem sam rachunek udowadnia, iż nie byłoby w tych wa-7.000,000 K, (nie wliczając wartości terenu) produ- runkach także rentowności interesu dla sprzedają-kowała 5.000,000 K, to licząc nawet 10 h czystego cego czyli innemi słowy, że cena kupna była bez-zysku pro q (po potrąceniu amortyzacyi urządzeń) da- warunkowo za wysoką i twierdzę, iż interes ten nie wała 500.000 K rocznego dochodu tj. doliczywszy do opierał się na poważnem obliczeniu. Wobec tego kapitału zakładowego 1.000,000 K jako wartość terenu, że konkurenta być nie mogło i nie było, należało około 6%. Nowo założona kopalnia będzie natomiast sprawę poddać dyskusyi publicznej zamiast trzymać miała do oprocentowania 14.000,000 K na założenie ją w tajemnicy (dotąd nie podano warunków kupna)

(tj. 2 razy tyle jak przed wojną) i wartość terenu; i społeczeństwo stawiać przed faktem dokonanym, gdybyśmy cenę kupna rozłożyli na 10 kopalń, to wy- Pośpiech był tern mniej uzasadniony, iż w danych padłoby na każdą kopalnię 5.000,000 K t- zn, mieli- warunkach politycznych obawa pozostawienia tere*

/105\ 50 _

V100/

temu odpowiadałoby habet r — intercalare aż do osiągnięcia pełnej produkcyi, m = pięciolecie przerwy przy zakładaniu kopalni a = czysty dochód roczny.

qn'r — 1

Y dla 1-szej kopalni - » 2-giej v ³’ciei

Kqn = 50.000,000

573.350,000 K

S,x = a q

Sx = a

aa

li-r

2i-x=a

,n-r-m

n-r-2m _ j

n-r-Sm _

„ 9-tej » 10-tej

u-r-rn_|    Qii-r-8m_ J

---- + .. + a —

q —1    q

n-r-m

nn-r-2m ,,

₊q +4

n-r-7m

qn

-r-8m

⁹)

(qm— 1) Sq = qa‘r +1,1 q

n-r-8ni

na-

S, = -3

n-r-8m

qm — 1

(qii-r -f m _ qU

qm — 1

stąd

-r-8m

- 9),

1-05⁵ —1

⁹)

czyli w rezultacie deficyt 294.000,000 K.

Obliczenie jak zauważyłem na wstępie bardzo aproksymatywne, ale raczej w każdym kierunku optymistyczne.

nów w rękach obcych ze stanowiska narodowego obecnie daleko mniej była uzasadnioną aniżeli przed wojną.

Nabycie terenów przyjęto w społeczeństwie en-tuzyastycznie (z wyjątkiem jednego głosu polecającego ostrożność), ale zdaniem mojem nie sztuka kupić, trzeba mieć także pełną świadomość co się kupuje i jaką to kupno przedstawia wartość.

Mówi się wprawdzie, że kraj nie potrzebuje oglądać się na rentowność bo ew. deficyt pokryje się z podatków, ważniejszem jest to, abyśmy mieli zabezpieczony narodowy nasz stan posiadania, aby nas obcy kapitał nie „wywłaszczał“. Na to jednak zauważyć muszę, że 1) grosz publiczny wymaga tak samo skrupulatnego obracania nim jak każdy inny i nie wydawania go, gdzie się bez niego obejść może; 2) jak wykazałem na wstępie nie mamy i obecnie żadnych gwarancyi, że naszym kapitałem te kopalnie powstaną.

Jeżeli się twierdzi że każda lokata pieniędzy jest dzisiaj wobec lichej jego jakości - dobrą, to zapomina się, że może to dotyczyć tylko tego, który rozporządza gotówką (łatwo nabytą), a nie tego który musi pożyczać.

Reasumując wszys'ko można powiedzieć, że albo a) przypuszczało się, że warunki naszego bytu narodowego ułożą się po wojnie tak albo też gorzej jak przed wojną, a w takim razie taksamo muszą się ułożyć i warunki naszego bytu ekonomicznego ; w tym wypadku o eksploatowaniu terenów przez kapitały swojskie*) nie mogłoby być mowy, a temsamem kupno terenów nie dających widoków rentownej eks-ploatacyi byłoby niepotrzebnem, albo b) przyjmowało się, iż odzyskamy samodzielny byt narodowy, a w takim razie nie potrzebowaliśmy się zupełnie obawiać, iż terena te są obecnie w obcym ręku; i w tym wypadku kupno nie dające widoków rentowności było niepotrzebnem.

Kraków, w październiku 1917.

*) W zeszycie 7-mym Czasopisma górniczo-hutniczego Dr. Steczkowski, który sprawę nabycia terenów węglowych finansował obliczywszy kapitały swojskie, któremi przemysł nasz mógłby ewentualnie dysponować (obliczenia zresztą zdaniem mojem problematyczne ) przychodzi do konkluzyi, iż kapitałów tych mamy bardzo mało i że nie widzi powodu, dlaczegobyśmy nie mieli angażować kapitału obcego. A zatem przed pół rokiem nabyliśmy terena na to, aby się zabezpieczyć przed zalewem obcego kapitału i aby obecnie zapłaciwszy haracz obcemu kapitałowi utorować mu wolną drogę do zalewu.

Ropa w Mezopotamii napisał inż. Zygmunt Bielski.

Z tej kopalni „węgla“ udałem się w dalszą drogę do miasteczka Tuz Churmati (tuz = sól, churma = daktyle), w pobliżu którego znajduje się kopalnia Pelkaneh. Leży ona w odległości 3 godzin konnej jazdy w zupełnie dzikim, nieurodzajnym stepie. Droga jest tylko dla pieszych do przebycia. Juczne zwierzęta, znajdujące się w naszej karawanie napotykały na znaczne trudności, ponieważ droga przecina pasmo wzgórz Daudeh, które co prawda nie są wysokie, ale składając się ze zwietrzałych piaskowców i wapieni, tworzą bardzo strome i czasami wąskie przesmyki. W dzikiej puszczy, w kotlince utworzonej stromemi ścianami skalistemi, widać nędzną lepiankę z gliny, w której przemieszkuje dwóch czy trzech robotników. „Kopalnia“ składa się z 9, możliwie najnieprawddłowiej, lejowato wykonanych dziur, o głębokości około 2 metrów. Tylko jedna z nich jest 9 metrów głęboka. Ropę wydobywa się tu tak jak wszędzie, t. j. czerpiąc ją ręcznie naczyniem wykonanem z baraniego worka, którego górny otwór usztywniono kawałkiem drzewa z gałęzi palmy daktylowej. Robotnik spuszcza się po cyklopowych schodach na dno leja i wydrapuje się z powrotem z napełnioną ropą baranią konewką, przyczem ryzykuje całość swoich członków, ponieważ nikomu na myśl nie przychodzi wykonać raz na zawsze jakie takie schody w ścianie jamy. Rozumie się samo przez się, że przy takiem wyłażeniu połowa zawartości konewki wylewa się. Inszałłah ! Jak Ałłah chce! Jeżeli Ałłah zechce, nie wyleje się przy najgorszych nawet warunkach ani kropla ropy. Jeżeli zaś nie zechce, nie pomogą najlepsze urządzenia, po co zatem trudzić się ? ! Jest to zasada, która ma tu zastosowanie wszędzie, zarówno w przemyśle, jak we wszelkich sprawach życiowych!

W ten sposób, przy pomocy Ałłaha, wydobytą ropę zbiera się w otwartym, z ubitej gliny wykonanym zbiorniku, o pojemności kilku metrów ku-bicznych, poczem odsyła w tułumach, na osłach do destylarni w Tuz Churmati. Destylarni tej nie zwiedziłem , ponieważ pomimo jednodniowego pobytu w tej miejscowości, oraz wizyt u przedstawicieli cywilnych i wojskowych władz i obszernego omawiania celu naszej podróży, ba, pomimo spotkania i poznania zarządcy tej kopalni, nikt mi nie powiedział, że tu się znajduje destylarnia. Dowiaduję się o tern przypadkiem na kopalni, lecz nie mogę wracać celem zwiedzenia tej destylarni, bez straty jednego dnia,

Wytwórczość tej kopalni wynosi podobno, według chwiejnych zeznań robotników i zarządcy, około 54 bidonów, czyli 700 kg. dziennie, jestem jednak przekonany, że istotnie ani połowy tej cyfry nie dosięga. Około połowy wytwórczości daje najgłębsza dziura, mimo to nie przychodzi nikomu na myśl wygrzebać drugą taką jamę. Zapewne ! do tego potrzeba łopaty i kilofa, a te nie rosną, z woli Ałłaha w Pek kaneh ! I trud jest do tego potrzebny, a Ałłaha najlepiej czci się Kef em (spokojem) ! Kto założył tę kopalnię i kiedy, nikt nie umiał powiedzieć, pewnem jednak jest, że istnieje od niepamiętnych czasów.

W Tuz Churmati istnieje też rządowa „salina“. Solanka wydobywa się z kopanej, około 15 m głębokiej jamy i jest prowadzona płytkiemi, w pustynnym piasku wygrzebanemi rowkami. Żar słoneczny odparowuje wodę, a sól osadza się na dnie rowków. Wytwórczość tego .zakładu“ jest tak dużą że wystarcza nie tylko na potrzeby miasta, ale pozostaje reszta, którą wywożą. Wraz z solanką wydobywa się ze źródła mała ilość ropy naftowej, która jako nikła smużka unosi się na jej powierzchni w rowkach. Ropy tej ani zbierają ani przerabiają, zapewne dla tego, że jej jest za mało.

