GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH“.

Cena ogłoszeń :

Za całą stronę . . K 100'— za V4 strony . . „ ¹/,2 strony ... „50"— „ Vio „    . .

Zresztą według umowy.

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Dla członków Związku:

.    . K 48—

Rocznie . .

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru „

„ 12"— Rocznie .    . .

4"— Kwartalnie . .

K 36—

. K 25"— . „ 10—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : „Czasopismo górniczo-hutnicze“ — Kraków, ulica Jagiellońska L. 5.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach : Gebethnera i Wolffa.

Znaczenie solanki dla wytwórczości soli

jej występowanie w przyrodzie i sposoby sztucznego wytwarzania z szczególnem uwzględnieniem żup galicyjskich,

napisał inż. Erwin Windakiewicz.

(Dokończenie).

szczalności powstają wgłębienia a wreszcie tworzą się sople u góry a żebra i wnęki u spodu, które w końcu usunięte być muszą robotą żełeźniczą. Nigdzie też natryskiwanie nie daje zupełnie nasyconej solanki i wszędzie widzimy urządzenia do jej dosycenia.

W Plömnitz pod Bernburgiem połączone jest z ługowaniem wodą stojącą jak to już poprzednio opisaliśmy. Dla większej produkcyi zaprowadzone jest w Wieliczce, jednak na razie próbnie, z określonym systemem odbudowy w przyszłości tylko dla ciał zielonej soli.

W Aussee również część produkcyi opiera się na tej metodzie, jednak i tam służy tylko jako metoda pomocnicza do przygotowania ługowania niedostatecznie wyzyskanego górotworu. O ile nam wiadomo gdzieindziej metoda ta nie wyszła poza próby lub granice użytku podrzędnego. Warunkiem bowiem korzystnego zastosowania tej metody jest jednostajność pokładu, poziome uławicenie lub małe tylko nachylenie a także większa miąższość lub bryłowatość pokładu, większe szczególnie nieregularne zanieczyszczenia zwłaszcza iłami o wybitniejszej plastyczności i nieprzepuszczalności wody wyłączają korzyści tej metody. W dodatku taniość tej metody pomniejsza znacznie potrzeba dosycenia otrzymanej solanki, po dłuższym ługowaniu nawet w bogatszych pokładach. W razie natryskiwania ściany otrzymuje się w bogatych, czystych i jednolitych pokładach niemieckich zupełnie nasyconą solankę gdy wysokość ściany wynosi 4 m. a u więcej zanieczyszczonych pokładów w Wieliczce dopiero przy 6^-8 m. wysokości i to tylko w pierwszych dniach natryskiwania na świeżą ścianę. W następnych już dniach ściana ta ku dołowi gdzie także działanie wody jest mniejsze, gdyż ścieka po niej nie świeża jeszcze woda, lecz słaba solanka, obleka się cienką warstwą wyługowin, które chronią ją od żywszego rozpuszczania a gdy wyłu-gowiny składają się z iłów nieprzepuszczalnych mogą je zupełnie udaremnić. Tam gdzie bezpośrednio działa prąd i w razie ścieku w kierunku łatwiejszej rozpu

Natryskiwanie używane początkowo do sporządzenia wrąbów podczas odbudowy soli, dla oszczędzenia robót żeleźniczych w Wilhelmsglück pod Hall, w Inowrocławiu i St. Nikolas koło Varangéville w Francyi nie dało jednak spodziewanych korzyści i obecnie zupełnie zaniechane zostało.

W Schönebek, gdzie ta metoda wyłącznie się stosuje i gdzie pokład podstawowym warunkom zupełnie odpowiada wykonywa się robotę w następujący sposób: Od chodnika głównego pędzi się robotę natryskową poprzecznie w odstępie co 50 m. W tych poprzeczniach zaś w odstępie 12 m. od chodnika głównego a następnie dalej co 16 m. — jak również od tych poprzeczni w wytryskiwanych na 16 m. długości poprzecznych chodnikach po obu bokach wy-tryskuje się w powale pionowe otwory 9.5 m. wys. początkowo 0.5—1.0 m. średnicy. Teraz doprowadza się rurociąg natryskowy blizko stropu gdzie się u-mieszcza dwuramienną rurę natryskową zakończoną rozpylaczami, obracającą się w płaszczyźnie poziomej w sposób segnerowskiego koła wodnego. Ciśnienie wody wprawia poziomą rurę w ruch okrężny i rozdziela wodę natryskową równomiernie w koło. Początkowo natryskuje się wydrążenie mające u góry 8 0 m. średnicy a zwężające się lejkowato ku dołowi, gdyż działanie wody świeżej u góry jest najsilniejsze a zbiegająca solanka dosyca się stopniowo spływając, szukając w ścianach drogi najbliższego spływu; warstewki anhydrytu osadzają się w małej części

na ścianie, na której utrudniają zługowanie a w wię- 2 mm. średnicy połączone z głównym rurociągiem kszej części spadają na spód, który chronią od łu- wodnym ruchomym wężem. Woda w rurociągu jest gowania. Przez to działanie wody tworzą się w ma- pod ciśnieniem 7 — 8 atmosfer, przypływ jej reguluje łej części na ścianie, na której utrudniają zługowanie się tak aby do rozpylaczy 3.5—4 1 na 1 mm. do-a w większej części spadają na spód, który chronią chodziło, od ługowania. Przez to działanie wody tworzą się zagłębienia, z których z czasem powstają ostre że- wająca po ścianie solanka dosyca się na niej i spo-bra na ścianach i wydrążenia tworzące sople w stro- dem uchodzi zupełnie nasycona. Dzieje się jednak pie, w dalszym ciągu roboty te sople i żebra spa- tak tylko na samym początku, wnet powleka się dają na podłogę komory gdzie się przyczyniają do część ściany nie pozostająca pod wpływem silnego dosycenia solanki, osiągają jednak niekiedy takie prądu wyługowinami składającemi się z plastycznego rozmiary, że wyrównać je trzeba robotą żeleźniczą nieprzepuszczalnego iłu chroniącemi spodnią część i uprzątnąć sól kamienną, która służy do dosycenia ściany, gdzie działanie wody już z natury rzeczy solanki natryskowej w skrzyniach umieszczonych jest słabsze, tworzą się w ścianie żebra i wyżłobie-w spodzie chodnika dla ułatwienia ich napełnienia, nia a w powale sople, solanka zaś iest coraz słabiej Po rozszerzeniu wydrążenia u góry do 8 m. prze- nasycona, wreszcie żebra i sople żeleźniczą robotą dłużą się łuk natryskowy, aż otwór osiągnie średnicę usunąć trzeba. Robota z rusztowania, które samo dla 15 m., teraz zniża się stopniowo pionową rurę na- siebie wymaga dość znacznych kosztów materyału tryskową, aby woda zrównała równomiernie takie i robocizny a z postępem roboty wciąż rozebrane lejkowate zwężenie i mniejsze wyżłobienia i żebra, i posuwane być musi, jest niewygodna i kosztowna, tak że w końcu otrzymuje się prawie dokładne wy- bo jeden robotnik co najwyżej cztery natryski ob-drąźenie cylindrowe o średnicy 15 m. i wysokości służyć może nie wykonując żadnej innej roboty. 9 m. Solanka naturalnie w miarę skracania rury pio- Klarowanie solanki nie odbywa się na miejscu, lecz nowej spływając po coraz krótszej ścianie jest coraz brudna i mętna ujęta zaraz być musi w rynwy i ru-mniej nasycona i musi być dosyconą w przepływie ry, aby wskutek nienasycenia nie działała szkodliwie przez szereg skrzyń napełnionych solą kamienną, na podłogę i taką solankę prowadzi się wprost do W końcu powstaje szereg wydrążeń cylindrowych lutni lub skrzyń dla dosycenia. Sól tutaj naturalnie w najwęższem miejscu 2 m. od siebie oddalonych, wnet oblepia się namułem i stawia opór żywszemu W ten sposób wyzyskuje się systematycznie pokład rozpuszczeniu, trzeba więc wiele skrzyń lub znacz-odbudowując prawie 2/3 masy, czy jednak słabe fi- nej długości lutni, wymagających częstego czyszcze-lary wystarczą, ażeby w ciągu odbudowy uniknąć nia, przyczem traci się ogromnie dużo materyału załomów zależne to będzie od stosunków dotyczą- solnego, który nie wyzyskany całkowicie wyrzucony cego pokładu, w każdym razie nasuwają się pod tym być musi razem z namułem, a szkoda bo drogi to względem pewne wątpliwości.

Robotę natryskową zaczyna się od stropu, spły-

materyał wyprodukowany robotą żeleźniczą, dowie-

Z postępem roboty natryskowej w głąb rozszerzyć się musi strop, który sam przez się niezbyt wytrzymały, osłabiony działaniem wilgoci nie dopu-Na odsłoniętej ścianie 6—8 m. wys. stawia się ści nawet kilkumetrowego rozszerzenia, w dodatku na rusztowaniu w ostępach 1.0-1.5 m. rozpylacze    opiera się na filarze rozmokniętym i nie wytrzyma-

W Aussee gdzie pokład jest bogaty i potężnie ziony takami i ładowany rękami ! Wreszcie brudną rozwinięty, a wyługowiny przepuszczalne, natryski- i mętną solankę sprowadza się do zbiornika osobne-wanie zastosowane jest z wielką korzyścią i daje go dla klarowania i stamtąd dopiero do zbiorników około 1/3 całej produkcyi solankowej, jak jednak już zapasowych. Łatwo obliczyć, wiele w przyszłości ko-wspomnieliśmy nie służy tam do systematycznej od- sztować będzie czyszczenie zbiorników do klarowa-budowy pokładu lecz raczej jako metoda pomocnicza nia, lub nowe ich przygotowanie* Przygodnie w Wie-w ługowaniu stojącą wodą, tj. do ługowania przy- liczce z korzystnem wynikiem dosycano solankę przez gotowawczego w ługowni, do wykonania przy nich natryskiwanie na nieużyteczny drobiazg solny znaj-potrzebnych chodników, pochylni i szybików, wre- dujący się w komorach zbiorczych. Wynika stąd, że szcie do wyługowania częściowego przy głównej me- jakkolwiek produkcya przez natryskiwanie jest sama todzie straconych zasobów pokładu. Dosycenie so- przez się bardzo tania i wydatna, sposób ten dosy-lanki odbywa się w ługowniach. Wynik techniczny cenią czyni ją jednak ostatecznie dość kosztowną, i ekonomiczny jest bardzo dobry. Do większej pro- W soli zielonej dość jednolitej natryskiwanie niewy-dukcyi używa się tej metody jeszcze w Hallein koło kazuje ujemnego wpływu na pokład i podrożenie Salzburga, gdzie kopalnia jest wyczerpana i dalsze przez dosycenie nie jest tak znaczne, jak przy pró-zakładanie ługowni jest niemożebne, mianowicie do bach przedsięwziętych w bardziej nieczystym i nie-zługowania ogromnej jeszcze masy straconego sto- jednolitynm pokładzie soli spiżowych. Tu pełne na-sowaniem metody alpelskiej pokładu. Dosyca się sycenie nie da się nawet z początku osiągać ; woda również w ługowniach. Pokład jednak jest tu znacznie działająca pod ciśnieniem na nieprzepuszczalnych uboższy, wyługowiny mniej przepuszczalne, więc i nierozpuszczalnych przerostach anhydrytu dostaje i wynik nie zbyt zadowalni jący, co dało powód do się głęboko do pokładu w szerz i w głąb, przez co przedsięwzięcia prób innymi sposobami. Reszta salin przerosty iłowate stają się z biegiem czasu rozkisłem alpejskich używa natryskiwania tylko podrzędnie do błotem. Obserwowaliśmy przedostanie się wilgoci zastąpienia niektórych robót żeleźniczych w boga- nawet w odległości 60 m. od natrysku. Również tszych częściach pokładu, wyniki jednak zawiodły wpływ wilgoci na strop musi być ujemny, szczegól-oczekiwania. W Wieliczce mimo już dość znacznej nie gdy kruchym jest nadkład przy którym sól spi-produkcyi solanki, w r. 1916/17 23 000 m³ tj. 15% żowa i bez wilgoci oddziela się bardzo łatwo. Jakże całej produkcyi dotąd natryskiwanie odbywa się bez więc wyobrazić sobie systematyczną odbudowę po-żadnego systemu i bez ściślejszej myśli o systema- kładu przez natryskiwanie ? tycznej odbudowie danego pokładu, można więc powiedzieć, że dotąd znajduje się właściwie ciągle w sta-dyum próby.

łym a ponieważ to działanie sięga bardzo daleko, niektórych robót żeleźniczych z korzyścią prawie drugą komorę rozpocząć można dopiero w znacznem wszędzie mogłaby być metoda ta zastosowaną. Dla oddaleniu, aby i w niej osiągnąć ostatecznie równie większej produkcyi pomocniczej powinna być zasto-nikłą jej‘szerokość. Dosycenia brudnej solanki za- sowaną w nowo założyć się mającej kopalni w De-wierającej znaczny procent wyługowin, będzie bardzo latynie i może miejscami w Stebniku w połączeniu kosztowne. Słusznie zatem orzekła wspomniana już z metodą bernburską, gdzie dałaby prawdopodobnie Komisya, że pokłady soli spiżowej nie nadają się do również wynik korzystny. Jako wyłączną samoistną roboty natryskowej i tylko sucho mogą być odbudo- metodę produkcyjną dla przytoczonych już przyczyn wane z następnem rozpuszczaniem tak wydobytej nigdzie u nas polecić jej byśmy nie mogli a naj-soli w wieżach. Zagadką więc wydaje się nam co mniej już dla Bochni, gdzie podobne o ile nas do-mogło skłonić do powtórzenia i kontynuowania ro- chodzą pogłoski istnieje zamiar zastosowania jej boty natryskowej w pokładach spiżowych po pierw- w przyszłości, szej niefortunnej próbie i jak obmyślano z danych wyników racyonalną i systematyczną odbudowę po- wogóle wszystkich warunków zasadniczych do korzystnego zastosowania tej metody — w dodatku pod Do roboty natryskowej w Wieliczce nadają się wpływem już samej wilgoci naturalnej powietrza ko-stanowczo jedynie jednolite pokłady soli zielonej palnianego górutwór tamtejszy pęcznieje, przez co posiadające nawet na wielkie odkryte przestrzenie po pewnym czasie w razie zaniechania robót ubez-ogromną wytrzymałość, o ile nie odkrywa się ota- pieczających zasadzają się chodniki, ściskają zupeł-czających warstw i pozostawia się ochronną skorupę nie wązkie pokłady, wskutek czego doprowadzenie solną 1.5 — 2.0 m. Dla systematycznej odbudowy całych mas wody do ługowania drobiazgu na pokładała zielonego projektowała Komisya z r. 1912 na- dach pozostałego, o co tu idzie przedewszystkiem,

W Bochni bowiem brak nietylko jednego ale

kładu ?

stępujący sposób :

Ługowanie otworami wiertniczemi względnie

Zasadniczo przeprowadzenie tej metody prawie ną rozpoczyna się na około robotę natryskową na wszędzie jest mniej więcej jednakowe. Zgłębia się ławie o 6 m. wysokiej rozszerzając się w bryle soli otwór wiertniczy i zarurowuje aż do pokładu. Śre-zielonej aż do 2 m. od jej granic, o których przeko- dnica rur prawie wszędzie inna. W środku tej rury nać się można od czasu do czasu przez wiercenia, osadza się najczęściej drugą o mniejszej średnicy Solanka wpada do wgłębienia, gdzie zwierciadło u- a stosownie do tego czy woda znajduje się pod hy-stawicznie trzyma się pod stropem. Tym sposobem drostatycznem ciśnieniem czy nie, przepuszcza się spuszcza się zawsze oczyszczoną i zupełnie nasyco- ją albo szeroką, albo wązką rurą; solanka zaś bądź ną solankę. Po wyzyskaniu pierwszej ławy przecho- wpływa samoczynnie bądź trzeba ją pompować, dzi się tak samo do następnej, aż do wyzyskania w Hutchison w Ameryce np. dają zewnętrznej rurce całej bryły zieionej. Sposób ten pozwala więc nie 142 mm. średnicy, wewnętrznej 60 mm. Wewnętrzną tylko systematyczne wyzyskanie w zupełności całej tłoczy się słodką wodą, która się nasyca i szeroką bryły soli zielonej, lecz także do zawsze pełnego

musiałoby z natury rzeczy wyśrubować koszta tych Po najechaniu bryły soli zielonej w niższym robót do niebywałej wysokości. Stosunki te dopusz-i wyższym poziomie i przekonaniu się o jej rozmia- czają zatem jedynie do odbudowy suchej a wyłą-rach przygotowuje się w niższym poziomie robotę czają nawet zastosowanie jakiejkolwiek innej metody strzelniczą 4 — 5 m. wgłębieniem bacząc na* to by ługowania w kopalni samej, tak że jeżeli musi się wszędzie pozostała warstwa ochronna od granic. Ma- już rafinować sól drogą mokrą, to rozpuszczanie u-teryał solny usuwa się tylko o tyle o ile w robocie robku solnego odbyć się powinno na powierzchni, zawadza zresztą pozostaje do użytku w wgłębieniu, dla późniejszego dosycenia. Mniej więcej w połowie szybami zgłębionymi w pokładzie solnym przez sztu-ciała zielonego wykonywa się robotę natryskową : czne doprowadzenie słodkiej wody jest metodą naj-w stropie otwór pionowy początkowo 0.5 —1.0 m. częściej używaną we wszystkich krajach cywilizowa-średnicy aż do połączenia z wyższym poziomem — nych. Zasadniczym warunkiem jednak zastosowania poczem rozszerza się u góry do rozmiarów szybiku, tej metody jest zawsze bogaty pokład, w ubogich W niższym poziomie ustawia się w wgłębieniu ce- bowiem pokładach nie otrzymuje się ani stałej ilości dzidło a w chodniku w dogodnej odległości, po pod- ani należytej jakości solanki. Wyługowiny z postępem wyższemu i rozszerzeniu go stawia się małą tamkę ługowania w coraz grubszych warstwach osadzają się otwartą z iłu, z dodatkiem cementu, przez którą na pokładzie chroniąc go coraz skuteczniej, od dal-przechodzi rurociąg opustowy prowadzący do cedzi- szego ługowania, dła. Następnie od szybiku pozostawiwszy ławę ochron-

rurą wypływa. Głębokość od 150 — 200 m. Po pew-nasycenia solanki wobec czego osobne baseny do nym czasie ustala się wydajność otworu i wynosi klarowania stają się zbyteczne, wskutek czego pra- średnio 750 1. na 1 min. W Itaka te wymiary wy-cuje się ekonomicznie. Roboty przedwstępne do takiej noszą 230 mm. względnie 90 mm. Woda przypływa odbudowy zostały wprawdzie przedsięwzięte, wypa- pod naturalnem ciśnieniem szeroką rurą a nasycona dki jednak wojenne nie dozwoliły dotąd na ich wy- solanka samoczynnie wązką. W Niemczech otwory konanie, a wobec wielkiego zapotrzebowania solanki najczęściej mają 300 mm. średnicy, środkowych rur z natury rzeczy natryskiwanie odbywać się musi nie posiadają a pogłębiane bywają z reguły wierce-„ dziko“ tj. bez systemu.    niem rdzeniowem. Dla dźwigania solanki zawiesza

