CZASOPISMO GÓRNICZO-HOTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI".

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. . I 32-—

. .    ,    8‘—    Rocznie .    .    .

Cena pojed. numeru .    ,    8*—    Kwartalnie    .    .

Rocznie

Kwartalnie

Dla członków Zwiąska

. K 24-— • , 6—

Za całą strony . . » */, »trony . . .

Cena ogłoszeń:

100*— za ł/₄ strony 50—

» /to »> Zresztą według umowy.

. . K 85-

. • » to-

Rękopisy niezułytkowane zwraca się na tądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem tródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wygyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. teł. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi f Lubłina w księgarniach: Gebethnera I Wolffa.

Znaczenie solanki dla wytwórczości soli

jej' występowanie, w przyrodzie i sposoby sztucznego wytwarzania z szczegolnem uwzględnieniem żup galicyjskich

napisał inż. Erwin Windakiewicz.

WSTĘP.

Bogactwo soli ziemi jest tak niezmierne, że przyprawy tej ludzkości nigdy nie zabraknie. Sól bowiem znajduje się we wszystkich formacyach geologicznych : od najstarszej do najmłodszej włącznie. Niema też większych przestrzeni ziemi jej pozbawionych, a jeżeli dotąd istnieją jeszcze znaczniejsze obszary, gdzie sól ma wartość drogocennej monety, za garstkę której kupić można niewolnika, gdzie ludność miejscowa używa surogatu popiołu z niektórych roślin, nawet odchodów zwierzęcych, lub użytku tej przyprawy wcale niezna, jak n. p. w środkowej Afryce, w środkowej i południowej części Ameryki, to przyczyna z pewnością nie leży w zupełnym braku soli, lecz w tern jedynie, że pokłady jej uławicone głęboko nie zaznaczają na powierzchni swego istnienia, oraz w trudnościach komunikacyjnych, lub też w pierwotnym stanie kultury.

Wszakże i w zaraniu ludzkości toczyły koczujące narody krwawe, długie walki o przestrzenie, na których znaleziono sól, tak cenioną, że niektóre narody posiadają dotąd osobne bóstwo dla soli, n. p. autochtoni Meksyku i Chińczycy, gdzie na cześć boga soli „Phelo“ odprawia się coroczne wielkie uroczystości, w których udział w warce biorą książęta krwi. Zakres użytkowania soli w miarę kultury rozszerzał się znacznie, tak, że dziś sól służy nie tylko celom spożywczym, dla gospodarstwa bydlęcego i rolnego oraz dla konserwacyi środków spożywczych, ale znajduje również rozległe zastosowanie w przemyśle: do fabrykacyi sody, do konserwacyi drzewa, w hutnictwie, w garncarstwie, do wytwórczości farb i chemikalii, mydła i olejów, szkła, w garbarniach, w fabrykach lodu i do konserwacyi naturalnego lodu i t. d.

Mimo tego zapotrzebowanie roczne całej ludzkości nie jest stosunkowo wielkie i wynosi ocenione nawet dość bogato 10'/.₂ miliona tonn, co

w uzmysłowieniu przestrzennem daje kostkę litej soli o długości boku 170 m.

Z tej ilości drobną tylko cząstkę stanowi sól kamienna i to przeważnie dla celów przemysłowych, bo nie dosięga nawet 10°/₀ ogółu produkcyi; całą zaś resztę wytwarza się z rozczynu solnego czyli solanki, a w tem przeważa znów ogromnie : naturalna solanka ponad sztuczną.

Solanka odgrywa zatem w solnictwie pierwszorzędną rolę.

Sądzimy więc, że zwięzłe zestawienie rodzajów znachodzenia się naturalnej solanki i sposobów produkcyi sztucznej, tudzież warunków jej zastosowania nie będzie pozbawione ogólnego interesu oraz pozwoli nam także wysnuć niektóre wnioski i przesłanki dla produkcyi soli w Polsce, która po przejściu Wieliczki do wytwarzania warzonki obecnie już opiera się w przeważnej mierze na solance, a zapewne w przyszłości oprze się na niej wyłącznie.

Stosunki te nie ulegną z pewnością zmianie nawet w wielce prawdopodobnym wypadku odkrycia przez głębokie wiercenia większych pokładów soli kamiennej w Królestwie, gdyż wydobywanie soli za pomocą wody nietylko jest tańszym sposobem produkcyi, lecz i popyt o warzonkę jest coraz większy.

Występowanie solanki w przyrodzie.

Naturalnemi nazywamy te solanki, które jako gotowy rozczyn znajdują się w przyrodzie bez względu na zawartość soli, a praca ludzka potrzebną jest jedynie do ich ujęcia, względnie wydobycia.

Naturalne solanki są więc:

a)    woda morska,

b)    jeziora i bagna słone,

c)    stepy słone w czasie opadów,

d)    wulkany szlamowe,

e)    rzeki słone,

f)    źródła słone i warstwowa woda słona z re-

d) Wulkany szlamowe zawierają zawsze solankę, niekiedy o większej zawartości soli, nie służą jednak

g) zatopione przez naturalny przypływ wody nigdzie jako źródło produkcyi, wyjąwszy wyspę Jawę, przypadkowo lub celowo dawne szyby i kopalnie gdzie tubylcy nieznaczną ilość soli z nich wydoby-soli kamiennej.    wają. W monarchii austro-węgierskiej znajdują się

guły potrzebujące ujęcia studniami, szybami lub otworami wiertniczemi,

a) Woda morska jest słabą solanką, w głębiach prawie o jednostajnej zawartości około ³⁵/₁₀oo soli, natomiast bliżej powierzchni zmienia się jej zawartość W Europie największa jest jej zawartość w Łabie znacznie. Deszcze dłuższe rozcieńczają ją nawet na której brzegach znajduje się wiele fabryk, a w dol-w otwartym oceanie; w zamkniętych zaś morzach nym jej biegu także źródła i pokłady solne. Wynosi stale rozcieńcza ją woda słodka rzek, tak n. p; w Bał-    ona koło Schönebeck    °-⁸⁴⁷/

tyku począwszy od Skageraku na wschód i północ    Dunaj zawiera tylko

spada jej zawartość od ³⁰/ randą, również Czarne morze posiada tylko ¹⁵/₁₀₀₀> stepy słone, zbierające wodę i zmywającą pokłady podczas gdy w okolicach tropikalnych szczególnie    solne, albo wypływającą z jezior słonych. Zawartość

w strefie wietrznej, tudzież w zatokach więcej zamknię-    ich dochodzi do 22%    soli.    One    jedynie    służą    do

tych wzmaga się i dochodzi koło wysp Kanaryjskich niewielkiej produkcyi soli. Brzegi w razie obniżenia

to samo w morzu Śródziemnem się stanu wody, a także dno po wyschnięciu pokry-a dochodzi koło Krety na wa się mniej lub więcej znacznymi wykwitami, lub w Czerwonem zaś morzu do ⁴⁰/₁₀₀₀. nawet warstwami soli, którą się zbiera.

Dla małej zawartości soli woda morska w Bał-

w Siedmiogrodzie.

e) Rzeki wszystkie zawierają drobne ilości soli.

0.036

1000

1000?

iooo> podczas gdy n p. I₁₀₀₀, a Ren °-1o/₁₀oo- Bodo l'⁵/,ooo pod Hapa- gatsze znacznie są oczywiście rzeki płynące przez

37'4

1000?

1000?

i św. Heleny do wynosi przećięćiowo ³⁷/ wet do ³⁹/

na-

Wszystkie pokłady osadowe morskie zawierają tyku pominąwszy niekorzystne warunki klimatyczne nieco soli, a nawet słodkowodne i wybuchowe nie są nie nadaje się do produkcyi soli zarówno jak z Czar- jej całkowicie pozbawione. Sól znajduje się też w po-nego morza. Warunkami użycia wody morskiej do wietrzu nawet w bardziej oddalonych od morza oko-wytwarzania soli oprócz odpowiedniej zawartości licach, w pyle i wodzie deszczowej. To też ślady tejże są: sprzyjające stosunki klimatyczne, dłuższe soli zawierają wszystkie wody źródlane i warstwowe, pory deszczowe, odpowiednia temperatura i przewiew Wody jednak, w których smak soli nie jest wy-wiatrów, wreszcie nadający się do produkcyi brzeg czuwalny, nazywamy wodami słodkiemi t. j. o zawar-płaski o gruncie nieprzepuszczalnym. Nasycone wil- tości mniejszej niż 370 mg. na 1 litr. Słonenii nazywa-gocią i bez przewiewów powietrze wyłącza użycie my te, u których nietylko smak soli wyraźnie odczu-wody morskiei do produkcyi soli nawet w okolicach waćsię daje, ale zawartość ich jest tak wielka, że tropikalnych, podczas gdy nawet w okolicach dość już do picia się nie nadają. Solankami te, które daleko na północ posuniętych, jednak suchych i wietrz- dają się do wytwarzania soli, a więc o zawartości nych odbywa się korzystnie.    c0 najmniej 5% soli.

Woda wsiąkająca w ziemię lub przepływająca przez jej warstwy nasyca się na pokładach solnych względnie większą zawartość soli posiadających, stopień więc zawartości soli zawisły jest od długości na pokładach odbytej drogi i ich rodzaju odsłonięcia. Z reguły większy stopień nasycenia wskazuje na blizkość pokładu; niekiedy jednak głębokie nawet wiercenia nie odkryły pod źródłami pokładów słonych, które znajdują się w większym oddaleniu, wtedy solanka dostaje się przez szczeliny pokładowe, a rozcieńczając się po przebyciu długiej drogi słodką wodą wydobywa się na wierzch i z reguły posiada wówczas mały stopień nasycenia. Silniejsze nasycenie jest zawsze wskazówką niewielkiej głębokości pokładów.

Wyjąwszy niezawisłej Afryki środkowej nigdzie większe przestrzenie nie są pozbawione źródeł solankowych.

Miejsc przydatnych do produkcyi soli morskiej jest niezliczona ilość, to też produkcya jej znacznie przewyższa inne sposoby wytwarzania.

b)    Jeziora słone znajdują się w wielkiej ilości na naszym globie i tak: na północ od morza Kaspijskiego między Wołgą i Uralem, w Rumunii, na Sybirze, w Chinch, Tybecie, Turkestanie, Persyi, Anatolii, w Afryce północnej, w pustyni libijskiej, we wschodniej Afryce francuskiej, w Kaplandzie, w Ameryce północnej i południowej oraz w południowej Australii, gdzie stanowią przedmiot znacznej produkcyi soli.

Odparowując zupełnie lub częściowo osadzają w suchej porze warstwy soli, którą tylko zbierać potrzeba.

Słabych solanek wprost do wytwarzania soli

Bagna solne znajdują się wszędzie tam, gdzie jeziora i stepy słone, także w Siedmiogrodzie i Rumunii, gdzie jednak nie stanowią źródła produkcyi. Sól wydobywa się bądź naturalnym sposobem po wyschnięciu przez słońce, bądź jak n. p. w Chinach kopie się lejki z góry 16—19 m średnicy 6’30 m głębokie, w których zbiera się nasycona solanka ; użyć nie można, tęży się je, albo pod wpływem w lecie wylewa się ją na teren gładko wyrównany słońca i przewiewu w tężnicach darniowych lub da-obok ogrodzonego lejka, gdzie wysychając na słońcu chowych (Niemcy); w zbiornikach drewnianych, roz-osadza warstwy soli, które przez powtórzenie tego mieszczonych terasowato rzędami, albo murowanych procederu grubieją, poczem się je zbiera.    (Ameryka). Wyjątkowo w zbiornikach pod wpływem

c)    Stepy słone znajdują się w rzeczonych już mrozu (Irkuck). Tężenie powoduje zarazem oczy-

W Chinach wylewa się solankę na obwiedzioną

miejscowościach i wszystkich pustyniach; zajmują szczenię solanki z gipsu i żelaza. Najczęściej jednak więc znaczne przestrzenie. Podczas produkcyi soli, dosyca się słabe solanki przez rozpuszczenie soli która jak i z bagien nie jest wielką, zbiera się kamiennej lub morskiej, bądź wykwity tworzące się po wyschnięciu po deszczach, bądź kopie się, jak w Arabii, osobne murami wygładzoną ziemię, lub murawę obok otwo-stawy, a w Afryce i w Newadzie doły, gdzie ścieka rów wiertniczych, gdzie pod działaniem słońca i prze-nasycona woda deszczowa, która następnie odparo- wiewu osadzają się wykwity soli, które zbiera się wując pod wpływem słońca i wiatru daje grubsze i rozpuszcza w kadziach ustawionych stopniowo warstwy soli.    puszczając rozczyn coraz bardziej nasycony z sto-

M-

o-

to

pnia na stopień, poczem dopiero używa się nasyco- ś ci wszy m, t. j. naśladownictwem ługo-

wnictwa alpejskiego z ogromnie ujemnym wynikdem ekonomicznym. Solanka jest bowiem w Galicyi bez porównania droższą niż gdzie-f) Rzadko kiedy solanka źródlana względnie war- indziej. Nawet, co do szybów dla naturalnej solanki stwowa dostaje się w takiej ilości na powierzchnię, nie zdobył się zarząd monopolowy na żadną inicya-żeby ją wprost można użyć do większej produkcyi, tywę, pozostawiając status quo antę objęte z pol-lecz trzeba ją dopiero ująć studniami, szybami lub skich czasów bez pomnożenia ich liczby, zmieniając

tylko co najwyżej ich wyprawę, lub zwijając saliny Studniami nazywa się otwory w głąb o mniej- tam, gdzie po wiekowym użyciu zmniejszyła się ich szym przekroju i niewielkiej głębokości. Szyby zaś wydajność. A właśnie w Galicyi metoda wydo-mają przekrój większy, obudowę silniejszą, sprosta- bywania solanki naturalnej otworami wier-jącą także silniejszemu ciśnieniu warstwowemu, się- tniczymi jest ogromnie celową, znajdujące gają więc głębiej i umożliwiają ewentualnie potrzebne się bowiem na całej długości stoku Karpat roboty górnicze, jak^konieczne większe odsłonięcie po większej części z bogatych pokładów po-pokładu dla przystępu wody. Mogą być połączone pod- chodzące źródła solne, umożliwiają kóncen-ziemnie, celem koncentracyi, pompowania, lub od- tracyę ruchu i dają najtańszą solankę*), prowadzenia wody gruntowej i t. d., a że mają prze-    Otwory odkrywcze solanki będą miały przy

krój większy przedstawiają również niejako rodzaj pływ najbardziej jednostajny co do ilości i zawartości, skutek czego mają z reguły wydajność jeżeli natrafią na szczelinę (źródło) w pewnej odle-większą. Są jednak kosztowne, szczególnie w razie głości od miejsca zapoczątkowania naturalnego ługo-potrzeby ich uszczelnienia przeciw silniejszemu przy- wania; zasilone w dodatku z większych po drodze pływowi wody gruntowej, którą nie zawsze opanować utworzonych naturalnych zbiorników podziemnych, móżna. Często ściąga się ją przy studniach i szybach Ważną jednak jest rzeczą, aby nieforsowano pompo-do obok pogłębionego drugiego szybu i stamtąd wania nad normalny przypływ, nastąpić bowiem wtedy osobno się pompuje, lub osadza się w samym szybie może zamulenie szczelin lub zapadlisko w zbiornikach dla spompowania wody w stosownej mniejszej głę- pozbawionych podsadzki solankowej, która je chroni, bokości drugą pompę.

Studnie w Chinach do 30 m głębokości od po- takiego postępowania, będące powodem zwinięcia wierzchni obramowują ciosami kamiennymi, posiada- żup lub przynajmniej dłuższych przerw ruchu, jącemi w środku otwór 6”, a solankę dźwigają wy-    Otwory odkrywcze trafiające na warstwy so-

drążoną rurą bambusową za pomocą kieratu ręcznego, lankowe i ługujące na pokładzie, o ile te znajdują a także gdy otwór jest szerszy zapomoćą worków sie pod pewnym ciśnieniem, a zapoczątkowanie uszytych ze- skóry zwierzęcej. W Łanczynie w Galicyi ługowania jest bardziej oddalone i że na drodze ostatni sposób z zastosowaniem kieratu konnego jest utworzyły się naturalne większe zbiorniki, będą dotąd w użyciu i dawał dla małej produkcyi i przed- miały wydajność i zawartość solanki jednostajną, wojennej taniości sił pociągowych wyniki ekono- przypływ znaczniejszy i mogą być nieco forsowane, miczne dobre.    gdyż ubytki wnet wyrównane zostają. Tam jednak,

W przeważnej części jednak odkrywka solanek £dzie pokład soli jest uboższy i nie znajduje się pod dokonywa się u wszystkich narodów kulturalnych ciśnieniem forsowanie może tylko dać wynik ujemny, otworami wiertniczymi uszczelniającymi zupełnie otwór    Otwory odkrywcze znajdujące się blisko zapo-

od przypływu wody gruntowej. Otwory te dają się czątkowania ługowania lub w samym miejscu gdzie zgłębić z łatwością do dowolnej głębokości w krótszym naturalne ługowanie się odbywa, stosownie do pór niż studnie czyli szyby solankowe czasie. Koszt ich roku (mokra lub sucha) będą miały niejednostajną znacznie mniejszy umożliwia zgłębienie całej sieci wydajność i nierówną zawartość soli, a w razie naj-otworów wyzyskującej przypływ daleko ekonomicz- mniejszego forsowania wykazują spadek zarówno niej pod względem zużytkowania pokładu niż szyb wydajności jak i zawartości, wreszcie prawie zawsze

z biegiem czasu dają powód do zapadlisk na znacz

nej solanki do warki.

Studnie, szyby i otwory wiertnicze.

otworami wiertniczymi.

rezerwoaru w

W Galicyi liczne mamy przykłady szkodliwości

dziesiątki lat na tern samem miejscu czynny; wreszcie umożliwiają dowolne powiększenie produkcyi solanki, nych nieraz przestrzeniach (Delatyn).