8 godzin na północny wschód od Tuz Churmati, a około 12 godzin od miasteczka Kerkuk, znajduje się w paśmie gór G u il, zwanych także Dże-bel Nassas, szereg źródeł ropy, znanych pod zbiorową nazwą Guil.

Po bardzo nużącej, dwunasto godzinnej konnej podróży zupełną prawie pustynią i przebyciu trudnych przejść przez wyżej wymienione góry, składające się częściowo z ceglasto-czerwonych, eoeeń-skich łupków, w których nasi przewodnicy zbłądzili, dostałem się do jednego z miejsc posiadających źródła ropy, a objętych wspomnianem, wspólnem mianem Guil. I tu nie zobaczyłem nic innego jak w Pel-kaneh. Kilka z ziemi wygrzebanych, lejowatych dziur o głębokości 1 do 2 metrów, na dnie których zbiera się ropa. 2 czy 3 robotników wyczerpuje ropę wiadrem z baraniej skóry i zlewa do wspólnego zbiornika z ziemi wykonanego, z którego odsyła się ją na osłach do pobliskiej deslylarni.

Guil jest ostatnią kopalnią, którą widziałem a tern samem poznałem dwie najważniejsze w Me-wydobywa. Sól wywarzają ciepłem słonecznych promieni, podobnie jak w Tuz Churmati, inne pro-dukta zaś nie znajdują prawie wcale zastosowania. Asfalt jest jednak materyałem w Hit z dawna znanym i stosowanym. Domy buduje się tu wyłącznie na asfaltowej zaprawie. Roztopiony przez słońce asfalt spływa po zewnętrznych ścianach domów, tworząc pionowe, czarne smugi, które nie tyle pięknie, ile oryginalnie i typowo wyglądają. W Hit widziałem też, pięknie ze słomy wyplatane karafki i kubki na wodę. Te ostatnie miały dokładnie kształt naszych szklanek. Naczynia te, wewnątrz uszczelnione asfaltem, wcale wody nie przepuszczały. Na Tygrze bywają używane na miejscowe potrzeby łodzie zwane „goffa“, także ze słomy plecione i asfaltem uszczelnione. Goffa ma kształt bryły obrotowej, której tworząca jest elipsą obracającą się około mniejszej osi, a jest tak dużą, że pomieści stado 12 do 15 owiec wraz z dwoma przewoźnikami.

yuj

04

4r*ett-

4-

A, 5 0-

Szkic 2.

zopotamii stosowane metody otrzymywania ropy : a mianowicie Gayara, Pelkaneh i Guil, w których to miejscowościach dwa różniące się znacznie od siebie gatunki ropy, w prawie identyczny, nadzwyczaj prymitywny sposób wydobywają, oraz Korato, gdzie założono nowoczesną kopalnię, której prawidłowy ruch przez wojnę został przerwany. Ńie może tu co prawda być mowy o „metodzie“, Korato jest jednak jedynem miejscem wydobywania ropy, które zasługuje na nazwę „kopalni“, a nadto stanowi dobitny dowód, jak celowem byłoby zastosowanie głębokich wierceń w tym kraju. Korato daje nadto, jak wspomniałem, sposobność poznania i najprymitywniejszych sposobów otrzymywania ropy.

W drodze powrotnej już, miałem sposobność zwiedzić miasto Hit nad Eufratem, o którem już Herodot wspomina jako o miejscu, gdzie wydobywano „ziemną smołę“ używaną do budowli w starożytnym Babilonie. Godzinę drogi od miasta znajduje się ukryte pomiędzy stromemi pagórkami wa-piennemi silne źródło solne i siarkowe, z którego nadto znaczne ilości palnego gazu i czysty asfalt się

W Mezopotamii, albo właściwiej powiedziawszy w wilejatach Mosul i Bagdad, znajduje się jeszcze cały szereg miejscowości o mniejszej lub większej wydatności ropy, z których najważniejsze naznaczyłem na mapce. Znajdują się one wszystkie w równie prymitywnej eksploatacyi jak i wyżej opisane. Na wyróżnienie zasługuje, ze względu na swoją znaczną produkcyę, kopalnia Men de li, położona około 120 kim na wschód od Bagdadu, tuż przy perskiej granicy. Wytwórczość jej wynosi podobno 500 q rocznie. Na miejscu znajduje się destylarnia, w której z tej ropy podobno 38°/<> nafty świetlnej wydobywają.

Jeżeli zaniechałem odwiedzin innych znanych kopalń, pomimo, że nie zbywało mi na ochocie ku temu, to stało się to z rozlicznych przyczyn, które przytaczam.

Excel. Hal il Pasza, naczelny komendant operującej w Iraku tureckiej armii, której przedewszyst-kiem pracą moja miała służyć, wskazał mi wymienione wyżej kopalnie jako te, które ze względu na swoje geograficzne położenie miały dla niego wartość, i nie wymagał odeinnie ^ abym jeździł do iri-

nych kopalń. Pomimo, iż mogłem kierować się wła- znaleźć studniarzy i wysłać gdzie potrzeba, a to nie snem zdaniem, zastosowałem się tern chętniej do powinno było, jak się zdawało, sprawić wojskowym tego życzenia, że podróżowanie w tym kraju jest władzom w wojennym czasie, trudności. O wierce-tak uciążliwe i tak znaczne stawia wymagania od- niach, albo jakiejkolwiek nowoczesnej eksploatacyi porności i siłom podróżującego, że musi ograniczać nie można było myśleć, jak długo chodziło o to, by go do koniecznego minimum, kto nie rozporządza jaknaj szybciej zaspokoić potrzeby wojenne, ponieważ dowolnie czasem. A to nie miało niestety u mnie ani potrzebnych przyrządów mechanicznych, ani fa-miejsca. Jazda z Konstantynopola do Bagdadu za- chowych ludzi nie było na miejscu. Zresztą gdyby jęła mi prawie 7 zamiast 4 tygodni, z powodu iż nawet one znajdowały się nie daleko, nie było mo-wojskowe komendy, do których miałem się zwracać żliwem dostawić je na właściwe miejsca, nie pobu-stosownie do zarządzeń ministeryum wojny, nie do- dowawszy wpierw odpowiednich dróg. starczały mi dosyć prędko środków komunikacyi do    Równolegle z powiększeniem wydajności kopalń,

dosyć rur gazowych rozmaitych rozmiarów. Zresztą w tym kraju znajduje się bardzo wiele miedzi, z której są wykonywane wszystkie naczynia domowe, są też i zręczni kotlarze miedziani, możnaby zatem porobić miedziane chłodnice, bez szkody dla ich ostatecznego celu- Dowiedziałem się też, że w magazynach kolei bagdadzkiej znajduje się dużo rur gazowych, ręcznych pomp, a nawet ręcznych przyrządów wiertniczych, nie byłoby zatem sprawiło trudności zastosować płynącą wodę do chłodzenia.

Wszystkie te rzeczy, o ile nie znajdowały się w posiadaniu rządu, można było ze względu na stan wojenny, użyć dla celów armii, trzeba było zająć się tern.

dalszej drogi. Na zwiedzenie trzech ostatnio wymię- musiała postępować poprawa sprawności destylarni. nionych kopalń musiałem poświęcić 11 dni i ujecha- I tu można było osiągnąć rezultaty prostemi środ-łem podczas tej podróży w 9 dniach 700 kim na kami. Poprawiwszy paleniska i omurowanie, oraz chło-arabskim siodle. Przytaczam to na dowód, że sił dzenie, można było istniejących kotłówdestylacyjnych swoich znacznie mniej oszczędzałem niż czasu. Po- z doskonałym skutkiem i nadal używać. Do wyko-stępowanie to jednak miało swoje granice, które ~ nania chłodnic wężowych, znajdowało się w Korato w danym wypadku nie tyle siły podróżnika, ile sama natura zakreśliła. Polegały one na tern, że nie chcąc w Bagdadzie zimować, a tego właśnie chciałem uniknąć za wszelką cenę, musieliśmy kraj ten opuścić przed nastaniem pory deszczowej, która w grudniu się zaczynała. Ponieważ powróciliśmy z wycieczki do kopalń już w połowie listopada, nie mieliśmy istotnie wiele czasu do stracenia, chcąc odbyć kilkutygodniową drogę powrotną, w normalnych warunkach. Jak się zresztą później przekonałem, nie miałem i z innych przyczyn powodu żałować, iż nie mogłem zwiedzić wszystkich znanych kopalń. Do tego przedmiotu jednak powrócę później.

Przeróbki destylarń, przy zastosowaniu mate-ryałów będących do rozporządzenia na miejscu wymagały w każdym razie odpowiednio wyrobionych ludzi, co najmniej do kierownictwa i dozoru. Zaproponowałem zatem aby sprowadzono od nas, z Au-stryi, technika destylacyjnego, z jednym lub dwoma monterami. W międzyczasie można było znaleźć kilku nieodzownie potrzebnych fachowców pomiędzy licznymi technicznemi oddziałami niemieckich wojsk, które w Bagdadzie bawiły. Technik destylacyjny musiałby zabrać ze sobą z Europy aero- i termometry, oraz inne przyrządy precyzyjne, które umożebniłyby wykonywanie kontroli nad powierzoną mu fabry-kacyą.

