CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Rocznie . . . Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .

Prenumerata z przesyłką pocztową : . K 32.—

• » 8“

» 3.-

Dla członków Związku : Rocznie . . .

Kwartalnie . .

K 24-—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę    . . K 100’— za ł/₄ strony

„ V, strony . . .    * 50-—

» V10 »»

Zresztą według umowy.

. . K 25*-

. . „10—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

< Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi

Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Znaczenie solanki dla wytwórczości soli

jej występowanie w przyrodzie i sposoby sztucznego wytwarzania z szczególnem uwzględnieniem żup galicyjskich

napisał inż. Erwin Windakiewicz.

(Ciąg dalszy).

dzono tak celowo, że komisya techniczna z r. 1912 ustalająca pięcioletni program ruchu, zastała już tak obfity materyał doświadczeń, że mogła wybrać i zalecić najwłaściwsze dla Wieliczki metody wytwarzania solanki dla masowej produkcyi, sposób systematycznego przeprowadzania rurociągu dla wody słodkiej i solanki, orzec o właściwości przystosowanych na zbiorniki komorach i polecić najwłaściwsze rozwiązania kwestyi wody. Wieliczka nie posiada bowiem mimo 4-ech stawów i wykonania 5-go stawu (zresztą niewłaściwie założonego) dostatecznej ilości wody, nawet dla wytwarzania solanki potrzebnej do własnych celów. Rurociąg wodociągowy z Bierzanowa szczupło tylko pokrywa zapotrzebowanie wody do picia dla salin i miasta i nie może być wzięty w rachubę nawet dla czasowej pomocy w razie braku wody do ługowania. By dostarczyć solanki dla fabryki sody w Borku Fałęckim włożono na przedsiębiorstwo obowiązek dostarczenia dla wytwarzania potrzebnej solanki wody własnym rurociągiem solankowym i odstąpienie nadmiaru wody salinie, ale i ten rurociąg nie okazał się dostatecznym — pozostaje jedynie właściwe rozwiązanie zalecone przez rzeczoną Komisyę, tj. sprowadzanie rurociągiem wody wiślanej, co do którego przedwstępne przygotowawcze roboty mają być w toku.

Próby przeprowadzone tak energicznie i dzielnie, że już w r. 1916/17 produkcya dosięgła 150*000m3 solanki, w r. 1917/8 osięgnie się 200.000 m³, a na rok 1918/9 można było preliminować nawet 300.000 m³.

W Wieliczce skrzynie zwykłe używane są tylko do dosycenia dzikich przypływów wody i niedosyco-nej solanki odkrytych w kopalni, tudzież do dosycania solanki natryskowej. Skrzynie zaś pneumaty-

Wyczerpywanie się pokładów czystych przewi- pomysłu kierownika prób, które będą poniżej nâ dywano już z końcem pierwszej połowy zeszłego właściwem miejscu omówione. Próby te przeprowa-stulecia i odtąd, jakkolwiek sprawa spoczywała nieraz dłuższy czas, nie schodziła jednak z porządku dziennego, na który zresztą wywoływały ją coraz częstsze a zupełnie słuszne skargi konsumentów, a także zmuszała do obmyślenia środków zaradczych konieczność ratowania bytu tej prastarej kopalni, mieszczącej jeszcze niezmierne bogactwo niewyzy-skanych, a po większej części niekomercyalnych pokładów soli. Zasadniczo uznano, że tym środkiem może być tylko przejście do produkcyi warzonki, utworzonej z nieczystych pokładów solanki. Wobec ciężkiego jednak aparatu zarządu monopolowego i ta sprawa także, jak inne, choćby najpotrzebniejsze reformy, pozostałaby do dziś dnia w ulubionem sta-dyum rozważania, gdyby nie szczególne zamiłowanie starej kopalni, dękładna znajomość stosunków geologicznych i właściwości pokładów, oraz zawodowa znajomość sposobów wytwarzania solanki, połączona z wytrwałą energią ówczesnego naczelnika salin Inż.

Antoniego Miillera popchnęła tę sprawę ku temu jedynie racyonalnemu rozwiązaniu.

Wniesione przez niego wywodowo uzasadnione memorandum i osobiste 'zabiegi u władz przełożonych, przekonały je wreszcie, że dalsza zwłoka grozi bytowi kopalni i odkładaną być nie może, z rzadką też szybkością przystąpiono do zrealizowania projektu. Próby pod kierownictwem rzeczonego inżyniera nad ustaleniem najwłaściwszej metody wytwarzania solanki w stosunkach wielickich rozpoczęto w roku 1910, mianowicie zastosowano następujące sposoby rozpuszczania solanki: w skrzyniach zwykłych i pneumatycznych, w lutniach, przez natryskiwania ścian rozmaitych pokładów ubocznie także i nasypów z nieużytecznego miału solnego i w wieżach ługowniczych

czne, tj. przez ruszanie wody powietrzem zgęszczo- niedostateczne, gdyż sól szybko otacza się namułem nem, służą do samodzielnego wytwarzania gotowej i znaczny procent niewyługowany zmarnować się do warki solanki. Wymiary ich wynoszą 3—5 m musi. Napełnianie ich ręczne i dowóz z dość dalekich długości, 25 m szerokości, 1'6—1*8 m wysokości, nieraz miejsc, jakoteż czyszczenie i odwóz wyługowin Sporządzone są z drzewa kantowego z rusztem na również do miejsc bardziej odległych jest nadzwyczaj kant postawionych grubych łat, mniej więcej w po- kosztowny. Przeto ta metoda nie nadaje się nawet łowię wysokości. Skrzynie zwykłe mają cokolwiek do podrzędnej produkcyi i stanowczo zaniechana być mniejsze wymiary.    winna tembardziej, że trudno na większe odległości,

Czyszczenie skrzyń pneumatycznych dla czystej w których się odbywa, dla ładowania i czyszczenia soli odbywa się co trzy miesiące, dla zwykłych przy obmyślić mechaniczne urządzenia, tym samym stopniu czystości co 4 tygodnie, a dla    8). O zastosowaniu wież ługowniczych niema

jednych i drugich przy wyższym stopniu zanieczy- wzmianki w literaturze fachowej, nie napotkaliśmy szczeń częściej. Czyszczenie skrzyń większych trwa je też nigdzie, są więc specyalnością czysto wieli-półtora tygodnia i wymaga 90 dniówek, mniejszych czańską. Zkonstruowane zostały tam po raz pierwszy 50—60 dniówek. Napełnienie skrzyń odbywa się rę- przez starszego radcę górniczego Antoniego Miillera cznie. Przy solach nieczystych marnuje się dużo soli, z współudziałem inż. Jana Jurkiewicza, która odchodzi nieużyta z wyługowinami — straty    Zrąb ich sporządzony został z drzewa kanto-

te oczywiście przy użyciu skrzyń pneumatycznych wego odpowiednio grubego do rozmiarów wieży, są znacznie mniejsze. Klarowanie brudnej solanki Pionowe słupy związane są 3-ma wieńcami na wierz-nie odbywa się na miejscu, lecz brudna solanka od- chu, pod rusztem i przy fundamencie, a w razie chodzi rurami do rozerwoaru, przeznaczonego do znaczniejszej wysokości jeszcze w środku. Ściany klarowania, co nie jest rzeczą praktyczną i ekono- pionowe posiadają rodzaj stałych wsuwanych zaluzyi miczną. Przy skrzyniach wpada w oko ich niepra- na pół otwartych, nachylonych do środka, sporzą-ktyczna dyspozycya w miejscach bądź dość odległych dzonych z silnych desek i to na całą użyteczną dla od miejsc produkcyjnych przeznaczonego dla nich ługowania wysokość. Pozwala to na przegląd dzia-materyału solnego, bądź od miejsc przeznaczonych łania i postępu ługowania. Blizko spodu użytecznej na składanie wyługowin. Niema też urządzeń uła- wysokości umieszczony jest silny ruszt, sporządzony twiających napełnianie i czyszczenie. Ekonomia zaś z brusów jodłowych na kant postawionych i umo-tej już samo przez się dość drogiej metody wytwa- cowany w silnych poprzeczkach. Pod rusztem znaj-rzania solanki wymaga koniecznie, aby napełnianie duje się opierzenie z desek sporządzone, wystające i czyszczenie odbywało się mechanicznie, a jeszcze cokolwiek poza przekrój poziomy wieży, nachylone lepiej automatycznie, co wykonać da się bardzo w kierunku skrzyni zbiorczej, a obite listwami i za-łatwo.    kończone czubem, celem uchwytu ściekającej solanki.

Być jednak może, że długotrwała wojna i po- Pionowe słupy o 1’50—P80 m niżej tego opierzenia wodowany nią brak ludzi, oraz trudności wszelkich kończą się wieńcem ugruntowanym na odpowiednio inwestycyi są powodem, że stosunki te usprawiedli- silnym fundamencie betonowym, 10—1*5 m od wierz-wione przy próbach zamieniły się na stałe. Wydaj- chu znajduje się rozpylacz o 12 mm otworze przy-ność skrzyń pneumatycznych wynosi średnio dla soli pływającej wody słodkiej pod ciśnieniem 7—8 atmo-do 7°/₀ zanieczyszczeń, a to większych 901 na 1 min., sfer dla rozpuszczenia okruchów solnych, którymi mniejszych 55 1. Nadają się więc one zupełnie do napełnia się wieżę. Przez rozkroplenie wody i wysoką produkcyi masowej, wzmiankowana jednak Komisya warstwę soli otrzymuje się zupełnie nasyconą so-ze względu na wysokie koszta produkcyjne, niemo- lankę, tylko z końcem kampanii, gdy dalsze nakła-żność użycia bardziej zanieczyszczonej soli i odpo- danie soli z góry się zastanawia i dla wyzyskania wiednio do stopnia zanieczyszczenia znaczniejszych materyału solnego natryskuje się resztki soli, spływa strat materyalnych, nie zaleciło metody tej do stałej solanka niedosycona i bardzo brudna. Część mate-

produkcyi.

ryałn solnego ugrzęzłą na mule, uważać trzeba za

W użyciu są wieże t. zw. pojedyncze, po*

wys. w połu odbudowy : („Gałecki“). Wydatność wież zależnie od wysokości wyługowanego materyała solnego i od długości czasu upłynionego, licząc od za-

Wydajność skrzyń pneumatycznych wynosiła straconą, w r. 1916/17 okrągłe 22'500 m³ czyli 15°/₀ całej produkcyi. Wydajność w skrzyniach zwykłych podana dwój ne i potrójne o następujących wymiarach jest łącznie z wydajnością w lutniach bez uwzglę- w świetle, a to: pojedyncze 2'Om dług., 1.0m szer., dnienia wytwórczości, otrzymanej przez nasycanie 4—5 mwys. (w Komorze „Gaisruck“), podwójne z prze-solanki natryskowej, która objęta jęst cyfrą produk- działem w połowie długości 4 0 m dług., 2 00m szer. cyi solanki natryskowej. W r. 1916/17 wynosiła wy- 80 m wys. (w komorze: »Böhm-Bawerk), potrójne twórczość 7500 m³, z czego większa połowa przypada o 2 przedziałkach 6 00 m dług., 2 00m szer. i 6 —7 m. na lutnie, a mniejsza na skrzynie.

B) Produkcya solanki przez ługowanie w lutniach prawie już wszędzie zaniechana, odżyła w Wieliczce. Jednak, jak już wspomnieliśmy, samoistna ich początkowania ługowania wynosi dla wież pojedyn-produkcya jest bardzo podrzędna, a lutnie służą czych 20—301, dla podwójnych 80—1601, dla potrój-głównie do dosycenia solanki. Lutnie sporządzone nych 80—1201 na 1 min., jest więc ogromna i świad-z desek mają rozmaite wymiary, zwyczajnie 30 cm czy o celowości tej metody do masowego wytwarzania głębokości, do 50 cm szerokości i nieraz o znacznej solanki. W r. 1916/17 wydajność z tego źródła wynosiła długości, ustawione są na drewnianych kozłach lub blizko 100.000 m³, czyli okrągłe 65°/₀ całej produkcyi.

ułożone na podłodze chodnika. Spad ich zwykle jest dość bystry, a solanka dosyca się w szybkim biegu

Ładowanie wież w komorze „Gaisruck“ i w poln „Böhm-Bawerk odbywa się ręcznie, a dowóz taczkami w lutniach napełnionych solą, ponieważ jednak wpu- jest bardzo kosztowny, tak np. w „Böhm-Bawerku“ szcza się do nich niedosyconą solankę, zupełnie pierwsze napełnianie wymaga aż 36 dniówek. Do brudną, wyzyskanie materyału solnego jest ogromnie wież w polu odbudowy »Gałecki“ wiedzie kolejka

aż do samych wież, niema jednak wywrotów nad mem wózków wywrotem, lub w inny automatyczny wieżami do samoczynnego wysypania materyału, sposób. Spód wieży ma być złączony z następnym napełnianie jest wprawdzie tańsze, wymaga jednak poziomem, szybikiem służącym do opustu solanki

zawsze 21 dniówek.

Suchą odbudową wykorzystuje się pokład naj-

c) Ługowanie pokładu solnego przez wodę sto-

Brak bowiem wszędzie podstaw warunkujących tej metody uważała jednak Komisya zupełną mecha- korzyści tej metody t. j. naturalnej konfiguracyi złoża niżącyę, względnie elektryfikacyę ruchu. W tym celu i jeg0 właściwości. Złoża alpejskie bowiem podnie-proponowała urządzić osobne pole odbudowy w po- sione są wysoko nad poziom i pokryte młodszemi kładach „Szecsen“, obecne pole odbudowy „Gałecki“, warstwami zawierającemi wodę. Warunki te spowo-mianowicie otworzyć odbudowę filarową poprzeczną dowały same przez się odkrycie przez sztolnie, w pier-pokładu, o 12m szer. komory i 8m szer. filarów, wszej ujęto wodę i przeprowadzono przez pokład a to czssty strzelką, tj. bez pozostawienia partyi a w dolnej wypuszczono gotową solankę. Nieczystość mniej czystych przy użyciu silnego środka wybu- pokładu będącego dość jednolitą mieszaniną soli, an-chowego zamiast dotąd używanego słabego prochu, hydrytu i iłu t. z. żubrem wyłączała użycie go w for-przy użyciu elektrycznych maszynek wiertniczych, raie soli kamiennej i nasunęła naturalną myśl wy-wrębami schodowymi, stropowymi w 3 ławach po zyskania zawartej w nim soli przez wyługowanie, 2 m, z zastosowaniem ze względu na właściwości tembardziej że doprowadzenie wody nie wymagało pokładów spiżowych szramowania jedynie w ławie żadnych inwestycyj tylko ujęcie jej na miejscu i skie-spągowej. Gdy podkład jest grubszy po postawieniu rowanie na pokład a również wytworzena solanka półki ochronnej 5 m w ten sam sposób miałaby być niewymagała kosztownych urządzeń do jej wydoby-odbudowana 2-ga, względnie 3-cia ława 6 m.

Urobek tak nieczysty, że ani do zbytu jako sól nad poziom ułatwia rozprowadzenie jej rurociągami kamienna, ani do ługowania się nie nadaje* ma na wtelkie odległości, tam gdzie warunki komunika-pozostać w komorach, a wynosząc szacunkowo od cyjne i opałowe były szczególnie korzystne. Skład 30—40°/₀ służyłby za zasadzkę co drugiej komory, pokładu zaś umożliwił wytworzenie wielkich prze-Dla 2, względnie więcej komór obok chodnika głó- strzeni bez żadnych podpór, gdyż pod wpływem wody wnego odbudowy mają być umieszczone w głębi pokład zyskiwał na wytrzymałości. Wreszcie nie wy-wieże ługownicze, wierzch ich równo z poziomem wołują załomy ani zbyt wielkich strat ani niebez-odbudowy złączony kolejką z komorą z wypróżnię- pieczeństwa. Sztolnią łatwo obejść względnie przejść

l-J.

i usunięcia ługowin. Mniej więcej ten sposób pro-Uprzątanie wież odpowiednio do czystości złu- wadzi się też odbudowę, choć niestety dotąd nie gowanego materyału odbywa się co 4—6 tygodni sprowadzono siły elektrycznej, rozporządzalnej w elek-i wymaga łącznie z odwozem wyługowin w polu trowni więcej jak dostatecznej ilości, do kopalni, odbudowy „Gałecki“ dziennie 16 ludzi przez 2 ty- Niemożliwe jest więc dotąd rozwinięcie wszystkich godnie z powodu znacznego oddalenia miejsca skła- urządzeń mechanicznych, względnie automatycznych, dowego wyługowin, w „Böhm-Bawerku“, gdzie miej- Zasadniczo też powinno się klarowanie nieczystej sce to jest blizkie, czyszczenie trwa krócej i jest soli odbywać w blizkości wieży szeregiem skrzyń znacznie tańsze. Ładowanie i czyszczenie podraża do klarowania, tak, aby już czystą tylko solankę więc nadzwyczajnie produkcyę solanki i wymaga wpuszczać do zbiorników, gdyż czyszczenie lub stwo-nieodzownie mechanizacyi ruchu. Doprowadzenie rżenie nowego zbiornika dla klarowania solanki jest materyału solnego kolejką z wywrotem lub potrzą- rzeczą zbyt kosztowną. Sposób ługowania we wie-śnicami do wież da się wszędzie wykonać łatwo, żach może być z korzyścią zastosowany w tych sa-Czyszczenie również odbywać się powinno w ten linach, które posiadają bogatsze pokłady, szczególnie, sposób, aby poszczególne sztaby rusztu dały się gdy np. pas bogaty niezbyt wielkiej mięższości naj-wyjmować, tak aby po stopniowem rozebraniu rusztu lepiej wyzyskać się da suchą odbudową, wyługowiny samoczynnie spadały do wózków kolei doprowadzonej pod same wieże. W polu odbudowy ekonomiczniej, podstawą jednak tej odbudowy so-„Gałecki“, gdzie wierzchy wież znajdują się na równi lankowej jest tania siła motorowa i o ile możności z poziomem odbudowy w szybikach, celem opustu urządzenia automatyczne wyłączające w jak najszer-solanki połączonego z niższym poziomem, kolejka szym zakresie robotę ręczną, prowadzi do samych wież, szybik jednak opustowy nie znajduje się pod wieżą tylko na boku, co oczy- jącą w przestrzeniach zamkniętych podziemnych wy-wiście podraża koszta czyszczenia. Jeżeli niema miejsc tworzonych robotą górniczą stosowane były zdaje się składowych dla wyługowin w niższym poziomie, na- już przez Celtów w tak zwanych ługowniach czer-leży je kołowrotem elektrycznym wyciągnąć na wyż- pakowych i zastosowane jest dotychczas w udosko-szy poziom, gdzie z korzyścią mogą być zasadzone nalonej formie w salinach alpejskich w Austryi i Ba-w odbudowanych już komorach, ale niestety brak waryi. W połączeniu z początkową robotą natryskową dotąd mechanizacyi ruchu, a urządzenia wszystkie w komorach podłużnych odbudujących pokład czysty grzeszą archaicznością prastarej kopalni. Ten brak w rodzaju odbudowy filarowej także używany jest jest też powodem, że materyał solny wydobywa się w Plömnitz w Niemczech a do dosycania solanki znacznym kosztem, warunkiem zaś oczywistym ren- wytworzonej przez rozpuszczenie słonego anhydrytu towności tego sposobu jest jak najtańszy materyał w komorach pozostałych z odbudowy suchej także ługowniczy. Komisya, o której wspomniałem, pole- w Bévieux w Szwajcaryi. Naśladownictwo alpejskiego ciła tę metodę jako nadającą się szczególnie do ma- sposobu przedsięwzięte przez kilka przedsiębiorstw sowej produkcyi i jedynie umożliwiającą wyzyskanie dało wszędzie ujemne wyniki i wnet zaniechane zo-przez ługowania pokładów soli spiżowej. Pokłady te stało wyjąwszy wschodnio-galicyjskich salin, gdzie dozwalają ze względu na swe właściwości i kruchość mimo niekorzystnych zgoła wyników z uporem do-stropu, tylko na suchą odbudowę, gdyż bezpośre- tąd jest używane jako wyłączna metoda wyługowa-dniego zetknięcia wilgoci z pokładem stanowczo uni- nia pokładów solnych, kać należy. Jako warunek podstawowy zastosowania

