CZASOPISMO GtiRNieZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI".

Rocznie .

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .    „

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. . . K

Dla członków Związka : Rocznie

Kwartalnie ....    „ 6-—

K 24-—

Za całą stronę . . „ V, strony . . .

Cena ogłoszeń:

100-— za */« strony . . 50--    , V,o „    • •

Zreszla według umowy.

10-

Rękopisy mezutytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Myśli do ustawy górniczej napisał

RomanfBrzeski.

(Ciąg

Przechodząc do prawa eksploatacyi zaznaczyć muszę, iż tutaj również zarysowują się dwa przeciwne systemy; pug przyjmuje za zasadę, iż przez nadanie miar górniczych otrzymuje się prawo eks-plotacyi wszystkich minerałów zastrzeżonych, zna-chodzących się w obrębie nadania, co do niezastrze-żonych zaś ma właściciel nadania bezwzględne prawo rozporządzania o ile mu one są potrzebne do celów górniczych lub hutniczych, zresztą tylko wtedy, gdy właściciel gruntowy za zwrotem kosztów wydobycia wziąć ich niechce. Przepis to niekonsekwentny o ile chodzi o minerały zastrzeżone, a zarazem nieracyo-nalny: niekonsekwentny, bo jeżeli żąda się odkrycia minerału w sposób godny odbudowy, aby mogło nastąpić nadanie, to dlaczego inne minerały, których wcale nieodkryto jeszcze mają już z góry należeć do właściciela nadania; nieracyonalny jest on dlatego, bo wbrew wyż przytoczonej zasadzie wolnej konkurencyi daje prawo eksploatacyi bez żadnych gwarancyi, że prawo to będzie wykonywane; wiadomo zaś, że przedsiębiorca robiący w pewnym interesie np. węglowym niechętnie bierze się do innego np. do rudy. Pug stanęła tu na stanowisku oportu-nistycznem ze względu na możliwość komplikacyi i kolizyi; rzeczywiście liczne kolizye są tu możliwe; nie wynika jednak z tego, aby ich nie można było usunąć. W przeciwieństwie do tej zasady prug i pług daje prawo eksploatacyi tylko odnośnie do odkrytych, w akcie nadania wymienionych minerałów i dopuszcza nadanie trzeciej osobie prawa eksploatacyi minerału w obrębie już nadanego pola górniczego, zasadę tę możnaby określić jako prawo eksploatacyi oznaczonych minerałów. O ile minerały te stoją w takim związku, iż ze względów technicznych lub poli-cyjno-górniczych muszą być wspólnie eksploatowane,

dalszy).

to właściciel nadania ma pierwszeństwo żądania prawa eksploatowania także tego innego minerału, musi jednak w oznaczonym terminie co do tego się oświadczyć: jeśli w obrębie tego samego pola górniczego istnieją prawa eksploatacyi rozmaitych minerałów to każdy właściciel nadania ma prawo obok swego minerału wybierać także cudzy minerał, o ile oba minerały wedle orzeczenia OBA. niemogą być osobno wybierane, musi je jednak wydać uprawnionemu za zwrotem kosztów eksploatacyi.

Przepis to dający powód do wielu kolizyi nadto zdaniem mojem dość bałamutny, bo skoro raz się orzekło że dane minerały osobno eksploatować się nie dadzą, to tern samem nowe nadanie nie jest możliwem ; gdyby zaś chodziło o nadanie w robotach już opuszczonych, to nie ma powodu aby uprawnionemu zwracać jego minerały. Sądzę, że jedynie uzasadnionym jest przepis art. 364 plug, iż nadanie prawa eksploatacyj rozmaitych ciał kopalnych w obrębie tej samej przestrzeni jest możliwem tylko wówczas, jeśli nasze roboty nie wyrządzą strat wł. nadania lub o ile względy policyjno górnicze nie stoją temu na przeszkodzie. Co do pierwszego zastrzeżenia jednak to jest ew. strat wł. nadania, to nie powinny one bezwzględnie decydować lecz tylko wówczas, gdy w stosunku do wartości nadać się mającego minerału byłyby zbyt wielkie; w takim wypadku też powinno się wł. nadanie ofiarować pierwszeństwo, szczególnie gdyby się miało nadawać minerał o tej samej lub podobnej wartości użytkowej n. p. rudy tego samego metalu. Bezwarunkowo nadanie powinno obejmować takie rudy, o ile one przechodzą w tern samem złożu n. p. gdy odkryto galman lub limonit, a w głębi znajduje się blenda cynkowa lub hematyt (tzw. eiserner Hut). Z resztą jedno i to samo zada-