Jak wspomniałem na wstępie, zadaniem mojem było wskazać komendzie tureckiej armii, jakimi sposobami możnaby kopalnie znajdujące się w Iraku teraz zaraz wyzyskać dla celów obecnie toczącej się wojny, t. j. wydobywać możliwie największe ilości nafty i benzyny, potrzebne do popędu tamtejszych wojskowo-przemysłowych zakładów, oraz dla samochodów i latawców. Zadanie to okazało się znacznie łatwiejszem niż się spodziewałem, albowiem wobec niezwykłej pry mity wności zakładów, o ile wyrażenie to może być wogóle stosowane, nie było rzeczą trudną poprawić je, a raczej zaprojektować poprawę.

Wszystkie moje wnioski przyjęto i zatwierdzono, mogłem zatem uważać moje zadanie za spełnione, oprócz obszernego sprawozdania, które miałem złożyć ministeryum wojny w Konstantynopolu.

Zbyt prędko dowiedziałem się, że po moim wy-jeździe nikt nawet palcem nie ruszył, aby wyszukać wiadomych studniarzy i posłać ich tam, gdzie mieli pracować. Po naszym powrocie do Konstantynopola, przyszło z Bagdadu telegraficzne żądanie, aby studniarzy przysłać z Europy ! Gdyby się nawet było chciało uczynić zadość temu żądniu, cel tej nowej ekspedycyi byłby został udaremniony, ponieważ, zanim ona mogła stanąć na miejscu, wojska angielskie zajęły obszary w grę wchodzące.

Tymczasem rozpocząłem podróż powrotną wzdłuż Eufratu i dostałem się po 19 dniowej jeździe końmi, do kolei w Aleppo.

Wracam do przyczyn, które skłoniły mię do twierdzenia, iż nie mam powodu żałować, iż nie widziałem -wszystkich kopalń. Przypadek wydał mi w ręce 6 rozmaitych raportów o źródłach ropnych w Mezopotamii, wzgl. w wilajetach Mosul i Bagdad,

W obszernem ustnem i pisemnem sprawozdaniu, przedstawiłem excel. Halil-Paszy moje projekty, a te polegały przedewszystkiem na powiększeniu ilości studzien, czyli otwartych źródeł w każdej z kopalni, nie wykonywanych jednak jako nieregularne, lejo wate jamy, jak to dotychczas ma miejsce, lecz jako prawidłowe szyby, czy studnie. Widywałem w tamtejszych okolicach bardzo ładnie wykończone studnie na wodę, z kamienną cembrzyną, które robili miejscowi ludzie. Proponowałem zatem, aby takież studnie porobiono w kopalniach nafty, a ludzi biegłych w tej robocie, aby sprowadzono stamtąd, gdzie byli. Miejsca, na których nowe studnie miały być wykonane, łatwo było znaleźć, zakładając je obok starych. Zresztą Dr. Grzybowski wskazał, gdzie należało nowe studnie kopać.

Jestem przekonany, że postępując w ten sposób, byłoby się powiększyło wydatność kopalń, nie dowolnie co prawda, ale wielokrotnie. Sposób ten był też jedynie wskazanym ze względu na potrzebny do wykonania czas, jako najszybciej do celu prowadzący, wykończenie bowiem tak płytkich studzienek (2 do 10 m), wymagało zaledwie paru dni czasu, a kamień na cembrzyny znajdował się prawie zawsze na miejscu lub w pobliżu- Należało tylko

oraz ich eksploatacyi. Najpoważniejsze z tych prac twierdzić lub zaprzeczyć. Przyjąwszy jako pewnik, pochodzą od inżynierów Dr oz i Jacquerez z r. że tam można istotnie poważne ilości ropy znaleźć, 1871 wzgl. 1895. W jednej z nich znalazłem odsy- trzeba sobie, przy projektowaniu kopalni w Mezo-łacz do sprawozdania inż. Oehlschlägela z r. potami uprzytomnić, że kraj nie da zakładowi nic, 1867, i cytaty z niego. Raporty były pisane z pole- oprócz poszukiwanego produktu. Przedewszystkiem cenią ministerstwa listy cywilnej, albo też walich trzeba budować drogi, zwłaszcza w górach, ponie-Mosulu i Bagdadu. Znajdujemy w flieh też ślady za- waż obecnie tam znajdujące się nie zawsze wystar-interesowania się temi kopalniami w ministerstwie czają dla jucznych zwierząt. Kraj nie da przedsię-górnictwa i leśnictwa, a także w Dette publique biorstwu wcale mieszkań dla ludzi, zbyt mało środ-ottomane.

ków żywności, a jeszcze mniej robotników, gdyż lu-Z prac tych widać przedewszystkiem, że pra- dność tamtejsza jest nader rzadko osiadła, leniwa wie wszystkie kopalnie znajdują się w posiadaniu i niechętna, pozbawiona potrzeb, obca wszelkiej orga-cesarsko ottomańskiej listy cywilnej i są zasadniczo nizacyi, a wreszcie krępowana religijnemi przepi-oddawane w dzierżawę. Tern się częściowo tłumaczy sami.

stan tych kopalń. Wyjątek stanowi kopalnia Baba-    Kraj sam, jako taki, nic prawie nie zużyje

Gurgur, koło Kerkuk w wdajecie Mosul, będąca z wytwórczości kopalni, dopóki nie powstanie prze-prywatną własnością, której niestety zwiedzić nie mysł odpowiadający budzącym się potrzebom jego, mogłem. Sądząc z obszernego opisu nie wiele stra- natomiast należy podnieść jako okoliczność korzy-ciłem, gdyż „urządzenie“ tej kopalni nie różni się stną, że racyonalna gospodarka kolei bagdadzkiej, niczem od innych.    po całkowitem jej ukończeniu i oddaniu do ruchu,

Raporty te, których autorem żaden nie był nie da sję pomyśleć bez ropy jako opału, ponieważ fachowym technikiem „nafciarzem“ i żaden prawdo- ona przebiega okolice przeważnie zupełnie pozba-podobnie nie widział nowoczesnej kopalni nafty, zaj- wionę materyału palnego. A kolej ta byłaby bardzo mują się przeważnie opisywaniem źródeł ropy. Mia- poważnym odbiorcą, gdyby cały swój ruch na opale łem sposobność przekonać się, że stan tych kopalń ropnym oprzeć chciała. Przyjąwszy, że co dzień jenie zmienił się wcale w czasie 50 lat, które upły- den tylko pociąg towarowy o 1000 ton brutto i je-nęły od napisania najdawniejszego z opisów. Ow- den osobowy o 500 tonach brutto opuszcza każdą cześni sprawozdawcy wytykają złe drogi, brak mie- z końcowych stacyi, Haidar-pasza i Bagdad, odle-szkan dla robotników oraz najpotrzebniejszych na- głych ₀d siebie o 2421 kim, że dziennie 3000 ton rzędzi i urządzeń. Wszystkie te braki i dziś istnieją brutto idzie w ruch, należy liczyć się z dziennym i nie można zauważyć choćby tylko usiłowań zmierzających do ich usunięcia. Zwracają też uwagę na

Opustoszały ten kraj, w którym stała niegdyś kolebka ludzkiej kultury, czeka swego odrodzenia. Następcy genialnych budowniczych, którzy działali tu w zaraniu naszej epoki, oddali zniszczeniu cudowne nawodnienia, którym ta dzisiejsza pustynia zawdzięczała tak wysoką kulturę rolną, że ona nadała krajowi miano „ziemskiego ogrodu“, a ludzka fan-tazya tam właśnie istnienie raju przypuszczała. I dziś jest możliwem nadać temu krajowi wysoką kulturę. W dobrze nawodnionych miejscach osiąga pracowity rolnik trzykrotne zbiory w roku!

zapotrzebowaniem 350 ton ropy, stosownie do doświadczeń zrobionych z opałem ropnym na austrya-niebezpieczeństwo życia, jakie grozi robotnikom nie- ckich kolejach państwowych. Aby dostarczyć tę ilość których kopalń, od rozbójniczej ludności okolicznej, ropy, musiałaby powstać bardzo poważna kopalnia, Jakkolwiek sam nic podobnego nie zauważyłem, która nadto musiałaby i siebie zaopatrzyć w mate-uważam rozbójnicze napady na miejscowości mające ryał opałowy, źródła ropy za bardzo możliwej o ile mieszkańcom na dobrej ku temu woli nie zbywa, albowiem wszystkie prawie kopalnie znajdują się w prawie bezludnych, dzikich pustyniach czy stepach, w znacznej odległości od większych ludzkich osad.

Sztuczne nawodnienia tak olbrzymich obszarów,' z jego jazami i zbiornikami wielkich wód rze-

Jakkolwiek kosztorysy robót wiertniczych i inne, znajdujące się w tych sprawozdaniach nawet w czasie ich pisania były fałszywe, jest pożałowania go-dnem, że nie zastosowano się do najprostszych i najtańszych z udzielonych wskazówek. Obok głębokich wierceń, które wszyscy sprawozdawcy uważają za konieczne do podniesienia wydatności i rentowności kopalń, zalecają oni powiększenie ilości studzien, zupełnie tak samo wykonanych jak stare.