Nawet w Chinach przeważnie wydobywa się    Otwory odkrywcze w ubogich pokładach będą

solankę otworami "wiertniczymi, które tutaj zjawiają zawsze miały bądź solankę nienasyconą, bądź wy-się po raz pierwszy na długo przed naszą erą. Dają dajność niewielką, która jeszcze w miarę zużytko-im tam podobnie jak studniom do głębokości 50— wania solanki stopniowo, a w razie forsowania na-60 m obramowanie z ciosów o otworze 30—40 cm, wet nagle zmniejszać się będzie. Wyługowane bowiem następnie zamykają wodę rurą z cyprysowego drze- podczas procesu rozpuszczania soli w wodzie iły, wa o 9-10 cm w świetle. Wiercenie linewkowe stanowiące przeważną część pokładu tworzą naturalną z prymitywnemi dotąd urządzeniami ręczne, lub za osłonę pokładu to znów pęczniejąc zasadzają pomocą ^kieratu bydlęcego trwa z reguły 4—6 lat otwory i szczeliny — zmniejsza się więc coraz prze-i osięga głębokość 450—720 m. W razie większych strzeń użyteczna do ługowania i przypływ wyługo-jednak trudności i przeszkód czas wykonania wier- wanej solanki, cenią jest znacznie dłuższy i sięga nieraz do 40 lat.

Nie pomoże też na długo pomnażanie otworów W Galicyi tylko dotąd nie zgłębiono ani jednego odkrywczych, lub też odsłonięcie niemi większego otworu wiertniczego za solanką wyjąwszy jeden wy- obszaru pokładu, bo po pewnym czasie znów wynik pädek, gdzie z góry przewidzieć można było, że wy- będzie nikły. Świadczy o tern nieraz znaczna ilość nik nie będzie korzystny, gdyż zgłębiony został studzien w takich pokładach zgłębionych i skoki w wązkirn i bardzo ubogim pokładzie solnym, a natomiast silono się na wytwórczość sztucznej solanki

*) Przyszłość przemysłu solnego w Polsce. „Czasopismo sposobem, jak później wykażemy najniewła- górniczo-hutnicze“. Zeszyt VIII i IX r. 1917.

ziemie słona, względnie wykwity na powierzchni się znajdują. Znany jest z Chin, z niektórych części Afryki środkowej, z Arabii, z Newady w Ameryce i zapewne odbywa się także w niektórych stepach solnych.

ogromne produkcyi salin taką solanką zasilanych z dawnych czasów, jak tego mamy liczne przykłady w Galicyi. W tych więc miejscach nie należy zakładać zgoła salin lub gdyby jakie ważne względy czyniły to koniecznem należałoby przystąpić do wytwarzania solanki sztucznej sposobem odbudowy górniczej.

g) Przypadkowe zatopienia przez szybowe, lub odkryte w kopalni słodkie wody, względnie słabo nasyconą solankę, których przypływu nie można było opanować i taniość następnej, zupełnie dosyconej solanki (Niemcy, Anglia, Stany Zjednoczone, Soovar we Węgrzech), dały pochop nie tylko dó pozostawienia stale tego przypadkowego wytwarzania solanki naturalnej, ale też do celowego odkrycia dopływów słodkowodnych w istniejących kopalniach soli kamienrej i zatopienia ich celem osiągnięcia taniej solanki, szczególnie w Anglii (6 kopalń) i w Ameryce (7 kopalń), gdzie wobec bogactwa pokładów i braku potrzeby oglądania się na najekonomiczniejsze wyzyskania ich, oczywiście daje wynik bardzo korzystny, tembardziej, że popyt za solą warzonką jest tam znacznie większy niż za solą kamienną. Sposób ten jednak zastosowany w ubogim pokładzie musi dać zupełnie ujemny wynik i niszczy tylko pokład (Lacko).

W Galicyi możnaby ten sposób zastosować tylko w kopalni soli w Kosowie, gdzie pokład jest bogaty, jakkolwiek nie wielkiej miążości, a kopalnia otoczona jest dzikiem ługowaniem w swej górnej części, oczywiście po celowem przeprowadzeniu niektórych potrzebnych robót górniczych przygotowawczych.

Produkcya soli z naturalnych solanek przewyższa znacznie produkcyę soli kamiennej i wytwarzanej z solanek sztucznych.

Solanka sztuczna wytwarzana bywa stosownie do stosunków pokładowych w rozmaity sposób, mianowicie:

a) przez rozpuszczenie iłu lub ziemi impregnowanej solą, względnie wykwitów solnych na powierzchni.

b)    przez rozpuszczenie soli kamiennej wydobytej sposobem górniczym: we wodzie słodkiej, morskiej lub w solance nienasyconej przepływającej lub poruszanej sztucznie na warstwach ułożonej soli,

a) w skrzyniach lub zbiornikach etażowo umieszczonych, również w skrzyniach obok siebie umieszczonych z pneumatycznem poruszeniem wody, a to bądź na powierzchni, bądź w kopalni, ß) w lutniach i y) w wieżach ługowniczych,

c)    przez ługowanie stojącą wodą bądź jak w Alpach w stawach podziemnych lub w kombinacyi z następną metodą w podłużnych komorach z odbudową w sposób filarowy (Plömnitz).

d)    czystem natryskiwaniem wodą rozpyloną z odbudową komorową (Schönebeck) lub bez systemu, połączonem zawsze z dosycaniem wytworzonej solanki.

e)    przez ługowanie w pokładzie sztucznie doprowadzoną słodką wodą w otworach wiertniczych, szybach lub dawnych kopalniach.

f)    przez ługowanie górutworu solnego, odpowiednio rozdrobionego w rurach sposobem płynnej zasadzki (dotąd tylko próby).

a) Sposobu tego używa się tam gdzie iły lub

W Chinach np. ubija się iłasty grunt solą impregnowaną, aby woda nie wsiąkała i rozkłada się na nim rodzaj szarej ziemi. Woda deszczowa lub gdzie niegdzie także polana woda słodka rozpuszcza sól, a słaba solanka wsiąka w szarą ziemię. Pod wpływem słońca ziemia ta wysycha, poczem ją się zbiera i w kupki ubija, które się polewa uzyskaną już poprzednio słabą solanką. Zabieg ten powtarza się, aż ziemia osiągnie dostateczny stopień nasycenia solą; następnie rozpościera się ją na płytach pochyłych i wyługuwuje się. Wyługowaną ziemię używa się ponownie. Otrzymaną solankę ściekającą do garnków, wywarza się^w tychże na prymitywnych ogniskach opalanych !’szuwarem. Gdy ił lub ziemia słona znajdują się nieco pod powierzchnią pędzi się sztolnie pochyłe, wydobywa się górutwór, rozpuszcza go wodą słodką i polewa kupki ziemi słonej solanką powtarzając zabieg] ten póki nie stężeje należycie, wreszcie słoną ziemię wkłada się w garnki 1 m wysokie o dnie dziurkowanem, ubija się wzbogaconą słoną ziemię, aż do kilku cm. pod wierzch tych garnków i dolewa się wodylaż "do wierzchu. Gotowa jso-lanka ścieka spodem do misek.

W Afryce wschodniej w okolicach Albert-Nianza' kopią doły 2 m głębokie w słonym czarnym namule, który rozpuszcza się również w garnkach o dziurkowatych dnach. Uzyskanem rozczynem rozpuszcza się namuł w następnym garnku i tak dalej póki solanka nie osiągnie dostatecznego nasycenia.

W Newadzie kopią szereg dołów w ziemi okrytej wykwitami soli — wodę słodką doprowadzoną do pierwszego dołu wprowadzają do następnych póki nie osiągnie dostatecznej koncentracyi, poczem wprowadza się solankę do osobnego dołu, gdzie pod wpływem słońca i wiatru odparowuje i osadza sól.

b) Ługowanie w skrzyniach soli kamiennej przepływającą wodą używane jest w Niemczech, Francyi, Anglii i Ameryce, albo jako wyłączny sposób wyzyskania kopalnianej soli, lub >obok produkcyi soli kamiennej do zużytkowania odpadków soli; najczęściej jednak do dosycania [słabej solanki otrzymanej z otworów wiertniczych, dopływającej w kopalni lub też wody morskiej. Ługowanie odbywa się bądź w kopalni bądź na świecie. W Niemczech częściej w kopalni; w Anglii i Ameryce częściej na powierzchni.

W kopalni jest transport urobku bliższy, łatwość umieszczenia wyługowin w wyrobiskach, do dyspo-zycyi woda lub solanka pod ciśnieniem i z reguły możność urządzenia zbiorników bez większych osobnych kosztów w wyużytkowanych polach odbudowy. Natomiast napełnienie skrzyń i ich czyszczenie jest kosztowniejsze niż ne powierzchni a dozór i przegląd roboty trudniejszy, wreszcie działanie wilgoci nieraz szkodliwe, pomnażające znacznie koszta utrzymania kopalni, w końcu trzeba osobnych inwestycyi na urządzenia pompowe i rurociągowe.

Gdzie sól jest czysta, niedająca wiele wyługowin, koszta wydobycia wrazie taniej siły motorowej małe, a działanie wody w kopalni niepożądane, wybiera się umieszczenie na powierzchni.

d) Skrzynie najczęściej sporządzone są z drzewa i to z brusów lub drzewa kantowego o najrozmaitszej wielkości, normalne i najzwyklejsze rozmiary" są : 1'50 m wys. 2*5 m szer. 4 m. dł. Spotyka się również skrzynie murowane i betonowe, pierwsze z reguły wkopane są do ziemi, drewniane zaś i betonowe najczęściej nad powierzchnią. Umieszcza się je zwykło etażowo, tak, że stopniowo się zniżają.tSól umieszcona jest na ruszcie znajdującym się" mniej więcej w połowie* wysokości skrzyni. Solankę prowadzi się z jednej do drugiej tak, że stopniowo się coraz bardziej dosyca. Połączonie skrzyń urządzone jest tak, że wyłączenie każdej bez uszczerbku dla ruchu nastąpić może. Gdy sole są czyste przepływa zwykle solanka z jednej do drugiej skrzyni rurą łączącą wierzch jednej z wierzchem drugiej ; gdy sole są bardziej zanieczyszczone jest bardziej celowe połączenie wierzchu jednej skrzyni ze spodem drugiej, gdyż przez to porusza się namuł osiadły na ruszcie i umożliwia się ługowanie lepsze dolnych warstw soli na nim. Niejednokrotnie używa się urządzeń do rozprowadzenia wody lub słabej solanki w formie kropel lub deszczu względnie rozpylaczy, przez co przyspiesza się ługowanie, a do osiągnięcia tego samego wyniku potrzeba mniej skrzyń.' Koszta inwestycyi na ługowanie są dość znaczne, należy się więc w razie większej produkcyi starać o to, aby wystarczyło możliwie najmniej skrzyń. Dla zmniejszenia ilości skrzyń oprócz rozprowadzenia wody ługującej należy urządzić możliwie żywy przepływ wody, a gdzie nie jest dostępne ani jedno ani drugie: poruszanie wody mechanicznie, t. j. ściśnionem powietrzem. Skrzynie pneumatyczne z reguły betonowe umieszczone są obok siebie — w ilości odpowiednej dla danej produkcyi, posiadają nie daleko dna (0'5 m) ruszt. Każda skrzynia daje pełne nasycenia a woda w niej ciągle w żywym znajduje się ruchu jakby we wrzątku.

W Anglii ustawiają także skrzynie na rusztowaniu do połowy napełnione solą kamienną w osobnych stawach, do których wpuszcza sie solankę nie-dosyconą lub wodę morską. Ługowanie w skrzyniach

wymaga soli nie zawierającej zanieczyszczeń nieprze-puszczających wodę, dosyć czystej i oczywiście jak-najtaniej wyprodukowanej soli, do napełniania urządzeń mechanicznych najlepiej automatycznych, jak również urządzeń ułatwiających czyszczenie. Dla soli nieczystych usuwanie wyługowin podraża ogromnie produkcyę, wymaga miejsca na ich zwał i powoduje znaczne straty w materyale ługowniczym, szczególnie jeżeli zanieczyszenia są iłowate, nieprzepuszczalne dla wody, gdyż znaczny procent soli ochroniony osiadłym nieprzepuszczalnym namułem zostaje nie-wyzyskany i musi być uprzątnięty razem z wyługo-winami na hałdę.

Granica rentowności leży już przy 10°/₀ zanieczyszczeń, a dla iłowatych nawet niżej. Dlatego też próby odbyte we wschodniej Galicyi dały wynik ujemny. Po przejściu do produkcyi solankowej w Wieliczce i ten sposób próbnie został tam przeprowadzony. Nim go omówimy, zdaje nam się rzeczą właściwą podać genezę tego przejścia.

Ługowanie soli w^Wie 1 iczce.

W Wieliczce znachodzi się sól kamienna w 3 gatunkach w osobnych pokładach, mianowicie sól zielona z zanieczyszczeniami do 5°/₀ i 6°/₀, sól szybikowa 1—3°/₀, sól spiżowa do 7% i wyżej. W ostatnim gatunku na niektórych pokładach znajdują się pasma czystej soli odpowiadającej co do procentu zanieczyszczeń solom szybikowym. Popyt nawet w dawniejszych mniej wybrednych czasach za solami szybikowemi był najbardziej ożywiony, a wzmógł się z postępem kultury coraz bardziej. Wyzysktwano więc przedewszystkiem pokłady szybikowe, a gdy te dla popytu nie wystarczyły, rabowano pasma czyste soli spiżowej z ogromną stratą pokładów, wreszcie zbliżały się jedne i drugie ku wyczerpaniu, a nowe odkrywki wykazały na wschodzie tylko jeden znaczniejszy pokład szybikowej soli. Zaczęło więc już brakować soli czystej nie tylko jako osobnego gatunku, który wydawać zaprzestano, ale nie starczyło jej nawet na dodawanie przy melciu do soli zielonej dla poprawienia gatunku i wyglądu.

Płace robotników według systemów amerykańskich napisał

Artur Benni.

Zasadniczo rozróżniamy 3 główne systemy płacy: 1) płacę na dniówkę, 2) od sztuki czyli od wyrobu, 3) z udziałem w zyskach lub nagrodą.

I. System dniówki wychodzi z założenia, że istnieje dostatecznie zaopatrzony rynek pracy z ustaloną ceną dniówki na dany rodzaj roboty; takie warunki spotykamy głównie w rolnictwie, a dawniej w wielu innych gałęziach przemysłu, które były specyalnością pewnych mniejszości, tworzące wyspecyalizowane centra przemysłowe. Lecz z rozwojem przemysłu wogóle specyalizacya miejscowa się zaciera, bo jeden przemysł przyciąga inny.

W Ameryce wobec sposobu kolonizacyi i gwałtowniej potrzeby wogóle „rąk“ roboczych, przerzucających się z jednej roboty do drugiej, panował prawie wyłącznie system dniówkowy, a i w późniejszych czasach, wobec ogromnej imigracyi robotników niewykwalifikowanych, a z drugiej strony wobec dążeń i agitacyi zjednoczeń robotników socyalistycz-nych, system dniówki stanowił główny sposób płacenia robotników.

W niektórych wyjątkowych razach praca robotnika w zupełności zależną jest od wydajności maszyny i to są właściwie jedyne wypadki, w których czysta płaca dniówkowa jest najracyonalniejsza. W małych fabrykach, zatrudniających najwyżej do 100 ludzi, w których zarządzający pozostaje stale w ścisłych stosunkach z robotnikami, możliwą jest duża i dobra wydajność pracy przy systemie dniówkowym, jednak pod warunkiem, że płaca będzie stosunkowo wysoka i że będzie prowadzona szczegółowa statystyka wydajności robotników.

