CZASOPIS

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GORNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową : Rocznie .    ... K 32*—

Kwartalnie . .    .    .    ,    8'—    Rocznie .    .    .

Cena pojed. numeru .    _    3*—    Kwartalnie    .    .

L)la członków Związku :

K 24-—

Za cała stronę .    .

„ l/₃ strony , .    .

Cena ogłoszeń:

100-— za */* strony    . .

50-    „ Vio »    • •

Zresztą według umowy.

K. 25*

« io-~

Rękopisy niezulytkowane zwraca się na żądanie. — i izcdruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencje prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Aastryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tek 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Myśli do ustawy górniczej

napisał

inż. Roman Brzeski.

(Dokończenie).

Co do stosunku wł. kopalni do robotników, to w ogólnym interesie leży, aby on się o ile możności regulował w drodze obopólnego porozumienia; już dlatego samego dzisiejszą formę porządku służbowego jako aktu jednostronnego należałoby zarzucić ; jeżeli on ma być obustronnie obowiązującym, to powinien być ustanowiony przez jakiś organ (wydział górniczy) w którymby zarówno wł. kopalni jak i robotnicy byli reprezentowani. Porządek taki winien zawierać wszystkie ogólne warunki pracy, a jedynie kompetentnym forum do rozstrzygnięcia w sporach o jego naruszenie byłby sąd polubowny w rodzaju sądów kas brackich ; sądy zwyczajne nietylko bowiem z braku znajomości stosunków nie potrafią znaleść właściwej miary dla stosunku robotnika do przedsiębiorstwa, lecz także są dla robotnika ze względu na swą formalistykę, ociężałość i kosztowność prawie niedostępne. Ust. z 14. VIII 1896 miała w tym kierunku dobre zamiary, bo nawet sprawy zarobku poddawała koinpetencyi sądu polubownego; niestety jednak kompetencyę jego czyniła zawisłą od obopólnej zgody (dziwna rzecz, że właśnie przedsiębiorstwa nań nigdy się nie godziły). Wielu nieporozumieniom w sprawach zarobkowych zapobiedzby mogła instytucya książeczek obrachunkowych zaprowadzone w plug (art. 137), w których z początkiem każdego okresu płatniczego wpisywanoby warunki pracy (płaca na zmianę, w akordzie), z końcem okresu zaś faktyczny zarobek i potrącenia.

Wspomniawszy o ustawie z r. 1896 zaznaczyć muszę, iż jakkolwiek bardzo głęboko pomyślana nie osiągnęła ona nawet w małej mierze zamierzonych celów społecznych; powstałe na jej gruncie stowarzyszenia górnicze prowadzą żywot całkiem anemiczny, przedewszystkiem zdaje mi się dlatego, iż podzielono je na 2 grupy. Podczas kiedy grupa przedsiębiorców tej formy stowarzyszenia niekoniecznie potrzebuje, bo potrafi sobie znaleść i znajduje zwykle inną, to nieobecność jej członków w grupie robotników bardzo szkodliwie wpływa na działalność tej ostatniej. Dalszą przyczyną było to, iż nie umiano wprowadzić ustawy odrazu na praktyczne tory; niechby tworzono przymusowe związki spożywcze i pożyczkowe, niechby robotnikowi dano poznać korzyści praktyczne wynikające ze zrzeszenia się, to powoli wyrobiłoby się w nim zrozumienie i dla dalszych celów zawodowych i społeczny cli, a zyski osiągnięte przy tamtych pozwoliłyby na urzeczywistnienie ich; na razie robotnik wobec stowarzyszenia stoi nietylko obojętnie, ale nawet niechętnie, bo ściągają mu wkładkę, a nie wie co za to ma. Współdziałanie przedsiębiorcy z robotnikiem w kwestyach dla niego żywotnych niewątpliwie ułatwiłoby w niejednym kierunku wzajemny stosunek. Ponieważ stosunek ten po wojnie będzie niewątpliwie miał ten-dencyę ku pogorszeniu się, przeto trzeba go będzie poddać rewizyi i zastanowić się nad sposobami prowadzącymi do jego polepszenia. Niewątpliwie dłuższy czas po wojnie będzie panowała niepewność stosunków ekonomicznych, a skutkiem tego znaczna flu-ktuacya cen, na co oczywiście robotnik nie może pozostać obojętnym; aby zapobiedz ciągłej niepewności wzajemnego stosunku, należy robotnika zorganizować ekonomicznie. Niestety pod tym względem panują przeważnie zgoła przeciwne zapatrywania; przedsiębiorcy zdaje się, iż zorganizować robotnika, to znaczy uczynić go odporniejszym w walce : tak, ale może lepiej byłoby starać się uniknąć walki, aniżeli wyjść z niej wzajemnie osłabionym i stwarzać zarzewie nowej walki. Przecież faktycznie o minimalnym zaro-

bku robotnika decydują minimalne warunki jego nych robotników lub dozorców, częściej zaś z nie-utrzymania, tern mniejszym będzie mógł zatem być świadomości lub celowo będzie widział niebezpieczeń-zarobek robotnika, im bardziej ułatwi mu się wa- stwo tam gdzie ono nie istnieje i w ten sposób bę-runki utrzymania; gdy zaś robotnik będzie ekono- dzie powodował zamęt w ruchu kopalni. Bezpieczeń-micznie zorganizowanym, to nie miejscowa ani chwi- stwo kopalni mogłyby podnieść tylko organa urzę-lowa zwyżka cen będzie decydowała o podwyższeniu dowe o niższem wykształceniu zawodowem podlega-zarobku, lecz tylko ogólna, tej zaś przedsiębiorca jące wprost U. G.; byłby to organ kontrolujący wy-obawiać się nie potrzebuje bo nie ujmuje mu ona konywanie przepisów bezpieczeństwa wydanych przez zdolności konkurencyjnej. Ale powie ktoś, przecież władze górn. istnieją już na wszystkich kopalniach konsumy robotnicze; tak, ale naprzód działalność ich nie obej- goły ich organizacyi uważałbym za wskazane, aby muje jak tylko bardzo nieznaczną część tego, coby kasę chorych pozostawić zupełnie lokalnym zarzą-zrobić można, powtóre konsum to sklep a nie orga- dom, kasy prowizyjne zaś złączyć z terytoryalnym nizacya, nie daje robotnikowi świadomości, że to jest (tj. w obrębie prowincyi Star. górniczych i t. p.) za-jego interes. Poza korzyściami ekonomicznemi kształ- kładam ubezpieczenia rob. górn. ad wyp.; w ten spocenie zmysłu organizacyjnego daje także tę korzyść, sób wzmocniłyby się kasy prowizyjne, obie zaś in-że łatwiej porozumieć się z robotnikiem zorganizo- stytucye zyskałyby ogromnie przez uproszczenie ad-wanym, t. j. uświadomionym, aniżeli z tysiącem głów, ministracyi.

Co do kas brackich, to nie wchodząc w szcze-

z których każda chciałaby co innego. Oczywiście wa-    Przechodzę do iednej z najważniejszych kwestyi

sam

runkiem organizacyi jest stałość elementu robotni- tj. organizacyi władz górn. Naśamprzód co do kom-czego, tę zaś można osiągnąć tylko przez jaknajinten- petencyi ich zauważyć muszę, że nie tylko prug zywniejsze budowanie kolonii robotniczych. Omawia- i piugj aie 0 ile mi wiadomo wszystkie ustawodawcą^ kwestyę stosunku robotnika do przedsiębiorcy stwa z wyjątkiem pug stoją na tem zasadniczem stanie mogę pominąć 2-ch najważniejszych postulatów nowisku, iż do stosowania ustawy górn. powołaną robotniczych, tj. 8-rnio godzinnego dnia pracy i płacy jest jedynie władza górn., inne władze zaś tylko do minimalnej. Co do pierwszego, to zdaje mi się, że ew. współdziałania. Jest to całkiem naturalne, że sto-opór przedsiębiorców w tym kierunku jest nieuza- S0Wanie ustawy specyalnej należy do władz specy-sadmonym, bo o rezultacie pracy decyduje nie tylko ainych, fachowych, tem bardziej jeżeli one są także czas trwania jej, ale w daleko wyższym stopniu prawniczo wykształcone i niema w tem żadnej racyi, jej intenzywność; pominąwszy okoliczność, iż 8-go- aby konsensu na puszczenie w ruch maszyny wycią-dzinny czas nadaje się lepiej do rozdziału na zmiany gowej lub wentylatora udzielała władza polityczna i że przedłużony czas pracy tylko na krótki czas CZy administracyjna, bo to ani z polityką ani z ogólną może dać większą wydatność robotnika na zmianę, administracyą nie ma nic wspólnego, podobnie jak to takie ogólne uregulowanie czasu pracy nie po- nie jesl to racyą, że ktoś może użyć dynamitu do stawi żadnej kopalni w gorszych warunkach konku- Celów politycznych, aby konsensu na magazyn udzie-rencyjnych (nb. o ile będzie zapewniona odpowie- iaja władza polityczna; władza ta nie tylko nie ma dnia ochrona wobec konkurencyi zagranicznej), chyba najmniejszej świadomości potrzeb górnictwa, ale po-gdyby dany produkt miał służyć na eksport. Tru- zbawioną jest także wiadomości fachowych, potrze-dniejszą jest sprawa tzw. płacy minimalnej, bo jak bnych do ocenienia ew. niebezpieczeństwa. Co do stu-słusznie każdy przedsiębiorca zauważa, gdzież jest dyów wymaganych dla adeptów władz górn., to są-w takim razie gwarancya minimalnej pracy. Jeżeli dzę, iż bez całkowitych studyów prawniczych zupełnie jako minimalną płacę oznaczyłoby się przeciętną ze możnaby się obejść, w zamian za to zaś przedłużyć zarobków danej kategoryi robotniczej, to jako mini- czas praktyki przynajmniej na 2 lata w czem przy-malną pracę możnaby również oznaczyć przeciętną najmniej poł roku w podróży naukowej ; sądzę je-z danej kategoryi pracy i pierwszą uczynić zależną dnakowoż, iż na tem nie powinien być koniec, lecz od drugiej; zdaje mi się jednak że rezultatem tego p0 pewnym czasie urzędnik powinien znów chociaż byłoby zbliżanie się wszystkich do przeciętnej na parę miesięcy przejść do ruchu, zbyt bowiem wiel-wydatności pracy, a temsamem stałe jej zmniejsza- kie istnieje niebezpieczeństwo, iż straciwszy na dłużnie się, co oczywiście musiałoby powodować zwię- SZy okres czasu całość ruchu z oczu zacznie nań kszenie się cen jednostkowych za wykonaną pracę; przez papier patrzeć. Co do studyów prawniczych, remedium mogłoby w takim razie stanowić wyzna- które ograniczyć by należało należało najwyżej do czenie premii za wydatność wyższą aniżeli przecię- dwóch lat, to powinny one być zwrócone głównie tna i prawo bezwarunkowego wydalenia robotnika, w kierunku ekonomiczno-społecznym, pozatem zaś który w dwóch po sobie następujących okresach ograniczyć się do nauki interpretacyi ustaw. Pozo-płatniczych nie osiągnął przeciętnej wydatności pracy, stawiając władze górn. zorganizowane w trzech in-Omawiając sprawę stosunku przedsiębiorcy do stytucyach, tj. władzy okręgowej (U. g.), prowincyo-robotnika poruszyć muszę jeszcze kwestyę instytucyi nalnej (St. g.) i Ministerstwie, należałoby kompeten-tzw. „Siecherheitsmänner“ zaprowadzonej przez no- cyę I. instancyi rozszerzyć na wszelkie sprawy z wy-welę do prug. Sądzę, że ten postulat robotniczy ma na jątkiem takich, które bądź ze względów terytoryalnych celu wzmocnienie organizacyi robotniczych i możność (w obrębie kilku okręgów górn.) bądź rzeczowych wywierania pewnego nacisku na zarządy kopalniane, tego wymagają; takimi rzeczowymi względami by-ale na bezpieczeństwo robotników nie ma żadnego łyby wszelkie sprawy wymagające ogólnego uregu-wpływu, albowiem z doświadczenia wiem, iż robo- lowania np. ogólne przepisy bezpieczeństwa, prze-tnik bardzo niechętnie przyjmuje wszystkie zarzą- pisy co do prowadzenia kart kopalnianych, sposobu dzenia w tym kierunku wydane bo go przy pracy wypłacania robotników i t. d. To rozszerzenie kom-krępują, powtóre dlatego, że robotnik nie mając do- petencyi I. inslancyi byłoby wskazenem głównie statecznego wykształcenia technicznego rzadko zdoła ze względu na to, że w interesie rzeczowej i sprę-rozpoznać niebezpieczeństwo, które uszło uwagi in- żystej admtnistracyi leży, aby każda sprawa była

roztrzygniętą naprzód przez tę władzę, która stosunki miejscowe najlepiej zna i żeby decyzya była szybka; z tego powodu też koniecznem byłoby wyznaczenie dla niektórych spraw terminów bezwarunkowo władze wiążących (prekluzyjnych) znanych już zresztą prug, pług i gal. ust. naftowej. Nadmienić tu jednak muszę, iż w przeciwieństwie do tego co powiedziałem prug działalności władz górn. koncentruje w „Oberberg-amtach“ tak, że urzędnik górniczy nie ma nawet pełnej władzy górniczo-polic. ; może on wydać tymczasowe zarządzenia tylko wówczas, gdy zachodzi niebezpieczeństwo zwłoki; zarządzenia jego wymagają zatwierdzenia Oberbergamtu, ale muszą być natychmiast wykonane ew. urzędnik górn. może zarządzić przymusowe ich wykonanie. Takie określenie kompetencyi jest nadzwyczaj niepewne i można powiedzieć, że sprawę kompetencyi ze szkodą dla bezpieczeństwa składa w ręce organów wykonawczych ; w rzeczywistości Oberbergamt będzie się uważał za jedynie kompetentnego w sprawach policyi górn. i będzie niechętnie patrzył na ew. zarządzenia U. g., ten zaś niechętnie będzie wyprzedzał swemi zarządzeniami postanowienia swej władzy przełożonej ; zresztą bardzo dużo będzie tu zależało od temperamentu osób.

Okręgi górn. I. inst. powinny być niewielkie i bezwarunkowo jednoosobowe tzn. ew. z dodatkiem jednego urzędnika jako pomocnika i zastępcy; system wielkich urzędów jest zarówno z tego względu niekorzystny, że zabijając samodzielność przyczynia się do zbiurokratyzowania urzędników, jak również i dlatego, że ani naczelnikowi urzędu nie pozwala na dokładne poznanie wszystkich spraw i wszystkich kopalń danego okręgu, ani też podwładnym urzędnikom nie pozwala zaznajomić się ze wszystkiemi czynnościami urzędu i do samodzielnego stanowiska ich nie przygotowuje. Przy władzach górn. II. inst. powinny istnieć wydziały górn. (coś w rodzaju Berufsgenossenschaft prug lub komisyi górn. pług), w których zasiadałby także przedstawiciel robotników; w pewnych sprawach, w szczególności przy wydawaniu przepisów ogólnych górniczo-policyjnych, orzekaniu o godności odbudowy i t. p. zasiągnięcie opinii wydziału górn. byłoby obowiązkowem. Władzom tym powinien być również dodany miernik górn. wykonywujący także prace dla władz I. instancyi. Jako naczelną władzę wyobrażam sobie ministerstwo przemysłu i górnictwa, tylko bowiem te dwie gałęzie wytwórczości są rzeczywiście ze sobą związane. Również przy ministerstwie istniałaby rada górn., która w szczególności wspólnie z radą przemysłową wydawałaby opinię co do minerałów, które należałoby uznać jako zastrzeżone ; zadaniem tej rady byłoby nietylko wydawanie opinii, ale także (ew. na podstawie sprawozdań wydziałów górn.) przedstawianie samodzielnych wniosków do ciała ustawodawczego w sprawach taryfowych, cłowych, organizacyjnych, robotniczych, o ileby one w ministerstwie nie doznały poparcia.

Jako jedno z najważniejszych zadań, jakie władze górn. będą miały do spełnienia, uważam działalność socyalna, a więc współdziałanie jaknajintenzywniej-sze w organizacyi ekonomicznej robotników, regulowanie stosunku robotników do przedsiębiorcy (ale nie dopiero gdy strejk wybuchnie, lecz zapobiegawczo); niezbędną do tego będzie znajomość dokładna nietylko warunków pracy i stosunków zarobkowych, ale i warunków życia robotników; z drugiej strony daleko więcej zainteresowania powinny władze górn. okazywać warunkom produkcyi i zbytu, aby czy to powstającemu przemysłowi górniczemu przez pewne informacye, czy też już istniejącemu przez odnośne zarządzenia módz udzielić skutecznego poparcia.

Obowiązek dokładnej informacyj w tych wszystkich sprawach jaki będzie spoczywał na władzach I. inst. będzie wskutek tego wymagał, aby okręgi ich były niewielkie tj. obejmowały tylko kilka kopalń, a do informacyi ich będą potrzebne nietylko daty statystyczne ale niejednokrotnie także wgląd dokładny w stosunki na miejscu i wgląd w zapiski kopalniane. Jednym ze środków służących do poparcia górnictwa jest obowiązek nałożony przez prug zezwolenia na zwiedzenie kopalni osobom opatrzonym potwierdzeniem przez władzę górn. (dodałbym tu jeszcze obowiązek udzielenia praktyki adeptom górnictwa (słuchaczom akademii górn. i szkół górn.).