Miałem sposobność przekonać się, że w niektórych cznych, jest zadaniem, które mało ma wspólnego kopalniach ilość studzien będących w eksploatacyi z przemysłem naftowym, ograniczę się zatem na

zamiast wzrosnąć, zmalała w ostatnich latach, ponieważ zdarza się, że studnie zasypują się i wskutek tego wysychają. Władzom, które zdobywały się waż kraj nie posiada ani węgla, ani lasów, czeka na zarządzenie badania kopalń, nie stawało już ener- przemysł naftowy wspaniała przyszłość. Ten, któ-gii na stosowanie otrzymywanych fachowych rad, remu uda się powołać do życia ten przemysł, znaj-gdyż wymagało to przezwyciężenia czasami istotnie dzie nietylko popłatne pole do pracy, ale położy bardzo znacznych trudności, a kopalnie zapadały niezmierne zasługi dla kraju, stopniowo w stan, który za czasów Niniwy i Babilonu mógł być lepszym.

uwadze, że rozkwit Mezopotamii jest taksamo niemożliwy bez nawodnienia, jak i bez opału. Ponie-

ma zaspokoić pierwsze potrzeby życiowe, t. j. dostar-

Miejmy nadzieję, że potężne zmaganie się ludów, które nietylko polityczne karty ale i światopo-Czy mój raport byłby inny skutek wywołał glądy zmienia, stworzy takie potrzeby, które spowo-trudno przewidzieć, ponieważ wkrótce po mojej tam dują pokonanie nawet tak wielkich trudności, jakie bytności Anglicy usunęli na razie znaczną część przeciwstawiają się rozwojowi każdego przemysłu kopalń z pod wpływu tureckich władz, tak że i on w mezopotamskiej pustyni. Kopalnictwo nafty, które pomnożył liczbę dobrych chęci.

Czy tereny naftowe Iraku mają przyszłość? czyć światła i siły innym gałęziom przemysłu, musi Pytania tego nie można zdaniem mojem, krótko po- je wyprzedzić!

Obecnie nie da się niestety przewidzieć, kto losy wojny są zmienne, a ona wre jeszcze z niezła-będzie tym szczęśliwcem, któremu będzie danem maną potęgą... przyłożyć rękę do odrodzenia Mezopotamii, ponieważ

TabL I.

Ropy

Karato B.

brunatna

Ciężar gat. wydziela parafinę tężeje

Korato A.

brunatna

zielono prześwieca 0.822

0.815

o*

3°

—7*

—10°

Ptlkaneh

Guil

ciemno-brunat. ciemno-brunat.

płynna —20° 0.861

Gayara

czarno-brunat

0.854

0.969

—7°

-10°

+3*

Początek wrzenia

do

punkt

wrziiii

(52)/61°

7o

ciężar

(S6)/78°

7o

ciężar

lekka benz. średn. „ ciężk. „ Benzyny

do

100°

120°

150°

200°

250°

275°

300°

00 <1 CO 001    £ rf*. to

ós to bel to

razem |at.

razem |it

7.

7o

ciężar

:(5D)/60°

708

rmm lit.

7o

ciężar

(16) 98°

razem

Ht

7₀

7o

cilżtr

rażeni |it.

17.6

745

776

799

802

827

00 00

O ^ 00

722

CM CM

00 O t> 00

T-1 T-(

13.6

748

778

801

808

CM

T-H

5.6

13.2

14

Nafty

Strata destyl.

do

830

CO 00

CM O 05 cm cc t-    00 00

00 co

CM CC CD

10.8

10.4

6.4

47.6    848

48.4

41.2

724    0.8

12.4

33.6

778

805

00 00

05 to W to bo to ao

17.6

Pozostałość

powyżej

300°    34

0.8

1.6

1.2

0.8

0.8

893

36.4

890

52

915    53.2

931    81.6

Punkt wrzenia pozosł.

brunatno - zielono prześwieca

160

161°

czerw.-brun.-ziel.

prześwieca

160°

160°

170’’

Punkt tężenia

i +13°

+ 10°

+ 6*

—10° gęsto-płynna smoła

7o

ciężar

razem

l*t-

°lo

7o

razem

razem

lekkiej benzyny ciężkiej

do

1201

do

6.4

do

723    5.6

CM

150°

Benzyny

do

11.2

do

758    8

g §■§§•«

-M-M    -«

7o

razem

__©

7o

razem

<£>    50

150°

17.6

13.6

5.6

12.4

lekkiej nafty ciężkiej » Nafty

do

220°

do

24

do

797    24.4

300°

do

23.6

do

848    24

00 dl 00 Çl

2° 00 o

do

300°

47.6

48.4

19

22.2

41.2

814    15

do

863    18.6

33.6

g§-sg-

Oi co

to OT

cb

O o O co

00 X? GO

17.6

Pozostałość

34

36.4

52

53.2

81.6

Razem

99.2

98.4 !

99.2

99 2

99.2

Tabl. II.

Destylaty

Z ropy z Korato wykonany w Chanikin

jasno żółta 0.761

płynn. —20° surowa

ciężka benzyna

jasno - żółta 0797

płynn. —20° lekka dobra nafta surowa

Z Gayara tamże wykonany

brunatna

0.835

płynn. —20° ciężka

nafta surowa

Punkt

wrzenia

°/o

razem

Początek wrzenia

90"

ciężar

gat.

7o

0/

0

razem

ciężar

gat.

7o

7₀

razem

ciężar

gat.-

do

100°

155

152

120°

Benzyny

150"

ćc cc

45

731

750

200"

210°

250°

4*.

ot *>. to ÖO to

32

781

9.6

51 2

795

45.2

275"

Nafty

300°

53

P. zapł.

—150°

8 jasno żółł. 815 stały 0 '

95.2

18 4

826

13.2

86.4

Pozostałość powyżej

Punkt zapłonienia pozostał. „ tężenia .    „

3.6

0.0

brunatn.

12

893

143°

—20*

| Punkt ! wrzenia

7o

7.

lekkiej benzyny ciężkiej

do

do

120°

4.8

razem

ciężar

gat.

do

736

o

10

°/o

razem

ciężar

gat.

do

7.

razem

ciężar

gat.

do

w

Benzyny do i

150°

150"

40.2

do

762

45

lekkiej nafty ciężkiej „

do

220n

51

do

809

59

300’

Nafty

do i 150 300°

51

36

95

SN*

24

62.4

86 4

So

Pozostałość

3.6

12

88.6

98.4

Gdzie powinna powstać Akademia górnicza

napisał inż. Franciszek Drobniak.

W prasie pojawiła się niedawno wiadomość, że Warszawa zamierza w najbliższej przyszłości otworzyć akademię górniczą przy politechnice; wiadomość ta nie jest dla nas niespodzianką. Społeczeństwo polskie zdaje sobie jasno sprawę z tego, że w tak przełomowej chwili, w której rozstrzygają się losy Polski, w której rzeczywistością staje się dotychczasowe marzenie, kiedy powstaje wolna, zjednoczona, niepodległa Polska, sprawa studyów górniczych w Polsce jest sprawą niesłychanie doniosłą i pilną. Stajemy niespodziewanie przed zadaniem, któremu trudno odrazu podołać, któremu jednak sprostać musimy.

Polska zjednoczona dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności odzyska nieprzebrane skarby w ziemi złożone, musi je dobywać i nimi gospodarzyć. Zagłębie węglowe Królestwa, Krakowa, Księstwa Cieszyńskiego i Górnego Śląska, bogate złoża rud żelaznych, cynkowych i ołowianki na Górnym Śląsku i w Królestwie, nieprzebrane skarby salin galicyjskich, wosk i ropa Podkarpacia, granity Tatr, oto pole pracy dla polskiego górnika.

Wszak z chwilą oswobodzenia i zjednoczeniaPolski nie będziemy cierpieli, by nieprzebranemi skarby szafował obcy dyrektor i inżynier a helotą tylko był polski górnik. Zarządy kopalń, naczelne stanowiska zakładów przemysłowych muszą objąć polscy inżynierowie, by w spólnej pracy z polskim robotnikiem, przy zrozumieniu tegoż potrzeb, pracować nad odrodzeniem przemysłu i górnictwa.

Jednakże inżynierów tych nie ma w dostatecznej ilości, gdyż studya wobec braku odpowiedniej uczelni w Polsce niełatwo były dostępne i tylko nieliczni

wybrańcy czy straceńcy szli w dalekie strony, by mysłowemi, ma wprost idealne położenie i jest jakby w trudnych warunkach zdobywać wiedzę i wracać stworzonym na to, by tu, w tern sercu przyszłego następnie do kraju w niepewności, czy na własnej polskiego przemysłu górniczego stanęła najwyższa ziemi znajdą zajęcie, bo na tej ziemi panował obcy uczelnia górnicza, i wróg.

Znanem jest powszechnie to, że najbliższe oto-Obecnie zmienią się stosunki: gospodarzami na czenie Krakowa, wszczególności okolice od Krzeszów ic rodzinnej ziemi staniemy się sami i musimy zarzą- po Chrzanów, jest najwspanialszem muzeum geologi-dzać skarbami, w które tak obficie przyroda uposa- cznem jakie przyroda stworzyła, gdzie na małej sto-żyła polskie ziemie. Wobec tego nie ma chwili do sunkowo przestrzeni nagromadzoną jest taka obfitość stracenia, gdyż jak najszybciej należy stworzyć armię najróżnorodniejszych formaćyj i skał, że okolice te polskich inżynierów, urzędników i dozorców, a jedyną od szeregu lat były ulubionym terenem badań uczo-do tego drogą jest natychmiastowe otworzenie w Polsce nych z Zachodu, jednej przynajmniej akademii górniczej i kilku szkół górniczych.