me mogłoby odrazu opiewać na kilka minerałów, danej powierzchni. Dla kwestyi k o n i e c z n ej rozle-o ile one przychodzą w nierozdzielnym związku glość nadania jednak zarówno sama głębokość szybu (n. p. limonit, galman i ołowianka w Czerny lub te jest obojętna, bo odbudowa staje się aktualną do-ostatnie w Kętach). Że jednak na tym samym terenie piero z chwilą najechania pokładu, jak obojętną jest może istnieje więcej praw eksploatacyi bez żadnych grubość pokładu, bo minimum grubości jest już okre-kolizyi wskazuje wypadek przedstawiony na fig., gdzie ślone zdatnością do odbudowy, maksimum zaś po-drugi włom dla odbudowy (o ile nim jest szyb) znaj- krywa się z kwestyą odwózki i wydobycia t. j. obło-duje się po za terenem eksploatacyi pokładu lub na żenią. Dla ustawodawcy ważną jest tylko kwestya pochyłości terenu (o ile nim jest sztolnia).    1) na jaką rozległość można uważać złoże za o d

SZYB

Przyjąwszy powszechne régala musielibyśmy dodać, iż właściciel nadania ma prawo używania do celów górn. lub hutn. wszystkich minerałów, uzyskiwanych przy odbudowie. Co do formy i wielkości pola górniczego to ani prug ani pług nie zawierają innych ograniczeń jak tylko, że maksymalna powierzchnia nadania na jedną odkrywkę nie może przenosić 2,200.000 m.² (prug) względnie 250.000 s.² (pług) i, że wedle prug odległość punktu odkrywki od granicy pola nie może być mniejszą aniżeli 100 m. ani większą nad 2000 m., zaś wedle pług szerokość nadania nie może być mniejszą od lj₃ długości. Co do formy to sądzę, że racyonalniejszy jest przepis pug, albowiem formą prostokąta można dość dokładnie objąć złoże mineralne, tembardziej, że się jego przebiegu całkiem dokładnie niezna, dowolne formy zaś dają zbyt wiele punktów spornych dla sąsiadów i wytwarzają wiele luk między nadanemi polami, to jest niepotrzebne ewen. celowe przymiary.

Co się tyczy wielkości, to maksymalna powierzchnia 4-ech podw. miar górn. jaką dopuszcza pug, to jest około 270.000 m.² w dzisiejszych warunkach niedozwala na racyonalną gospodarkę ; wprawdzie przez odkrywki podziemne można pole nadane stopniowo rozszerzać, naraża to jednak na niepotrzebne roboty, pozatem zaś takie sztukowanie krępuje kopalnię w jej naturalnym rozwoju, niepozwala na wzięcie odrazu pełnego rozmachu, wreszcie naraża na odszkodowania za szkody na budynkach w celach spekulacyjnych w obrębie przyszłej kopalni stawianych (o czem niżej).

Wiemy, że nowoczesną kopalnię węgla dopiero na maksymalnem polu prug t. j. około 30-tu pod. miarach górniczych aust. założyć można. Chcąc subiektywnie oznaczyć rozmiary pola odbudowy należałoby uwzględnić wiele momentów a przedewszystkiem a) grubość pokładu, b) głębokość pod powierzchnią, c) nachylenie pokładu, w ogólności bowiem im większa grubość pokładu, tem na mniejszej przestrzeni da się założyć rentująca się kopalnia; im większa głębokość, tem większych potrzeba wkładów a tem samem większej przestrzeni do odbudowy, aby one mogły się zaamortyzować, im większe nachylenie pokładu tem większa przestrzeń do odbudowy na-