Działalność górniczo-policyjna władz I. inst. przy istniejących przepisach ogólnych i planach ruchu mogłaby być znacznie ograniczona, zwłaszcza o ileby istniały wspomniane niższe organa kontrolne; aby działalność ta była skuteczną niezbędnem jest aby władza I. inst. miała prawo karania, bo kara jest tylko wówczas skuteczną gdy jest doraźną; prawo to powinno się jednak rozciągać nietylko na kierownika ale i na wszystkich funkcyonaryuszy i na robotników, ci ostatni bowiem najczęściej są najoporniejsi w wykonywaniu zarządzeń górniczo-polic.; trudno bowiem zrozumieć, dlaczego starostwo polityczne może ukarać nawet kilkumiesięcznym aresztem na podstawie relacyi żandarma za nieprzykrycie studni lub pozostawienie ognia, a urzędnik górniczy nie może nałożyć nawet kary pieniężnej widząc np. otwarty dostęp do szybu, lub jak ktoś pali papierosa w kopalni gazowej. Dość dziwne są w tym względzie postanowienia prug (§ 209) bo U. g. przedkłada tylko protokoły w sprawie przekroczeń Prokuratoryi Państwa, karę zaś nakłada sąd, któremu jednak niewolno badać konieczności względnie celowości wydanych przepisów, lecz tylko ich ustawową ważność; pomię-szano tu czynność policyjną z wymiarem sprawiedliwości; sąd nie powinien nakładać kary o ile nie stwierdzi winy, tj. związku przyczynowego między działaniem a danym faktem, bo kara taka byłaby niesprawiedliwą; choćby jednak taki związek przyczynowy nie istniał, to sam fakt przekroczenia danego przepisu zasługuje na karę ze strony władzy administracyjnej działającej zapobiegawczo, bo zawierał w sobie prawdopodobieństwo wywołania tego zjawiska, a nadto osłabiał jego powagę pośród innych osobników. Sądzę, że i w tym kierunku należałoby władze górn. wyemancypować, aby w sprawie wykonania zarządzeń przez siebie wydanych nie potrzebowały się zwracać o egzekucyę do władz politycznych, a tylko w wypadkach gdyby zarządzenia władz górn, wkraczały w inne dziedziny, działały w porozumieniu z tamtemi.

Oczywiście zarządzenia w sprawach bezpieczeństwa z natury rzeczy często nie mogą mieć mocy wstrzymującej; ponieważ wynika stąd, zwłaszcza w razie zastanowienia ruchu dla przedsiębiorstwa możliwość nieobliczalnych strat, przeto należałoby, w tym ostatnim wypadku przynajmniej, ustanowić solidarną odpowiedzialność organu wydającego zarządzenie i państwa w razie udowodnionego niedbalstwa lub złej woli. Co do dochodzenia wypadków uszkodzeń, to należałoby organa władz górn. przeprowadzające dochodzenia wyposażyć w atrybucye sędziego śledczego, tzn. dać im prawo powoływania świad-

ków i przesłuchiwania ich pod odpowiedzialnością kar- zie obecności przy rozprawie fachowego asesora ten ną; obecnie świadek może okłamywać organ wła- nietylko przez stawianie pytań może sprawę należy -dzy górn. bo mu to wolno, a sędziego śledczego, bo cie wyjaśnić, ale także bezpośrednio przed wydaniem się on na tern poznać niemoże; tak zaś protokół wła- wyroku sprawę członkom trybunału przedstawić. Sę-dzy górn. zawierałby już śledztwo, a prokuratorya dzia fachowy będzie nadto miał to zadanie co insty-mogłaby ew. zażądać jeszcze uzupełnienia go przez tucya sędziów przysięgłych; jeżeli życie wogóle na-sąd. Nietylko przyczyniłoby się to znacznie do wy- stręcza wypadki, które pod ogólne przepisy podcią-świetlenia co było powodem wypadku, a tern samem gnąć się nie dadzą, to z pewnością i w sprawach do większego bezpieczeństwa, ale także znacznie bezpieczeństwa zachodzą także takie wypadki, gdzie szybciej przychodziłoby do rozprawy. Przyznanie do- trzymanie się nawet najracyonalniejszych przepisów chodzeniom władzy górn. tego charakteru śledztwa okaże się niemożliwem, bo przepisami wszystkie mo-sądowego jest jeszcze z tego względu niezbędnem, żliwe wypadki określić się nie dadzą, iż z reguły sąd nie ma możności przedsięwzięcia czynności najważniejszej, t. j. oględzin miejsco- modyfikuje martwą literę prawa, bo życie to ruch, wych. Wskazanem byłoby także, aby w trybunale ciągła zmiana. Stan, który ustawodawca zakuł w li-zasiadał asesor z grona fachowych górników, insty- terę prawa mija szybko, nowe formy życia wyraa-tucya rzeczoznawców bowiem jest tylko formalno- gają nowego określenia nawiązującego się do form da-ścią; zwykle nikt się znawcy o istotne kwestye, wnych, bo to co minęło nie przeszło bez śladów i to a najczęściej o nic nie pyta, bo aby stawiać pytania co przyjdzie będzie tylko zmienioną formą prze-trzeba mieć dokładne wiadomości fachowe, zaś świad- szłości.

Prawo normuje życie, niech wzajemnie życie

ków przesłuchuje sędzia w kierunku jaki uważa za    Zadaniem jakie sobie postawiłem było kryty-

celowy; w końcu daje on orzeczenie, w którem czne rozpatrzenie zasady ustawodawstwa górn. wogóle, nie może mówić o winie, bo nie jest ani oskarżycie- w szczególności także te kwestye, które w praktyce lem ani obrońcą, musi jednak przyjąć to co świad- nasunęły mi wiele wątpliwości; to też nie omówiłem kowie zeznali, bo dowodu z okoliczności sędziom nie- wielu, które mi się wydawały bądź to wagi podrzę-fachowym przedstawić nie jest w stanie. W Niemczech dnej, bądź przez pug należycie uregulowane; aby zaprowadzono kursa fachowe dla sędziów w okoli- nie popaść w abstrakcyę i pozostać na ziemi uży-cach przemysłowych ; sędzia w ten sposób cokolwiek wałem porównania z innemi ustawami, a tylko tam, obznajomiony może w sprawach mało skomplikowa- gdzie znajdowałem lukę lub widziałem, że dany prze-nych roztrzygać bardzo trafnie, zachodzi jednak oba- pis nie osiąga praktycznego celu próbowałem kwe-wa, iż będzie mu się zdawało, jakoby się na wszyst- styę samodzielnie uregulować, względnie wywołać kiem już bardzo dobrze rozumiał, a tacy ludzie są w tym kierunku dyskusyę. o wiele szkodliwsi od zupełnie nieświadomych. W ra-

Górnicy polscy w Westfalii i Nadrenii

(Dokończenie).

napisał Dr. Stanisław Wachowiak.

Wszystkie te przepisy są absolutnie nie wystarczające i nazwać je można półśrodkami, praktycznie bochumskiego liczba wypadków chorób wynosiła ich znaczenie równa się zeru. Jedynym środkiem w kasie knapszaftowej dla górników: zapobiegającym wypadkom nieszczęśliwym byłoby ogłaszanie przepisów gór-niczo-policyjnych w języku polskim.

Jeżeli liczba nieszczęśliwych wypadków wśród robotników ze wschodu znacznie jest większa, niż

liczba wypadków śród robotników tubylczych, tło- na robaki wynosiła r) maczy się jedynie tern, że przepisy ochronne ogła-    rok

szane w języku niemieckim nie są przystępne rzeszom polskim.

Nadzwyczajna zdradliwość pracy pod ziemią tłomaczy także częstość wypadków choroby wśród górników. Poniżej dajemy, opierając się na statystyce pruskiej¹) z roku 1913, zestawienie, uwydatniające wypadki choroby w górnictwie. Na jednego członka następujących kas chorych przypadało w roku 1911 przeciętnie :

Podług sprawozdań administracyjnych gwarectwa

rok

1910

razem

na 1000 członków

659

231.606 254.248 242.645

Liczba ukończonych chorób włącznie choroby

1911

1912

1910

razem

712

644

za 1000 członków

637

wypadki

choroby

Ubezpieczenie od choroby gminne . . 0,28 Miejscowe kasy chorych....

Kasy budowlane.......

Ubezpieczenia od choroby ogółem . . 0,42 Kasa knapszaffowa

223.685 244 675 243.780

A teraz zwrócimy się do stosunków chorobowych poszczególnych kategoryi robotniczych podług ich pochodzenia. Znsną jest rzeczą, że najbardziej skłonni do chorób są robotnicy z zagranicy, Nie łatwo dociec, co tego objawu jest powodem. Zdaniem naszem, głównego powodu szukać należy w zmienionych warunkach życiowych, innym klimacie, oraz w przyzwyczajeniach. Znany ten ogólnie objaw przyczynił się do tego, że utarło się ogólne mniemanie, jakoby także robotnicy ze wschodu okazywali najwięcej skłonności dą chorób. To zdanie jest błędne,

1911

1912

685

647

dni koszt chor. chor.

0,60    10,60    42,27 padków choroby wśród robotników tubylczych, ale

są to lata odosobnione, Podług ostatnich sprawozdań

9.79

Były wprawdzie lata, gdzie liczba wypadków choroby wśród wychodźców równała się liczbie wy-

*) Księga Statystyczna 1913, str. 358.

s) Sprawozdanie 1912, część 2, str. 37.

administracyjnych gwarectwa bochumskiego wynosiła liczba ukończonych wypadków chorób, włącznie choroby na robaki :

razem

1912

7.347

na 1000 członków

rok

1910

razem

1911

233

robotnicy zagraniczni .    .    .

robotnicy ze wschodu .    .    . 24.290

robotnicy inni (tubylczy) . . 35.710

175

na 1000 członków

173

223.685

244.675

243.780

67.347

CO OO h*

razem

179

Choroby wywołane nieszczęśliwymi wypadkami, zachodzą więc najczęściej u robotników zagranicz-Choroby te dzielą się na robotników zagra- nych, najmniej u robotników tubylczych. Ponieważ nicznych, przybyszów ze wschodu i innych obywa- robotnicy ze wschodu, jak wyżej wykazaliśmy, naj-

‘ ........ ■    ‘    mniej są skłonni do chorób organicznych, przeto

choroby spowodowane nieszczęśliwymi wypadkami Romaczą się jedynie brakiem znajomości przepisów ochronnych, które szerokiemu ogółowi robotników polskich z powodów omówionych nie są przystępne. Źe przychodz'ca stosunkowo mało choruje, jest rzeczą zupełnie zrozumiałą. Dawniejsza jego praca na roli 617    81.223    586 także była ciężka, a klimat polski zahartował przy

byszów.

1912

teli niemieckich jak następuje :

1910

razem

robotnicy zagrań. . 21.173 robotnicy ze wsch.

Niemiec 73.042 Inni obywał. niem. 139.826

na 1000 człon. razem

1911

na 1000 człon.

1912

na 1000 razem człon.

766    23.933    857    25.108    798

584    80.916

705    137.449    665    - 128.570    653

razem 223.685    637    244.675    685    243.780    647

Z tego wynika, że najwięsza cyfra chorobowa przypada na robotników zagranicznych. Potem następują inni poddani niemieccy, czyli przeważnie robotnicy tubylczy, a dopiero na ostatniem miejscu znajdujemy przychodźców ze wschodu.

W bardzo niezdrowym roku 1911 wśród robotników zagranicznych przypadało 857 wypadków choroby na 1000. U robotników Polaków liczba ta wynosiła 617, a więc różniła się od pierwszej o 240 na 1000.. Liczba wypadków choroby wśród robotników tubylczych przewyższała w tym samym roku o 88 liczbę wypadków choroby wśród przybyszów wschodnich.

Zupełnie inaczej naturalnie ma się rzecz z chorobami spowodowanemi nieszczęśliwym wypadkiem. Powody tego objawu już omówiliśmy.

Ze sprawozdań gwarectwa bochumskiego daliśmy poniżej zestawienie, z którego wynika liczba chorób, wywołanych nieszczęśliwym wypadkiem i ich podział na załogę.

Liczba ukończonych chorób, których powodem był nieszczęśliwy wypadek wynosiła :

razem

60.249 63.917 67.347

A ostatecznie jeszcze jedno : liczba chorób u przychodźców byłaby jeszcze znacznie mniejszą, gdyby nie okoliczność, że zatrudnieni są w najnie-zdrowszych przedsiębiorstwach. I tak na koksowniach pracują prawie wyłącznie Polacy, a znaną jest rzeczą, że jest to jedna z najcięższych robót, jakie wogóle istnieją. Znamienuą rzeczą, że wychodźca w języku potocznym nazywa koksownie „piekłem“¹).

Uderza jednakże, że przy jednej chorobie Polacy ogromny stanowili kontyngent, nawet większy od robotników zagranicznych, a mianowicie przy chorobie na robaki, znanej w medycynie pod nazwą ancylomiasis. Podług sprawozdania gwarectwa bochumskiego z roku 1905 chorowali na tę chorobę :

ZESTAWIENIE.

Wypadki choroby na robaki.

Przybysze Tubylcy Zagraniczni wschodni rok ogółem

1903    12.562

1904    5.849

1905    2.225

Razem

oOj ® Tf

o'-io co cJ

ogółem % ogółem 14.656

topi

Ot! rH

2.156

1.148

361

Czem się tłomaczy, że grasująca masowo w owych latach epidemia najwięcej nawiedzała Polaków? Otóż jedynie tą okolicznością, że Polacy wskutek rozpowszechnionego zwyczaju mieszkania na stancyach masowych łatwiej się zarażali. Obecnie choroba ta, która przez szereg lat była plagą górników nad Z chorób przebytych i ukończonych przypadało: Ruhrą, rzadko kiedy zachodzi dzięki zabiegom nauki, która znalazła środki przeciw tej epidemii.

Sprawozdanie gwarectwa bochumskiego z roku 1912 stwierdza, że w tym roku w całym obwodzie rzeki Ruhry stwierdzono tylko 380 wypadków choroby na robaki. Podług zestawień z roku 1912 nie można stwierdzić, jaka narodowość więcej była skłonna do zarażenia się. W obwodzie górniczym Gelsenkirchen, liczącym największą ilość przybyszów wscho-163 dnich, zaszły ogółem 4 wypadki tej choroby. Co prawda w obwodzie Herne, który co do ilości przybyszów wschodnich tudzież po Gelsenkirchen następuje, było 105 wypadków tej zaraźliwej choroby.

rok

îO cc CC

Ohm

1906

1907

przeciętnie na 1000 członków

172

179

179

na 1000 razem człon.

na 1000 razem człon.

1908

robotnicy

zagrań. .    5.407

robotnicy

ze wsch. 19.642

robotnicy

in. (tub )    26.618

na 1000 razem człon.

razem 51.667

1909

robotnicy

zagrań. .    5.774

robotnicy

ze wsch. 21.821

robotnicy

in. (tub.) 30.057

225

6.210    241    6.182    194

203    20-281    193    19.897    153

159    28.415    157    31.095    164

181    54.908

176    57.174

na 1000 razem człon.

1907

na 1000

razem człon. razem

1908

na 1000 człon.

205

5.949    217    6.481    217

169    22 224    172    23.666    180

150    32.076    165    33770    172

razem 57.652    161    60.249    172    63.917    179

') Jeżeli przeciętny wiek górnika przy niezdolności zupełnej do pracy jest bardzo niski, to jeszcze gorzej ma się naturalnie rzecz u robotników na koksowniach. Niezmiernie ciężka praca przy „wysokich piecach“ sprzyja bardzo alkoholizmowi, objaw zupełnie zrozumiały i nie zadziwiający znawcy stosunków robotniczych.

Największa ilość wypadków przypada na obwód wykryto w obwodzie Gelsenkirchen dwa wypadki Oberhausen, bo 179. Ale liczba przychodźców w tym tej choroby, w obwodzie Herne 27. Zresztą i ta cho-obwodzie wynosiła tylko 32%. Z tego wynika, że roba z roku na rok się cofa Z wywodów tych wyciąganie jakichbądźkolwiek wniosków co do cho- wynika, ile błędów rozpowszechnionych rob i możliwości zarażenia się na podstawie narodo- jest o robotnikach polskich jako takich, wości nie prowadzi żadną miarą do pozytywnych ich zdolnościach, wytrwałości i odpor-rezultatów. Podobnie ma się rzecz z zaraz'liwą cho- noś ci. Ściśle naukowe badanie przedmiotu wyka-robą oczną, znaną w medycynie pod nazwą „tra- żuje, że wszystkie mniemania w tym względzie są chôma“ (trzęsienie oczu). Przy rewizyi w roku 1912 bezpodstawne.

Akademia górnicza w Krakowie.

Program nauk. — Preliminarz budżetu.

(Dokończenie).

III. rok studyów.

1. Miernictwo kopalniane.

3. Nauka o złożach.

Wykład — półr. letnie

Kenia--¹’“™. !    ! S<f’ P?' ^ 2    ^W»» o zło,ach węgla rud

Rv«mnld _ nfSłr yim    9 glinek i kamieni: encyklopedycznie zas o złozach

Wykład : Magnetyzm ziemski’ ze sźczególnem soli, ropy i wosku ziemnego), uwzględnieniem deklinacji i jej zmian. Deklinatorya    Wst«P- Podział    Powstawanie i zawartość

i stacye magnetyczne.

Instrumenty magnetyczne: ich opis, własności, sprawdzanie, rektyfikaćya i sposób użycia (igła magnetyczna, kompas, zawieśnik, przykładka i przyrządy pomocnicze).

Teodolit kopalniany i jego użycie przy pomiarze chodników i szybów.

Dokładność pomiaru ciągów teodolitowych i kom-

4 godz.

<N <M

złoży.

pasowych.

Złoża kruszcowe. Złoża magnetyczne, kontaktowe, metamorficzne, metasomatyczne, napływowe. Przykłady poszczególnych typów.

Złoża węglowe. Podział węgli mineralnych. Struktura pokładów, przerosty i otoczaki węglowe. Szczeliny łupliwości. Wymiary pokładów i ich położenie. Pokłady zagłębia węglowego. Powstawanie węgla i jego złoży. Identyfikowanie pokładów. Najważniejsze zagłębia węglowe świata i ich znaczenie ekonomiczne.

Obliczenie i przykładanie ciągów.

Łączenie pomiarów naziemnych z kopalnianymi

zapomocą teodolitu i instrumentów magnetycznych. ,    ,    ,    ,

Niwelacya i trygonometryczny pomiar wysoko- dowe> puchowe i złoza łupków krystalicznych, ich ści w kopalni. Pomiar głębokości szybów.    znaczenie techniczne. Najważniejsze miejscowości i wa-

Rozwiązywanie zadań z miernictwa kopalnianego runki ich przychodzenia, drogą rachunkową i wykreślną.    ,. Złoza solne- Wstęp. PodzaJe s°i‘- Występowanie

Zasady wyznaczania kierunku południka, czasu Ï?'¹ * poszczególnych for macy ach, geologicznych, szerokości i długości miejsca obserwacji.    Charakterystyczne typy. Solanki. Jeziora śródlądowe.