cia, owszem znaczna wyniosłość miejsca wytwórczego

załom bez straty większej partyi górotworu a so- nowo otworzyć mającej się kopalni w Delatynie. gdy lanka wyciśnięta załomem uie zatapia miejsca wy- przecież liczne ujemne doświadczenia naprowadzić twórczego, lecz naturalnym odpływem odchodzi głęb- powinny same na właściwą konkluzyę. Podobnie szą sztolnią. Mimo tych korzystnych warunków na- w Lacku, gdzie pokład składa się w najszerszej czę-turalnych i zaprowadzania znacznych ulepszeń i tam ści (w środku kopalni) z 2 pasm soli zanieczyszczo-ekonomia wyzyskania pokładu jest bardzo mała, nej, pierwszy zawierający 10—40% soli 20—25 m. w korzystnych wypadkach dochodzi do 15% w nie- szeroki, drugi 60—80% soli 50—70 m. szeroki w na-korzystnych wynosi tylko 7%, więc nie więcej niż kładzie posiadający kruche łupki bitumiczne wydzie-podczas naturalnego ługowania. Co prawda alpejskie łające gazy wybuchowe. Podczas ługowania tej nie-nieczyste pokłady naturalnie ługowane nie sprosta- jedoostajnaj masy odcina się działalność wody ostro łyby masowej produkcyi soli i nie mogłyby dać nie- w uboczuym pokładzie, które nieługuje zupełnie, na-zmiennej co do zawartości solanki, zużytkowanie ich tomiast rozszerza się szybko w bogatszym pokładzie, więc w obecny sposób jest tam koniecznością.

szczególnie w razie niemożności szybkiego napusz-Naśladownictwo w bogatych pokładach głęboko czania wody; odsłania więc przedwcześnie kruche pod poziomem położonych w Niemczech i Francyi łupki, co powoduje przypływ gazów i jest przyczyną wykazało kosztowność tej metody i jeszcze mniejszą częstych śmiertelnych wypadków oraz sprowadza po ekonomię wyzyskania pokładu, gdyż kąt ługowania niedługim ruchu ługowni bądź załom tejże, bądź po-w bogatych pokładach bardzo ostry oraz mniejsza trzebę zastanowienia ruchu, tak, że zwraca się tylko wytrzymałość pokładu nie dozwoliły nawet osiągnąć mała część kosztów założenia. Co prawda rząd umo-tej wysokości stropowej ługowni, jaką z reguły osiąga rżenia inwestycyi nie liczy, idą one à fond perdu się w Alpach, zaniechano ją więc wkrótce. Również co oczywiście zaciera właściwy obraz wyników eko-w Bévieux w Szwajcaryi gdzie wyzyskuje się 25% nomicznych. soli zawierający pokład anhydrytu próby dały wynik zgoła ujemny i po niedługim czasie zaniechane zostały.

zmusza

nom

Prawie wszystkie ługownie w Lacku uległy temu losowi. Przykładem zagranicznych kopalń, onego czasu zaprowadzono tu, jednak bez jakichkolwiek W wschodniej Galicyi, gdzie saliny podlegają celowych przygotowań t. zw. dzikie ługowanie, tej samej władzy co saliny alpejskie, nieśmiertelny to jest wpuszczono jednym szybem słodką wftdę, „Schimel“ spowodował zaprowadzenie tej metody, a drugim pompowano solankę, która się sączyła przez choć tu śtosunki są zgoła inne, pokłady soli nie są tamę na niższym poziomie lub przelewała wyższym, wniesione nad poziom, lecz wszędzie leżą w głębi, Zapomniano jednak, że stosunki w Lacku zgoła są znacznie bogatsze od alpejskich i nie posiadają ni- inne niż w kopalniach gdzie zastosowano takie łu-gdzie charakteru właściwego żubru, z reguły nie po- gowanie ; tam pokład był bogaty o znacznej miąż-siadają znacznej miąższości i mają upad stromy, szóści, chodniki i szybiki szły wszędzie w samej soli, W dodatku nakazano tamę halleińską właściwą tu pokład był biedny, a chodniki pędzone w mar-tylko w ubogim pokładzie gdzie ułatwia potrzebne glu, albo ile bezsolnym, to też nie długo cieszono czyszczenie ługowni, bardzo kosztowną a w Galicyi się tym „tanim“ sposobem. Wkrótce osłonięty zo-zupełnie zbyteczną gdyż pokład jest tak bogaty, że stał pokład coraz grubszą warstwą ochraniającą iłu wysokości stropowe użyteczne są nieraz dwukrotnie a pęcznienie iłu pod wodą w bezsolnych komunika-większe niż w Alpach, co powoduje nawet obługo- cyach zaczopowało je stopniowo, tak, że coraz mniej wanie tam lub ich załom przez ciśnienie wody słodkiej pokładu było dostępnego dla wyługowania i mimo po napuszczaniu. Bogactwo pokładów galicyjskich wysokiego ciśnienia wody napustowej coraz dłużej bądź do zbyt małej odległości międzypozio- czekać przyszło na jakie takie nasycenie solanki, aż mowej bądź do nikłego wyzyskania półki międzypo- wreszcie stopień jej nasycenia, po kilku zaledwie la-ziomej — w jeduym i drugim wypadku ze skutkiem tach tego ruchu, spadł do 4—8% nawet po bardzo ogromnie nieekonomicznym. Prawie wszystkim sali- długiem zastanowieniu pompowania. Otworzono nowy galicyjskim brak dostatecznej ilości wody słodkiej szyb na południu, ponieważ jednak tutaj pokład się wody, do szybkiego napełniania ługowni, co jest ko- zwęża, wynik jego był ujemny i nie pozostało nic nieczne aby głównie ługować strop a nie rozszerzać jak zgłębić go dalej i podjechać starą kopalnię, po boki. Ługownie więc przedwcześnie osiągają zbyt pozostawieniu półki bezpieczeństwa, gdyż w tem wielkie rozmiary stropu i zaniechane być muszą nim miejscu pokład jest najbardziej rozwinięty. Z poprze-się zamortyzowały. Te stosunki znów prowadzą do dniego doświądczenia nie wyctągnięto żadnych wnio-załomów stropów, a przy znacznej wysokości użyte- sków; znów zakładano tak samo ługownie o krót-cznej do obsługiwania lub do załomu tam. Niebez- kim żywocie, osłaniające rychło zawierające gazy pieczeństwo i szkody wyrządzone takim załomem są łupki nakładowe. Stropy po niedługim czasie wyka-w stosunkach galicyjskich bez porównania większe zywały rysy a obserwacyę ich postępu, przypłacił i donioślejsze niż w salinach alpejskich. Załom bo- życiem zasłużony i dzielny inżynier ś. p. Zygmunt wiem tu spowodować musi zatopienie kopalni i przez Heydy. Mimo to niema nadziei zmiany alpejskiego to szkody materyalne znaczne, a co najważniejsze, „Schimla“ i zaprowadzenia właściwej metody ługo-ofiary życia ludzkiego. Że dotychczas uniknąć ich wania.

zdołano należy policzyć jako wydarzenie prawdziwie    Również w Stebniku, gdzie pokład jest bardzo

opatrznościowe, bo dotąd zdarzały się załomy zawsze bogaty a z galicyjskich najbardziej zbliżony do al-w czasie przerw w robocie. W dodatku załomy w głę- pejskiego żubru zdarzały się kilkakrotnie załomy boko uławiconych pokładach wyłączają od użytku wyrządzające znaczne szkody, których usunięcie wy-znacznie większą partyę górutworu, nieraz całego magało nie mało kosztów i znaczną przerwą w ruchu, poziomu.    Szczęśliwym wypadkiem jednak i tu te załomy zda-

Dziwnem więc zaiste wydawać się musi, że rżały się w czasie przerw w robocie. Znaczna też metoda ta nietylko dotąd zaniechaną nie została, ale partya pokładu wyłączona została od użytkowania, nawet zupełnie na starą modłę zamierzoną jest dla Bogactwo pokładu i brak dostatecznego wielkiego

przypływu wody napustowej powoduje przedwczesne rozszerzenie się ługowni i bardzo nikłe wyzyskanie półki międzypoziomowej.

więc ława ochronna 5 m. — ława ta leży jednak 5 m. wyżej poziomu chodnika głównego, tak że komory sięgają do jego poziomu. Pokład w Plömnitz jest wielkiej miąższości, prawie poziomo ułożony, zupełnie jednolity i bardzo czysty nie zawierający prócz regularnych również poziomo przebiegających przerostów cieniutkiemi warstwami anhydrytu o grubości nieznacznej żadnych innych zanieczyszczeń.

Odbudowa odbywa się w następujący sposób. Z chodnika głównego pędzi się poprzecznią robotę natryskową lub żeleźniczą na 10 m poczem z tejże wytryskuje się szybik, aż do połączenia z następnym poziomem. W części szybiku w półce dolnej wykonuje się t a m k e z cementu magnezyowego w której znajduje się rura opustowa. Następnie rurociągiem natryskowym prowadzącym z górnego poziomu wytryskuje się naprzód chodnik 2 m. wys. 4 m. szer. i 80 m. długi. W tym chodniku co 14 m. wytryskuje się pionowe otwory do wysokości przyszłej komory, następnie rozszerza się robotą natryskową te otwory na całą początkową długość pola odbudowy t. j. na 80 m. przez co powstaje wązki wrąb Teraz urywa się robotę natryskową i napełnia się komorę słodką wodą, która mając wielką powierzchnię działania na-syćsa się szybko. Woda oczywiście działa najenergiczniej u góry, gdyż na dół spada już gatunkowo cięższa solanka. Solankę zupełnie nasyconą w krótkim czasie wypuszcza się i napełnia się znów świeżą wodą, która stopniowo coraz więcej czasu potrzebuje do nasycenia, aż wreszcie osiąga się pełną długość i szerokość odbudować się mającej komory, która posiada ściany prawie zupełnie pionowe, nawet nieco do środka nachylone w przeciwieństwie do ługowania sposobem alpejskim. Jeden robotnik obsługuje 15 natrysków, napuszcza komory i kontroluje stopień nasycenia, tudzież spuszcza solankę z komór. Sposób ten zwany bernburskim daje bardzo korzystne wyniki ekonomiczne i dozwala na systematyczną odbudowę pokładu. Podstawą jednak jest pokład bogaty, jednolity, poziomo lub prawie poziome uławicony o większej miąższości nie posiadający znaczniejszych zanieczyszczeń.

Metoda ługowania stojącą wodą a raczej solanką nie zupełnie nasyconą używana jest jeszcze w Bévieux w Szwajcaryi gdzie dosycają solankę

Ta okoliczność w połączeniu z małą zawartością zanieczyszczeń wzmaga też użyteczną wysokość stropową, co znów powodować musi szczególnie mocne i kosztowne wykonanie tam. Nie święci więc alpejski sposób nawet tam tryumfów, gdzie stosunki pokładowe są najbardziej zbliżone do Alp tembar-dziej, że przy tym sposobie ługowania niepodobna wyłączyć odkryte przez ługownie partye innych soli np, polihalitu wpływające ujemnie na jakość solanki i z niej wywarzonej soli.

Również w Kałuszu gdzie mimo bogatego pokładu trzymają się tam hallemskich i gdzie również pasma soli potasowych niepodobna wyłączyć od ługowania nie daje metoda alpejska ani ekonomicznie ani technicznie dobrych wyników a załom ługowni wyłączył znaczną partyę górutworu od zużytkowania.

W Kosowie, gdzie pokład jest tak bogaty, że przez kilka lat, a obecnie ponownie wydobywa się sól kamienną, pokład zaś posiada nie dużą miąższość, metoda alpejska dała smutne wyniki. Mimo bardzo małej ilości ługowni powtarzały się tutaj zarówno załomy ługowni jak i obługowanie lub wyłomy tam czyniące wielkie szkody i odłączające znaczne części górutworu od użytku. Ługownie nie wyzyskują więcej niż y₄—Va ławy międzypoziomowej, mimo tego z powodu małej ilości w dodatku przepuszczalnego jeszcze namułu wysokość stropowa użyteczna wzrasta niepomiernie co łącznie z powolnem napuszczaniem daje powód do załomów lub obługowania tam, tudzież do nadmiernego rozszerzania się ługowni, które w krótkim czasie dosięga kruchych łupków nakładowych, pokład zaś jestj niejednostajny i zawierający znaczne przerosty iłów, co zmniejsza wytrzymałość stropu. W Kaczyce na Bukowinie gdzie pokład jest tak czysty, że obok warzonki wytwarza się dotychczas sól kamienną wynik tej metody również jest pod każdym względem ujemny. Jeżeli więc mimo tych jasnych wskazówek zupełnej niewłaściwości tej metody w stosunkach galicyjskich bezmyślnie projektuje się ją i dla nowo założyć się mającej kopalni, tak jakby innych metod wytwarzania nie było, to zaiste „trudno satyry nie pisać“.

W Plömnitz koło Bernburga roboty główne utworzoną z wydobytego na sucho górutworu (an-przygotowawcze wykonuje się natryskiwaniem i do- hydrytu słonego zawierającego 25 i o) w odpowiednio piero uzyskawszy wielką powierzchnię działania dla urządzonych wydrążeniach pozostałych z wyrobisk wody przystępuje się do ługowania woda stojącą, suchej odbudowy. Zresztą nigdzie gdzieindziej nie która wskutek tego nadzwyczaj szybko sie nasyca, stosuje się ługowania pokładów solnych stojącą co umożliwia zużytkowanie pokładu w odbudowie wodą.

filarowej. Mianowicie wytwarza się przez natryski-    d) Ługowanie pokładu solnego za pomocą roz-

wanie i działanie następne wody stojącej wydrążę- pyłonego prądu wody pod ciśnieniem jako samo-nia prawie o pionowych ścianach o ostatecznych istnej metody do masowego wytwarzania solanki wymiarach wys. 9 m. szer. 20 m. długości 100 m. w połączeniu z systematyczną odbudową pokładu między temi komorami pozostaje filar 10 m. grub, używa się dotąd tylko w Schönebeck.

Wysokość międzypoziomowa wynosi 14 m. pozostaje

Ustrój władz górniczych w Królestwie Polskiem i Rosyi

napisał inż. górniczy Stanisław Świętochowski.

ono

Jaka organizacya byłaby najlepsza dla tej lub państwowych polskich. W górnictwie nabiera innej dziedziny administracyi państwowej? Oto jest szczególniejszego znaczenia. Niebezpieczeństwo życia pytanie, które nasuwa się przy tworzeniu urzędów i mienia ludzi, zależność od niedających się przewi-

Na wzór Niemiec, Francyi, Belgii i Anglii na-mysłu, oraz nakazuje korzystać z doświadczenia leżałoby wprowadzić u nas instytucyę delegatów ro-państw obcych. Nigdzie nie stworzona całkowitego botniczych, dozorujących bezpieczeństwa robót pu-ustroju władz górniczych odrazu; zawsze rozwijał on blicznych i odgrywających przez to rolę organów po-się stopniowo w ciągu całego szeregu lat i jeszcze mocniczych w stosunku do urzędów państwowych’ obecnie podlega stałej ewolucyi. Również i u nas ustrój władz górniczych może być przewidziany obecnie jedynie w głównych zarysach, a te musimy czerpać z istniejących już wzorów, zastosowując je do naszych swoistych warunków. Niektóre rzeczy muszą się zmieniać, udoskonalać z biegiem lat, zgodnie ze wskazówkami praktyki. Naturalnie, organi-zacya władz górniczych będzie musiała być dostosowana do całego ustroju państwa dla zachowania jednolitości.

dzieć czynników przyrody, konieczność obrony przy- spraw i znacznego przyspieszenia decyzyi w pilnych rodzonych bogactw kraju przed eksploatacyą rabun- i niecierpiących zwłoki kwestyach. Dla. nas, ze względu kową, przynoszącą szkodę przyszłym pokoleniom, ale na brak ludzi odpowiedzialnych na urzędy, możność z drugiej strony troska, by bogactwa te nie leżały powoływania urzędowych ekspertów z pośród inży-odłogiem — wszystko to wymaga przy tworzeniu nierów prywatnych byłaby bardzo celową, polskich władz górniczych wielkiej ostrożności i na-

W każdym razie musimy być ostrożni przy wzorowaniu się na ustrojach innych państw, gdyż nawet w tak wzorowo urządzonej administracyi, jak niemiecka, są rzeczy, budzące poważne wątpliwości. Takim wydaje mi się n. p. nadanie opłacanemu przez kopalnię i uzależnionemu od niej urzędnikowi prawa sporządzania i zaświadczania planów, które w razie procesu kopalni z osobami trzecimi są uznawane przez sądy za dowód prawny.