kryte,^) na jaką rozległość można złoże z jednego złomu (jedną kopalnię) odbudować; o tem zaś decyduje tylko a) nachylenie pokładu, b) głębokość pod pokładem, c) możność odwózki ; ad 1) kwestya o ile złoże można uważać za odkryte łączy się z kwestyą, czy nadanie może nastąpić tylko na podstawie widocznej odkrywki (szybu, sztolni itd.) Jak w pug, czy też także na podstawie rezultatów wiercenia jak w prug; zdaniem moim należy ją bezwarunkowo rozstrzygnąć w duchu tej ostatniej ; przepis prug jest o wiele racyonalniejszy, albowiem daje już przy głębieniu szybu wszystkie prawa połączone z nadaniem, bez których ono połączone jest nieraz z nie-słychanemi trudnościami, że wspomnę tu tylko budowę kolei, dróg i t d. i dozwala na stawianie przyszłych urządzeń kopalnianych równocześnie z pogłębianiem lub nawet przedtem. Możnaby wprawdzie twierdzić, iż odkrywka daje większą pewność co do miąższości pokładu i jego przerostów, jakości minerału i rozciągłości złoża, rezultaty te jednak są czysto miejscowe, tak, że nie można być pewnym, czy nawet na tej małej przestrzeni, którą nadaje pug, złoże mineralne wszędzie tesame ma właściwości ; wiercenie natomiast jakkolwiek daje rezultaty mniej pewne, to jednak pozwala na zbadanie złoża na większej przestrzeni ; oczywiście wierceń musiałoby być przynajmniej trzy (co zresztą niebyłoby żadnym obciążeniem, bo bez poprzednich wierceń nikt szybu nie zakłada); przy idealnym układzie warstw (t. j. bez uskoków i fałdów) 3 wiercenia wyznaczają dokładnie rozciągłość pokładu (szerzenie), do pomocy zaś można jeszcze użyć nachylenia pokładu, które przy złożach uwarstwionych jest znane. Sądzę, że najczęściej trzeba będzie 5 u ierceń t. j. 3 bardzo blisko siebie, pomiędzy klóremi należałoby oznaczyć włom dla nadania i 2 blisko granic pola do nadania dla stwierdzenia rozciągłości (zasięgu) złoża. Trudniejszem jest oczywiście oznaczenie wierceniem zasięgu złoża nieregularnego (gniazda, żyły itd.); tu trzeba będzie większej ilości wierceń, a o zasięgu warstw będzie musiał informować układ geologiczny (warstwy nadkładowe i podkładowe). Sądzę, że zarówno kwestya, jakie wiercenia są do nadania potrzebne, jak również w jaki sposób wiercenia (konstatowanie) ma być przeprowadzone powinny być w ogólnych zarysach określone : ad 2) przypuśćmy, że wierceniami lub szybem skonstatowano pokład zdatny do odbudowy w głębokości b’ pod powierzchnią, że skonstatowano upad warstw pod kątem a i otworem po upadzie tensam pokład jeszcze w głębokości b; oznaczmy dalej element miary górn. w kierunku upadu przez a, w kierunku szerzenia przez c to powierzchnia nadania P — a. 2 c . . . . 1.

przyczem a oznacza zarazem długość przekopu, którym z danego poziomu otwarto odbudowę (do-wierzchniową), c długość chodników kierunkowych (głównych). W miarę postępu odbudowy w głąb (na niższe poziomy) będzie się zwiększała długość przekopują temsamem musi się zmieniać wielkość ele-

co

. mentu a miary górn. Postęp w głąb ograniczony jest Największa powierzchnia zatem, jaką wogóle (t. j. z jednej strony długością przekopu, wobec ograni- przy rozmaitych nachyleniach pokładu) nadać można-czonej bowiem ze względów technicznych i ekonomicznych długości dróg przewozowych ma być rozciągłość pola odbudowy, co możemy wyrazić przez (a + c) max = limes .... 2. z drugiej strony jest on ograniczony maksymalną głębokością szybu (ze względów technicznych i ekonomicznych) przyczem między wielkością a, głębokością szybu i nachyleniem pokładu zachodzi związek

.SZYB

byłoby :

P max = (lv2)‘² — 21², a formą jej byłby kwadrat.

CL

cr '

W rozważaniach powyższych nic nie zmienia możliwość występywania uskoków, bo oczywiście nadanie rozciągać się może tylko tak daleko, jak dany minerał zasięga, nie zaś na warstwy płonne, zawarte w polu uskokowemu Gdyby jednak np. w jednem wierceniu znaleziono pokłady Nr. 1, 2, 3, a w drugim 2, 3, to oczywiście kompetujący o na-danie mógłby dowolnie oznaczyć pokład, na który '    ' miałoby nastąpić nadanie, w takim razie bowiem

zmniejszyłoby się tylko wartość (b — b’) a temsamem powierzchnia pola górn.

O ile włom stanowiłaby sztolnia, to warunki nadania byłyby zupełnie identyczne; różnica polega tylko na tern, iż głębokość b max. byłaby już z góry określoną konfiguracyą terenu.

Yb

cx

OL

où

■>

v>

cc'

±1

a = (b — b’) ctg a . . . . 3. wstawiwszy tę wartość w równanie pod 2. otrzymamy (b — b’) ctg a-fc = l. c = 1 — (b — b’) ctg a

a po wstawieniu tej ostatniej wartości w równanie po 1. otrzymamy

P — 2 (b — b’) ctg a (L — (b — b’) ctg a.