Ćwiczenia: zdjęcia w kopalni, które powinny Woda morska. Powstawanie złozy solnych, doprowadzić do rozwiązania pewnego zadania i na- . .. Zi?,za roPy ! w°sku ziemnego. Charakterystyka rysowania planu części kopalni, jakoteż objąć prak- ! klasyfikacja minerałów żywicznych Olej skalny tycznie wszystkie działy teoretycznych wykładów. ¹ ,wosk zlemny- Zachodzenie geograficzne i geolo-Rysunki : Znaki przyjęte dla map kopalnianych. pczne z? szczególne™ uwzględnieniem stosunków Obliczanie i przykładanie (trygonometryczne i me- krajowych. Teorye tworzenia się ropy i wosku chaniczne) ciągów. Kopiowanie kart kopalnianych, ziemnego.

Wykreślne rozwiązywanie zadań z miernictwa kopalnianego.

Złoża glinek i kamieni użytecznych. Złoża osa-

2. Geologia, część II. (historyczna).

Wykład — półr. zim. Ćwiczenia i seminarya

Wykład: Systemy geologiczne ze szczególnem uwzględnieniem ziem dawnej Polski, Monarchii austrya-cko-węgierskiej, Bośni i Hercogowiny, krajów bałkańskich i głównych siedlisk światowego przemysłu górniczego.

Nieregularności w zaleganiu złoży.

Wpływ robót górniczych na powierzchnię ziemi. Usuwiska.

Ćwiczenia i seminarya. Roztrząsanie szczegóło-6 godz. wych wypadków. Obliczanie zawartości złoży i ocenianie ich handlowej wartości.

Wycieczki do odkrywek i kopalń.

W pierwszej połowie lipca odbywa się 15-sto-dniowa wycieczka naukowa z geologii i nauki o złożach, mająca na celu dokonanie samodzielnego zdjęcia i rozwiązanie zagadnień z terenem związanych.

Ćwiczenia i seminarya: Samodzielne prace pe-trograficzno-paleontologiczne w zbiorach Akademii.

Uwaga. Wykład geologii, część II. trwa do połowy stycznia, od tego zaś czasu godziny wykładu przeznaczone są na wykład o złożach.

4. Analiza gazów kopalnianych, materyałów opałowych i rud.

Wykład — półr. zim. ...    1 godz.

Laboratoryum — półr. zim. 2    „ półr. letnie 2

Wykład: Sposoby brania,przechowywania] prze- 9. Nauka o handlu i przemyśle z szczególnem uwzględnieniem potrzeb górnictwa.

. 3 godz., półr. letnie 5

wozu prób gazów kopalnianych i spalinowych. Mierzenie gazów. Metody i aparaty do analizy gazów. Badanie Wykład _ półr. zim.

wartości opałowej materyałów palnych i zdolności koksowania różnych gatunków węgla kamiennego.

Badanie procentowej zawartości rud.

Ćwiczenia w laboratoryum : Samodzielne wykonywanie prób równolegle z wykładami.

5. Elektrotechnika prądu galwanicznego i silnego.

Wykład ma dać pogląd na nowoczesną organi-zacyę życia zarobkowego, tudzież na urządzenia, których celem jest podniesienie ich rozwoju. Wykład ma mieć charakter ściśle praktyczny (ekonomia stosowana) i pomija wszelkie materye, posiadające wartość tylko teoretyczną.

„    3 dla wytwórczości przemysłowej i górniczej. Przedsię

biorstwo zarobkowe i jego rodzaje: wielkie i małe, jednostkowe i związkowe. Spółki gospodarcze (jawna, komandytowa, akcyjna, zarobkowa i gospodarcza, gwarectwo, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), ich organizacya i stosunki prawne. Kooperatywy gospodarcze i spożywcze. Opodatkowanie spółek. Podział pracy w handlu i produkcyi, systemy płac robotniczych. Maszyny, ich znaczenie gospodarcze i granice zastosowania. Konkurencya w handlu i przemyśle, jej kierunki, następstwa i próby ograniczenia. Kartele i trusty, ich organizacya i metody walki, koalicye robotnicze.

Ubezpieczenia na życie, od ognia, od wypadku, od odpowiedzialności, ubezpieczenia specyalne. Ubezpieczenie robotników oraz urzędników. Ubezpieczenie społeczne. Kasy chorych, kasy brackie i prowizyjne. Środki płatnicze i współczesny ustrój monetarny, w 4 Kredyt i jego rodzaje. Nauka o dokumentach kredy-

Praca gospodarcza i jej rodzaje. Wytwórczość, jej Wykład — półr. zim. ... 3 godz., półr. letnie 3 czynniki i warunki rozwoju. Handel i jego znaczenie Ćwiczenia — półr. zim.

Wykład: Prąd galwaniczny. Jednostki elektrotechniczne. Pomiar wielkości elektrycznych. Zbiorniki elektryczne. Generatory i motory o prądzie stałym i zmiennym. Oświetlenie elektryczne. Przenoszenie energii elektrycznej. Elektrownie. Sygnalizacya elektryczna górnicza. Przapisy bezpieczeństwa dla prądu silnego.

Ćwiczenia : Pomiary oporu, natężenia prądu, siły elektromotorycznej, indukcyi, skutku prądu stałego i zmiennego. Badanie akumulatorów, stanu izolacyi, generatorów, silników, przetworników (transformatorów).

Wycieczki do elektrowni.

6. Budownictwo.

Wykład — półr. zim. ... 2 godz., półr. letnie 2 Rysunki —    „

Wykład : Materyały budowlane. Naturalne i sztu- towych i płatniczych, a w szczególności o wekslu czne kamienie budowlane. Zaprawy. Drzewo budul- i czeku w połączeniu z praktycznemi ćwiczeniami, cowe. Żelazo, beton i żelazo-beton.    Papiery wartościowe (akcye, kuksy, obligacye) i ich

żelaznych.

Proste wiązania z kamienia naturalnego, cegły, znaczenie dla wytwórczości i handlu. Zarys nauki drzewa i żelaza. Zasady konstrukcyi żelazo-betono- o bankach i formach kredytu bankowego. Finansowa-wych. Mury oporowe. Kratownice. Części składowe nie przedsiębiorstw i kredyt przemysłowy. Pogląd na budynków. Projektowanie domów mieszkalnych, robo- organizacyę i gospodarcze znaczenie giełd. Handel tniczych, budynków fabrycznych i manipulacyjnych, terminowy. Bilans handlowy i płatniczy ; dewizy i wy-Mosty. Zasady budownictwa kanałów, dróg i dróg płaty międzynarodowe. Konjunktury i przesilenia gospodarcze (produkcyjne i kredytowe).

Kosztorysy.

Rysunki i ćwiczenia stosownie do wykładów. Wycieczki naukowe.

7. Encyklopedya hutnictwa i technologia metali.

Wykład — półr. zim.

Ćwiczenia w obróbce

Wykład: Materyały opałowe używane w hutnictwie, fabrykacya koksu wraz z uzyskiwaniem produktów ubocznych, paleniska, prażenie rud.

Rodzaje, wyrób i własności metali i stopów używanych w przemyśle maszynowym. Obróbka ręczna i maszynowa metali.

Urządzenia warsztatów kopalnianych.

Ćwiczenia w obróbce metali.

Wycieczki do hut, fabryk maszyn i warsztatów.

Krótki pogląd na zasady polityki handlowej i przemysłowej. Przepisy ustawowe o ochronie kredytu, koncesyonowanie i kontrola przedsiębiorstw; statystyka gospodarcza ; samorządne organizacyę przedsiębiorców oraz ich związki. Izby handlowe 3 godz. i przemysłowe, Popieranie wywozu ; konsulaty, traktaty handlowe i polityka cłowa. Przedsiębiorstwa publiczne i monopole. Akcya uprzemysłowienia krajów rolniczych i jej metody.

IV. rok studyów.

A) Wydział ogólno-górniczy.

1. Górnictwo, część II.

Wykład — półr. zim. ........7 godz,

Ćwiczenia i seminarya........2    „

8. Górnictwo, część I.

Wykład — półr. letnie

Seminarya i ćwiczenia : Omawianie specyalnych

Wycieczki naukowe mają na celu uzupełnić wykład naocznemi oględzinami.

Wykład: Głębienie szybów w skałach luźnych i spękanych i ich obudowa. Klasyczne metody odbudowy. Sposoby wynagradzania pracy. Organizacya 4 godz. robót kopalnianych. Przewietrzanie wyrobisk pod-Wykład : Roboty poszukiwawcze. Urabianie skał ziemnych. Roboty ratunkowe w gazach. Pożary i ka-ręczne i przy użyciu materyałów wybuchowych z u- tastrofy kopalniane, jakoteż środki zapobiegawcze, względnieniem kopalń zawierających gazy. Roboty odkrywkowe i przygotowawcze : głębienie szybów wypadków z praktyki. Omawianie spostrzeżeń z wy-w skałach zwięzłych i ich odbudowa, podszybia, ko- cieczek. Rozwiązywanie zadań. Projektowanie zakła-mory maszynowe, przecznice, chodniki główne i roz- dów górniczych, dzielcze, pochylnie i ich odbudowa.

Wycieczki do kopalń.

2. Przebiórka mechaniczna węgla, rud i wosku ziemnego.

8. Pierwsza pomoc, hygiena i ratownictwo.

Wykład — półr. letnie Ćwiczenia.....

3 godz.

Wykład — półr. letnie

3 godz.

Wykład: Zarys anatomii. Nagłe wypadki i niesienie pierwszej pomocy ze szczegółu em uwzględnie-Wykład : Sucha i mokra przebiórka mechaniczna niem górnictwa, kruszców i węgli. Oczyszczanie i topienie wosku.

Magnetyczna przebiórka kruszców.

Ćwiczenia.

Wycieczki naukowe.

Hygiena życia. Hygiena przemysłowa. Praktyczne ćwiczenia w zakładaniu opatrunków, wykonywanie sztucznego oddechania i używanie górniczych przyrządów ratunkowych.

3. Wiertnictwo poszukiwawcze za złożami minerałów użytecznych.

2 godz.

Wykład — półr. zimowe

Wykład: Omówienie zasady wiercenia udarowego i obrotowego. Encyklopedyczny opis systemów wiercenia. Sposob postępowania przy sprawdzaniu złoża otworem świdrowym.

Wycieczki do wierceń poszukiwawczych.

4. Maszyny górnicze.

9. Prawo górnicze.

Wykład — półr. zim......

Wykład : Powszechna ustawa górnicza ze szcze-gólnem uwzględnieniem austryackiego prawa górniczego i encyklopedycznem państw ościennych.

10. Administracya przedsiębiorstw produkcyjnych z szczególnem uwzględnieniem potrzeb górnictwa oraz nauki pomocnicze, książkowanie, nauka o ubezpieczeniach.

.    .    3 godz.

Wykład — półr. zim. ... 4 godz., półr. letnie 4 Rysunki —    „

„    5 Wykład i ćwiczenia — półr. zim. 7 godz., półr. letnie 6.

Wykład: Kompresory tłokowe i odśrodkowe — ich teorya, obliczanie, budowa, obsługa i sprawdzanie dzielności.

Zasady organizacyi przedsiębiorstw wytwórczych, a w szczególności górniczych Zarząd techniczny i komercyalny. Podział czynności administracyjnych. Zastosowanie systemu indywidualnego i kolegialnego. Dyrektorowie i prokuranci. Kantor fabryczny, jego urządzenie i personal. Kasa i plan finansowy, ko-respondencya i registratura.

Zarząd i kontrola materyałów surowych i pomocniczych, magazyny fabryczne. Organizacya zaku-pna i sprzedaży, reklama, agenci, komisanci ; udzielanie kredytu, informacye kredytowe.

Regulamin fabryczny i kontrola robotników. Fabryczne sklepy i kasy oszczędności.

Rachunkowość fabryczna i jej znaczenie ze szczególnem uwzględnieniem przedsiębiorstw górniczych. Statystyka wytwórczości, jej kosztów,płac robotniczych i sprzedaży. Zasady kalkulacyi wytwórczej, połączone z praktycznemi ćwiczeniami. Cena kosztów własnych i jej czynniki, cena sprzedaży. Koszta ogólne, amortyzacye kapitału zakładowego i ich rozdział na poszczególne gałęzie produkcyi. Kalkulacya kosztu .    .    4 godz. własnego produktów głównych i pobocznych.

Zasady księgowości przemysłowej w połączeniu z praktycznem prowadzeniem ksiąg przedsiębiorstwa górniczego na podstawie odpowiednich tematów, zaczerpniętych z najważniejszych gałęzi górnictwa. Wypracowanie i objaśnienie kasy, księgi dłużników i wierzycieli, księgi głównej i systemu kontowego metody podwójnej. Księgi magazynowe, księgi zamówień. Robocizna i księgi płac robotniczych. Księ-2 godz. gowanie napraw i kosztów utrzymania. Sposoby Wykład : Odbudowa złoży kruszcowych ze szcze- obliczania i księgowego przeprowadzania amortyzacyi.

Sporządzanie inwentarza i ocenianie wartości wyrobów gotowych i połowicznych, materyałów surowych i pomocniczych. Zamknięcie rachunków. Czytanie i ocenianie bilansów przedsiębiorstw zarobkowych. Bilans jako podstawa wymiaru podatkowego.

Metoda nauczania: Udzielanie nauki ma eha-Wykład : Nieszczęśliwe wypadki w kopalni i ich rakter seminaryjny i polega głównie na praktycznych przyczyny. Urządzenia techniczne i przepisy policyjno- ćwiczeniach w kalkulacyi, księgowaniu, czytaniu i o-górnicze celem zapobiegania wypadkom. Działania mawianiu bilansów, wreszcie na objaśnianiu organi-komisyj, utworzonych dla badania specyalnych nie- zacyi i czynności administracyjnych, ewentualnie bezpieczeństw w kopalni, jak: gazów, obrywania się zwiedzaniu okolicznych przedsiębiorstw przemysło-skał i t. p.

Wrębiarki (podcinacze) i wiertarki pneumatyczne.

Transport mas. Przewóz urobku drogami pozio-memi, pochyłemi i pionowemi. Maszyny dobywcze parowe i elektryczne. Strona ekonomiczna techniki wywozu i przewozu mas i ludzi w górnictwie.

Odwadnianie. Teorya, budowa i obliczanie różnych systemów pomp, używanych w górnictwie.

Przewietrzanie. Teorya, budowa i obliczenie różnych systemów wentylatorów, używanych w górnictwie.

Rysunki i ćwiczenia: Obliczanie i projektowanie urządzeń zjazdowych, przewozowych, wyciągowych, odwadniających i przewietrzających. Praktyczne badanie dzielności maszyn dobywczych, pomp, wentylatorów i kompresorów.

5. Odbudowa pokładów węgla kamiennego z uwzględnieniem kopalń wybuchowych.

Wykład — półr. letnie . .

Wykład: Szczegółowe omówienie metod odbu" dowy używanych w polsko-śląsko-morawskiem zagłębiu węglowem. Zarys przepisów policyjno-górni-czych do nich się odnoszących.

Wycieczki naukowe.

6. Odbudowa złoży kruszcowych. Wykład — półr. letnie........

góinem uwzględnieniem stosunków krajowych. Wycieczki naukowe.

7. Bezpieczeństwo w kopalni.

Wykład — półr. letnie

3 godz.

wych.

Wykład — półr. letnie .

4 godz

2 godz.

2 godz

1 godz.

1 godz.

Wykład

2 godz.

5 godz.

. . 3 godz.

półr. letnie .    .

półr. zim. .    .

Wykład

Laboratoryum — półr. zim. .    .

Rysunki i ćwiczenia

1 godz.

Wykład — półr. letnie

II. Nauka o komunikacyach lądowych i wodnych. Nauka o taryfach.

2 godz.

Nowoczesne urządzenia i środki przewozowe; drogi, koleje, rzeki i kanały, żegluga morska, ich wzajemny stosunek i znaczenie dla przemysłu i handlu. Nauka o taryfach przewozowych, połączona z prak-tycznemi ćwiczeniami w taryfowaniu. Ulgi taryfowe i kredyt kolejowy. Główne postanowienia austrya-ckiego i międzynarodowego regulaminu kolejowego. Zasady polityki taryfowej. Ulgi taryfowe i udogodnienia przewozowe dla przedsiębiorstw przemysłowych (tory dojazdowe, kredyt kolejowy itp). Reklamacye. Inne środki komunikacyjne : poczta, telegraf i telefon. Zasady polityki komunikacyjnej. Organizacya publicznej służby komunikacyjnej. Rady kolejowe.

B) Specyalizacya w górnictwie solnem.

Wykłady z Górnictwa, część IL, Wiertnictwa poszukiwawczego, Maszyn górniczych, Prawa górniczego, Bezpieczeńswa w kopalni, Pierwszej pomocy, hygieny i ratownictwa, Nauk prawniczych i gospodarczych są równorzędne z takiemiż wykładami dla Wydziału ogólno-górniczego.

1. Analiza jakościowa i ilościowa w odniesieniu do solnictwa.

Laboratoryum — półr. zim . 5 godz., półr. letnie 5 Wykład — półr. zim. ...    1 godz.

Wykład: Przyrządy, operacye, reakcye i przebieg analizy jakościowej i ilościowej w odniesieniu do solnictwa.

Laboratoryum: Ilościowa i jakościowa analiza próbek soli, solanek i wytworów przemysłu solnego.

2. Warzelnictwo i technologia soli.

Wykład — półr. letnie.......

Rysunki i ćwiczenia — półr. letnie ...    2    „ -

Wykład: Przebiórka soli kamiennej i soli potasowych. Uzyskiwanie soli w salinach morskich i słonych jeziorach. Solanka sztuczna. Mierzenie, ma ga zynowanie i wzbogacanie solanki. Urządzenia do wytwarzania, formowania i suszenia warzonki.

Technologia soli : fabrykacya sody, sztucznych nawozów i innych przetworów chemicznych.

Rysunki równoległe z wykładami.

Wycieczki naukowe.

3. Nauka o złożach solnych

Wykład — półr. zim.

Wykład: jak wyżej, lecz wyczerpująco i ze szczególnem uwzględnieniem stosunków krajowych.

4. Odbudowa złoży solnych.

Wykład — półr. letnie

Wykład : Ługowanie iłów solonośnych. Odbudowa pokładów i składów soli kamiennej i potasowej. Wycieczki naukowe do kopalń soli.

5. Geografia i strona handlowa przemysłu solnego. Wykład — półr. letnie

6. Przepisy monopolu soli i organizacya władz skarbowych.

Wykład •— półr. letnie

C) Specyalizacya o wiertnictwie naftowem.