Ustrój władz górniczych w każdym kraju jest

W każdym jednak razie dokładne poznanie ustrojów obcych przy tworzeniu naszej własnej orga- zależny od ogólnej struktury administracyi państwo-nizacyi będzie koniecznością.    wej,    oraz od poglądu danego państwa na własność

W pracy niniejszej pragnąłem zgromadzić do    wnętrza ziemi. Pod względem stosunku państwa do

tego celu możliwie wyczerpujący materyał, zestawia- własności wnętrza ziemi — Rosya, Niemcy, Austrya, jąc poszczególne ustroje i tworząc w ten sposób Francya i Królestwo Polskie stanowią dwie różne „compendium“ do użytku osób i urzędów w sprawie grupy. Do pierwszej grupy należy Rosya. która na tej zainteresowanych.    wzór Ameryki i Anglii uznaje wnętrze ziemi, a więc

Zadaniem moim nie była krytyczna ocena ustro- i zawarte w nim pożyteczne minerały, za własność jów władz górniczych w różnych krajach, ani ich właścicieli powierzchni. Do drugiej grupy można za-komentowanie, uważam bowiem, że to winno być prze- liczyć Niemcy i Austryę, a poniekąd Królestwo Pol-dmiotem pracy odrębnej. Pozwolę sobie jednak w tym    skie    i Francyę, gdzie własność wnętrza jest oddzie-

miejscu rzucić kilka uwag, które mi się nasunęły    łona    od własności powierzchni ziemi. W Prusach, jak

przy porównaniu prawodawstw, a które może przy- obecnie, własność niektórych nowoznalezionych mi-czynią się do wyświetlenia poszczególnych zagadnień, nerałów zastrzega sobie państwo; inne niezastrze-W centralnych organizacyach Rosyi zwraca żonę minerały należą do pierwszego znalazcy. W Au-uwagę wielka ilość różnych kolegialnych organów stryi zrawo do wnętrza ziemi należy do tego, kto górniczych, których zadania i kompetencye niejedno- wniósł pierwszy podanie do władzy górniczej i otrzy-krotnie pokrywają się wzajemnie. Tworzone były    ^ zw- »własność poszukiwań , lub też znalazł

one jeszcze przed dekretem o powołaniu Dumy Pań- minerał pożyteczny. Królestwo Polskie pod względem stwowej i ma się wrażenie, jakgdyby Rosya, powo- formalnym możnaby zaliczyć i do pierwszej grupy, łując do życia szereg urzędniczych ciał kolegialnych, §oyż właściciel powierzchni uważa się za właściciela chciała wynagrodzić swym obywatelom brak udziału wnętrza; jednak gdy osoba trzecia odkryje minerał we władzy prawodawczej. U nas motyw ten nie bę- pożyteczny w cudzym gruncie, oraz zamelduje o tym

dzie istniał, a ze względu na niewspółmierność obszarów w porównaniu z Rosyą i na znaczne państwowe koszty powojenne, centralne organa pań- .    ....

stwowe powinny być sprowadzone do minimum na ściciel powierzchni ulega wywłaszczeniu na korzyść wzór państw zachodnich. We wszystkich większych pierwszego znalazcy, otrzymując w zamian pewien państwach oprócz władz centralnych są jeszcze dwu- ekwiwalent, zależny od ilości wydobytego z jego stopuiowe władza lokalne, co przy niewielkim obsza- terenu . minerału. Podobnie jak w Królesrwie Pol-. rze Królestwa Polskiego nie byłoby celowe.    skiem jest we Francyi, z tą tylko różnicą, że we

Najwyższego cenzusu naukowego wymaga od Francyi państwo udziela koncesyi według swego

uznania i nikt nie ma prawa pierwszeństwa.

właściwym władzom, może uzyskać — tak jak w Niemczech — „nadanie górnicze“, czyli prawo własności względem wnętrza ziemi. W ten sposób wła-

Co się tyczy władzy i samodzielności państwo-

pieczeństwo dla pracowników i okolicznych mieszkań-

swoich urzędników Austrya, gdzie kończą oni wydział prawny uniwersytetu i akademię górniczą Ze względu na brak u nas wykwalifikowanych urzedni- wych urzędów górniczych, to dozór górniczy we ków górniczych — wątpliwym jest, aby udało się wszystkich państwach ma większy zakres działania w najbliższym czasie personal taki przygotować i dla- i większą niezależność, niż inne zarządy administra- • tego pożądane byłoby dla urzędników górniczych cyi państwowej, a to ze względu na znaczne niebez-uzupełniająco kursy prawne.

Zasługującą na uwzględnienie wydaje mi się ców, połączone z prowadzeniem przemysłu górni-również w Austryi organizacya t. zw. autoryzowa- czego. W niektórych państwach urzędy górnicze mają nych inżynierów górniczych, którzy, pozostając na nawet atrybucye sądowo-wykonawcze. Ze względu służbie prywatnej, są wzywani przez urzędy górni- na centralizacyę państwową, najmniejszą może władzę cze w charakterze ekspertów i przy pełnieniu swych mają urzędy górnicze we Francyi, gdzie prefekt i jego obowiązków odgrywają względem urzędów górniczych władze zwierzchnie mają głos decydnjący, a rządowi rolę czynników pomocniczych. Daje to urzędom gór- inżynierowie górniczy są raczej stroną opintodawczą. niczym możność bardziej gruntownego załatwiania Ale i tam w razie niebezpieczeństwa odnośny inży-

Organizacyami opiniodawczymi, uprawnionymi do składania wniosków, są: Biura doradcze przemysłowców żelaznych i Zjazdy przemysłowców górniczych.

pujący:

nier rządowy ma prawo, nie czekając na zgodę prefekta, zarządzić środki zapobiegawcze.

Zakres działalności władz górniczych nie we wszystkich państwach jest jednakowy. Wobec ścisłego związku pomiędzy przemysłem górniczym a hutniczym, zakłady górnicze, hutnicze i salinarne są zwykle pod jednym dozorem. Tak jest w Rosyi, Francyi i Królestwie Polskiem. W Niemczech, aczkolwiek administracya rządowych zakładów hutniczych nalaży do wydziału górniczego, jednak inspek-cya hut rządowych należy do inspekcyi przemysłowej, a nie górniczej.

Wpływ innych ministerstw i liczenie się z opinią społeczną są też bardzo różne, a mianowicie: Rosya, w związku ze swoim dawnym antydemokratycznym ustrojem, powierzała dozór nad sprawami robotniczymi Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i korzystała z rad i opinii wyłącznie organizacyi właścicieli zakładów przemysłowych i górniczych, nie dopuszczając przedstawicieli robotników do żadnych instytucyi doradczych. W przeciwieństwie do Rosyi—Prusy, pomimo swego częściowego feudalnego ustroju, liczą się znacznie więcej z opinią sfer robotniczych i robotnicy są powoływani i wysłuchiwani narówni z przedstawicielami przemysłu w różnych radach przy urzędach lokalnych i ministery-alnych.

Rosya.

Ogólny ustrój władz górniczych.

Do Ministerstwa Handlu i Przemysłu należą wszelkie sprawy, związane z prywatnymi górniczymi zakładami, administracya zakładów górniczych i hutniczych skarbowych, zarząd wód mineralnych i ich ochrona, zbieranie i opracowywanie statystyki i zarząd górniczych zakładów naukowych.

Centralne władze górnicza, oprócz Ministra i Rady Ministra, są następujące:

I. Rada Górnicza,

II.    Górniczy Komitet naukowy,

III.    Rada dla spraw górniczo-przemysłowych,

IV.    Komisya główna dla spraw fabrycznych i górniczo-hutniczych,

V. Departament górniczy.

Terenem działalności władz miejscowych są obwody górnicze.

Cała Rosya podzielona jest na osiem obwodów. Na czele obwodu stoi naczelnik zarządu górniczego, jako władza jednoosobowa. Obwody dzielą się na okręgi. Zakłady skarbowe tworzą specyalne okręgi, lub też zarządy. Naczelnik zarządu górniczego jest drugą instancyą władz lokalnych, pierwszą stanowi inżynier okręgowy. Pozatym od Naczelnika Zarządu górniczego zależni są markszajdrzy, referenci Zarządu obwodu i zarządzający zakładów skarbowych. Oprócz tego są dozorcy górniczy i pomocnicy okręgowi, będący w zależności od inżyniera okręgowego. Wymienione stanowiska zajmują prawie wyłącznie osoby z wyższem górniczem i technicznemwykształce-niem, należące do wspólnej kasy emerytalnej i korzystające ze specyalnych praw i przywilejów. Oprócz tego istnieje jeszcze cały personal średni i niższy.

Porządek sktadania podań i zażaleń jest następujący: 1-sza instancya — Inżynier okręgowy, 2-ga Naczelnik zarządu górniczego, 3-cia Minister, 4-ta — Departament Senatu.

Dla prowadzenia badań geologicznych w Rosyi utworzono Komitet Geologiczny w Petersburgu.

Zakłady naukowe wyższe znajdują się: w Petersburgu, Jekaterynosławiu i Tomsku (Politechnika warszawska miała wydział górniczy); niższe i średnie — w Lisiczańsku, Gorłowce, Irkucku, Jekate-ryuburgu i Dąbrowie Górniczej.

Kompetencye poszczególnych władz górniczych.

A. Centralne władze górnicze.

Minister, Yice-Minister i Rada Miuistra są pośrednio władzami górniczymi, jako najwyższe władze w Ministerstwie. Rada Ministra nie jest insty-tucyą specyalnie górniczą, lecz ogólną dla całego Ministerstwa. Rozpatruje ona kolegialnie pod przewodnictwem Ministra kwestye prawodawcze i gospodarcze, sprawy, dotyczące odpowiedzialności urzędników, pozatem wszystkie sprawy, które Minister uzua za podlegające wspólnemu rozważaniu. Skłao jej stanowią: Vice-Minister, Dyrektor Departamentu, zarządzający wydziałów, osoby, mianowane przez Monarchę,tudzież osoby postronne, zapraszane zależne od uznania Ministra i doniosłości poruszanych spraw, np. właściciele zakładów przemysłowych.

I. Rada Górnicza. Przewodniczy jej Minister, zaś członkami są: dyrektorowie Departamentu górniczego, Komitetu Geologicznego i Instytutu górniczego. Naczelnik petersburskiej mennicy, Zarządzający wydziału rolniczo-fabrycznego w gabinecie własnym cesarza, i wreszcie członkowie mianowani przez monarchę. Oprócz tych osób w Radzie mają prawo zasiadać: Naczelnik Uralskich zakładów górniczych i Naczelnicy zarządów górniczych, o ile przebywają w Petersburgu. Do udzielania potrzebnych wyjaśnień na posiedzenia Rady mogą być wzywani 'Naczelnicy oddziałów Departamentu Górnictwa.

Zakres działania Rady górniczej jest nastę-

a)    rozpatrywanie projektów ustaw górniczych,

b)    stawianie wniosków w sprawach przesyłanych z senatu do opinii Ministra;

c)    sprawy śledczo-sądowe i nadawanie im właściwego biegu;

d)    rozstrzyganie wątpliwości przy zastosowaniu ustawy górniczej;

e)    rozpatrywanie warunków umów i kontraktów, zawieranych przez skarb z osobami pry-watnemi, odnośnie interesów górniczych;

f)    zatwierdzanie nadań górniczych w guberniach Królestwa Polskiego, jeśli nadania takie połączone są z żądaniem przymusowego wywłaszczenia wnętrza, lub jeśli wskutek kilku zgłoszeń, dotyczących jednej i tej samej miejscowości, nadanie staje się spornem;

g)    wyznaczenie okręgów ochrony wód mineralnych;

h)    decyzya w sprawach byłej ludności górniczej ;

i)    rozpatrywanie budżetów górniczych;

k)    wyznaczanie emerytur na zasadzie ustaw górniczych;

l)    zwierzchni nadzór nad kasą emerytalną inżynierów górniczych;

Oprócz wymienionych osób w posiedzeniach Rada górnicza w razie potrzeby urządza łączne Rady biorą udział z głosem doradczym osoby w tym

ł) rozstrzyganie wszystkich spraw, jakie Mini- metalowych północnych i nadbałtyckich gubernij, po ster uzna za właściwe przedstawić Radzie jednym od każeego Zjazdu, do rozpatrzenia.

zebrania z Radą Ministra.

W Radzie rozpatrywane są następujące sprawy: a) podania Zjazdów górniczych lub poszczegól-necie własnym cesarza, przedstawicieli Ministerstwa nych osób, dotyczące ogólnych rozporządzeń rządu Wojny i Marynarki, przedstawicieli Zarządu górnic- w przedmiocie przemysłu górniczego; twa w komitetach technicznych: artyleryjskim i morskim i wreszcie, z członków stałych, mianowanych górniczego, albo zmiany ustaw istniejących; przez władzę Najwyższą z liczby inżynierów górniczych i innych specyalistów. Wreszcie mogą uczę- działalnością prywatnego przemysłu górniczego;

d)    referaty członków Rady;

e)    wogóle wszelkie kwestye, dotyczące prze-

cele delegowane przez Zjazdy Przemysłowo-górnicze

II. Górniczy Komitet naukowy składa (najwyżej dwie od każdego Zjazdu), naczelnicy od-się z przewodniczącego w osobie dyrektora Depar- działów Departamentu Górniczego, których specyal-tamentu górniczego, lub osoby, mianowanej przez nie dotyczą sprawy, rozpatrywane na danym posie-Cesarza, vice-dyrektora Departamentu górniczego, dzeniu, jak również rzeczoznawcy, zaproszeni przez dyrektorów Komitetu geologicznego i Instytutu gór- przewodniczącego Rady. oiczego, naczelnika petersburskiej mennicy, zarządzającego wydziałem rolniczo-fabrycznym w gabi-

b) projekty nowych ustaw, dotyczące przemysłu

c) projekty instrukcyi, dotyczących nadzoru nad

stniczyć na posiedzeniach: naczelnik zakładów Ural-skich i naczelnicy Zarządów górniczych, o ile znajdują się w Petersburgu; dla objaśnień zaś mogą być mysłu górniczego, dane Radzie do rozpatrzenia przez wzywani naczelnicy oddziałów Departamentu górni- Ministra Przemysłu i Handlu, czego, budowniczowie i wogóle osoby, których opinia okaże się potrzebna.

Komitet naukowy ma za zadanie: a) rozpatrywanie projektów zamierzonych bu- nistra rozpatrywane przez powyższe instytucye łą-dowli górniczych, ulepszeń i naprawy już istnie- cznie z Radą do spraw górniczo-przemysłowych. Pro-jących, z udzielaniem technicznych wskazówek i spo- gram każdorazowego posiedzenia Rady zatwierdzany

jest przez Ministra.

Rada ma prawo tworzyć specyalne komisye do rozpatrywania bardziej zawiłych kwestyi ; orzecze-

Niektóre z powyższych kwestyi, podlegające kompetenćyi Rady górniczej, albo Naukowego Komitetu górniczego, mogą być z rozporządzenia Mi-

rządzeniem kosztorysów.

b) rozpatrywanie planu robót i produkcyi zakładów państwowych z nadzorem nad robotami wiertniczymi i poszukiwawczymi pod względem techni- czenia swoje komisye komunikują Radzie.

cznym;

c)    odbieranie sprawozdań od osób, wysłanych dla zleceń technicznych, udzielanie instrukcyi technicznych inżynierom i markszajdrom, układanie programów i ustaw dla zakładów naukowych;

d)    czuwanie nad zastosowaniem przepisów o robotach podziemnych, w celu ochrony wód mineralnych okręgu;

e)    prowadzenie statystyki i przeglądanie ksiąg i map, wydawanych kosztem zarządu górniczpgo;

f)    korespondencya z osobami i instytucyami naukowymi w kraju i zagranicą;

Wszystkie posiedzenia Rady są protokołowane, a rezolucye Rady notowane. O ile zachodzi rozbie żność opinij, protokołowane są rezolucye powzięte zarówno przez większość, jak i przez mniejszość.

Rada zbiera się z rozporządzenia Ministra na sesye okresowe; liczbę sesyi — nie mniej wszakże, niż jedną na rok — ustala Minister w razie potrzeby. Każda sesya trwa najwyżej sześć tygodni.

IV. Komisya Główna do spraw fabrycznych i górniczo-hutniczych ustanowiona została do zwierzchniego nadzoru nad wykonywaniem obowiązujących ustaw i zachowaniem porządku w fabrykach i zakładach przemysłowych. Komisyi

g)    stawianie wniosków w kwestych, przesłanych tej, przydzielonej do Ministerstwa Handlu i Przemy-

z gabinetu cesarza;    słu, przewodniczy Minister Handlu i Przemysłu, lub

Do składu Komisyi głównej należą: Yice-Mini-

h)    wy da wenie Dziennika górniczego, którego w razie niemożności z jego strony Vice-Minister. redakcyą kieruje osoba, zatwierdzona przez Ministra;

III. Rada do spraw górniczo-przemy- ster Handlu i Przemysłu, zarządzający oddziału prze-słowych utworzona została do opracowywania mysłu, zarządzający oddziału podatków niestałych, środków, mających na celu rozwój i udoskonalenie dyrektor Departamentu policyi, jeden z vice-dyrekto-przemysłu górniczego wogóle i oddzielnych jego ga- rów tegoż Departamentu, delegat Głównego Zarządu

łęzi w szczególności.

do spraw miejscowej gospodarki Ministerstwa Spraw Radzie przewodniczy Minister Handlu i Prze- Wewnętrznych, po jednym delegacie ze strony Mini-mysłu, lub jego zastępca.    sterstwa Wojny i Sprawiedliwości, okręgowi inspe-

W skład Rady wchodzą: Vice-Ministrowie, osoby którzy fabryczni (stosownie do wezwania Ministra przewodniczące w Radzie górniczej i w Naukowym Handlu i Przemysłu), 7-miu członków ze strony prze-Komitecie górniczym, dyrektor i vice-dzrektor De- mysłowców (Rady handlu i manufaktury, jej mo-partamentu górniczego, inspektor górniczy, 7-miu skiewskiego oddziału i komitetów handlu i manu-członków ze strony Ministerstwa Handlu i Przemy- faktury w Iwanowo-Wozniesiensku. Łodzi, Kijowie, słu, po dwóch ze strony Ministerstwa Wojny oraz Odesie i Warszawie), 2-ch członków ze strony prze-Koiiiunikacyi i po jednym ze strony Ministerstwa mysłowców górniczych, oraz . złonek-referent Komi-Finansów, Spraw wewnętrznych, Dworu, oraz Głó- syi głównej.

wnego Zarządu Rolnictwa. Członkowie ci są miano-    Na żądanie Ministra Spraw Wewnętrznych, Mi-

wani i usuwani przez Władzę Najwyższą. W skład nister Handlu i Przemysłu zaprasza na posiedzenie Rady wchodzą również uprawomocnieni delegaci Zja- z prawem głosu decydującego, jednego z Vice-Mini-zdów przemysłowców górniczych i przemysłowców strów Spraw Wewnętrznych. Również na żądanie od-

I. Zarządy górnicze, do których należą sprawy górnictwa skarbowego i prywatego.

II. Okręgowi inżynierowie górniczy i Naczelnicy zakładów państwowych.

III.    Markszaj drowie.

IV.    Pomocnicy inżynierów okręgowych.

V. Dozorcy górniczy.

VI. Komisye gubernialne do spraw fabrycznych i góniczo-hutniczych.

I. Zarządy górnicze lokalne mają nadzór nad przedsiębiorstwami prywatnemi i rządowemi.

Zarządy górnicze są władzami nie kolegialnymi, lecz jednoosobowymi; wszelkie decyzye wydawane są pod osobistą odpowiedzialnością ich Naczelników.