Równaniepowyższe daie nam powierzchnię, podczas P max. = 2 (1000—300) ctg 45° [1 — (1000—300) ctg 45°1

P max. = 1400-1 (3000-700) -1 = 3,220.000 m.2 dla a = 10° będzie :

S'zbol'nid

Przyjąwszy maksymalną głębokość szybu = 1000 metrów, nadkład == 300 m., maksymalną odległość odwózki = 2500 m. a upad pokładu = 45° otrzymamy:

kiedy równanie pod 3 daje nam formę mi ary górniczej.

Przy zmiennem b będzie P tern większe, im większem będzie b a maksimum otrzymamy przy Pmax.= 1400.5'67[3000-(5 67.700)]= ~7,70T.000 m.²

dla a== 0 będzie :

P max. = 2 1 2 = 18,000.000 m.2 Pozostaje do omówienia kwestya stanowiska

b = L = granica głębokości ; a zatem dla danego pokładu otrzymamy P max. = (L — b’) ctg a (ponieważ równocześnie będzie rosło a przeto i forma miary górn. będzie coraz więcej zbliżała się do kwa- państwa jako przedsiębiorcy górn. Oczywiścio nie-dratu). W każdym razie to maksimum głębokości mogę tu omawiać kwestyi monopolów państwowych powinno być z góry wiadomem, aby pracujący po ze stanowiska skarbowego, ale zaznaczyż muszę, że upadzie wiedział, jak daleko sąsiad polem swem ku o ile chodzi o monopol produkcyi, to jest to jedna niemu będzie mógł zasięgnąć.    z najuciążliwszych form podatkowych, bo nie tylko

Przy zmiennem a będzie P tern mniejsze, im nie pozwala na rozwinięcie się danej gałęzi przemy-większe będzie a; przy a — 90° będzie teoretycznie słu przez przedsiębiorczość prywatną, ale obok ukry-P min. = e a zarazem a = o ; w rzeczywistości będzie tego w nim podatku obciąża obywateli jeszcze zwyżką a min. == grubości pokładu g, zaś P min. = L. g. Przy kosztów produkcyi; zdaniem mojem pewne uzasa-x==o będzie wobec b — b’ teoretycznie P max. miało dnienie ma monopol tylko odnośnie do produktów warteść nieokreśloną, o.⁰⁰, zaś a=°°; ponieważ je- zbytkownych, tudzież takich, co do których bez dnak z góry założyliśmy, że a niemoże być większe względu na cenę chodzi jedynie o zupełnie pewną od granicznej odległości odwózki /, przeto pole gór- jakość; gdzie idzie o to, aby produkt był tani tam nicze nie będzie mogło w żadnem miejscu przekra- bezwarunkowo wskazaną jest wolna konkurencya.

Ale czy nie byłoby celów em pewne uprzywi-liowane stanowisko państwa, względnie czy nie byłoby pożądanem, by państwo wzięło jak najinten-zywniejszy udział w eksploatacyi produktów górniczych. Z wyjątkiem monopoli zarowno pug jak prug i pług zajmuje stanowisko wolności górnictwa t. j. równorzędności państwa i osób prywatnych ; państwo występowało jako przedsiębiorca przeważnie tylko w tych wypadkach, gdy na pewnego ‘rodzaju produktach szczególnie mu zależało, a kapitał prywatny z powodu zbyt małej rentowności nie chciał się angażować Dopiero w roku 1907 t. zw. lex Gamp zastrzegła w Prusiech wyłączne prawo poszukiwania i eksploatacyi soli kuchennej i soli potasowych dla

czać tej wielkości i będzie się praedstawiało jak następujący wykres wskazuje:

£3.....J__

l ^

'nff'ovrx

państwa, a nadto zastrzegła mu na przeciąg lat 3-ch się jeszcze na targu ze względu na stosunek popytu wyłączne prawo nadania aż do 250 maksymalnych do podaży utrzymać może Jeżeli jako motywa do pól na węgiel kamienny. I w innych krajach powstała lex Gamp podano obawę przed monopolem prywa-tendencya nadania państwu takiego uprzywiliowa- tnym, to za niemi kryły się inne, a mianowicie obawa, aby fiskus podążający zbyt ciężko ze wzrostem Jako motyw podaje się obawę przed monopo- wytwórczości i produkujący drożej nie utracił swego lizacyą produkcyi w ręku kilka jednostek i możność stanowiska (od 1903—12 r.) udział fiskusa w rewirze wpływania państwa na oznaczenie cen. Co do obawy nadr. westf. w produkcyi kopalń niezasyndykowanych monopolizacyi. to jak mi się zdaje, jest ona nieuza- spadł z 52 na 42°/₀, motywa chyba nie przemawia-sadnioną raz dlatego, iż kopalnie węgla wymagające jące za rozszerzeniem jego działalności w tym kie-same przez się już wielkich kapitałów, złączone są runku; zresztą, jak wiadomo, fiskus pruski należy do przeważnie z innemi wielkiemi przedsiębiorstwami, konwencyi węglowej i nie jest wiadomem, aby tam w szczególności z przemysłem żelaznym, a zatem wywierał wpływ zniżkowy *). Jeżeli takie są warunki zgromadzenie ich w jednym ręku wymagałoby olbrzy- eksploatacyi przez państwo w państwie o tak sprę-mich kapitałów; powtóre dlatego, iż złoża węglowe żystej administracyi jak Prusy, to oczywiście o wiele nie są ograniczone do pewnej okolicy, wskutek czego gorsze będą w państwie, które posiada administracyę kopalnie nie dałyby się jednolicie administrować, mniej sprężystą. Państwo ma tak wiele środków, aby Wreszcie zagłębia węglowe zagraniczne są tak roz- bądź bezpośrednio bądź pośrednio (przez cła, taryfy łożone, iż z ich konkurencyą liczyćby się było trzeba, kolejowe i t d.) wpływać na regulacyę cen produ-Cóż łatwiejszego dla państwa, jak w danym razie któw, że bez brania na siebie ciężaru eksploatacyi znieść cło na węgiel lub obniżyć taryfy przewozowe obejść się może. Zresztą nadmienić należy, iż nieu-dla węgla zagranicznego. Z dwóch monopoli, pań- zasadnione zwyżki cen powstają dopiero w handlu, stwowego i prywatnego, obrałbym prywatny, bo nad tak, że przy t. zw. wysokiej konjunkturze producent prywatnym czuwa zwierzchnia władza państwa, nad ciągnie tylko nieznaczne zyski, polegające głównie państwowym jej niema, przy prywatnym możliwą na gładkim zbycie za gotówkę, wyzbyciu się zapa-jest konkurencyą zagranicy, przy państwowym nie. sów, ewentualnie także produktu lichszej jakości ;

nego stanowiska co do węgla kamiennego.

(C. d. n.)

*) Wprawdzie od kwietnia 1913 r. wysfąpił fiskus z porozumienia, w jakiem stał z niederrheinisch-westphaliches Kohlensyndikat, na dotyczącą interpelacyę oświadczył jednak min. Sydow, iż 1) niemoże się zrzec organizacyi sprzedaży, bo na wypadek wypowiedzenia umowy pozostałby bez organizacyi,

Tam zaś, gdzie państwo będzie prowadziło eks- ?) e° do zaopatrzenia fiskalnych przedsiębiorstw niemoże przy-⁷ °    *    x r    iąC ogramczen. A za tern tylko względy tiskaine, a me społe

czne spowodowały wystąpienie. (Rohrbergfiskus ma umowę z syndykatem, że przed ustanowieniem ceny ma być wysłuchany).

Co się tyczy wpływu na oznaczenie cen, to zatem byłoby raczej uzasadnionem, aby państwo państwo musiałoby objąć albo przeważną albo też objęło handel monopolowy odnośnymi produktami, bardzo znaczną część produkcyi ; aby to osiągnąć lub zastrzegło sobie ewent. prawo zajęcia całej pro-musiałoby jednak zastrzedz sobie uprzywilejowane dukcyi, aby módz przeciwdziałać spekulacyjnej zwyżce stanowisko w rodzaju lex Gamp. Pomijam tę okoli- cen, chociaż doświadczenie uczy, iż państwo najlepiej czność, iż niemogłoby to nastąpić bez pewnego po- postępuje w myśl zasady „laissez aller, laissez faire“, gwałcenia praw już nabytych, ale z pewnością jak Jeszcze jedno jednak podnieść tu należy, to, że pań-każdy przywilej tak i ten nie przyczyniłby się do stwo prowadząc samo przedsiębiorstwo usuwa się powiększenia produkcyi a temsamem spowodowałby zawsze do pewnego stopnia z pod ścisłych przepi-pośrednio zwyżkę cen ; mając tylko prawa a nie ma- sów prawa, a temsamem osłabia stosowanie ich jąc obowiązku eksploatacyi, mając słabszego ducha względem innych, inicyatywy aniżeli prywatny i produkując bezwarunkowo drożej, nie prędko zdołałoby państwo osiągnąć tę przewagę, mając terena przeważnie gorsze, bo później nabyte, w których prywatny pracowałby jeszcze z zyskiem, pozostawiłoby je jako nierentujące się odłogiem.

ploatacyę, produkując drożej, będzie przyczyniało się do zwyżki cen, bo o cenie maksymalnej decydują koszta produkcyi wytwarzającego najdrożej, o ile on

Układ naftowy z Rumunią.

(Dokończenie).

II.