W niektórych warsztatach, za'ętych wielką rozmaitością robót i przedmiotów, gdzie zależy bardzo na dobroci wyrobu i zgrabności robotnika, uważa się często płacę dniówkową za jedynie racyonalną i zarządzający takimi zakładamimniemają, że z ob-serwacyi doskonale wiedzą ile dana robota powinna

zabrać czasu. Niestoty szczegółowe badania nad tą 3 i II. Płaca akordowa (od wyrobu). U nas jak wogóle sprawą dowiodły, że w rzeczywistości tacy zarzą- w^Europie, wskutek historycznego rozwoju przemysłu dzający bardzo słabo się oryentują w kwestyi ocenie- fabrycznego, system płacy akordowej był stosowany nia ilości pracy, potrzebnej dla wykonania niektó- bardzo szeroko i może dopiero w ostatiiich czasach,

rych przedmiotów.

były wykonywane.

przy wprowadzeniu nowych mechanicznych sposobów, Na obronę płacy dniówkowej przytaczany bywa zaczął się cofać na korzyść innych systemów. Często często motyw, że przy wielu dokładnych robotach spotyka się przy zaprowadzeniu nowych metod pracy, pośpiech, który jest nieodłączny od płac akordowych, płacę akordową z gwarantowanem minimum dniówki, byłby szkodliwy, ponieważ musi być dany robotni- O takim systemie słusznie wypowiada się jeden z po-kowi swobodny czas dla dobrego wykonania roboty, ważnych profesorów amerykańskich, że w takich Takie mniemanie oparte jest na przeświadczeniu, że warunkach równie dobrze możnaby zupełnie skaso-dając robotnikowi swobodę czasu, praca będzie wy- wać obliczenie od wyrobu, ponieważ treść płacy®od konana sumiennie; tymczasem w rzeczywistości bar- wyroba zasadza się na tern, że zawiera w sobie karę dzo rzadkie są wypadki, żeby takie roboty sumiennie na leniwych, dając im mały zarobek za lichą wydajność i w ten sposób automatycznie karze utra-Sumienne wykonanie jest wprawdzie w znacznej cyuszów czasu i wynagradza robotników pilnych mierze zależne od pre - egzystującego uczucia su- i sprawnych. Człowiek o niskim intelekcie, jeśli ma mienności danego robotnika, ale w jeszcze większym zagwarantowaną wysokość dniówki, zawsze dążyć stopniu zależna jest sumienność pracy od wpływów będzie do bardzo-niskiej normy produkcyjności, otoczenia, przykładu i namowy innych robotników,    W Ameryce wobec olbrzymiego wzrostu prze-

które to wpływy zwykle bywają bardzo ujemne, mysłu, do którego corocznie przybywały setki tysięcy Chcąc więc przy systemie płacy dniówkowej mieć niewykwalifikowanych robotników ze wszystkich stron dobre rezultaty pod względem jakości wyrobu, nie- świata, nie mógł się należycie rozwinąć system płacy zbędnym jest, tak samo jak przy innych systemach akordowej. Dla przemysłowca amerykańskiego imi-płacy, ścisły dozór.    grant nie był człowiekiem z pewną umiejętnością

W Ameryce, gdzie przeważa system dniówkowy i indywidualnością, lecz parą rąk, której kazano pod płacy, poznano się na tern wcześnie i wprowadzono bardzo ścisłym nadzorem wykonywać pewne roboty, rozległe systemy kontroli czasu i statystyki wyko- Robotę znał tylko dozorca i^był w niej wyspecyali-nanych robót celem utrzymania normy wytwórczej, zowany, zależnie więc do jakiego dozorcy dostał się W ostatnich latach przedwojennych również i w Niem- robotnik — taką musiał wykonywać robotę. Płaca czech rozpowszechniło się podobne stosowanie kon- zatem była z reguły dniówkowa i dopiero świetne troli i statystyki, wprowadzono różne kontrolujące badania Taylora poruszyły umysły przemysłowców zegary przy obrabiarkach i t. p. Uważano to jako i organizatorów amerykańskich i zaczęto pilniejszą wielki postęp i modernizacyę systemów administra- zwracać uwagę na systemy płacy i starać się wyna-cyjnych fabryk. W rzeczywistości jednak jest to tylko leźć praktyczne sposobyjzastosowania wymiaru płacy system dniówkowy z zastosowaniem piśmiennej kon- do ilości wykonanej roboty. Ale ponieważ ruch ten troli, bez której system dniówkowy byłby wprost wzbudzony został głównie przez działalność Taylora, niemożliwym w wielkich fabrykach, bo doprowadziłby a Taylor rozpoczął swe publikacye od podania wy-do zupełnej pod względem normowania cen robo- ników swych Jbadań^nad wykonywaniem robót naj-cizny i jakościowego wykonania roboty.    prostszych, jak przenoszenie ciężarów, kopanie ziemi,

W dalszym rozwoju jego systemu kontroli czasu ładowanie rudy i węgla, więc umysły amerykanów dochodzi się przez zestawienie statystycznych danych w tym właśnie kierunku zostały zwrócone i wytwo-do pewnego rodzaju unormowania przeciętnej wydaj- rzyło się u nich dziwne dla nas pojęcie, wygłaszane ności robotnika przy pewnych maszynach i do za- nawet przez poważnych autorów z zakresu admini-stosowania do tych maszyn płacy akordowej oraz do stracyi, przemysłowej, że płaca od wyrobu (wyrobna) klasyfikacyi robotników na różne kategorye, pobie- najlepiej daje się zastosować tam, gdzie w robocie rające różne dniówki. Tym sposobem system dniów- chodzi głównie o wysiłek mięśni i gdzie wogóle ko wy z kontrolą czasu powoli zbliża się coraz bar- wchodzi w grę niski intelekt robotnika, jak przy do-dziej do systemu płacy akordowej i stanowi do pe- Piero co przytoczonych robotach przenoszenia ciężą-wnego stopnia fazę przejściową do tego ostatniego. rów, kopania, wyrób prostych form giserskich i t. p. Zasadniczo jest to jednak system dniówkowy i cho- w związku z tern znajdujemy na przykład u tak ciąż cały skomplikowany aparat kontroli i statystyki poważnego autora jak Diemer następujące zdanie: nadaje mu cechę modernistycznej administracyi, to „Robotnik sam odpowiada napięciem swych mięśni jednak niekoniecznie łączy on dobre strony płacy za zwiększoną produkcyę i nie zawdzięcza żadnej dniówkowej z takiemiż stronami płacy akordowej, maszynie powiększenia wydajności, jak to ma miejsce a nawet przeciwnie, jest ciągle narażony na niebez- u wykwalifikowanych maszynistów, którzy mogą pieczeństwo rozwielmożnienia się najgorszych stron zwiększyć wydajność przez stosowanie nieco sprytu obu tych systemów i tylko bardzo skrupulatne i umie- i uwagi“.

jętne kierownictwo potrafi się przed tern niebezpie-    U nas i w ogóle w Europie rzecz ma się wręcz

czeństwem uchronić. Głownem zaś niebezpieczeń- przeciwnie. Badania Taylora przeważnie dla tego tak stwem płacy dniówkowej jest ustalenie się martwego silne u nas wywołały wrażenie, że właśnie odnoszą punktu wydajności robotniczej, do przekroczenia któ- się do robót najprostszych, co do których nie przy-rego robotnicy nie dadzą się nakłonić i który jest puszczaliśmy, że mogły być ujęte w formy nauko-bardzo niski. Przy płacy akordowej natomiast naj- wych badań i ścisłych obliczeń nakładu pracy. Są-większem złem jest zupełne niedbalstwo zarówno dziliśmy, że jedynym sposobem utrzymania dobrej o jakość wyrobu jak i o całość i dobry stan maszyn wydajności robót prostych jest postawienie nad ro-i narzędzi i wreszcie rozrzutność w materyałach po- botnikami dozorcy, który czerpiąc energicznym ak-mocniczych.    ceutem ze słownictwa zoologicznego, medycznego i

czasu.

4 X 30 X

100

meteorologicznego i wiążąc te słowa w dobrane życzenia i krewkie przenośnie, utrzyma zastęp robotników w należytem napięciu pracy.

Zupełnie inaczej przedstawia się u nas sprawa z robotnikami wykwalifikowanymi. Historyczny rozwój rzemiosł i przemysłu fabrycznego dał nam liczne rzesze wyszkolonych czeladników cechowych, z których rekrutowali się wykwalifikowani robotnicy fabryczni. W rzemiosłach, oprócz daleko idącego podziału pracy, wytworzył się też szczegółowy podział poszczególnych czynności w robocie i przez ścieranie się interesów majstrów i czeladników, wytworzyły się historycznie pewne normy szacunkowe dla obliczenia nawet bardzo skomplikowanych robót, jak na przykład zawiłe rzeźby w kamieniu albo roboty odlewnicze i cyzelerskie w bronzie, roboty zegarmistrzowskie i t. p. Dlatego też płaca akordowa ma u nas szerokie zastowanie właśnie przeważnie w robotach wymagających specyalnych kwalifikacyj, a nawet utarło się u nas pojęcie, że pod wyrażeniem „robotnik dniówkowy“ pojmujemy robotnika niewykwalifikowanego.

Jak sobie wytłomaczyć tę rozbieżność pojęć w Ameryce i w Europie w tak czysto praktycznych sprawach, co do których zdawało by się, że nawet zupełnie krótka praktyka zaraz powinna wykazać błąd? Wszak trudno przypuszczać, żeby tak praktyczni ludzie jak amerykanie do tego stopnia się mylili,żeby mogli dojść do wręcz przeciwnych wniosków niż my. Zniknie trudność zrozumienia tej rozbieżności pojęć, skoro sobie uprzytomnimy, że afirmatywna część tych poglądów (t. j. że płaca akordowa nadaje się do danego rodzaju robót) jest stwierdzona praktycznie, zaś negacyjna (t. j. że płaca akordowa nie nadaje się do pewnych robót) jest tylko przesłanką zwyczajową, z czego wynika, że oba poglądy są słuszne w swej części afirmatywnej, a błędne w swej-części przeczącej. Innemi słowy, płaca akordowa jest zasadniczo słuszna i możliwa we wszystkich rodzajach robót, od zupełnie prostych do bardzo skomplikowanych, tylko odmienny charakter historycznego rozwoju przemysłu w Europie i w Ameryce wywołał zastosowanie płacy wyrobnej do odmiennych rodzajów pracy.

III. Systemy mieszane. W ostatnich 20—30 latach w Ameryce uwydatnia się silny ruch w kierunku zmiany systemu płacy dniówkowej na system akordowy, lecz wobec braku historycznie wytworzonych danych o współmierności i stosunkowości w szacowaniu różnych robót, chwycono się rozmaitych sposobów i dróg zastąpienia tego procesu historycznego, sposobów wyrażających się w rozmaitych złożonych systemach płacy, stanowiących niejako fazę przejściową pomiędzy płacą czysto dniówkową a czysto akordową.

W Europie zaznaczył się zasadniczo ruch w przeciwnym kierunku, gdyż wobec stosowania coraz to innych sposobów pracy i nowych maszyn i narzędzi, dawne dane historyczne, na których opierały się płace wyrobne, stały się nieużyteczne i fałszywe, wobec czego przechodzono do płacy dniówkowej ; lecz wobec zakorzenionego zwyczaju i zrozumienia konieczności i słuszności płacenia robotnikom w stosunku do ich wydajności, jednocześnie starano się wynaleźć sposoby płacy, choć w części odpowiadające słuszności przysłowia: „jaka praca taka płaca“.

Pod tym ostatnim względem zbiegają się znów zupełnie dążności organizatorów przemysłowych w Ameryce i w Europie (pomimo że wychodzą z innych założeń) i dlatego systemy tu i tam zaprowadzane są bardzo do siebie zbliżone. Jednak Ameryka dość znacznie wyprzedziła Europę i przez wytworzenie kilku indywidualnie odrębnych systemów, opisanych szczegółowo w wydawnictwach technicznych, z podaniem wszystkich odnośnych formularzy, sposobu prowadzenia statystyki i kontroli, ustalone zostały pewne typowe, opracowane w swych szczegółach systemy. W Europie natomiast, aczkolwiek wzorowano się na przykładach amerykańskich, jednak mało ogłaszano w literaturze danych i wprowadzające te systemy fabryki wytwarzały odmienne swoiste formy (zapewne niebardzo skoordynowane z zasadniczym planem) i niechętnie pozwalały na publikowanie danych o stosowanych u nich systemach kontroli i obliczania płacy robotniczej.

Podstawą wszystkich tych systemów jest z jednej strony prowadzenie statystyki wydajności robotników przy poszczególnych robotach, a z drugiej strony pobudzenie robotnika do usilnej i wydajnej pracy za pomocą specyalnej nagrody pieniężnej. Myślą przewodnią tych systemów jest za pomocą statystyki i kontroli ustalić wydajność robotnika, pobudziwszy go uprzednio za pomocą pieniężnej nagrody do rzeczywistego naprężenia swych sił, celem osiągnięcia maximum wydajności.

Zupełnie niesłusznie systemy te nazwane zostały w Ameryce ogólnie systemami z udziałem wzy-skach (gain sharing system) gdyż jak to zaraz przy przeglądzie poszczególnych systemów zauważymy, nagrody wydawane są robotnikom nic z zysków przedsiębiorstwa lecz z oszczędności na kosztach własnych wyrobu, lub wogóle jako premia za zwiększoną wydajność. Systemy płacy z rzeczywistym udziałem w zyskach, jakie się jeszcze w Europie tu i owdzie, jako objaw szczątkowy dawnych pomysłów przemysłowo-filantropijnych utrzymały, są w Ameryce praktycznie nieznane.

Najbardziej rozpowszechnione w Ameryce są następujące systemy płacy, należące, jak wspomniałem, do fazy przejściowej pomiędzy płacą akordową a dniówkową.

System Halsey’a. Według tego systemu wyznaczona jest wysokość dniówki, względnie cena za godzinę pracy, którą robotnik otrzymuje w każdym razie. Następnie oznacza się ilość godzin, w jakich dana robota ma być wykonana, a o ile robotnik wykończy robotę wcześniej, czyli w krótszym czasie, to otrzymuje jako nagrodę 30—50°/₀ zaoszczędzonego Przedstawmy to na przykładzie: przpuśćmy, że zobotnikowi, otrzymującemu 30 kop, za godzinę, daną została robota, oceniona na 14 godzin; robotnik kończy ją w 10 godzin, czyli zaoszczędza 4 godziny, otrzyma więc nagrodę za tę robotę w wysokości 50% swego zarobku za 4 godziny t. j.

= 60 kop.

czyli za rzeczywiste 10 g. pracy 10x30-j- 60 = 3 60 rb.

Obawa, by robotnk w ten sposób nie zarobił zbyt dużo, wywołała wprowadzenie planów o tyle odmiennych od systemu Halsey’a, że przy zbytnim wzroście dniówki ponad ustanowioną normę, zmniejszają skalę nagrody. Do tych systemów należy między innymi plan R o w a n a, według którego robotnik w żadnym razie nie może zarobić więcej niż swą podwójną dniówkę, ponieważ oblicza się nagrodę według następującego porównania:

statystyka jego wydajności w porównaniu do wy-czas ustanów. X CZaS uz^ na^roda znaczonego dla danych robót czasu, z któręj to staty-Inny system, wprowadzony przez H. F. Szarle, styki oblicza się następnie jego przeciętny stopień dążąc do tego samego celu, każe obliczać nagrody sprawności. Na przykład jeżeli na pewną robotę według sposobu Halsey’a aż do punktu, gdy nagroda wyznaczono 60 minut czasu i w okresie próbnym ta wyniesie % dniówki, a za dalsze oszczędności jeden robotnik wykonał ją w 90 min. •; czasu proponuje obliczać nagrodę w wysokości 50%    #    to stop. jego sprawn. wynosi 66/₃%

cena 'godz. X

czas zaoszczędz.

od zaoszczędzonego czasu, w stosunku do czasu wyzna-    drugi w 60 min. „    „    »    »    100 /₀

czonego. H. Diener twierdzi, że obawy o zbyt wiel-    trzeci w 40    „    „    „    „    „    .    150 /₀

kie powiększenie się płac roboczych z powodu nagród    O ile następnie zachodzą roboty, dla których

Zarówno Gantt jak Emerson każą wydawać ro-

obliczanych według systemu Halsey’a są płonne, niema wyznaczonych norm czasu, to oblicza się ka-Praktyka bowiem wykazała, że robotnicy bynajmniej żdemu robotnikowi dniówkę stosownie do wykazanie kwapią się do wykorzystania w pełni sposobno- nego w okresie próbnym stopnia sprawności, ści osiągnięcia tak dużych zarobków i wolą, żmudząc

SV. System Tayiora. Zupełnie odmiennym co do wionej dniówki. Dla zwalczenia tej opozycyi robo- zasady jest system Taylora. Kładę specyalny nacisk tników i pobudzenia ich do dalszego zwiększania na zasadniczą odmienność tego systemu, ponieważ produkcyi, Diemer zaprowadził system, według któ- zewnętrzne jego formy z natury rzeczy muszą być rego ustalono nowe skrócone normy czasu na pod- podobne do wszelkich innych systemów płacy, prócz stawie wyników systemu Halsey’a. i płacono wszyst- płacy czysto dniówkowej ; bo skoro przy wypłacie kim robotnikom, którzy robotę w przepisanym no- wchodzi w grę obliczanie procentowe, wyznaczanie wym ckresie czasu ukończą 20% premii, a ponad to minimum ilości i t. p. to wszelkie takie sposoby muza dalszą oszczędność czasu — według planu Halsey’a. Szą być podobne do siebie i to często wprowadza Jako przykład weźmy uprzednie cyfry i przypuśćmy, w błąd nawet ludzi biegłych w sprawach systemów że przekonano się, że oszacowana dawniej na 14 płacy i przyczynia się do mylnego zaliczenia syste-godzin robota, zostaje przeciętnie wykonywana w 10 mu Taylora do jednej kategoryi z poprzednio omó-godzin. Ustanawia się więc teraz nową 10-godzinną wionymi systemami, a zwłaszcza Gantta i Emersona. normę dla tejże roboty i wszyscy robotnicy, którzy Tymczasem te ostatnie systemy są zasadniczo syste-ukończą ją w tym czasie, otrzymają:    mami płacy dniówkowej z dążnością do pobudzenia

30 X 10 H- 20% premii — 360 kop.    robotnika, przy pomocy systemu nagród, do zwię-

kto jej nie wykończy w określonym czasie otrzyma kszenia swej wydajności, Taylor natomiast wychodzi tylko 3 rb. za 10 godzin pracy, a za ewentualne z zasady płacenia robotnikowi sprawiedliwą cenę za wykończenie w jeszcze krótszym czasie, otrzyma jego wyroby i stara się zwiększyć wydajność robo-50% nagrody za czas zaoszczędzony po cenie pre- tnika przez ciągłe współdziałanie i kontrolę. System miowej. Diemer twierdzi, że tym systemem osiągał jego jest systemem czysto akordowym, którego pod-dobre wyniki i dalsze zwiększenie wydajności.

czas, utrzymać zwierzchników w nieświadomości rze- botnikom kartki instrukcyjne, w których spisana jest czywistej możliwej wydajności; tak że tylko w bar- zadana robota oraz czas w jakim ma być ukończona, dzo wyjątkowych wypadkach zdarza się, że robotnicy, a nadto podane są wskazówki, jakich narzędzi użyć pracujący pod systemem Halsey’a i temu podobnych, i w jaki sposób najlepiej robotę wykonać, osiągają nagrody przewyższające 10—20% ustano-

stawą jest ścisłe określenie normalnej wydajności System Gantta wychodzi również z zasadniczej robotnika i dlatego pierwszą dążnością Taylora było płacy dniówkowej, lecz podczas gdy poprzednie sy- znalezienie kryterium dla oznaczenia wydajności stemy stawiają robotnikom stosunkowo łatwe zada- pracy robotnika, którego to kryterium nie dawały nia, täk żeby i mniej zdolni robotnicy mogli łatwo ustalone poniekąd historycznie stawki akordowe dojść do oznaczonej normy i uzyskać premię, Gantt w Europie, a tem mniej wyznaczone przy różnych stawia zadania duże, kierując się wydajnością bar- amerykańskich systemach płacy normalne ilości dzo dobrych robotników, ale za to daje tym robo- urobku dziennego.

tnikom, którzy to zadanie w swoim czasie spełnili.    Ścisłe określenie miary dla pracy robotnika nie

odrazu dużą nagrodę wynoszącą około 30% dniówki może być wynalezione za pomocą przetargów po-normalnej, a nie od czasu zaoszczędzonego. Po ukoń- między robotnikiem a pracodawcą lub majstrem, czemu swego zadania robotnikowi pozostawia się lecz tylko przez naukowe zbadanie całokształtu czyn-swobodę bądź opuszczenia fabryki na resztę zao- ników, wchodzących w zawiły proces wykonywania szczędzonego czasu, bądź pracowania dalej do końca roboty przez człowieka. W tem przeświadczeniu ustanowionego czasu podług normy premiowej. Poza- Taylor ze zdumiewającą wytrwałością zabrał się do tem, pod względem organizacyi dozoru, system ten wyszukania naukowych podstaw dla. rozwiązania zbliża się bardzo do systemu Taylora.    tego zadania i przedewszystkiem miał na myśli wy-

System Emejrsona jest nieco mniej radykalny nalezienie normy dla ilości pracy mechanicznej wy-od systemu Gantta i nie stawia tak wysokich wy- konywanej przez robotnika. W tym kierunku bada-magań dla otrzymania pierwszych premii, lecz usta- nia jego doznały zupełnego zawodu i nie tylko, że nawia premie według pewnej wzrastającej procen- nie udało mu się znaleźć takiej normy wyrażonej towo skali w miarę zwiększenia wydajności. Prócz w kilogram-metrach, ale nawet czynnik zmęczenia tego wprowadza Emerson osobną nagrodę dla tych, i wyczerpania okazał się tak różnym przy różnych którzy przez dłuższy okres czasu (2—4 tygodni) robotach i tak nieustosunkowanym do wykonanej wszystkie swe dniówki z premiami odrobili. Dla po- pracy w znaczeniu mechanicznem, że nie dało się działu robotników na kategorye według sprawności, ustalić pod tym względem żadnego ogólnego prawa Emerson ustanawia dla robotników co pewien czas i trzeba było dla każdego rodzaju pracy osobno wy-miesiące próbne, podczas których każdy robotnik najdywać, przy pomocy licznych spostrzeżeń, ko-jest z osobna szczegółowo badanyi prowadzona jest nieczną długość odpoczynku.