W wschodniej Galicyi tą metodą nie przedsię- się w rurze pompę kanadyjską. Otwory wiertnicze wzięto nawet prób żadnych, gdyż nie ma tam po po dłuższym ruchu, szczególnie w Niemczech odkry-największej części właściwych warunków podstawo- wają same słodkowodne lub słabo słone przypływy, wych dla takiej metody tj. brak pokładów jednoli- wskutek czego sztuczne ługowanie przechodzi w na-tych, uławiconych poziomo, o należytej miąższości turalne. Dla lepszego wyzyskania pokładu istnieje i nie zawierających zanieczyszczeń iłem plastycznym, np. w Ameryce pewien system rozmieszczenia otwo-Do podrzędnych celów jednak np. zaoszczędzenia rów wiertniczych ; ustawia się je w rogach czworo-

boku, którego jeden bok ma około 120 m. drugi wprost do kopalni, przyczem w krótkim czasie otwo-około 50 m. Poszczególne zaś czworoboki oddalone rzyłyby się dzikie przypływy a dalsze napuszczanie są około 300 m. od siebie. Przez takie rozmieszczę- wodą słodką okazałoby się zbyteczne. W ten sposób nie jak też przez późniejsze odpowiednie pogłębienie zapewnioną by została na długo najtańsza produkcya otworów wyzyskuje się dość systematycznie cały po- solanki a część pokładu w której znajduje się ko-kład, z pewnością nie w mniejszym stopniu jak o- palnia jest zewsząd tak podminowana dzikiem łu-gromnie kosztowną metodą alpejską, natomiast może gowaniem w danych szybach i blizkością rzeki Ry-10-krotnie mniejszymi kosztami.

bnicy, że prędzej czy później nie minie ją los zato-

Zupełnie w podobny sposób odbywa się ten pienia przez dziki przypływ, który od wielu lat jej rodzaj ługowania w szybach, których zgłębienie jest zagraża.

kosztowniejsze a uszczelnienie trudniejsze, mają je-    Przechodzimy wreszcie do ostatniej metody do-

cznie znanej, mającej jednak wielką przyszłość, gdyż W Galicyi wyzyskanie pokładów soli przez nadaje się zarówno dla bogatych jak i ubogich po-sztuczne ługowanie słodką wodą otworami wiertni- kładów i da się z wielką korzyścią zastosować szcze-czymi jest nieznane, choć niektóre bogate pokłady golnie tam gdzie istnieje kopalnia soli kamiennej, o wielkiej miążności wprost zapraszają do tej meto- lub dla ługowni solnych oraz nie wymaga w zasady, którą oszczędzonoby dotychczasowych bardzo cjzie nic więcej prócz taniej siły motorycznej. Jest to wysokich kosztów produkcyi Natomiast słuszną jest ługowanie w rurach rozdrobionego urobku sposobem rzeczą niestosowanie tej metody w ubogich pokła- podobnym zupełnie do zasadzki płynnej, dach, bo to jak wykazują inne pokłady daje zawsze wynik ujemny. W Galicyi szczególnie w dawnych go, znajdującego się w polu odbudowy suchej w ko-czasach w studniach lub szybach głębionych dla u- palni, posiada więc już potrzebne ciśnienie. Do tego jęcia naturalnej solanki w razie małej wydajności lejka sypie się automatycznie urobek po przeprowa-pomnażano ich ilość, a gdy i to nie pomogło pędzono dzeniu go przez łamak, celem nadania mu ziarna od-u spodu szybu w jednym a czasem i kilku kierun- powiedniego do bogactwa urobku i do długości drogi kach mniej lub więcej długie chodniki, aby rozsze- jaką odbywa w rurach, tak aby urobek rozpuścił rzyć powierzchnię działania wody i wpuszczano po- się doszczętnie i dał zupełnie nasyconą solankę. Bo-czątkowo do nich słodką wodę. W ubogim jednak gatszy urobek będzie wymagał grubszego ziarna, pokładzie dodatni wynik trwał niedługo a nawet uboższy w miarę drobniejszego; dla przebycia dłuż-większa ilość studzien trudnościom solankowym spro- szej drogi przez ten sam urobek wystarczy grubsze

ziarno, najlepsze wskazówki • postępowania da sam

dnak zaletę długiej trwałości i zezwalają choć w czę- tąd jednak tylko z odbytych prób więc niedostate-ści na sprawdzanie postępu roboty ługowniczej.

Wodę słodką wpuszcza się do lejka nadawcze-

stać nie zdołała np. w Lacku.

W Anglii, Francyi i Ameryce większy popyt pokład do którego metoda ma być zastosowana. Roz-za warzonką, kosztowność zwykłych metod wy twa- puszczenie odbywać się będzie bardzo energicznie, rzania solanki i znaczna liczba bogatych pokładów bo zarówno materyał rozpuścić się mający jak i śro-nasunęły niektórym zarządom kopalń soli kamień- dek rozpuszający znajdują się w żywym ruchu. Wy-nej myśl celowego doprowadzenia do nich słodkiej lot rurociągu wprowadza się do komory, lub pochylni wody tj. zatopienia tychże i stałego wytwarzania ługowni zaopatrzonej w zastawki z desek, za temi przez doprowadzenie wody solanki. Kopalnie te dają zastawkami osadzać się będzie namuł i w końcu już prawie przez stulecie tanią ogromnie solankę wypłynie czysta solanka. W miarę osadzenia się wy-a niektóre przeszły do naturalnego „dzikiego“ ługo- ługowin zastawki podwyższyć należy — w końcu do-wania przez odkrycie w nich samych dopływów wody. prowadzi się albo do zasadzki pełnej danego miejsca, Przykład ten pobudził do naśladownictwa i dziś już albo można zastawki rozebrać i uprzątnąwszy wy-dość poważną jest ilość tych kopalń. W Niemczech ługowiny użyć je nanowo.

dotąd celowo nie zatopiono żadnej kopalni zdaje się    W Wieliczce gdzie znajdują się rozległe komory

przez obecność prawie z reguły cennej soli potaso- wymagające zasadzki i gdzie w wielu miejscach znaj-wych. O ujemnym wyniku podobnej próby na ubo- duje się drobny urobek solny zupełnie nieużyteczny gim pokładzie w Lacku pod Dobromilem wspomnie- metoda ta daćby mogła szczególnie korzystne wyliśmy już przy ługowaniu stojącą wodą. Załomy łu- niki. Doprowadzając płynną zasadzkę do rozmaitych gowni w Kosowie spowodowały kilkakrotne zatopię- komór i kierując prądem zastawkami oszczędziłoby nie kopalni przez dłuższy czas ; wypadki podczas się drogich kosztów zasadzki materyałem z powierz-inwazyi bliżej nam nieznane spowodowały znów jej chni, tudzież potrzebę zbiorników do klarowania zatopienie prawie do wysokości 1-go poziomu (gdzie nawet w razie rozpuszczenia drobiazgów czasowo obecnie wydobywa się sól kamienną). Zatopiona ko- koszta osobnej produkcyi materyału solnego do roz-palnia już drugi rok daje solankę zupełnie nasyconą puszczenia. Ilość zastawek naturalnie zależną jest bez doprowadzenia słodkiej wody i bez obniżenia °d stopnia zanieczyszczenia wytworzonej solanki ; się jej poziomu, co zdaje się świadczyć o dostaniu kosztowne jednak nie będą, gdyż zupełna ich szćzel-się do kopalni dzikich przypływów. Pokład soli w Ko- ność nie jest potrzebna a że najczęściej ił stanowi sowie posiada małą miąższość, jest jednak wysoko główną część wyługowin osadzi się tak szczelnie, procentowy i dość rozlegle odkryty ; po dokonaniu że po pewnym czasie będzie nawet można stopniowo jeszcze cokolwiek większych odkryć w szerzeniu odjąć dolne deski i nasadzić je u góry.

i trochę w głąb pokładu tudzież po wykonaniu odpowiednich robót przygotowawczych, wobec otoczę- wszędzie doskonale użytą, bo nawet tam gdzieby nia szybu i okolicy jego dzikiem! ługowniami natu- jeszcze nie było ługowni lub innych rozporządzal-ralnemi i w przyszłości nieuchronnemu przedostaniu nych próżni powstaną one stopniowo w wyrobiskach się tych znacznych przypływów do kopalni, jesteśmy suchego materyału solnego Szczególną zaletą tej zdania, że również kopalnia w Kosowie nadaje się metody jest, że nie stawia ścisłej granicy dla stopnia do ługowania za pomocą dopuszczania słodkiej wody czystości materyału solnego i pozwala użyć nawet

Również na wschodzie może być ta metoda

i uboższy wkońcu i dlatego także że nie rozprowadza wilgoci po kopalni w tym stopniu co inne metody. Np. w Lacku gdzie stosunki są tak trudne, że kopalnia wobec tych warunków nie rokuje długiego żywota odbudowując bogatszy pas soli na sucho i wytwarzając solankę sposobem płynnej zasadzki możnaby byt jej przedłużyć na długie lata. Naturalnie wpierw trzeba postarać się o tanią siłę motoro-wą i o mechanizacyę całego ruchu.

Dla Galicyi zalecają się do wytwarzania solanki tylko następujące metody :

1)    przedewszystkiem ujęcie naturalnej solanki w jaknaj szerszym zakresie otworami wiertniczemi.

2)    dla sztucznej :

a)    skrzynie pneumatyczne dla stopnia zanieczyszczenia soli do 6%»

b)    wieże'ługownicze dla zanieczyszczenia do 10°/₀,

c)    natryskiwanie tylko dla bogatszych pokładach jednolitych (więc w Wieliczce tylko w soli zielonej) dla zanieczyszczenia 5% a jeżeli wyługowiny są przepuszczalne dla wody najwyżej do 12°/₀, głównie jako metodę pomocniczą, z następnem dosycaniem bądź w wieżach, bądź w dawnych ługowniach, bądź w bogatych i potężnych pokładach (Delatyn, Stebnik) w połączeniu z metodą bernburską,

c)    systematyczne wyzyskanie pokładu otworami wiertniczemi z doprowadzeniem wody słodkiej w o-pisany sposób w pokładach bogatych i potężnych (np. Delatyn),

d)    udoskonalenie metody ługowania w rurach sposobem płynnej zasadzki, która wszędzie może być zastosowaną jako metoda główna. Ługowania sposobem alpejskim jako zbyt kosztownego i w naszych stosunkach pokładowych nieracyonalnego i niebezpiecznego należałoby zaniechać stanowczo. Podstawowym warunkiem jednak reform i potanienia produkcyi jest mechanizacya ruchu w najszerszym zakresie, co jest możebne tylko przez centralizacyę salin i masową produkcyę, na co wskazaliśmy w innym artykule w tern czasopiśmie.*)

Bochnia w lipcu 1918.

*) Przyszłość przemysłu solnego w Polsce. Czasopismo górniczo-hutnicze.

Ustrój władz górniczych w Królestwie Polskiem i Rosyi

napisał inż. górniczy Stanisław Świętochowski.

(Ciąg dalszy).

Zawiadowcy odpowiedzialni. Mówiąc

Celem komisyi jest dozór nad zachowaniem porządku i bezpieczeństwa w prywatnych zakładach o władzach górniczych lokalnych w przemyśle gór-fabrycznycń górniczych i hutniczych.

Do kompetencyi gubernialnych komisyi w za- cach odpowiedzialnych, którzy obowiązkowo muszą kresie spraw górniczo-hutniczych należy:

a) wydawanie postanowień obowiązujących, mających na celu wyjaśnienie lub zastosowanie do miejscowych warunków przepisów, wydawanych przez ro|a ich i zakres działalności, a również i odpowie-Komisyę główną dla spraw fabrycznych i górniczo- dzialność za uchybienia są przez ustawę ściśle okre-hutniczych,    ślone, wymieniamy ich przy organizacyi władzy.

niczym prywatnym, wspomnieć należy o zawiadow-

być wyznaczeni przez zarząd kopalni do robót podziemnych. Nie jest to właściwie urząd, gdyż osoby te nie są w służbie rządowej, lecz wobec tego, że

b)    rozstrzyganie spraw o wykroczenia, wyszczególnione w artykułach 153—155 ustawy o przemyśle, oraz wykroczenia, przedstawione w artykule 13591 kodeksu karnego,

c)    rozpoznawanie skarg na rozporządzenia in-

Instytucye zawodowe doradczo-opinjodawcze.

Nie są one właściwie władzami rządowymi, lecz organizacyami prywatnymi, sankcyonowanymi .    ,    ....    ,    . przez prawo i pozostającymi pod opieką rządową,

żymerow okręgowych i ich pomocników w przedmio- Takimi są: Stałe biuro doradcze fabrykantów żelaza tach, przewidzianych w artykułach 128    155 i 156 j Zjazdy przemysłowców górniczych,

ust przemysłowej i w art. 93 ustawy górniczej, oraz    l. Stałebiurodoradczefabr y kantów

uchylanie tych rozporządzeń w odnośnych wypadkach, . @, a z a istnieje w Petersburgu od 18x7 r. i założone

d)    układanie przepisów dodatkowych, dotyczą- zostało na mocy postanowienia Komitetu Ministrów,

cych stosunków pomiędzy zarządami zakładów gór- zatwierdzonego dnia 7 listopada 1887 r. i 15 stycznia niczych i hutniczych i robotnikami,    1888 r. Biuro ma za zadanie pośredniczenie między

e)    rozstrzyganie wątpliwości, napotykanych przez producentami żelaza a władzami. Zakres działalności inżynierów okręgowych i ich pomocników przy sto- biura określony jest w sposób następujący:

Äawy g,S "StaWy PrZem^,0Wei    a) ma ono zbierać. wiadomości o stanie prze-

Jak widać z wymienionych kompetencyj, korni-    'Ä7Ä

kwestye, podniesione przez^Zjazdy górnicze,

gowych w kwestyach robotniczych.    h) pośredniczyć pomiędzy władzami z jednej

c) wydawać specyalny organ, poświęcony spra-

Na rozporządzenia komisyi gubernialnej służy a fabrykantami z drugiej strony — w sprawie żądań prawo apelacyi w terminie miesięcznym do Komisyi podniesionych przez Zjazdy oraz co do programu głównej do spraw fabrycznych i górniczo-hutniczych, Prac Zjazdów, z wyjątkiem wypadków, przewidzianych przez prawo,

gdzie Komisya gubernialna jest instancyą ostateczną, wom przemysłu żelaznego, i

d) na żądanie Ministra stawiać swoje wnioski i udzielać opinji na zasadzie zebranych przez siebie danych.

Skład biura jest następujący: fabrykanci żelaza (t. j. właściciele wielkich pieców, fabryk żelaza, stali, walcowni), biorący udział w kosztach na utrzymanie biura, drogą piśmiennego głosowania wybierają siedmiu członków, Minister zaś wyznacza, dla nadzoru nad działalnością biura i rewizyi, Urzędników Departamentu górniczego. Biuro w działalności swej jest ograniczone tylko przez zakaz tworzenia syndykatów przemysłowych.

2. Zjazdy przemysłowców górniczych. Zjazdy przemysłowców górniczych odbywają się oddzielnie dla Rosyi Południowej, dla Królestwa Polskiego, dla Uralskiego obwodu górniczego i dla Rosyi Północnej. Oprócz tego przewidziane są jeszcze zjazdy dla przemysłowców górniczych specyalnych gałęzi górnictwa, jak przemysłu złotego, naftowego, manganowego.

Każdy z tych Zjazdów kieruje się swoją spe-cyalną instrukcyą, zatwierdzoną przez Ministra. In-strukcye te mają wspólne zasady, różnią się jednak w szczegółach stosownie do celów Zjazdu.

Zjazdy te odbywają się raz na rok za specyal-nym pozwoleniem Ministra Przemysłu i Handlu i mają na celu:

a)    opracowanie danych statystycznych o wysokości produkcyi przewidywanej w roku następnym i o przewidywanym wywozie kolejami żelaznymi produktów przemysłu górniczego i hutniczego,

b)    decydowanie o sprawach gospodarczych i administracyjnych Zjazdu,

c)    rozpatrywanie z rozporządzenia Ministra rozmaitych kwestyj, związanych z przemysłem górniczym i hutniczym.

Na Zjeździe przewodniczy osoba, specyalnie do tego delegowana przez Ministra.

Zjazdy posiadają następujące organy:

1.    Komisyę rewizyjną,

2.    Pełnomocników Zjazdu,

3.    Radę Zjazdu.

Oprócz tego niektóre Zjazdy tworzą różne ko-misye, zależnie od specyalnych swoich potrzeb.

Zadaniem pełnomocników Zjazdu jest reprezentowanie interesów Zjazdu wobec władz centralnych, oraz współpraca w instytucyach, związanych z przemysłem górniczym i hutniczym, jak np. w komitetach do przewozu produktów górniczych kolejami żelaznymi i t. p.

Do Rady Zjazdu w głównych zarysach należy:

a)    zbieranie oraz grupowanie materyału statystycznego, odtwarzającego stan przemysłu górniczo-hutniczego w danym okręgu,

b)    udzielanie wszelkich wiadomości i informa-cyi, związanych z przemysłem górniczo-hutniczym, zarówno urzędom państwowym, jak i prywatnym przemysłowcom górniczym swego okręgu,

c)    prowadzenie spraw, wszczętych przez Zjazd, notowanie decyzyi wydanych przez władze w tych sprawach i zawiadamianie o nich interesowanych przemysłowców,

d)    opracowanie różnych kwestyj, niedostatecznie na Zjeździe wyjaśnionych, lub nawet wynikłych w roku bieżącym i w razie potrzeby podejmowanie starań o zwołanie nadzwyczajnego Zjazdu,

e)    zarządzanie funduszami Zjazdu i przygotowywanie sprawozdania z rachunkowości dla przedstawienia na następnym Zjeździe,

f)    utrzymywanie kontaktu z instytucyami i osobami w kwestyach wchodzących w zakres kompe-tencyi Rady Zjazdu,

g)    opracowywanie programu prac następnego Zjazdu, jak również zbieranie wiadomości o przewidywanym wydobyciu minerałów kopalnianych na rok następny dla przedstawienia ich na Zjeździe,

h)    składanie następnemu Zjazdowi sprawozdań ze swojej działalności i opracowywanie wydawnictwa „Prace Zjazdu“.

Instytucyë naukowe.

Do instytucyj właściwie naukowych należy Komitet Geologiczny, do nauczających zaś naukowe zakłady górnicze.

Komitet Geologiczny, istniejący przy Ministerstwie Handlu i Przemysłu ma za zadanie:

a) systematyczne badanie ustroju geologicznego

Rosyi,

b)    zbieranie w tym względzie materyałów, naukowe ich opracowywanie i ogłaszanie drukiem,

c)    sporządzanie i wydawanie szczegółowej mapy geologicznej całego państwa,

d)    zbieranie minerałów i tworzenie zbiorów muzealnych, i

e) okazywanie pomocy innym władzom przez udzielenie im wskazań, dotyczących nauki i sztuki górniczej.