1. Obowiązki Zarządu góniczego w stosunku do zakładów prywatnych są w streszczeniu następujące:

powiednich ministrów biorą udział w posiedzeniach, z prawem głosu decydującego, przedstawiciele Ministerstw: Wojny, Skarbu i Spraw Wewnętrznych. W razie rozairy wania na posiedzeniu Komisyi spraw, związanych ze zdrowotnością robotników, ochroną życia i moralności przy pracy, do składu Komisyi głównej są wzywani na prawach członków : jeden z członków Rady lekarskiej lub Zarządu głównego inspektora lekarskiego i członek Komitetu techniczno-budowlanego przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W razie zaś rozpatrywania spraw, związanych z nauką robotników małoletnich, zasiada w Komisyi na prawach członka przedstawiciel Ministerstwa Oświaty.

Oprócz tego po porozumieniu się Ministrów: Handlu i Przemysłu, Wojny i Spraw Wewnętrznych mogą być wzywani na posiedzenia - rzeczoznawcy z głosem doradczym.

Posiedzenia, zwoływane przez prrewodniczącego, odbywają się w miarę potrzeby i są prawomocne przy obecności nie mniej niż 3-ch członków ze strony rządu (nie licząc przewodniczącego), w których liczbie musi być pryedstawiciel Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Do kompetencyi Komisyi głównej należy:

a)    wydawanie instrukcyi i zleceń, wyjaśniających odpowiednie ustawy w przedmiocie porządku fabrycznego, najmu robotników, wzajemnego stosunku między przemysłowcami i robotnikami, oraz rozkładu czasu roboczego,

b)    wydawanie ogólnych przepisów w przedmiocie środków, mających na celu ochronę życia, zdrowia i moralności robotników przy pracy oraz podczas pobytu w zabudowaniach zakładowych, jak również przepisów co do pomocy lekarskiej,

c)    wydawanie przepisów uzupełniających w przedmiocie stosunków między przemysłowcami i robotnikami pomocniczymi, jak również robotnikami, pracującymi w brygadach (artelą) lub pojedynczo,

d)    uchylanie niezgodnych z prawem decyzyi komisyi gubernialnych do spraw fabrycznych,

e)    rozstrzyganie spraw na dyecezye Komisyi gubernialnych do spraw fabrycznych,

f)    rozstrzyganie wątpliwości, spotykanych przez Komisye gubernialne do spraw fabrycznych przy stosowaniu przez nie instrukcyi i rozkazów, wskazanych powyżej pod literą a,

g)    roztrząsanie innych zagadnień, wchodzących w zakres kompetencyi Komisyi głównej z mocy łącznej decyzyi Ministrów Spraw Wewnętrznych, Wojny, oraz Handlu i Przemysłu.

Uchwały Komisyi głównej dla spraw fabrycznych podlegają zatwierdzeniu przez Ministra handlu i Przemysłu, o ile dotyczą wyłącznie spraw, leżących w jego kompetencyi, lub przez Ministra Spraw Wewnętoznych, o ile zawierają w sobie przepisy, wydawane na zasadzie punktu 3 art. 60 Ustawy o przemyśle. Odpowiedni Minister zatwierdza uchwałę samodzielnie, o ile zapadła ona jednogłośnie, albo większością głosów w obecności większości przedstawicieli rządu, oraz o ile w ciągu 2-ch tygodni nie wpłynął sprzeciw jednego z Ministrów, reprezentowanych w Komisyi Głównej. W razie zgłoszenia sprzeciwu Minister, który uchwałę Komisyi zatwierdza, winien skomunikować się z Ministrami, mającymi w Komisyi swoich przedstawicieli.

Zatwierdzone uchwały przesyłane są do wykonania miejscowym komisy om do spraw fabrycznych,

urzędnikom inspekcyi i nadzoru górniczego, oraz władzom gubernialnym i policyjnym.

Skąrgi na uchwały Komisyi głównej do spraw fabrycznych zakładać można do Senatu Rządzącego przez odpowiedniego Ministra, w terminie miesięcznym od dnia ogłoszenia.

V. Departament górniczy. Do składu Departamentu należą: Dyrektor, 2-ch Vice-dyrektorôw, 9-ciu Naczelników oddziałów, 20-tu Naczelników referatów (refernci), 21 pomocników referentów, 2-ch buchalterów, 2-ch pomocników buchalterów, 1 sekretarz, 1 pomocnik sekretarza, 1 archiwista, 1 pomocnik archiwisty, 1 dziennikarz, 1 egzekutor, architekt, 2-ch inżynierów do rozdziałów i wywiadów, 1 inżynier do wód mineralnych, oraz 1 inspektor do spraw górniczych.

Do Departamentu należą sprawy:

a)    górnictwa rządowego i przemysłu górniczego prywatnego*

b)    przemysłu złotego i platynowego,

c)    źródeł solnych i dostarczania soli,

d)    bezpośredniego zarzędu niektórych wód mineralnych, oraz opieka nad wszystkismi wodami mi-neralnemi,

e)    używania materyałów wybnchowych, kotłów parowych i wogóle bezpieczeństwa robót górniczych i hutniczych,

f)    kasy emerytalnej inżynierów górniczych i kas pomocy robotników.

B. Lokalne władze górnicze są następujące:

a)    udzielanie koncesyi na eksploatacyę nadania na własnym gruncie petenta, lub na cudzym, ale za zgodą jego właściciela,

b)    dozór nad czynnościami podległych zarządowi urzędników; mianownaie ich, zwalnianie i przedstawianie do nagród,

c)    rozstrzyganie w II-ej instancyi tych wszystkich spraw, które w I instancyi rozstrzygają inżynierowie i markszajdrzy,

d)    wypełnianie obowiązków, włożonycą na zarząd przez odnośne ustawy; jak również tych, które prawo wkłada wogóle na miejscowe władze górnicze, o ile te obowiązki nie należą do inżynierów okręgowych, markszajdrów lub dozorców górniczych ;

e)    podejmowanie odpowiednich środków do obrony państwowych interesów, związanych z prywatnymi zakładami górniczymi, oraz dopilnowywanie sądowych terminów w sprawach skarbowych,

-co

rc

h) nad ściąganiem w terminach podatków gór-

f)    rozpatrywanie spraw, dotyczących nieszczę

śliwych wypadków w zakładach góniczych i ostate- niczych z układaniem w tej mierze sprawozdań czna decyzya w tych sprawach,    i przedsiębraniem środków prawnych w celu ścią-

g)    dozór nad wykonywaniem wszelkich posta- gania zaległych podatków, nowień, dotyczących byłej górniczo-fabrycznej ludności zakładów prywatnych,

h)    udział w zarządzie szkół górniczych stoso- z markszajdrem nadania górnicze,

k) sporządzać w wypadkach, przez prawo prze-

i)    ogólna opieka nad rozwojem prywatnego widzianych, protokoły o pogwałceniach przepisów przemysłu górniczego i górniczo-fabrycznego i mo- obowiązujących, przyczem winni ulegają odpowiedzialności sądowej lub administracyjnej.

Obok tego inżynierowie okręgowi mają jeszcze obowiązek :

a)    pomagania przemysłowi prywatnemu w dro-spodarki i możliwie wysokiego stopnia sprawności dze wskazówek i rad, bez prawa jednak mieszania technicznej, starania o stały rozwój zakładów i wy- sie do prywatnych spraw przemysłowców,

b)    zbierania danych statystycznych i sporzą-

b) zestawianie, rozpatrywanie i przedstawianie dzania sprawozdań w terminach oznaczonych,

c)    czuwania nad wypełnianiem przez osoby dzier-

Inżynier okręgowy jest dalej obowiązany: i) odmierzać i oddawać w posiadanie łącznie

wnie do statutów tych szkół,

źli we jego popieranie.

2) Obowiązki Zarządu górniczego w stosunku do zakładów skarbowych są następujące:

a) utrzymywanie w zakładach prawidłowej go-

plenianie rabunkowych robót w kopalniach,

Ministrowi rocznego budżetu zakładów; utrzymywanie dokładnej ewidencyi wszelkich kredytów, asy- żawiące zakłady górnicze państwowe warunków i zobowiązań wypływających z kontraktów ze skarbem,

d)    dozór nad ochroną źródeł mineralnych zgodnie z ustawą lekarską,

e)    w miejscowościach, gdzie właściciele hut dmiotów, niezbędnych do administracyi gospodarczej otrzymują od Bankn Państwa pożyczki pod zastaw zakładów; wyszukiwanie nowych źródeł zbytu,

gnowanych zakładom do rozporządzenia Zarządu ; rozporządzanie tymi kredytami w granicach zakreślonych przez przepisy budżetowe,

c) dozór nad przygotowaniem wszelkich prze-

metalów, inżynierowie okręgowi wydają świadectwa d) równomierny rozkład rządowych zamówień ₀ metalach, zastawionych i wysyłanych na sprzedaż, stosownie do środków zakładów i zapotrzebowania oraz czuwają nad całością tych metalów, rządu; prowadzenie dokładnej rejestracyi zamówień;    p₀d względem nadzoru nad porządkiem publi-

dozór nad ich wykonaniem,    cznym w fabrykach i zakładach, Inżynierowie okrę

ci rozpatrywanie i zatwierdzanie budżetu na gowi są obowiązani: wyrąb lasów w nadziałach górniczo-fabrycznych, do-

a) pilnować wykonania przepisów o pracy ko-zór nad prawidłowością wyrębu i przygotowaniem biet i małoletnich, oraz o uczęszczaniu tych ostatnich materyału drzewnego; podejmowanie środków przeciw pożarom i samowolnym wyrębem lasów,

f) nadzór nad wszelkimi czynnościami Naczel-

do szkół,

b) starać się o zakładanie szkół elementarnych dla ludności robotniczej, lub też łącznie ż władzą ników zakładów górniczych państwowych, decydo- naukową przystosowywać istniejące szkoły do celów wanie o ich propozycyach i nadawanie celowego wykształcenia robotników w górnictwie, kierunku pracy wszystkich funkcyonaryuszy zakła-    c) mieć nadzór nad wykonywaniem przez prądów państwowych; .    cowników i pracodawców przepisów, regulujących

g) opieka nad majątkiem nieczynnych zakładów stosunki pracodawców do robotników, państwowych i sprzedaż tego majątku z rozporzą-    d) wykonywać polecenia Komisyi głównej do

dzenia Ministra,    spraw górniczych i pilnować, by były faktyczie wy

li) nadzór nad wykonaniem wszelkich zarządzeń konywane, dotyczących warunków bytu pracowników zakładów    e) rozatrywać i zatwierdzać taksy, tabele i re-

panstwowycn i îcn roazin.    gulaminy porządku wewnętrznego, sporządzane przez

II. Okręgowi inżynierowie górniczy i Na- przemysłowców dla swoich robotników, czelnicy górniczy zakładów państwych.

f) zapobiegać sporom i godzić spory wynikłe 1) Do kompetencyi inżynierów okrę- między pracodawcami a robotnikami, g o w y c h należy nadzór nad zakładami, a mia-    g) wdrażać śledztwa i postępowanie sądowe

nowicie:    ,    ,    .    .    przeciw osobom, naruszającym przepisy o robotni-

a)    nad bezpieczeńswem robót górniczych i gór- kach i w tym celu sporządzać protokoły z oddawani czo-hutniczych,    niem winnych w zależności od przewinienia sądom

b)    nad nabywaniem, przechowywaniem i uży- ]ub komisyom gubernialnym do spraw górniczych, waniem materyałów wybuchowych, jakoteż prowa-

Uwaga: Do kompetencyi inżynierów okręgo-dzeniem i rewidowaniem ksiąg w tym celu ustano- wych, zgodnie z instrukcyą ministeryalną, należy wionych,    rówńież określanie wymiarów calizn ochronnych.

c)    nad techniczną stroną robót — w wypadkach    2. Naczelnicy górniczy zakładów pań-

przez ustawę wskazanych,    stwowych. Nadzór nad państwowymi zakładami

d)    nad kotłami parowymi podług specyalnych górniczymi należy do Naczelników górniczych, którzy

przepisów,    ,    .    .    w wypełnianiu swoich obowiązków urządowych za-

e)    nad budową zakładów hutniczych i wznoszę- leżni są od Zarządu górniczego. Naczelnik górniczy

niem budowli w zakładach górniczych,    jest zupełnym gospodarzem zakładów państwowych,

f)    nad wykonaniem przepisów o najmie robo- powierzonych jego opiece, i zarządza zarówno stroną

tników,    techniczną jak i administracyjną. Do jego koinpe-

g)    nad tym, by zawiadowcy i dyrektorowie ro- tencyi należy też nadzór nad ogólnym porządkiem bót górniczych zaopatrzeni byli w należycie pleni- publicznym w okręgu, lecz w tym wypadku działa potencye, w kopiach złożone władzom,

on przy pomocy władz policyjnych i administacyj-

nych. Naczelnik górniczy ma prawo wytaczać sprawy urzędnikami, lecz działają w każdym specyalnym sądowe cywilne osom, mającym spór z zakładami wypadku, wskutek otrzymanych poleceń swego prze-państwowymi. Rozciąga on dozór nad sprawami zdro- łożonego inżyniera ; nadto polecone im być może wotnemi w powierzonych mu zakładach; oraz wy- wykonanie tych samych obowiązków, jakie speł-pełnia wszelkie funkcye, wchodzące w zakres dzia- nia Inżynier okręgowy, łalności inżynierów okręgowych, o ile to dotyczy zakładów państwowych. W poszczególnych większych władzy rozporządzania, lecz obowiązani są pod kie-zakładach Naczelnik górniczy ma pomocników w oso- runkiem inżynierów okręgowych codziennie czuwać bach Zarządzających zakładu. Zarządzający pełni nad ścisłem i dokładnem wykonaniem przepisów funkcye administracyjnego dyrektora zakładu pod i instrukcyi o bezpieczeństwie robót górniczych i o zauważonych uchybieniach niezwłocznie zawiadamiać

V. Dozorcy górniczy. Nie mają właściwie

kierunkiem i wskazówkami Naczelnika.

III. Markszajdrowie czyli miernicy górni czy, inżyniera okręgowego, zajmują się głównie sporządzaniem planów kopalnianych. Óprócz tego mają oni obowiązek nadzoru nad brycznych i górniczo-hutniczych tworzone ogólnym sposobem prowadzenia robót w kopalniach są pod przewodnictwem gubernatora albo vice-gu-prywatnych oraz baczenia, by przemysłowcy wykony- bernatora i do składu ich należą: prokurator sądu wali przepisy ustawy w przedmiocine prowadzenia okręgowego, naczelnik gubernialnego zarządu żan-i uzupełniania planów. W ten sposób więc działał- darmeryi, starszy inspektor lub inspektor fabryczny, ność markszajdrów dzieli się na markszajderską, inżynier okręgowy górniczy albo jego pomocnik, w technicznym tego słowa znaczeniu i nadzorczą.

VI. Komisye gubernialne do spraw fa-

czterech członków z pośród miejscowych fabrykan-

IV. Pomocnicy Inżynierów okręg o- tów i członkowie z pośród przemystowcó w górniczych.

wy ch, jak sama nazwa wskazuje, nie są samoistnymi

(Ciąg dalszy nastąpi).

Popęd elektryczny na kopalniach nafty¹).

wcale umieszczać, wogóle zaś należy unikać umieszczania ich tamże. O ile przyrządy drugiej kategoryi Zabudowania, w których umieszcza się urzą- muszą mimo wszystko znajdować się w pierwszej dzenia elektryczne służące do elektryfikacji ruchu strefie to należy tak te jak i przyrządy pierwszej kopalnianego, dzieli się na dwie strefy niebezpie- kategoryi bądź to wykluczyć od wszelkiej styczności czeństwa.

A) Postanowienia ogólne.

z gazami, bądź też uczynić je nieszkodliwemi przez Pierwsza strefa niebezpieczeństwa, obejmuje te specyalną budowę. W obu strefach niebezpieczeństwa zabudowania, w których bądź to ropę, bądź gazy muszą wszelkie części elektrycznych urządzeń odpo-przetłacza się i do kiórych gazy wniknąć mogą tylko wiadać przedewszystkiem każdoczesnym „Przepisom wskutek nieszczelności rur, dławic i t. p.    bezpieczeństwa dla elektrycznych urządzeń prądu

Druga strefa niebezpieczeństwa obejmuje teren silnego Towarzystwa elektrotechnicznego we Wiedniu“ kopalniany w okręgu 30 m. od środka otworu wier- a nadto „Zasadom wykonania zabezpieczeń przed tniczego, względnie od zbiorników na ropę ponad gazami wybuchowymi przy elektrycznych maszynach, 20 cystern i zbiorników na gazy ponad 5 m.³ poje- transformatorach i aparatach Związku elektrotech-mn°ści.    ników niemieckich w Berlinie“ a w końcu następu-

1)    Do ruchu elektrycznego na kopalniach oleju skalnego dopuszczalny jest zarówno trój prąd o 50 okresach, jak i prąd stały. Przytem za normalnie dozwolone napięcie trójprądu uważa się 3000 Volt dla dużych motorów, 380 Volt dla małych motorów i do ogrzewania, a 120 Volt dla oświetlenia. Wyższe napięcia mogą być bez przeszkód używane do przeniesienia energii, nie mogą jednak wkraczać ani w pierwszą ani w drugą strefę niebezpieczeństwa. Odmienne napięcia mogą być zastosowane tylko za uprzedniem zezwoleniem władz górniczych.

2)    Każde urządzenie wiertnicze powinno się dać całkowicie wyłączać z pod prądu z jednego miejsca, położonego poza pierwszą sferą niebezpieczeństwa. Wyłącznik musi być wykonany jako wyłącznik olejny i ma być tak zbudowany, aby po wyłączeniu pracę około części urządzenia prowadzącego prąd mogły być w każdym razie bez niebezpieczeństwa wykonane.

3)    Na terenach kopalnianych wolno prowadzić tylko jednolitą sieć przewodów prądu silnego, do której można dołączać poszczególne urządzenia wiertnicze i inne z tymi w związku stojące zakłady.

Z punktu widzenia elektrotechnicznego dzieli jąCym przepisom tak odnośnie do swej budowy, ja-się poszczególne części urządzeń elektrycznych, ró- koteż i ruchu : wnież na dwie kategorye niebezpieczeństw.

Do kategoryi mniej niebezpiecznej należą takie aparaty i te części urządzeń elektrycznych, w których iskry powstać mogą tylko wskutek przypadkowego uszkodzenia lub innej pośredniej przyczyny.

Do kategoryi więcej niebezpiecznej należą te części maszyn i te aparaty, w których iskry bądź to z reguły powstają, bądź często zdarzyć się mogą.

Do pierwszej kategoryi należą wszelkie przewody, uzwojenia maszyn i aparatów, żarówki i grzejniki.

Do kategoryi drugiej należą wyłączniki, przyrządy sterujące, bezpieczniki i odgromniki, oraz kolektory i pierścienie motorów.

W pierwszej strefie niebezpieczeństwa wolno umieszczać przyrządy drugiej kategoryi tylko w spe-cyalnem wykonaniu, albo też w osobnych zabudowaniach, oddzielonych ścianą od niebezpiecznej przestrzeni.