1) Rumuński rząd uznaje ważność i prawomocność (Rechtsgültigkeit und Rechtsbeständigkeit) u-kładu między zarządem wojskowym Rumunii, zastępującym rumuńskie państwo na okupowanym obszarze z jednej strony a Tow. dzierżawy terenów ropnych z ogr. p. z drugiej strony zawartego w dniu 18 lutego 1918 w Bukareszcie a dotyczącego oddania pod eksploatacyę rumuńskich terenów państwowych.

Układ z 18 lutego 1918 traci ważność w terminie, który jeszcze rząd niemiecki oznaczy w ciągu 12 miesięcy po zawarciu o-gólnego pokoju i wtedy przypadną i te w rze-

czonym układzie traktowane tereny Towarzystwu pod 1. oznaczonemu.

2) Te pod liczbami 3, 7, 9, 10, 12 i 14 rozdziału I. nadane wymienionemu Towarzystwu prawa i udogodnienia będą także przyznane „Tow. dzierżawy terenów ropnych“ z ogr. por.

III.

Towarzystwo ropnych zakładów przemysłowych.

1) Rumuński rząd uznaje przeniesione w drodze przymusowej likwidacyi prawa majątek innych Towarzystw na rzecz Towarz. ropnych zakładów przemysłowych. O ile likwidatorzy przymusowo zli-

kwidowanych towarzystw nie mogą przedłożyć kon- polowego nie mają zastosowania. Co do traktów (Vertragsurkunden) na przelane przez nich reszty podlega Tow. handlowo-monopolowe istnieją-na Tow. ropnych zakładów przemysłowych prawa, cym obecnie w Rumunii przepisom dla Tow. akcyj-bo dokumentów tych odnaleźć niemożna, mają zna- nych, jednak o tyle tylko o ile przepisy te zgodne czenie dotyczące prawa jako prawnie istniejące, jeśli są z postanowieniami zawartego układu. Późniejsze ze strony trzeciej w ciągu pięciolecia po ratyfikacyi zmiany przepisów prawa rumuńskiego, które doty-zawartego pokoju nie zostaną wniosione dowody kają stosunku prawnego Towarzystw akcyjnych winne

przeciwne.

mieć co do Tow. bandlowo-monopolowego o tyle za-

2)    Zastrzeżone pod liczbą 3, 7, 9, 10, 12 i 14 stosowanie o ile co do zastosowania tych powyższego rozdziału I. wymienionemu tamże To- zmian w Tow. handlowo-monopolo wem warzystwu prawa i udogodnienia przyznane będą nastąpi zgodność zapatrywań z jednej także Towarzystwu przemysłowych zakładów ropnych, s t r o n y N i e m i e c i Austro-Węgier a z dru-

Artykuł 19 prawa konsolidacyi z r. 1904 niema giej Rumunii, dla tego Towarzystwa zastosowania.    2) Rzeczą monopolu jest wyłączne prawo po-

dla Tow. handlowo-

tnicze.

IV.

3)    Prawo ważności (Geltungsdauer) wszystkich boru ropy. Na równi z ropą stawia się uzyskane przez Tow. ropnych zakładów przemysłowych z ogr. z gazu ziemnego oleje. Wszystka w Rumunii wydo-por uzyskanych koncesyj będzie przedłużone, a ter- byta ropa i olej z gazu ziemnego ma być przecho-min równy czasokresowi od 27 sierpnia 1916 aż do wywana w zbiornikach na kopalniach ropy i innych upływu pierwszego roku po zawarciu ogólnego po- miejscach, przetwórczych koju. Niewypełnienie obowiązków wiertniczych w tym monopolowego i przez nie pobrane, o ile Towarz. czasokresie nie upoważnia jeszcze nadawców końce- nie zwolni jej wytwórcy jako potrzebną do pędzenia syi do zniesienia koncesyjnego układu. Za przesu- zakładu. Jeśli kopalnie ropy nie dotykają dróg że-nięcie zapadłych obowiązków wiertniczych, tudzież laznych ani rurociągów Tow. handlowo-monopolowego w koncesyjnych i cesyjnych układach przewidziane jest Tow. uprawnione do zażądania, by ropa wydo-płatności nie należą się uiszczenia za w ciągu mi- bywana na tej kopalni przetransportowaną została nionego czasokresu nie wypełnione obowiązki wier- za oznaczonem przez nią wynagrodzeniem do najbliższej stacyi kolejowej lub do najbliższego rurociągu.

Towarzystwo handlowo-monopo'owe.