Komitet pod przewodnictwem Dyrektora składa się ze starszych geologów, członków Akademji nauk z wydziału mineralogji, geognozji i palentologji, oraz profesorów geologji, mineralogji i paleontologji Instytutu Górniczego i Uniwersytetu Petersburskiego,

Górnicze Zakłady naukowe zależne są od Ministerstwa Handlu i Przemysłu i podlegają kompetencji występującego jako władza wykonawcza Wydziału Szkolnego.

Jako instytucya doradcza w sprawach szkolnictwa górniczego, zabiera głos Rada do spraw szkolnych przy Ministrze Handlu i Przemysłu. Oprócz tego Komitet naukowy górniczy wydaje swoje rezo-lucye w kwestyach programów górniczych zakładów naukowych i sposobów wykonywania tych programów.

Wykształcenie wyższych urzędników państwowych.

Najdawniejszym zakładem naukowym, kształcącym inżynierów górniczych, jest Instytut górniczy w Petersburgu,

Po ukończeniu Instytutu górniczego lub jednego z wyższych zakładów górniczych w Rosyi, wycho-wańcy, którzy otrzymali dyplom inżyniera górniczego i pragną odbyć praktykę przed wstąpieniom do służby rządowej, mogą w ciągu lat dwóch otrzymywać sty-pendyum z funduszów na ten cel asygnowanych. Po odbytej praktyce inżynier zostaje przydzielony do Departamentu górniczego i wniesiony na listę inżynierów i wtedy otrzymuje nominacyę na posadę. Jeśli nie zajmuje posady rządowej, zostaje przydzielony do Głównego zarządu górniczego, skąd jednak pensyi nie pobiera, lecz uważa się za delegowanego przez Ministra do przemysłu prywatnego, na żądanie przemysłowców. Zawsze jednak inżynier taki nie traci praw służby rządowej, jakkolwiek nie pobiera pensyi.    _    — -

Stopień naukowy inżyniera górnika daje prawo otrzymania posady rządowej, jak również zajęcia stanowiska odpowiedzialnego kierownika w dużej i niebezpiecznej kopalni. Odpowiedzialnymi kierownikami w mniejszych kopalniach mogą być wycho-wańcy szkół sztygarów, lub też ci, którzy zdali egzamin przed specyalną komisyą egzaminacyjną.

Królestwo Polskie.

Ze względu na pewne różnice prawodawstwa i warunków miejscowych, władze lokalne Królestwa w swoim ustroju różnią się od tego rodzaju władz w Cesarstwie. Rozdział niniejszy wskazuje jedynie na ważniejsze różnice w czynnościach władz lokalnych.

W dawnej Polsce władz górniczych w ścisłym znaczeniu tego słowa nie było. Dopiero w 1816 r., z inicyatywy Staszica powstaje władza górnicza administracyjna w Kielcach na mocy postanowienia Namiestnika. Władza ta pod nazwą Dyrekcyi głównej starała się objąć jaknajszersze pole działania i brała pod swą opiekę nietylko górnictwo państwowe, lecz również i prywatne. Obowiązkiem Dyrekcyi głównej był szczególny dozór nad wszystkimi kruszcami wewnątrz i na powierzchni ziemi. Czuwała ona i starała się podnieść górnictwo polskie na najwyższy stopień rozkwitu, zajmując się jednocześnie gorąco rozwojem rolnictwa w okolicach hut i kopalń. Wszelkie uchwały Dyrekcyi stanowione były kolegialnie większością głosów; w razie zaś sprzeczności ogółu ze zdaniem dyrektora, spór rozstrzygany był przez najwyższą instancyę górniczą — Zarządzającego spraw górnictwa w Komisyi spraw wewnętrznych.

Ogólny nadzór nad czynnościami Dyrekcyi Głównej należał do Wydziału górniczego przy Komisyi spraw wewnętrznych. Skład Wydziału górnictwa stanowił cały szereg funkcyonaryuszów z zarządzającym na czele, który w celu kontroli okresowo objeżdżał kopalnie i huty.

Zorganizowana w ten sposób Dyrekcya główna przetrwała do 1827 roku.

Na skutek rozporządzenia Rady administracyjnej z dnia 2/14 grudnia 1826 r. Dyrekcya ta została przeniesiona do Warszawy i pod nazwą Wydziału górniczego wcielona do Komisyi rządowej przychodów i skarbu. W ciągu lat 7 utrzymała stanowisko zwierzchnicze, poczem na mocy postanowienia Rady administracyjnej z dnia 22/3 (2/4) 1833 r. zarząd nad górnictwem państwowym został oddany w ręce Banku Polskiego.

Wówczas przy Banku powstał Wydział górnictwa, złożony z radcy górniczego, naczelnika Sekćyi, referenta i t. d.

Królestwo Polskie zostało podzielone na trzy okręgi górnicze:

1.    Wschodni — w Suchedniowie,

2.    Zachodni — w Dąbrowie,

3.    Północny — w Ciechocinku.

Na czele poszczególnych okręgów stali naczelnicy, zarządzający biur i kancelarji.

Okręgi Wschodni i Zachodni dzieliły się dalej na oddziały (Wschodni — 5, Zachodni — 6), prowadzone przez odpowiednio wykwalifikowanych inżynierów, zawiadowców i t. p.

Głównym celem administracyjnym Banku było podniesienie upadającego po wypadkach 1831 roku górnictwa i staranie o wydzierżawienie zakładów państwowych osobom prywatnym. Bank na stanowisku Zarządu górnictwa państwowego przetrwał do 1843 r., stosownie bowiem do ukazu z dnia 23/11 (3/12) 1842 r. górnictwo znowu oddane zostało pod Zarząd Wydziału komisyi skarbu.

W 1869 r. zniesiono Komisyę skarbu i centralne władze górnicze Królestwa włączone zostały do odpowiedniego Ministerstwa w Petersburgu. Wkrótce utworzono urząd Naczelnika zakładów górniczych skarbowych z siedzibą w Suchedniowie; górnictwo zaś prywatne oddano pod nadzór okręgowych inżynierów górniczych, z których jeden zamieszkiwał w Kielcach, a drugi w Dąbrowie.

Do r. 1870 przemysł górniczy prywatny prawie nie istniał. Dopiero po tym roku, po wydaniu praw, regulujących stosunek właściciela powierzchni ziemi do wnętrza, występuje ona na widownię. Sprzyjała temu wysprzedaż i wydzierżawianie przedsiębiorstwom prywatnym górniczych zakładów państwowych.

Od roku 1883 na mocy zezwolenia Komitetu Ministrów, zaczęły odbywać się w Warszawie zjazdy przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego. Trzeci Zjazd w Warszawie opracował projekt instruk-cyi dla przyszłych zjazdów. Instrukcya ta została przez władzę zatwierdzona, tak, że od roku 1893 powstała instytucya pod nazwą: „Zjazdy przemysłowców górniczych Królestwa Polskiego“.

W r. 1895 powstał w Królestwie Polskim Zarząd górniczy pod nazwą Zachodniego.

W tym też czasie zniesiono urząd Naczelnika zakładów skarbowych, dozór zaś nad przedsiębiorstwami zarówno prywatnymi, jak i skarbowymi powierzono Zarządowi Zachodniemu; zwiększono przy-tym liczbę inżynierów okręgowych do sześciu. Naczelnik Zachodniego Zarządu Górniczego ma prawo zwoływać w granicach Zachodniego Obwodu Górniczego zjazdy inżynierów okręgowych i mierniczych, podlegających Zarządowi.

Ostatnio Zachodni Obwód górniczy podzielony został na 8 okręgów: 1) Dąbrowski, 2) Warszawsko-Piotrkowski, 3) Kielecko - Lubelski, 4) Radomski, 5) Sosnowicki, 6) Zagórski, 7) Będziński i 8) Gra-nicki.

W obecnym okresie rządów okupacyjnych w Generał-Gubernatorstwie Warszawskim zarząd górniczy stanowił Wydział, podlegający w zupełności Naczelnikowi Zarządu cywilnego.

W okupacyi austryackiej górnictwo zależne jest od władz wojskowych.

Królestwo Polskie, pomimo jedności politycznej z Rosyą, zachowało odrębne prawodawstwo w stosunku do własności górniczej. Zasadą, regulującą stosunek właściciela powierzchni do wnętrza ziemi, jest tak zwana „wola górnicza“ co do pewnych minerałów, t. j. możność poszukiwania i nabywania ich bez zezwolenia właściciela, znana w Polsce jeszcze w XIV wieku i zastosowywana również w późniejszych czasach z pewnymi odchyleniami.

Prawo górnicze z 1870 r. wraz z uzupełnieniami z r. 1773 i prawo z r. 1892 ostatecznie regulują w królestwie Polskim sprawę stosunku właściciela powierzchni do wnętrza ziemi. Wnętrza ziemi są uznane à priori za należące do właściciela powierzchni, jednak z chwilą znalezienia w jego ziemi pożytecznego, zastrzeżonego prawem minerału, ulega on wywłaszczeniu na korzyść pierwszego znalazcy, przyczyni właściciel otrzymuje wynagrodzenie w stosunku

do ilości wydobytego materyału. W ten sposób w Królestwie Polskim ustawodawstwo obowiązujące wpro- nicza miała się utworzyć z połączenia dawnej Rady wadziło ścisły rozdział pomiędzy własnością po- górniczej z Komitetem górniczym naukowym. Dawna wierzchni ziemi, a własnością wnętrza.

I. Rada Górnicza. Projektowana Rada Gór-

Rada górnicza zarządzała sprawami górniczymi cha-

Zmiany wewnętrzne można sprowadzić do na-

Odrębność prawodawstwa wpłynęła również na rakteru administracyjnego, Komitet zaś — sprawami czynności władz górniczych, szczególniej lokalnych, charakteru technicznego ; dlatego też w nowej Radzie t, j. okręgowych inżynierów i markszajdrów i wobec górniczej projektowano utworzenie dwóch oddziałów: tego dla władz tych w Królestwie Polskim zostały administracyjnego i technicznego, wydane specyalne instrukcye ministeryalne.

1. Dawny skład osobowy miał się powiększyć

Inżynierowi okręgowemu jest powierzona oprócz stępujących punktów: innych zajęć cała procedura, związana z poszukiwaniem pożytecznych minerałów, otrzymywaniem na- przez wejście do Rady zarządzającego Wydziału skar-dań górniczych, a następnie dozór nad wypłatą wy- bowego gospodarstwa górniczego i jego pomocnika, nagrodzenia właścicielowi powierzchni za wydobyty Oprócz tego do oddziału administracyjnego miał być minerał. Na inżynierach okręgowych ciąży obowiązek zaliczony Vice-Dyrektor Departamentu Górniczego czuwania, ażeby przemysłowcy górniczy uzyskane i przedstawiciel Ministerstwa rolnictwa, nadania istotnie eksploatowali. Obowiązkiem inży-    2. Członkom Oddziału technicznego projekt daje

8. W obu Oddziałach: administracyjnym i tech-

nierów okręgowych jest również rozstrząsanie i za- prawo zajmowania posad prywatnych bez względu twierdzanie projektów i systemów eksploatacyi, spo- na to, że znajdują się w służbie państwowej, rządzanych przez przemysłowców górniczych.

Do czynności markszajdrów rządowych w Rosyi nicznym niektóre sprawy zostały usunięte z kompe-nie należy wykonywanie planów, a jedynie dozór tencyi Rady górniczej, inne zaś zostały jej dodane nad pomiarami, przygotowanymi przez funkcyona- lub rozwinięte do szerszego zakresu: ryuszy kopalń. Dopiero, gdy markszajder rządowy    a) w Oddziale administracyjnym:

przy kontroli znajdzie błędy, ma prawo wykonać    usunięte są sprawy dotyczące : projektów ustaw,

plany na rachunek i koszt właściciela. W przeci- oddawane dawniej przez Senat do wstępnej decyzyi wieństwie do tego w Królestwie Polskim wszystkie Ministra, śledcze i sądowe i wreszcie budżetowe pomiary górnicze winny być wykonywane przez działu górniczego;

specyalnie do tego delegowanyoh przez rząd inży- rozszerzone są sprawy dotyczące : warunków umowy nierów górniczych lub ich pomocników. Naogół mark- między skarbem a osobami prywatnymi i dotyczące szajdrowie w Królestwie Polskim pensyi rządowych wywłaszczania właścicieli powierzchni. Wywłaszczenie pobierają (w 1914 r. w Królestwie Polskim na nie to dotąd było ograniczone do terytoryum Kró-5 rządowych markszajdrów otrzymywało pensyę tylko lestwa Polskiego, według projektu zaś miało być 2-ch i to zaledwie po 800 rb. rocznie), a dochody rozszerzone na całą Rosyę;

b) W Oddziale technicznym:

ich polegają na wynagrodzeniach za pomiary, wyko- dodane są sprawy : dotyczące kas pomocy przy skar-nywane na kopalniach. Wynagrodzenie za te prace bowych przedsiębiorstwach górniczych dla ludności markszajdrzy otrzymują na zasadzie dobrowolnego górniczej, dotyczące przejmowania przez skarb strat, porozumienia z zarządami kopalń, lub w razie nie- poniesionych przez skarbowe zakłady górnicze i do-dojścia do zgody, według specyalnej taksy mark- tyczące emerytur robotników górniczych, szajderskiej. W Królestwie Polskim do markszajdrów łącznie z inżynierem okręgowym należała również usunięte są sprawy : cała część naukowa, która prze-kontrola nad obliczaniem procentowego wynagro- szła pod władzę Wydziału szkolnego przy Minister-dzenia, należnego właścicielowi powierzchni w za- stwie Handlu i Przemysłu i cała część statystyczna,

leżności od wydobytego materyału.

Projekt reformy władz górniczych w Rosyi.

Z biegiem czasu władze państwowe rosyjskie przyszły do przeświadczenia, że istniejący ustrój wyż- sekcye :

szych władz Ministerstwa Handlu i przemysłu jest    a) górniczą albo kopalnianą, b) górniczo-hutni-

niewystarczający dla potrzeb przemysłu i w roku cz4> c) górniczo-technicznych poszukiwań.

1909 przystąpiły do opracowania odpowiedniego pro-    II. Rada do spraw górniczo-przemy-

jektu, który ostatecznie w dn. 4 marca 1911 r. wnie- słowych. Projekt przewiduje w Radzie do spraw siony został do Dumy Państwowej. Między innymi górniczo-przemysłowych pewne zmiany, dotyczące działami tego Ministerstwa została również zapro- składu osobowego i sposobu jej działania. Pomijając jektowana reorganizacya działu górniczego, przyczym zmiany w składzie osobowym, należy zaznaczyć wa-kierowano się wynikami praktyki.    żniejsze zmiany w samej działalności Rady, miano-

Poniżej podajemy w głównych zarysach naj- wicie : ważniejsze zmiany, które projekt wprowadzał do tego działu.

którą zaliczono do Departamentu górniczego; wprowadzone są sprawy: dotyczące przewozu, przechowywania i używania materyałów wybuchowych.

4. Oddział techniczny podzielony jest na trzy

a)    utworzone miały być stałe komisye dla bardziej zawiłych spraw; komisye te mają działać rów-

Według projektu centralne władze górnicze nież i w przerwach między sesyami Rady;

b)    projekt nie przewiduje ograniczenia czasu trwania jednej sesyi;

c)    ponieważ w Radzie do spraw górniczo-prze-

miały być następujące: 1. Rada Górnicza.

2.    Rada do spraw górniczo-przemysłowych.

których przygotowanie wymaga specyalnych kompe-tencyj, więc referat, istniejący przy Radzie, ma być

3.    Główna Komisya do spraw fabrycznych i gór- mysłowych rozpatrywane są różnorodne kwestye, niczo-przemysłowych.

4.    Departament górniczy.

być polecone odpowiednim referatom Departamentu

Każda z tych instytucyi została mniej lub wię- zniesiony, a natomiast przygotowywanie spraw miało cej zreorganizowana.

górniczego i Wydziału państwowego gospodarstwa górniczego.

Niemcy.

III. Główna Komisya do spraw fabrycznych i górniczo-przemysłowych. Do ustroju własną organizacyę władz górniczych.

Głównej komisy i projekt nie wprowadził żadnych zmian zasadniczych, a jedynie dotyczące wewnętrz- Minister Handlu i Przemysłu, przy którym znajduje nego sposobu działania. Najważniejsze z nich są:

a)    dla rozpatrywania skarg na komisye guber- odnośnego wydziału stoi Dyrektor ministeryalny

nialne projekt przewiduje utworzenie osobnego wy- (Ministerialdirektor), mający do pomocy radców mi-działu pod przewodnictwem Dyrektora Departa- nisteryalnych i referentów. Wydział górniczy nie mentu Przemysłu ;    stanowi samodzielnego organu rządowego, lecz tylko

b)    Główna komisya ma prawo tworzenia pod- część ministerstwa. Przy ministrze znajduje się spe-

komisyi dla przygotowania spraw, wymagających cyalna instytucya doradcza, t. zw. Deputacya gór-dokładniejszego rozpatrzenia;    nicza (Bergdeputation). Od ministerstwa bezpośrednio

c)    oprócz członków Komisyi ze strony handlu zależą, oprócz władz lokalnych, t. j. naczelnych urzę-i przemysłu ma być wprowadzony udział w posie- dów górniczych (Oberbergämter und Bergrevierbeam-dzeniach osób postronnych, jako rzeczoznawców.

Każde z państw Rzeszy niemieckiej ma swoją

W Prusach naczelną władzą górniczą jest

się Wydział dla kopalń, hut i salin. Na czele zaś

ten) — Akademie górnicze w Berlinie i Klausthalu oraz Instytut geologiczny w Berlinie. Lokalne władze górnicze są dwustopniowe, przyczym pierwszą instancyą są Okręgowi urzędnicy górniczy, drugą zaś — Naczelne urzędy górnicze. Władzę zwierzchnią w Naczelnym urzędzie górniczym sprawuje naczelnik (Berghauptmann). Do pomocy i rady naczelnikowi są dodani członkowie Naczelnego urzędu górniczego, którzy łącznie z naczelnikiem załatwiają sprawy kolegialnie. Naczelny urząd górniczy jest instancyą nadzorczą i apelacyjną dla Okręgowych urzędników górniczych. Oprócz tego pod zarządem 2. Wydział skarbowego gospodarstwa górni- Naczelnego urzędu górniczego są markszajdrowie czego, który ma zarządzać gospodarką skarbowych rządowi i koncesyonowani. Do Naczelnego urzędu zakładów górniczo-przemysłowych.    należy również nadzór nad niższymi szkołami gór-

Organizacya tych dwóch działów miała być na- niczymi, oraz dozór dyscyplinarny nad rządowymi stępująca.    zakładami górniczymi i hutniczymi. Przy Naczelnym

I. Departament górniczy ma się dzielić urzędzie górniczym znajdują się Komisye górnicze, na 9 referatów. Każdy referat opiera się na pewnym związane z Wydziałem prowincyonalnym i Rady do całokształcie spraw, należących do jego kompetencyi. spraw zdrowotności. Okręgowi urzędnicy górniczy 1. Referat: Prawo górniczo-gruntowe w zasto- mają do pomocy asystentów z wyższym wykształce-sowaniu do eksploatacyi wnętrza ziemi. Przemysł niem górniczym i praktyków ze średnim wykształceniem górniczym, t. zw. dozorców górniczych (Ein-fahrer).