W drugiej strefie niebezpieczeństwa przyrządów drugiej kategoryi w zwyczaj nem wykonaniu nie wolno

TC

4) W drugiej strefie niebezpieczeństwa stać silnikach z uzwojeniem z drutu ponad 2 m/m. śre-muszą silniki i przyrządy w osobnem zabudowaniu dnicy, zamknięcie może się ograniczać do samych wykonanem ogniotrwałe, i silnie odległem od otworu tylko pierścieni. W takim razie jednak uzwojenie świdrowego, zbiorników na ropę ponad 20 cystern musi być ochronione odpowiednim płaszczem przed i zbiorników na gazy ponad 5 m.;i pojemności conaj- mechanicznem uszkodzeniem, mniej 12 m. i oddzielonem od zabudowania wiertniczego otwarłem przejściem przynajmniej lm. sze- Silniki w pierwszej strefie niebezpieczeństwa, rokiem.

B) Wykonanie urządzeń elektrycznych.

I Silniki.

14)    Silniki zarówno wysokiego jak i niskiego napięcia w pierwszej strefie niebezpieczeństwa muszą być ustawiane w osobnych zabudowaniach, oddzielonych od niebezpiecznych przestrzeni ścianami i mogą mieć w takim razie budowę zwykłą otwartą.

15)    Silniki niskiego napięcia mogą być także ustawiane w samem pomieszczeniu należącem do pierwszej strefy niebezpieczeństwa ale w takim razie muszą być wykonane w myśl punktu 13) szczelnie od gazu zamknięte.

16)    Ustawianie silników wysokiego napięcia w zabudowaniach należących do pierwszej strefy niebezpieczeństwa, jest wzbronione.

17)    O ile silnik stoi w osobnem zabudowaniu, to pas popędowy nie ma w żadnym razie przechodzić przez ściankę działową. Przeniesienie siły w obręb niebezpiecznego zabudowania może sprawować tylko sam wał odpowiednio uszczelniony.

Silnik do popędu żurawia wiertniczego i maszyny do tłokowania.

5)    Zabudowanie silnika ma być stale przewietrzane czystem powietrzem, czerpanem z zewnątrz w sposób po 3) przepisany tak, by wewnątrz panowało ciśnienie około 5 m m. słupa wody ponad zewnętrzne otoczenie.

6)    Tarcza pasowa musi się znajdować poza zabudowaniem silnikowem. Na wolnem powietrzu biegnący pas popędowy powinien być osłoniony.

7)    Sam silnik ma mieć bądź to szczelnie zamknięte pierścienie (przy trójprądzie), bądź też ma być tak przewietrzany czystem powietrzem, aby to ostatnie, wychodząc z silnika wprost do zabudowania silnikowego dmuchało na pierścienie (przy trójprądzie) lub na kolektor przy prądzie stałym. W tym drugim wypadku kolektor, względnie pierścienie, mają być otwarte i dostępne.

8)    Przewietrzanie odbywać się ma zapomocą przewietrznika (wentylatora), ssącego powietrze rurą z odległości 30 m. od środka otworu wiertniczego i z wysokości 4 m. nad poziom terenu, względnie otworu wiertniczego w takiem miejscu, które do czerpania świeżego powietrza najlepiej się nadaje.

9)    Urządzenie do przewietrzania powinno być

tak wykonane, aby silnik można było uruchomić i w ruchu utrzymać tylko tedy, gdy istnieje przepisany nadmiar ciśnienia 5 m/m. słupa wody. Gdyby    , .    _    . ., .    . „r ,    ,    .    ,

nadwyżka ciśnienia w zabudowaniu silnika ustała, pozostających pod ciśnieniem. W zabudowaniach nie-musi silnik automatycznie stanąć.    przewietrzanych umieszczać ich me wolno.

21)    W przyrządzie sterującym musi byc olej co 14 dni zmieniony.

22)    Oporniki muszą być pod względem mecha-

II. Przyrządy drugiej kategoryi niebezpieczeństwa

(Wyłączniki, bezpieczniki, przyrządy sterujące).

18) Wszelkie przyrządy drugiej kategoryi niebezpieczeństwa, o ile się znajdują czy to w pierwszej czy drugiej strefie niebezpieczeństwa muszą być wykonane wedle wyżej powołanych „Zasad Związku elektrotechników niemieckich w Berlinie“ zabezpie

czone przed gazami wybuchowymi.

19)    Przyrządów takich w samych zabudowaniach wiertniczych' umieszczać nie wolno.

20)    Rozruszniki płynowe przewietrzane mogą być umieszczone w zabudowaniach przewietrzanych,

Przetwornica.

10) Przetwornica, potrzebna przy układzie połączeń systemu Leonarda ma być zbudowana według nicznym mocno zbudowane i na tyle dostatnio obli-tych samych zasad i ustawiona w tern samem zabu- czone, aby bez skutecznego chłodzenia nie rozgrze-dowaniu, jak silnik służący do popędu żurawia wier- wały się ponad 175° C. Druty oporowe mogą nie być tniczego, względnie maszyny do tłokowania.    szczelnie od gazu zamknięte i mogą być sztucznie

chłodzone celem dalszego obniżenia ich temperatury podczas ruchu.

Silnik przewietrznika.

11) Silnik przewietrznika stać będzie w zabudowaniu motoru głównego, ma być wykonany jako |||. przyrządy i instrumenty pierwszej kategoryi niebez-

motor małej mocy na 380 Voit napięcia i musi być szczelnie od gazów zamknięty.

pieczeństwa.

(Mierniki, przetworniki, przetworniczki miernicze, magnesy hamulcowe, zwoje (solenoidy), cewki automatów, liczniki i t. p.).

23)    W zabudowaniach wiertniczych mogą być umieszczane tylko mierniki (instrumenty miernicze) i to w sposób unormowany dotychczasowymi przepisami górniczo-policyjnymi dla żarówek do światła.

24)    W zabudowaniach motorowych drugiej strefy 13) W zabudowaniach wiertniczych nie wolno niebezpieczeństwa mogą się znajdować takie aparaty.

ustawiać żadnych Silników, w innych zabudowaniach o ile same zabudowania są przewietrzane w wyko drugiej strefy niebezpieczeństwa wolno umieszczać naniu zwykłem, w zabudowaniach nieprzewietrzanych tylko silniki na niskie napięcie do 380 Volt. Silniki muszą one być uszczelnione od gazów, te muszą być szczelnie od gazu zamknięte. Przy    25) W zabudowaniach maszynowych pierwszej

Silnik hamulcowy.

12) Silnik hamulcowy ustawiony będzie w zabudowaniu maszyny do tłokowania i ma być szczelnie od gazu zamknięty.

Inne motory w drugiej strefie niebezpieczeństwa.

26)    Przewód, łączący urządzenie wiertnicze z siecią w drugiej strefie niebezpieczeństwa, ma być założony jako kabel ziemny opancerzony, z izolacyą na podwójne napięcie ruchu. Kabel ten ma być ochroniony w ziemi i na dosięgalnej wysokości rurą, lub osłoną betonową specyalnego kształtu.

27)    Przewody, łączące rozdzielnicę z motorami i rozrusznikami założone być muszą w zabudowaniach tak pierwszej jak i drugiej strefy niebezpieczeństwa, jako kable opancerzone lub też jako przewodniki ż izolacyą odporną na działanie oleju i kwasów, nadające się w myśl „Przepisów bezpieczeństwa“ do prowadzenia w rurkach, ułożone w rurkach lub też ochronione osłoną przed mechanicznem uszkodzeniem.

mon-

strefy niebezpieczeństwa mogą takie przyrządy być używane w wykonaniu zwykłem.

IV. Przewody. *

Borysławski okręg naftowy.

¹

Warunki ustalone rezolucyą Urzędu górniczego okręg. W Drohobyozu dnia 31. lipca 1918.

IV. Przewody. *

28)    Przewody, łączące kontroler z opornikiem mają mieć oplecenie lub owinięcie, chroniące przed bezpośredniem dotknięciem i osłonę zabezpieczającą przed mechanicznem uszkodzeniem.

29)    Przewody napowietrzne w drugiej strefie niebezpieczeństwa dopuszczalne są tylko jako przewodniki o niskiem napięciu z izolacyą odporną na wszelkie wpływy atmosferyczne.

30)    Gołych przewodów napowietrznych nie wolno prowadzić w oddaleniu mniejszem niż 30 m. od środka otworu świdrowego względnie od zbiorników na ropę ponad 20 cystern lub zbiorników na gazy ponad 5 m.³. Odległość między słupami linii przewodów napowietrznych, prowadzonej w odległości 30 m. od otworu świdrowego, w polu najbliżej położonem nie ma przekraczać 30 m.

V. Oświetlenie.

31)    Oświetlenie pomieszczenia motorowego i pomieszczeń pierwszej strefy niebezpieczeństwa ma być elektryczne, zapomocą żarówek w zamkniętych armaturach za szkłem i koszem ochronnym. Wyłączniki i bezpieczniki muszą być szczelnie zamknięte od gazu. Główne odgałęzienia muszą we wszystkich biegunach być wyłączalne. Przewody mają być prowadzone w rurach opancerzonych, niekoniecznie uszczelnionych od gazu.

32)    Urządzenie do światła w zabudowaniach motorowych, oddzielonych od przestrzeni należących do pierwszej strefy niebezpieczeństwa mogą być wykonane zwyczajnie.

33)    Dla wykonania odgałęzień od przewodów można używać tylko odpowiednio mocnych, skręcanych na śruby, lub równorzędnych co do wytrzymałości spinek (zacisków) o ile lutowanie ich jest niemożliwem. Natomiast zakazuje się wykonania połączeń przez zwykłe skręcanie ze sobą przewodów. Inne przepisy odnoszące się do oświetlania zabudowań wiertniczych pozostają bez zmiany.

VI. Środki wiertnicze.

Ogrzewanie wież wiertniczych.

34)    Grzejniki (grzejące druty oporowe) dozwolone są tylko na napięcie do 380 Volt. Powinny one być wbudowane w rury żelazne uszczelnione od gazu i wypełnione piaskiem. Same rury mają być uziemione.

351 Przewód, doprowadzający prąd, ma być wykonany jako kabel opancerzony, ułożony na zewnątrz zabudowania wiertniczego. Połączenie z grzejnikiem ma być wykonaoe zapomocą końcówki kablowej żelaznej uszczelnionej od gazu.

36)    Ciepłota grzejników nie ma w żadnym razie przekraczać 175° C.

Ogrzewanie zbiorników ropnych, dołów ropnych, naczyń mierniczych i t. p.

37)    Grzejniki dozwolone są tylko na napięcie do 380 Volt i muszą być wbudowane w rury żelazne, uszczelnione od gazu i wypełnione piaskiem lub olejem. Same rury mają być uziemione.

38)    Przewód doprowadzający prąd, ma być wykonany jako kabel opancerzony. Połączenie z grzejnikiem ma być wykonane zapomocą końcówki kablowej żelaznej uszczelnionej od gazu.

39)    Ciepłota grzejników nie ma w żadnym razie przekraczać 175° C.

C) Część mechaniczna.

40) Urządzenie do wiercenia i tłokowania musi odpowiadać przepisom (p. g. p. z 10. października 1913 r.). Przy tłokowaniu musi, przepisane § 105. p. g. p. samoczynne urządzenie do wyłączenia maszyny w ten sposób być uzupełnionem, aby pod koniec ciągnięcia tłoka chyżość samoczynnie się zmniejszała a w chwili gdy tłok przechodzi przez wylot otworu wiertniczego prąd był wyłączony a hamulec wprawiony w ruch.

D) Przepisy ruchu.

41)    Każde urządzenie elektryczne prądu silnego w kopalnictwie oleju skalnego powinno być przynajmniej raz na kwartał badane przez rzeczoznawcę inżyniera elektrotechnika, uznanego przez władzę górniczą, czy i o ile stan jego odpowiada obowiązującym przepisom. Wynik każdego badania powinien być zapisany do księgi objazdowej kopalni. Oprócz tego urządzenie powinno być zbadane codziennie, czy nie wykazuje grubszych błędów izolacyi, zapomocą odpowiedniego przyrządu, umieszczonego na rozdzielniku elektrowni, transformatorni, lub przetwórni. O ile błąd się pokaże, to odnośna część urządzenia ma być natychmiast z ruchu wyłączona, a kierownictwo ruchu w celu usunięcia błędu o tern zawiadomione.

42)    Stały nadzór nad urządzeniem i utrzymanie tegoż ma być powierzone tylko fachowo wykształconym i przez władzę górniczą zatwierdzonym terom elektrycznym.

43)    Obsługa urządzeń elektrycznych i ich poszczególnych części ma być powierzana tylko ludziom trzeźwym i pojętnym, obznajomionym dokładnie z przepisami ruchu.

44)    Przepisy ruchu mają być ułożone przez kierownictwo ruchu w języku krajowym, zatwierdzone przez władzę górniczą i wywieszone stale w miejscu roboczem.

45) Robotnicy przy ruchu zatrudnieni powinni być za każdym razem, przy okazyi kwartalnych badań, pouczani o niebezpieczeństwach właściwych ruchowi elektrycznemu. Ponadto, oprócz personalu nadzorczego, powinna być pewna ilość pojętnych robotników obeznana z pierwszą pomocą w wypadkach

porażenia prądem elektrycznym, ze sposobem użycia drążków izolowanych.

46) Wszystkie zabudowania w których znajdują się maszyny i aparaty elektryczne, powinny być jak najstaranniej utrzymywane w czystości i nie wolno w nich przechowywać przedmiotów nienależących do ruchu.

47)    Wstęp do zabudowań urządzeń elektrycznych dozwolony jest tylko osobom przeznaczonym do obsługi i nadzoru. Odnośne obwieszczenie powinno być umieszczone na każdych drzwiach wchodowych.

48)    W razie wybuchu ropy lub gazów, któryby nie mógł być opanowany, zamknięty i skierowany do właściwego koryta, należy urządzenie elektryczne na czas trwania tego stanu z ruchu wyłączyć.

49)    W razie pożaru należy urządzenie elektryczne zupełnie wyłączyć z pod prądu zapomocą wyłącznika bezpieczeństwa punktem 2) przepisanego.

50) Podjęcie ruchu każdego nowego urządzenia elektrycznego nastąpić może tylko po zbadaniu go przez Urząd górniczy z udziałem rzeczoznawcy.

O ile te postanowienia wymagają wyjątku od obowiązujących przepisów górniczo-policyjnych (§ 73. 74 p. g. p. z 10. października 1913) uzyskają one moc obowiązującą dopiero z chwilą udzielenia przez c. k. Starostwo górnicze w Krakowie zezwolenie na wyjątek po myśli § 121. p. g. p. o udzielenie którego to wyjątkowego zezwolenia równocześnie ć. k. Starostwo górnicze się uprasza.

Przeciw temu rozporządzeniu można po myśli § 71. kr. u. n. (§ 231. p. u. g.) wnieść rekurs do c. k. Starostwa górniczego w Krakowie w ciądu dni 30 od doręczenia. Ewentualnemu rekursowi nie przyznaje się jednak po myśli ustępu ostatniego powołanego §. mocy wstrzymującej.

Nieszczęśliwe wypadki w przemyśle naftowym¹).

W roku 1913 zdarzyły się w kopalniach wosku ziemnego nieszczęśliwe wypadki: w ogólności 5 śmiertelnych, 7 ciężkich, razem 12, na 1000 robotników: 5'274 śmiertelnych, 7’384 ciężkich, razem 12"658; w kopalniach nafty nieszczęśliwe wypadki wogóle: 7 śmiertelnych, 70 ciężkich, razem 77; na 1000 robotników: 0'811 śmiertelnych, 8T13 ciężkich, razem 8924.

Przepisy policyjno-górnicze dla przedsiębiorstw naftowych w Galicyi, zmienione niedawno temu po wysłuchaniu Rady naftowej, obwieszczono dnia 10 października 1913 pod 1. 5232 w dzienniku ustaw krajowych i rozporządzeń dla Galicyi Nr. 95. W związku ze zmianą tych przępisów zmieniono też rozporządzenie starostwa górniczego z 24 czewca 1911 1. 3001, dotyczące komisyi dla egzaminowania kandydatów na posady kierowników i dozorców kopalń naftowych; ponadto wydano rozporządzenie, dotyczące urządzeń dla wyzyskiwania gazów naftowych na kopalniach nafty w Galicyi.

Ponieważ na obszarach naftowych Borysławia i Tustanowic znacznie się zmniejszyła liczba samo-płynących otworów szybowych i wskutek tego musiano coraz więcej prowadzić ruch zapomocą tłokowania (ilość otworów szybowych, które znajdowały £ię w tłokowaniu, wynosiła w roku 1913—207 wobec 130 roku poprzedniego), zaczęła się gwałtownie zmniejszać ilość gazu ziemnego wydobywającego się z otworów szybowych, co spowodowało znaczny wzrost kosztów gazu używanego do palenia. — W uwzględnieniu tego wypracowało c. k. starostwo górnicze na podstawie projektów sekcyi naftowej „Stałego komitetu dla badania momentów niebezpieczeństwa właściwych górnictwu naftowemu“, ogólne rozporządzenie, dotyczące zastosowania w górnictwie naftowem w Galicyi motorów spalających.

W roku 1913 odbył urzędnik inspekcyjny starostwa górniczego z Krakowa dokładny przegląd w 98

kopalniach naftowych z 166 otworami wiertniczym zonadto częściowy przegląd jednej kupalni wosku piemnego.

Odnośnie do poczynionych przez niego spostrzeżeń podają sprawozdania, co następuje:

W roku 1913 znajdowało się w ruchu w Galicyi 451 kopalń naftowych, między temi 73 w okręgu górniczym jasielskim, 338 w okręgu górniczym droho byckim, a 40 w okręgu górniczym stanisławowskim.

W górnictwie naftewem było w roku 1913 za jętych w okręgu jasieiskim 1608 robotników, w okręgu górniczym drohobyckim 6212, w okręgu górniczym stanisławowskim 808, w całej zatem Galicyi 8628 robotników ; ilość robotników i dozorców wzrosła w porównaniu z rokiem poprzednim o 21¹8° /₀-    m

Z otworów wiertniczych, które się znajdowały w ruchu na terenach naftowych Borysławia i Tustanowic z końcem roku 1913, z tych 142 w Borysławiu, 296 w Tustanowicach a 22 w Mraźnicy, było

w instrumentacyi

20

38

Mraźnicy

na łącznym obszarze 168

Za przyczynę wzrostu ilości wierceń w porównaniu do roku poprzedniego należy uważać prawie wyłącznie podjęcie na nowo ruchu na licznych kopalniach naftowych przed latami przejścięwo lub zupełnie za stanowionych.

W roku sprawozdawczym 1913 zdarzył się podczas robót wierstniczych wśród robotników 1 wypadek śmierci i 22 ciężkich wypadków, przy robotach instrumentalnych 6 ciężkich.

Wydobywanie ropy zapomocą tłokowania ograniczało się w roku sprawozdawczym prawie wyłącznie na obszar naftowy Borysław—Tustanowice— Mraźnica.

blicznych,

we wierceniu

w Borysławiu ...    67 .

w Tustanowicach. .    90 .