■H

Porzuciwszy zamiar wynalezienia ogólnego pra-

Rozpowszechniło się mylne mniemanie, że wła-wa, rządzącego wydajnością pracy ludzkiej, zwrócił śnie w tern przymuszaniu robotników do wykony-się Taylor do badania każdej roboty poszczególnie wania robót ściśle w taki, drobiazgowo określony, w celu ustalenia podstaw dla obliczania wydajności a nie inny sposób, leży kwintesencya systemu Tay-pracy,. lecz nie w znaczeniu ogólnem, ale dla każde- lora. Jestto podobny błąd jak zaliczenie systemu Tay-go rodzaju roboty z osobna. W tym celu, przy po- lora do tej samej kategoryi co systemy Gantta, Emer-mocy swoich adherentów, czynił dziesiątki tysięcy sona, Halseya i t. p. Drobiazgowe przepisy o spo-spostrzeżeń z każdej roboty i wkrótce przekonał się, sobie wykonywania roboty, które tyle hałasu naroże dla zbadania czasu pracy trzeba rozbić robotę biły w literaturze technicznej, nie są zasadą systemu na poszczególne jej elementy, czyli rękoczyny i ru- Taylora, lecz tylko wtórnym jego wynikiem, gdyż chy i badać je z osobna. W ten sposób doszedł on i bez nich system Taylora nie traci na wartości do ustalenia czasu pracy potrzebnego do wykony- i pozostaje jako odrębny pracy i płacy akordowej wania różnych robót, a mianowicie opracował w ten na podstawie naukowych badań, sposób dane i wydał odpowiednie podręczniki, odnoszące się do roboty na obrabiarkach, roboty murarskiej, betonowej i tkackiej.

Badania te doprowadziły wprost lub w dalszej konsekweocyi do nadspodziewanych rezultatów. Prze-dewszystkiem przekonano się o ogromnej stracie czasu przez złe rozrządzenie robót, przez nieprzygotowanie odpowiednich narzędzi, lichy gatunek lub zły stan narzędzi i t. p.

Usunięcie tych wad możliwem jest jedynie przy gruntownej reformie sposobu dozoru i rozrządu pracy, co wymaga zmiany w organizacyi robót wogóle.

Roboty powinny być naprzód ściśle skalkulowane na podstawie dokładnych danych, których w zakresie dotychczasowej praktyki udzielają wspomniane zastosowania najintensywniejszych sposobów pracy, uprzednio podręczniki. Każdy robotnik powinien do- ponieważ dają one znane z literatury wprost trudne kładnie wiedzieć co i w jakim czasie ma wykonać, do wiary powiększenie wydajności robotnika, a oraz powinno mu być dane odpowiednie narzędzie, ^em i możliwość podwojenia jego płacy, a tak jedno za pomocą którego wiadomo, że wyznaczoną robotę iak drugie ma nadzwyczaj doniosłe znaczenie nie w określonym czasie wykonać może. Samo tylko tylko ze względów konkurencyjnych ale i społeczno-rozplanowanie roboty na podstawie danych z pod- ekonomicznych w najszerszem tego słowu znaczeniu, ręcznika wydaje bardzo poważne oszczędności, o czem Wprowadzenie tych najintensywniejszych sposobów się osobiście miałem okazyę przekonać. Bardzo ważną możliwem jest wszakże tylko przy zupełnej reorga-stroną wprowadzenia systemu czysto akordowogo nizacyi administracyi technicznej i biurowej, o czem jest ustalenie odpowiednich narzędzi do danej roboty, Taylor szeroko się rozwodzi w swych dziełach „Za-gdyż cokolwiek gorsze lub nie zupełnie odpowiednie rząd warsztatowy“ i „Zasady organizacyi naukowej narzędzie, albo w złym stanie utrzymane, może ob- zakładów przemysłowych“, niżyć wydajność pracy ludzkiej. Dla tego też Taylor poświęcił tej sprawie masę kosztów i pracy.

Wspomniane uprzednio podręczniki są wymownym tego dowodem; w nich bowiem prawie zupełnie pominięte są sprawy dotyczące tych aż do ostateczności doprowadzonych najintensywniejszych sposobów wykonywania pewnych robót, lecz tylko podane są w olbrzymiej ilości dane co do wydajności i sposobów przeciętnych robotników, oraz opracowane są właściwości materyałów, mające wpływ na wydajność roboty i wreszcie podane są liczne przykłady rozplanowania i skalkulowania robót na podstawie tych danych.

Nie ulega wątpliwości, że w dalszej konsekwen-cyi, zasadniczy system Taylora musi doprowadzić do

za-

Co do systemu płacy, w ścisłym tego słowa znaczeniu, Taylor wyznacza dwojakiego, a nawet Badania jego pod tym względem były tak skru- niekiedy trojakiego rodzaju stawki dla jednej i tej pulatne i drobiazgowe i wszechstronne, że wiele samej roboty, zależnie od stopnia wydajności robo-ludzi praktycznych uważało to za śmieszną przesadę, tnika, a mianowicie: przedewszystkiem określa mi-a jednak tylko dzięki tak szczegółowym badaniom nimum roboty, jaką robotnk ma w ciągu dnia wy-dokonał Taylor całego szeregu wynalazków, a po- konać. Jeśli robotnik nie osiągnie tego minimum, to między nimi bodaj najważniejszym był wynalazek oblicza mu się stawkę w ten sposób, że za całe stali szybkotnącej, który wywołał kompletny prze- minimum otrzymałby mniej więcej przeciętny w da-

nem miejscu zarobek dzienny. Jeśli to minimum W dalszym wyniku swych badań odkrył Taylor zostanie przekroczone albo choćby tylko osiągnięte, fakt, że zarówno robotnicy jak majstrowie mają bar- 1° odrazu stawka podwyższa się o 20    30% na ca-

dzo błędne wyobrażenie o ilości czasu, potrzebnego    dziennym urobku. Czasami zaś stawia jeszcze

dla wykonania nawet zupełnie prostych robót i że drugą wyższą normę, przy której stawka od urobku jedna i ta sama robota wykonywana bywa w bardzo jeszcze bardziej podwyższoną zostaje,

Zasady przestrzegane przy ustanowieniu norm

wrót w metodach obróbki metali.

rozmaity sposób. Podzieliwszy zatem wykonywaną czynność na poszczególne rękoczyny i ruchy, i ba- urobku są następujące: 1) postawione robotnikowi dając ich celowość i czas na nie spotrzebowany, zadanie dzienne nie powinno być łatwem do wyko-przekonał się Taylor, że robotoicy wykonywują nania, 2) powinny być przygotowane wszystkie wä-mnóstwo zbytecznych i wadliwych ruchów przy runki pracy, żeby było napewne wiadomo, że ro-robocie.    botnik przy dobrych chęciach zadaną robotę bezwa-

Na podstawie tych spostrzeżeń było już rzeczą runkowo w określonym czasie ukończyć może, to stosunkowo łatwą opracować najlepszy sposób wy- znaczy; robotnik powinien zastać wszystkie narzędzia konywania badanych robót i przyuczyć robotników i materyały w dobrym porządku i odpowiednim ga-wykonywąć roboty, t. j. ruchy i rękoczyny według tunku i w swoim czasie powinny mu być dane . opracowanych najlepszych sposobów, dzięki którym, wszystkie potrzebne wskazówki i wyjaśnienia, tak jak wykazała praktyka, osiągano nawet 3 do 4-kro- by nie tracił czasu na szukanie narzędzi i materya-tnie większą wydajność niż przy dawnych sposobach, łów, lub na wyczekiwaniu objaśnień. Następne jeszcze

(A)

7)

2 zasady Taylora: 3) kara za niewykonanie wyznaczonego minimum i 4) nagroda za sprawną robotę, znajdują swój wyraz w samym systemie płacy.

Na zakończenie pozwolę sobie przedstawić sze-mat kształtowania się płacy wyrobnej na przykładzie, zaczerpniętym z dzieła Buxton-Goinga „Zasady inży-nieryi przemysłowej“.

Weźmy czapnika, pracującego na dniówkę. Przyjmuje on w zupełności za słuszny fakt, że dajmy na to 10 godzin jego pracy warte są 2 ruble. To znaczy, że zgadza się ze swym chlebodawcą w przyznaniu słuszności równaniu

10 godzin czasu = 2 rb.

Na podstawie tego porozumienia, czapnik pracuje przez 10 godzin dziennie, starając się marnować czas, o ile tylko mu na to okoliczności pozwalają i przypuśćmy, że wyrabia przeciętnie 2 czapki dziennie. Teraz przypuśćmy, że przechodzi on na system roboty akordowej, zapomina on więc na razie równanie 10 godzin = 2 rb. i przenosi swą wiarę w słuszność na inny pogląd, a mianowicie:

(B) ..... wyrób 2 czapek = 2 rb.

Ta zmiana poglądu pociąga za sobą poważną zmianę praktyczną pod względem wyniku i użyteczności pracy. Bowiem, im dłużej czapnik będzie czas marnował i od niechcenia pracował, tern więcej mu zajmie czasu wykonanie 2 czapek i na odwrót, im więcej dołoży starań i pracowitości, tern prędzej wykona robotę i zarobi 2 rb., a może nawet w ciągu dnia uda mu się zrobić 3 albo 4 czapki.

Powiedzieliśmy, że przechodząc do roboty akordowej majster i czapnik usunęli na razie układ, że 10 godzin = 2 rb. Użyliśmy tych słów rozmyślnie, ponieważ idea ta nie została obaloną, lecz tylko czasowo usuniętą na drugi plan, skąd każdej chwili gotową jest wystąpić na plan pierwszy, jako źródło i podstawa równania (B). Innemi słowy, przyjęliśmy formułkę (B) nie dlatego, byśmy wierzyli w jej abstrakcyjną prawdziwość, lecz dla tego, że uwierzyliśmy, że

(C) . . . . zrobienie 2 czapek == 10 godzin czasu. Skoro jednak (C) staje się nieprawdziwem, to znaczy, że wyrób 2 czapek nie zajmuje 10 godzin czasu, lecz mniej, wówczas równanie (B) nie jest wynikiem równania (A) i chlebodawca traci wiarę w jego prawdziwość.

Jeśli czapnik na podstawie układu akordowego, zaczyna zarabiać po 3 rb. dziennie, to majster staje się podejrzliwym, a gdy zarobek dosięgnie 4 rb. wówczas nabiera majster przekonania, że jest coś niedobrego w całej sprawie, nie może on bowiem przetrawić w swej myśli, by człowiek, który wygląda na 2 rb. dniówki, zarabiał 4 rb. i ostatecznie kończy się ta sprawa na zmniejszeniu stawki za wyrób 1 Czapki z 1 rb. na ‘A rh.

Rezultatem tego jest, że czapnik zarabia znów tylko 2 rb. dziennie, pracując przy tern dwa razy sprawniej niż dawniej, a prócz tego i wszyscy inni robotnicy-czapnicy, chcąc utrzymać dawniejszą wysokość swego zarobku, zmuszeni są 2 razy więcej pracować. Nic przeto dziwnego, że są oni pełni nienawiści do robotnika, przekraczającego ustaloną zwyczajowo niską normę urobku i gotowi do gwałtów, by zapobiedz powtórzeniu się takich wypadków.

Powstaje więc błędne koło, z którego wybrnąć nie można, ponieważ każde zmniejszenie stawki akordowej, co niestety ciągle się powtarza, wywołuje przeciwdziałanie, a raczej samoobronę ze strony ro-

botników, uniemożliwiające wprowadzenie systemów płacy, mających na Celu zwiększenie wydajności pracy i dlatego, pomimo bardzo umiejętnie i w dobrej wierze względem robotników opracowanych systemów płacy, rezultaty ich w praktyce okazały się przeważnie bardzo nikłe. Robotnik bowiem boi się wykazać całą swą sprawność, by nie zostało to obrócone na jego niekorzyść.

Wprawdzie trudności te nie są właściwie trudnościami zasadniczemi lecz trudnościami administra-cyjnemi, w zwalczaniu nieufności robotników, ale istnieją również i trudności zasadnicze we wprowadzeniu roboty akordowej, polegające na tern, że całe ryzyko niepewności i nieprzewidzianych okoliczności przy fabrykacyi spada na robotnika, podczas gdy przy płacy dniówkowej ryzyko to ponosi przemysłowiec. Przypuśćmy na przykład, że tokarzowi, który za obtoczenie pewnej wielkości ośki otrzymuje pewną zapłatę od sztuki, wydany został znacznie twardszy niż zwykle odlew, albo że grupa robotników otrzymuje za wyładowanie węgla z wagonów pewną zapłatę od tonny węgla, a tymczasem robotnicy operujący zwrotnice spóźniają się w swych czynnościach, tak że wyładowacze tracą czas, czekając na wagony. W obu wypadkach robotnicy akordowi tracą zarobek nie ze swej winy, a podobnych wypadków w każdym przemyśle może być bardzo wiele.

Wychodząc z tej krytyki zasad płacy akordowej, widzimy, że system Taylora chwyta zło u samych korzeni i usuwa je. Z jednej strony bowiem wychodzi on z podstawowego równania (C) ściśle naukowo zbadanego i ustalonego jako pewnik i nie dopuszcza żadnego zmniejszenia ustalonej płacy akordowej, nawet gdyby się okazała jaka omyłka, co zresztą wobec dokładności badań jest wykluczone, a zatem wykluczone są również wszystkie wynikające z niesłusznego otaksowania roboty złe strony systemu akordowego. Z drugiej zaś strony, przez stosowną organizacyę części administracyjnej wszelkie ryzyka fabrykacyjne w rodzaju tych, jakie przytoczone są w przykładzie Goinga, nie obciążają robotnika, gdyż albo są zupełnie usunięte, albo też, o ile by to nie było możliwem, są one naprzód dokładnie przewidziane i w robociźnie policzone.

Artur Benni.

BIBLIOGRAFIA.

1)    Ch. B. Going: „Principles of Industrial Euginze-

ring.“

2)    H. Diemer: „Factory Organisation and Admini

stration.“

3)    Fred. W. Taylor: „Skop Management.“

Streszczone w moim artykule „Administracya przemysłowa jako nauka“ w Przeglądzie Górniczo-Hutniczym 1912 r.

4)    Fred. W. Taylor: — H. Mierzejewski: „Zasady

organizacyi naukowej zakładów przemysłowych.“

5)    Fred. W. Taylor: — Wallichs: .Betriebsleitung

insbesondere der Werkstätten.“ fi) H. Emerson : Dwienadcaf principow proizwodi-tielnosti.

„Creation of Organisation-.“

8)    S. G. Gilbreth: Izuczenje dwiżenij.

9)    H. G. Hoover: „Principles Of Mining.“

Dzieło składa się z trzech części. W ostatniej traktuje obszerniej sprawę administracyi kopalń łącznie z zagadnieniami sprawności robo-

I—*•

M.

cc

tniczej, związków robotniczych, robocizny, 12) Captain Henry Metcałfe: „The Cost of Manufa-kosztów własnych, rachunkowości i t. d.

10)    James Finlay: „The Cost of Mining.“

Badania dotyczące kosztów własnych w przemyśle górniczym. Dane z większości kopalń amerykańskich są zestawione i krytycznie opracowane.

11)    W. H. Charlton: „American Mine Accounting.“

Analiza i opis metod rachunkowości najpoważniejszych postępowo zorganizowanych kopalń 14) H. L. Gantt: „A Bonus System of Rewarding

Labor.

Autor opisuje swój system płacy

ctures and the Administration of Work-Skops.“ Autor jest wynalazcą kartkowego systemu kontroli i rachunkowości, zaprowadzonego począt kowo przez niego w arsenałach rządowych dla kontroli magazynów.

13) S. A. Halsey : „The Premium Plan of Paying for Labor.“

Opis swego systemu płacy.

amerykańskich z podaniem kompletu używanych formularzy.