IV. Departament górniczy. Departament górniczy miał być kompletnie zreorganizowany. Projekt przewiduje podział Departamentu w tym znaczeniu, że z kompetencyj jego mają być wyłączone sprawy dotyczące zakładów górniczych państwowych. W ten sposób dawny Departament górniczy dzieli się na dwa główne niezależne od siebie działy:

1. Departament górniczy, mający w swojej kompetencyi sprawy, dotyczące prywatnego przemysłu górniczego, i

solny.

2. Referat: Bezpieczeństwo robót górniczych, ochrona pracy górników, kasy, kapitały i sprawa ubezpieczenia robotników.

Przedsiębiorstwa górnicze rządowe podlegają każde oddzielnemu dyrektorowi lub zarządzającemu i pozostają pod zwierzchnictwem miejscowych Zarządów górniczych, wchodzących przytym na zasadach ogólnych w skład okręgów, mających nadzór 'nad górnictwem.

W B a w a r y i dozór nad górnictwem prywatnym powierzony jest Ministerstwu Domu Królewskiego i Spraw Zewnętrznych, a administrącya skarbowych zakładów górniczych i hutniczych — Ministerstwu Finansów. Organizacya władz w porównaniu z Prusami jest znacznie uproszczona. Wyższym organem jest Królewski Zarząd górniczy, a niższą i pierwszą instancyą są inspektorowie górniczy, w licz-II. Wydział skarbowego gospodar- bie trzech. Od Królewskiego Zarządu górniczego stwa górniczego miał objąć zarząd nad wszyst- zależy Królewski Zakład geognostyczny (Geognosti-kimi skarbowymi majątkami górniczymi i hutniczymi, sehe Landesuntersuchung). Na czele zakładów rzą-eksploatowanymi przez państwo na własny rachunek dowych stoi podległa Ministerstwu Finansów Kró-i na zasadzie prawa całkowitej własności. Wydział lewska Generalna Dyrekcya kopalń, hut i salin, miał posiadać 4 referaty, oprócz tego specyalną bu- składająca się z dyrektora i radców; od niej zależą chalteryę i dwa oddzielne etaty: inżyniera dla za- lokalne zarządy kopalń, hut i salin (Berg-Hütten-kładów skarbowych górniczych i inżyniera dla wód werke und Salzwerke)* mineralnych.

3.    Referat: Górniczo-techniezne badania i poszukiwania (geologia stosowana).

4.    Referat: Przemysł złoty i platynowy.

5.    Referat: Przemysł naftowy.

6.    Referat: Finansowo-ekonomiczny dział przedsiębiorstw górniczych. Zjazdy przemysłowców górniczych.

7.    Referat: Statystyka górnicza.

8.    Referat: Skład osobowy urzędników działu górniczego. Kasa emerytalna inżynierów górniczych.

9.    Referat: Podziały: rachunkowy i budżetowy.

Referaty miały być następujące:

1.    Referat: Dział techniczny.

2.    Referat: Dział gospodarczy.

3.    Referat: Lasy i działy czynszowe.

4.    Referat: Wody mineralne.

W S a k s o n j i górnictwo podlega Ministerstwu Finansów i należy do wydziału II Ministerstwa, składającego się z dyrektora i radców. Wydział ten znajduje się tam gdzie Ministerstwo, t. j. w Dreźnie. Oprócz tego w Freibergu jest Urząd górniczy (Bergami), jako pośrednia organizacya między Minister-

Ov

oo

stwem a Inspektorami górniczymi, stanowiącymi w przedmiocie składu osobowego i żądań Deputacyi trzeci, najniższy organ władz górniczych w Saksonii, należy do ministra.

Urząd górniczy składa się z dyrektora i radców technicznych i prawnych. Bezpośrednio od wydziału Mi- tacya dzieli się na trzy wydziały: nisterstwa zależy akademia górnicza, dwie szkoły górnicze i Zarząd zakładów państwowych.

W Wirtembergii górnictwo podlega Ministerstwu Spraw Wewnętrznych, od którego zależy Naczelny urząd górniczy. Urząd ten jest ciałem kolegialnym z dyrektorem ministeryalnym na czele,

któremu do pomocy są dodani radcowie. Naczelnemu gaci, wybrani przez robotników, urzędowi górniczemu podlega urząd górniczy (Berg-amt) i dyrekcya zakładów górniczych rządowych, amt). Jest to instytucya pośrednia między Ministrem która jest ciałem kolegialnym, składającym się z prze- a Okręgowymi urzędnikami górniczymi, instytucya

apelacyjna przeciwko zarządzeniom i decyzyom tych

Zgodnie z instrukcyą Ministra z 1911 r. Depu-

Wydział I opiniuje w sprawach górniczo-tech-nicznych i i górniczo-policyjnych,

— w sprawach prawnych i gospodarczych,

„ III — w sprawach robotniczych.

Do każdego z tych wydziałów wchodzą dele-

II

III. Naczelny urząd górniczy. (Oberberg-

wodniczącego i członków rady.

W Alzacyi i Lotaryngii są Okręgi górni- ostatnich, cze, analogiczne do Okręgów w Prusach, z górniczymi mistrzami na czele (Bergmeister). Drugą in-stancyą jest Ministerstwo dla Alzacyi i Lotaryngii, dników górniczych i markszajdrów, wydział pierwszy spraw wewnętrznych. Nadania

Do naczelnego urzędu górniczego należy : a) nadzór nad czynnościami Okręgowych urzę-

b) udzielenie nadań górniczych i pozwoleń na górnicze zatwierdza minister. Przeciwko decyzyom poszukiwania i ewentualne pozbawienie własności ministra służy apelacya do Namiestnika królewskiego, górniczej,

W Hessyi i Brunświku organizacye władz

c) wszelkie sprawy, związane z podziałem, wy-górniczych są dwustopniowe i drugą instancyę sta- mianą i scalaniem pól górniczych nowią Ministerstwa.

Mniejsze państwa Rzeszy, które nie tutów gwareckich, mają specyalnych władz górniczych, przelewają nadzór nad górnictwem na władze ogólno policyjne.

Powyższy szkic ogólny organizacyj władz w Niemczech byłby niepełny bez bliższego przedstawienia zakresu działalności i kompetencyi poszczególnych władz.

d) nadzór nad gwarectwami i zatwierdzanie sta-

e)    nadzór nad związkami robotniczymi,

f)    wywłaszczanie w celach górniczych,

g)    wydawanie przepisów górniczo-policyjnych,

h)    ustalanie okręgów ochrony dla źródeł,

i)    dozór dyscyplinarny nad zakładami górniczymi i hutniczymi,

k)    reprezentowanie w procesach sądowych skarbu, jako właściciela górniczego,

l)    współdziałanie, w charakterze wyższej władzy Ze względu na duży zakres działalności orga- administracyjnej, przy wykonywaniu ubezpieczeń

nizacya władz jest bardzo rozwinięta w Prusach, państwowych, wykonywanie ustawy przemysłowej gdzie władze górnicze i organizacye pomocnicze sta- i współdziałanie z sądownictwem górniczo-przemy-nowią: 1) Minister, 2) Deputacya górnicza przy mi- słowym. nistrze, 3) Naczelny urząd górniczy, 4) Komisya górnicza, 5) Rada do spraw zdrowotności, 6) Okręgowi górnicze mają prawo: urzędnicy górniczy i 7) Markszajdrowie.

I.    Minister. Minister Handlu i Przemysłu do 300 mk. w Prusach jest najwyższą władzą górniczą i instan-

cyą apelacyjną na decyzye i uchwały lokalnych za~ ze sprawami górniczymi, rządów górniczych, Do Ministra należy wyznaczanie okręgów górniczych, mianowanie asesorów górni- kompetencyjnej, lub w Wyższym sądzie administra-czych i przyznawanie skarbowi państwa nadań gór- cyjnÿm, o ile sprawa jest wszczynana w zwyczaj-niczych. Do niego należy również nadzór nad bra- nym sądzie, zamiast u odnośnych władz górniczych, ctwami górniczymi, a pod jego bezpośrednią władzą są, oprócz zarządów lokalnych, Akademie górnicze nicze korzystają z praw, przysługujących rejencyi.

Okręgi tych urzędów wyznacza rozporządzenie kró-Do wykonywania powyższych czynności w Mi- lewskie. W Prusach jest pięć Naczelnych urzędów nisterstwie istnieje specyalny wydział kopalń, hut górniczych, przy których istnieją Komisye do spraw i salin z dyrektorem ministeryalnym na czele. Oprócz górniczych i Rady do spraw zdrowotności.

IV. Komisya górnicza (Bergausschuss). Pewna kategorya spraw, załatwianych przez Naczelne

II.    Deputacya górnicza. (Bergbaudeputa- urzędy górnicze, nie podlega odwołaniu do Ministra, tion). Przy ministerstwie istnieje instytucya doradcza lecz do specyalnej Komisyi górniczej, na której de-pod nazwą Deputacyi górniczej, w której przewodni- cyzye służy rekurs do Najwyższego Sądu admini-czący i część członków są mianowani przez Ministra, stracyjnego (Oberverwaltungsgericht). Komisya ta Do składu Deputacyi wchodeą mianowani urzędnicy składa się z oddziałów, odpowiadających prowincyom. górniczy oraz delegaci od przemysłowców górniczych W każdym oddziale, oprócz przewodniczącego, któ-i robotników.

Władze górnicze w Prusach.

i Krajowy instytut geologiczny w Berlinie.

dyrektora są jeszcze radcowie ministeryalni i personal pomocniczy.

Przy wykonywaniu swych zadań Naczelne urzędy

a) wydawać rozkazy z rygorem kary pieniężnej

b) ściągać drogą przymusową koszty, związane

c) wszczynać sprawy o kompetencyę w Izbie

W obrębie swego rewiru Naczelne urzędy gór-

rym jest naczelnik Naczelnego urzędu górniczego, W ustawie górniczej Prus o Deputacyi górni- zasiada 6 członków, z tych 2 wyznaczonych przez czej wspomina się w ogólnej formie, a mianowicie, Ministra Przemysłu i Handlu z pośród członków Na-że Deputacya ta na żądanie ministra opiniuje w spra- czelnego Urzędu Górniczego, a 4 wybranych przez wach, dotyczących górnictwa. Wydawanie przepisów wydział prowincyonalny z mieszkańców danej pro-

wincyi. Przynajmniej jeden członek Oddziału musi administracyjną przy zastosowywaniu prawa w ubezpieczeniu na wypadek choroby.

należeć do Najwyższego sądu krajowego.

Do kompetencyi Komisyi górniczej należą:

Urzędnicy okręgowi są organami pomocniczymi

modzielnie nakładać kar na podległe im przedsię-

a)    sprawy, związane z udzielaniem i zgłasza- Prokuratury państwowej. Urzędnicy ci nie mogą sa-niem nadań górniczych,

czych,

b)    ustanawianie godzin rozpoczęcia i ukończę- biorstwa, gdyż jest to atrybucyą wyższego urzędu; nia dziennej pracy i rozpatrywanie skarg na decy- natomiast mogą wstrzymać roboty na kopalni lub zye w tym względzie Naczelnych urzędów górni- zlecić wykonanie pewnych robót na koszt przedsiębiorcy górniczego.

c)    rozpatrywanie skarg na okręgowych urzędników górniczych w sprawie decyzyi ich odnośnie tów i dozorców górniczych. Pierwsi mają wyższe

wykształcenie górnicze i są kandydatami na wyższe

d)    skargi na Naczelne urzędy górnicze w spra- posady rządowe, są pomocnikami urzędników okrę-wie złożenia z urzędu robotniczych delegatów górni- gowych i ich zastępcami. Dozorcy górniczy (Einfahrer) czych i delegatów bezpieczeństwa pracy (Sicherheits- są to praktycy ze średnim technicznym wykształceniem, których głównym obowiązkiem jest sprawdza-

Od decyzyi Komisyi górniczej służy rekurs do nie robót podziemnych na kopalniach i składanie

raportów urzędnikowi okręgowemu; władzy wykonawczej żadnej nie posiadają.

Urzędnicy okręgowi mają do pomocy asysten-

uznawania personalu nadzorczego, männer).

Najwyższego sądu administracyjnego.

VII. Markszajdrowie. Przy naczelnym

V. Rada do spraw zdrowotności (Gesundheitsbeirat). Składa się ona z naczelnika Naczelnego Urzędu górniczego i 4 asesorów, z których urzędzie górniczym sa markszajdrowie urzędnicy dwaj wybierani są z pośród właścicieli przedsiębiorstw państwowi, otrzymujący stałą pensyę rządową. Do górniczych lub ich zastępców, a dwaj — z pośród nich należy kontrola nad miernictwem górniczym robotników. W zebraniach biorą udział starsi lekarze w podległych im rewirach i zestawianie ogólnych Związku kas chorych. Do Rady tej należy opiniowa- maP górniczych. Oprócz tego na kopalniach są t. zw. nie w sprawie długości dnia roboczego i wprowa- markszajdrowie koncesyonowani, którzy zdali odnośne dzenia t. zw. sanitarno - maksymalnego dnia robo- egzaminy państwowe przy Naczelnym urzędzie gór-czego. Rady te, o ile wiadomo, nie wykazały swej niczym i mają prawo swobodnego wykonywania działalności.    swego zawodu. Pomimo, że wynagrodzenie za po

VI. Okręgowi urzędnicy górniczy. Urzędnicy ci są pierwszą instancyą nadzorczą nad zakładami górniczymi (nadzór nad zakładami hutniczymi należy do inspektorów przemysłowych). Nadzór ten sprowadza się do wykonywania ustawy przemysłowej, ochrony pracy i policyi górniczej.

Policya górnicza polega na dozorze nad: a) bezpieczeństwem budowli,

b)    „    zdrowia i życia robotników,

c)    ochroną powierzchni w celu zapewnienia bezpieczeństwa ludności i ruchu publicznego,

d)    zabezpieczeniem ogółu od szkodliwych wpływów górnictwa,

e)    utrzymaniem dobrych obyczajów i moralności przy pracy w górnictwie.

Do Urzędników okręgowych należy dozór nad kotłami, o ile właściciele nie są członkami „Stowarzyszenia dozoru nad kotłami parowymi“.

Pozatym do urzędników tych należy:

a)    przyjmowanie zgłoszeń o nadania górnicze i udzielanie odnośnych wskazówek,

b)    prowadzenie rejestru planów i zgłoszeń,

c)    przestrzeganie terminów w sprawach związanych z nadaniami górniczymi,

d)    sprawdzanie planu ruchu kopalń,

e)    zatwierdzenie personalu nadzorczego na ko-

wierzone im roboty miernicze otrzymują z odnośnych kopalń i że właściciele kopalń mają wolny wybór markszajdrów, plany przez nich wykonane posiadają moc prawną we wszelkich sporach kopalń z osobami trzecimi. Większe towarzystwa mają po kilku markszajdrów koncesyonowanych. Kontrola nad robotami tych ostatnich prowadzona jest przez markszajdrów rządowych. Istnieje specyalna taksa markszajderska, która praktycznie prawie nie ma zastosowania ze względu na to, że markszajdrowie koncesyonowani są urzędnikami na kopalniach, pobierającymi stałą

pensyę.

Wykształcenie państwowych urzędników górniczych.

Kandydaci na wyższe posady górnicze w Niemczech winni odbyć specyalną praktykę i zdać odnośne egzaminy. Dopuszczeni są tylko ci, którzy otrzymali świadectwa dojrzałości, przyczym o przyjęciu kandydata decyduje Naczelny urząd górniczy. Wykształcenie zawodowe rozpada się na trzy stopnie:

1.    Trwające minimum rok jedon studya praktyczne pod opieką Urzędnika okręgowego, przed którym — po ukończeniu praktyki — kandydat składa odpowiedni egzamin, decydujący o pôz'niejszym przyjęciu go na studya akademickie.

palniach,

2.    Studya akademickie, po odbyciu których

......    , ,    ,    . kandydat składa egzamin przed jedną z Komisyi

f)    współdziałanie państwowe przy wydawaniu egzaminacyjnych, zasiadających przy Akademii gór-

przepisów pracy na kopalniach, dozór nad wydzia- niczej w Berlinie i Naczelnych urzędach górniczych łami robotniczymi i delegatami bezpieczeństwa,    w Haali n/S., Wrocławiu, Clausthalu lub Bonn. Kan-

g)    zwoływanie zebrań gwareckich.    dydat otrzymuje po egzaminie świadectwo, które

Wogóle wszelkie sprawy, związane z wykony- składa w Naczelnym urzędzie górniczym tego okręgu,

waniem ustawy górniczej należą do Urzędników gdzie ma zamiar uzupełniać swe wiadomości tech-okręgowych, o ile nie jest zastrzeżone, że odnośna niczno-fachowe w celu uzyskania tytułu referenda-sprawa podlega kompetencyi wyższej instancyi.    ryusza górniczego oraz składać przysięgę.

Urzędnicy okręgowi są władzą policyjną w spra-    3. Studya techniczno-fachowe pod kierunkiem

wach związanych z ubezpieczeniem przymusowym Naczelnego urzędu górniczego i przy tymże urzędzie, od nieszczęśliwych wypadków oraz niższą władzą Studya te trwają najmniej trzy lata, z czego 9 mie-

sięcy poświęca się zapoznaniu z górnictwem, 9 mie- stra Handlu i Przemysłu. Egzamin ten obejmuje sięcy — na zwiedzanie zakładów państwowych i pry- przedmioty, dotyczące wiadomości ogólnych z prawa watnycb, 2 miesiące — na praktykę mierniczą, 6 mie- administracyjnego, wiadomości technicznych, czyn-sięcy — na zajęcia przy Urzędniku okręgowym i 10 ności technicznych, czynności i zarządu państwowych miesięcy — przy Naczelnym urzędzie górniczym, zakładów górniczych, hutniczych i salin, wiadomości Po ukończeniu studyów tych referendaryusz górniczy prawnych i państwowych. O dopuszczeniu do egza-składa egzamin przed Naczelną komisyą egzamina- minu tego rozstrzyga Minister Handlu i Przemysłu, cyjną dla zawodu górniczego w Berlinie, której człon- Po zdaniu egzaminu kandydat otrzymuje od Minister-kowie i przewodniczący są mianowani przez Mini- stwa Handlu i Przemysłu tytuł asesora górniczego.

________ (Dokończenie nastąpi).

Polskie zagłębie górnicze

napisał

inż. górn. Emil Czerlunczakiewicz.