Wykłady z Górnictwa część IL, Wiertnictwa poszukiwawczego, Prawa górniczego, Pierwszej pomocy, hygieny i ratownictwa, jakoteż nauk prawniczych i gospodarczych są równorzędne z takiemiż wykładami dla Wydziału ogólno-górniczego.

1. Nauka o złożach ropy. półr. zim

Wykład jak wyżej, lecz wyczerpująco i ze szczególnem uwzględniyniem stosunków krajowych.

2. Wiertnictwo naftowe.

Wykład — półr. letnie Rysunki i ćwiczenia — półr. letnie ...    4    „

Wykład : Szczegółowe omówienie systemów wiercenia używanych przy wiertnictwie za ropą tak pod względem teoretycznym, jalc i praktycznym, ze szczególnem uwzględnieniem stosunków krajowych. Przebieg roboty wiertniczej. Zabezpieczenie ścian otworów świdrowych. Instrumentowanie. Zarząd wierceniem. Inwentarz. Koszta i kosztorysy.

Rysunki i ćwiczenia: Rysowanie i projektowanie narzędzi, przyrządów i urządzeń wiertniczych. Wycieczki naukowe.

3. Eksploatacya ropy.

Wykład — półr. letnie.....

Rysunki i ćwiczenia

Wykład: Wydobywanie ropy z otworów świdrowych, ropotryski, czerpanie, pompowanie i rygi pompowe, tłokowanie.

Magazynowanie ropy i jej przewóz.

Administracya kopalń naftowych.

Rysunki: Rysowanie i projektowanie narzędzi, przyrządów i urządzeń służących do eksploatacyi, magazynowania i transportu ropy.

Wycieczki naukowe.

4. Technologia ropy i wosku ziemnego.

.    .    3    godz.

.    .    4    „

półr.    zim.    ....    1    „

Wykład: Własności fizyczne    i    chemiczne    oleju

skalnego i wosku ziemnego. Skład i budowa chemiczna. Badanie materyałów surowych; charakterystyka różnych gatunków ropy zależnie od miejsca jej pochodzenia. Fabryka olejów świetlnych, smarów, parafiny, cerezyny itd Własności i zastosowanie poszczególnych produktów fabrycznych, sposoby badania i oznaczania wartości. Proces oświetlenia lampowego. Fabrykacya gazu świetlenego z odpadków naftowych. Ropa jako materyał opałowy. Ogólne urządzenie i prowadzenie fabryk olejów, parafiny i cerezyny.

Ćwiczenia w laboratoryum : Analizy próbek oleju skalnego, wosku ziemnego i ich przetworów. Rysunki: Urządzenia do opalania ropą. Wycieczki naukowe do destylarń, odbenzyniarń, fabryk przetworów ropy i wosku ziemnego.

5. Geografia i organizacya handlu ropą. Wykład — półr. letnie

6. Ustawy naftowe i przepisy bezpieczeństwa kopalń naftowych.

3 godz.

Wykład : Ustawa państwowa oraz krajowa z roku 1884 i z roku 1907, normująca eksploatacyę minerałów żywicznych w Galicyi, tudzież wydane na ich podstawie przepisy policyjno-górnicze.

Z przeniesienia 10    12    12

W drugiej potowie czerwca odbywa się 15-dniowa wycieczka fachowa do kopalń węgla, kruszców, soli, technologia ropy i wosku ziemn. (IV.) . 3

laboratoryum i rysunki ......

nafty i wosku ziemnego.

4*1    4

Na wszystkich latach studyów poleca się: Obce języki :

Razem . . 13 16*1 2 16

1 profesor zwyczajny, 2 adjunktów, w czem 1 adjunkt z obowiązkiem wykładania encyklopedyi 1. Język niemiecki kurs I. i II. po 2 godz. tygodn. hutnictwa, 1 z obowiązkiem wykładania technologii

glinek i kamieni.

2.

francuski

3.    „    angielski

4.    „    rosyjski

6. Zwyczaina katedra elementów maszyn hośc godz.

• i U *    • TT    pólr. Pólr-

i technicznej II.:    ;im. i*.

Preliminarz budżetu Akademii górniczej w Krakowie.

I. Siły profesorskie i pomocnicze i ich koszta.

Ilość godz.

pól», letnie

elementy maszyn (II) — wykład . . .

rysunki z elementów maszyn .... mechanika techniczna II. (I.) — wykład ćwiczenia z technicznej II......

CO to hf*

1. Zwyczajna katedra matematyki i fizyki :

wyższa matematyka (I. stud.).....

ćwiczenia z wyższej matematyki . . .

fizyka (II.) — wykład.........

ćwiczenia z fizyki..........

Razem .

1 profesor zwycz., 1 adjunkt

14    12

Razem . . 10

1 profesor zwycz., 1 adjunkt.

2.    Zwyczajna katedra geometryi wykreśln.

i budownictwa:

paleontologia (II.) — wykład . ćwiczenia z paleontologii

7. Zwyczajna katedra elektrotechniki i technicznej I.:

elektrotechnika (III.) — wykład.....

ćwiczenia z elektrotechniki.....

mechanika techniczna I. (I.) — wykład . ćwiczenia z mechaniki I.......

CO CO CO Ol

CO Cd 05 os

CO CO 03 tO

Razem .

1 profesor zwycz., 1 adjunkt

11 11

8. Zwyczajna katedra miernictwa nadziemnego i kopalnianego:

zdjęcia samodzielne z miernictwa nadziemnego i kopalnianego........

Razem . . 13

1 profesor zwycz., 1 adjunkt.

4. Zwyczajna katedra geologii część I i II. i nauki o złożach:

Razem . . 12    12

1 profesor zwycz., 1 asystent.

geologia część I. (II.) — wykład .

»    « II- (III) —    „    •

ćwiczenia z geologii cz. II. . . . nauka o złożach (III.) — wykład .

ćwiczenia z nauki o złożach . . wycieczki i seminarya......

CO

Razem . .    8    11

1 profesor zwycz., 1 adjunkt.

5. Zwyczajna katedra chemii ogólnej, encyklopedyi hutnictwa, analizy solnictwa, technologii ropy i wosku ziemnego :

chemia ogólna (I.).........

laboratoryum z chemii ogólnej . . . technologia glinek i kamieni (II.) ... 2 laboratoryum z technologii glinek i

kamieni............

analiza gazów, mater, opał. i rud (III.) 1

laboratoryum ..........

encykloped. hutn. i techn. met. (III.) . 3

ćwiczenia............

analiza jakość, i iłośc. solnictwa (IV. B.) 1 laboratoryum...........

Ilość godzin

pólr. zim. półr.let. wyki. ćw. wyki. i'w.

9.    Zwyczajna katedra górnictwa, przeróbki

mechanicznej :

górnictwo część I. (III.) — wykład) . . . *    „ IL (IV.)    „

ćwiczenia z górnictwa część II.....

przebiórka mechaniczna (IV.) — wykład .

ćwiczenia z przebiórki mechanicznej . bezpieczeństwo w kopalni (IV.) — wykład

Razem . . 1 profesor zwycz., 1 adjunkt.

10.    Zwyczajna katedra generatorów, sil

ników i maszyn górniczych:

generatory i silniki i ich obsługa (II.) — w.

rysunki i ćwiczenia.........

maszyny górnicze (IV.) — wykład . . . rysunki z maszyn górniczych ....

Razem . . 1 profesor zwycz., 1 adjunkt.

03 h-¹ 03

9    11

iO

Ol    03

9    16

Ilość godz.

pólr. pólr. zim. let.

2    11. 2 zwyczajne katedry do nauk społe

cznych i organizacyjnych, ewentualnie 1 zwyczajna katedra i 2 docentury: 17    15

2 profesorów zwyczajnych (ewent 1 pro-5    fesor zwyczajny i 2 docentów).

12.    Zwyczajna katedra do wiertnictwa

i eksploatacyi ropy:

wiertnictwo poszukiwawcze (IV.) — wyki. 2 „ naft. (IV. kurs wiert.) „ rysunki i ćwicz, z wiertnictwa naftowego eksploatacya ropy (IV. kurs wiert.) — wykł.

rysunki i ćwiczenia z eksploatacyi ropy geografia i organ, handlu ropą — wykład

Razem . »    2    16

1 profesor zwycn., 1 adjunkt.

13.    Docentura do: Odbudowy węgla kamiennego z uwzględnięniem kopalń wybuchowych (IV.) — wykład . . .

14.    Docentura do: Odbudowy złoży kruszcowych (IV.)...........

15.    Docentura do: Odbudowy złoży solnych (IV. kurs soin.).......

16.    Docentura do: Nauka o złożach solnych (IV. kurs soin.).......

17.    Docentura do: Nauka o złożach ropy

(IV. kurs wiertnictwa).......

18.    Docentura do: Warzeln. i techn. soli: warzelnictwo i technol. soli (IV. kurs soin.)

rysunki i ćwiczenia.........

geografia i strona handl. przem. solnego .

Razem . . 4    15

19. Docentura do praw górniczych :

Prawo górnicze (IV. — wykład ....

Ustawy naftowe i przepisy bezpieczeństwa

dla kopalń naftowych........

Przepisy monop. soli i organ, władz, skarb.

Razem . .    3    4

20.    Docentura do : Pierwsza pomoc i hy-

giena (IV.)...... .

21.    Docentura do: Stenografii

22.    Lektoraty obcych języków : język niemiecki, francuski, angielski i rosyjski.

Z przeniesienia

1 asystent..............

Docentury płatne (28 godzin wykładu + 2 godziny rysunków = 29 godzin wykładu â K 200 — od godziny tygodniowo i półrocza) 29.200 ............

4 lektorów do obcych języków à K 800 .

144*736*— 1.600 —

5.800*-3.200 —

Razem . . 157.336*—

Koron

.    4.500*—

.    3.000 —

1 podurzędn. i 1 oficyał kanc. 3.000* — 12 osób ze służby

1 sekretarz . 1 bibliotekarz

. 15.000*—    25.500*—

Dotacye katedralne:

Katedra matematyki i fizyki .    2.500*—

„ chemii ogólnej itd. i la-

boratoryów........

Katedra geometryi wykreślnej

i budownictwa......

Katedra mineralogii, petrografii

i paleontologii ......

Katedra geologii i nauk o złóż.

„ elem. masz. i techn. II.

4.000*—

1.500-

CO tH

CO

Koszta:

13 profesorów zwyczajnych o różnych płacach i dodatkach przeciętnie à K 8672 Koron

(po I. pięcioleciu..........

1 rektor — dodatek funkcyjny.....

12 adjunktów — przeciętnie à K 2750 .

Do przeniesienia    144.736*—

112.736 — 1.000 — 33 000 —

„    elektrotechn. i techn. I.

„ miernictwa nadziemn.

i kopalnianego......

Katedra górnictwa i przebiórki mechaniczn. i odbudowy złóż Katedra maszyn górniczych, generatorów i motorów . . .

Katedra wiertn. i ekspl. ropy .

„ warzeln. i techn. soli Biblioteka . . .

2.000*-

3.000*—

1.500    —

2.500    —

2.000*—

2.500 —

2.000*— 1.500 — 500 — 5.000—

30.500*—

Około 30°/₀ dotychczasowych kosztów na utrzymanie budynku i inwentarza szkolnego, koszta wycieczek, przybory kancelaryjne i druki i t. p........

66.664 —

Razem . . 280.000'—

Dochody:

Taksy imatrykulacyjne, opłaty laboratoryjne i czesne — około.....

K 12.000 —

Borysławski okręg naftowy.

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze. — Wiadomości bieżące.

Zgłoszenia rozpoczęcia ruchu na szybach nr. 1, 3 i 4 kopalni „Fanny“ w Orowie nie przyjęto do wiadomości, ponieważ kotłownia oraz kuźnia nie posiadają przepisanych odległości od szybu nr. 1, wobec czego polecono oba budynki przesunąć, względnie wnieść podanie do starostwa górniczego w Krakowie o wyjątek.

Kopalnia nafty „Luiza“ w Tustanowicach, własność Goldmannów, przeszła na własność Emanuela Lockspeisera z dniem 16 maja b. r.

Kopalnia nafty „Hohenstein“, poprzednio własność Oskara Smrekera w Tustanowicach, przeszła na własność Towarzystwa „Galicya“ w Borysławiu.

Firma Anglo Galician Oil Company we Lwowie przez kuratora Dra Rohra zgłosiła zamiar otwarcia ruchu kopalni oleju skalnego „Dania“ na parc. gr. lkt. 946 gminy Tustanowice, które to doniesienie przyjęto do wiadomości urzędowej (pole naftowe Podole I obj. whl. 496, właścicielami tego pola naft. Anglo Continental Oil Comp. w 95% i Ska naft. „Rekord“ w 5% udziale). Wiercenie szybu ma być rozpoczęte do 18 stycznia 1916 pod warunkiem, że w tym terminie przeprowadzi się regulacyę koryta potoka Łoszeni i pod tym tylko warunkiem zezwoli się na wiercenie otworu Nr. 1 — zezwolono posta-

b) Pobierającym miesięczną pensyę zasadniczą

włącznie, dalszy dodatek

wienie budynków kotłowni, kancelaryi i magazynu z ogrzewalnią. . .

Firma Flüssige Brennstoffe zgłasza nowe otwory drożyźniany w wysokości 50°/₀ dla żonatych i 40% świdrowe Silya Piana Nr. 17 i 18 na polu naftowem dla kawalerów od poborów ogólnych obecnie pobie-„Maloja“, położonem na parc. gr. 968/7 w Borysławiu ranych (t. j. od pensyi zasadniczej plus dotychcza-wraz z kotłownią Nr. 6 i 8,, kuźnią i dołami szlamo- sowy dodatek drożyźniany). wymi. W szybie „Gottfried IV“ kopalni „Gottfried“ w Mrażnicy postawiono w celu zamknięcia wody rury ponad K 1000‘— dalszy dodatek drożyźniany w wy-14" w głębokości 123.54 m i proszono o przeprowa- sokości 40% dla żonatych i 30% dla bezżennych

od poborów ogólnych, dotychczas pobieranych (t. j.

Herman Bloch, pełnomocnik kopalni „Potok- od pensyi zasadniczej plus dotychczasowy dodatek Dobra“ w Borysławiu, uprasza o zezwolenie na zmia- drożyźniany).

nę planu ruchu tej kopalni, przez ustawienie wykre-    O ileby pobory danego urzędnika wynosiły wraz

ślonej na planach kotłowni dla otworu świdrowego z przyznanym obecnie dodatkiem drożyźnianym kwotę Nr. III pierwotnego szybu Nr. IV Perkins.    przewyższającą K 3250 miesięcznie — w takim razie

„Mrażnica“, Towarzystwo dla produkcyr ropy umowa niniejsza nie obowiązuje Pracodawców do w Borysławiu zgłasza puszczenie w ruch otworu świ- wypłacania urzędnikom poborów miesięcznych, prze-drowego Nr. IV kopalni „na Gottesmannie“ w Bory- kraczających powyższą kwotę, sławiu na parc. 2063, a nie Nr. II, jak mylnie początkowo zgłosiło.    ....

Z dniem 27 czerwca b. r. puszczono w ruch łami premie, dodatki lokalne, dodatki na odzież, fa-kopalnię „Clay“ w Tustanowicach, własność firmy milijne i wogóle jakikolwiek inny tytuł, mający premie Horszowski, Spitzmann & Comp., z dniem 22 czerwca ze stosunków wojennych lub drożyźnianych wypły-b. r. kopalnię „na Rubaniach“ w Tustanowicach, wające nie obowiązują, natomiast zwyczajowe w pe-własność c. k. rządu, a z dniem 15 czerwca b. r. wnych firmach i dotąd wypłacane remuneracye jak kopalnię „Fortuna Gunkel“ w Tustanowicach, wła- noworoczne i bilansowe pozostają nadal bez zmiany, sność Towarzystwa „Naphta- und chemische Pro-dukten-Handelsgesellsehaft in Wien-Tustanowice“.

Przyjęto do wiadomości urzędowej wydzielenie nazyuin realnego, otworu wiertniczego Nr. II pod nazwą „Bawarya“ z kopalni „Annen“, wobec czego powstały odrębne 1918 z tern, że wypłacone przez większość firm za-kopalnie „Bawarya“ i „Annen“ w Tustanowicach. liczki na rachunek prowadzonej obecnie regulacyi Kopalnia „Annen“ położona na parc. lkt. gr. 1105/1, płac, mają być przy wypłacie potrącone.

1106/1, 1106/2, 1107/1, 1108/1, 1113, 1114, 1115 1116, 1117/2, 1118/2, 1119/2, 1120/2, 1121/2 z otwo- stosowanie się wszystkich pracodawców do powyż-rem świdrowym Nr. I oraz budynkami wyciągu i ko- szych uchwał, a w razie oporu jednostek wywrze tłowni, dołów ropnych i szlamowych. Uprawnionymi na nich, na żądanie urzędników, moralny nacisk, do wydobywania tej kopalni są: Wilhelm Rzicha 8%,

dzenie próby zamknięcia wody.

od K 400'— do K 1000'

c) Pobierającym miesięcznie pensyę zasadniczą

Wszelkie, w czasie wojennym dobrowolnie dotąd wypłacane przez różne firmy, pod różnymi tytu-

Pracodawcy według najlepszej woli popierać będą sprawę powstać mającego w Borysławiu gim-

Umowa niniejsza obowiązuje wstecz od 1 maja

Komitet pracodawców gwarantuje moralne za-

Zezwolono na zmianę planu ruchu kopalni „Piotr“ Adolf Pomeranz 12%, Osiasz Halpern 40%, Joachim w Borysławiu Piotra Tumidajskiego przez usytuowanie Bäcker 19%, Mendel Reich 10%.    na parc. gr. lkt. 948 otworu świdrowego Nr. III, bu-

Kopalnia nafty „Photogen“ w Mrażnicy donosi, dynku wyciągu parowego i kotłowni. Wiercenie tego że w otworze świdrowym Nr. III zamknięto wodę otworu polecono rozpocząć w przeciągu 6 miesięcy rurami 10" w głębokości 507.30 m.    od zatwierdzenia.