Układ naftowy z Rumunią.

Uwagi krytyczne.

Dźwignia tego olbrzymiego i potężnego orga-

Ażeby wyrobić sobie należyte pojęcie : po czyjej stronie są korzyści naftowego układu z Rumunią nizmu — o to postarali się przedstawiciele Niemiec — wystarczy przytoczyć to, co o tym układzie pisze tkwi w rękach Niemiec, a cel ten osiągnięty został hamburski „Vortrupp“.

„Myślą przewodnią całego układu z Rumunią Towarzystw. Budowa ta jest dla obydwóch Towa-jest nie mniej ani więcej jak to : że Rumunia zrzeka rzystw jednakowa mimo, że Towarzystwo dzierżawy się na rzecz Niemiec samoistnego zarządzania naj- terenów skonstruowane jest według niemieckich cenniejszym swoim narodowym dorobkiem. Wola a Tow. monopolowe według rumuńskich ustaw. Na Niemiec rozstrzygać będzie, jak ma być wytwarzaną wszelki wypadek zostały im wyłamane ewentualne rumuńska ropa, jak ma być przerabianą i w jaki zęby i pazury postanowieniami, że obecne prawo sposób — czy jako ropę, czy jako przeróbkę ma się o tyle tylko może mieć zastosowanie o ile nie koli-oznaczać jej wartość. Niemcy mogą teraz zawyroko- duje z postanowieniami układu naftowego a przyszłe wać, ażeby z rumuńskiej ropy wytwarzane były prawo rumuńskie o tyle tylko mieć będzie znaczenie takie produkty, jakich potrzebuje niemiecka gospo- o ile ustanowione zostanie w porozumieniu z Niem-darka a nie takie, na jakich Rumunia zyskuje naj- cami i Austro-Węgrami. Ta specyalna ze stanowiska więcej. Niemcy mają i to także w swych rękach, że prawniczego budowa, która Niemcom daje ster przytyte rumuńskiej ropy, wprowadzonej do Niemiec zo- szłych towarzystw w ręce, polega na zastrzeżeniu, stanie ile jej Niemcy mieć zechcą. A niemiecki ka- że w obydwóch towarzystwach dziesiąta część udzia-pitał będzie miał w tem wszystkiem lwią część swego łów Tow. wydzielona jest jako t. zw. „udziały pierwszeństwa“ (Vorzugsanteile), podczas gdy reszta nosi Autor zapytuje w jaki sposób przez zawierają- nazwę „udziałów założycielskich“ (Stammanteile), cych układ ze strony niemieckiej zostało zadanie Udziały pierwszeństwa są pod względem pieniężnym to spełnione?

przez szczegółową juryzdyczną budowę obydwóch

udziału.

trochę nadto skromne ; przypada im w udziale tylko Cel ten osiągnięty został dwoma drogami. 6% dywidenda pierwszeństwa lecz prócz tego nie Pierwsza: to czas, który jeszcze przeminie nim za- uczestniczą w zyskach. Natomiast ma każdy udział warty zostanie pokój na froncie zachodnim. Przez pierwszeństwa pięćdziesiąt razy większe prawo gło-ten czas zatrzymuje naczelna komenda niemiecka sowania niż udział założycielski. Słowem r prawo na obszarach okupowanych w Rumunii prawo wy- głosowania, które mają razem właściciele udziałów twórczości, przeróbki, przewozu i rozdziału rumuń- pierwszeństwa tak się ma do prawa głosowania wła-skiej ropy, które rozkazami wojskowymi będą ure- ścicieli udziałów założycielskich jak 500 : 90, co ozna-gulowane. Jest to zaznaczone w artykule 20 poko- cza tyle, że siłę w obydwóch Towarzystwach mają jowego układu. Właściwy układ z Rumunią rozpo- wyłącznie właściciele udziałów pierwszeństwa, podczas czy na się od chwili ogólnego pokoju, w którym Ru- gdy siła właścicieli udziałów założy cielskch równa munia będzie miała prawo rządów cywilnych w kraju, się zeru.    i

Ta druga droga jest od poprzedniej odmienną nie    A wszystkie udziały pierwszeństwa zagarnęło

mniej jednak świadomą celu. Przebieg jej jest nastę- państwo niemieckie, które w ten sposób pozyskało pujący: ci, którzy zawierali układ naftowy z Rumu- władzę nad obydwoma Towarzystwami, wskutek nią ze stiony niemieckiej stworzyli olbrzymią orga- czego cała władza ponad obydwoma Towarzystwami nizacyę, którą ogarnięta została cała wytwórczość, t. j. władza nad najcenniejszym narodowym mają-przeróbka i oszacowanie rumuńskiej ropy i ujęli tkiem Rumunii jest wyłącznie i bez ograniczenia w ten sposób cały ster tej organizacyi w niemieckie w rękach Niemiec. I to bez zaangażowania przez

państwo niemieckie znaczniejszych środków pienięż-Przychodzi się w końcu do wniosków następu- nych, bo wartość włożonego w udziały pierwszeństwa jących : Każdy poznać może z łatwością, że taksamo kapitału nie jest szczególnie wielka a ich cena wcale Towarzystwo dzierżawy terenów naftowych, jak i Tow. nie wysoka.

handlu monopolowego stanowią potęgę, która pod    Są prócz tego jeszcze drobne szczególiki, które

względem praktycznym ma bez zastrzeżeń w swych i tak już rozstrzygający wpływ niemiecki jeszcze rękach eksploatacyę najcenniejszego rumuńskiego znacznie wzmacniają. Termin, w którym monopol skarbu narodowego.

ręce.

handlowy staje się prawomocny, oznaczony zostanie

przez rząd niemiecki, który ma go obwieścić naj- liczba rumuńskich przedsiębiorstw ropnych, która później trzy miesiące przed dniem oznaczonym. To- pracuje obcym (angielskim i francuskim) kapitałem, warzystwu dzierżawy przysługuje prawo, dopóki nie a która obecnie jest pod niemieckim przymusowym upłynie 12 miesięcy po zawarciu pokoju ogólnego, zarządem zostanie przeniesioną do Towarzystwa, po-przeniesienia swych praw i obowiązków na inne wołanego do życia przez rząd niemiecki. W ten spo-towarzystwo wskazaue przez rząd niemiecki lub sób rozszerza się wyjątkowe niemieckie prawo eks austryacko-węgierski. A ponieważ Tow. dzierżawy, ploatacyi ropy także poza te rumuńskie tereny na-w którem Niemcy całą władzę dzierżą w swych rę- ftowe, które już przez Tow. dzierżawy opanowane kach nie może wydać żadnych oświadczeń przeno- zostały, śnych, jeśli Niemcy nie zezwolą, t. zn. że w danym razie Niemcy przez te postanowienia wyszukać sobie ckiemu trzymaniejw rękach steru maszyny niezdol-mogą taką formę eksploatacyi rumuńskich terenów nej do ruchu ?

Lecz cóżby pomogło wkońcu"< państwu niemie-

państwowych, jaką uznają za możliwie jeszcze wy-    Maszyna^ta jednak może mieć wtedy'tylko bieg

może jedynie wtedy prosperować pomyślnie, jeżeli Niemiecka władza w eksploatacyi, którą repre- kapitał prywatny zaanimowany zostanie do angażo-zentuje Tow. dzierżawy nabiera i przez to jeszcze wania się w obydwu Towarzystwach, szerszego zakresu i jest bardziej wyłączną, że pewna

godniejszą niż Towarzystwo dzierżawy terenów na-“ dobry, czyli: Tow. dzierżawy i Tow. monopolowe ftowych

(Dokończenie nastąpi).

Borysławski okręg naftowy.

KONKURS.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T1S.

Borysławski okręg naftowy.

Wiadomości bieżące.

Bronisław Rappaport. przemysłowiec w Droho- w Borysławiu i proszą o przeprowadzenie kolau-byczu, jako uprawniony do wydobywania kopalni dacyi. Szyb ten został z dniem 31. Jipca b. r pu-„Likurg“ w Mrażnicy ustanawia pełnomocnikiem tej szczony w ruch.

kopalni Samuela Pocha w Drohobyczu i uprasza    Hansa Erdölproduktiongesellschaft m. b. H. do-

o zezwolenie na częściową zmianę planu ruchu ko- nosi o zamierzonej budowie domu mieszkalnego dla palni, polegającej na oddmiennej sytuacyi dołów kierownika ruchu na kopalni „Phöniks“ w Tustano-szlamowych i ropnych, oraz kotłowni i kuźni, oraz wicach na parc. 2512. o przedłużenie terminu wiercenia otworów świdro-

Lwowski Syndykat naftowy Ska z o. p. we wych Nr. I i ïï do 1. listopada 1918 roku W szybie Lwowie zamawia 27 wyłączności górniczych w gminie Nr. 46 „Gerda“ zamknięto wodę W głębokości 201.60m Daszawa-Gelsendorf, powiat polityczny Stryj, rurami 6" na kopalni Strzelbice w Strzelbicach.    Towarzystwu akcyjnemu dla przemysłu Woleju

Przyjęto do wiadomości urzędowej zgłoszenie

Przyjęto do urzędowej wiadomości zgłoszenie skalnego przedtem D. Fanto i Ska zezwolono na od-kopalni „Bawarya“ jako samoistnej kopalni i zatwier- danie do użytku instalacyi dla spożytkowania gazów dzono plan ruchu i porządek służbowy dla tejże na kopalni nafty „Kniep“ w Tustanowicach, kopalni w Tustanowicach, oraz zmianę planu ruchu przez ustawienie zbiornika na ropę o pojemności otworu świdrowego Nr. 54 i dołu szlamowego na 10 cystern w odległości 35 metrów od szybu Nr. 1 terenie „Borysławskiego Syndykatu“ na parc gr. 777 kopalni „Bawarya“.    wchodzącej w skład kopalni Towarzystwa Karpa-

Ska naftowa z o. p. „Ekwiwalent“ prosi o prze- ckiego „Ratoczyn“ w Borysławiu, dłużenie terminu wiercenia szybów na terenie ko-    Towarzystwu dla produkcyi ropy Ski z o. p.

palni „Ekwiwalent“ z powodu braku maszyn i ma- „Mrażnica“ przedłużono termin do rozpoczęcia wier-teryałów potrzebnych.    cenią otworów świdrowych Nr. H, III i IV na ko-

Herman Blech zgłasza zmianę planu ruchu ko palni „Toniusin“ w Mrażnicy do 1. lipca 1919. palni nafty „Union“ w Mrażnicy przez założenie    W otworze świdrowym Nr IV kopalni nafty

dwóch dalszych otworów świdrowych Nr. V i VI, „Silva Plana“ w Borysławiu przeprowadzono urzę-oraz zmianę planu ruchu kopalni „Janina“ w Mra- dową próbę zamknięcia wody w głębokości 341 m żnicy przez założenie otworu świdrowego Nr. III na 12" rurami.

miejsce obecnej kotłowni, oraz przeniesienie kotłowni    Zezwolono na uruchomienie otworu świdrowego

Zgłoszenia kopalni oleju skalnego „Oswald“ Nr. III kopalni nafty „Diamant“ w Borysławiu, oraz i „Oswald I“ w Borysławiu wyłączonych z kopalni zezwolono na oddanie do użytku urządzeń wiertni-„Lubomirska“ nie przyjęto do urzędowej wiadomości, czych na otworze Nr. IX kopalni „Statelard“ w Tu-ponieważ nie odpowiada ono postanowieniom § 30 Stanowicach pod warunkiem usunięcia wytkniętych kr. u. n., a mianowicie nie dołączono do zgłoszenia wadliwości.

kopii z mapy katastralnej, opisu planu ruchu i po-    Przyjęto do wiadomości urzędowej zmianę planu

rządków służbowych dla każdej z kopalń z osobna. ruchu kopalni „Silva Plana“ w Borysławiu przez Przyjęto tymczasowo do wiadomości przejście zgłoszenie otworów świdrowych Nr. 17 i 18, oraz na rzecz Leiby Lichta w Drohobyczu uprawnienia objektów kopalnianych, tj. dwóch kotłowni, kuźni do wydobywania kopalni nafty „Flora“ w Tustano- i dwóch dołów szlamowych na parc. gr. Ikt 968/7 wicach w 63% udziale i ustanowienie go pełnomo- na polu naftowem „Maloja“. Puszczenie w ruch tych cnikiem tej kopalni w miejsce Jonasza Scheimana. otworów uczyniono zależnem od wyników kólaudacyi Józef Horowitz i Sara Horowitz właściciele ko- o przeprowadzenie której w swoim czasie polecono palni „Montana II“ w Borysławiu donoszą o ukoń- odnieść się do tutejszego Urzędu czeniu budowy szybu na kopalni „Montana IH“    Przeprowadzona urzędowa próba wykazała, że

5%

5%

55%

5°/o

3%

5%

na

na kopalni /„Vera^IP^w^ Tustanowicach zamknięto wodę rurami 10” głębokości 384.90 m.

Zatwierdzono zmianę planu ruchu kopalni Ury-ckiej Ski Sekcya Gartenberg w Tustanowicach przez ustawtenie na parc. gr. 2639/2*kotłowni z dobudówką na magazyn, z ogrzewalni, łazienki, kancelaryi i kuźni, tudzież na parc gr. 2636/16 budynku na pomieszczenie maszyn wyciągowych. iHM Przejście - kopalni nafty „Hohenstein“ na Towarzystwo akcyjne naftowe „Galicya“ przyjęto do wiadomości urzędowej, wzywając Towarzystwo do przedłożenia tutaj dowoduj przeprowadzonej Cintabulacyi.

Zamknięcie wody w otworze świdrowym Nr. 1 kopalni „Morgan“ rurami 5” w głębokości jl443.60 m przyjęto do wiadomości.

Braci Backenroth wezwano do przedłożenia do dni 14 ar. dowodu, komu obecnie przysługuje uprawnienie na kopalni „Artur“ w Schodnicy, oraz do przedłożenia legalizowanego pełnomocnictwa dla Izaka Thorna.

Zatwierdzono zmianę planu ruchu kopalni nafty „Zdzisław“ w Borysławiu, o ile dotyczy ustąpienia na parc. gr. lkt. 2115/2 i 2115 3 budynku na pomieszczenie maszyn wyciągowych dla szybu „Zdzisław I“, (dawniej Nr. XV1H) dalej na parc. gr. 2115/6, 2115/8, 2115/5 budynku na pomieszczenie kancelaryi, mieszkania, magazynu, ogrzewalni i łazienki, wreszcie kotłowni, kuźni i warsztatów kopalnianych.

Nie przyjęto do wiadomości urzędowej zmiany planu ruchu kopalni „Hucuł“ w Tustanowicach, o ile dotyczy założenia na parc. gr. 2586 otworu świdrowego _Nr. III, gdyż przedłożone szkice nie odpowiadają stanowi faktycznemu.

Zygmuntowi Ausländerowi we^Wiedniu//udzielono, ogólnego pozwolenia do poszukiwań górniczych na rok jeden na cały okręg tutejszego Urzędu, oraz potwierdzono zgłoszone na podstawie:lego pozwolenia 16 wyłączności górniczych w gminie Wola Ko-rzeniecka powiat polityczny Bircza

Towarzystwo Polana Erdölförderungsgesellschaft m. b. H. wezwano do przedłożenia do dni 14 a. r. legalizowanego odpisu kontraktu nabycia i wyciągu z rejestru handlowego celem udowodnienia, że kopalnię Volana Ostra nabyło, oraz do zgłoszenia pełnomocnika.

Uprawnieni do wydobywania kopalni j,„Char-lotta“ do rąk Abrahama Blocha przemysłowca w Drohobyczu upraszają o zatwierdzenie zmienionego planu ruchu kopalni „Charlotta“ w Borysławiu i zezwolenie na podjęcie robót wiertniczych w otworze świdrowym Nr. 1.

J. M. Waterkeyen uprasza o przedłużenie terminu wiercenia otworów świdrowych Nr. I i II na polu naftowem „Padwa“ w Borysławiu do dnia 1. lutego 1919.

/Przyjęto do wiadomości nabycia praw do wydobywania na terenie kopalni „na Kleinerze“ przez: Prometeus Naphta Gesellschaft ’m. b. H. 15%

Inż. Wilhelm Czeczowiczka    5%

H Angress Hugo Czeczowiczka Jan Lenartowicz Dr Teodor Meisel Dr Józef Maśchler Dr Ferdynanp Winkler i wezwano do przedłożenia tu wyciągu tabularnego stwierdzającego, kto jest właścicielem brakujących 2% części i wezwano do zgłoszenia wspólnego pełnomocnika tej kopalni.

Przyjęto do wiadomości zgłoszenie zamiaru budowy rurociągu ropnego dla przetłaczania własnej ropy z kopalni oleju skalnego „Fortuna“ w Słóbo-dzie duheńskiej, „Tryumf“ w Dubie, „Polonia“, Wielka Sarmacya“ i „Polska Związkowa Ska naftowa“ w Rypnem do stacyi ładowniczej wąskotorowej kolejki Broszniów-Osmołoda“. Rurociąg ten ma rozpoczynać się w Słobodzie dubeńskiej na terenie kopalni „Fortuna“ i ciągnąć się wzdłuż rzeki Duby do kopalni „Tryumf“ w Dubie, a następnie do stacyi ładowniczej w Dubie. Rurociąg ten w miarę rozwoju kopalń ma być dalej przedłużony. Drugi rurociąg ma się rozpoczynać na terenie kopalni „Wielka Sarmacya“ w Rypnem, poczem łączyć się z odgałęzieniem do kopalni Polska Związkowa Ska naftowa i ciągnąć się aż do drogi wzdłuż potoku Rypne, a biegnąc tą drogą ku Dubie przyjmować odgałęzienie z kopalni Polonia w Rypnem i dążyć do ładowni w Dubnie.

Część kopalni Polska Związkowa Ska naftowa w Rypnem należącą do Towarzystwa przedsiębiorstw górniczych „Tepege“ przeszła na rzecz Premier Ski z o. p. i weszła w skład kopalni oleju skalnego „Hannibal“ w Rypnem. Obecnie założoną została w Rypnem nowa kopalnia oleju ziemnego „Polska Związkowa Ska“, która należy do grupy Towarzystwa „Tepege“.