Wielkie, bogate śląsko-krakowskie zagłębie wę- dla wszelkiego rozwoju przemysłowego artykuł inne glowe rozciąga się, z wyjątkiem bardzo małej części kraje europejskie, z których żaden nie mógł zaspo-Moraw, w całości na ziemiach polskich, obejmując koić własnym węglem zapotrzebowania swego kraju, w półkolu obszar, którego granice biegną na zacho- gdyż nawet Francya, Austrya i Belgia, mimo dość dzie od Świnowa (Schönbrunn) na Morawach w kie- poważnej produkcyi, były zmuszone uzupełniać wła-runku północnym przez Górny Śląsk na wschód od sne zapotrzebowanie obcym węglem.

Raciborza do Pyskowic (Peiskretscham), stąd w kierunku wschodnim przez Tarnowice w okolicę Sie- Niemcami a Anglią o pierwszeństwo produkcyi wę-wierza (w Król. Pol.), skręcając w końcu ku połu- gla w Europie, a gdy jeszcze w roku 1890 produko-dniowemu wschodowi przez Krzeszowice i Tenczynek wały Niemcy zaledwie połowę tego co Anglia, zwię-(w Galicyi) na południe od Wisły. Z obszaru tego, kszają z roku na rok szybkim tempem swą produk-obejmującego około 5700 km², przypada na górny cyę, dążąc do zdystansowania rywalki, tak, że już Śląsk (pruski) około 3000 km², na Królestwo kon- w roku 1913 prześcignęły Anglię, zajmując w progresowe 500 km², na Galicyę 1100 km² i na Śląsk dukcyi węgla pierwsze miejsce w Europie, austryacki oraz Morawy 1100 km². Oprócz Galicyi, gdzie w stosunku do obszaru i bogactwa zasobów zapasów węgla w Europie, o ile bowiem zapasy An-węglowych ruch kopalniany rozwinął się bardzo glii wynoszą 193 miliardy ton, obliczenia znawców słabo, przedstawia się wytwórczość węgla ziem poi- podają zapasy węgla Niemiec znacznie większe, gdyż skich bardzo poważnie, dając podstawę do powstania według Bäckera wynoszą one 290, a według C. En-wszelakiego przemysłu w wielkich rozmiarach.

Opierając się na produkcyi węgla z czasów nor- Śląsk (ziemię polską) przypada 158, względnie 165 malnych, a zatem przedwojennego rozwoju kopalni- miliardów ton. etwa, otrzymamy następujący obraz rocznej wytwórczości węgla poszczególnych prowincyi polskich:

Górny Śląsk.....43.8    mil.    ton

łączna zatem wytwórczość

I tak od szeregu lat trwa rywalizacya między

Niemcy wykazują także największe bogactwo

glera nawet 413 miliardów ton, z czego na Górny

A zatem tak z uwagi na produkcyę węgla Górnego Śląska w ilości około 43 miliony ton rocznie w stosunku do całej produkcyi Niemiec i Górnego Śląska, przez odłączenie tej prowincyi od Niemiec nie pozbawia się ich dominującego stanowiska w wytwórczości węgla w Europie, gdyż dysponując mimo to po odpadnięciu Górnego Śląska jeszcze produkcyą około 240 mil. ton rocznie, będą mogły Niemcy nadal poważne ilości węgla wydobywać na eksport. Również pod względem zapasów pozostaną one na-Porównując produkcyę węgla ziem polskich dal najbogatszym krajem w Europie, z produkcyą państw europejskich, okazuje się, że

.    . 58. mil. ton

roczna .

(Na Morawy i resztę Śląska austryackiego przypada około 4.5 milionów ton).

Zagłębie polskie zajmuje bardzo poważne miejsce czen^e * Gôrnego’éUsVa'' *jest kweVty^ w przemyśle węglowym.

Produkcyą węgla wynosiła bowiem w 1913 r.: Anglia .

Niemcy .

Austrya Rosya .

Francya Belgia .

Węgry .

265 mil. ton

279

42

bytu, gdyż w przeciwnym razie, mając do dys-pozycyi zaledwie 14 milionów ton rocznej produkcyi, możnaby tylko w małej części pokrywać swe zapotrzebowanie a kraj tak zniszczony wojną i rekwizycyami może podnieść się i rozwijać tylko oparty o wielki przemysł, zatem o silną produkcyę własnego węgla. W przeciwnym razie byłby cały rozwój przemysłu uzależniony od warunków obcej dostawy, a łatwo sobie przedstawić, jak taka

Niemcy, Austrya i Rosya wyprodukowały na zależność od państw obcych po wojnie będzie wyglądała wobec rozpaczliwej konkurencyi państw, dą-Reszta państw Europy jest niemal zupełnie po- żącyćh całą siłą do sanacyi położenia finansowego zbawioną tego cennego artykułu.    i szybkiego własnego rozwodu gospodarczego.

Tak więc stanowią Anglia i Niemcy dwa wielkie    Przez złączenie całego Żagłębia Śląsko-Krakow-

spichrze węglowe, zaopatrujące w ten podstawowy skiego (z wyjątkiem Moraw i części Śląska austr.)

ziemiach polskich razem 58 mil. ton,

dysponowałoby Państwo Polskie produkcyą około któw destylacyjnych, oraz produktów hutniczych 60 milionów ton rocznie, przez co wzmogłaby się i innych pokrewnych na przeszło 916 mil. marek, siła gospodarcza młodego Państwa, a zarazem rozdział taki europejskich zapasów węglowych byłby dług wartości przedwojennych wydo-o dominującem znaczeniu w kierunku równowagi bywa się rocznie dla niemieckiego pań-gospodarki węglowej całej Eurody, nie dopuszczając stwa w polskiej ziemi rękami polskich do ogarnięcia w przyszłości monopolu wytwórczości robotników. Boć i siły robocze zajęte w nie-węgla w Europie przez Niemcy. Nie bez znaczenia mieckich kopalniach, hutach i fabrykach Górnego są obliczenia w tym kierunku okresów czasu na Śląska pod dozorcami i administracyą prusko-niejaki starczyć mają zapasy poszczególnych państw miecką, to wszystko nasi, a zastęp ich niemały. Na Europy; Anglii starczyć mają one tylko na czas od 138.580 robotników kopalnianych nie naliczonoby 300 do 500 lat (obliczenia Frecha, W. Ramsaya), przed wojną więcej niż 3 do 4% żywiołu rdzennie nie-w tych samych granicach starczyć mają zapasy mieckiego, a nie wiele większy procent z robotników Francyi i Belgii, podczas gdy zapasy dotychczaso- hutniczych i innych zakładów przemysłowych, kłowych Niemiec razem z Górnym Śląskiem obliczają rych zastęp wynosi 59 000. Razem więc pracuje na Niemcy sami na 3000 lat.    Górnym Śląsku przeszło 190.000 polskich robotników.

Tak więc blizko 1 miliard marek we-

Nie tylko bogactwem węgla odznacza się Śląsk    Podczas wojny „odświeżono“ załogę robotniczą

Tak zatem o ile ze stanowiska narodowościo-

Górny. Z głębi podziemnych skarbców dostarcza ta zagłębia górniczego Śląska ze względów politycznych stara polska kraina obfite ilości rudy Cynku, ołowiu przybyszami z zachodu, obecny stosunek procentowy i żelaza, które pociągnęły za sobą powstanie licznych pod względem narodowościowym nie dałby przeto hut, odlewami, walcowni i innych zakładów prze- w tym kierunku prawdziwego obrazu, twórczych. Siłę rozwoju przemysłu górniczego i hutniczego Górnego Śląska uwydatniają dobitnie urzę- wego jest słusznem, tyle pod względem gospodar-dowe daty, które za rok 1913 podają wartość wy- czym nieodzownem, upomnieć się z całą siłą i sta-dobytego sürowca górniczego (węgla i rud) i produ- nowczością o przyłączenie Górnego Śląska do Polski.

Ropa w Mezopotamii

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Rozpisanie

Ropa w Mezopotamii

napisał inż. Zygmunt Bielski.

ENVER-PASZA, turecki minister wojny i gene- byli posiadali, niż to ma obecnie miejsce. Prostoty ralissimus, po zajęciu KUT-EL-AMARY w roku 1916,    tej,    a raczej prymitywności, europejczyk, który    jej

zapragnął wyzyskać istniejące w Mezopotamii ko-    nie    widział, nie potrafi sobie wcale wyobrazić,

Wszystkie kopalnie są do siebie zupełnie po-

palnie ropy naftowej dla armij tamże operujących, to znaczy, chciał, aby kopalnie te pokrywały za- dobne, z wyjątkiem „Gayara“, największej z nich, potrzebowanie nafty i benzyńy, jakie armie te miały, którą jako pierwszą z rzędu oglądałem. Leży ona W tym celu zażądał od austryackiego ministe- trzy kwadranse drogi od prawego brzegu Tygru, ryum wojny, inżyniera biegłego w kopalnictwie naf- w kotlinie około 250 m. długiej, a 120 m szerokiej towem. Wybór padł na mnie i Enver-pasza poruczył i jest lekko falistemi pagórkami w ten sposób osło-mi zwiedzenie kopalń w Mezopotamii się znajdują- niętą, że nić nie zdradza zbliżającemu się jej obe-cych, oraz wskazanie tureckim władzom wojskowym    cności, aż nagle staje się wobec całego obrazu,

sposobów, za pomocą których możnaby zaraz teraz,    Jako pierwsze wrażenie utrwala się widok    kil-

podczas toczącej się wojny i przy zastosowaniu pry- kunastu nieforemnych, a jednak do siebie podobnych mitywnych środków, będących obecnie do rozporzą- kup ziemi. Z niektórych wydobywa się dym, a po-dzenia, podnieść wydajność kopalń i udoskonalić między nimi kręci się kilku umorusanych robotni-przeróbkę ropy, w celu zaopatrzenia tamtejszych ków. Jest to „dystylarnia“, w której oczyszcza się armij w te wytwory. Na mój wniosek przyłączono ropę wydobytą w „kopalni“ około 200 m odległej, do ekspedycyi geologa w osobie Dra Grzybowskiego Transport ropy z kopalni do dystylarni jest pierw-z żoną.    szą czynnością, którą zauważyłem. Odbywa się rę-

Przegląd zebranej na prędce literatury pouczył cznie, a dwaj robotnicy, spełniający tę czynność mnie o położeniu poszczególnych źródeł ropy nafto- byli szczególnym zbiegiem okoliczności obydwaj zu-wej na wzmiankowanym obszarze, które przedsta- pełnie nadzy i tak grubo gęstą ropą umazani, że wiłem w szkicu 1. Okazuje się z niego, że we wła- trzeba było podziwiać odporność ich skóry. Inni ro-ściwej Mezopotamii znajduje się tylko jedna kopal- botnicy też nie wiele, ale przecież trochę odzienia nia „Gayara“, podczas gdy wszystkie inne są poło- mieli na sobie.

żonę na wschód od Tygru, pomiędzy tą rzeką a per-    Sama „kopalnia“ jest to płaska równina, po-

ską granicą. Obszar ten nazywa się w Turcyi ofi- kryta kałużami wody i czarną, twardą, do asfaltu cyalnie „IRAK“ (rycina str. 162).    podobną skorupą. Widać znaczną ilość okrągłych

Techniczny opis tych kopalń jest bardzo krótki: dziur o średnicy 40 do 80 cm i takiejże odległości nie ma nic ! Nie będąc asyrologiem, ani wogóle ar- od siebie. W dziurach tych, których głębokość wy-cheologiem, miałem sposobność widzieć ruiny As sur, nosi 15 do 30 cm zbiera się po każdorazowem wy-asyryjskiej fortecy tygrowćj, i jako technik nabra- czerpaniu bardzo szybko siarczana woda przez wyłem przekonania, że Asyryjczycy byliby lepiej po- siękanie ze ścian otworów, a z nią gęstopłynna, trafili urządzić i utrzymać swoje kopalnie, gdyby je czarna, smołowata ropa. Śtosunek ropy do wody

jest podobno jak 1:1. Tę ropę zbiera się dużemi mnie, czy przez powiększenie głębokości, a równo-biaszanemi łyżkami, osadzonemi na drążkach, a jesz- cześnie i powierzchni ścian, z których ropa wysiąka, cze częściej gołemi rękami do „bidonów* *), zwanych nie uzyskałoby się większej wydajności. Niestety nie tu „tenek“ i odnosi ręcznie do destylarni.    zabrałem ze sobą ani łopat ani dżaganów i innych

Głębokość dziur wynosi, jak powiedziano, 15 narzędzi do wymienionej roboty potrzebnych, gdyż do 30 cm, pokazywano mi jednak i „bardzo głę- spodziewałem się znaleźć je na kopalniach. Zawód boką“ studnię. Przekonałem się laską, że ona miała mój był ciężki, gdyż okazało się, że „kopalnia“ nie istotnie ... około 60 cm głębokości, a średnicę 1 m. posiadała ani jednego takiego instrumentu. Na usilne Wydajność tej studni nie jest podobno większą od moje życzenie, sprowadzono jedną łopatę z wioski

położonej około 4 godziny drogi, ale ta była już tak Dzienna wydajność „kopalni“ wynosi 90 do 100 zużytą, że musiałem odstąpić od zamiaru.

Destylarnia ropy składa się z 16 kotłów (szkic 2).

innych.

bidonów, t. j. 1350 do 1500 kg**). Podług innych informacyi tylko 500 do 750 kg. Wobec bardzo Jednorazowy nabój wynosi podobno 20 bidonów, t j.

L.

-a

,N0

V-/i

U]

'h

.r- aj

dr

o)

Z &C

cs

er.

era

=jj •

■z*

oa^dLocŁ

Ç/vvA/    /vO OUT}    OX^j ob)

jjunLojfc 'VO'jvy c)x/oJ(^Ar frtOQo.ooo

Szkic 1.

nieścisłych objaśnień, jakie się w tym kraju otrzy-    około 300 kg. Proces trwa 5 do 6 godzin i daje 50%

muje, sądzę, że można przyjąć, iż prawda leży w po-    wydatku. Patrz tablica I. i II.

Robota jest ciągła, t. j. 24 godzinna, a zatrudnionych jest przy niej 8 robotników. Z porównania wytwórczości kopalni ze sprawnością dystylarni wi-Miałem zamiar wykopać studnię kilka metrów    dać, że ta ostatnia jest wielokrotnie za dużą. Jestem

głęboką. Mogłaby ona służyć dla badań geologicznych,    przekonany, że udzielone mi informacye nie są ści-

oraz jako próbny szybik, który byłby przekonał    słe, zwłaszcza co do czasu trwania procesu, który

- z pewnością znacznie dłużej niż podano, może nawet

*) »Bido n“, o którym częściej będzie mowa, to słynna    więcej niż    dwa razy    dłużej trwa. Jeżeli    się    nadto

prostokątna, z białej blachy, puszka około 18 litrów zawiera-    11W7P-lpdni    że npwna    pzpść annratów ipst    w    nanra-

jąca, w których Ameryka i Rosya dostarcza naftę świetlną    UWZgięam,    ze Pewaa    CZÇSC aparatów . jest    W    napra-

wschodowi, a która potem, jako uniwersalne naczynie do wszyst-    Wie, WZgl.    w przebudowie omurowania, staje    Się jakiego bywa używana.    Ł    snem dlaczego ilość kotłów destylacyjnych jest tak

**) Analizę tej ropy, jakoteż innych rop Mezopotamii. znaczną, kilku tamtejszych destylatów, wykonana dzięki uprzejmości Dyrektora Wunsch’a w laboratoryum wiedeńsko-floridsdorf-skiej Rafineryi nafty, dołączam jako Tabl. I i Ili pozwalam sobie wymienionemu Panu na tem miejscu jaknajuprzejmiej podziękować.

środku.

Ilość robotników na kopalni zatrudnionych wynosi 5 (pięć).

oraz

Szkic uwidocznia nadzwyczajne niedołęstwo i ogromną pierwotność aparatów. Palenisko niema rusztów, a gazy spalenia nie są wyzyskane w kanałach opasujących kocioł. Chłodzenie naftowych

par w rurze zupełnie prostej, przechodzącej przez (kąpiele Alego), sławna swoimi siarczanemi źródłami skrzynię ze stojącą wodą, jest oczywiście bardzo nie- i asfaltem, który tam się znajduje. Można go odkryć dostatecznem. Jako opału używają odpadków desty- już z keleku na którym jadę, ponieważ czarne płaty lacyjnych, które spalają pod kotłem wprost na ziemi, asfaltu pływają po wodzie przy brzegu. Bryły pias-W tych warunkach nie może naturalnie być mowy kowca tworzące brzeg, miejscami 2 do 3 metrów ani o oszczędności w popędzie, ani o kontroli lub wysoki, są przepojone asfaltem i wypacają go pod zastosowaniu aero- lub termometrów.

wpływem bardzo tu ciepłych promieni słonecznych

Ciepłe źródło siarczane, o temperaturze 30° C.

Pomiędzy kopalnią a destylarnią rzuca się w oczy (zanotowałem 55° C). ogromny wiadukt, wykonany z cegły o wysokości

Hamam-Ali jest miejscowością leczniczą, której

Myliłby się jednak bardzo, ktoby sądził, że

około 3 m, a długości 80 m. Jest on widocznie nie- spływa kilku wątłymi strumykami do Tygru. wykończony, a przeznaczenia jego na tej kopalni nie da się odgadnąć. Na moje zapytanie objaśniają źródła siarczane są bardzo odwiedzane, zwłaszcza mnie, że Ibrahim-pasza, jeden z walich Mosulu, pra- przez mieszkańców pobliskiego Mosulu, gnąc wprowadzić gruntowne ulepszenia w urządzeniach kopalni w Gayarze, która, jak prawie wszyst- istnieją tu urządzenia dla przyjęcia i pomieszczenia kie inne, jest własnością cesarsko ottomańskiej listy gości. Ci mieszkają wzdłuż brzegu rzeki we własnych cywilnej, kazał postawić ten wiadukt. Niestety, re- namiotach, a uboga arabska wioska, nosząca nazwę

<•

<1

âsï

jpgair»

im

i;

.««H

H=*

.:?* , :

;’ï' ,■"

ti!1 - ■«•

•cr i

iif

-•

:r -;-V:

*r X

•j;

mm \

-m**.*

là

, _»a» '

«*• ...••' .....

|f

j0-

Kl

iil

■i

g.

»■SïîS

1. Pustynia nad Eufratem z’wielbłądami arabów'szczepu Anisi będących na "wędrówce. 2. Step koło Anah nad" Eufratem. 3. Kopalnia ropy Gayara nad Tygrem. 4. Część bazaru w Mosulu. 5. Ulica w Aleppo, zburzona przed kilku latyMla elektr. tramwaju, którego nie założono. 6. Anah nad Eufratem. 7. Hit nad Eufratem. 8. Pustynia nad Eufratem koło Abu-Kemal z powozem naszej karawany.

Zdjęcie Dra Grzybowskiego.

formator ten opuścił swoje stanowisko zanim zdążył wykończyć rozpoczęte dzieło, a po nim, ani jego następca ani nikt inny nie wiedział jaki cel miał ów wiadukt, który w ten sposób powiększył o jedną i tak wielką liczbę ruin w tym kraju. Ludzie twierdzą, że wali pragnął urządzić mechaniczny transport ropy z kopalni do destylarni, a także ulepszyć oddzielanie ropy od siarczanej wody. Jak on sobie przy tern. wyobrażał rolę wiaduktu, nie mogłem odgadnąć.