Kopalnia nafty „Pogoń“ w Mrażnicy zgłasza    Na kopalni nafty „Staatsland“ Nr. XIII Towa-

nowe objekta kopalniane, a mianowicie urządzenia rzystwa Premier w Tuszanowicach, przeprowadzono ropne, wyciąg parowy i gazowy oraz zamiar roz- urzędową próbę zamknięcia wody, która wykazała, szerzenia kotłowni i dobudowanie łazienki do ko- że woda została zamkniętą w głębokości 460.90 m, tłowni.    rurami 10“.

Kopalnia nafty „Horodyszcze" w Mrażnicy, własność spadkobierców Dawida Lindenbauma, przeszła z protokołu posiedzenia Komitetu pracodawców i de- na Akcyjne Towarzystwo galicyjskie naftowe „Galicy a“, legatów Związku polskich techników wiertniczych    Ludwikowi Juliuszowi Stadtmüllerowi, właści-

i Związku urzędników naftowych w Galicyi, odbytego cielowi realności we Lwowie wystawiono poświad-dnia 16 lipca 1918 w lokalu Izby Pracodawców w prze- czenia dla pól naftowych „Bystre XXV do XXX“ myślę naftowym w Borysławiu, dotyczący zawartej w gminie katastralnej Bystre, na parc. gr. lkt. 4629, między pracodawcami a urzędnikami następującej 4630, 4006, 4007, 4015, 4016, 4017, 4018, 4019, 4072,

4073, 4093, 4096, 4097 oraz dla pól naftowych „Gminne III“ do „Gminne CXLI“ w gminie kat. Hołowiecko,

Wyciąg

umowy :

W uznaniu ciężkiego położenia urzędników na-ftowych w Borysławiu i uwzględniając specyalne powiat Stary Sambor, trudne warunki lokalne w Borysławiu, komitet pra-    Dr. Leon Tannenbaum, Mojżesz Wichsel, Salo-

codawców przyznaje urzędnikom pracującym w prze- mon Teicher, J. M. Hennenfeld, Izrael Lipschütz, myślę naftowym :    Henryk Neumann zgłaszają zamiar założenia kopalni

a) Pobierającym miesięczną pensyę zasadniczą nafty „Ulisses“ na parc. gr. lkt. 1002 w Borysławiu, do K 400'— włącznie, dalszy dodatek drożyźniany z trzema otworami świdrowymi, w wysokości 60% dla żonatych, 50% dla bezżennych    Jakób Horszowski, właściciel kopalń w Droho-

od poborów ogólnych obecnie pobieranych, (t. j. od byczu prosi o wydanie poświadczeń dla pól nafto-pensyi zasadniczej plus dotychczasowy dodatek dro- wych „Merw I“ na parc. gr. lkt. 190/3, 190/4, 192/2 żyźniany)    i „Merw II“ na parc. gr. 71/2 w Mrażnicy.

Akcyjne Towarzystwo „Galicya“ donosi o roz- dnicy i Uryczu Izaaka Thorna pełnomocnikiem tych poczęciu ruchu na kopalni nafty „Wanda“, otwór kopalń—zamieszkałego w Schodnicy—w miejsce do-ćwidrowy Nr. 1 w Mrażnicy.

tychczasowych pełnomocników Meichela Backenrotha

Ska z o. p. „Premier“ zgłasza wybudowanie i Mosesa Dyma, obu w Schodnicy zamieszkałych, gazowni na terenie kopalni nafty „Oil City“ w Tusta-    Galicyjskie Akc. Towarzystwo Karpackie donosi,

nowicach, z zamiarem puszczenia jej z dniem 1 sier- że zamierza puścić w ruch szyb Nr. 4 na sekcyi

pnia b. r. w ruch.

„Apollo“, na Horodyszczu.

Inż. Władysław Dunka de Sajo donosi, że z po-    Akcyjna Ska „Schodnica“ donosi, że zamierza

wodu kompletnego braku robotników szybowych, przystąpić do podjęcia ruchu na zastanowionej swego zastanowił chwilowo szyb Nr. I „Longin“, na kopalni czasu kopalni „Scott“ Nr. VI w Borysławiu, a równo-nafty „Tryumf“ w Dubie, w głębokości 609.90 m. cześnie zamierza zgłosić podjęcie ruchu drugiego W szybie tym ściąga się tylko ropę pompą, jednakże szybu na tejże kopalni, która odtąd będzie nosić na-produkcya w niedowierconym szybie jest jeszcze zwę „Landesberger I“ i „Landesberger II“. bardzo małą i wynosi około jednego wagonu mie-    Moses Dickmann w Podbużu prosi o wydanie

sięcznie. Szyb „Fortuna“ w Dubie taksamo z powodu poświadczenia dla pola naftowego „Ernestyna“, na braku robotników chwilowo się nie wierci, lecz pom- par. 4674, 4675, 4676 w Kropiwniku. puje tylko ropę.    Spółka z o. p. donosi o dokonanem zamknięciu

wicach na parc. 4355 po dzień 1 maja 1919.

Polanaer Erdölförderungs-Gesellschaft m. b. H. Wien I, Helferstorferstrasse 15, donosi o nabyciu kopalni „Polana-Ostre“ w Polanie od Towarzystwa „Europazia“, G. m. b. H.

Zatwierdzono zmianę planu ruchu kopalni nafty „Pogoń“ w Mrażnicy, o ile dotyczy ustawienia na parc, g r. 361 budynku na pomieszczenie maszyn wyciągowych i budy ekshaustora, dalej zbiorników na ropę, tłoczni, tudzież rozszerzenia kotłowni, pod warunkiem, że z domu mieszkalnego, oddalonego zaledwie 29 m od projektowanej budy ekshaustora, usunięte zostaną ogniska.

Bracia Backenroth, właściciele kopalń w Schodnicy, zgłaszają dla wszystkich swych kopalń w Scho-

Leon Rosner prosi o przedłużenie terminu roz- wody w otworze świdrowym Nr. XVIII, kopalni „King poczęcia robót na kopalni nafty „Alost“ w Tustano- Edward“ w Tustanowicach.

Majer Lipschiitz prosi o udzielenie zezwolenia na podjęcie ruchu na kopalnt „Piłsudski III“ w Borysławiu, powołując się na udzielone już przez c. k. Starostwo powiatowe w Drohobyczu zezwolenie, na ubezpieczenie koryta rzeki Tyśmienicy, przepływającej i przez część tych gruntów, na których ma być założona powyższa kopalnia i od czego uczyniono zależnem przyjęcie jej do wiadomości urzędowej.

„Premier“, Ska uaftowa z o. p. donosi o zam knięciu wody w otworze świdrowym Nr. XVIII „Prinz Oskar“, rurami 10“, w głębokości 461.84 m.

Akcyjne naftowe Towarzystwo „Galicya“ donosi, że z dniem 30 czerwca 1918 kopalnie „Artur I“ i „Artur II“ w Schodnicy przeszły na własność Abrahama Backenrotha i Ski w Schodnicy.

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Rozpisanie

Kopalnie nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy Wytwór-

30. iv. y

czosc

Ropał

Manco

1918

Wysłano w kg.

Zapas 31. V.

1918

Rekapitu lacya:

Tustanowice Borysław . Mraźnica .

4,782.647¹34,334.786 1,213.097 3,544.275 29,718.476 4,641.585 3,413.752 | 29.092 456 1,058.692 ' 1 ,161.822 26,369.666 3,916.028

207.758 [4,146.730

392.122    4,442.943

13.082

467.495

Paszowa . . Słoboda dubeńs Strzelbice . . Ustrzyki dolne Rosochy .    .

Polana .    .    .

Popiele. .    .

Dolina . . . ,

8,588.521 j 67,870.185 |

!

48.479:    92.028 !

418.209 -    2,030.025

1,153.723    746440

128.4801    2.900

27 814!    128.364

90 RfïO

183.810    295.800!

16.540 233.696 58.184    251.540

1,760.833    1,306.515

72.059    53.141

33.000    62.000

210 370 ;    163.350

42.200    17.600

10.0001    3.940

10.650

83.132    38.000

18.000    1.600 :

2.000

8.000

2,284.871

4,913.855

60,234.872    9,025.108

1.000

30.805 19.710 ?

05 lO © HCOCO O CO 05

96.804

1,931.245

821.351

46.500

355.830

OlOOO

i© CO T* o

NH©® i—! 05 CO <N CO —i

05 O Ul O'

o o

100

150.150

1,311.250

63.600

10.550 210.355

49.550 10440

700!

10.410

34.984

471.819

1,058.140

131.380

129.223

20.350 77.280 18.540

241.696

158.324

1,716.933

47.660

81.350 133.365

9.900 3.400 10.650 110.022 19 600

Razem

. .    13,118.048 73,073.428    2,440.891    4,993.954 65,256.407 13,500.224

Przegląd literatury górniczej.

Udział polskiej nauki w rozwoju geologii

napisał

dr. Władysław Szajnocha.

W obszernem dziele „Polska w kulturze euro- bądź' jako profesorowie wyższych zakładów nauko-pejskiej“ które pojawi się niebawem na półkach księ- wych w Rosyi, a wśród nich najwybitniejsze miejsce garskich znajduje się nader cenny artykuł pod po- zajmuje znakomity geolog Eichwald, którego wszakże wyższym tytułem. W treściwym z konieczności zarysie pomimo, iż był przez lat parę profesorem uniwer-daje nam autor poznać współudział polskiej nauki sytetu w Wilnie i o Litwie pisał bardzo cenne prace w zakresie geologii światowej, poczynając od początku do polskiej literatury naukowej żadną miarą zaliczać wieku XIX. tj. od pierwszych prawdziwie samoistnych nie można.

prac polskich geologów, odnoszących się przede-    Dopiero lata 1833—1837 przynoszą ważną pod

wszystkiem do poznania budowy geologicznej ziem tym względem zmianę. W r. 1833 ukazał się wydany polskich.    w Stuttgarcie i Ty bindzie pierwszy tom, a w r. 1836

Staszic rozpoczyna szereg prawdziwych prac drugi tom pomnikowego dzieła: „Geognostische geologicznych w pierwszym dziesiątku XIX. wieku Beschreibung von Polen“ z pod pióra Je-i cały przeciąg następnych stu lat aż do dzisiejszej rzego Bogumiła Puscha, powołanego w r. 1816 chwili można podzielić na cztery okresy: Staszica, na profesora polskiej szkoły górniczej w Kielcach, Puscha, Zejsznera i Atlasu geologicznego Galicyi, a później assesora departamentu górnictwa w War-z których to okresów każdy ma swoje wybitne, dla szawie i chwila wyjścia tego dzieła z druku, to drugi polskiej literatury geologicznej bardzo znamienne epokowy moment w historyi rozwoju geologii Polski, cechy.    Dzieło to dwutomowe wraz z dołączonym atlasem,

całe XIX. stulecie liczne zastępy albo prawi© gene-To dzieło głębokiej myśli, wielkiej pracy i dłu- racye późniejszych polskich geologów, górników goletnich szczegółowych obserwacyi zawiera o wiele i geografów. Wyciągiem z tego dwutomowego dzieła więcej, aniżeli podają pierwsze słowa tytułu : Ziemio- był wydany już w r. 1830 w Warszawie „Krótki rys rodztwo Karpatów, gdyż tam mamy opis geognosty- geognostyczny Polski i Karpat północnych“ (stron 104) ćzny całej prawie Polski, zestawiony na podstawie przetłumaczony z niemieckiego rękopisu Puscha przez licznych podróży, oraz według wzorów francuskich A. M. Kitajewskiego, a pomieszczony częściami w to-uczonych z końca XVIII. wieku, przedewszystkiem mie I. i II. czasopisma peryodycznego pt. „Słowianin“. Buffona.

Początkową datą pierwszego okresu jest r. 1815, oraz później w r. 1837 w Stuttgarcie wydana: „Po-rok wyjścia drukiem znakomitego na swój czas dzieła lens Palaeontologie“ tegoż autora, to praw-Stanisława Staszica: „O ziemiorodztwie Kar- dziwie już nowoczesny zrąb całej ówczesnej wiedzy pat i innych gór i równin Polski“ wraz geologicznej polskiej, to skarbiec niewyczerpany naj-z mapą czteroarkuszową p. t. „Carta geologica totius dokładniejszych i wszechstronnych spostrzeżeń i naj-Poloniae, Moldaviae, Transilvaniae et partis Hungariae bystrzejszych wniosków, z którego czerpały przez et Valachiae“.

Jeszcze wcześniejszem a nie mniej ciekawem i wa-Dzieło Staszica, to podwalina przyszłej wiedzy żnem tak pod względem górniczym jak i geologicznym geologicznej polskiej i słusznie nazwano Staszica było dwutomowe w Lipsku w r. 1824 wydane i li-ojcem polskiej geologii. Szkoły on wszakże wśród cznemi tablicami opatrzone dzieło Puscha p. t. Geo-młodszych nie mógł utworzyć, gdyż za mało zrozu- gnostisch-bergmännische Reise durch einen Theil der mienia dla nauk przyrodniczych było wtedy jeszcze Karpathen, Ober und Nieder Ungarn“, w narodzie. Warszawa szczególnie mało zamiłowania    Pusch nie był wprawdzie Polakiem z urodzenia

wtedy do geologii okazywała i z Uniwersytetu war- i główne swoje dzieła napisał po niemiecku, ale przez szawskiego jako pracujących w dziedzinie geologii długi — trzydziestoletni — pobyt w kraju, najpierw między r. 1816 a 1830 można wymienić tylko profe- w Kielcach, a później w Warszawie, tak zrósł się sora Kitajewskiego, profesora M. A. Pawłowicza z Polską i tyle istotnie zrobił tak w górnictwie, jak i. dr. Ludwika Zejsznera.    i w teoretycznej i praktycznej geologii dla Polski,

Natomiast ostatnie lata uniwersytetu wileńskiego że wolno go tutaj do polskich uczonych zaliczyć, okazują pewną pod tym względem zmianę na lepsze, jako pierwszorzędną gwiazdę naukową o prawdziwie Grupowało się tam około „Dziennika Wileńskiego“ światowym niewygasłym blasku, między r. 1815 a 1831 wielu starszych i młodszych    Dzieła takie jak Puscha musiały dać impuls

uczonych, jak prof. Antoni Andrzejowski, prof. Besser, do szczegółowszych jeszcze i dalszych badań w ró-Makary Bogatko, prof. Feliks Drzewiński, Ignacy Ja- żnych ówczesnych ogniskach polskiej nauki. Poja-kowicki, Norbert Alfons Kumelski, hr. Adam Plater, wiają się też istotnie różne mniejsze i większe prace prof. Roman Symonowicz, profesor w Krzemieńcu geologicznej, paleontologicznej, górniczej i geogra-Wojciech Zborzewski i Seweryn Zdzitowiecki, którym ficznej treści, jak: Łabęckiego Hieronima: Górnictwo to zawdzięczamy tak niektóre samodzielne geolo- w Polsce w dwóch tomach (Warszawa, 1841), bar-giczne prace, głównie odnośnie do Litwy i Wołynia, dzo piękna Jana Hempla Karta geognostyczna za-jak też i pierwsze podręczniki szkolne mineralogii głębia węglowego w Król. Polskiem (1856), Giżyckiego i geognozyi, Poza nimi zajmowali się geologią Polski Franciszka: „Badania w przedmiocie rzeczy przy-między r. 1815 a 1833 głównie niemieccy badacze, rodzonych w Galicyi, w Królestwie Polskiem, na bądź jako podróżnicy po Polsce, jak Becker, Beudant, Wołyniu i Podolu“ z przydaną mapą geognostyczną Sydow, Oeynhausen, Bloede, Rost, Schindler i inni, (Lwów 1845), Witowskiego Hipolita : Świat i prze-

Należy też prace tego ostatniego i trwającego

imany skorupy ziemskiej, (z niemieckiego 2 tomy Od roku 1887 poczyna się ten nowy okres, nadzwy-Lwów 1858) i Belkego Gustawa : Mastologia, czyli czaj płodny w różnorodne prace ze wszystkich nie-historya naturalna zwierząt ssących, z dodatkiem mai działów geologii, okres trwający do dzisiaj i po-wiadomości o szczątkach zwierzęcych kopalnych (trzy siadający w tych ostatnich 30 latach o wiele więcej tomy Wilno 1847—1850), ale przedewszystkiem w Kra- pracowników na polu geologii w samej tylko Galicyi, kowie, gdzie od r. 1830 do 1833 a później znowu aniżeli ich było w całej Polsce wszystkich razem między r. 1848 a 1857 wykłada mineralogię na Uni- do r. 1887. wersytecie Jagiellońskim Dr. Ludwik Zejszner, koncentrują się badania geologiczne Karpat, Tatr, jeszcze okresu rozdzielić według poszczególnych pun-Okręgu Krakowskiego i Królestwa Polskiego i tutaj któw ogniskowych. Kraków, gdzie na Uniwersytecie wychodzi w r. 1856 (w księgarni D. E. Friedleina) Jagiellońskim w r. 1885 utworzona została odrębna pierwszy w polskim języku podręcznik geologii : katedra geologii i paleontologii z osobnym insty-„Geologia do łatwego pojęcia zastoso- tutem, stoi na pierwszem miejscu. Tutaj koncentruje w an a“ z pod pióra Ludwika Zejsznera“.