Wodległości zaledwie kilku kilometrów od Krakowa można słuchaczowi pokazać podłoże form acy i węglo-Kraków, który od roku 1912 starał się i miał wej obok pokładów węgla, bogatych w odciski roślinne, przyrzeczoną i zaprojektowaną akademię górniczą, przerwanych wypiętrzonymi masami bazaltów, por-dowiaduje się obecnie, że Rząd polski zamierza otwo- firów, można objaśniać przepiękne okazy marmurów

rzyć akademię górniczą w Warszawie.

Ten projekt, jakkolwiek ze stanowiska ogólnego

obok bogatych złóż ołowianki czy rudy cynkowej, a pół godziny od Krakowa można studyować złoże zapotrzebowania jest zupełnie na czasie, szczególnie gipsu i rud siarkowych. W odległości zaledwie dwu wobec powolnego przebiegu akcyi otwarcia akademii do trzech godzin jazdy koleją na zachód od Krakow a górniczej w Krakowie i dziwnej w tej kwestyi obo- mamy kopalnie węgla kamiennego, gdzie słuchacz jętności miarodajnych czynników, powinienby być do- może studyować odbudowę grubych pokładów węgla kładniej rozważonym i nie ulega wątpliwości, że po w Sierszy, Jaworznie, Libiążu czy Dąbrowie górniczej, bliższem zastanowieniu się nabiorą decydujące sfery a nieco dalej na zachód podziwiać nowoczesne urzą-przekonania, że powinien uledz zmianie odnośnie do dzenia techniczne przy odbudowie cienkich pokładów' miejsca, gdyż jeżeli ma powstać akademia, to może węgla Księstwa Cieszyńskiego w Karwinie, Orłowej, i powinna stanąć tylko w Krakowie.    może tam zapoznać się z jednem z najgroźniejszych

Studya górnicze są tego rodzaju, że wymagają    wrogów górnika, z gazem wybuchającym. Kopalnie

obok teoryi obszernej także ciągłej praktyki, a wykłady ołowianki w Kątach pod Chrzanowem dają obraz po-teoretyczne muszą być stale uzupełniane demonstro- tężnego zmagania się z nadmiernym przypływem wo-waniem w terenie, na kopalni i w zakładach przemy- dy, a mechaniczna przebiórka węgla w Borach, Brzesz-słowyćh, słuchacz musi mieć sposobność jaknajczęst- czach i w licznych kopalniach Śląska da dokładny szego stykania się z praktyczną stroną, musi w rzeczy-    pogląd na ten trudny dział górniczy,

wistości widzieć to, o czem słyszy w sali wykładowej,    A na wschód od Krakowa w odległości zaledwie

gdyż inaczej najlepszy nawet wykład będzie dla niego jednej godziny jazdy koleją mamy najwspanialsze ko-niezrozumiałym.    palnie soli w Bochni i w Wieliczce, mamy wzorowo

Już pierwsze dwa lata studyów wymagają pra- urządzoną warzelnię soli i ręczną tejże odbudowę, ktycznego wykształcenia.    Szereg wież wiertniczych w Zagłębiu krakows-

Wszakże petrografia, paleontologia i geologia kiem za węglem, a w gorlickiem i krośnieńskim po-wymagają, by słuchacz w terenie uczył się rozpo- wiecie za ropą, da możność słuchaczowi zapoznania znawać jakość skał i ich ułożenie, by praktycznie się z trudną techniką wiertniczą, nie mówiąc już rozpoznawał, co jest produktywna formacya węglowa, o dalszych wyprawach w tereny naftowe, licznie roz-a co wapień węglowy, by na miejscu mógł zbadać siane na Podkarpaciu.

złoża ołowianki czy galmanu i by wterenie nauczył    Encyklopedya hutnictwa i technologii metali

się robić zdjęcia geologiczne i badania poszczególnych znajdzie praktyczne wyjaśnienia w zakładach i hu-formacyj.    tach Trzebini, Bogumina, Trzyńca, Witkowie i Dą-

Studya ściśle zawodowe na trzecim i czwartym browskiego Zagłębia. Niezmierna rozmaitość w uło-roku wymagają jeszcze w większej mierze praktyki. żeni? warstw formacyi węglowej Krakowskiego za-Miernictwo kopalniane, nauka o złożach, przebiórka głębia °d najwygodniejszych do najtrudniejszych mechaniczna, wiertnictwo, a przedewszystkiem gór- warunków, pozwoli słuchaczowi zaznajomić się grun-nictwo wymagają ciągłego demonstrowania i objaśnia- townie i wszechstronnie z techniką górnicza, nia wykładów na przykładach w istniejących już ko-    Słuchacz krakowskiej akadomii górniczej miałby

palniach i urządzeniach mechanicznych.Wszak wykład sposobność jaknajczęstszego, wygodnego zwiedzania

o odbudowie węgla czy to sposobem przedsobnim czy filarowym, o odbudowie złoży kruszcowych czy solnych, musi być równocześnie niemal demonstrowanym    mógłby demonstrować swój wykład każdej chwili na

w kopalni, gdyż najleprzy nawet wykład bez poglądu miejscu w kopalni.

w praktyce będzie trudnym do pojęcia dla słuchacza,    Znaczna odległość akademii górniczej od zakła-

który z górnictwem nie miał poprzednio wiele do czy-    dów przemysłowych, jakby to było w Warszawie,

nienia. Racyonalnie prowadzona nauka musi bezwa-    czy Lwowie, utrudnia w wysokim stopniu racyonalne

runkowo oprzeć się na jak najczęstszych wycieczkach    kształcenie, gdyż każdy wyjazd w dalej położone

w teren, do kopalń, hut i wogóle do zakładów prze-    okolice połączony jest ze stratą czasu i wymaga zna-

mysłowych. Akademia górnicza powinna zatem tam cznych kosztów, którym nie każdy słuchacz może po-się znajdować, gdzie są odpowiednie po temu warunki- dołać. Pamiętajmy o tern że do studyów górniczych a więc w pobliżu kopalń i zakładów przemysłowych, dopuszczeni muszą być wszyscy, a przedewszystkiem Kraków, leżący w Zagłębiu krakowskierr, eto- synowie tych, co w pocie czoła, z narażeniem zdro-czony ze wszystkich stron kopalniami i zakładam i prze- wia i życia dotychczas jakogórnicy-heloci z łona ziemi

kopalń i zakładów przemysłowych bez znaczniejszej straty i bez poważniejszych kosztów, a wykładający

zapoznano się ze swoistemi urządzeniami, służącemi do nauki górnictwa i markszajderyi.

dla obcych dobywali drogocenne skarby; tym prze- matykę od fizyki, budownictwo od geometryi wy-dewszystkiem studya muszą być nłatwione, więc kreślnej i t. p.

miejsce akademii musi być w pobliżu ich odwiecznych    Drugiem zadaniem Komitetu było pozyskanie

siedzib, by syn polskiego górnika mógł mieć w naj- planów gmachu Akademii. Dokonano tego w drodze wyższym stopniu ułatwione zdobycie wiedzy, by jako rozpisania konkursu. Za najlepszą z nadesłanych i wy-inżynier czy sztygar odebrał nagrodę za wysiłek stawionych prac uznano projekt architektów Odrzy-i śmiertelny znój swoich najbliższych, których poko- wolskiego i Balłenstedta. Ażeby instalacye lenia przepracowały w tych kopalniach. Nie szukajmy wewnętrzne gmachu uczynić jaknajbardziej celowemi, zatem odległych miejsc, lecz otwórzmy uczelnie tam, kilku członków Komitetu wraz z p. Odrzy wolskim od-gdzie sama przyroda miejsce wskazała, więc akademię było podróż górniczą, a więc do Leoben w Austryi, górniczą w Krakowie, a szereg polskich szkół gór- do Freibergu, Berlina'Clausthalu w Niemczech, gdzie niczych w Zagłębiu dąbrowskiem, krakowskiem i w Księstwie Cieszyńskiem.

Kraków, 18. października 1918.

Plany i kosztorysy gmachu akademii w myśl projektu pp. O drży wolskiego i Balłenstedta zostały W poruszonej przez inż. Franciszka Drobniaka wypracowane szczegółowo. Koszta budowy gmachu sprawie pojawił się w drugiej połowie listopada b. r. miały wynosić ponad 2 miliony koron, którą w jednym z krakowskich dzienników artykuł prof. to sumę rząd wiedeński zgodził się pokryć przy czę-Józefa Morozewicza, z którego pozwalamy so- ściowym współudziale gminy m. Krakowa i Wydziału bie w tern miejscu skorzystać’ W artykule tym pi- Krąj. Gmina m. Krakowa ofiarowała przytem pod sze prof. Morozewicz:    budowę gmachu grunt wartości milionowej

Społeczeństwo polskie które już dzisiaj pojmuje położony przy ulicy Mickiewicza naprzeciw Studium i naogół należycie ocenia wielką doniosłoćć facho- rolniczego.

wego wykształcenia technicznego, powita niewątpli-    Ponieważ budowa gmachu akademii miała po

wie z żywem zadowoleniem wiadomość o decyzyi trwać 2 lata, przeto komitet musiał jeszcze obmyśleć polskich władz państwowych utworzenie sposób prowizorycznego umieszczenia tych audy-pierwszej na ziemiach naszych wyższej uczelni toryów, pracowni i gabinetów,które miały być czynne górniczej.    już w pierwszych dwu latach studyów górniczych.