11

58

Z końcem roku sprawozdawczego było w tło-kowaniu w Borysławiu 57 otworów szybowych, w Tustanowicach 147 otworów szybowych a w Mraźnicy

Szyby

w ciągłem tłokowaniu wogóle

Pożary wskutek tarcia tłoka od sta

28

45

CD CO CD CO CO CC

2-6

4-0

0-8

ciężk.    razem    śmiert.    ćężk.    razem

55    66    —    —    —

74    76    —    —    —

to i;

35    35

19    20

10 10

02 I-*. 02 tO Ci tO

41

47

20 20

razem

30*212

28-260

17-106

15-763

14-864

8-400

10-725

26- 922

27- 377 15-306 15-190 14-178

8- 173

9- 844

3.290

0.783

1.900

0.573

0.686

0.227

0.841

3 otwory szybowe, na całym zatem obszarze 207 otworów szybowych.

W roku sprawozdawczym zdarzyło się w górnictwie naftowem Galicyi w urządzeniach wiertniczych 11 pożarów, których ofiarą padło 12 wież szybowych wraz z połączonymi z niemi budynkami, 8 budynków na hasple, 3 budynki na pompy, 6 dre-wnianj^ch i 2 żelazne zbiorniki na naftę, następnie 3 mniejsze pożary, z powodu których zupełnie zgorzały 2 kotłownie, 2 warsztaty, 2 zakłady dla oświetlenia elektrycznego i 1 pompa.

Z tych pożarów przypada na okręg górniczy Jasło jeden pożar wieży szybowej wraz z połączonymi z nią budynkami i zbiornika drewnianego, następnie dwa mniejsze pożary, którym uległa 1 kotłownia, 2 warsztaty, 2 zakłady dla elektrycznego oświetlenia i 1 pompa; inne pożary przypadają na okręg górniczy drohobyckim, mianowicie na obszar Borysław Tustanowice. W okręgu górniczym stanisławowskim niebyło pożarów w roku sprawozdawczym.

Piorun w 2 wypadkach, płomienie z powodu tarcia liny w 2 wypadkakach, tworzenie się iskier przez uderzenie żelaza o żelazo w jednym wypadku. Przeniesienie pożaru z zewnątrz w 2 wypadkach. — Krótkie spięcie łampy na wieży wiertniczej w 2 wypadkach i niewiadoma przyczyna w 2 wypadkach. — Tylko w jednym wypadku towarzyszyła eksplozya pożarowi. — W roku sprawozdawczym nie było pożarów wskutek tarcia tłoka.

Następująca tabela służy do porównania z poprzednimi latami :

W roku

17-8

2-2

116 153 130 207

W roku sprawozdawczym wydarzyły się następujące eksplozye gazów zabijających:

Eksplozya w gazowym zbiorniku w przedsiębiorstwie naftowem „Mila“ w Tustanowicach, przy-czem jeden robotnik poniósł śmierć, eksplozya we wieży szybowej z powodu wybuchu pożaru w tejże i 3 eksplozye w palenisku kotła, wynikłe z powodu nieumiejętnego dozoru.

Urządzenia dla odprowadzania gazów z wież szybowych okazują jeszcze ciągle znaczne wadliwości. Te urządzenia, które mają służyć do odprowadzania gazów w naturalnej drodze, to jest bez posługiwania się mechanicznymi środkami, wprowadza się wprawdzie obecnie ciągle w nowych kopalniach, nie są one jednak utrzymywane należycie i wskutek tego nie odpowiadają w wielu wypadkach wymaganiom właśnie w tym czasie, gdy gaz dobywa się z otworów szybowych.

Przewodzenie gazów z wież szybowych przy użyciu maszynowych urządzeń i zużytkowanie tych odprowadzonych gazów znaczne przybrało rozmiary.

Z końcem roku sprawozdawczego znajdowało się:

W Borysławiu 25 maszynowych urządzeń do przeprowadzania odprowadzania gazu z 25 parowemi maszynami i 684 HP do popędu 27 miechów z Wysokiem ciśnieniem o łącznej wydajności 512 m³ gazu na minutę, w Tustanowicach 61 urządzeń z tylomaż maszynami parowemi i 1777 HP do popędzan a 79 miechów z Wysokiem ciśnieniem i kompressorem o łącznej wydatności 1317 m³ gazu na minutę. Łącznie zatem pracowało na obszarach naftowych Borysławia i Tustanowic 86 urządzeń z tążsainfe ilością maszyn popędowych, z 106 miechami o Wysokiem ciśnieniu i jednym kompressorem o łącznej produktywności 1829 m³ gazów minutę.

Na kopalniach 1 klasy niebezpieczeństwa nie nastąpiły w tym względzie żadne zmiany.

Rozporządzennie starostwa górniczego z 10 października 1913 1. 5234 Dz. u. kr. i rozp. dla Galicyi Nr 97 ostatecznie uregulowało stosunki bezpieczeństwa odnośnie do urządzeń dla mechanicznego przewodzenia gazu i należy się spodziewać, iż odtąd będą uusunięte rozmaite wadliwości, które dotychczas można było zauważyć w tych urządzeniach.

Usilne zabiegi celem zapobieżenia zanieczyszczaniu granicznych gruntów i płynącej na nich wody nie osiągnęły skutku. Środki zapobiegawcze użyte na poszczególnych kopalniach okazały się niedostatecznymi i tak zdarzały się znowu w roku sprawozdawczym, szczególnie w porzą większych opadów i wylewów, wypadki znaczniejszego zanieczyszczania.

Znaczniejsze zapasy ropy znajdowały się na kopalniach tylko bardzo rzadko. W roku sprawozdawczym nie można było bynajmniej skarżyć się na przepełnianie zbiorników towarzystw magazynowych.

Zajmujące jest zestawienie nieszczęśliwych wypadków wśród robotników w latach 1907 do 1913 na największym obszarze naftowym Galicyi, t. j. na terenach Borysławia, Tustanowic i Mraźnicy, które stanowią jedyną grupę kopalń II. klasy niebezpieczeństwa.

Wypadków nieszczęśliwych było: w Borysławiu w Tustanowicach w Mraźnicy ^ roku śmiert. ciężkich razem

1907

1908

1909

1910

1911

1912

1913    1    15    16

zatem na łącznym obszarze w roku śmiertelnych ciężkich

1907    .

1908

1909 1900

1911

1912

1913

Urządzenia w przemyśle naftowym.

Natomiast w sprawie odwodnienia kopalń pozostaje wiele do żyązenia. Pojedyncze kopalnie są ze sobą połączone zapomocą starych opuszczonych budowli, dlatego przeszkoda w bardzo zresztą prymi-tywnem urządzeniu urządzeniu dla ściągania wody na jednej kopalni daje się odczuć na sąsiedniej kopalni.

Z końcem roku 1913 było w ruchu w Borysłai-wiu 142 otworów szybowych o łącznej głębokość, 145.673"95 m. a zatem o przeciętnej głębokości 1.025-89 m. przyczem największa głębokość wynosiła 1.491 m., a w tustanowicach 269 otworów szybowych o łącznej głębokości 336.196 20 m., a zatem o przeciętnej głębokoćci 1.249-80 m, przyczem największa głębokość wynosiła 1817 m. — W Mrażnicy natomiast było w ruchu 13 otworów wiertniczych o łącznej głębokości 8448 m., a zatem o przeciętnej głębokości 603-70 m. Ponadto bzły przejściowo zasta-nowione lub eksploatowały ziemny gaz : w Borysławiu 24 otworów szybowych o łącznej głębokości 36.111 '85 m., w Tsstanowicach 22 otworów szybowych o łącznej głębowości 28.319⁻50 m. a w Mra-źnicy 1 otwór szybowy 286 m. głęboki.

W roku 1913 było w Galicyi w ruchu 6 kopalń wosku ziemnego, z tych 2 w Borysławiu w okręgu górniczym Drohobycz a 4 w okręgu górniczym Stanisławów, z tych] ostatnich 3 w Dźwiniaczu a 1 w Staruni.

Przeciętna liczba robotników wynosiła w Borysławiu 643, w Dźwiniaczu—Staruni 305, a zatem razem 948 robotników i dozorców.

W roku sprawozdawczym zdarzyło się w kopalniach wosku ziemnego wśród robotników 5 śmiertelnych i 7 ciężkich wypadków, z tych w Borysławiu 1 śmiertelny i 3 ciężkie, w Dźwiniaczu 4 śmiertelne i 3 ciężkie, w Staruni zaś 1 ciężki.

Na kopalniach wosku ziemnego dźwiniaczu przeprowadzono w zupełności środki przedsięwzięte w r 1911 celem usunięcia niebezpieczeństwa pożaru

i eksplozyi jakoteż celem większego zabezpieczenia ruchu, tak, iż w tym względzie nie było żadnych wypapków.

Dnia 9 czerwca 1913 wylał po oberwaniu się chmurz potok „Dźwiniaczówka“ przepływający poprzez 2 kopalnie. Woda wdarła się szerokimi strumieniami do głębiej leżących szybów jednej kopalni w takiej ilości, że robotnicy tam zajęci zdołali tylko z trudnością uciec. Dochodzenie przeprowadzone na skutek tego dnia 11 czerwca 1913 przez inspekcyjnego urzędnika, starostwa górniczego wykazało, iż część pntoka bez zozwolenia politycznej władzy zacieśniono przez poprzecznie ustawione budów tak dalece, iż większe masy wody nie mogły się przedostać. Równocześnie skonstatowano, iż wskutek wtargntęcia wody w tr/.ech kopalniach dochodziła ona do 75 m. głębokości. Kopalnie rozpoczęto więc natychmiast odwadniać, podczas gdy w trzeciej kopalni, w której odbudowa odbywała się na znacznie wyższym horyzoncie, pozostała woda w głębokich budowach. Poczyniono na miejscu wymagane zarządzenia, których przeprowadzenie oddano pod dozór okręgowego urzędu górniczego w Stanisławowie. Odwodnienie kopalń trwało przez dłuższy przeciąg czasu.

Borysławski okrąg naftowy.

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 30. VI.

1918

Wytwór

czość

- Ropał

Manco

Wysłano w kg.

Zapas 31. VI. 1918

Rekapitulacya:

Tustanowice Borysław . Mraźnica .

5,311.562    32,768.103    861.374    2,896.839    29,610.062    4,711.390

4.262.692    26,302015    1,123.874    1,202.531    23,943.757    4,294.545

293.175    5,778.689    532.754

563.355    6,041.263

Razem

10,137.609 65,111.381

1,985.248    4,392.545

59,332.508 9,538.689

Opaka .... Perehińsko . . Rypne .... Bandrów .    .    .

Polana .... Popiele.... Dolina . .

Orów ....

48.943    91.121

500.912    1.954.085

1,035.603 136.030 214 673 20.350 249 350    274.100

19540 247.916 255.710 1,533.373 82.519 109.350 106030 9.500 5.300 10.650    9.150

110.022

21.000:    1.500

10.000    10.000

779 730 3.150 127.300

1.000

40.900

23.280

31.090

6.220

8.000

255.223

1,386.062

58.934

40.000

146.100

15.500

pi

05 O

O o o o

10.497

15.535

3.500

1.800

41.582

8.250

58.363    70.204

1,861.777    536.785

735.576    1,056.477

139.180 310.883 20.350

210.160    307.070

16.040 255.916 146.940    362.193

309.680    2,568.173

21.200    120.253

60.000 81.100 114.780    92.350

24.700 5.300 19.800 110.022 22 500 20.000

Razem

14,864.380 70,271.336j 2,133.038    4,473.709 62,850.984 15,677.985

_____i__

Zestawienie produkcyi gazów za miesiąc sierpień 1918.

Ilość produkujących gaz

■S

otworów

GMINA

fia

Æ o

pi

Igi

będących w ruchu wyk. r.

całkowicie zastano-wionyoh

RAZEM

Produkcya gazu przeciętnie za miesiąc sprawozdawczy w m3 w 1 min.

Produkcya gazu za miesiąc sprawozdawczy

przeciętnie mniej

Ilość otworów świdrowych produkujących

więcej

na L otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

niż przeciętna ilość gazu r. 8

niż przeciętna ilość gazu »■463 m »

niż podwójna przeciętna ilość gazu

RAZEM

UWAGA

1.

2.

3.

4.

5.

6.

8.

9.    10.    11.    12.

13.

Tustanowice

200    94

33

127

280-93

1-404 2 762

47    30

Borysław

195 ! 93

101

27900

1-430 1001

46    34

II

Mraźnica

31

90-16

2908

10-017

O T-i go

LO <M

o to

CD

Popiele

Razem

430 ! 196

41    237

650-09

1-511 2-743    93

65

79    237

L. porz.

19

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

25

26

27

28

29

31

32

Jasielski okrąg naftowy.

Wykaz kopalń nafty jasielskiego okręgu górniczego.

Gmina

Firma

Nazwa

kopalni

Produkcya za Iipiec1918 w kg.

Ilość otworów wiertniczych

w wierceniu

w instru-mentacyi

w tłokowaniu

w łyżkowaniu

w pompowaniu

samopły-

nących

w wyła cznej produkcyi gazów

w montowaniu

Razem

Białkówka-

Brzezówka

Białobrzegi

Bobrka

Wietrzno

Bobrka

Dobrucowa

Dominikowie e

Kobylanka

Dukla

Faliszówka

Głęboka

Grabownica

starz.

11

Grudna

kępska

Harklowa

Humniska

Iwonicz

11

Klęczany,

Trzetrzew.

Klęczany

Klimkówka

11

11

Hanno wersko-galicyj skie Gwarectwo naftowe

Gerdasglück Gwarectwo w Gotha

Galicyjsko-Karpackie To w. akc. naft.

Juliusz Schindler

Galicy j sko • Karp acki e akc. Tow. naft.

Viktor Petite

Galicyjsko-Karpackie akc. Tow. naft.

Oskar Poeller

Tow. dla przedsiębiorstw górniczych „Tepege“

Galicyjskie akc. Tow. naft. „Galicya“

Tow. „Grabownica“ Ska z o. p.

Spółka naft. „Tenag“ z o. p.

Ska naft. „Sport“ z o. p.

Gwar. naft. „Harklowa“

Oderfurter Min.-Öl-Werke

Zachodnio-galicyjskie Zakłady naftowe

Galicyjskie akc. Towr. dla produkcyi nafty

Dr. Antoni Ślączka

Józef i Ema Hr. Załuscy

Józef Waliszko

Galie. akc. Tow. naftowe „Galicya“

Polski Przemysł naftowy

Gwarect. naft. „Klęczany“

Józef Marya Waterkyen

Oskar Poeller et Comp. J. i E. hr. Załuski i Jan Mazurkiewicz

„Vulkan“ Rohoelbergbau-Ges. m. b. H.

Gartenberg i Schreier.

Mertens et Comp.

Małgorzata-

Olga

Gardasglück

„Opal“

„Radium“

„Władysław“

„Znicz“

„Eugenie“

„Wiktor“

„Polonia“

„Liza“

„Sarmacya“

„Gaten“

„Graby“

„Hermada“

„Bolesław“

„Böhmko“

„Minerva,,

„Wede“

„Genpeg“

„Antoni“

„Junosza“

„Klaudyusz“

„Okopy“

„Tadeusz“

„Roman“

„Elżbieta

Ida“

„Teresa“

„Emma“

„Iza“

„Max“

„Minia“

„Minka“

l—

11500

80000

27000

21450

68900

306000

38800

102990

36500

168100

85229

19080

17800

9490

106900

93400

129000

2750

143060

44

48

40

40

27

31

58

61

16

18

62

62

11

15

hH

o.

'O

L. porz.

Gmina

Firma

Nazwa

kopalni

Produkcya za lipiec 1918 w kg.

CD

EJ

w wierceniu

w instrü-mentacyi

w tłokowaniu

w łyżkowaniu

w pompowaniu

samopły-

nących

w wyłącznej pro-dukcyi gazów

w rnonto-wauiu

Razem

34

Kobylanka

| 35

Petroleum Industrie Ges. m. b. H. Galicyjsko-karpackie akc. Tow. naft.

„Oktawia“

„Światło“

66723

36

Kryg

„Sobieski“

29652

39

40

37

Jasielska Spółka naftowa

„Roma“

2800

38

39

40

Kobylany

Korczyna

Biecz

Krościenko

niżne

Wikt i Oktawia Sulimirscy

Exc. Władysław Długosz

Dr. Stanisław Dunikowski

„Berta“

9300

„Stanisław“

22200

„Mackensen“

41

Société française des Pétroles de Potok

42

Krościenko

wyżnę

„Kronem“

385136

24

30

43

Gwarect. Charlottenglück

„Arnold“

„ Charlottenglück“

33830

44

Kryg

Henryk Bard

„Kinga“

10

45

Łęki

Gwarectwo Fortuna

„Wilhelm“

46

47

48

Libusza

49

50

Tow. naftowe Wiktorya Spółka Dąbrowski i Szczepański Kopalnia nafty Libusza i Tow. rurociągowe Kop. nafty Libusza i Tow. rurociągowe i St. Mrazek Zachodnio-galicyjskie przedsiębiorstwo ol. min.

„Klara“

„Niepodle

głość“

„Adam“

140000

49

51

„Henryka“

„Hermann*

51

Lipinki

Tow. wiertn. „Grabownica“

„Lipy“

192200

101

103

J 52

Rozalia Morgenstern

Morgenstern

28000

12

13

53

Lubatówka

Ignatz Stern

Galicyjsko-Karpackie akc. Tow. naftowe

„Rużyca“

8000

„Ramzes“

Męcinka

Gartenberg i Schreier

„Gisem“

56

57

Mokre

Józef Marya Waterkeya Związkowa Spółka naftowa z ogr. por.

„Wulkan“

„Stefan“

9850

58

Spółka naftowa Mokre

„Tenem“

59

Mrukowa

60

Odrzechowa

Juliusz Schindler Galicyjsko-Karp.akc.Tow. naft. i Tow. rafm. ol. min

„Mrukowa“

1600

„Batory“

61

Osobnica

62

Pagorzyna

63

Posada górna

64

Gartenberg i‘ Schreier Zachodnio-Galicyjskie Zakłady naftowe Rymanów-Klimkówka Ska naftowa

Rymanowska Ska naftowa z ogr. por.