łaźni Alego, ma tylko dom kąpielowy, czyli t. zw. „łazienki“.

Transport destylatu do Mosulu odbywa się na grzbiecie osłów, których karawany po dosyć dobrej drodze, w dwóch dniach dostają się do celu. Do Bagdadu spławia się naftę na Tygrze tak zwanymi „kelek’ami“ t. j. tratwami unoszonymi na wodzie przez baranie skóry napełnione powietrzem, wdmu-chiwanem ludzkimi płucami. Stare wizerunki pouczają nas, że najdawniejsi mieszkańcy ty gro wy ch wybrzeży na takichże tratwach jeździli. Podróż ta trwa 3 do 12 dni, zależnie od stanu wody w rzece.

35 km. powyżej Gayary, znajduje się, również na prawym brzegu Tygru miejscowość Hamam-Ali

Jest to okrągły budynek, położony nad niedostępnym i zanieczyszczonym parowem. W czasie gdy ja do niego szedłem, leżał przy drodze doń wiodącej osiołek niedawno zdechły, a wiejski pies pracowicie rozszarpywał mu właśnie wnętrzności. Widok to zresztą w tamtym kraju powszechny, zarówno na wsi, jak i na głównych ulicach Bagdadu : Budynek łazienny obejmuje we środku położony, okrągły basen, o średnicy 10 do 12 metrów, opasany około 3 metry szerokim korytarzem, w którym znajduje się pod ścianą ława z gliny ubita. Korytarz ten służy jako szatnia, a że szan. goście kąpielowi i wszelkie inne cielesne potrzeby w nim załatwiają, widziałem sam. Czystość wody w basenie, z której sterczały dwie brodate głowy, odpowiada w zupełności otoczeniu tylko co opisanemu.

Asfaltu nie wydobywa się tu stale. W razie potrzeby zbiera się go tyle ile potrzeba i Lwysyła taką samą drogą jak naftę z Gayary.    $0

Wogóle nie wydaje mi^się,* aby®,w tej okolicy

Otwór Nr III. ma resztki żelaznej wieży i podobno nie jest zagwożdżony. Wydajność jego wynosi

asfalt znajdował częste zastosowanie. Czasami używają go jako dodatku do murarskiej zaprawy a w Bagdadzie znajduje się szeroka ulica, cała z asfaltu wykonana. Zdaje się jednak, że asfalt do tej drogi sprowadzono nie z Hamam-Ali, lecz z miasteczka Hit, nad Eufratem położonego.

Nad Tygrem znalazłem jeszcze w El-Fatha, w miejscu gdzie pasmo gór Dżebel-Hamrin zwęża koryto rzeki, liczne wysięki asfaltu, tym razem na lewym jej brzegu. Wydają się one uboższymi od tych w Hamam-Ali i nie noszą żadnych śladów ludzkich zabiegów.

Drugą zwiedzoną przezemnie kopalnią była zwana „Korato“, położona w pustyni, względnie stepie około 15 kim na północny zachód od perskiego miasteczma Kasr-i-Szirin. Kopalnię tę założyło bardzo postępowo w roku 1905 lub jeszcze wcześniej, angielskie towarzystwo i wykonało 3 otwory wiertnicze kanadyjskim sposobem. Po założeniu kopalni, terytoryum jej, należące dotąd do Persyi, przypadło Turcyi przy regułacyi granicy te dwa państwa dzielącej. Stosownie do otrzymanych informacyi, opuścili anglicy kopalnię krótko przed wybuchem wojny, z powodu sporu z rządem tureckim o jakąś konce-syę, zagwoździwszy wpierw i zasypawszy otwory wiertnicze. Jest więcej prawdopodobnem, że wybuch wojny spowodował anglików do opuszczenia kopalni. Powody te są zresztą dla kopalni jako takiej obojętne, ważną natomiast jest okoliczność, iż otwory wiertnicze są istotnie zagwożdżone. W maju r. 1916, a więc kilka miesięcy przedemną , były tam przez parę dni rosyjskie wojska i poniszczyły wszystko, co nie dało się zabrać. Przy tej sposobności zniszczono i splondrowano podobno także i urządzenie kancelaryjne, a z niem i wszystkie księgi, tak, że nie można się było dowiedzieć niczego pewnego ani o głębokości otworów wiertniczych, ani geologicznych odkryciach, ani o uzyskanej produkcyi. Z ustnych informacyi wnosić można, że otwory mają mniej więcej po 1000 stóp głębokości. Peryodycznie powtarzającymi się wybuchami wydają one znakomitą ropę której analizy znajdują się w tablicy I.

1    bidon, czyli 15 klg co dzień, a co 2—3 miesięcy powtarzają się wybuchy, dające na raz 500 do 800 bidonów, t. zn. 750 do 1200 klg.

Oprócz tego znajduje się na tej tak bardzo zajmującej kopalni jedna lejkowata, nie cembrowana studnia 15 do 16 metrów głęboka, która dziennie 3 do 4 bidonów bardzo dobrej i zupełnie czystej ropy wydaje, a także naturalne źródło, z którego, oprócz bardzo znacznej ilości wody, też 3 do 4 bi-dony ropy dziennie wydobywa się.

Kopalnia ta była swego czasu nie tylko zupełnie nowocześnie i umiejętnie założoną ale i bogato zaopatrzoną we wszystkie potrzeby.

Urządzenie obejmuje:

1. Zakład wodociągowy, położony nad strumieniem odległym od kopalni o mniej więcej 3 kim składający się z kotła o rurach płomiennych z paleniskiem na ropę, pompy Tangyes o podwójnem działaniu, żelaznego zbiornika na ropę opałową i rurociągu o nieznanym mi przekroju. Sądząc z rozmiarów pompy, można przypuścić, że rurociąg ten jest

2    do 2V2 calowy. Godnym uwagi jest kocioł, zastosowany do miejscowych warunków komunikacyi. Składa on się z kilku cylindrowych kadłubów skręcanych śrubami za pomocą bardzo mocnych kryz. Pojedyncze kadłuby można ładować na wielbłądy i w ten sposób z łatwością przewozić, w tym kraju nie mającym zupełnie dróg. Kotłów takich było kilka na kopalni, widziałem jednak i kotły lokomobilowe, jakich u nas używają. Dostawa ich musiała sprawić ogrome trudności.

Warsztat mechaniczny, z parowym popędem, bogato zaopatrzony w odpowiadające celowi maszyny robocze. Wszystkie te, bardzo mało używane maszyny, są złośliwie pouszkadzane przez Moskali.

3. Destylarnię, składającą się z poziomego, omu-rowanego kotła destylacyjnego o pojemności jakoby 700 litrów (podług mojej miary „na oko“ jest znacznie większy) z paleniskiem ropnym, trzech chłodnic wężowych o żelaznych kadziach, oraz 6 żela-Otwór Nr. I. podobno około 1200 stóp głęboki, znych naczyń do przechowywania destylatów. Wszyst-zarurowany 8 cal. rurami, daje nieregularnie powta- ko bardzo pięknie z żelaza i blachy wykonane i no-rzającymi się co 2 do 3 dni wybuchami, 12 do 16 bi- wocześnie urządzone. Destylarni tej nie uszkodzono donów, t. j. 180 do 225 klg ropy dziennie, oraz sporo wcale, a podobno nie była ona jeszcze w użyciu, solanki, z której otrzymują sól kuchenną.    Nadto znajduje się na kopalni znaczna ilość

na

Wszystkie te urządzenia były umieszczone w do-

Otwór II. prawdopodobnie nie dowiercony, po- doskonałych narzędzi i rur wiertniczych, rur gazo-nieważ znajduje się przy nim kompletny kanadyjski wych rozmaitych rozmiarów, zapasowe kotły parowe kozioł wiertniczy, cały z żelaza, ze stalowymi linami i maszyny, armatury, fitingi, wentyle, z których bębnach, maszyną parową i przewodem parowym wiele wcale nie używanych, oraz dwa kompletne do kotła. Na około wieży leżą narzędzia wiertnicze kanadyjskie rygi wiertnicze, z tak dużą ilością czę-noszące znane napisy firmy „Perkins, Mac’ Intosh ści zapasowych, że możnaby złożyć trzeci. Zarówno & Perkins“ w Stryju. Kozioł wiertniczy, a zwłasz- ilości, jak zwłaszcza jakości tych materyałów moczą jego maszyna parowa i kocioł są skutecznie i ze głąby pozazdrościć tej kopalni porzuconej w perskim znajomością rzeczy uszkodzone, tak, że naprawa ich stepie, niejedna z naszych dużych kopalń europej-celem podjęcia ruchu wiertniczego, napotkałaby skich. Zapasy te były znacznie bogatsze przed naj-w głuchej dziczy, w jakiej się kopalnia znajduje, na ściem Moskali, znaczne trudności. Z otworu wystaje 8 calowa rura,

a w niej tkwi lina łyżkowa, której drugi koniec jest brze utrzymanych, murowanych lub przenośnych, nawinięty na bęben jak należy. Lina jest obciążona, z blachy falistej drzewem wykładanej, wykonanych nie wiadomo jednak co na niej spuszczono i czy budynkach. Oprócz tego znajduje się na kopalni ba-przedmiot ten zagważdża otwór, czy też tylko ciężar rak dla robotników i dom urzędniczy, jego utrudnia próby podciągnięcia liny. Otwór ten    Obecnie zajmuje się kopalnią leciwy już, ture-

150 klg dziennie.

daje co dwa dni 15 bidonów, t. j. 300 klg ropy, czyli cki mechendys (inżynier) rządowy, nazwiskiem Abraham Goldmann, który całe swoje życie budował go-

•«fe:

PI

ścince. Twierdził on, że ukończył w Europie politechnikę, nie mógł sobie jednak przypomnieć którą. Zresztą i najtęższy fachowiec nie wieleby mógł zrobić wobec stanowiska władz, które posłały co prawda tego człowieka, aby doprowadził kopalnię do ładu i podniósł jej wydajność, nie dają mu jednak ani potrzebnych kredytów, ani nie przydzielają robotników.

Charakterystycznem dla tamtejszych stosunków, a także i dla praktycznej wartości wymienionego kierownika jest okoliczność, iż postanowił on puścić w ruch destylarnię i opalać ją wielbłądzim nawozem. W tym celu zamierzał zbierać nawóz przy sposobności z rzadka przechodzących w pobliżu karawan, ponieważ nie mając sam wielbłądów nie mógł produkować tego opału. Dla wyjaśnienia skąd mógł powstać pomysł dla nas wprost monstrualny, przytaczam, że w tamtych stronach jedynym opałem jest właśnie wielbłądzi nawóz, ludzie jednak używają tam ognia tylko do celów kuchennych, innnych potrzeb bowiem nie mają.

Produkcya tej kopalni, wynosząca średnio około 600 klg dziennie, wysyłają w „tułumach“, t. j. workach z baraniej skóry, na grzbiecie osłów, rzadziej wielbłądów do odległej o dwa dni drogi destylarni w Chanikin. Tu znajdują się 4 kotły destylacyjne, prawie identyczne z tymi, które widziałem w Gayara, z tą jednak próżnicą zewnętrzną, że cały zakład jest bardzo dobrze utrzymany i odznacza się niezwykłą w tym kraju czystością. Chłodzenie odbywa się w wężownicy, a godnem zaznaczenia jest, że tamtejsi robotnicy potrafią oddzielać benzynę od nafty nie mając ani aero- ani termometra. Na moje zapytanie czem się kierują, gdy odstawiają naczynie z benzyną aby go zastąpić drugiem na naftę, odrzekli, że „to się wie samo przez się, ale powiedzieć to trudno“. Próbki benzyny i nafty z Chanikin przywiozłem, a analizy ich znajdują się w tablicy II. Proces trwa tu 10 do 12 godzin, a popęd jest ciągły. Jako opału używa się odpadków czyli pozostałości po destylacyi oraz wszelkie do innego celu nie dające się zastosować drzewo, które w tym bezleśnym kraju jest bardzo cennym materyałem.

Destylarnia ta jest własnością prywatną, obecnie podczas wojny rząd ją dzierżawi. Właściciel destylarni zajmuje się także dostawą ropy z kopalni Korato i otrzymuje podobno 2°/o manka za transport i 20%destylatu jako czynsz dzierżawny.

Po drodze z kopalni Korato do miasteczka Tuz Churmati, przejeżdżałem przez słynną kopalnię węgla w Selahije koło Kifri, którą oczywiście zwiedziłem. Na wzgórku znajduje się dosyć regularnie zbudowana miejscowość, w której nie spostrzega się ani kobiet ani dzieci. Jest to osada kopalni węgla, będąca w wojskowej administracyi, której robotnicy są żołnierzami. Kierownictwo spoczywa w rękach dwóch tureckich kapitanów, którzy bardzo uprzejmie nas przyjęli, a przy odprowadzaniu z wielkim zadowoleniem podnosili okoliczność, że kopalnia jest prowadzoną bez współudziału choćby jednego technika. Brak fachowca spostrzega się też na każdym kroku. Przedewszystkiem rzuca się w oczy fakt wprost nieprawdopodobny, że w tej kopalni węgla, nie wydobywa się wcale węgla, lecz bardzo dobry i zupełnie czysty asfalt skamieniały, który w Bagdadzie służy jako węgiel kamienny i bywa przedewszystkiem przez flotę tygrową jako opał używany. To zastosowanie jest powodem, że tylko zupełnie czysty asfalt jest uważany za produkt wartościowy, ogromne zaś ilości piaskowca nasyconego asfaltem służą jako materyał budowlany, lub tworzą hałdy, jako zupełnie nieużyteczne. Nie mogę pominąć, że panowie kapitanowie przyjmowali nasze uwagi o istocie ich produktu z grzecznym, lecz bynajmniej nie przekonanym uśmiechem.

Kopalnia jako taka, składa się z dwóch, około 30 m głębokich, lejowato wykopanych dziur, z których wydobywa się „węgiel“. Sposób urobku mate-teryału i wydobywania go na powierzchnię jest bardzo prosty : Materyał skruszony kilofem wynoszą bardzo liczni robotnicy w workach na plecach. Ludzie ci wspinają się przy tern wprost w niebezpieczeństwie życia po niezręcznie w ścianach leja wyrąbanych, stromych i osypujących się ścieżynkach. Do wydobywania bardzo nieobfitej tu wody, służyły

SM

§!

Æmm'

ŁgJ!

Wnętrze kopalni węgla „Selahije“.

dwie ręczne pompy (jedna Garvensa). Ponieważ obie są rozumie się popsute, zbiera się wodę w mniej używanych miejscach „kopalni“, i wynosi ją na plecach w skórzanych workach. W ten sposób wydobywa się, przy zastosowaniu 700 wojskowych robotników, podobno 800 do 1000 ton „węgla“ miesięcznie. Jeżeli te cyfry są zgodne z prawdą, to dzienna wydatność jednego robotnika wynosi 40 do 50 klg!

Mój informator, administracyjny dyrektor i jedyny cywilny w zarządzie, opowiada mi dalej, że kopalnia jest od 2 lat w ruchu, że wartość opałowa tutejszego „węgla“ wynosi 60% angielskiego węgla Cadriff. Transport węgla odbywa się na wielbłądach do tygrowego portu Sindije w 5 — 6 dniach, gdzie jadąc do Bagdadu pierwszy raz spotkałem się z tym „węglem“. Przy tej sposobności dowiaduję się też, że wielbłąd.unosi 140 do 160 klg użytecznego ciężaru. Transport do portu kosztuje okrągło 4 tureckie funty za tonnę, cena własna zaś tego materyału, loco Bagdad, wynosi 8 tur. funtów za tonnę.

(Dok. nast).

WY KAZ

produkcyi ropy jasielskiego okręgu górniczego za rok 1917 i pierwsze półrocze

roku 1918.

porz.

Liczba

Gmina

FIRMA

Nazwa

kopalni

Ogólna produkcya za rok 1917 w cetnarach metrycznych

R. 1918. Produkcya wcetn. metr. w miesiącu

styczniu

lutym

marcu

kwietniu

maju

czerwcu

^ (S N o

Ü|

o^-g.

1 Białobrzegi

Bobrka

Gwarectwo Gerdasglück w Gotha Galicyjsko - Karpackie Akcyjne Towarzystwo naftowe w Wiedniu

,Gerdasgliick‘

„Opal“

412

74

96    60

84    60

60

434

15245

1023

1537    900

976

1000

105

6486

Dominikowice

Wiktor Petit w Kobylance

Grabownica st.

„Grabownica“, To w. wiertnicze, Ska z ogr. poręką, we Lwowie

„Eugenia“

„Graby“

2592

7818

212

178    891

355    350

241

358

267

226

2015

300

231

1594

dtto

Galicyjskie Akcyjne Tow. naftowe „Galicya“

„Gaten“

468

1600

5500

3335

10903

Harklowa

Galicyjskie Gwarectwo naftowe Harklowa

„Böhmko“

14014

1023

1056

1116    1078

1069

996

6338

dtto

dtto

Oderfurter Mineral Oel-Werke w Wiedniu

Zachodnio - Galicyjskie Zakłady naftowe

„Mmerwa“

1937

175

100

250

200

350

280

1355

„Wede“

22396

1870

1500

1741

1589

1660    1719

10079

Humniska

Galicyjskie Towarzystwo akc. dla produkc. ropy w Wiedniu

„Genpeg“

12657

766

644

791

1067

912

924

5104

10

Iwonicz

Dr. Antoni Slączka, lekarz w I-woniczu

„Antoni“

1987

141

200

100

131

60

632

11

dtto

Józef i Emma hrabstwo Załuscy

„Junosza“

2862

186

168 180

180

186

210

1110

12

Klęczany

Trzetrzewina

Gwarectwo naftowe „Klęczany“ w Klęczanach

„Karolina“

„Elżbieta“

1240

91

89

127

93

95

98

593

13

Klimkówka

Izydor Dressier, obecnie Oskar Poeller w AViedniu

„Emma“

18049

1111

1113

745

1107

917

720

5713

14

dtto

Hr. Załuscy i J. Mazurkiewicz w Iwoniczu

„Iza“

7708

571

519

500

1208

849

625

4272

15

dtto

Vulcan Rohölbergbaugesellschaft m. b. H. w Wiedniu

„Max“

21876

1606

1393    1405

1282

1230

1340

8256

16

dtto

Mertens et Comp. w Wiedniu

„Minka“

14633

1699

1792

1009

1340

1370

1279

8489

17

dtto

Gartenberg i Schreier, Jasło

„Minia“

532

25

15

29

56

43

34

202

18

dtto

Kopalnia nafty „Ostoja“ Ska z ogr. por. we Lwowie

„Ostoja“

674

19

Kobylanka

Galicyjsko-Karpackie akc. Tow. naftowe w Wiedniu

„Światło“

9975

651

815

773

824

836    848

4747

20

dtto

Wiktor Petit w Kobylance

„Wiktor“

9346

713

639

760

715

726

3553

21

Kobylany

Wit i Oktawia Sulimirscy

,Berta“

1413

100

89

93

90

93

79

544

22

Korczyna-Biecz

Władysław Długosz

„Stanisław“

2715

210

164

217

229

154

245

1219

23

Krasna

J. M. Waterkeyn w Wiedniu

„Caby“

24

Krościenko niżne

Société française des Pétroles de Potok w Krośnie

„Kronem“

46367

3912

3374

4048

3425

3109    3909

21777

25

Krościenko wyżu.

dtto

„Arnold“

3946

322

291

351

312

322

470

2068

26

Kryg

Henryk Bard w Wiedniu

2976

239

255

326

292

287

244

1643

27

dtto

Jasielska Spółka

„Roma“

314

26

27

260

16

18

24

371

28

dtto

Galicyjskie Karpackie akc. Towarzystwo naftowe

„Sobieski“

2775

217

222

225

217

231

1112

29

Łęki

Galicyjskie Karpackie akc. Towarzystwo naftowe

„Rubin“

601

30

dtto

Gwarectwo naftowe „Fortuna“ w Gotha

„Wilhelm“

28

îO

-a

Liczba porz.