Poza Atlasem wychodzą nadto liczne mniejsze

się praca około Atlasu Geologicznego Galicyi, któ-Książka to niewielkich rozmiarów — stron 266, rego do r. 1914 wyszło lub wyjść miało 25 zeszytów jest raczej zbiorem popularnych rozpraw o niektó- z 101 arkuszami map w skali i : 75.000, tak, iż dzieło rych działach geologii, jak o „fizyce świata“, „che- to z wyjątkiem dwóch arkuszy: Wadowice i Sambor mizmie“, „soli“, „kredzie“, „wzniesieniu pasm“, „wul- można uważać za skończone i ono stanowi prawdziwy kanach* i t. d., ale ponadto zawiera spis systema- pomnik pracy polskich t. j. wyłącznie (poza jedynym tyczny skamieniałości roślinnych i zwierzęcych w da- obcym współczynnym w Atlasie pracownikiem pro-wnej Polsce, zestawiony bardzo pracowicie na pod- fesorem W. Uhligiem z Wiednia) galicyjskich geo-stawie własnych Zejsznera i obcych badań na 100 logów. Jako autorowie poszczególnych zeszytów lub stronicach i ten spis był przez długi czas głównym map brali udział w pracy nad Atlasem : A Alth, inwentarzem paleontologii ziem polskich. Po raz F. Bieniasz, E Dunikowski, W. Friedberg, J. Grzy-pierwszy w polskim nowoczesnym, jasnym i zwięzłym bowski, Maryan i Jarosław Łomniccy, P. Miączyński, języku przemówił geolog do ogółu oświeconego Wł. Szajnocha, W. Teisseyre, T. Wiśniowski, K. Wój-i w tem leży zatem znaczenie tej książki Zejsznera, cik, St Zaręczny, R. Zuber, której datę wyjścia z druku możemy także do dat historycznych polskiej literatury geologicznej zaliczyć, i większe prace geologiczne z obu pracowni Uni-Prof. Zejszner był bardzo płodnym na polu wersytetu Jagiellońskiego, geologicznej i mineralo-geologii Tatr, Karpat i Małopolski, zawdzięczamy mu gicznej, oraz z Komisyi Fizyograficznej Akademii odkrycie i opisanie licznych nowych skamielin z ju- Umiejętności, otwartej dla wszystkich przyrodników rajskiej przedewszystkiem formacyi i prace jego pu- z całej Polski.

blikowane (obok w Bibliotece Warszawskiej) głównie    Ż pracowni geologicznej, powstałej w r 1886

w niemieckich czasopismach geologicznych, głośnemi pod kierunkiem piof. Wł. Szajnochy, wychodzą prace zrobiły wśród obcych szczególnie Pieniny i okręg dyrektora i asystentów : a mianowicie geologiczne krakowski.    i paleontologiczne: Dr. T. Wiśniowskiego, Dr. J.

Następcą jego na katedrze mineralogii w Uni- Grzybowskiego, Dr. K. Wójcika, T. Dyducha, St. wersytecie Jagiellońskim był Dr. Alojzy Alth, pra- Huberta, Dr. Kuźniara Wiktora, Dr. J. Smoleńskiego, wnik, ale z zamiłowania geolog, który przedewszystkiem Dr. Rydzewskiego i Dr. Goetla, paleobotaniczne zaś zajmował się w licznych podróżach wschodnią Ga- Dr. Miczyńskiego i Dr. Tondery. licyą t. j. Podolem i razem ze swymi asystentami    Pracownia mineralogiczna będąca od r. 1904

Dr. Olszewskim Stanisławem i prof. Bieniaszem oprą- pod kierunkiem prof. J. Morozewicza wydaje też co wał w licznych rozprawach tak w polskim jak w ostatnich latach szereg prac petrograficznych w niemieckim języku sylur i jura podolski. Althowi szczególnie Tatr dotyczących pióra dyrektora zakładu zawdzięczamy także opisy niektórych okolic Karpat, oraz asystentów : Dr. Rosena, Dr. Pawlicy, Kuźniara szczególnie naftonośnych, dalej Tatr I Pienin i nadto Czesława oraz prof. Dr. Stefana Kreutza, kilka prac ogólniejszej treści nad powstawaniem oleju    We Lwowie z chwilą mianowania Dr. Juliusza

skalnego i źródeł solnych. Był on równie pracowitym Niedźwiedzkiego (autora „Petrografii“ z roku 1898) jako mineralog i jako geolog, ale geologia pociągała profesorem mineralogii i geologii przy szkole poli-go przedewszystkiem i na tem polu położył główne technicznej w r. 1873 i później po powstaniu Pol-i niezatarte zasługi. Prof. Alth pracował niezmor- skiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika dowanie aż do samej prawie śmierci (1886), a po / w r. 1874 powstaje drugie ognisko badań geolo-nim nastąpił na katedrze mineralogii prof. Dr. Feliks gicznych i stamtąd wychodzą liczne prace przede-Kreutz, z zamiłowania mineralog i petrograf, lecz wszystkiem prof. Niedźwiedzkiego odnośnie do okolić znający także dobrze i geologię krajową i on to Wieliczki, Bochni i do Karpat zachodniej i wscho-prowadził dalej skutecznie redakcyę Atlasu rozpo- dniej Galicyi, dalej prace Dr. Emila Dunikowskiego, czętego przez Altha. W ogóle Kraków, t. j. Uniwer- profesora mineralogii (od r. 1887) na Uniwersytecie sytet Jagielloński, oraz utworzona tamże w r. 1873 we Lwowie i Dr. Rudolfa Zubera profesora geologii Akademia Umiejętności stają się między r. 1870 a 1890    (₀d r. 1896) w tymże Uniwersytecie, szczególnie od-

obok lwowskiego uniwersytetu i tamtejszego Pol- nośnie do różnych okolic Karpat galicyjskich, później skiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, liczne prace prof. Dr. Siemiradzkiego i prof. W. głównemi ogniskami krajowych badań geologicznych. Teisseyre, tudzież docentów Uniwersytetu Dr. Jana W łonie Komisyi Fizyograficznej Akademii Umie- Nowaka, Dr. Rogali i prof. Dr. Friedberga, a nastę-jętności powstaje też około r. 1882 myśl wydania pnie młodszych pracowników, jak Dr. Fleszara, Dr. Pà-Atlasu Geologicznego Galicyi, którego pierw- włowskiego i innych. Szczególnie płodnym i zasłu-szy zeszyt pojawił się w r. 1887, tworząc nową, żonym dla geologii okolic Lwowa, Podola i niżu czwartą datę historyczną w rozwoju polskiej geologii, galicyjskiego był profesor gimnazyalny Maryan Łomnicki, autor podręcznika dla szkół średnich „Mineralogii i geologii“ (1878), z pod którego pióra poza tylko wyłącznie do badań własnej ojczyzny, lecz pięciu zeszytami Atlasu Geologicznego wyszła mono- podróżując wielokrotnie poza krajem rodzinnym grafia dyluwialnych owadów z Borysławia, publi- w różnych częściach świata, przyczynili s ę nieraz kowana w r. 1894 w wydawnictwach Muzeum im. do poznania lepszego bądź niektórych części krajów Dzieduszyckich, oraz liczny szereg cennych i różno- europejskich, bądź nawet obszarów pierwotnych Azyi, rodnych, mniejszych i większych prac dotyczących Ameryki, Australii i krajów polarnych.

Geolodzy polscy nie ograniczali się wszakże

geologii całej prawie Galicyi.

Odnośnie do różnych krajów Europy można Warszawa natomiast znacznie większy udział wymienić tutaj prace Dr. Zygmunta Bośniackiego, miała w rozwoju geologii polskiej po r. 1856. Naj- odnoszące się do Włoch, Dr. Bukowskiego (radcy pierw prof. Karol Jurkiewicz a dalej profesor Uni- górniczego przy wiedeńskim państwowym Zakładzie wersytetu warszawskiego Jan Trejdosiewicz pracowali geologicznym) liczne i cenne prace, szczególnie Dal-na tem polu i temu ostatniemu zawdzięczamy mapę macyi oraz wyspy Rhodos dotyczące, liczne studya geologiczną guberni lubelskiej i inne prace, po części prof. Teisseyre w Rumunii, dalej badania Limanow-dla ogółu przeznaczone i pomieszczone w Encyklo- skiego Mieczysława, Dr. Nowaka Jana i prof. Dr. pedyi rolniczej, wyszłej z druku w roku 1880. W Pa- Romera, zajmujące się różnemi okolicami Alp i Włoch, miętniku Fizyograficznym wychodzącym w Warszawie nadto prace geomorfologiczne prof. Dr. Sawickiego od r. 1881 znajduje się nadto cały szereg bardzo z różnych okolic Europy, tudzież Dr. A. J. A. Za-cennych prac geologicznych z pod pióra głównie krzewskiego (1887) co do jury szwabskiej, Dr. Ło-inżynierów górniczych: W. Choroszewskiego, S. Do- zińskiego dla Bośni i Szwecyi i J. Nieszkowskiego borzyńskiego, Wł. A. Gedroycia, St. Kontkiewicza, dla Inflant i Kurlandyi.

W. Kosińskiego. K. Koziorowskiego i Al. Michalskiego    W różnych okolicach Azyi a mianowicie Tur-

i wszystkie prace tych autorów przyniosły ważne kiestanu, Syberyi i Indyi wschodnich pracowali przyczynki do poznania budowy geologicznej różnych w najnowszych czasach: Dr. Nowak Jan, prof. Dr. okolic głównie Królestwa Polskiego.    Romer, prof. Szajnocha, Dr. Tokarski, prof. Dr. Zu-

Do geologii Afryki dostarczyli przyczynków: specyalista w wulkanologii Dr. Maurycy Komorowicz, prof. Zujjer, prof. Szajnocha, dla krajów polarnych prof. Dunikowski i Henryk Arctowski, członek antar-ktycznej belgijskiej ekspedycyi w latach 1897 do 1899.

Górnictwem i geologią Australii zajmował się głośny w swoim czasie podróżnik hr. Paweł Edmund Strzelecki, którego opis geograficzny i geologiczny Nowej Południowej Walii z r. 1850 bardzo był w Anglii ceniony.

Nadto Warszawa była głównie czynną w dzie- ber; dawniej jeszcze: Czekanowski, Dybowski, oraz dżinie popularyzacyi nauk przyrodniczych. Istniejące prof. Dr. Józef Morozewicz. od r. 1880 w Warszawie pismo przyrodnicze „Wszechświat“ pomieszczało w swych łamach liczne mniejsze samodzielne lub popularne artykuły geologicznej treści, a powstały w r. 1910 organ tak już zasłużonego PolskiegoTowarzystwaKrajoznawczego „Ziemia“ niejedną także zawiera ciekawą dla polskiej geologii pracę, bardziej może wprawdzie geograficznego znaczenia.

Liczne wreszcie prace, dotyczące geologi Ame-

W pracach międzynarodowych kongresów geo-

owoców ich studyów.

Po za ściśle topograficznymi, górniczymi lub

na przyszłość.

Dopiero wznowienie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie w r. 1906 podnieciło istotny przyrodniczy ruch naukowy ; cały szereg drobniejszych prac wyszedł też z pracowni geologicznej Muzeum dla przemysłu i rolnictwa, szczególnie zaś bujnie ryki północnej i południowej, posiadamy z pod pióra rozwinęły się tam badania pedologiczne i cały szereg polskich geologów. Podróżowali tam lub opracowali studyów poszczególnych Królestwa i Litwy umożliwił materyały stamtąd pochodzące : Dr. Grzybowski Jó-p. Miklaszewskiemu zestawienie mapy pedologicznej zef> Prof- Dr- Siemiradzki, prof. Dr. Szajnocha, Dr. całego Królestwa Polskiego oraz wydanie w r. 1912 Tokarski, prof. Dr. Zuber, prof. Dr. Dunikowski, dzieła o glebach Polski. Odnowienie warszawskiego a w pierwszej przedewszystkiem linii przyniósł chlubę Uniwersytetu, oraz politechniki w r. 1916 i otwarcie poiskiemu imieniu tak wszechstronnie dla poznania w obu uczelniach wśród innych także pracowni geologicznego południowej Ameryki zasłużony Ignacy mineralogicznej i geologicznej nie mogło jeszcze dotąd Domeyko, profesor i rektor długoletni Uniwersytetu wywołać większych publikacyi z tych młodzieńczych chilijskiego w St. Jago, który poświęcił Ameryce ognisk naukowych, ale wiemy, że pracownicy są tam przeszło 60 lat życia, i pracują pod kierunkiem specyalisty dla jury Królestwa prof. Lewińskiego i możemy oczekiwać rychło logicznych istniejących od r. 1878 brali polscy geologowie także zawsze gorliwy udział i tak w sesyach Z wszystkich tych dat przytoczonych jasno wy- europejskich (III. w Berlinie 1885, IV. w Londynie stępuje znaczenie dominujące naszych uniwersytetów 1888, VI. w Zurychu 1894, VII. w Petersburgu 1897, i naszych zrzeszeń naukowych. Gdzie mamy własne VIIL w Paryżu 1900, XI. w Sztokholmie 1910) jak szkoły wyższe i własne torzystwa naukowe ze sta- i w pozaeuropejskich (V. Waszyngton 1891, X. Mexyk łemi publikacyaini, tam kwitnie nauka i umiejętność 1906, XII. Kanada 1913) nie brakło nigdy Polaków, każda, a więc geologia. Gdzie ich niema, tam zrzadka a przedewszystkiem profesorów szkół wyższych ze tylko pojawiają się rodzime prace, tam obca nauka Lwowa lub Krakowa. Szczególnie żywym i doniosłym orze, zasiewa i zbiera plony. Tam cierpi nietylko był udział polskich geologów w IX. kongresie we postęp wiedzy, ale i przemysł i górnictwo i dobrobyt Wiedniu w r. 1903, który był połączony z szeregiem kraju. Tem też zjawiskiem, brakiem dostatecznej dłuższych wycieczek po Galicyi, prowadzonych nie-ilości szkół wyższych na całym obszarze Polski w XIX. mal wyłącznie przez krajowych badaczy, wieku można usprawiedliwiać za mały przecież udział Polaków w przeszłości w przyrodniczych pracach paleontologicznymi tematami nęciły polskich geologów i w niem też leży dla nas samych wskazówka i nauka także często — co specyalnie podnieść należy — i zagadnienia ogólne z dynamiki i geofizyki nowoczesnej,

Pokłady fliszu tak doniosłą rolę grającego w Karpatach, przedewszystkiem dostarczały różnorodnych zagadnień galicyjskim geologom i żaden naród w Europie — prócz może włoskiego — nie poświęcił tylu sił naukowych co polski dla poznania i rozwikłania fliszu, tego tak nieraz niewdzięcznego a zawsze ciekawego geologicznego tematu. Z fliszem łączy się występywanie oleju skalnego i wosku ziemnego i w tym kierunku — co do opisów różnych galicyjskich i obcych obszarów naftonośnych — polska literatura geologiczna jest szczególnie bogata.

oraz z pogranicza tak bardzo pokrewnej geografii fizycznej.

Temi ogólnemi kwestyami geologii teoretycznej zajmowali się prof. Czerny, prof. Laska, prof. Romer, prof. Sawicki i prof. Smoluchowski, a przedewszyst-kiem znakomity geofizyk i sejsmolog profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Dr. Rudzki, któremu liczne prace o różnych trzęsieniach ziemi i o wieku ziemi, a przedewszystkiem wyborny, zupełnie oryginalny, i także na niemiecki język przetłumaczony podręcznik geofizyki zapewniły głośne imię wśród zagranicznych uczonych.

Tematem też przedewszystkiem często poruszanym w polskiej literaturze geologicznej w ostatnich 30 latach było pytanie co do powstania oleju skalnego i wosku ziemnego. Ważnych w tym kierunku przyczynków dostarczyli Dr. Szajnocha i Dr. Zuber obok licznych prac prof. Altha, prof. Kreutza Feliksa, Dr. Olszewskiego, radcy Henryka Waltera i innych.

Do działalności naukowej w szerszym zakresie należy także zbieranie okazów przyrodniczych, zakładanie zbiorów^ publicznych i muzeów, przeznaczonych bądź dla fachowego koła badaczy, bądź też dla szerokiego ogółu celem popularyzowania postępów wiedzy przyrodniczej. Pod tym względem także nie mało zrobiono na obszarze ziem polskich w ostatnich 50 latach i każde z miast stołecznych Polski może się poszczycić zbiorami geologicznemi i mine-ralogicznemi o wielkiej krajoznawczej i w ogóle naukowej wartości.

Pierwsze miejsce wśród tych zbiorów zajmuje bezsprzecznie lwowskie Muzeum przyrodnicze im. hr. Dzieduszyckich, założone przed kilkudziesięciu laty przez tak niezmiernie dla kraju zasłużonego hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego, który hojnem uposażeniem utrwalił byt jego na zawsze. W muzeum tern geologia wspaniale jest reprezentowana. Poza licznemi kollekcyami z różnych części Polski, głównie z Galicyi, oraz z Królestwa Polskiego ze zbiorów po prof. Zejsznerze — przedewszystkiem wykopaliska dyluwialne ze Staruni, t. j. mamut i nosorożec, są prawdziwymi klejnotami światowej sławy, które opracowane w pomnikowej publikacyi tegoż Muzeum w r. 1914 przynoszą prawdziwy zaszczyt i autorom tego wydawnictwa, jak i przedewszystkiem kierownictwu Muzeum i jego właścicielom.

We Lwowie znajdują się jeszcze bogate zbiory mineralogiczno-geologiczne w Szkole Politechnicznej, około których zebrania i uporządkowania zasłużył się przedewszystkiem zmarły co dopiero profesor Julian Niedźwiedzki, a nadto w Uniwersytecie dawne Muzeum mineralogiczne posiada cenne kollekcye krajowe i obce jeszcze z czasów prof. Zirkla i prof. Dr. Feliksa Kreutza, najmłodsze zaś tamże Muzeum geologiczno-paleontologiczne, założone dopiero w r. 1905, obfituje w kollekcye nowe, szczególnie z Karpat galicyjskich i fliszu obcego, zebrane głównie w licznych podróżach przez profesora Dr. Zubera.

Kraków odznacza się także bardzo cennymi zbiorami. Gabinet geologiczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, utworzony w r. 1886, posiada już przeszło 30.000 okazów petrograficznych, paleontologicznych, pedologieznych i paleobotanicznych, pochodzących z krajów polskich i obcych i liczne specyalne kolle-kcye galicyjskie, głównie podolskie, karpackie i z o-kręgu krakowskiego, oraz obcego fliszu zebrane przez prof. Dr. Altha, prof. Dr. Grzybowskiego, dyrektora gabinetu prof. Dr. Szajnochę i licznych asystentów i uczni posiadają wartość pierwszorzędną, jako ma-teryał już w nacznej części naukowo opracowany.

W zbiorach krakowskiego uniwersyteckiego Muzeum mineralogicznego znajdują się również liczne i cenne materyały petrograficzne, szczególnie tatrzańskie, opracowane głównie w ostatnich latach przez profesora J. Morozewicza, prof. Dr. Stefana Kreutza, Dr. Rosena, Dr. Pawlicę i innych.

Komisya Fizyograficzna Akademii Umiejętności ma także bardzo bogate zbiory geologiczne, niemal wyłącznie pochodzące z Galicyi, zbierane przez prof. Altha, Bieniasza, Dr. Wójciką, prof. Zaręcznego, prof. Dr. Jarosza i wielu innych, a opisane w ogólnem zestawieniu w r. 1890 przez prof. Dr. T. Wiśniowskiego, autora podręcznika mineralogii i geologii dla szkół średnich (1902).