„Giso“

„Pewede“

„Ella“

„Ignacy“

22715

10600

65

Ska naft. Kujawy-Mazury

„Mazury“

66

67

Potok,

Jaszczew

68

Potok

Lwowska Spółka naftowa Société française des Pétroles de Potok Hano wersko-galicyj skie Gwarectwo naftowe

„Oleum“

Leon,Amadée

380321

12

„Lubicz“

409200

18

21

i—i

C/3'

CS>

C-K

'O

NJ

L. porz.

Gmina

Nazw.a

kopalni

Produkcya ! za lipiec 1918 ! w kg.

w wierceniu

w instru • mentacyi

w tłokowaniu

w łyżkowaniu

w pompowaniu

samopły-

nących

w wyłącznej produit cy i gazów

w montowaniu

Razem

69 Potok

Galicyjsko-Karpackie akc. Tow. naftowe

„Piast“

52803

70

„Wiłhelmi-

Gwarect.Wilhelminenglück nenglück“

71 Rogi

Erdölwerke Rogi

„Martha“

72

Towarzystwo rafineryi olejów mineralnych

„Emilia“

181100

co

97 Węglówka H. Macher i Dr. Wittig

„Kiczary“

117150    1

18

: os

rH

98

Herbert Loyd Ohittenden

„Pory“

37720

99 Wielopole

Rokach i Sussmann

„Eres“

57500

co

co

100

Gwarectwo Erzherzog Franz Perdinand

„Konstanty“

14650

h-*■

tH

CO

101 Wietrzno

Tow. dlaprzeds. górniczych Tepege

„Reich“

2000

h-*

co

102

Witryłów

Gwarectwo Gloria

„Katarzyna“

7910

103

Wójtowa

Polska Ska naftowa

„Lux“

11000 1

104

Wola jawor.

Wiktor Żurowski

„Janina“

4760

105 Wołtuszowa Gal.-Karp. akc. Tow. naft.

„Wiara“

106 i Wulka

„Flora“

203378

13

17

107

Zagórz

Tow. dla handlu przemysłu i rolnictwa

„Warszawa“

13395

108

Kopalnia nafty Zagórz z ogr. por.

„Włodzi

mierz“

44000

11

109

Zmiennica

Mantzke et Comp.

„Nadzieja“

85410

18

20

110

Zasław

Zygmunt Kierwiński

„Holland“

111

Kobylany

Towarzystwo Premier

„Austria“

Razem . .    4864821 I 101

3    15

6 ! 751

19

905

L. porz.

Stanisławowski okrąg naftowy.

Wykaz kopalń oleju skalnego w obrębie Urzędu górniczego okręgowego

w Stanisławowie.

Oznaczenie kopalni Stosnnki własnościowe

Ilość

otworów

świdrowych

Głębokość w m.

Stan ruchu

Uwaga

„Austria“

Bitków

c. k. Skarb państwa

Austria I

560-5

I!

samopłynąca

2 „Elsa“

Gal. karp. akc. Tow. naft.

Elsa I

1108

II

bez ruchu

3 „Gallia“

Maria Chariis Janvier

4 „Gold“

Norbert Gold

Gallia I

Gold .1 „ Il „ Ul

418-9

732

•883-40 22 75

li

ii

I    samopłynący

II    w wierceniu

III    w wierceniu

od czasu inwazyi nieprz.

5 „Henryk“

Franc, gal. Tow. naft. Ska z o. p.

Henryk I

493

bez ruchu

od czasu inwazyi nieprz.

6 „Kiernica i Polanka“

Tow. naft. „Bitków“ Ska z o. p.

Kiernica 1 Polanka I Polanka II

945-20 863 70 372-50

w tłokowaniu samopłynący w wierceniu

7 „Oliga“

Wschodnio galic. Spółka naft.

c3

bo

• R T

'MCDiO CS >.Q I> ZD l> CO

bez ruchu samopłynący w wierceniu

od czasu inwazyi nieprz.

» Opiag⁹

Austr. akc. Tow. dla przem. naft.

40 otworów świdr.

78

70

17 samoplyn., 1 w pompo w., tłokowaniu, 2

1114 7

zapomocą injektora, 3 w wierceniu,

12 zas tanowi onych

„Ropex“

Karol Zanderes i Julin Haewecker

Ropę I

410

bez ruchu

od czasu inwazyi nieprz.

10

„Stefan“

Tow. akc. dla pizem. oleji min. przedt, U. Fan to & Comp.

Stefan I

806

samopłynący

11

„Tepege“

Krakowsko-Bitkowska Ska naft.-

Nr. I

678

w wierceniu

12

„Viktorya“

Tow. akc. dla przem. ol. min. przedtem D. Fanto <£ Comp.

Viktoria I

824

bez ruchu

13

„Babetta“

Dźwiniacz

Komandytowa Spółka Dr. Liebermann & Comp.

Nr. I

990

bez ruchu

od czasu inwazyi nieprz

14

„Kałusz“!“,

Kałusz

„Gaz ziemny“ Ska z o. p.

Kałusz I

produkcya gazów

15

Kosmacz

„Kosmacka ropa“

„Ropa Kosmacka“ Ska z o p.

7 otworów

297 do 802

6 w pompowaniu 1 zastanowiony

16

„Premier“

Ska naft. „Premier“ z o. p. 4 otwory

243 do 525

2 w pomp., 2 w wierć.

17

„Krywka“

Krywka

Gal. karpackie Tow. naft. Kryczka I

255

bez ruchu

od czasu inwazyi nieprz

18

„Maniawa“

Maniawa

Tow. naft. „Sołotwina“ Maniawa I

616-5

11

19

„Merkur“

Mołotków

Austr. akc. Tow. dla przem. naft.

Geo I

896-1

11

20

„Compes“

Pasieczna

Wschodn gal. Ska naft. 23 otwory

162 do 450

3 w pompowaniu 20 czasowo zastanowion.

Stanisławowski okrąg górniczy.

Wykaz proriukcyj, odtłoczonej oraz wyekspedyowanej ropy, kopalń stanisławowskiego okręgu w I. półroczu 1918.

;'.K

Produkcya

Uprawniony do wydobywania

Odtłoczono do Opiagu

Wyekspediowano

w I. półroczu 1918 r.

Uwaga

w kilogramach

Opiag

Bitków

10240138

12295621

Austrya

171888

171888

Kiernica i Polanka

•567347

566855

Stefan

79975

81254

N. Gold

412004

407507

Oliga 2.

416163

415828

Compes

Pasieczna

41280

w marcu i kwietniu nie pompowano

21916

L. Griffel

R. Rudolf

„Słoboda rungurska“ Słoboda

Ska z o p.

14610

w maju nie pompowano

run.

307130

506025

A. Rosenkranz et Gomp.

299500

434815

B. Lantner

263400

446200

Premier

144600

130860

w maju nie pompowano

Premier

Kosmacz

213050

Ropa Kosmacka

116420

159468

w lutym, marcu i czerwcu me pompowano,gdyżwszystkie zbiorniki przepet.

Suma

13309421

1643332

13972989

Stanisławowski okrąg górniczy.

Wykaz produkcyi ropy kopalń oleju ziemnego stanisławowskiego okręgu

za lipiec 1918 roku.

L. porz. . .

Uprawnieni do wydobywania

Miejsce kopalń

Zapasy ropy z początkiem miesiąca

Miesięczna

produkcya

Zużyto ropy na opał

Oddano do przedsiębiorstwa transportowo-guzynowego (Opiag)

Wy ek spędy o wano

Zapas ropy z końcem miesiąca

Uwaga

hH

„Opiag“

Bitków 2414269

1590641

1457693

2776169

„ Austrya“

23248

23248

„Kiernica* i „Polanka“

4400

89375

91775

2000

„Stefan“

2625

11550

14175

Norbert Gold

5397

35285

34562

6120

„Ollga 2“

9332

73935

79367

3900

„Compes“

Pa-

sieczna

57240

6900

64140

Leisor Griffel

28202

4551

32753

R. Rudolf

19710

19710

W lipcu nie pompowano

10

„Słoboda rungurska" kopalnie oleju ziemn. i tłoozenia ropy Ska z o. p.

Słoboda

ruug.

7538

46130

3100

44530

6038

11

A. Rosenkranz et Comp.

3805

65000

2480

64460

1865

12

B. Lantner

46500

1054

45446

13

„Premier“

19400

29366

2100

43800

1998

manco: 866 kg.

14

„Premier“

Kosmacz 103050

35200

47900

90350

15

„Ropa Kosmacka“

r>

109795

109795

W lipcu nie pompowano, jdyź wszystkie zbiorniki przepełnione,

Suma 2784763

2057681

56634

228962

1655931

3129013

¹

Według urzędowej statystyki Ministerstwa robót pu

Borysławski okręg naftowy.

Wiadomości bieżące.

Spółka naftowa „Angela“ Spółka z ogr. odp. przez dyrektora kopalń Jmre Pirnitzera, zgłasza zmianę planu ruchu kopalni nafty „Haki-Basza“ na parceli gr. lk. 655 w Mraźnicy przez odmienne usytuowanie obu szybów oraz poszczególnych objektów kopalnianych, tak, iż obecnie odległość tych otworów świdrowych od siebie będzie wynosić 100 m.

Oskar Smreker zgłasza budowę gazowni na kopalni nafty „Petrus“ parc. lik. 2323 i 2323/4 w Borysławiu celeem eksploatacyi gazów z szybu Nr. 1 — następnie zgłasza zmianę planu ruchu kopalni nafty „Melania“ w Borysławiu przez budowę: a) wyciągu tłokowego przy szybie Nr. I. b) dołu ropnego (zbiornika zakopanego) 8 m śr. c) dwóch zbiorników na ropę i d) 1 tłoczni ropnej na pg. lik. 2688 i 2689 w Borysławiu, — zarazem donosi o zamierzonej bu-

dowie kuźni przy szybie „Votan Nr. 1“ na kopalni nafty „Ręka“ w Borysławiu.

Firma Bracia Spitzmann zawiadamia, że szyb „Willy II“ jest kompletnie zmontowany, prosząc o przeprowadzenie dochodzenia kolaudacyjnego.

Adolf Butterweich donosi o „powierzeniu kierownictwa szybów „Lubomirska Nr. 3 i 5“ oraz „Phönix Nr. 1“ z dniem 16 września b. r. inż. Zygmuntowi Wasilewskiemu.

Fed Holak i Eliasz Krysko, gospodarze, 1-szy w Rybniku, 2-gi w Bani Kotowskiej, do rąk adwokata Dra Marka Tiegermanna w Drohobyczu upraszają o wydanie poświadczeń celem utworzenia pól naftowych: „Holak I“ na terenie pg. lik. 4103/2, „Holak II“ na pg. lik. 4160 i 4151/2 i „Holak ni“

na pg. lik. 4078 w gminie kat. Rybnik, pow. poi. Drohobycz.

Przedsiębiorstwo górnicze Jakóba i Gustawa Goldmannów upraszało o przeprowadzenie kolauda-„Galicyjski przemysł naftowy“ Spółka z ogr. cyi urządzeń wiertniczych na kopalni nafty „Sfinks“ odp. we Lwowie wniosła podanie o wydanie poświad- w Mraźnicy. czeń celem utworzenia pól naftowych „Maksymiec I“ na terenie parc. lik. 5568, 5569, 5570/1, 5570/2, 5571/1,

5529, 5512, 5513/1, 5514, — „Maksymiec II“ na parc, lik. 5517, 5518/1, 5518/2 i „Maksymiec III“ na parc, lik. 5571/2, 5571/3, 5571/4, 557l/5 w gminie kat. 1 sierpnia 1918.

Topolnica, pow. poi. Stary Sambor, — zawiadamia

Inż. Fawel Kwig w Wiedniu II, Valeriestrasse 94, nabył od Dra Leo Löwensohna, adwokata w Wiedniu VIII, Florianigasse 60, 0.125% udział brutto w kopalni „Elgin“ w Tustanowicach z produkcyą od

Przyjęto do wiadomości urzędowej zmianę planu jąc zarazem, że zamierza przystąpić bezzwłocznie do ruchu kopalni nafty „Union“ w Mraźnicy, polega-przedwstępnych robót kopalnianych na parcelach jącą na założeniu na pg. lk. 617/2 otworów świdro-gruntowych w Topołnicy, pow. Stary Sambor w obrę wych Nr. V i VI w oddaleniu 30, względnie 31 m bie zgłoszonych pól naftowych „Maksymiec I i III“— od granicy południowo-wschodniej, ustanawiając jako pełnomocnika i technicznego kie-    Zezwolono na wycięcie rur 9" w otworze świ-

rownika ruchu kopalnianego w Topołnicy Wiktora drowym Nr. I kopalni oleju skalnego „Vulkan“ (sek-Osadeka, zamieszkałego tamże.    cya Horodyszcze) w Borysławiu w głębokości 455 m

Spółka naftowa „Hołowiecko“, Spółka z ogr. i dalsze kontynuowanie pogłębiania tego otworu odp. we Lwowie zawiadamia, że sprzedała swoją ko- świdrowego w rurach hermetycznych 7“. palnię nafty w Hołowiecku, pow. Stary Sambor Lu-    Przejście uprawnienia do wydobywania na ko-

dwikowi Juliuszowi Stadtmüllerowi we. Lwowie, ul. palni „Likurg“ parć. lik. 1012 i 1013 w Borysławiu Kochanowskiego L. 63 — wobec czego gaśnie peł- na Bronisława Rappaporta oraz ustanowienie Samuela nomocnictwo. udzielone Wiktorowi Osadkowi odno- Pocha w Drohobyczu pełnomocnikiem tej kopalni śnie do tej kopalni nafty oraz przestaje tenże pełnić przyjęto do wiadomości tudzież zmianę sytuacyi do-kierownictwo ruchu tej kopalni nafty.    łów ropnych i szlamowych oraz budynków pomc-

Dawid Krug, jako pełnomocnik kopalni oleju cniczych na tej kopalni, z tern, że proj. sytuacyi bu-skalnego „Mamcia“ wniósł podanie o zezwolenie na dynku mieszkalnego dla robotników nie zatwier-wybudowanie i przeprowadzenie na terenie tej ko- dzono, ponieważ budynek ten jest projektowany palni nafty urządzeń dla przeróbki własnego kału poza katastralną granicą parc. lk. 1013, co do któ-z tego otworu pochodzącego z tern, że kału tego rej nie przedłożono dowodu, że uprawnienie do wy-o zawartości przeszło 30% ropy, otwór świdrowy dobywania przysługuje Bronisławowi Rappaportowi produkuje około 30.000 kg miesięcznie.    w granicach faktycznych tej parceli.

Inż. Ludwik Madejski, jako pełnomocnik kopalni    Przyjęto do wiadomości projektowaną zmianę

zostanie na parc. lk. 4437/2 w oddaleniu 18 m. od otworu świdrowego Nr. V na wschód.

Zatwierdzono zgłoszoną zmianę planu ruchu kopalni „Phönix“ w Tustanowicach, polegającą na sło o zastanowieniu otworu świdrowego „Antoni I“ wystawieniu domu mieszkalnego dla kierownika w Tustanowicach.    chu kopalni na parc. lk. 2512.

nafty „Stefania“ w Tustanowicach, własność Aloj- planu ruchu kopalni Synge w Tustanowicach, pole-zego Liebermanna i Filipa Bergera zgłosił zamiar gającą na wystawieniu drugiego budynku na po-odbudowy spalonego podczas inwazyi nieprzyjaciel- mieszczenie wyciągu do tłokowania dla otworu świ-skiej na tej kopalni szybu Nr. II na parc. gr. lk. drowego Nr. V, z tern, że budynek ten wystawiony 1647 w Tustanowicach, z tern, że szyb ten posiada obecnie głębokość 1417.50 m i jest zarurowany 5" rurami.

Galicyjskie Tow. Akc. naftowe „Galicia“ donio-

ru-

Sprawy bieżące.

Odkrywki. Nigdy jeszcze Zagłębie nie posiadało Rumunia IVa mil., Galicya 900.000 ton. Produkcyę tyle odkrywek węglowych co obecnie. W Sosnowcu nieco wyższą od galicyjskiej mają Indye, zaś bez-mamy kilka odkrywek na „hołdach“ poza rurkownią pośrednio po Galicyi znajduje się Japonia, prodm Towarzystwa hr. Renarda. To samo towarzystwo kująca niecałe 400.000 ton. W państwie niemieckiem poszukuje też odkrywek obok kopalni „Niwka“ i obok wydobyto w roku 1916 około 140 tysięcy ton, zaj-zabudowań na Dębowej Górze.    muje więc ono wświatowej produkcyi ropy miejsce

Odkrywki te prowadzą na swój rachunek pry- podrzędne, produkując 0.22% ogólnej ilości ropy, watni przedsiębiorcy. Muszą być one zyskowne, kiedy a zaledwie 7°/₀ swego zapotrzebowania. W latach o coraz nowe ubiegają się oni, nie szczędząc pie- przedwojennych musiały Niemcy 93% zapotrzebo-niędzy na poszukiwania.    wania pokrywać zagranicą, w szczególności 50%

Światowa produkcyą ropy. Na pierwszym miejscu w Ameryce północnej, 18% w Galicyi, 13% w Rosyi, stały pod względem produkcyi ropy w roku 1916    8% w Rumunii. Zwiększone zainteresowanie kapitału

Stany Zjednoczone Ameryki północnej z ogólną pro- niemieckiego zagłębiami naftowemi w Galicyi, umowa dukcyą przeszło 40 milionów ton, na drugiem Rosya: naftowa z Rumunią, oraz częściowe pokłady nafty około 10 mil. ton, dalej idzie Meksyk z 5V2 mil., rosyjskiej, które dostały się do Turcyi, mają dopo-

o 350%.

módz do uniezależnienia Niemiec od Stanów Zje- Musi się zwalczać wielkie trudności nietylko w wy-dnoczonych. Stosunek istniejący w roku 1916 uległ szukaniu sił fachowych lecz także w zgromadzeniu znacznej zmianie przede wszy stkiem co do Rosyi, środków żywności. Brakuje również kruszcu, lecz gdzie produkcya ropy wskutek ogólnego rozprzęże- jest nadzieja otrzymania z Ukrainy kruszców żenią i zastoju uległa niekorzystnym zmianom. Nato- laza, manganu i żelaziwa. Już w najbliższych miast produkcya ropy w Rumunii zwiększyła się miesiącach zastąpią wyszkoleni fachowi robotnicy w ostatnim roku. Przedewszystkiem pracuje się tam jeńców, z których tylko najmniejsza część posiada pilnie nad odgwożdżeniem starych szybów, które potrzebne kwalifikacye. Pomimo tego, że w nie-w wielu miejscach dało pomyślne wyniki, a nadto których hutach poprawiły się nieco trudności odbywają się poszukiwania na nowych terenach, w produkcyi, można pokryć tylko najpilniejsze za-zwłaszcza rządowych, dotychczas nie odkrytych. Ja- potrzebowanie w kraju, tak, że wielki przemysł nie ponia gorliwie zajmuje się rozwojem swego prze- mógł wcale eksportować za granicę, mniejsze przed-mysłu naftowego. Przy silnem poparciu państwa pro- siębiorstwa wykonywały trochę zleceń do Ukrainy, dukcya zwiększyła się tam w ostatnich 25 latach Te ostatnie walczą także z wielkiemi trudnościami

z powodu braku surowca, węgli i koksu. Lepsze stosunki panują w tych przedsiębiorstwach, które mają

Kopalnia hr. Renard.