Gmina

FIRMA

Nazwa

kopalni

Ogólna produkcya za rok 1917 w cetnarach metrycznych

styczniu £

oo

g

pj

lutym

cf

marcu

(D_

kwietniu P

CD

maju

g.

CD

•s

tg

czerwcu

Ogólna produkcya za I. półrocze 1918

Libusza

Lipinki

Libusza, kopalnia nafty i Towarzystwo rurociągowe Grabownica, Towarz. Ska z ogr. poręką we Lwowie

,,Adamu

»Lipy“

14824

23426

1311

1750

1293

1460

1460

1500    1360

8384

1680

1820

1835

1895    1855

10835

dtto

Rozalia Morgenstern w Gorlicach

,Morgenstern¹

1679

119

112

124

120

372    300

1147

dtto

Mokre

dtto

Ignacy Stern w Lipinkach Związkowa Spółka naftowa z o-graniczoną poręką Towarzystwo naftowe „Mokre“ Ska z ogr. poręką

,^Rużyca“

„Stefan“

„Tenem“

818

1492

200

40

76

100

56

100 100

472

95

91

75

97

98    99

555

Mrukowa

Pagorzyna

Posada górna

Potok

dtto

dtto

Rogi

Juliusz Schindler, Hamburg Zachodnio - galicyjskie zakłady naftowe w Harklowej Rymanów-Klimkówka, Ska naftowa z ogr. poręką Société française des Pétroles de Potok w Krośnie Hanowersko - galic. Gwarectwo naftowe w Krośnie Galicyjsko-Karpackie akc. Tow.

naftowe w Wiedniu Towarzystwo rafineryi olejów mineralnych, Borysław

„Mrukowa“

„Pewede“

„Ella“

„Leon“

„Lubicz“

„Piast“

„Emilia“

101

64

17    15

96

1828

130

103

81

175

150    159

798

661

15

92

842

420

217    72

1658

31071

3199

3426

3716

3275

3835    3485

20936

48531    £3568

3567

3992

3726

4159    4388

23400

9545

14843

637

864

565

649

686

509    624

3670

1217

2106

1517

1798    1879

9381

dtto

Erdölwerke Rogi

„Martha“

176

77

43

36

45

206

Ropianka

Równe

dtto

Wiktor Goldschmidt, Bruksela Towarzystwo rafineryi olejów mi-nei’alnych w Borysławiu Hr. E dward Opp ers dorf w Strass-burgu

,Goldschmidt¹

„August“

„Karol“

2154

18981

11372

166

206

177

160

134

160

1003

2054

1723

1560

2001

2317

2077

11732

856

1086^ 1030

1194

959

1420

6545

dtto

Towarzystwo dla przedsiębiorstw górniczych „Tepege“

„Perkińsko“

1591

3845

343

413

450

243

716

2550

Rudawka ryman.

Towarzystwo rafineryi olejów mineralnych

„Nafta“

1221

56

30

65

35

66

46

298

Sękowa

Siary

Stara Wieś

Oskar Poeller

Spółka naftowa „Siary“ w Gorlicach

Towarzystwo przemysłowców ropnych w Borysławiu

»Ugoda“

,Baku“

„Edward“

20

66

299

509

50

250

200

50

93

♦ 346

70

30

329

40

40

40

40

260

Szymbark

Szymbarska SkaPnaftowa

„Bystrzyca“

212

93

90

209

604

dtto

Toroszówka

Dr. Segal, Blum, Gottesman Gwarectwo naftowe „Hector“ w Gotha

„Lassek“

16

15

20

27

28

33

139

Turzepole

Węglówka

Mantzke et Comp.

Galic. Karpackie akc. Towarzystwo naftowe

„Hector“

„Nad

Grabcem“

,Granat“

689

50

60

70

40

45

65

330

13068

44550

1130

3080

1280

3025

1314

3377

1437

1367

1131

7659

3880

3838

3197

20397

dtto

H. Macher i Dr. Wittig

„Kiczary“

10902

658

820

1008

987

1070

831

5374

CD    j CD    | 05    C5    05    05    0>

U'    ! «i.    ,05    to    U-L    o    co

dtto

Wielopole

dtto

Wietrzno

dtto

Witryłów

Wójtowa

. Herbert Lyod (Jhitenden

Rokach i Sussmann Gwarectwo Erzherzog Franz Ferdinand, Berlin Galic. Karpackie akc. Towarzystwo naftowe

Towarzystwo dla przedsiębiorstw górniczych „Tepege“ Gwarectwo naftowe „Gloria“ w Gotha

Polska Spółka naftowa w Gorlicach

„Pory“

„Eres“

„Konstanty“

,Radium“

„Reich“

[„Katarzyna“

„Lux“

6252

7669

3462

7029

7845

480

1757

253

164

289

171

50

74

235

589

461

407

428

2363

266

304

180

40

74

601

312

140

50

84

130 ! 112    120

501

620

654

2806

1262

510

119

2796

196

180

308

1175

40

40

40

260

70

27

329

121

120

150

753

Liczba porz.

Gmina

FIRMA

Nazwa

kopalni

Ogólna produkcya za rok 1917 w cetnarach metrycznych

R. 1918. Produkcya w cetn. metr. w miesiącu

styczniu

lutym

marcu

kwietniu

maju

czerwcu

Ogólna produkcya za I. półrocze 1918

66 Wola jaworowa

Wiktor Żurowski Nowe miasto

67

Wulka

Galie. Karpackie akc Towarzystwo naftowe

„Janina“

758

43

29

171    142    169    51

605

„Flora“

29830 I 2820

2279

2621    2840    2215    2112

14887

68

Zagórz

Towarzystwo dla handlu, przemysłu i rolnictwa we Lwowie

„Warszawa“

684

214    173    120    44

551

69

dtto

Kopalnie nafty Zagórz, Ska naftowa we Lwowie

„Włodzi

mierz“

16063

926

707

675    570    551    447

3876

70

Zmiennica

Mantzke et Comp.

„Nadzieja“

10489

729

485

580    603    653    774

3824

Razem .    .

566672

43338 42729 46783 49541 52125 49422

283938

Borysławski okrąg naftowy.

Wiadomości bieżące.

Stanisław Łukawiecki zgłosił zamiar podjęcia ruchu na kopalni dawniej „Giusel, Perutz Nr. 2 i Nr. 4 pod nazwą Sas ko-galicyjski Syndykat naftowy Spółka z ogr. o dp.“ we Lwowie na terenie parcel gr. lik. 664, 665, 666, 667/cz, 670/cz, 671/cz, 672 i 673 w Borysławiu wraz z przynależnymi budynkami i zbiornikami na szlam i ropę.

Kierownictwo ruchu kopalni oleju skalnego „Vulkan“1 Sekcya III. Horodyszcze w szybach Nr. I. i II. zostało powierzone kierownikowi Władysław. Włodarczykowi Wedle doniesienia inż. M. Zieleniewskiego została w szybie „Aleksander Nr. II.“ woda zamknięta rurami 14", w głębokości 114.59 m.

Maurycy Schutzmann wniósł podanie o zezwolenie na przedłużenie terminu rozpoczęcia wiercenia otworów świdrowych pod godłem „Mela“ i ,Beno‘ w Mrażnicy do 1 lutego 1919 r.

Benjamin Seidmann zawiadomił, że na kopalni nafty „Silva plana“ przy otworze świdrowym Nr. 5 zmieniono dy-monzyę rur — gdyż postawiono rury 9" w głębokości 1023.60 m. i zapuszczono 7" rury, w których dalej się wierci.

Towarzystwo Akc. dla przemysłu oleju skalnego przedtem D⁻ Fanto i tow., Dr. Artur Goldhammer, adwokat we Wiedniu i Izak Wegner, właściciel kopalń w Drohobyczu przez adwokata Dr. Witolda Wiesenberga zgłaszają założenie kopalni oleju skalnego „Isonzo-Patria“ na terenie parcel lik 995, 996 1 i 996/2 w Borysławiu przez założenie otworu świdrowego „Isonzo“ na pg. lk. 996/1 w Borysławiu.

Towarzystwo Jungbunzlauer chemische Fabrik, przez pełnomocnika Dawida Grolla w Borysławiu uprasza o przedłużenie terminu rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. III. na kopalni nafty „Natan“ w Borysławiu o dalszych 6 miesięcy, licząc od dnia wniesienia podania zaś otworu świdrów. Nr. IV. o dalszy rok, zarazem uprasza o zarządzenie opieczętowania kuźni znajdującej się na parc. lk. 2653 w Borysławiu a należącej do Towarzystwa Akc. dla przemysłu oleju skalnego w Borysławiu.

Adolf Stern, jako pełnomocnik Gwarectwa naftowego „Siegfried III.“ zgłasza założenie otworu świdrowego ..Walther Nr. III.“ na pag. lik 3367/5, 3367,6, 3367/7, 3367/8, 3367/9 etc. w Rosochach.

Kopalnia „Montana“ w Borysławiu donosi, że w otworze świdr. Nr. III. zamknięto wodę rurami 12", w głębokości 214 m., prosząc o przeprowadzenie próby.

„Gali ci a“ donosi o puszczeniu z dniem 29 września b. r. w ruch szybu „Wanda Nr. II.“ prosząc o przeprowadzenie kolaudacyi.

Herman Bloch zgłosił zmianę planu ruchu kopalni nafty „Janina“ w Mrażnicy przez założenie otworu świdrowego Nr. IV. na pag. lik 338/4.

W szybie Nr. II. na kopalni nafty „LTnion“ w Mrażnicy została woda rurami 12” w głębokości 300.45 m. zamkniętą — przyczem proszono o przeprowadzenie urzędowej próby z tern nadmienieniem, że w tych dniach zostaną zapuszczone rury 10".

Zezwolono na rozpoczęcie wiercenia otworu świdrowego Nr. V. (Brunner), kopalni nafty „San Sabba“ w Borysławiu z poleceniem usunięcia do dni 14 a. r. braków stwierdzonych w urządzeniu.

Zatwierdzono zmianę planu ruchu kopalni nafty „Mamcia“ w Tustanowicach, polegającą na przyłączeniu do tejże kopalni parcel, gr. lik. 1182 i 1183 i parc. bud. lik. 284 i 613 tudzież zgłoszeniu otworu świdr. Nr. II. „Janka“ na pag. lik. 1183 w oddaleniu 49 m. od Nr. I. kopalni „Mamcia“, 20 m. od granicy południowo wschodniej i 20.5 m. od granicy zachodniej pod warunkiem, że z chwilą przystąpienia do montaży rygu i zabudowań wiertniczych nad otworem świdrowym Nr. II. „Janka“ usunięte zostaną doły ropne na pg. lik. 1184/1 i 1179, exhaustor zostanie przeniesiony na pg. lik. 1180/5, kan-celarya na pg. lik. 128 i gr. lik. 1184 1 nadto dół ropny na pg. lik. 1179 zostanie zmniejszony i zamieniony na dół ropny i szlamowy.

Dr. Maks Silberberg, przez pełnomocnika Dr. Jerzego Apfla w Ustrzykach dolnych wniósł podanie o wydanie poświadczeń dla mających się utworzyć pól naftowych „Zofia“ „ J w a n I.“, „ J w a n II.“, „Waśko Nr. IV.“. Waśko Nr. L“, „Waśko Nr. II.“, „Waśko Nr. III.“, „Ańcia II.“, „Ańcia I.“, „Dmytro Anna II.“. „Anna I.“, „Wasyl Eugeniusz I.“, „Eugeniusz II.“, „Kość“, Michał“, „Wojciech“, „Semko“ w gminie Polana oraz dla pola naftowego „Moczary Nr. 53“ na pg. lik. 93 do 98 w gminie kat. Moczary.

Na kopalni nafty „Fels“ w Schodnicy, została w szybie Nr. 4 woda zamknięta rurami hermetycznemi 9" przy głębokości 212.40 m.

Galie. Towarzystwo akc. naft. „Galicy a“ zgłosiło zamiar postawienia szybu Nr. IV. oraz budynków pomocniczych jak kotłowni i dołu szlamowego na kopalni nafty „Zofia“, pg. lik. 761 w Mrażnicy oraz nowego haspla na tej kopalni przy otworze świdrowym Nr. I. tudzież nowego haspla na kopalni nafty „Pontresins“ w Borysławiu na pg. lik. 968/1.

Dawid Krug zawiadamia, że kopalnia nafty „Wawel I., II. i III.“ w Tustanowicach przeszła prawem kupnaj z dniem 12 września 1917 na Henryka Barda.

Zgłoszenia zamiaru otwarcia ruchu kopalni oleju skalnego na części wschodniej parcel gr. lik. 848, 851, 863, 869/1, i na całych parcelach gr. lik. 864/3, 869,3, 847, 852, 862/2,862/1, 2732. 870, 873/1, 873/2, 873 4, 846, 353, 861/1, 861/2, »45, 854. 860, 859, 873/3, 844, 855, 839/1, 842, 856/1, 856/2, 856/3, 873/3, 844, 855, 839/1, 842, 856/1, 856/2, 857/1, 856/4, 856/3,' 1278/1, 1277/1, 1276/1, 1271, 1270, 1269, 1268, 1267, 1266 i bud. lik. 53, 50, 272, 270, 269, 48, 268 i 1136 gminy Borysław, pod nazwą „Oswald“ wyłączonych z terenu kopalni Lubomirska w Borysławiu, polegający na kontynuowaniu ruchu w starych otworach świdrowych Nr. III. (Halka), Nr. V. (Sybilla) oraz na założeniu nowego otworu świdr. pod hasłem „Fritz“ na parc. lik. 864/3 przyjęto do wiadomości urzędowej z terminem rozpoczęcia wiercenia otworu świdr. „Fritz“ do dnia 1 marca 1919. Protestu uprawnionych do wydobywania kopalń „Renia“ przeciw założeniu otworu świdr. „Fritz“ nie uwzględniono, ponieważ oddalenie tego otworu świdr. od projektowanego otwory. świdr. Nr. II. kopalni „Renia“ odpowiada wymogom przepisów górniczo policyjnych.

Również przyjęto do wiadomości zgłoszenie kopalni nafty pod hasłem „Oswald I.“ na części wschodniej parcel gr. lik. 849, 850, 868/2, 868/1, 951 i części zachodniej parc. gr. lik. 848, 851,867/1,867/2, i 950 gminy Borysław, wyłączonych z kopalni Lubo mirska z tern, że wiercenie otworu świdrowego Nr. I. na parc. lik. 850 należy rozpocząć do dnia 1 marca 1919.

Przyjęto do wiadomości zgłoszony zamiar otwarcia ruchu kopalni oleju skalnego na parceli gr. lik. 594/2 w gminie Mraźnica pod hasłem „W o 1 n o ś ć“, z terminem rozpoczęcia wiercenia zgłoszonego otworu świdr. Nr. I. do dnia 1 maja 1919.

Przyjęto do wiadomości urzędowej wydzielenie z terenu dawnej kopalni „Beskid* parceli gr. lik. 1151/2 i utworzenie na tej parceli odrębnej samoistnej kopalni pod nazwą „Beskid“ z istniejącym otworem świdr. Nr. I. — przyczem wezwano Spółkę naftową z o. p. Polski przemysł naftowy do rąk zawiadowcy Franciszka Bruggera do przedłożenia dowodu inta-bulacyi praw naftowych odnośnie do tej kopalni na rzecz Spółki.

Teofil Chajes zgłosił zamiar założenia kopalni oleju skalnego pod godłem ,Pax“ na terenie pb. lik. 118 i pg. lik. 101, 102. 103, 152, 153, 94/1, 96/3, 100 1 94/2 w Mraźnicy oraz zamiar rozpoczęcia wiercenia otworu świdrowego Nr. L, przyczem u-stanowił adwokatów Dr. Marka, Tauba i Dr. Maryana Rosenberga jako pełnomocników tej kopalni wraz z substytucyą na rzecz inż. Kazimierza Broniowskiego.

Alojzy Staw zgłosił zamiar założenia kopalni nafty pod hasłem „Warszawa“ na terenie pg. lik. 98, 99, 97, i 96/2 i pb. lik. 87 w Mraźnicy przez wiercenie szybów Nr. I., II., III. na tejże kopalni przyczem ustanowił adwokatów Dr. Marka Tauba i Dr. Maryana Rosenberga pełnomocnikami tej kopalni z substytucyą na rzecz inż. K. Broniowskiego.

Drohobycz 30 września 1918. Izak Wegner i Leon Goliger przemysłowcy w Drohobyczu przez adwokata Dra Wiesenberga w Drohobyczu proszą

o wydanie poświadczenia dla pola naft. „Byk“.'na parc. bud. 223/2 gminy Borysław.

Samuel Honig, Gerszon Honig, Alechel Honig przez a-dwokata Dra Scheinbacha w Przemyślu proszą o wydanie poświadczenia dla pola naftowego „Mansberg I. i II.“ utworzyć się mającego z parcel gr. wchodzących w skład dóbr Krywka powiat Lisko.

Firma Flüssige Brennstoffe Borysław donosi, że na kopalni nafty Silva Plana Xll. postawiono rury 10" w głębokości 532 m. celem zamknięcia wody z warstw nasuniętych i uprasza o przeprowadzenie urzędowej próby.

Gwarectwo Siegfried III. w Rosochach donosi, że w szybie „Walther II.“ w Rosochach wyciągnięto rury 10" zamykające wodę przy ścisłem przestrzeganiu warunków przepisanych przez Urząd górniczy. Po przeprowadzeniu dochodzenia miejscowego przyjęto do wiadomości i zatwierdzono zmianę planu ruchu kopalni „Mamcia“ polegającą na przyłączeniu do tej kopalni parc. gr. 1182, 1183 i bud. 284 i 615 tudzież na zgłoszeniu otworu świdrowego Nr. II. „Janka“ na parc. gr. 1183 w oddaleniu 49 m. od Nr. I. kopalni „Mamcia“, 20 m. od granicy południowo wschodniej i 20.5 m. od granicy zachodniej pod warunkiem jednak, że z chwilą przystąpienia do montaży rygu i zabudowań wiertniczych nad otworem świdr. Nr. II. (Janka) usunięte zostaną doły ropne, ekshaustor przeniesiony zostanie na parc. gr. 1180/5 a kaucelarya na parć. bud. 128 i gr. 1184/1, nadto dół ropny na parc. gr. 1179 zostanie zmiej-szony i zamieniony na dół ropny i szlamowy.