W tych dniach Ministerstwo wyznań religijnych W tym celu postanowiono adaptować dom przy i oświecenia publicznego w Warszawie, zapytane przez ulicy Loretańskiej nr. 18, ofiarowany również magistrat m. Krakowa co do projektu kreowania Aka- przez gminę miasta, a także skorzystać z go-demii górniczej przy politechnice war- ścinności, udzielonej na niektóre wykłady i ćwicze-szawskiej, odpowiedziało w krótkiej drodze, że nia przez Senat uniwersytetu i dyrekcyę szkoły przemyśl ta w chwili obecnej, kiedy wszystkie trzy za- mysłowej w Krakowie.

bory łączą się ponownie w jeden organizm państwowy,    Jednocześnie Komitet organizacyjny zajął się

została zaniecha na i że najodpowiedniejszem miej- pilnie sprawą personalu nauczycielskiego, scem dla Akademii górniczej jest bezwątpienia Kra- wybierając z pośród fachowców osoby najlepiej, zda-ków. Jednocześnie Ministerstwo W. R. i O. P. we- niem jego, przygotowane w danej dziedzinie. Tam zwało istniejący od roku 1913 Komitet organizacyjny gdzie takich nie było, postarano się o ustanowienie Akademii górniczej w Krakowie do ponownego pod- odpowiednich stypendyów zagranicznych z których jęcia czynności przerwanych skutkiem wojny i do kilku młodych uczonyeh istotnie skorzystało, jaknajrychlejszego ich ukończenia.    Do czynności Komitetu należało także opraco-

Przy tej sposobności pozwalam sobie jako prze- wanie statutu akademii, który został szczegółowo przewodniczący owego Komitetu, podać do wiadomości dyskutowany i zredagowany.

ogółu krótki przegląd prac przygotowawczych, już    Jak z tego krótkiego przeglądu wypada, komitet

przezeń wykonanych. Komitet, powołany do życia wykonał wszystkie naj ważniejsze prace przy-przez b. ministerstwo robót publicznych we Wiedniu, gotowawcze, które były niezbędne do otwarcia a złożony z profesorów Wszechnicy Jagiellońskiej, wyższej szkoły górniczej w Krakowie. Odpowiednie oraz z profesorów uniwersytetu i politechniki we Lwo- wnioski co do nominacyi pi er w s z y ch o pr o t e-wie, jak również z przedstawicieli górnictwa polskiego so rów odeszły z początkiem lipca 1914 do Wiednia, i władz autonomicznych m. Krakowa, był czynny od a dzień otwarcia akademii został wyznaczony na początku r. 1913 do końca lipca r. 1914, t. j. do chwili 15 października 1914...

wybuchu wojny światowej. Zajął się on przedewszy-    Niestety, wojna, która wybuchła w pierwszych

stkiemopracowaniem programu i zakresu nau,k dniach sierpnia, przerwała dalsze prace komitetu, w mającej powstać szkole. Jakkolwiek krępowany zdawało się, bezpowrotnie...    . .

przez centralistyczną biurokracyę wiedeńską Komitet    Ale oto nieubłagana nemezis dziejowa

zdołał jednak dzięki swej argumentacyi i nieustę- strąciła w przepaść bezdenną ciemne siły przemocy pliwości, a także dzięki politycznemu poparciu ów- i gwałtu, które dotychczas dławiły ludzkość, wyzwa-czesnego prezesa Koła polskiego i prezydenta m. łając jednocześnie ducha swobody i sprawiedliwości, Krakowa, J. Lea wymóc rozszerzenie zakresu a z nim Polskę zjednoczoną w jej odwiecznych przy-nauk wogóle i pzzystosowanie go do potrzeb gór- rodzonych granicach... nictwa polskiego w szczególności. I tak n. p. wpro-    Obywatele polscy (nie politycy!) powra-

wadzono do planu nauk dwa przedmioty, nie wy- cają znów powowoli do pracy twórczej nad bu-kładane samodzielnie gdzieindziej w Au- dową swojego państwa.

stryi, chemię nafty i naukę wiertnictwa,    I komitet organizacyjny Akademii górniczej

podzielono również katedry dwoiste, skupiające w so- w Krakowie zbrojny w mandat M. O. P. w Warszawie, bie „dla oszczędności“ po dwa przedmioty, na ka- podjął na nowo swe czynności, a na posiedzeniu, tedry poszczególne, n. p. oddzielono mate- które odbyło się w d. 21 bm., uchwalono co następuje:

<x>

co

1.    Dołożyć wszelkich starań, by nową tak ważną uczelnię polską, można było otworzyć najdalej z d. 1 paździerika 1919.

2.    Z m o dyf i k o w a ć ułożony przed wojną statut i program studyów odpowiednio do wymagań nauki i ducha czasu, wyrzucając z nich wszelkie naleciałości biurokratyzmu wiedeńskiego, których w stosunkach przedwojennych niepodobna było uniknąć.

3.    Zanim Akademia uzyska gmach własny, urządzić prowizoryum w sposób analogiczny do zamierzonego przed wojną, mając zapewnione obywatelskie poparcie zarządu miasta, senatu Wszechnicy Jagiellońskiej, dyrekcyi szkoły przemysłowej a prawdo-bnie także i władz wojskowych.

4.    Zwrócić się do P. K. L. z prośbą o poczynienie odpowiednich kroków, by wstawiona w budżet austryacki kwota 153.000 Kna rzecz Akademii górniczej w Krakowie, mogła być istotnie na cel ten użyta.

W zakończeniu nadmienić jeszcze muszę, że opinia kół naukowo-faChowych w Warszawie uważa kreowanie akademii górniczej w naszem mieście tylko za pierwszy krok w budowie znacznie szerszej, a mianowicie politechniki z wydziałami /górniczym, hutniczym i techniczno-chemicznym.

Kraków ze względu na swe położenie geograficzne — w pobliżu najdrogocenniejszych bogactw mineralnych ziemi polskiej — stałby się zatem z chwilą urzeczywistnienia tego projektu p e p i n ie r ą polskich górników, hutnikówichemików technologów, podobnie jak specyalnością Aka-demii rolniczej w Poznaniu byłoby wykształcenie zawodowych rolników, politechniki zaś w Gdańsku — inżynierów okrętowych i lotniczych.

Borysławski okrąg naftowy.

Wiadomości bieżące.

z as

Drohobycz, 1 października 1918.

Premier naftowa Spółka z o. p. zgłosiła ponownie podjęcie ruchu w otworze świdrowym „Katarzyna I¹' na pg. lk. 2252/2 w Borysławiu — z tem, że istniejące stare zabudowanie wiertnicze zostało z-walone z zamiarem wybudowania nowej wieży i nowego żurawia -wiertniczego. Wyciąg parowy do tłokowania wybudowany będzie w odległości 1360 m. od wieży wiertniczej, dół na łyżkowiny w odległości 6 30 od budy maszynowej, zaś kotłownia na kopalni „E g 1 o n‘‘ zostanie rozszerzoną i dostawiony będzie kocioł dla obsłużenia tego szybu.

Właściciele tabularni prawa wydobywania na parceli gr. lk 2519/1 w Tustanowicach, na której założony jest szyb „Erdölwerke I“, a to: Józef Madfes w 36% udziale, Jakób Hausmann w 5% udziale, Leon Liebermann 3% udziale, Jakób Eidikus w 3°/₀ udziale. Firma „Gernont“ Galizische Erdöl Ges. m. b. H. w 20yo udziale i Firma „Finanzierungs-Ges. für Mon-tan-Interessen“ w 31% udziale ustanowili Józefa Madfesa w Borysławiu zamieszkałego swoim wspólnymi pełnomocnikiem górniczym w myrśl § 63 kraj. ust. naft. z 22 marca 1908 L. 61 Dz. p p.

Dr Witołd Wiesenberg, adwokat w Drohobyczu został na mocy rozporządzenia c. k. Ministerstwa robót publicznych z dnia 18/IX. 1918 L. 4141-XIII a, zamianowany zarządcą „Joanny⁷“, Spółki naftowej z o g r. odp. we Lwowie, nad którą zawieszono przymiusowy zarząd.

Inżynier Sally Wolff w Wiedniu, przez adwokata Dr Witolda Wiesenberga w Drohobyczu wniósł podanie o wyrdanie poświadczenia po myśli § 2 ustawy z 22 marca 1901 Nr. 61 Dz. u. i rozp. kraj. odnośnie do projektowanego pod godłem „Kanak“ pola naftowego z odłacsonego od prawa własności parc. bud. 1. k. 269 i pg. lik. 717, 718, 720/6, 720/4, 7203. 720/2 w Borysławiu prawa wydobywania bituminów.

dtto Eliasz Kryśko, właściciel realności w Popielach, przez adwokata Dr Witolda Wiesenberga w Drohobyczu odnośnie do proj. pola naftowego „Kanuśka“ na terenie pg. lk. 2727 w gminie Opaka powiat polit. Drohobycz.

C. i k. Alinisterstwo wojny⁷, Oddział XVII, wydelegowało inż. Karola Brunera do Borysławia w sprawie przedsięwzięcia kroków celem wprowadzenia oszczędności w opale kopalń nafty i została w tym celu zwołaną konferencya pracodawców na dzień 2 października b. r. o 3 po południu do Borysławia.