Z mocy przepisów wojennych większość udzia- blisko węgiel i koks. łów (kuksów) gwarectwa hr. Renard w Sosnowcu    W najgorszem położeniu znajdują się huty w oko-

przeszła na własność katowickiego towarzystwa gór- licach górskich z powodu niedostatecznego dowozu niczo-hutniczego w Katowicach po cenie 18.000 m węgli i koksu, a także środków żywności. Wydatność za udział. W tym celu towarzystwo powiększyło pracy robotników jest tam wskutek złych warunków swój kapitał, aby uzyskać wymagane 17 milionów coraz mniejsza, a żądania podwyższenia pracy co-marek, przyczem zgodziło się na warunek, że od- raz większe. Horoskopów na przyszłość na ogół sta-przedaż udziałów cudzoziemcom w terminie pięcio- wiać nie można, bo produkcya może być przemija-letnim po zawarciu pokoju uzależnia się od zezwo- jąco większą, a potem zmniejszyć się a nawet ustać lenia centralnej władzy krajowej.    zupełnie wskutek braku dowozu.

Z powodu dopuszczenia nowych akcyi katowi-    Ceny poszczególnych fabrykatów są przez rząd

ckiego towarzystwa do obiegu giełdowego w Berli- ustanowione, lecz wskutek ciągle wzrastających konie, Towarzystwo w myśl praw giełdowych zmu- sztów produkcyi, podwyższenie cen tych w najbliż-szone było ogłosić prospekt, z którego czerpiemy szym czasie będzie nieuniknione, następujące szczegóły.    Przemysłowcy mają nadzieję, że po wojnie sto-

Gwareclwo hr. Renard w Sosnowcu eksploatuje sunki poprawią się znacznie. Istnieje zamiar maso-kopalnie węgla „Renard⁰ z produkcyą roczną 700.000 wego wyrabiania maszyn rolniczych specyalnie dla ton (7 milionów korcy) i „Andrzej“ (40.000 ton), eksportu na Wschód i na Bałkan. Fabrykanci za-Eksploatacya rudy (podczas wojny zawieszona) wy- mierzają eksport wogóle lepiej zorganizować, ażeby nosiła 15.000 ton rocznie.    wyprzeć fabrykaty państw nieprzyjacielskich. Prócz

Poza tern gwarectwo posiada nowocześnie urzą- fabryk maszyn rolniczych mają być także urządzone dzoną walcownię blachy i rur, z możnością produk- na wielką skalę fabryki lokomotyw i wagonów. Także cyi rocznej po 14.000 ton, (840.000 pudów). Podług przemysł automobilowy ma być rozszerzony, jako bilansów, zyski gwarectwa wynosiły w latach 1912/3 też i produkcya motorów dla aparatów lotniczych, i. 1613 4 1,131.467 rubli, względnie 1,436032 rubli,    Przemysłowcy sądzą, że po wojnie surowców

z których po odpisach, wypłacono udziałowcom po nie braknie. Nietylko przemysł maszynowy lecz także 400.000 rubli.    i inne działy przemysłu żelaznego chcą po wojnie

Za lata 1914/5 i 1915/6 zarząd przymusowy zabrać się energicznie do rozwinięcia swej produkcyi. małe tylko wykazał zyski, za rok 1916/17 — małą    W planie są rozmaite ulepszenia co do budowy

stratę.    i komunikacyi.

Bilans po dzień 31. grudnia 1917 r. ujawnia    Odkrycie rudy żelaznej koło Częstochowy. Koło

jako majątek:    Częstochowy odkryto większe pokłady rudy żelaznej.

Ruda ta jest to żelaziak ilasty brunatny, znajdujący

Kopalnie, fabryki i majątki ziemskie 22 milio- Łożyska ilastego brunatnego żelaziaka w pokładach nów marek (po kursie 216), grunty i budynki 4 mil. jurajskich w okręgu częstochowskim, mają wielkie Amortyzacye wynoszą 18 milionów, czyli 90%. znaczenie dla przemysłu polskiego. Ruda ta znaj-Papierów procentowych było za 5 mil., z należności duje się głównie na zachodnim brzegu wzgórz cią-w bankach 4, z których 3 mil. w Rosyi. Dłużnicy gnących się w kierunku południowo - wschodnim winni byli 6 mil., z których 2 mil. w Rosyi a 500.000 z Wielunia przez Częstochowę aż do okolic Olkusza, franków we Francyi.

Długów gwarectwo nie ma. Na mocy tej tranz- się w warstwach iskrowca głównego, ponieważ nie akcyi kurs akcyj katowickiego towarzystwa znacznie występuje głęboko, daje się łatwo wydobywać. Po-się podniósł na giełdach niemieckich, co umożliwiło kłady te są eksploatowane przez kopalnie należące umieścić nową emisyę po 150%.    do hut żelaznych polskiego okręgu przemysłowego.

Wyżej wskazane kuksy znajdowały się w rę- Wydobywa się rocznie około 300.000 ton. Poczy-kach francuskich.    nione badania wykazały, że zapas jest znaczny.

Przyszłość austryackiego przemysłu żelaznego. Także w okręgu Bendzińskim znajduje się ruda że-Z największym wysiłkiem, można zadość uczy- lazna w bardzo wielkiej ilości w pokładach tryaso-nić zamówieniom w austr. przemyśle żelaznym, wych, w wapieniu muszlowym i w kajprze.

00

Wspomnienie pośmiertne.

f Aleksander Tyszka

z której szczodrze korzystali wszyscy, kto tylko podsadzką płynną zająć się musiał.

Ś. p. Al. Tyszka nie robił żadnej tajemnicy ze swej wiedzy i doświadczenia i chętnie dzielił się niemi z kolegami, znajdując dla każdego dobrą radę lub pomoc w razie potrzeby.

W ostatnich latach zmarły, zebrawszy bogaty bieszowskiej, zroszonej krwią męczeńską unitów, wy- materyał faktyczny, opracowywał dzieło, traktujące chowany w tradycyach niezłomnego oporu przeciw wszechstronnie o podsadzce płynnej. — Śmierć przed-gwałtom rządu najezdczego, kończy gimnazyum kia- wczesna nie pozwoliła mu doprowadzić pracy do syczne w Częstochowie, skąd razem z maturą wynosi niespożyty hart i siłę ducha.

Studya wyższe rozpoczął na wydziale materna- nie przestawał być dobrym obywatelem kraju. — tycznym uniwersytetu, skąd przechodzi do Instytutu Znajdujemy go wszędzie, gdzie tylko społeczeństwo inżynierów górniczych w Petersburgu i kończy go potrzebuje silnej jednoski, obdarzonej powszechnem w roku 1901.    zaufaniem.

W dniu 17. czerwca 1918 zmarł na anewryzm serca ś. p. Aleksander Tyszka inż. góra., zawiadowca popalni „Kazimierz“ Warszawskiego Towarzystwa kopalń węgla.

Urodzony d. 23. lutego 1874 r. w ziemi Hru-

końca.

Oprócz pracy zawodowej zmarły ani na chwilę

Jest prezesem gniazda sokolego w Niemcach,

Przez cały czas pobytu w uczelniach wyższych pracuje nietylko nad zdobyciem wiedzy ogólnej i fa- członkiem czynnym wszystkich instytucyj miejsco-cbowej, ale również z zapałem oddaje się konspira- wych; z wybuchem wojny staje na czele komitetu cyjnej pracy nad oświatą ludu polskiego.    obywatelskiego ; przy tworzeniu gminy zostaje pierw-

prowadził.

Po ukończeniu studyów, mając do wyboru korzystne posady na Uralu i w Rosyi południowej, wierny swoim przekonaniom, wraca na ziemię polską, gdzie rozpoczyna swoją działalność fachową jako dozorca nakopalni „kr. Renard“.

W rok później widzimy go już na stanowisku zawiadowcy kop. „Kazimierz“. Na tern stanowisku pracował przez lat 16, wkładając w pracę zawodową całą swą duszę i krocząc zawsze z postępem techniki. On pierwszy w 1903 roku wprowadza zamulanie na kop. „Kazimierz“. Nie zraża się przytem ża-dnemi niepowodzeniami i doprowadza urządzenia podsadzkowe do zamierzonej doskonałości.

Zasługą zmarłego było nie tylko to, że on pierw- kierownik kopalń Karpackiego Towarzystwa nafto-szy w górnictwie polskiem wprowadził zamulanie, wego, przeżywszy lat 31, po krótkich i ciężkich cier-ale to, że postawił zamulanie na gruncie naukowym, pieniach opatrzony św. Sakramentami zasnął w Panu ujął w pewną teoryę, stworzył jakby swoją szkołę, dnia 28. września 1918 r.

Niepospolite zdolności, wysoka inteligencya, sz7m ieJ naczelnikiem; bierze udział w pracach ko-zdrowy i pogodny pogląd na sprawy i imponujący mitetu ratunkowego, w komitecie budowy kościoła spokój, jakie cechowały zmarłego, wysunęły go na w Strzemieszycach ; jest jednym z inicyatorów i kie-czoło instytucyi akademickich, które téz sprężyście równików miejscowej szkoły 4-klasowej ; przeprowadza budowę szkoły gminnej w Porębce i t. p.; ostatnio występuje z inicyatywą przytułku dla starców-inwalidów i z właściwą sobie energią bierze się do zrealizowania swego projektu.

Rok 1905 podkopał zdrowie zmarłego. Wojna dokonała reszty. Nienormalne warunki pracy, roz-maite przejścia z tą pracą związane, hiobowe wieści o losach ojczyzny, targały nerwami ś. p. Al. Tyszki, nareszcie spowodowały katastrofę.

Umarł na stanowisku, jak bojownik i spoczął wśróo łanów tej ziemi polskiej, którą tak ukochał. Niechaj mu też ona lekką będzie.

t Inżynier Roman Plenkiewicz

Rozpisanie publicznej rozprawy ofertowej

Do 1. 1436/18.

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

I. Materyały palne.

1. ) Węgiel kowalski .

2. ) Węgiel drzewny .

q. 200 hl. 50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

1.) Drzewo jodłowe okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. clł. ca 100 m.

16-25 „

35-30 „

„ ponad 30 „ sosnowe „    5-10 „

„ półokrągłe 25-30 ,,

B. Drzewo ciosane.

1. *) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł. .    .    .

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

14/16 c/m gr. 6 m. dł

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10 13 do 30/30

cm. grube ca

2.)

3.)

4.)

5.)

b.)

77

17

71

szer. .

C. Drzewo rznięte.

6    „    „ „ 100 „

300 „

200 „ 200 szt. 6000 m.

IV. Materyały żelazne.

1. ) Blacha ślusarska żelazna 2.i/ii-8 .c/m., gruba ... kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m..........

kwadratowe 10/10-100/100 m m .    .    .    .

,, płaskie rozmaitej grubości i szerokości.    .

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontałe i półgont.

4. ) Cyna czysta do lutowania.........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Pły y zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m m

7. ) Blacha mosiężna x/s-3 m/m gruba

8. ) Drut mosiężny...... ...

. !)

„ 10.000 „    5 000

5.000

600

40

„ 100 kg. 100 „ 100

.    . sztuk 200

sztuk 200

100 m³

1.) Deski jodłowe (Tannenbrelter)

26-30 c/m, szer. 6 m. dłg. I⁵⁰ cm. grube ca 30 m³

80 „

» 27, „

11

77

80

V. Smary i uszczelniacze.

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    ., .cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy...............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony......'........

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m² powierzchni . . .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka . .

VI. Materyały do oświetlenia.

kg. 1.200 „ 1200 „ 2.000

600

200

300

100

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

• 17

„    50 ,

„ 100 , „ 100 , 20 , 50 ,

VII. Materyały budowlane.

b ».    ..    8    ,,    ?.

2.) Deski świerkowe 2';₂ c/m. grube 26-30 c/m.szer. 6m.dł. ,

3)    „    „    4    „    „ '    „    „ 6 „ „ „ 100 ,

4.) Łaty jodłowe (Tannenlatten) 4/5 c/m. gr. 6 m. dł. sztuk 1000 , o.)    ,,    .,    ,)

6.) Listwy (Tannenleisten).

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

100 hl.

50 m³

•    50 „

.    200 q.

20.000 sztuk

5/7 „

. 2/5 „

2/10 „

III. Materyały gotowe.

1. ) Toporzyska bukowe 90 cm. dług. .    .    .

2. ) Stemole(donabijania prochem otworówwiert. lTOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute................

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube......

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100

6. ) Drabiny z bukowerni szczeblami płaskimi 6 m dług. „ 100

*, 200

7.)

71

szt. 2000

100

szt 100

VIII. Materyały powroźnicze.

IX. Materyały sklepowe.

100

600

100

100

oSoo

7.)

71

4

^    77    77

1. ) Miotły brzozowe .    .

2. ) Mydło zwyczajne . .

3. ) Torf    . ......

.    . sztuk 2.000

kg.

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10#3° przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy W c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastę-

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 18

C. K. ZARZĄD SALINARNY W WIELICZCE.

L. 4613/918.

Ogłoszenie licytacyi.

Celem zabezpieczenia dostawy dla c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w czasie od 1. lipca 1918 do 31. grudnia 1918 następujących materyałów a to:

I. Materyały opałowe.

Węgiel drzewny.

IL Wyroby z żelaza.

Gwoździe, śruby, mutry, rury gazowe, flanszowe, łączniki do rur, siekiery, łopaty do węgla, kłódki, taczki żelazne, drut i pilniki i szyny kopalniane.

III. Wyroby z drzewa.

Konewki i czerpaki, drabiny kopalniane, szybowe i kosze z wikliny.

IV. Wyroby z lnu i konopi.

Licarki, sznurki, postronki, cutry i pramsle.

V. Artykuły sklepowe.

Smar Toyota, olej cylindrowy i maszynowy.

VI. Drzewo i deski.

Drzewo okrągłe do kopalni, kantowe i deski, — rozpisuje się niniejszem publiczną rozprawę ofertową. Oferty opiewać mogą na dostawę poszczególnych grup lub materyałów franko stacya kolejowa Wieliczka.

Cała dostawa ma być uskutecznioną albo naraz albo w dwu partyach po otrzymaniu zawiadomienia o zatwierdzeniu oferty.

Późniejszy termin dostawy należy dokładnie w ofercie oznaczyć.

Oferty w kopercie z napisem „oferta na dostawę materyałów na 11-gie półrocze 1918“ wnosić należy na ręce Naczelnika Zarządu salinarnego w Wieliczce, najpóźniej do dnia 19. czerwca 1918 do godziny 11-tej przedpołudniem

Do oferty mają być dołączone próbki oferowanych materyałów.

Otwarcie ofert nastąpi w biurze Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w dniu rozprawy ofertowej t. j. 19-go czerwca 1918 o godzinie 11-tej przedpołudniem, przyczem oferenci mogą być obecni.

Bliższe szczegóły co do właściwości oferty, jakości i ilości materyałów powziąć można z warunków licytacyjnych i wykazów materyałów, które wraz z formularzem oferty otrzymać można w biurze c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce.

W Wieliczce, dnia 15. maja 1918.

DC

GALICYJSKIE KARPACKIE i NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne: Wiedeń L, Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

jm

DE

!..

il

I.

-J*

-__

'7~.

ELEKTROWNIA

_._■ . . _

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie ^kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

F. LORD

BIURO TECHNICZNE

Kraków, Lubicz 1.

Telefon 230.

Skład maszyn i artykułó teclmi cznych.

Lokomobile — motory parowe i benzynowe. — Kompletne urządzenia tartaczne, gatry, cyrkularki, heblarki, piły, toczki szmirglowe, wały transmisyjne, tarcze pasowe żelazne i drewniane, łożyska.

Maszyny młyńskie, kamienie francuskie i holendry, gaza jedwabna, narzędzia do ostrzenia* kamieni.

Oleje maszynowe i cylindrowe. — Tłuszcz do maszyn, uszczelnienia wszelkiego rodzaju, klingeryt, oliwiarki, rury gazowe, łączniki, armatury do wody i pary.

Pompy parowe, transmisyjne, ręczne i elektryczne, studzienki, sikawki, węże gumowe i parciane Pasy skórzane, bawełniane, parciane, sierściowe i żelazne. — Narzędzia i pilniki.

Przybory elektryczne, dynamo, elektromotory, rozdzielnice,, przewody miedziane i żelazne, żarówki, telefony, dzwonki elektryczne. Przewody, elektryczne. — Materyał instalacyjny.

3E

8P0LKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym ■ ■ ■■■■■■ ■■ przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =

na 4%.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 1OO⁰/o dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

śa

F.

74

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T.W.S.

w Wieliczce

oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

- ⁹    r    -•    r i    *

WAŻNE DLA P. T. ROLNIKÓW

TOWARZYSTWO AKCYJNE EKSPLOATACYI SOLI POTASOWYCH

W KAŁUSZU

ma zaszczyt zawiadomić P. T. ntereso-wanych, że z dniem dzisiejszym otwiera:

— BIURO SPRZEDAŻY —

KAINITU i wÿsoko procentowych SOLI POTASOWYCH

we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej L. 44, gdzie z zamówieniami wprost i wyłącznie zgłaszać się uprasza

DYREKCYA.

V.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA,L. 44.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. !

zakupiła większe ilości materyałó w budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-===== teryał dla wież wiertniczych. =====

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

TOWARZYSTWO

DLA HANDLU, PRZEMYŚLU I ROLNICTWA WE LWOWIE

DYREKCYA WE LWOWIE, UL ROMRNOWlCZA L. 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. ¹ ■. ⁻--------

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

era

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. =iz=i=izzi Przybory i artykuły techniczne, z^izzzzzzz^zzzz:

ARTUR LORIE

KRAKÓW =

UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). ........ Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych.

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię w Krośnie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno ' i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

13 13 0 00000000® 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0000>

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

0 0 00 0 0 0 00 00 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 O 0

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności =====■■ przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ..=====

Przy kopalniach Gwarectwa jaworznickiego

w Jaworznie

wakują 2 posady sztygarów.

Reflektanci z ukończoną szkołą górniczą i praktycznem doświadczeniem w kopalniach węgla otrzymają pierwszeństwo. Podania z odpisami świadectw i życiorysem należy przesłać do Dyrekcyi w Jaworznie (Galicya).

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. DDDDDDaa TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12V₂ i od 3—4 po południu z wyjątiem niedziel i świąt.

C. K. U PRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

-----J8>-----

iii

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

GÓRKA

TOWARZ. AKCYJNE FABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

«ów

I*

"J

BIURO ZWIĄZKU    g

GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH D

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

E. -Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie . . ............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski . .............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz.........

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-szewski i J. Hofman

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek....................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller ...

W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Matka, poemat z do'by współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak . ............

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

i IV. Z

Koron

80 —

5-50

5*—

4"—

2-—

5*60

9f

99

99

99

4*—

3*—

10 —

10*—

2-80

1-60

1-60

2*50

2*50

2-50

2*—

7*—

3*—

5*—

2‘—

7*—

1-—

30*—

2*—

5*—

7.—

2*—

14 —

-- u

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński. Drukarnia Związkowa w Krakowie Mikołajska 13, pod zarządem J. Dziubanowskiego.