Leib Diamandstein, kupiec w Drohobyczti przez adwokata Dra Dawida Dennenbauma w Drohobyczu prosi o wydanie poświadczenia dla pola naftowego „Lea“ w T ustań o- -wicach na parc. gr. 2328/1 i 2328/2.

Nie przyjęto do wiadomości zgłoszenia kopalni nafty „Mu śnie ki“ w Borysławiu własność Karola Klusika w Borysławiu ponieważ teren kopalni wedle stanu katastralnego nie pogiada wymaganej minimalnej szerokości 20 metrów.

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 31. VII.

1918

Wytwór*

czość

Ropał

Manco

Wysłano w kg.

Zapas 31. VIII.

1918

Rekapitulacya

Tustanowice . Borysław . . Mraźnica . .

4,711.390

4,294.545

532.754

31,481.360 832.887 25,787.804    1,125.952

6,279.398    48.000

3,077.286 27,509.608 1,394.838 23,362.901 305.465 6,030.908

4,772.969

4,198.658

427.779

Mraźnica......

Schodnica......

Urycz...... .

Kropiwnik.....

Opaka .......

Perehińsko.....

Rypne .......

Bandrów......

Rajskie.......

Ropienka......

Wańkowa......

Paszowa ......

Słoboda dubeńska. . .

Strzelbice......

Ustrzyki dolne ,    .    .    .

Rosochy......

Polana .......

Popiele.......

Dolina.......

Orów.......

70.204 536.785 1,056.477 139.180 310.883 20.350 307.070 16040 255.916 362.193 2,568.173 120.253 81.100 92 350 24.700 5 300 19.800 110.022 22.500 20.000

71.600 1,911.490 812 976 3.950 120.500

278.000

1.600

10.000

234.518

1,338.237

49.951

35.475

156.000

15.500

1.000

1.500

504

61.825

24.220

35.215

6.220

LO

Cn O O O O O

44.901

108.258

79.305

1,895.349

798.629

8.640

970

40.147

11.700

1.575

3.200

145.324

251.600

526.620

2,378.440

84.800

45.000

108.460

61.995 446.200 938.346 143.130 242.204 20.350 327.270 17.640 265.916 69.121 1,487.823 73704 70.000 94890 36.500 6.300 19.800 110022 24 000 20.000

Razem . .

15,677.985 68,590.859    2,179.799 4,997.484 63,216.944 13,874.617

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc wrzesień 1918.

GMINA

i-.

Ifi

IÏÏ

i; i

Ilość produkując}’ch gaz

otworów

będących w ruchu wyk. r.

całkowicie zastanowi onych

RAZEM

ed'2 u

&c£ £

.

3.2 g S

o-

Produkcya gazu za miesiąc sprawozdawczy przeciętnie mniej

Ilość otworów świdrowych produkujących

więcej

na 1 otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

niż przeciętna ilość gazu

ntó przeciętna ilość gazu 3-463 m »

niż podwójna przeciętna ilość gazu

RAZEM

UWAGA

l.

2.    3.

4.

5.

6.

7.    8.    9.    10. : 11. [ 12.

13.

Tustanowice

204    86    36    122

277*16

Borysław

204

95

5    100

266-37

1-355 2 271    61    25 ! 33

1-305 2 663    38    43    19

122

100

Mraźnica

29 !    8

97-21

3-350 12-150

Popiele

Razem

437    189

41    230

640*74

1*465 2-786 102 I 70

58

230

Sprawy bieżące.

Rola Galicyi w przemyśle naftowym świata. Wedle gla brunatnego. W zakładzie tym są zatrudnione naj-danych pisma „Financial News" podniosła się pro- wybitniejsze w Saksonii siły z kopalń węgla bruna-dukcya nafty na świecie od roku 1860 z 21 milionów tnego i laboratorjów chemicznych. Świadczy to o wy-galonów na 19.346 milionów galonów (mniej więcej bitnem znaczeniu jakie ma obecnie węgiel brunatny garncy), w roku 1916 udział Stanów Zjednoczonych w gospodarce Saksonii. Chodzi tu nie tylko o popra-w ogólnej produkcyi spadł z 98°/₀ na 66°/₀.    wę eksploatacyi węgla brun, pod względem techni-

Produkcya nafty całego świata wyrażała się cznym, lecz także o badanie własności węgla brun, następującemi cyframi w milionach galonów:

r. 1916

na podstawie chemicznych rozbiorów. W tym celu posłała akademia już przed kilku laty osobną siłę profesorską na katedrę odbudowy węgla brunatnego. Obecnie ma być utworzoną osobna katedra chemii organicznej specyalnie poświęcona badaniu węgla brun, i osobne ku temu celowi chem. laboratorium. Zakład ten będzie urządzony na wzór istniejącego już podobnego instytutu do badania węgla kamiennego w Mülheim nad rzeką Ruhr. Saksonia W danych tych spadek produkcyi Galicyi jest do nowego tego zakładu przywiązuje wielką wagę mylnie zaznaczony, gdyż produkcya zagłębia nafto- z ważnego powodu, że rząd w sumie 80 milionów wego podkarpackiego wzrosła w ostatnich latach zangażował kapitały swe na zakupno terenów węgla brunatnego. Wydana też została w tym duchu

Pola naftowe w Meksyku przeszły na własność osobna ustawa, by wszystkie wolne jeszcze tereny

węgla brunatnego w Saksonii przeszły na własność państwa.

Stany Zjednoczone . . 12322 Rosya .    .

Meksyk .

Indye holenderskie . .    553

Rumunia

. . 3.057 , . 1.663

r. 1917 16.054 2.730 2.222

588

Indye

Galicya

silnie.

państwa.

432

345

271

252

357

232

Rafinerye niklu w Kanadzie. Najbogatsze kopalnie niklu znajdują się obecnie w Kanadzie, która z wytwórczości tego metalu nie wyciągała jednak dotąd stosownych zysków, z powodu, że rafinerye tego metalu znajdowały się poza obrębem Kanady. Obecnie starają się przerabiać tę rudę na miejscu. „British American Nickel Corporation“ zakłada w Sud-

bury elektryczną topiarnię która będzie w stanie    Z dniem 1-go listopada b. r. biura Związku

przerobie 2.500 ton rudy dziennie t. j. wytworzyć    . „ ?    ,    , /. ,    ~ , . .. . . ,

rocznie 20 milionów funtów niklu. Oprócz tego bu- Górników i Hutników polskich, Redakcji 1 Ad-

duje: „InternationalNickel Company“ obecnie w por- ministracji Czasopisma górniczo - hutniczego cie Colborne rafineryę niklu, której koszt wynosić będzie około 4 miliony dolarów. Wytwórczość tych rafineryi będzie w stanie pokryć całe zapotrzebowa- ulicę Jagiellońską L. 5, I p. Prosimy o nadsyłanie wszelkich rękopisów pod tym nowym

Podobny Zakład badania węgla brunatnego ma powstać także przy politechnice w Berlinie na co już zostały nabyte parcele gruntowe.

OD REDAKCJI.

przeniesione zostały z ulicy Pańskiej L. 7 na

nie niklu państwa angielskiego.

Zakład badania węgla brunatnego na akademii w Fryburgu (Saksonia). Akad. górniczej w Fryburgu przybył nader cenny instytut badania wartości wę-

adresem.

Redakcja Czasopisma górn.-hutniczego.

ZAWIADOMIENIE.

W Krakowie, 6. listopada 1918 r.

**

Podpisany Komitet Założycieli przystąpił do założenia Towarzystwa Akcyjnego

pod firmą :

POLSKIE TOWARZYSTWO HANDLOWE T. A.

W KRAKOWIE.

Celem Polskiego Towarzystwa Handlowego jest prowadzenie handlu en gros w Polsce z szczególnem uwzględnieniem potrzeb gospodarki powojennej, oraz wykonywanie wszelkich z tern połączonych interesów i czynności handlowych. Polskie Towarzystwo Handlowe obejmie także dział towarowy Wojennej Centrali Handlowej w Krakowie i rozpocznie bez zwłoki swą działalność.

Kapitał Polskiego Towarzystwa Handlowego ustalonym został na kwotę

**********

K 10,000.000

podzieloną na 50.000 sztuk pełno i gotówką wpłaconych akcyi po K. 200. Kapitał ten może być autonomicznie podwyższony do kwoty K 20,000.000.

Z przychodzących obecnie do emisyi K 10,000.000 — kwota K 6,000.000 — pokrytą już jest zgłoszeniami Wydziału Krajowego, Banku Kraojwego, Banku Przemysłowego, Wojennej Centrali Handlowej, Spółki zbytu bydła i trzody Pecus we Lwowie, oraz zgłoszeniami grona wybitnych obywateli Kraju. Kwota zaś K 4,000.000 będzie pokryta w drodze publicznej subskrybcyi.

Akcye uczestniczyć będą w zyskach Towarzystwa od 1. stycznia 1919 roku Akcye będą wydane członkom po formalnem ukonstytuowaniu się Towarzystwa.

Na subskrybcyę przyjmują obecnie zgłoszenia i pełne wpłaty po K 200 na akcyę, następujące instytucye:

W Krakowie:

Bank Krajowy Król. Galicy i i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Bank galicyjski dla handlu i Przemysłu,

Gal. akc. Bank Hipoteczny,

Gal. akc. Ziemski Bank Kredytowy i Wojenna Centrala Handlowa.

We Lwowie:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z W.

Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z W. Ks. krakowskiem,

Gal. akc. Bank hipoteczny,

Bank ludowy dla rolnictwa i handlu, Gal. akc. Ziemski Bank kredytowy i Wojenna Centrala Gandlowa.

W Warszawie:

Bank Towarzystw współdzielczych, Bank Handlowy,

W Poznaniu:

Bank Związku Spółek zarobkowych,

Bank Handlowy.

W Lublinie i Dąbrowie Góra.:

Wspólna Reprezentacya Banku Krajowego i Banku Przemysłowego.

W Cieszynie:

Towarzystwo oszczędności i pożyczek.

Lista zgłoszeń będzie zamknięta z dniem 15. grudnia 1918 roku.

KOMITET ZAŁOŻYCIELI:

Bank Krajowy Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem,

Bank Przemysłowy dla Król. Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem krakowskiem, Wojenna Centrala Handlowa, Spółka z ograniczoną poręką w Krakowie.

*****

**********

G*sw

ZARZĄD SALINARNY W WIELICZCE.

L. 332/918.

OGŁOSZENIE LICYTACYI.

Dnia 20-go grudnia 1918 r., odbędzie się publiczna rozprawa ofertowa na zabezpieczenie dostawy materyałów w r, 1919, a mianowicie: węgla, koksu, drzewa kopalnianego, dźwigarów i różnych materyałów żelaznych, smarów maszynowych, artykułów sklepowych, materyałów budowlanych i paszy dla koni.

Otwarcie ofert nastąpi w obecności oferentów dnia 20-grudnia o godzinie 11 -tej przedpołudniem w biurze Naczelnika żupy solnej.

Oferty zaopatrzone próbkami oferowanych materyałów mogą opiewać na dostawę dowolnej ilości grup lub materyałów. Termin dostawy loco stacya kolejowa Wieliczka winien być dokładnie podany.

Szczegółowe wykazy zapotrzebowania, jakoteż formularze ofert wraz z warunkami licytacyjnemi otrzymać można na żądanie bezpłatnie w biurze zarządu.

Zarząd żupy solnej.

Wieliczka, dnia 21. listopada 1918.

0?(2s>

m.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący ==>

na 4%.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 1OO°/₀ dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

Do 1. 1436/18.

Rozpisanie

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

IV. Materyały żelazne.

1. Materyały palne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Węgiel drzewny

q. 200 hl. 50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

1.) Drzewo jodłowt okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

16-25 „

35-30 „

„ ponad 30 „ sosnowe „    5-10 „

„ półokrągłe 25-30 „

6.)

99

99

99

99

99

1. ) Blacha ślusarska żelazna 27a-8 c/m. gruba .    .    . kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m..........

„    kwadratowe 10/10-100/100 m/m ....

,,    płaskie rozmaitej grubości i szerokości. .

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgont. ,

4. ) Cyna czysta do lutowania...........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyiy zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m,m

7. ) Blacha mosiężna lln-3 m/m gruba .    .

8. ) Drut mosiężny.........

10.000 5 000 5.000

600

40

„    6    „    „    „    200    szt.

6000 m.

99

99

szer.

„ 100 kg. 100 100

B. Drzewo ciosane.

V. Smary i uszczelniacze.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł......sztuk 200

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

.    . sztuk 200

14/16 c/m gr. 6 m. dł. . .

3.) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10/13 do 30/30 cm. grube ca

100 ms

C. Drzewo rznięte.

1. ) Deski jodłowe (Tannenbretter)

6. ) Listwy (Tannenleisten).

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    „ cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m² powierzchni . . .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka . .

VI. Materyały do oświetlenia.

80

80 ,

50 ,

99

99

100    ,

100    ,

20 ,

50 ,

kg. 1.200 „ 1200 „ 2.000

600

200

300

100

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

. .    100 hl.

50 m3 .    50 „

200 q. 20.000 sztuk

7.)

99

99

5/7 „ • 2/5 „ 2/10 „

200 ,

VIII. Materyały powroźnicze.

III. Materyały gotowe.

1. ) Toporzyska bukowe 90 cm. dług. . .    .

2. ) Stemulefdonabijania/prochem'otworowwiert. lTOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute................

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube .    .....

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100

6. ) Drabiny z bukowemi szczeblami płaskimi 6 m. dług. „ 100

„ 200

szt. 2000

100

szt 100

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100

„ 600 „ 100 „ 100

2. ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby.......

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

7.)

99

99

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczajne

3. ) Torf    ....

sztuk 2.000

kg.

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10*³⁰ przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastę-

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 18

ZARZĄD SALINARNY W WIELICZCE.

L. 4613/918.

Ogłoszenie licytacyi.

# ü ..-WÜÄ,

Celem zabezpieczenia dostawy dla c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w czasie od 1. lipca 1918 do 31. grudnia 1918 następujących materyałów a to:

Węgiel drzewny.

I. Materyały opałowe.

IŁ Wyroby z żelaza.

Gwoździe, śruby, mutry, rury gazowe, flanszowe, łączniki do rur, siekiery, łopaty do węgla, kłódki, taczki żelazne, drut i pilniki i szyny kopalniane.

III. Wyroby z drzewa.

Konewki i czerpaki, drabiny kopalniane, szybowe i kosze z wikliny.

IV. Wyroby z lnu i konopi.

Licarki, sznurki, postronki, cutry i pramsle.

V. Artykuły sklepowe.

Smar Toyota, olej cylindrowy i maszynowy.

VI. Drzewo i deski.

Drzewo okrągłe do kopalni, kantowe i deski, — rozpisuje się niniejszem publiczną rozprawę ofertową. Oferty opiewać mogą na dostawę poszczególnych grup lub materyałów franko stacya kolejowa Wieliczka. ’

Cała dostawa ma być uskutecznioną albo naraz albo w dwu partyach pó otrzymaniu zawiadomienia o zatwierdzeniu oferty.

Późniejszy termin dostawy należy dokładnie w ofercie oznaczyć.

Oferty w kopercie z napisem „oferta na dostawę materyałów na 11-gie półrocze 1918“ wnosić należy na ręce Naczelnika Zarządu salinarnego w Wieliczce, najpóźniej do dnia 19. czerwca 1918 do godziny 11-tej przedpołudniem.

Do oferty mają być dołączone próbki oferowanych materyałów.

Otwarcie ofert nastąpi w biurze Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w dniu rozprawy ofertowej t. j. 19-go czerwca 1918 o godzinie 11-tej przedpołudniem, przyczem oferenci mogą być obecni.

Bliższe szczegóły co do właściwości oferty, jakości i ilości materyałów powziąć można z warunków licytacyjnych i wykazów materyałów, które wraz z formularzem oferty otrzymać można w biurze c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce.

W Wieliczce, dnia 15. maja 1918.

HBHHl

ïfl (f

ELEKTROWNIA

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

BIURA

ZWIĄZKU

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

Górników i Hutników

polskich

ul. Jagiellońska L. 5

otwarte codziennie

od godziny 9-tej do 1-szej w południe

i od 4-tej do 6-tej wieczór.

war

11

GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne i Wiedeń Ł, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów bodowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

■E&,

EDG

ÆM

TOWARZYSTWO

DYREKÇYR WE LWOWIE, ÜL. ROMRNOWICZR L. 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WŁĄCZME ZRSTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu ; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t, d.    .....—

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne żórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. :zi=zz=^^ Przybory i artykuły łpchnic7np. ■    ............

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

99

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności ====« przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. »'    ............

Przy kopalniach Gwarectwa jaworznickiego

w Jaworznie

wakują 2 posady sztygarów.

Reflektanci z ukończoną szkołą górniczą i praktycznem doświadczeniem w kopalniach węgla otrzymają pierwszeństwo. Podania z odpisami świadectw i życiorysem należy przesłać do Dyrekcyi w Jaworznie (Galicya).

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 25,000.000. □□□□□□□□ TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przepraw, wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach : od 9—1 przed południem z wyjątkiem niedziel i świąt.

ARTUR LORIE

KRAKÓW =

UL STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza.— Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową,, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth).

■.....    Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych. ■---—.......

I GO

•V

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu „ otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

nie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemu warunkami.

s 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 s 0 0 b 0 00 00000 0000

„ROPA

tS Spółka naftowa z ograniczoną odpowiedzialnością

w Krakowie, Floryańska 6. — Telefon 397.

kupuje i sprzedaje udziały naftowe brutto

oraz tereny naftowe.

§pS

UPRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow.⁻ Akcyjne

> .'■y

kggËn

r..

• jfei

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe ^wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

ÖOSIlcT

C--

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE fABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

h>'

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

BIURO ZWIĄZKU    i

GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH E

■û_

r    _________

KRAKOW, UL. JAGIELLOŃSKA L. 5.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński .

Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw......

brosz......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych

F. Jastrzębski...................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany)

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 ......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    .

Woda w przyrodzie i górnictwie.............

Podsadzka płynna....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz.........

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr, W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Matka, poemat z do by współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak . ............

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

Koron

80*—

5*50

5*—

4*—

5*60

9f

}}

9J

yy

4*—

3-—

KL

IO-—

2-80

1-60

1-60

2*50

2*50

2-50

2-—

7-—

3-—

5-—

7*—

1-—

30*—

6*—

5-—

7.—

2-—

14 —

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński. Drukarnia Związkowa w Krakowie Mikołajska 13, pod zarządem J. Dziubanowskiego.