Drohobycz, 10 października 1918.

Majer Lifschiitz przedłożył pełnomocnictwo górnicze, zeznane na jego rzecz przez spadkobierców Dawida Linden-bauma odnośnie do kopalni nafty⁷ „B r u n o“ na pg. lik. 628 i 630 w Al raźnie y.

Henryk Fischer wniósł podanie o zezwolenie na przedłużenie terminu rozpoczęcia wiercenia w otworach świdrowych Nr. i i II na kopalni nafty „K ar ol in a“ parc. lik. 25Î4/1 i 2513/2 w Borysławiu o cały rok, tj. do 1 grudnia 1919.

Koniraktem kupna i sprzedaży z daty Wiedeń, 2 września 1918 nabyła Spółka „Hań sa Erdöl Produktions Gesellschaft“ od Spółki Galizische Naphta Produktions Gesellschaft połowę w kopalni nafty „Olex“ w Borysławiu.

Inż. Łazarz Lippe został zgłoszony⁷ odp. kierownikiem ruchu kopalni nafty „Montana III“ w Borysławiu.

Michał Maćków zgłosił ponownie zamiar podjęcia ruchu kopalnianego na kopalni nafty „Wolność“ na terenie pg. lk. 591/2 w Al raź ni cy, której pian ruchu został zatwierdzony tutejszą rezolucyą L, 4381/02.

Mitte Iga li zische Rohölindustrie Aktiengesellschaft zawiadamia o nabyciu' kopalni oleju skalnego „Gertruda“ na pg. lk. Ö76/2, 576/3, 578/1, 579, 580/1, 581 w Tustanowicach, ustanawiając Jmre Pirnitzera pełnomocnikiem tej kopalni. Zarazem donosi o zamierzonem podjęciu ruchu tej kopalni wedle pierwotnego planu ruchu z tą tylko zmianą, że przy⁷ znajdującej się kancelaryi, magazynie, cieplarni i łazienkach ma stanąć dom mieszkalny dla urzędników, który, ze względu na znajdującą się w pobliżu kotłownię, ma stanąć o kilka metrów w kierunku północno wschodnim, gdy-sąsiednia kopalnia „Tannbäu ser protestuje przeciw tej budowie, uprasza Towarzystwo o komisyonalne stwierdzenie możliwości zrealizowania proj. planu ruchu.

Drohobycz, 30 października 1918.

Zgłoszenia Leiby Licbta i Joachima Bäckera w sprawie puszczenia w ruch szybu Nr. II. kopalni „Lesław“ w Tu-Stanowicach nie przyjęto na razie do wiadomości urzędowej, albowiem przedłożony⁷ tut. Urzędowi odpis kontraktu nie wykazał, iż wymienieni nabyli uprawnienie do wydobywania w stosunku przenoszącym połowę wszystkich udziałów. Ponieważ szyb „Pluto“ Nr. II Lesław wchodzi dotąd w skład kopalni Pluto, należących do innych uprawnionych, przeto zawiadomiono, że należy na dotyczących parcelach zgłosić osobną kopalnię, przedkładając równocześnie wierzydelny odpis z księgi naftowej co do uprawnionych na tym terenie, oraz plan ruchu i regulamin służbowy.

Zgłoszenie zamiaru otwarcia ruchu kopalni oleju skalnego na pg. 11. 628 i 630 w Alrażnicy pod hasłem „Bruno“ przyjęto do wiadomości urzędowej z tem, że wiercenie zgłoszonego otworu świdr. Nr. I. należy rozpocząć do dnia 1 marca 1919 r.

O. k. Starostwo górnicze w Krakowie rozporządzeniem z dnia 25/IX. b. r. L. 3273 udzieliło Henrykowi Towarnickiemu,. właścicielowi kopalni nafty „Aldona“ w Borysławiu, wyjątku z § 27, ust. I. lit. e przepisów górn. polie, zezwalając, by otwór wiertniczy „Alf“, położony na wspomnianej kopalni, a sytuowany przed wejściem w życie przepisów górniczo policyjnych dla kopalń oleju skaln. z 26 6. 1904 Dz. u. i rözp. kraj. Nr. 68, t. j. przed dniem 25 lipca 1904 puszczono w ruch w odległości 30 3 m od kotłowni położonej na kopalni oleju ziemnego „Conciliant* w B o ryT sł awi u.

Bogusław Mikucki, jako pełnomocnik Adama kr. Potockiego, zgłosił na podstawie ogólnego pozwolenia do poszukiwań górniczych z 23/V. 1902 Ł. 3623 dwie wyłączności górnicze w gminie kat. Al o d r y c z, pow. poi. Drohobycz.

Kontraktem kupna i sprzedaży z daty Wiedeń, 26/IX. 1918 nabyli Emanuel Lockspeiser i Ska w Borysławiu kopalnię nafty „W i e d e ń Nr. I. i II.“ w T ustano w i c a c b.

CC

(4^

5S3

CL

GO

U

z:

ÎS3

Wspólne przedsiębiorstwo naftowe Tryjesteńska rafinery a olejów mineralnych i F. Brugger zawiadomiła, że kopalnia nafty w Paszo w ej, dawniej własność Tryjesteńskiej raflneryi T. A. w Tryjeście, przeszła z dniem 1 września 1918 na własność wymienionego Towarzystwa, przyczem ustanowiła Franciszka Bruggera pełnomocnikiem tej kopalni.

Michał Jakubowski został zgłoszony kierownikiem ruchu kopalń oleju skalnego „Poznań“, „Krakus“ i „Wrocław“ w Borysławiu.

Firma „Towarystwo naftowe Zawadka z o. p.“ w Krośnie, zgłosiło ruch kopalni oleju skalnego na polach naftowych pod nazwą . „E m i 1 6“ i „Maryla 3“, a w szczególności na granicy pg. lik. 1729/1 i 1731/3 w gminie Zawadka, przez wiercenie szjEu pod nazwą „Herman“, ustanawiając Emila Berkowicza w Ropience pełnomocnikiem tej kopalni.

Dr Maurycy Tiegermann i Józef Liebermann sen. zgłosili ruch kopalni oleju skalnego pod hasłem „F e n i a“ na terenie pb. lk 615, 617, 1030, 1105 do 1109 i pg. lik. 2029/1, 2035/1, 2035/2, 2035/4, 2036/1, 2036/2, 2036/4, 2036/5, 2037, 2042/2, 2042/4, 2042,5, 2043, 2044 i 2050,2 w Borysławiu przez wiercenie dwóch otworów świdrowych.

Związkowa Spółka naftowa z o. p. upraszała o wydanie poświadczeń dla mających się utworzyć pól naftowych „Angela I“ na pg. lik. 616 i 617/13 i „A ngela II“ na pg. lk. 567 w gminie Mr aż ni ca.

dtto Firma „Sosnowiec“ w Uryczu dla pól naftowych „Szymon I“ na pg. lk. 4993 i „Szymon II“ na pg. lk. 4982 w Uryczu.

Sprawy bieżące.

80 K 100 „

„    100    „    Mr.    III    w    ziarnkach

„    100    „    soli    fabrycznej    czystej

«    100    „

*    100    „

12 „

Z powodu ostatnich przewrotów spowodowanych wojną straciliśmy łączność z wielu naszymi Abonentami i Współpracownikami których uprzejmie prosimy, ażeby nadesłać nam raczyli swoje obecne dokładne adresy.

8-mio-godzinny czas pracy dla górników. Na posiedzeniu, które się odbyło w Essen 14. listopada b. r. pomiędzy zastępcami wszelkich organizacji górniczych, a powołanymi zastępcami wielkiego przemysłu, postanowiono — jak podaje wychodzący w Herne „Narodowiec“ — po długich aż późno w noc trwających rozprawach co następuje:

Zaprowadzenie 8-mio-godzinnego czasu pracy dla górników, pracujących pod ziemią włącznie z wjazdem i wyjazdem, począwszy od przyszłego poniedziałku (t. j. 18-go b. m.). Zaprowadzenie 8-mio-godzinnego czasu pracy dla robotników pracujących na wierzchu począwszy od 1-go stycznia 1919.

Dodatek za pracę ponad szychtę w wysokości

25%.

Dodatków dla dzieci nie będzie się w przyszłości wliczać do ogólnego zarobku, tak iż zarobek jednostki podwyższonym będzie o 40 — 50%. Dla górnictwa wynosi ta suma zwyżkę o 4 miliony.

Usunięcie pracy kobiecej stosownie do ilości świeżo przyjętych robotników.

Zastępcy zakładów przemysłowych, rada robotnicza i żołnierska doszli do wniosku, iż nie powinny już więcej nastąpić żadne przeszkody w wyjeżdżaniu i wjeżdżaniu oraz przewożeniu węgla i t. d.

(S. K.J

Ceny soli. Z dniem 18. listopada pobierać będą państwowe żupy solne:

Za 100 kg. soli bocheńskiej „ 190 „ soli warzonej bez opakowania „ 100 „ Nr. II

50 „

„ denatur.

„ dla bydła denat, za sole pobierane z magazynów w ilościach poniżej 100 kg dodatkową należytość 50 h za 100 kg, za solankę na poprawę paszy pobierać się będzie 3 K za 1 hl.

Ceny odnoszą się do soli loco kopalnia, więc bez opakowania, ładowania etc.