Uprawnieni do wydobywania kopalni nafty Silva Plana w Borysławiu wnieśli rekurs do Ć. k" Starostwa górniczego przeciw rezolucyi Urzędu górniczego, którą ten przyjął do wiadomości zgłoszenie zamiaru otwarcia ruchu kopalni oleju skalnego „Augusta“ na parc. gr. 972 i 968/10 w Borysławiu, motywując go tem, że nowo utworzona parcela gr. 668/10 jako część parc. gr. 968/1 wchodzi w skład pola naftowego Silva Plana.

Inżynierowi Tomaszowi Łaszczowi we Wiedniu wydano poświadczenia dla pól naftowych „Aleksander I do Aleksaneer LIX“ w gminie katastralnej Huczko i powiatu politycznego Dobromil.

W miesiącu lipcu b. r. było w tutejszym okręgu 195 otworów świdrowych w wierceniu, 186 w tłokowaniu, 72 w instrumentacyi, 8 samopłynących, 671 w pompowaniu.

Przyjęto do wiadomości urzędowej zamknięcie wody w otworze świdrowym Nr. 1 kopalni „Fortuna“ w Tustanowicach rurami 7” w głębokości 1082.60 m.

Zezwolono na podstawie przeprowadzonej kola udacyi na podjęcie ruchu wiertniczego na Nr. 1 kopalni „Berta“ w Borysławiu pod warunkiem, że usunięte zostaną wytknięte wadliwości.

Nie przyjęto do wiadomości zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia ruchu na kopalni nafty „Ulisses“ w Borysławiu na parc. lkt. 969 i 1002, ponieważ nie odpowiadało wymogom § 30 kraj. ust. naft.

Przy kolaudacyi urządzeń wiertniczych otworu świdrowego Nr. III kopalni „Potok-Debra“ w Borysławiu skonstatowano, że ruch tej kopalni jest prowadzony niezgodnie z zatwierdzonym planem ruchu tej kopalni, a mianowicie zbiornik ropny ustawiono w innem miejscu, w którem ponadto nie posiada tenże zbiornik przepisanego oddalenia 20 metrów od kotłowni, na kopalni „Sienkiewicz“ zezwolono więc tylko tymczasowo na prowadzenie ruchu w tyin otworze świdrowym z tem, że uprawnieni przystąpią bezzwłocznie do zmiany sytuacyi zbiornika na ropę i zmianę tę do dni 30 a. r. przeprowadzą. Ze względu głębokość otworu świdrowego zauważono, że na

Ci

żadne przedłużenie terminu Urząd się nie zgodzi lanka dość silna. Szyb zarurowany jest rurami 5" i polecono zarazem usunąć wytknięte wadliwości.

Borysławsko-Tustanowicka Spółka gazowa do- zapuszczono 4” rury, w których będzie się następnie nosi o zamierzonej budowie instalacyi gazowej na tłokowało i wierciło do głębokości 1306 m, rury 4" kopalni „Blochówka“ Towarzystwa akcyjnego Rafi- rurują do głębokości 1304 m. Zarząd kopalni ma neryi olejów mineralnych w Borysławiu. Gaz ma się zamiar wyciągnąć rury 4" i 5" i wymienić je na pobierać z otworu świdrowego „Blochówka“ Nr. I i II“ całe 5" rury i zapuścić je napowrót, by później można było niemi zamknąć wodę.

Na kopalni nafty „Pasieczki“ własaości Piotra ftowe i akcyjne Towarzystwo „Apollo“ Rafineryi Brzozowskiego w Schodnicy zaczęto z dniem 10. sier-olejów mineralnych w Budapeszcie jako współwła- pnia b. r. podczyszczać szyb Nr. XXX, a gdyby oka-ściciele w 50/100 częściach pól naftowych Izydor I, zała się potrzeba, zamierza się go pogłębić o kilka III i IV utworzonych na parc. lkt. 1004 i 1005/2 metrów, roboty prowadzi się tylko przy świetle i 1007 gminy Borysław wniosły do c. k. Urzędu po- dziennem. danie o udzielenie im drogą wywłaszczenia prawa używania części parc. lkt. 1002 gminy Borysław, wody w otworze świdrowym Nr. III kopalni nafty stanowiącej własność Karola Perutza w 1/10 części, „Photogen“ w Mrażnicy w głębokości 507.30 m ru-Towarzystwa akcyjnego dla przemysłu naftowego rami 10” i zezwolono na dalsze pogłębianie tego w Borysławiu w 1/10, Henryka Barda i Alojzego otworu świdrowego.

Liebermanna w 29/144, Naftusi Ski z o. p. we Lwowie w 20/100, Akcyjnego Towarzystwa dla przemy- sza o wydanie poświadczeń dla pól naftowych, po-słu oleju skalnego przedtem D. Fanto i Ska w 29/144 szukiwawczych pod nazwą „Moczary Nr. 50“ na par. częściach, Władysława Kozioła w 14/144, Szymona 36/3, 37/1, 38/2, 39/1, „Moczary Nr. 51“ na par. gr. Irysa i Mikołaja Kowalskiego w 10/100 częściach, 33, 34, „Moczary Nr. 52“ na parc. 1493/1, 1494/1, potrzebnej celem uzyskania dostępu i dojazdu do po- w gminie Moczary powiatu Lisko „Hoszów Nr. 61“,

na parc. 586, 587, 588, 589, 590, „Hoszów Nr. 6“ na parć. 1476/3, 1477/1, 1478, 1479/2, 1486/4,' 1532/2, 1533/1, 1539/1, 1542 2, 1545/4, 1545/5, 1546/1, 1548/3, 1559/3, 1561/5, 1577/1 gminy Hoszów powiatu Lisko. Teofil Chajes przemysłowiec w Drohobyczu

do głębokości 1271.53 m, dla dokładnego tłokowania

przez głowicę.

Galicyjskie akcyjne Karpackie Towarzystwo na-

Przyjęto do wiadomości urzędowej zamknięcie

Dr Maks Silberberg w Uątrzykach dolnych upra-

wyższych pól naftowych.

Zezwolono na zmianę planu ruchu kopalni nafty „Wiedeń“ w Tustanowicach przez ustawienie na parc. gr. lkt. 839 w Tustanowicach instalacyi dla odczyszczania zakalonej ropy wraz z rezerwoarem na gudron. Udzielono przedłużenia terminu rozpo- prosi o wydanie poświadczenia dla pola naftowego częcia wiercenia otworu świdrowego Nr. 1 na kopalni ..Smolatyn“ w gminie Bąkowice koło Chyrowa na „Toniusin IV“ w Mrażnicy do 31. grudnia 1918, oraz parc. gr. 278.    .

przedłużenia terminu rozpoczęcia wiercenia otworów    Towarzystwo akcyjne dla przemysłu oleju skal-

świdrowych Nr. I, II i III na kopalni „Toniusin III“ nego przedtem D. Fanto uprasza o wydanie poświad-w Mrażnicy do dnia 31. grudnia 1918.

Przyjęto do wiadomości zmianę planu ruchu gr. lkt. 4432 gminy Tustanowice.

Towarzystwo z o. p Premier zgłasza zamiar

czenia dla pola naftowego „Stransky“ na części par.

kopalni nafty „Zdzisław“ w Borysławiu polegającą na ustawieniu parc. gr. 2131 budynku na pomieszczę- wybudowania kancelaryi dla gazowni na par. 4437/3. nie maszyn wyciągowych.    Michał Kazimierz Golczewski, Józef Madfes

Firma E. Geiringer zgłasza Stanisława Jarzynę i Fryderyk Łapajówker przemysłowcy naftowi we pełnomocnikiem dla kopalni „Conciliant“ w Borysła- Wiedniu zgłaszają rozpoczęcie wiercenia szybu na wiu w miejsce poprzedniego pełnomocnika inżyniera kopalni „Fryderyk I“ w Uryczu i proszą o udzielenie zezwolenia na rozpoczęcie wiercenia tego szybu. Niemiecko-galicyjska Ska wiertnicza i naftowa

E. Spieglera.

Z kopalni nafty „Lubomirska“ własność Bory-sławskiego Towarzysta naftowego w Borysławiu wy- z o. p. nabyła na własność kopalnię nafty „Helena“ łączono część terenu z otworem świdrowym Nr. I, w Tustanowicach i zgłasza Alwina Schneeberga jako z którego to terenu utworzono osobną kopalnię pod pełnomocnika w miejsce dotychczasowego pełnomo-nazwą „Renia“. Uprawnienie do wydobywania na tej cnika Morgensterna, kopalni przysługuje firmie Bracia Spitzmann w Borysławiu.

Herman Hauser w Schodnicy prosi o wydanie poświadczenia dla pola naftowego „Ropienka“ w gmi-„Łodyna“ przemysł ropny Ska z o. p. w Ło- nie Dołhe na parc. 3737, 3738, 3739, 3740, 3741. dynie przedkłada daty dotyczące ruchu kopalni „Ko-    Przyjęto do wiadomości tymczasowo ustano-

ściuszko“ w Łodynie z dniem 10. sierpnia, miano- wieine pełnomocnikiem Osiasza Markusa Eisensteina wicie, że 35 otworów świdrowych znajduje się na w Borysławiu odnośnie do kopalni „Toniusin“ w Mra-kopalni, z których 19 jest w ruchu, 16 zastanowio- żnicy z tern, że definitywne przyjęcie do wiadomości nych. Szyb Nr. 35 „Józef“ w pogłębianiu, oraz do- nastąpić będzie mogło dopiero po zastosowaniu się nosi, że w najbliższym czasie zamierza zmontować do tutejszego rozporządzenia, tj. po przedłożeniu do-dwa nowe urządzenia wiertnicze celem wiercenia wodu nabycia kopalni przez Towarzystwo z o. p. dwóch nowych, otworów świdrowych.    Vesuvia i Mrażnica i przedłożeniu wyciągu z rejestru

W szybie kopalni „Bawarya“ w Tustanowicach handlowego Towarzystwa z o.T p. Vesuvia, co pole-przyszła w głębokości 1306 metrów wgłębna so- cono uskutecznić do dni 8 od doręczenia.

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 30. IV.

1918

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w kg.

Zapas 31. V.

1918

Rekapitulacya:

Tustanowice Borysław . Mraźnica .

4,641.585 32,736.614 1,132.277 2,809.614 28,124.746 5,311.562 3,916.028 27,319 372 1,184.164 1,225.205 24,563.339 4,262.992

223.258    3,923.347

467.495    4,242.465

563.355

Razem

9,025.108

64,298.451    2,816.641    4,258.077

56,611.432

10,137.609

34.984 471.819 1,058.140 131.380 129 223 20.350 77.280 18.540 241.696 158.324 1,716.933 47.660 81.850 133365 9.900 3.400 10.650 110.022 19.600

r—i

GO lO O O O    O O    O    I>    CO 05    O    O    O    O

IOtHIOIOO    O O    <M    Od    wji lO    o    o    o    o

CO 00 CO 05 OłOSICO^OOHOD lO 1-H O ni lO CÓrHCÓdcÓT-iOOld-r-; oi-r-ieo co    t>-    »oocoio^H

05    r-l    <M    <N    Włi

1.400

10.000

o o

! ’ lO CD CO CÔ rH <M CN

50.450

22.000

to o o o

O CO

CO 05 CD CD 05 t> CłCDlO t> lO rH

to Ol to Cl O f—¹ ćo O O O O O W h-L

81.236

1,840.883

686.161

79.130

153.570

1,544.900

21.200

20.000

127.430

15.100

48.943

500.912

1,035.603

136.030

214.673

20.350

249.350 19.540

247.916

255.710

1,533.373

82.519

109.350 106.030

9.500 5.300 10.650 110.022 21 000 10.000

Razem

. .    : 13,500.224 69,392.303    2,474.516 4,372.589 61,181.042 14,864.380

Zestawienie produkcyi gazów za miesiąc Upiec 1918.

Ilość produkujących gaz

otworów

J-1 I

GMINA

ïll

iii kii

■la

będących w ruchu wyk. r.

całkowicie zastano-wionych

RAZEM

Produkcya gazu przeciętnie za miesiąc sprawozdawczy w m3 w 1 min.

Produkcya gazu za miesiąc sprawozdawczy przeciętnie mniej

Ilość otworów świdrowych produkujących

więcej

na 1 otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

niż przeciętna ilość gazu r. 8

niż przeciętna ilość gazu 3-463 m s

niż podwójna przeciętna ilość gazu

RAZEM

UWAGA

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9. 10. 11. _12.

Tustanowice

203    97

34    131

285-86    1-408 2 946

49    31    51    131

Borysław

193    96

7    103

23923    1239 -2492

45    33    25    103

Mraźnica

31    8

84-86

2737 10-607

Popiele

Razem

431 201

41    242

609-95    1-415 2 517

94    65    83    242

Przegląd literatury górniczej.

Państwowa fabryka olejów skalnych w Drohobyczu, nictwa, wyzyskanie siły naszych wód i wodnych (Die staatliche Mineralölfabrik in Drohobycz von Ing. Dr. komunikacyi *) i wiele innych kwestyi obejmują wy-phil. Ernest Aug. Kolbe, k. k. Oberbergkommissar. Wie- wody p. dr. Kuźniara, a ponieważ mają na celu doprowadzenie do jasnych wniosków, ujmują sprawę każdą W małej książeczce, zawierającej tylko 70 stron u jej podstawy. Stąd znaczniejszy ustęp o galicyj-druku, ale posiadającej w dodatku wiele rysunków skiem szkolnictwie średniem, pozostawiającem zawsze i wiele fotografii, podaje Dr. Kolbe poglądowy opis jeszcze tak wiele do życzenia, t. zw. drohobyckiej odbenzyniarni. Szkicuje najpierw warunki, które wywołały jej powstanie i warunki jej wody p. Kuźniara, pomyślane pod kątem dalekiego istnienia, związanego ściśle z możliwością magazy- widzenia, a rzucające prawdziwe światło na nowania ropy i ze zbiornikami ropnemi. Stąd osobny ten ogromny, tą pracą oczywiście — jak sam jej au-ustęp odnosi się do zbiorników ropnych w Tustano- tor przyznaje — niewyczerpany temat. wicach-Modryczu i Kolpcu. Dalej opisuje Dr. Kolbe    Inż. F r. D r o b n i a k w swoim, nadającym się

po kolei wszystkie urządzenia wymienionej odben- może raczej na łamy czasopisma górniczego, arty-zyniarni, dając pogląd na całą drogę, jaką odbywa kule p. n. Wschodnia granica krakowskie-ropa od wydostania się ze szybu aż do przejścia do go Zagłębia roztrząsa oznaczenie tej granicy ze stanu, w którym pod postacią przeróżnych produktów stanowiska geologicznego. Kwestyę tą, mającą już dostaje się do rąk konsumentów, z których najgłów- z tego powodu znaczenie, że odpowiada na pytanie: inejszym jest dziś oczywiście samo państwo. Jasno gdzie należy szukać węgla w najbliższej okolicy Kra-zestawione schematy upraszczają śledzenie tej drogi, kowa, rozpatruje inż. Drobniak na podstawie dotych-pojętej jako opis lub objaśnienie poszczególnych ma- czasowych orzeczeń geologów i wyników, jakie dały szyn i urządzeń. Osobny rozdział poświęca Dr. Kolbe poszukiwawcze wiercenia, a ilustruje ją kartą sytua-gazowi ropnemu i jego zwartościowaniu, osobny ba- cyjną terenów węglowych, ńabytych przez galic. daniom doświadczalnym, przeprowadzanym w che- Wydział krajowy, zestawioną przez inż. Antoniego micznem laboratoryum odbenzyniarni. Osobny też Schimitzka Jako rezultat swych wywodów podaje ustęp poświęcono w tej książeczce wpływom wojen- p. Drobniak jako wschodnią granicę Zagłębia pogiętą nych warunków na wytwórczość odbenzyniarni i na linię, przebiegającą z północnego zachodu na połu-usiłowania uniezależnienia się od nich (n. p. zastą- dniowy wschód od gminy Czerna po Samborek, pienia potrzebnego do rafineryi stężonego kwasu z silnemi wgięciami ku wschodowi, stwierdzonemi siarkowego). Nie pominięto tu też urządzeń na Ty- w okolicy Tenczynka. Mnikowej i Rącznej. śmienicy i Łoszeni, służących do chwytania niesionej przez te potoki ropy i niezapomniano też o rządo- szycie czasopisma krak. Tow. Techn. p. n. Zużytkowanie uzyskanych skarbów węglo-Praca Dr. Kolbego, pisana jasno i prawie dla wych kreśli inż. Drobniak motywy i korzyści wnie-każdego dostępnie, posiada jednak przeważnie war- sionego przez siebie projektu założenia kopalni węgla tość monograficzną. Może być jednak jednem ze przez miasto Kraków, a w artykule p. n Rudy źródeł do opracowania tego tematu w cokolwiek żelazne w Królestwie Polskiem przestrzega

przed zaprzepaszczeniem i tych naszych skarbów na Czasopismo krakowskiego Tow. Technicznego w Kra- wzór krakowskiego Zagłębia. Dając wprzód przegląd kowie przynosi w każdym swym zeszycie artykuły, złóż rud żelaznych w Królestwie Polskiem podaje poruszające ważne i naglące potrzeby naszego prze- następnie tabelaryczne zestawienie transakcyi temi mysłu. W artykułach, umieszczonych w tem czaso- terenami, rozpoczętych od chwili okupacyi. Na razie piśmie, w zeszytach zeszłego rocznika przez inż. F. powinien wystarczyć fakt, że katowickie Towarzy-Drobniaka, znajdujemy rzeczowo opracowane tematy, stwo Erzverwertungs Geselschaft m. b. H. wchodzące w ściślejszy zakres naszego górniczo- wniosło o nadanie pól górniczych w gminie Kamyk hutniczego przemysłu. Z tego też stanowiska rozpa- (okręg, częstochowski), obejmujących 9,732.580 mL>! trywać można również zeszłego rocznika sięgającą pracę dr. Wiktora Kuźniara, podającego nam w niej wiele rzetelnie przemyślanych uwag o stosunku

den 1918.

wyeh terenach i szybach.

szerszym zakresie — w polskim języku. S. K.