W Warszawie istnieją zbiory geologiczne, z różnych części Królestwa pochodzące, w Muzeum rolnictwa i przemysłu, oraz w Uniwersytecie, który posiada jeszcze części dawnych kollekcyi Puscha i Zejsznera. Różne mniejsze zbiory prywatne oraz tak zasłużonego już Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego są dopiero w zaczątkach, rokują wszakże piękne na przyszłość nadzieje.

Poznań posiada bogate i różnorodne zbiory przyrodnicze w Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a geologicznymi, pochodzącymi głównie z różnych okolic W. Ks. Poznańskiego, opiekuje się troskliwie Dr. Franciszek Chłapowski, autor sam kilku geologicznych i paleontologicznych rozprawek. Tam należą także wprost pierwszorzędne zbiory przedhistoryczne z ziem polskich, uporządkowane przez Dr. Erzepkiego.

W każdej zatem, jak widzimy, stolicy głównych części Polski znajdują się zbiory, dotyczące geologii, niejednokrotnie bardzo ważne i prawdziwie światowego znaczenia. Ponadto istnieją zbiory geologiczne i to cenne w niektórych ogniskach polskiego górnictwa, jak np. w Wieliczce przy bogatem Muzeum salinarnem, w Borysławiu przy geologicznej stacyi naftowej i w Dąbrowie górniczej w Królestwie.

Osobna wzmianka należy się jeszcze bogatym zbiorom geologicznym, pochodzącym z ziem polskich, a należącym do wrocławskiego Uniwersytetu, które nadto w głównej części uporządkowane zostały przez długoletniego tamtejszego asystenta Dr. Wysogórskiego.

Nawet poza granicami kraju słynie bogaty zbiór geologiczny, odnoszący się w znacznej części do polskich Karpat, a zebrany lub zgromadzony ręką Polaka. Dr. Zygmunt Bośniacki, przed laty lekarz w Krośnie, posiada w San Giuliano pod Pizą cenne kollekcye z fliszu karpackiego, alpejskiego i apenińskiego oraz inne materyały z Włoch i Sycylii, którymi on specyalnie się zajmował, a już przede-wszystkiem wielką wartość mają paleontologiczne okazy ryb z warstw menilitowych Galicyi, dotąd niestety ani przez właściciela tych kollekcyi, ani przez kogo innego nie opracowane. Miejmy nadzieję, że kiedyś te zbiory przejdą do kraju i wtedy odpowiednio naukowo zostaną zużytkowane.

Słów parę dodać nam jeszcze tutaj wypada odnośnie do publikacyi polskich. W pierwszym rzędzie wymienić naturalnie należy wydawnictwa Akademii Umiejętności w Krakowie, t. j. rózprawy wydziału matematyczno-przyrodniczego, biuletyn międzynarodowy i sprawozdania z posiedzeń, wraz ze Sprawozdaniami Komisyi Fizyograficznej, dalej Kosmos wydawany przez Polskie Tow. Przyrodników imienia Kopernika od r. 1876 we Lwowie, dalej wydawnictwa Towarzystwa Naukowego Warszawskiego istniejące od r. 1907, wydawnictwa Towarzystwa dla popierania nauki polskiej we Lwowie (od r. 1901), Rozprawy i wiadomości z Muzeum im. Dzieduszyckich (od r. 1915) i Pamiętnik Fizyograficzny wychodzący od r. 1881 w Warszawie. To są wszystko pierwszorzędne stałe wydawnictwa, oprócz których mamy jeszcze Wszechświat istniejący w Warszawie od r. 1880, dalej Ziemię również w Warszawie (od r. 1910) i Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego w Krakowie od r. 1876, w których to peryodycznych wydawnictwach mieści się także niejedna cenna i oryginalna praca geologiczna.

Encyklopedya rolnicza w 11 tomach oraz pomnikowy Słownik geograficzny w czternastu tomach (1880 — 1895) wydanych w Warszawie lub o Ency-klopedyi Polskiej (Tom I.) wydanej przez Akademię Umiejętności w Krakowie w r. 1912, również zawierają nader ważne przyczynki do pognania budowy geologicznej naszego kraju.

Po za niemi, jest jeszcze liczny szereg dawniejszych i nowszych czasopism i miesięczników, bądź z ogólnego zakresu wiedzy współczesnej, jak n. p. Biblioteka Warszawska istniejąca od r. 1841, bądź z fachowych zawodów pokrewnych geologii jak np. dawniej we Lwowie wydawany Górnik (1884—1886)’ Nafta (1893 —1907) Ropa, (Borysław 1911—1913)’ Przegląd górniczy wydawany w Dąbrowie, (tomów 10 od r. 1904 do 1913) lub Czasopismo techniczne i Czasopismo górniczo-hutnicze wydawane w Krakowie, (które obecnie jako jedyny organ zawodowy w Polsce ma nader ważne do spełnienia zadanie).

Istnieje również długi szereg obcych : niemieckich, francuskich, rosyjskich a nawet szwajcarskich i włoskich czasopism fachowych, w których polscy geologowie podawali do wiadomości całej Europy rezultaty swych badań. Publikacye Państwowego Zakładu Geologicznego i cesarskiej Akademii Nauk oraz prof. Tschermaka „Mineralogische Mittheilungen“ we Wiedniu, „Neues Jahrbuch f. Mineralogie, Geologie u. Paleontologie“ w Stuttgardzie, wydawnictwa Niemieckiego geologicznego Towarzystwa w Berlinie, „Comptes rendus“ Akademii nauk w Paryżu, publikacye Cesar. Towarzystwa Przyrodników w Moskwie i Geologicznego Komitetu w Petersburgu i wiele a wiele jeszcze innych peryodycznych obcych czasopism pomieszczało od połowy XIX. wieku prace polskich geologów, torując im w ten sposób drogę do ściślejszego złączenia się ż międzynarodowym ruchem naukowym. Na dowód zaś, jak wszystkie ich prace skrzętnie były uwzględniane i notowane, niechaj służy jeden szczegół statystyczny, a mianowicie, że w 22 tomach międzynarodowej niejako publikacyi : „Geologisches Centralblatt“ wydawanej od r. 1900 w Berlinie przez prof. K. Keilhacka było od r. 1900 do r. 1917 włącznie, a więc w 18 latach referowanych przeszło 740 mniejszych i większych prac napisanych przez polskich geologów, lub polskich uczonych z pokrewnych gałęzi wiedzy w polskim lub innym języku.

• Poznaniem naszej własnej ziemi i jej opisaniem przyczyniliśmy się więc dobrze do budowy całokształtu ogólnej wiedzy geologicznej i tym naszym przyczynkiem śmiało możemy się szczycić Dorobek i udział nasz w międzynarodowym skarbie wiedzy jest piękny, poważny i doniosły pomimo ciężkich warunków, w jakich odbywała się polska praca w ostatnich stu latach, pomimo braku własnego rządu i własnych większych środków materyalnych.

Artykuł Dr. Szajnochy uzupełnia: Spis pracowników w zakresie geologii od początku XiX. w. nader mozolnie zestawiony z licznych czasopism krajowych i zagranicznych przez p. Maryę Dylą-żankę. Zestawienie to obejmuje 302 nazwiska uczonych polskich, którzy w ciągu szeregu lat ogłosili i wydali dzieła, lub ogłosili artykuły z dziedziny geologii.

Sprawy bieżące.

Obrót węglami morawskimi, szląskimi i galicyjskimi wewnątrz państwa.

Z dniem 1. maja b.r. wprowadzony został dodatek II. do taryfy, który zawiera zmienione taryfy przewozowe dla węgli kamiennych, w szczególności do stacyi kolei południowej, kolei Wiedeń-Aspang i lokalnych kolei wiedeńskich, następnie dla brykietów z Dziedzic i dla koksu do wszystkich stacyi odbiorczych. Podwyższenie wynosi w stosunku do dawniejszej taryfy: dla węgli kamiennych do 230 halerzy, dia koksu do 480 hl., dla brykietów z Dziedzic o 22 hl. za 1000 kg. W tern mieści się już dodatek wojenny i podatek taryfowy.

Przydział węgla krajowego.

W sprawie przydziału węgla krajowego, brykietów i koksu przez Ministerstwo robót publicznych, zwraca się uwagę osób interesowanych, iż kontyngent miesięczny, wyznaczony przez Ministerstwo, zostaje aż do odwołania niezmieniony. Wyjątek stanowią kontyngenty ustanowione z góry na pewien tylko okres czasu

Miesięczne odnawianie podań jest zatem zbędne.

Zgłoszenia powtórne są jedynie wtedy konieczne, gdy petent stara się o zmianę przydzielonych ilości węgla.

O przydział węgla pozaaustryackiego, używanego albo wyłącznie albo obok węgla krajowego, starać się należy w ministerstwie robót publicznych co miesiąc osobno, a mianowicie przed dniem 1. miesiąca poprzedzającego miesiąc, na który węgiel ma być przydzielony.

Zgłoszenia winny być nadsyłane na przepisa-

O* y-1 CO

» 42

„ 22’-

nych formularzach, które są do nabycia w biurze Izby handlowej i przemysłowej.

Geny węgla w Króleętwie polskiem.

W myśl rozporządzenia Jenerał-Gubernatora w Lublinie obowiązują obecnie w obszarze austro-węgierskiej okupacyi w Polsce następujące ceny węgla :

za tonę

węgiel gruby • orzech I. . . • orzech II.. . . grysik .... pospółka . . . miał......

„Warszawskie Towarzystwo akc. kopalń i hut“.

„Warszawskie Towarzystwo akc. kopalń i hut“ wydobyło ze swoich trzech kopalń „Kazimierz“, „Jakob“ i „Juliusz“ 6746.620 q węgla, z czego zajęto 5,868.145 q, dla własnego użytku spotrzebowano 799 889 q, na składzie zaś pozostało z końcem roku 98.593 q. Uzyskaną ilość węgla oceniono na 4,25 milionów rubli. Inne dochody Towarzystwa wynoszą 1543 rb. tak, że cała suma dochodów wynosi 4,259 milionów rubli. Suma brakująca wynosi 771,656 rubli i ma być pokryta z 2,817 milionów rb., należących się Towarzystwu od władz austryacko-węgierskich tytułem odszkodowania wojennego. W roku 1916 wykazało zestawienie nadwyżkę w sumie 391.244 rb., którą przelano do kapitału amortyzacyjnego. Bilans Towarzystwa wykazuje w aktywach : 2,86 mil. rubli, w kopalniach, polach węglowych etc. 9,44 miliony rubli w maszynach i urządzeniach, 717.431 rubli w pozostałym węglu; sumy, które winni są Towarzystwu różni dłużnicy wynoszą 947,649 rubli. Długi Towarzystwa wynoszą 3,65 milionów rubli, z czego 1,29 mil. rubli winno Towarzystwo austryacko-wę-gierskim władzom wojskowym.

0 wpisy do politechniki lwowskiej. Rektorat politechniki lwowskiej komunikuje: Rektorat i dziekanaty lwowskiej Szkoły politechnicznej otrzymują mnóstwo listownych i telegraficznych zapytań o warunki przyjęcia w charakterze słuchaczów zwyczajnych Politechniki, zwłaszcza od osób dawnego zaboru rosyjskiego. Aby uniknąć niepotrzebnej straty czasu i porta, na co rektorat nie ma żadnych funduszów, podaje rektorat do publicznej wiadomości następujący wyciąg przepisów: Wpisy rozpoczynają się 1 i trwają do 15 października. Wykłady rozpoczynają się z początkiem października, co każdy z profesorów ogłasza osobno i oznacza termin. Nowo wstępujący muszą przedłożyć świadectwo dojrzałości z gimnazyum, szkół realnych lub handlowych oraz świadectwo moralności w razie dłuższej niż pół roku przerwy po maturze. O ile szkoły rosyjskie nie uzyskały jeszcze równouprawnienia w Austryi, słuchacze po tymczasowym wpisie wnoszą podania do ministerstwa, dołączając świadestwo matury wraz z wierzytelnem tłumaczeniem na język polski lub niemiecki i program ukończonej szkoły. Po zezwoleniu składają egzamin z rysunków geometrycznych i odręcznych, do którego są tutaj kursa przygotowawcze w drugiej połowie września. Egzamin ten obowiązuje także i gimnazyalistów z Austryi, o ile nie wykażą się takiem świadectwem z rysunków, z gimnazyum. Słuchacze z innych politechnik przedkładają prócz „indeksu“ także świadectwo odejścia program nauk ; policzenie studyów i egzaminów

zależy od ministerstwa. „Postanowienia i przepisy dla słuchaczów Politechniki“ przesyła się za uprzed-niem nadesłaniem należytości 1 kor. 30 h. Kobiety nie mogą się wpisywać, jako słuchaczki Politechniki. Program będzie wydrukowany do wpisów. Podania o przyjęcie do domu Techników (ul. Issakowicza) z prośbą o mieszkanie i utrzymanie (za opłatą stosunkowo niską), należy wnosić do Zarządu tego domu do końca września.

Nadmienić trzeba, że na politechnice lwowskiej uwzględniony jest także kurs przygotowawczy do Akademii górniczej.

Koncesja na odkrywki węglowe. Posiadacze tak zwanych koncesyj na odkrywki węglowe wydane jeszcze w czasach normalnych, wyjeżdżając w czasie rozpoczętej wojny, upoważnili swoich znajomych, pozostałych w Sosnowcu, ażeby o ile się da koncesye takie spieniężyć, a ponieważ eksploatacya węgla i sprzedaż na wywóz były ograniczone, to i amatorów na kupno takich koncesyj znaleść było trudno.

Obecnie właściciele koncesyj zgłaszają się listownie do osób, którym pozostawiły pozwolenia, ażeby jeżeli tranzakcyi sprzedaży jeszcze nie uskuteczniły, koncesyj takich pod żadnym pozorem nie odstępować, ponieważ brak węgla i zwiększanie zapotrzebowania mogą przynieść znaczne korzyści przy eksploatacyi odkrywek.

Przemysł górniczy na Ukrainie. Wskutek wojny znajduje się obecnie przemysł górniczy na Ukrainie w położeniu nader krytycznym. Węglowy zarząd monopolowy winien jest właścicielom kopalń węgla w Zagłębiu donieckiem około 214 milionów rubli, które uznane wprawdzie zostały przez rząd ukraiński, lecz ich ani nie wypłacono, ani nie wpisano na dobro właścicieli. Spowodowany w następstwie tych zaległości brak pieniędzy utrudnia niezmiernie roboty.

Nielepiej ma się rzecz z wyżywieniem robotników, z powodu, że wszystkie organizacye żywnościowe zostały rozwiązane. Mimo to jest stan kopalń przecież lepszy niż się obawiano. W kopalniach unarodowionych sami robotnicy pilnują robót i z tego powodu są te kopalnie w zupełnym porządku.

Gorzej jest z drzewem do wyprawy kopalń.

Olbrzymie zapasy zostały zrabowane i nie ma ich czem zastąpić. Poprzedni dostawcy z północnej Rosyi usunęli się wskutek wypadków politycznych a dostawa z zachodnich obszarów może być tylko drobiazgowa z powodu wywozu drzewa do Niemiec.

Prócz drzewa do wyprawy brakuje także smarów a oczekiwany w tym kierunku dowóz z Rumunii jest snąć nie do spełnienia.

Najtrudniejsza do rozwiązania jest jednak kwe-stya robotnicza. Większość robotników składała się z Wielkorosyan a trzecią część stanowili jeńcy. Po ogłoszeniu republiki sowietów wrócili Rosyanie do domów a jeńcy mimo surowych zakazów porzucili także kopalnie i rozpoczęli również wymarsz do zagród domowych.

Położenie jest tern krytyczniejsze, że wątpić należy, ażeby nawet po nastaniu pokoju liczyć się można było z republiką sowietów.

Uboczne produkty węgla kamiennego Kwestya jak najdokładniejszego wyzyskania materyałów opałowych a w szczególności zastąpienia bezpośredniego opału węglem przez częściowe lub zupełne przeistoczenie go w gaz, obok równoczesnego wyzyskania produktów ubocznych (ter, amoniak) nie przestaje

Fosforyty na Ukrainie. Najnowsze badania prof. Dr. Doeltera stwierdzają istnienie znacznej ilości fosforytów na Podolu i w Besarabii, gdzie znajdują się rzekomo w formacyi sylurskiej. Przychodzą w głębokich wcięciach stromych brzegów Dniestru i jego dopływu : rzeki Ladawy. Tu przychodzą w bułach i w tej formie bywają na wielu miejscach wydobywane. Z okolic tych mączkę fosfatową przywożono do Austryi w czasie pokoju. Zawartość wapna fosforowego jest w fosforytach bardzo znaczna. Rozbiór Węgiel kamienny w Hiszpanii. Hiszpania należy chemiczny wykazał, że zawierają one 27*4% kwasu do krajów, które z powodu braku własnego węgla fosforowego. Odbudowa jest najzupełniej pierwotna.

Bardzo dobre fosforyty przychodzą także w okolicy

od dłuższego czasu zajmować żywo techników i ekonomistów. Dokładne pod tym względem próby odbyte w Niomczech ustaliły przekonanie, że z węgla otrzymać można wszystkie te produkty, które daje nam przemysł naftowy.

Przez połączenie z wodorem udało się węgiel przemienić w ropę, przez połączenie z tlenem można ją rozpuścić. Za pomocą ekstrakcyi dadzą się z węgla kamiennego wydobyć oleje (1%) i materyały żywiczne (5—10%)- Z węgla brunatnego można otrzymać wosk i materyały żywiczne (3—10°/₀), a z tegoż wosku benzol.

Odmienne wręcz są wyniki destylacyi węgla przy zastosowaniu różnej temperatury. Im wyższa ciepłota tern więcej wytwarza się gazu, im niższa tem więcej teru i olejów. Zpożytkowanie występującej w większej ilości fenoli jest rzeczą przyszłości.

Ter otrzymany w niższej ciepłocie okazał się w czasie wojennym znakomitą farbą do powlekania. Otrzymany przez destylacyę teru olej solorowy jest doskonałą namiastką nafty. Z zawartego w węglu 1% azotu można otrzymać 15% amoniaku a przy stosowaniu pary wodnej nawet 60%. Doświadczenia wykazały jednak, że niższa ciepłota podczas destylacyi daje lepsze wyniki. Benzyna jest także wytworem wolnej destylacyi węgla kamiennego.

twórczości w czasie wojny. W roku 1915 wynosiła 4,838.412 ton, w 1916 r. 5,588.688 ton, w r. 1917 5,972474 ton. — Spowodowany wojną rozwój przemysłu nie może wskutek braku węgla zaspokoić swych potrzeb.