Od Redakcji.

Równocześnie zwracamy się do wszystkich pracowników naszego przemysłu, którym jego rozwój leży na sercu, z uprzejmą prośbą, by przystąpili do współpracownictwa z nami. Wsz;ak tylko wówczas będziemy mogli stwarzać co miesiąc dokładny przegląd naszego przemysłu na obszarze wszystkich ziem polskich, gdy nić wzajemnej łączności jak najszersze koła w działaniu zespoli.

Redakcja

Czasopisma gónirczo-hutniczego.

*****

**

******

ZAWIADOMIENIE.

W Krakowie, 6. listopada 1918 r.

Podpisany Komitet założycieli przystąpił do założenia Towarzystwa Akcyjnego

pod firmą :

POLSKIE TOWARZYSTWO HANDLOWE T. A.

W KRAKOWIE.

Celem Polskiego Towarzystwa Handlowego jest prowadzenie handlu en gros w Polsce z szczególnem uwzględnieniem potrzeb gospodarki powojennej, oraz wykonywanie wszelkich z tern połączonych interesów i czynności handlowych. Polskie Towarzystwo Handlowe obejmie także dział towarowy Wojennej Centrali Handlowej w Krakowie i rozpocznie bez zwłoki swą działalność.

Kapitał Polskiego Towarzystwa Handlowego ustalonym został na kwotę

K 10,000.000

podzieloną na 50.000 sztuk pełno i gotówką wpłaconych akcyi po K. 200. Kapitał ten może być autonomicznie podwyższony do kwoty K 20,000.000.

Z przychodzących obecnie do emisyi K 10,000.000 — kwota K 6,000.000 — pokrytą już est zgłoszeniami Wydziału Krajowego, Banku Kraojwego, Banku Przemysłowego, Wojennej Centrali Handlowej, Spółki zbytu bydła i trzody Pecus we Lwowie, oraz zgłoszeniami grona wybitnych obywateli Kraju. Kwota zaś K 4,000.000 będzie pokryta w drodze publicznej subskrybcyi.

Akcye uczestniczyć będą w zyskach Towarzystwa od 1. stycznia 1919 roku Akcye będą wydane członkom po formalnem ukonstytuowaniu się Towarzystwa.

Na subskrybcyę 'przyjmują obecnie zgłoszenia i pełne wpłaty po K 200 na akcyę, następujące instytucye :

W Krakowie :

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Bank Galicyjski dla handlu i przemysłu,

Gal. akc. Bank Hipoteczny,

Gal. akc. Ziemski Bank Kredytowy i Wojenna Centrala Handlowa.

We Lwowie:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Gal. akc. Bank hipoteczny,

Bank ludowy dla rolnictwa i handlu, Gal. akc. Ziemski Bank kredytowy i Wojenna Centrala Handlowa.

W Warszawie:

Bank Towarzystw współdzielczych, Bank Handlowy.

W Poznaniu:

Bank Związku Spółek zarobkowych,

Bank Handlowy.

W Lublinie i Dąbrowie Góra.: Wspólna Reprezentacya Banku Krajowego i Banku Przemysłowego.

W Cieszynie:

Towarzystwo oszczędności i pożyczek.

Lista zgłoszeń będzie zamknięta z dniem 15. grudnia 1918 roku.

KOMITET ZAŁOŻYCIELI:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem, Wojenna Centrala Handlowa, Spółka z ograniczoną poręką w Krakowie.

*****

*********

************

*******************

Do 1. 1436/18.

Rozpisanie

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

I. Materyały palne.

IV. Materyały żelazne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Węgiel drzewny

II. Materyały drzewne.

A. Drzew o o k r ą g ł e.

!.) Drzewo jodłowt okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

6 „ „ „ 100. ,, „    300

2.)

3.)

4.)

5.)

szer.

q.    200    1.)    Blacha    ślusarska żelazna 27s-8 c/m. gruba .    .    .    kg.    20.000

hl.    50    2.)    Żelazo    okrągłe 4-70 m/m........ .    ,,    10.000

„    kwadratowe 10/10-100/100    m/m ....    5.000

,,    płaskie rozmaitej grubości    i szerokości.    .    5.000

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgout.

4. ) Cyna czysta do lutowania.........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą-

, czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyly zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m/m

200 „    7.) Blacha mosiężna Va-3 m/m gruba

„    „    200 szt. 8.) Drut mosiężny

.    . 6000 m.    * .

600

40

. „ 100 . kg. 100 . „ 100

B. Drzewo ciosane.

V. Smary i uszczelniacze.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł......sztuk 200

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

14/16 c/m gr. 6 m. dł. . .

.    . sztuk 200

3.) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10/13 do 30/30 cm. grube ca

100 m³

C. Drzewo rznięte.

1. ) Deski, jodłowe (Tannenbretter)

26-30 c/m, szer. 6 m. dłg. I⁵⁰ cm grube ca 30 m

, 80 „ , 80 „ ,    50    „

, 100 „ , 100 „

6 „ „ „ „ „ 20 „

2. ) Deski świerkowe 2'/, c/m. grube 26-30 c/m. szer.6m.dł. „    50 „

3)    ». o 4    ,,    „    ,,    ,,    „ 6 ,, „ ,, 100 ,,

4.) Łaty jodłowe (Tannenlatten) 4/5 c/m. gr. 6 m. dł. sztuk 1000 „

5 7 „

2/5 ,,

2/10 „

1. ) Oliwa maszynowa ...    ....... .    .

2. )    „ cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych .......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube l m² powierzchni .    .    .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka .    .

VI. Materyały do oświetlenia.

5. ) >>    ,,

6. ) Listwy (Tannenleisten).

7.)

6 „ „ 87« „ 6 „ „ 3l/a „

S-S

99 200 „

kg. 1.200 „ 1.200 „ 2.000

600

200

300

100

. 1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . . . . .

2. ) Piasek rzeczny . . . . .

3. ) Szuter rzeczny.....

4. ) Cement portlandzki . . .

5. ) Cegły zwykłe......

VIII. Materyały powroźnicze.

20.000 sztuk

III. Materyały gotowe.

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m,'m. gruby . .. . . kg. 100

„ 600 „ 100 „ 100

1. ) Toporzyska bukowe 90 cm. dług........szt. 2000

2. ) Stemole(donabijania/prochem otworówwiert. lTOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute ................

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube .

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100    1.) Miotły brzozowe .

6. ) Drabiny z bukowerni szczeblami płaskimi 6 m dług. „ 100    2.) Mydło zwyczajne .

»    ».    ,»    „4- „    „    „ 200    3.) Torf.....

100

. . szt 100

2 ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby . . . ... .

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m gruhe 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

20

sztuk 2.000

kg-

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie KP³⁰ przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastę-

100

7.)

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 18

ELEKTROWNIA

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

BIURA

ZWIĄZKU

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału 'z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

Górników i Hutników

polskich

ul. Jagiellońska L. 5

otwarte codziennie

od godziny 9-tej do 1-szej w południe

i od 4-tej do 6-tej wieczór.

MF

GALICYJSKIE KARPACKIE 1 NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne: Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Ki

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

JM

êel*©

SB öS

81

TOWARZYSTWO

OJ

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMRNOWKZR L. 1.

DOM WŁASNY

RDRES TELEGRRFICZNY: TOWARZYSTWO HRMDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZRSTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t, d. ----------------

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. nz==z= Przybory i artykuły techniczne, 1,1

!8

55 05155 05155 05155 05155 05155 05155 0515505155 05155051SB 5S1S50512

ARTUR LORIE

^ KRAKÓW =

UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rpry szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych.-----------=

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię w Krośnie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

0E000EE0B00000B00 0 00[sll30000H0

„ROPA

CC Spółka naftowa z ograniczoną odpowiedzialnością ;

w Krakowie, Fioryańska 6. — Telefon 39 7.

kupuje i sprzedaje udziały naftowe brutto

oraz tereny naftowe.

gggggggggggg g g gggggggggg ®000

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane zgogran. porąką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =

na 4%.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 1OO°/₀ dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

Biuro sprzedaży i spedycyi soliT.W.S.

w Wieliczce

oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla

wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

. ....... . .. *

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

UPRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd.

Kotły parowe wszelkich systemów, kotły

jel

w»

lokomobilowe dla celów wiertniczych.

Wieże szybowe, konstrukcye dachowe.

Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia

ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe,

chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice *1

kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

9^MÜP''

MG"*

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE FABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

MMMM

BIURO ZWIĄZKU    I

GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH E

r    ___ . -    _

KRAKOW, UL. JAGIELLOŃSKA L. 5.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich :

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami............. . ......

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . . Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński . Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski.....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) . „ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych ąa wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem

w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz .........

Płace robotników według systemów amerykańskich, Artur Benni

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman . . .    .............

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet ...

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar.............. .

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .............

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak Przemysł produkcyi ropy wobec projektowanej noweli naftowej

Koron

80 —

5*50

5*—

4*—

2*—

5*60

>>

>>

4*—

3*—

10*—

10*—

2-—

280

1*60

1*60

2*50

2-50

2*50

2*—

1-60

7-—

3*—

5*—

2*—

7*—

6-—

5*—

7.—

2*—

14 —

2*-

-A

PA

Nakładem Związku górników i hutników polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński. Drukarnia Związkowa w Krakowie Mikołajska 18, pod zarządem J. Dziubanowskiego.