Dorywcze przykłady dobrze argumentują wy-

W artykule, umieszczonym w poprzednim ze-

Ostatni zeszyt Czasopisma krak. Towarzystwa Technicznego przynosi prace o następującej treści : L. F r e u d e n s o h n. Ś. p. Karol względnie o zależności wielkiego przemysłu od geo- Stadtmüller. — Wiktor Kuźniar: W sprawie logii i geografii. Wychodząc z podobnego założenia wielkiego przemysłu, opartego na warunkach przy-porusza p. Kuźniar wiele spraw tak bardzo ważnych dla rodzonych ziem polskich (dokończenie). — E. H e r z-naszego świata górniczego, jak sprawę polskiego berg: Organizacya i znaczenie wyższych szkół prze-instytutu geologicznego i sprawę akademii krakow- mysłowych. — I. Doliński: Znaczenie smoły wę-skiej, będącej ciągle jednym z naszych najpierwszych glowej dla przemysłu. — Notatki z dziedziny techniki postulatów. Wszak w braku tych instytucyi dopa- i przemysłu. — Recenzye i krytyki.

trywać się należy przedewszystkiem głównego po- _

wodu nieznajomości geologicznego układu ziem polskich. Eksploatacyę górniczych płodów, rozwój roi- pisma.

St. K.

*) Kwestyę tą poruszaliśmy i na łamach naszego czaso-

Sprawy bieżące.

Podwyższeniej/cen czeskiego węgle. Praskie Tow. wprawdzie w Ameryce, produkującej najwięcej międlą przemysłu żelaznego zawiadomiło ministerstwo dzi jej cena do 49 fun. szt., więc 17 funt. szt. w po-robót publicznych, że z dniem 16-go czerwca (więc równaniu z ceną przedwojenną, doszłą jednak w roku z ważnością wstecz) podniosło cenę węglarza cetnar 1917 do przeszło 138 fun. szter. Następujące zesta-metryczny o 3'5 K, t. zn. [podraża wagon węgla wienie daje obraz wachnień cen i wzrostu produkcyi o 350 K. Podobnie biuro sprzedaży Towarzystw ko- w ostatnich 10 latach, lejowych (kolej państwowa i busztihradzka) okręgu Kladno-Buschtihrad wniosły do ministerstwa podobne zawiadomienie o podwyższeniu ceny węgla za cetnar ; metryczny o 50 hal. z ważnością od 1. lipca.

Wspomniane biuro podniosło było już poprzednio od 1. czerwca cenę za 1 q o 74 h. Podwyższenie cen motywowano wyższemi płacami robotniczemi i wywołaną wojennymi warunkami małą j wydajnością pracy górników. (S. k.)

Kapitał niemiecki w rumuńskim przemyśle węglo-

wym.;Dyrekcya berlińskiego Towarzystwa Dyskontowego, dom bankowy S. Bleichrödera w Berlinie i przez obie te firmy założony bukareszteński bank „Banca Generała Romana6, zdobyły w Rumunii cały szereg kopalń węgla brunatnego :: ijpól górniczych; wytwórczość już uruchomionych kopalń wynosi około 80°/₀ całej obecnej wytwórczości węgla ; brunatnego w Rumunii i'spodziewają się, że przez wzmożenie wytwórczości ustanie niebawem-^ konieczność przywozu niemieckiego węgla kamiennego do Rumunii, zaopatrywanej weń w znacznej mierze (na zajętym obszarze) przez niemieckie koleje. (S. k.)

Wytwórczość w tonach

Rok światowa

Stanów

innych

krajów

Zjedn.

900.000

*) Wpływ wojny bałkańskiej.

Ł oznacza funt sztcrlingów.

1917

Kurs w Londynie

najwyższy najniższy Ł s

56 2 6 54 10 0 52 1 0

GO OO

lO łO

OOOWWOOOJOOOft

d.

53

60    17

61    15

49

50

85

110

o to to O

Ci O O O O CD O

Ze zestawienia tego widać, że Stany Zjednoczone produkowały przed wojną mniej więcej połowę ogólnej wytwórczości, a stosunek ten przesuwa się na ich korzyść tak, że w bieżącym roku dojdzie zapewne do dwóch trzecich. Popyt na miedź wzrasta stale ze względu na wojskowe zapotrzebowania koa-licyi i ze względu na stały wzrost przemysłu hy-drodekrycznego, spotrzebywującego znaczne ilości tego metalu. Silnemu popytowi odpowiada wzrost wytwórczości. Światowe zapasy miedzi, jak powtarza Notatki z dziedziny przemysłu żelaznego. W osta' Züricher Ztg za paryską „Information“ mają tnicłrczasach^zauważyć się dało w niemieckim[prze" być niewielkie; zapasy miedzi państw centr., ocenia myślę żelaznym pewne ożywienie, spowodowane jeden z francuskich zawodowców na zero. (S. k.)

Szkoła górnicze w Dąbrowie (Śląsk austryacki). Wpisy na kurs przygotowawczy 1918/19. W pierwszych dniach października b. r. rozpoczyna się w polskiej Szkole górniczej w Dąbrowie na Śląsku austryackim kurs przygotowawczy 1918/19.

Na kurs przygotowawczy mogą być przyjęci tylko tacy robotnicy kopalniani, którzy mają 18—28

... j i • u u * u • i u , .. v lat i wykażą się conaj mniej dwuletnią praktyką 1 w czeskich sudeckich hutach żelaznych podmosi w kopainiaah węg)a kamiennego. Jeżeli kandydat się ruch wydatnie.

Żywotną dziś ■vkwestyąJ jest sprawa uzyskania odpowiedniej ilości rud, pod wpływem czego zwra-

z jednej strony lepszą dostawą węgla, z drugiej sfol-gowaniem żądań wojska, na razie już dostatecznie pod, tym względem zaopatrzonego. Nie można wprawdzie mówić jeszcze o wywozie na większą , skalę (zwłaszcza w okręgach śląskich), mimo to należy zanotować to wzmożenie ruchu np. w okręgu reńsko-westfalskim, dostarczającymVmiędzy innymi znaczniejszej ilości rur wiertniczych-do Rumunii. Także

odbył dwuletnią praktykę w kopalniach rudy, wosku ziemnego, soli i węgla brunatnego wystarcza sze-. .,    .    ,    . tu • ■ ściomiesięczna praktyka w kopalniach węgla kamien-

cają się dziś oczy przemysłowców ku Ukrainie,    Przebieg praktyki może doznać przerwy jedynie

a w Austryi także U ku Bośni, gdzie w czasie wojny wskutek służby wojskowej, lub choroby, jednak czas wzmogłafsię,znacznie-;wytworczosc rud żelaznych trwania tychże nie wlicza się do unormowanego i manganowych. ? W . pierwszym wypadku wskazują czasu praktyki.

dzienniki niemieckie na,,włożone traktatem ^brzeskim    Kandydaci czyniący zadość tym wymaganiom

na Ukrainę [zobowiązania, a-w Austryi .odbyły , się mogą być przyjęci na kurs przygotowawczy szkoły, już nawet rokowania w sprawie utworzenia odpo- ieżeli posiadają •

wiednich Syndykatów celem dowozu potrzebnego    X ukończoną z dobrym postępem szkołę lu-

surowca z Ukrainy, w drugim^ starają sięŁzapobiedz d j złożą egzamin wstępny, lub zamierzonemu przez Węgry wydzierżawieniu wspo-    bj ukończone 4 klasy szkół średnich, lub pełną

mnianych bośniacko-rządowych-kopalń, któreby wów- szkołę wydziałową.

czaslzasiliły jedynie węgierskie huty.    Egzamin wstępny, który rozpocznie się> pią-

Niezależnie od tego trzeba zauważyć, że na tek, dnia 4. października b. r. o godz. 8-mej rano Ukrainie wskrzeszono dotąd trzy kopalnie, które w i₀kalnościach szkoły górniczej w Dąbrowie, obej-j ednak „ dla ^braku węgla i środków - przewozowych muje następujące przedmioty: 1) język polski, 2) ję-ograniczyć się będą musiałyAajprawdopodobmej na- z k niemiecki, 3) rachunki. Bliższych wyjaśnień dal do przeróbki istniejącego już: materyału. (S. k.)    0 zakresie egzaminu wstępnego udziela na zapytanie

Miedź. Wojna obecna wywołała olbrzymie wzmo- Dyrekcya szkoły, żenie wytwórczościfmiedzi podobnie jak łcwojna“bał-    Podania o przyjęcie na ten kurs napisane wła-

kańska, której wpływ odczuto znamiennie na meta- snoręcznie, zawierające dokładny adres kandydata lowym rynku świata. Z początkiem wojny /spadła i zaopatrzone w metrykę chrztu, świadectwa szkolne

świadectwa praktyki kopalnianej lub książkę robo- spadła w roku 1917 o 4*96%,. względnie 6*78%, tniczą, jakoteż zaświadczenie odnośnej władzy gmin- podczas gdy w Galicyi wytwórczość węgla kamiennego

nej, że kandydat, względne jego rodzice lub opiekun podniosła się o 0 57%- a węgla brunatnego o 41 ‘35°j₀*). posiada środki pozwalające na to, żeby utrzymać    Wytwórczość koksu w Austryi podniosła się

się w szkole przez przeciąg dwóch lat bez równo- z 25,846.740 q w r. 1916 na 26,184.854 q w r. 1917, czesnej pracy w kopalni, należy listem poleconym a więc o 1*31 °/₀. wnieść najpóźniej eo 25. września na ręce Dyrekcyi    Wytwórczość brykietów tak z węgla kamien-

w r. 1916 na 1,686.995 q w r. 1917. (S. k.)

szkoły. Ostatnie zaświadczenie można zastąpić po- nego jak i brunatnego spadła w pierwszym zestawie-twierdzeniem Zarządu kopalni, względnie Dyrekcyi, niu o 29*85%, tj. z 1,961.093 q w r. 1916 na 1,375.612 że kandydat w razie przyjęcia do szkoły górniczej w r. 1917, a w drugiem o 24*93°/₀, tj. z 2,247.140 q otrzyma datek (stypendyum) na swe utrzymanie.

Warunki podniesienia austryackiej wytwórczości węglowej. Nazajutrz**) po odbytem w obecności ministra Homanna posiedzeniu, na którym tenże wypowiedział dłuższą mowę o zaopatrzeniu w węgiel w związku z postawionymi na Wydziale wnioskami, powziął wojenno-gospodarczy Wydział Izby posłów następujące uchwały:

Wydział uznaje nadzwyczajne i celowe usiło-

v Nauka w szkole jest bezpłatna, równoczesna praca w kopalni wykluczoną.

Internat, który prowadzono przed wojną głównie dla uczniów zamiejscowych w tym roku otwartym nie będzie,

Wszelkie korespondencye należy adresować:

Dyrekcya Szkoły Górniczej w Dąbrowie (Dombrau)

Śląsk austryacki (Oesterr. Schlesien).

Centralne Stowarzyszenie właścicieli kopalń w Au-    . . ,    ,.    ...    .

nadesłało nam protokół ze swego 21-go Walnego Zgromadzenia, odbytego dnia 21-go czerwca 1918 i sprawozdanie Wydziału Stowarzyszenia za rok 1917/18. Na porządku dziennym zgromadzenia było sprawozdanie Wydziału za rok stowarzyszeniowy 1917/18, przedłożenie zamknięcia rachunków za rok nych dostaw środków żywnościowych i współdziała-1917, przedłożenie ostatecznego oznaczenia wkładki nia robotników górn. przy ich rozdziale, członka na rok 1918, wybór nowego Wydziału (we-    2. Utworzenie okręgowych urzędów gospodar-

szło między innemi Tow. Akc. Zakładów górniczych czych. w Sierszy), wybór nowej Komisyi rewizyjnej i wolne wnioski.

stryi. (Zentralverein der Bergwerksbesitzer Oesterreichs) ,wama ministerstwa robot publ, podjęte celem po-

lepszema zaoaptrzema w węgiel i poleca w szczegol-ści następujące środki zapobiegawcze, jeśli obecna sytuacya węglowa nie ma doprowadzić do zastoju w całym ruchu gospodarczym:

1. Zapewnienie bezpośrednich i uprzywilejowa-

3. Staranie o odzież i obuwie dla robotników górn. i o mieszkanie dla robotników, których ma się Ze sprawozdania tego wyciągamy przeglądowe przyjąć, zestawienie wytwórczości austryackich Zakładów węglowych w r. 1916 i 1917. Podane cyfry mają jednak tylko tymczasowe znaczenie, gdyż ostatecznych obliczeń za lata 1915 do 1917 dotąd nie ujawniono.

4.    Zniesienie zmilitaryzowania cywilnych robotników górniczych.

Wytwórczość węgla kamiennego.

Bok 1917

Bok 1916

W porównaniu z r. I9l.fi

Okręg M. Ostrawski Rositz-Oslavan Kladno-Schlan Pilzno-Mies

108,974.695 q 104,205.033 q — 4-38% 4,629.600 „

24,957.807 „

4,535.000 „ — 2-04 „ 22,599.880 „ — 9.44 „ 11.006.870,, — 9-56 „ 3.859.736 „ — 8 53 „ 18 823.531 „ + 0 57,, 2,261.573 „    —    3.78 „

12,170.456 „ „ Schalzlas-Schwad. 4,219.732 „ „ Galicyjski Pozostałe kopalnie

18,714.922 „

2,349.867 „

176,017.079 q 167,291.623 q —4-96%

Razem

Wytwórczość węgla brunatnego.

Bok 1916

Bok 1917

W porównaniu z x. 1916

5.    Wzywa się rząd, ażeby przedsięwziął ograniczenie dostawy austryackiego węgla dla Węgier, skoroby Węgry nie dostawiły odpowiednich kom-penzat w środkach żywności i aby dążył do tego, żeby ukracanie węgierskich kontyngentów austryackiego węgla służyło do podniesienia austryackich kontyngentów. Zasadniczo należy podział przeprowadzać na podstawie rózporządzalnych ilości węglowych w obu państwach według stanu z roku 1913.

6.    Ostre środki przeciw pokątnemu handlowi węglowemu.

7.    Unikanie ograniczeń ruchowych dla przewozu węgla i wydatniejszy przydział wagonów dla tego przewozu.

8.    Ograniczenie zapotrzebowania węgla na kolejach żolaznych.

9.    Przydział robotników pomocniczych, potrzebnych do najkonieczniejszego podniesienia węglowej wytwórczości.

10.    Zwolnienie pozostających jeszcze w służbie wojskowej inżynierów górniczych, technicznych i innych sił pomocniczych.

11.    Przedsiębiorstwa górnicze należy nakłonić do współdziałania przy polepszeniu odżywienia przez oddawanie robotnikom ziemi celem uprawy warzywa, trzymania małych domowych zwierząt i t. p. (S. k.)

Okręg Brüx-Teplitz-Ko-motau

, Falkenau - Elbo-gen-Karlsbad „ Wolfsegg - Tho-masroither (Au-strya górna)

, Leoben i Fohns-dorf

al-

7)    W

pelskie

149,216.297 q 141,624.152 q — 5'09% 39,670.633 „ 35,729.262 „ — 9'93 „

4 155.970 *    3,817.625 * — 814,

9,363.401 , Voitsberg-Köflach 5,768.455 „ Trifail-Sagor „ Dalmatyński

„ Galicyjski i buko-wińsk

Pozostałe kopalnie sudecki

i*

11,939.790

925.939

fi

7.768.482 „ — 17-03 „ 5,149.338 * — 10-73 „ 10,256.660 „ — 14.09 „ 674.858, — 2711,,

53.868,,    76.146 „ +4P35„

2,330.067 „    2,843.827 „ + 22‘05 ,

8,574.529,    8,319.143, — 2‘98,

_________________    *) Wytwórczość węgla brunatnego w Galicyi i na Buko-

Razem .    231,998.949 „

Zatem ogólna wytwórczość węgla kamiennego i brunatnego w Austryi w porównaniu z rokiem 1916

216 259.493 „ _ 6‘78⁰/ winie wynosiła w pierwszych pięciu miesiącach r. 1918, tj. od

**) 25 lipca 1918.

⁰ stycznia do maja 65.371 q. zatem więcej jak całoroczna produk-cya r. 1916.

Plany eksploatacyi wolnej Polski. W miarę jak

Rézolucya domaga się całego szeregu ustaw coraz jaśniej staje przed oczyma Europy obraz wol- specyalnie dla urzędników górniczych, uregulowania nej Polski i olskiej państwowości, powstają w kra- sprawy emerytury z podwójnem policzeniem lat słu-jach zachodnich raz wraz towarzystwa finansowe, żby podczas wojny, podwyższenia zasadniczej płacy, które mają na celu eksploatacyę naszych ziem, wy- zerwania z systemem zmuszania ich do pracy pod-zwolonych z niewoli.

Od dwóch lat z górą słyszymy o zawiązywaniu

czas strajków górniczych i t. d.

Utworzenie Związku gospodarczego przemysłu me-

w Berlinie, Wrocławiu i Wiedniu spółek budowla- talowego. Rozporządzeniem z 22 lipca b. r. (Dz. p. p. nych, fabryk mebli, wyrobów przemysłowych i t. d. 263) wydał Minister handlu statut nowo utworzonego Wszystkie te przedsiębiorstwa przeznaczone są Związku gospodarczego przemysłu metalowego (Wirt-dla Polski i na Polskę.    schaftsverband der Metallindustrie).