3) Cenę odbiorczą za ropę lub olej z gazu ziemnego ustanawia półrocznie Tow. handlowo-mono-1) Państwo rumuńskie ustanawia państwowy połowę w odpowiedniej wysokości (angemessener monopol handlowy dla ropy i przenosi wykonywa- nonę).

nie tego monopolu na ..Towarzystwo handlowo-mo-    4) Rząd rumuński jest obowiązany na prośbę

nopolowe“, które przez pewną grupę finansową ze Tow. handl-monop. dać mu do dyspozycyi zakłady, strony rządu niemieckiego, c. i k. rządu urządzenia, środki do uruchomienia przewozu, ma-wspólnego austro-węgierskiego i rządu • gazynowania, przeróbki ropy i jej przetworów, bę-rumuńskiego założone zostaje na zasadach na- dące własnością osób trzecich, jeśli Towarzystwo co stępujących :    do wykonywania tych robót nie może przyjść do

Towarzystwo zawiązuje się jako Towarzystwo porozumienia z właścicielami na drodze ugodowej, akcyjne w Rumunii z główną siedzibą w Bukareszcie. Jako wynagrodzenie ma uiścić właścicielom taką Kapitał zakładowy Towarzystwa składa się w więk- sumę, która biorąc za podstawę chwilową i istotną szej części z udziałów zakładowych (Stammanteilen) wartość użytych zabudowań, urządzeń, środków po-z pojedynczem prawem głosowania, w mniejszej części pędowych i z uwzględnieniem ustalonej przez Tow. z udziałów pierwszeństw (Vorzugsanteile) z piędzie- handl.-mon. stopy umorzeniowej i oprocentowania sięciokrotnem prawem głosowania. Uczestnictwo w zy wartości mieści w sobie zysk 8 procentowy, skach udziałów pierwszeństw istnieje jedynie w 6    Wrazie różnicy zapatrywań co do wartości za-

procentowej pierwszeństw dywidendzie, która się w la- sadniczej nastąpi jej ustalenie przez rzeczoznawców, tach następnych podwyższa, jeśli w jednym roku którzy przez rządy niemiecki, austro-ogólny zysk czysty nie osiągnie sumy potrzebnej do węgierski i rumuński każdorazowo na pięciolecie pokrycia tejże dywidendy. Resztę do rozdania przy- będą mianowani. Nowe budynki rafineryjne i uzu-padającego zysku rozdziela się równomiernie na pełniające podlegają zatwierdzeniu Tow. handl.-mon. wszystkie udziały zakładowe. Ogólną sumę    5) Towarzystwu przysługuje prawo do transportu

wypłacić się mających udziałów pierw- środków popędowych jak woda, gaz i t. p. i do prze-szeństw ustanawia rząd niemiecki, suma wozu i magazynowania surowców i przetworów, urzą-ta nie powinna przekraczać 10% kapitału ogólnego, dzania rurociągów łącznie ze zbiornikami, zakładania Rozporządzalność udziałami pierw- pomp i elektr. przewodów na cele oświetlenia i prze-szeństw przysługuje jedynie Niemcom, nośni siły. W tym celu przysługuje Tow. prawo bez-Austryi i Węgrom według zawartego płatnego korzystania z dróg publiez, mostów, kolei pomiędzy rzeczonemi państwami poro- państwowych i innych państw, gruntów (Staatsge-zumienia. Udziały zakładowe będą aż do je- lande). Używanie obcych gruntów o ile nie przyjdzie dnej czwartej części sumy ogólnej oddane do dyspo- do zgody w drodze dobrowolnego porozumienia, na-zycyi rządowi rumuńskiemu z upoważnieniem roz stąpić może przez wywłaszczenie, w którym to wydziału tychże według upodobania interesantom pry- padku dowód użyteczności publicznej ze strony przed-watnym. O ile prawo rumuńskie wymaga siębiorstwa uważany będzie jako przyjęty, przynależności państwowej dla pewnego    Państwowe rurociągi wraz z zbiornikami, urzą-

procentu zarządców i innych organów Tow. akcyj- dzenia pompy i t. p. odstąpione będą Tow. handl.-m. nego to przepisy te dla To w, h ą n d 1 o wo-m o n o- przez sprzedaż lub dzierżawę. Cena kupna lub dzier-

żawy oznaczoną będzie na podstawach należytości użytkowych, mających ważność 1 sierpnia 1914 r. dlowy wchodzi w życie ustanowiony bę-Nowe rurociągi i zbiorniki nie mogą być zaprowa- dzie przez rząd niemiecki przez oświadczenie dzone bez pozwolenia Tow. handl.-mon. z wyjątkiem rumuńskiemu rządowi przynajmniej na trzy miesiące tych rurociągów i zbiorników, które potrzebne będą wcześniej, wytwórcom ropy do zmagazynowania jej na własnych kopalniach,

6) Tow. handl.-mon. ustanawia w porozumieniu

11) Termin, w którym monopol han-

V.