Jak utrudniona jest dostawa obcego węgla wynika z dat importu węgla. Podczas gdy w r. 1914 import ten wynosił 2,504,000 ton, spadł w r. 1917 na 1,090.000 ton.

W roku bieżącym stan ten pogorszył się jeszcze, bo w pierwszych czterech miesiącach przywieziono tylko 174.540 ton, podczas gdy w tychsamych miesiącach roku minionego import wynosił 536.020 ton.

Jedyny środek zaradzenia złemu jest zwiększenie rodzimej wytwórczości węgla i w tym kierunku czyni się też wysiłki jak największe.

skazane są na import węgla obcego.

Jej własne kopalnie wytwarzały przed wojną Saratowa, dalej w gubernii Kursk, Kostroma, Woro-rocznie 1,300.000 ton węgla. Mimo trudności dowozu neży. W rosyjskich guberniach : Smoleńsk, Oret, obcego węgla nie powiększyła się zbyt cyfra wy- fambow, Symbirsk i w pobliżu Moskwy.

Wspomnienia pośmiertne.

JL.

Prof. KAROL STADMULLER

Dnia 14 lipca b. r. zgasł ś. p. inżynier Karol Stadtmüller, były profesor budowy maszyn w krakowskiej Wyższej szkole przemysłowej.

Był to pracownik nie szukający rozgłosu i zapewne mało kto umiałby powiedzieć o zasługach ś. p. prof. Stadtmüllera, a jednak obok czcigodnych nazwisk Lindego i innych słownikarzy polskich Stadtmüller poczestne winien zająć miejsce.

Ś. p. Karol Stadtmüller urodził się w r. 1848 we Lwowie. W r. 1867, ukończywszy tamtejszą Akademię techniczną, udał się do Szwąjcaryi na dalsze studya. W Zurychu otrzymał dyplom inżyniera budowy maszyn. Pracował potem w Bernie, Berlinie i Warszawie jako inżynier w fabrykach maszyn. Osiedliwszy się na stałe w Krakowie, od r. 1878 przez lat 30 wykładał budowę maszyn w tutejszej Wyższej Szkole techniczno-przemysłowej.

Dotąd nie było wcale podręczników polskich z tego zakresu wiedzy technicznej ; dopiero ś. p. prof. Stadtmüller na podstawie swych wykładów opracował i wydał sześciotomowe dzieło o Konstrukcyi i budowie maszyn (tom I. i II. Części składowe, tom III. Wyciągi i żóraw, t. IV. Pompy, t. V. Koła wodne i turbiny, t. VI. Maszyny parowe); dla maszynistów kolejowych : Egzamin maszynisty, który rozszedł się w czterech wydaniach, wreszcie już w bieżącym roku: Egzamin

szofera. Jeżeli prace te nie były bez błędów, to trzeba pamiętać, że autor nie miał poprzedników.

Przeszedłszy na emeryturę, ś. p. prof. Stadt-miillor z zapałem oddał się pracy iście benedyktyńskiej nad niemiecko-polskim słownikiem technicznym. Plan tego dzieła powziął po objęciu katedry budowy maszyn, gdy okazała się potrzeba tworzenia nazw i wyrażeń technicznych, których język polski dotąd nie posiadał Olbrzymi rozwój techniki, idąc do nas głównie z Niemiec, zachwaszczał polszczyznę poprze-kręcanemi słowami niemieckiemi tak, że trzeba będzie pracy przynajmniej jednego pokolenia, by wprowadzić polskie nazwy narzędzi i czynności technicznych. Temu celowi ma służyć, niestety, zbyt mało rozpowszechniony niemiec.-polski słownik techniczny.

Od r. 1909 ś. p. prof. Stadtmüller zajęty był zestawianiem materyału z drukowanych już słowników pewnych gałęzi techniki i z rękopisów. Dalsza część pracy polegała na rozesłaniu niemieckich wyrazów technicznych do fachowców, którzy podawali na nie najodpowiedniejsze wyrażenia polskie. W r. 1911 cały rękopis, gotowy do druku, został przedłożony Akademii umiejętności, która wyznaczyła prof. Łosia do przeglądnięcia tej pracy. Na podstawie jego opinii słownik oddano do druku i ukończono w r. 1912 tak, że na V. Zjeździe techników polskich w Krakowie można było nabywać pierwsze egzemplarze.

Po wydaniu pierwszej części niemiecko-polskiej, technicznemi polskiemi, jakie powinny być używane, ś. p. autor z niesłabnącą wytrwałością zabrał się do    Obie części słownika obejmują wszystkie do-

opracowania drugiej części polsko-niemieckiej i ukoń- tychczas drukowane materyały do słownictwa gór-czył ją w r. 1916. Trudności wydawnicze, spowodo- ni czo-hutniczego, oprocz tego II. część zawiera wane stosunkami wojennymi, nie pozwoliły autorowi również materyał ogłoszony przez inż. Piestraka p. t. doczekać się wydrukowania umiłowanej pracy. Krótko „Słownik górniczy“, która to praca okazała się przed śmiercią wydawał jeszcze dyspozycye co do w r. 1913 po wydaniu I. części słownika Zmarłego, prowadzenia dalej słownika.    Ogrom pracy zawartej w tych słownikach ilu-

W części niemiecko-polskiej nie wprowadzono strują cyfry: część niemiecko-polska zawiera około wyrażeń błędnych, używanych przez naszych ręko- 80.000 wyrazów, polsko-niemiecka zaś około 100.000, dzielników. W rękopisie części polsko-niemieckiej, podczas gdy słownik Lindego zawiera tylko 58.700 znacznie obszerniejszej, przytoczono wszystkie te słów, a wileński 108.500.

wyrażenia błędne, które udało się zebrać i odesłano    Po ukończeniu II. części „Słownika“ oddał

do wyrażeń polskich poprawnych. W ten sposób Zmarły podpisanemu przeglądnięcie rękopisu pod uzyska się możność zapoznania się z wyrażeniami względem językowym.    Sł. Pachulski.

Od Redakcyi.

W DODATKU:

Po ukończeniu artykułu prof. Dr. Wł. Szaj-

Płace robotników według systemów amerykańskich: nochy: Nafta w Królestwie Polskiem, umieścimy

nader cenną, na grnntownych studyach i poważnych źródłach opartą pracę inż. Edwarda W i n d a k i e-wicza p. t.: Złoża węgla brunatnego w Polsce I Galicyi.

W następnych zeszytach „Czasopisma“ umieścimy następujące artykuły:

Artur B e n n i.

Znaczenie sol inki dla wytwórczości soli z szcze-gólnem uwzględnieniem żup galicyjskich: inż. Erwin Windakiewicz.    Uwaga : W artykułach : Myśli do ustawy górniczej

Elektryfikacya zakładów Borysławskich: inż. Dr- P- inż. Romana Brzeskiego wkradły się wskutek Tiiiifłn    i* ' i •    utrudnionej z powodu nieobecności autora korekty

p ¹.n ®L    i rewizyi odbitek liczne usterki i błędy drukarskie,

Kopalnie siarki w Polsce, na podstawie dawnych naci którymi mocno ubolewamy i które w osobnem źródeł i najnowszych spostrzeżeń.    zestawieniu szczegółowo sprostowane zostaną.

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

[U

•»

□ ELESRCYE:

w Krośnie

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50* — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

\sr

rj>

[o

:ą

OGŁOSZENIE.

KONKURS.

obsadzonych

Przy rządowej kopalni w Brzeszczach zostanie

dla dozoru kopalnianego

16 posad pod urzędników.

Z temi posadami są związane następujące dochody: Pensya według postanowień ustawy z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 16, z uwzględnieniem postanowień rozporządzenia całego ministerstwa z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L, 19. Dodatek aktywalny według art. III. § 1. ustawy z 19. lutego 1907 Dz. u. p. L. 34, a mianowicie 30% pensyi. Ekwiwalent na ubranie służbowe w kwocie 50 K rocznie.

H H (M

Czas służby liczy się przytem od dnia złożenia przysięgi jako sługa państwowy pobierający pensyę roczną i mający prawo do emerytury.

Rozpisane posady są w myśl ustawy z dnia 19. kwietnia 1872 Dz. u. p. L. 60 zastrzeżone dla uprawnionych podoficerów. Obsadzenie tychże posad innymi kompetują-cymi może nastąpić tylko o tyle, o ile uprawnieni podoficerowie, którzy przepisanym wymaganiom w pełni odpowiadają, nie znajdują się między kompetującymi.

Starający się o wymienione posady mają wykazać w podaniu własnoręcznie napisanem i należycie udokumentowanem prócz ogólnych wymogów dla służby rządowej :

1)    ukończenie z dobrym wynikiem szkoły górniczej ;

2)    kilkuletnią praktykę w kopalniach węgla (rudy). Z tej służby praktycznej musi przypadać najmniej jeden rok i to bezpośrednio przed staraniem się w kopalni w Brzeszczach i najmniej jeden rok na kopalni z gazami wybuchowymi w Brüx i w Brzeszczach;

3) pełną fizyczną zdolność do służby kopalnianej wykazanem świadectwem rzą

dowego lekarza;

4) znajomość języka niemieckiego i polskiego (według wymagań ruchu kopalni).

W podaniach należy również podać, czy i z którymi urzędnikami lub sługami c. k. kopalni w Brzeszczach kompetujący jest spokrewnionym lub spowinowaconym.

Podania należy wnosić do c. k. Dyrekcyi kopalni w Brzeszczach bezpośrednio, albo, jeżeli kompetujący już sprawuje służbę w rządowej kopalni, przez przełożony urząd. Termin do wniesienia podań 6 tygodni od lipca 1918 począwszy.

C. k. Dyrekcya kopalni w Brzeszczach.

'i

OGŁOSZENIE.

KONKURS.

Przy rządowej kopalni w Brzeszczach zostanie obsadzonych

dla ruęhu kopalni

12 posad sług państwowych.

rj

4i

Ił

4/

91

II

(k

f*

Z temi posadami są związane następujące dochody: Pensya według postanowień ustawy z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 16, z uwzględnieniem postanowień rozporządzenia całego ministerstwa z dnia 25. stycznia 1914 r. Dz. u. p. L. 19. Dodatek aktywalny według art. III, ustawy z 19. lutego 1907 Dz. u. p. L. 34, a mianowicie 30% pensyi. Ekwiwalent na ubranie służbowe 50 K rocznie.

Rozpisane posady są w myśl ustamy z dnia 19. kwietnia 1872 Dz. u. p. L, 60 zastrzeżone dla uprawnionych podoficerów. Obsadzenie tychże posad innymi kompetują-cymi może nastąpić tylko o tyle, o ile uprawnieni podoficerowie, którzy przepisanym wymaganiom w pełni odpowiadają, nie znajdują się między kompetującymi.

Starający się o wymienione posady mają wykazać w podaniu własnoręcznie napisanem i należycie udokumentowanem prócz ogólnych wymogów dla służby rządowej :

1)    kilkuletnią praktykę w kopalni węgla, o ile możności w rządowej kopalni w Brzeszczach. Z tej praktyki musiał starający się o posadę odbyć najmniej jeden rok w wyżej wspomnianej kopalni;

2)    pełną zdolność fizyczną do służby w kopalni za pomocą świadectwa rządowego lekarza;

3) znajomość języka niemieckiego i polskiego (według wymagań służby).

W podaniach również należy podać, czy i z którymi urzędnikami, podurzędni-kami lub sługomi c. k. kopalni w Bszeszczach kompetujący jest spokrewnionym, łub spowinowaconym.

Podanie należy wnosić do c. k. Dyrekcyi kopalni w Brzeszczach bezpośrednio, albo, jeżeli kompetujący już pełni służbę w rządowej kopalni, przez przełożony urząd. Termin do wniesienia podań 6 tygodni od lipca 1918 począwszy.

C. k. Dyrekcya kopalni w Brzeszczach.

UÛ

,1

[f

fi

T»

(4

fi

T»

f4

cl

Rozpisanie

Do 1. 1436/18.

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

I. Materyały palne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Węgiel drzewny

q. 200

50

II. Materyały drzewne.

A.    Drzewo okrągłe.

i.) Drzewo jodłowe okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

16-25 „

35-30 „

„ ponad 30 „ sosnowe „    5-10 „

„ półokrągłe 25-30 „

B.    Drzewo ciosane.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł. .    .    .

2. ) Śhzy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

14/16 c/m gr. 6 m. dł. .    .

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10/13 do 30/30

cm. grube ca

2.)

3.)

4.)

5.)

6.)

99

99

99

99

99

99

99

99

szer.

6 „    „    „    200    szt.

.    .    . . 6000 m.

.    . sztuk 200

.    . sztuk 200

100 m³

C. Drzewo rznięte.

1.) Deski jodłowe (Tannenbretter)

26-30 c/m, szer. 6 m. dłg. ls0 cm. grube ca 30 m³

80 „ 80 „ 50 „ 100 „ 100 „ 20 „ 50 „

99

6.) Listwy (Tannenleisten).

■W

99

5/7 „

IV. Materyały zelazne.

1. ) Blacha ślusarska żelazna 2 7s-8 c/m. gruba ... kg.

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyly zwrotnie żelazne 1000/1000/7 m m

7. ) Blacha mosiężna ¹/₂-3 m/m gruba

8. f Drut mosiężny......

V. Smary i uszczelniacze.

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 -m’³ powierzchni .    .    .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka .    .

VI. Materyały do oświetlenia.

600

40

„ 100 kg. 100 „ 100

kg-

1.200

1.200

2.000

600

100

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

20.000 sztuk

7.)

99

. 2/5 „

2/10 „

9*

200 „

„    300 „

200 „

VIII. Materyały powroźnicze*

III. Materyały gotowe.

.    . szt. 2000

1. ) Toporzyska bukowe 90.cm. dług. .    .

2. ) Stemple (do nabijania prochem otworów wiert. 1'lOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute .    ...............

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube .    .....

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „

6. ) Drabiny z bukowemi szczeblami płaskimi 6 m. dług.    „

4

*    99    99

100

szt 100

1. ) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100

2. ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby.......

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

„    100

„    100

7v)

99

„ 200

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczajne

3. ) Torf    . . . ,

sztuk 2.000

kg-

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatïzone napisem : „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10,3° przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastępują tę umowę.

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 1918 roku.

ELEKTROWNIA

F. LORD

Materyał instalacyjny.

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

BIURO TECHNICZNE

Kraków, Lubicz 1.

Telefon 230.

Skład maszyn i artykułów technicznych.

Lokomobile — motory parowe i benzynowe. — Kompletne urządzenia tartaczne, gatry, cyrkularki, heblarki, piły, toczki szmirglowe, wały transmisyjne, tarcze pasowe żelazne i drewniane, łożyska.

Maszyny młyńskie, kamienie francuskie i holendry, gaza jedwabna, narzędzia do ostrzenia kamieni.

Oleje maszynowe i cylindrowe. Tłuszcz do maszyn, uszczelnienia wszelkiego rodzaju, klingeryt, oliwiarki, rury gazowe, łączniki, armatury do wody i pary.

Pompy parowe, transmisyjne, ręczne i elektryczne, studzienki, sikawki, węże gumowe i parciane. Pasy skórzane, bawełniane, parciane, sierściowe i żelazne. — Narzędzia i pilniki.

Przybory elektryczne, dynamo, elektromotory, rozdzielnice, przewody miedziane i żelazne, żarówki, telefony, dzwonki elektryczne. Przewody elektryczne.

■EF

GALICYJSKIE KARPACKIE ^ NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. —■ Dyrekcye Rafineryl jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

jm

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. po ręką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym = przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący «=

na 4%.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 1OO°/₀ dodatkiem do podatku opłaca Spółka. Fakturowa z własnych funduszów.

Biuro sprzedażyispedycyi soliT.W.S.

w Wieliczce

oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

WAŻNE DLA P. T. ROLNIKÓW

TOWARZYSTWO AKCYJNE EKSPLOATACYI SOLI POTASOWYCH

W KAŁUSZU ma zaszczyt zawiadomić P. T. Interesowanych, że z dniem dzisiejszym otwiera:

= BIURO SPRZEDAŻY —

KAINITU i wysoko procentowych SOLI POTASOWYCH

we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej L. 44, gdzie z zamówieniami wprost i wyłącznie zgłaszać się uprasza

DYREKCYA.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałó w budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-======= teryał dla wież wiertniczych. ■    '=

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

TOWARZYSTWO

DYREKÇYA WE LWOWIE, ÜL ROMANOWlCZA L. 1.

DOM WŁASNY

RDRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. =r=

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne źórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. ......    ¹ ■■ ■ Przybory i artykuły techniczne. :

ARTUR LORIE

= KRAKÓW =

UL. STAROWIŚLNA L. 19-

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth)

!—    Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych. —>

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

0000000000000000000000000000

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

00000E[i300®00®0H0Sn!0 0 00000000

C. K. UPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

Hf

W.

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

-v ;

CE?4i

MG"

**

******

•"OK

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE FABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności ■ -------->■=-:......—przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ..=======

vr

ff

SOGS

SOGS

Przy kopalniach Gwarectwa jaworznickiego

w Jaworznie

wakują 2 posady sztygarów.

Reflektanci z ukończoną szkołą górniczą i praktycznem doświadczeniem w kopalniach węgla otrzymają pierwszeństwo. Podania z odpisami świadectw i życiorysem należy przesłać do Dyrekcyi w Jaworznie (Galicya).

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi I Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. aannonoa TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12V* i od 3—4 po południu z wyjątiem niedziel i świąt.

äi

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH

'C_

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis . .

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi f

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910.......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na Woda w przyrodzie i górnictwie . .

Podsadzka płynna.........

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski ..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz.........

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Ghoro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .............

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

Koron

i IV.

40 —

3*50

3*—

2*—

3*60

yy

yy

99

99

99

3*—

2*—

10’—

6*—

r. 1910/11/12/13/14    . ,    —-80

...........    —-60

...........    —*60

1*50

1-50

1-50

3*75

1-90

250

1*25

3-75

—•50

30 —

5-—

1*—

3-50

14 —

SL

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, Mikołajska 13.

Os