Równocześnie z powstaniem przedsiębiorstw,    Do Związku należą fabryki glinu, huty elektro-

które mają niebawem uszczęśliwiać nasz kraj budo- metalurgiczne i inne przedsiębiorstwa produkujące wlami, urządzeniami domów, artykułami codziennej aluminium, ołów, miedź, cynę, cynk lub nikiel (z wy-potrzeby i zbytku, gromadzo zagraniczne banki już jątkiem niklu używanego do uszlachetniania stali), dzisiaj kapitały, by w pewnej chwili, skoro tylko jakoteż przedsiębiorstwa przerabiające wymienione nastaną normalne pokojowe stosunki, cisnąć je na metale, względnie aliaże na półfabrykaty (bloki, szta-rynek polski.    by, drut, płyty, tafle, blachy, rury).

I znów Berlin i Wiedeń wiodą w tej przyszłej    Przedsiębiorstwa należące do Związku przydzie-

spekulacyi prym.    lone ZOstaną do następujących grup:

Niezależnie od kapitalistów niemieckich koalicya    Huty oraz inne przedsiębiorstwa wytwarzające

przemyśla o sposobach zalania Polski swymi wyro- surowe    metale:

bami i pieniądzem.    1)    Ołów, antymon, cynk,

Słyszeliśmy o konsorcyum francuskiem, które    2)    miedź, cyna, nikiel,

przeboleć nie może straty w Żyrardowie i w poi-    3)    g]jnł aluminium.

skiem zagłębiu węglowem, a mając już wielkie poza    Walcownie, t. zw. ^Presswerke“, huty produ-

sobą doświadczenie i nie małe miliony, zdobyte na kujące rury, oraz fabryki drutu: naszych ziemiach, stara się jak najenergiczniej przy-    4) Ołów, antymon, cyna i aliaże tych metali,

stąpić do odbudowy straconych posterunków eksploa-    5)    miedź,

tacyi Polski.    6)    aliaże’miedzi,

W tym celu gromadzi już kapitały, wydaje no-    7)    Cynk i aliaże cynku,

we emisye akcyi; które mówiąc nawiasem, z każdym    8)    nikiel i aliaże niklu,

dniem niemal idą w górę.    9) aluminium i aliaże aluminium.

Anglia również nie próżnuje.    Inne zarządzenia powyższego rozporządzenia są

~ Związek gospodarczy producentów towarów metalowych. Rozporządzeniem ministeryalnem z 22 lipca b. r. (Dz. p. p. 264) utworzono Związek gospodarczy producentów towarów metalowych (Wirtschaftsver-Zjazd urzędników górniczych w Mor. Ostrawie, band der Metallwarenerzeuger).

W niedzielę odbył się w Narodnim Domu w Mor.

Ostrawie zjazd urzędników górniczych zagłębia ostraw- rządzonych w całości lub częściowo z metali, sko-karwińśkiego i krakowskiego, na którym uchwa-

Nowo powstałe w Londynie „Galician Oil Com- analogiczne do przepisów statutowych istniejących pany“ wedle wiadomości do nas nadeszłych, zgro- juz organizacyi gospodarki wojennej i przejściowej, madziło ogromne kapitały i przygotowuje się do opanowanie przemysłu naftowego.

Do świeżo założonego przedsiębiorstwa weszło kilka milionowych firm.

Członkami Związku są producenci towarów spo-

Wyjątek stanowią towary ze szlachetnych me-lono jednomyślnie rezolucyę, zawierającą żądania tali, z żelaza lub stali jakoteż półfabrykaty (bloki,

urzędników górniczych.

sztaby, drut, płyty, tafle, blacha, rury).

Do 1. 1436/18.

“O

cr

Rozpisanie znej rozprawy

ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

1. ) Węgiel kowalski .

2. ) Węgiel drzewny .

I. Materyały palne.

IV. Materyały żelazne.

q. 200 hl. 50

II. Materyały drzewne.

À. Drzewo okrągłe.

6    „    „    „    200    szt.

6000 m.

2.)

3.)

4.)

5.)

5.)

11

16-25 „

35-30 „

„ ponad 30 „

5-10 „

,, półokrągłe 25-30 „ szer

11

11

„ sosnowe } jv; „

1. ) Blacha ślusarska żelazna 2 /₄-8 c/m. gruba .    .    . kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m. ........

kwadratowe 10/10-100/100 m/m .    .    .

,, płaskie rozmaitej grubości i szerokości.    .    „

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgont. ,,

4. ) Cyna czysta do lutowania ..........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyty zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m m. .    .

7. ) Blacha mosiężna ¹ji-3 m/m gruba .    .    .

8. ) Drut mosiężny...........

11

„ 10.000 5.000 5.000

11

600

40

. • „ 100 .    .    kg.    100

. . „ 100

B. Drzewo ciosane.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł. .    .

2. ) Ślizy szybowe .'sosnowe (Kieferschacht-Fiihrungslaben.)

14/16 c/m gr. 65m. dł. :...... ... sztuk 200

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10 13 do 30/30

cm. grube ca

V. Smary i uszczelniacze.

.    . sztuk 200

100 ms

C, Drzewo rznięte. 1.) Deski jodłowe/^Taniienbretter)

26-30 c/m, szer. m. dłg.

1. ) Oliwa maszynowa .    .    ......... .    .

2. )    ., cylindrowa ............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m² powierzchni . . .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka , .

kg. 1,200 „ .1-200 „ 2.000

600

11

200

300

100

6. ) Listwy2(Tannenleisten).

VI. Materyały do oświetlenia.

Ci Ci C5 05 Cł 05 Ci

11

» 3 V. .

11

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

11

11

3. ) Taczki kute

4. ) Konewki zj.. obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c'm. wys,

140-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „

6. ) Drabiny z bukowemi szczeblami płaskimi 6 m dług. „

4

* fi    11

V.)

7.)

11

11

.    . szt. 2000

100

szt 100

11

11

11

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

. .    100 hl.

50 m3 50 „

, . 200 q. 20.000 sztuk

VIII. Materyały powroźnicze*

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100

„ 600 „ 100

2 ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube......

3. ) Konopie czesane maszynowe.........

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie.....

5. ) Reb sznur 3-5 m/m gruby...........

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube . . .

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie.......

8. ) Kłaki do czyszczenia............ .

IX. Materyały sklepowe.

1. ) Miotły brzozowe .

2. ) Mydło zwyczajne .

3. ) Torf.....

100

11

20

. „ 100

11

100

200

sztuk 2.000

kg-

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na mate-ryały do lićytacyi,.Łdnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10'³⁰ przed południem w biurze] naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastępują tę umowę.

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 1918 roku.

fr WÊ

C. K. ZARZĄD SAjLIN'AjRN Y JW WIELICZCE.

L. 4613/918.

Ogłoszenie Iicytacyi.

Celem zabezpieczenia dostawy dla c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w czasie od 1. lipca 1918 do 31. grudnia 1918 następujących materyałów a to:

r....... .. ,, k ... " ,    ‘    ^ ■    ...    . .. '~r:. r.    . .... " r. . . ... _ *    . . , f.

L Materyały opałowe.

Węgiel drzewny.

II. Wyroby z żelaza.

Gwoździe, śruby, mutry, rury gazowe, flanszowe, łączniki do rur, siekiery, łopaty do węgla, kłódki, taczki żelazne, drut i pilniki i szyny kopalniane.

III. Wyroby z drzewa.

Konewki i czerpaki, drabiny kopalniane, szybowe i kosze z wikliny.

IV. Wyroby z lnu i konopi.

Licarki, sznurki, postronki, cutry i pramsle.

V. Artykuły sklepowe.

Smar Toyota, olej cylindrowy i maszynowy.

VI. Drzewo i deski.

Drzewo okrągłe do kopalni, kantowe i deski,

rozpisuje się niniejszem publiczną rozprawę ofertową. Oferty opiewać mogą na dostawę poszczególnych grup lub materyałów franko stacya kolejowa Wieliczka.

Cała dostawa ma być uskutecznioną albo naraz albo w dwu partyach po otrzymaniu zawiadomienia o zatwierdzeniu oferty.

Późniejszy termin dostawy należy dokładnie w ofercie oznaczyć.

,v

Oferty w kopercie z napisem „oferta na dostawę materyałów na 11-gie półrocze 1918“ wnosić należy na ręce Naczelnika Zarządu salinarnego w Wieliczce, najpóźniej do dnia 19. czerwca 1918 do godziny^ 11-tej "przedpołudniem Do oferty mają być dołączone próbki oferowanych materyałów.

Otwarcie ofert nastąpi w biurze Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego Wieliczce w dniu rozprawy ofertowej t j. 19-go czerwca 1918 o godzinie 11-tej przedpołudniem, przyczem oferenci mogą być obecni.

Bliższe szczegóły co do właściwości oferty, jakości i ilości materyałów powziąć można z warunków licytacyjnych i wykazów materyałów, które wraz ; z formularzem oferty otrzymać można w biurze c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce.

■é

W Wieliczce, dnia 15. maja 1918.

J&.

y-?;,

A,

OGŁOSZENIE.

hJk

KONKURS.

Przy rządowej kopalni w Brzeszczach zostanie obsadzonych

dla ruchu kopalni

12 posad sług państwowych.

rl

‘i

Z temi posadami są związane następujące dochody: Pensya według postanowień ustawy z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 16, z uwzględnieniem postanowień rozporządzenia całego ministerstwa z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 19. Dodatek aktywalny według art. III, ustawy z 19. lutego 1907 Dz. u. p. L. 34, a mianowicie 30% pensyi. Ekwiwalent na ubranie służbowe 50 K rocznie.

Rozpisane posady są w myśl ustamy z dnia 19. kwietnia 1872 Dz. u. p. L. 60 zastrzeżone dla uprawnionych podoficerów. Obsadzenie tychże posad innymi kompetują-cymi może nastąpić tylko o tyle, o ile uprawnieni podoficerowie, którzy przepisanym wymaganiom w pełni odpowiadają, nie znajdują się między kompetującymi.

Starający się o wymienione posady mają wykazać w podaniu własnoręcznie napisanein i należycie udokumentowanem prócz ogólnych wymogów dla służby rządowej :

1)    kilkuletnią praktykę w kopalni węgla, o ile możności w rządowej kopalni w Brzeszczach. Z tej praktyki musiał starający się o posadę odbyć najmniej jeden rok w wyżej wspomnianej kopalni;

2)    pełną zdolność fizyczną do służby w kopalni za pomocą świadectwa rządowego lekarza;

3) znajomość języka niemieckiego i polskiego (według wymagań służby).

W podaniach również należy podać, czy i z którymi urzędnikami, podurzędni-kami lub sługomi c. k. kopalni w Bszeszczach kompetujący jest spokrewnionym, lub spowinowaconym.    ; )

- Ł.-.

Podanie należy wnosić do c. k. Dyrekcyi kopalni w Brzeszczach bezpośrednio, albo, jeżeli kompetujący już pełni służbę w rządowej kopalni, przez przełożony urząd. Termin do wniesienia podań 6 tygodni od lipca 1918 począwszy.

C. k. Dyrekcya kopalni w Brzeszczach.

1}

OGŁOSZENIE.

KONKURS.

Przy rządowej kopalni w Brzeszczach zostanie obsadzonych

dla dozoru kopalnianego 16 posad podurzędników.

LÜ

Z temi posadami są związane następujące dochody: Pensya według postanowień ustawy z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 16, z uwzględnieniem postanowień rozporządzenia całego ministerstwa z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L, 19. Dodatek akty walny według art. III. § 1. ustawy z 19. lutego 1907 Dz. u. p. L. 34, a mianowicie 30% pensyi. Ekwiwalent na ubranie służbowe w kwocie 50 K rocznie.

Dodatki służbowe nie wliczalne są do pensyi, a mianowicie : po ukończeniu 5 roku służby 50 K

10

100 „

15    „

11

fi

150 „

200 „

Czas służby liczy się przy tern od dnia złożenia przysięgi jako sługa państwowy pobierający pensyę roczną i mający prawo do emerytury.

Rozpisane posady są w myśl ustawy z dnia 19. kwietnia 1872 Dz. ù. p. L. 60 zastrzeżone dla uprawnionych podoficerów. Obsadzenie tychże posad innymi kompetują-cymi może nastąpić tylko o tyle, o ile uprawnieni podoficerowie, którzy przepisanym wymaganiom w pełni odpowiadają, nie znajdują się między kompetującymi.

Starający się o wymienione posady mają wykazać w podaniu własnoręcznie napisanem i należycie udokumentowanem prócz ogólnych wymogów dla służby rządowej :

1)    ukończenie z dobrym wynikiem szkoły górniczej;

2)    kilkuletnią praktykę w kopalniach węgla (rudy). Z tej służby praktycznej musi przypadać najmniej jeden rok i to bezpośrednio przed staraniem się w kopalni w Brzeszczach i najmniej jeden rok na kopalni z gazami wybuchowymi w Brüx i w Brzeszczach;

dowego lekarza;

3) pełną fizyczną zdolność do służby kopalnianej wykazanem świadectwem rzą

Kj

4) znajomość języka niemieckiego i polskiego (według wymagań ruchu kopalni).

W podaniach należy również podać, czy i z którymi urzędnikami lub sługami

, • 11.

c. k. kopalni w Brzeszczach kompetujący jest spokrewnionym lub spowinowaconym.

Podania należy wnosić do c. k. Dyrekcyi kopalni w Brzeszczach bezpośrednio, albo, jeżeli kompetujący już sprawuje służbę w rządowej kopalni, przez przełożony urząd. Termin do wniesienia podań 6 tygodni od lipca 1918 począwszy.

C. k. Dyrekcya kopalni w Brzeszczach.

rJ

fk

*/

fi

//

}•'

Vi

,k.

.V

■■

CC Spółka naftowa z ograniczoną odpowiedzialnością

w Krakowie, Floryańska 6.

kupuje i sprzedaje udziały naftowe brutto

oraz tereny naftowe.

19

ROPA

— Telefon 397.

ęr

f’.

't;

; •«

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

;■

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

DELE6RCYE:

1]

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski w Krośnie — przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50 — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

[p

ELEKTROWNIA

F. LORD

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych," pędzonych [gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

BIURO TECHNICZNE

Kraków, Lubicz 1.

Telefon 230.

Skład maszyn i artykułó technicznych.

Lokomobile — motory parowe i benzynowe. — Kompletne urządzenia tartaczne, gatry, cyrkularki, heblarki, piły, toczki szmirglowe, wały transmisyjne, tarcze pasowe żelazne i drewniane, łożyska.

Maszyny młyńskie, kamienie francuskie i holendry, gaza jedwabna, narzędzia do ostrzenia kamieni.

Oleje maszynowe i cylindrowe. — Tłuszcz do maszyn, uszczelnienia wszelkiego rodzaju, klingeryt, oliwiarki, rury gazowe, łączniki, armatury do wody i pary.

Pompy parowe, transmisyjne, ręczne i elektryczne, studzienki, sikawki, węże gumowe i parciane Pasy skórzane, bawełniane, parciane, sierściowe i żelazne. — Narzędzia i pilniki.

Przybory elektryczne, dynamo, elektromotory, rozdzielnice, przewody miedziane i żelazne, żarówki, telefony, dzwonki elektryczne. Przewody, elektryczne. — Materyał instalacyjny.

mw

f GALICYJSKIE KARPACKIE 1 NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jako też zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7

oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =

na 4%.

Podatek rentowy wraz z 1OO'/₀ dodatkiem do podatku opfaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia. HI

...........«si

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T1S.

w Wieliczce

oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

♦

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

WAŻNE DLA P. T. ROLNIKÓW

TOWARZYSTWO AKCYJNE EKSPLOATACYI SOLI POTASOWYCH

W KAŁUSZU

ma zaszczyt zawiadomić P. T. Interesowanych, że z dniem dzisiejszym otwiera:

— BIURO SPRZEDAŻY —

KAINITU i wysoko procentowych SOLI POTASOWYCH we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej L. 44, gdzie z zamówieniami wprost i wyłącznie zgłaszać się uprasza

DYREKCYA.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości matery ałó w budowlanych i oddaj e na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy .ma-teryał dla wież wiertniczych.    —■

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

TOWRRZYSTWO

I ROLNICTWA WE LWOWIE

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMRMOWlCZR L. 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WŁĄCZNE ZASTĘPSTWO Mfl GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. .......—

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

* Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. zzzz=z= Przybory i artykuły techniczne. z^zzzzzz=z

ARTUR LORIE

KRAKÓW =

UL STAROWIŚLNA L 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). —-    Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych............i- -

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię w Krośnie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

00000000 0?0 000000000000000000

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor, 3.

00S0SEB@0(iiaB0@0H00B@a0sss0®a

C. K. UPRZYW,

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

■y

t .

Pi

w: '

ry

my

wyrabia:

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia -, ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorow.e. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t d. Motory ropne „Elzeta-*.

*****

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE fABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

„LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności »■ przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ..=c===.

SD 02

Przy kopalniach Gwarectwa jaworznickiego

w Jaworznie

wakują 2 posady sztygarów.

Reflektanci z ukończoną szkołą górniczą znem doświadczeniem

w kopalniach węgla otrzymają pierwszeństwo. Podania z odpisami świadectw i życiorysem należy przesłać do Dyrekcyi w Jaworznie (Galicya).

SD Ö2ISD 02ÎSD Q2ISD 32TSD 028120 GST20 GS8I20 GSÎ20 GSI20 GSÎ20 DS120 GS

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi I Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

. FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. aanDBDDD TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI;na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

<&=

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12*/s i od 3—4 po południu z wyjątiem niedziel i świąt.

a-

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

b-

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Ziązku górników i hutników polskich :

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ^ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński] .

Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz...... .

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik i. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) ...

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie 1 Kalendarz górniczy „Szczęść Boże" na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda W przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha :J 2*50 Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie¹ solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz .    .......

Koron

80 —

5*50

5-—

2-—

5*60

99

99

99

99

99

4*—

3‘—

10*—

10*—

2-—

2-80

1*60

1*60

2*50

2*50

2*—

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki.........*......

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. "Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . . W królestwie nocy zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Matka, poemat z do by współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak ............ . .

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

3-75

• • • rH CS rH co

—•50 30*—

2*—

5*—

1*—

3*50

2-—

14 —

[9

A.

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny': Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, Mikołajska 13.