1) Wyszczególnione w rozdziale I. pod 1. 7 ustęp z rządem rumuńskim ilość ropy i jej przetworów 1, 9 i 10 i w rozdziale III. pod 1. 3 a także 2 (osta-wymaganą do pokrycia krajowego rumuńskiego za- tnie zdanie) przewidziane udogodnienia rozciągają potrzebowania łącznie z wymaganą ilością na cele się na wszystkie w Rumunii czynne Towarzystwa przemysłu i dostarczy tę ilość za ceny, które prze- i przedsiębiorstwa, które się zajmują wydobywaniem, kraczaś nie mogą przeciętnych cen sprzedaży ropy wytwarzaniem, przeróbką, magazynowaniem, tran-Tow. handl.-mon. — Towarzystwu pod nazwą „So- sportem ropy i jej przetworów, cietatea Anonima pentru Distributia Produselor Petrolului“.

2) O ile towarzystwa i przedsiębiorstwa przypadające co do oznaczonego rodzaju pod 1. 1) po-Rząd rumuński oznaczy bliższe warunki roz- traciły co do praw swoich dowody, rejestry publi-dzielenia tej ilości i Jej sprzedaży w kraju.

czne, akty sądowe lub inne dokumenty podczas wojny, które zniszczone lub stracone zostały, nastąpi ustalenie dotyczących praw postępowaniem sądu roz-

7)    Tow. han.-mon. ma wyłączne prawo wywozu    jemczego.    Sąd rozjemczy składa    się    z sędziów, z któ-

ropy i jej przetworów z Rumunii. Wy wóz ten nie    rych jednego mianują rumuńscy    wytwórcy ropy,

może być ani ograniczony ani zakazany, drugiego rząd rumuński. Trzeciego sędzię rozjemczego On nie może być także bez względu na przewidziane oznacza rząd tego państwa, którego poddani są w po-w układzie postanowienia utrudniany przez nakła- siadaniu większości finansowych udziałów przedsię-danie ciężarów, ceł lub podatków pod jakimkolwiekby biorstwa w wątpliwość podanego. Wydane przez ten one były tytułem, ani też przez przepisy dotyczące sąd rozjemczy orzeczenia są decydujące, zarządów. W szczególności nie dopuszczalne są przepisy używania pewnych stacyj granicznych do wywozu ropu póki Tow. hardl.-mon. nie oświadczy pod tym względem swej zgody.

8)    Tow. hand-mon. uiszcza za każdą za gra-    giej są    co do rozdziału    IV.    powyższego

nicę    wywiezioną ilość od lOOu kg. ropy i jej prze-    układu    naftowego pod    tym względem

róbek (z wyjątkiem asfaltu) rumuńskiemu państwu w porozumieniu zgodne, że rumuński 3*60 lei za ropę, a 4 leie za jej przeróbki. Oblicze- rząd wkrótce po ratyfikacyi układów po-nie odbywa się półrocznie, przypadająca należytość kojowych z rządem niemieckim i austro-jest płatną w ciągu ćwierćrocza po dokonanem obli- węgierskim przystąpi do rokowań co do czeniu.    tego w jaki sposób nadwyżkę Rumunii

9)    O ile coś innego postanowionem nie zostanie w ropie i jej przetworach oddać do dy-jest Tow. handl.-mon. wolne od płacenia podatków spozycyi Niemiec i Austro-Węgier bez i innych opłat publicznych z jakiepokolwiek tytułu uszczerbku dla interesów żywotnych Rumunii jej

potrzeb krajowych i rozwoju przemysłowego. Zatem

10)    Import ropy i jej przetworów jest wzbro- rozporządzenia pod roz. IV. wtedy tylko wejdą

w życie, jeśli po dzień 1 grudnia 1918 nie

Wywóz ropy i jej przetworów.

i na jakikolwiek rachunek.

Objaśnienia.

Niemiecki i wspólny austr o-w ę g i e r-ski rząd z jednej strony a rumuński z dru-

niony. Wyjątek dopuszczalny za zgodą Tow. handl mon., za wynagrodzeniem rumuńskiemu państwu nastąpi inne porozumienie pomiędzy i ustanowieniem rok naprzód przez Tow. handl.-m. rządami Niemiec, Austro-Węgier i Ru-pewnej ustalonej licencyi.

m u n i i.

K. Z.

Górnicy polscy w Westfalii i Nadrenii

napisał

Dr. Stanisław Wachowiak.

(Dokończenie).

Nie ulega żadnej wątpliwości, źe to nagłe uby- przybyszów ze wschodu. Dla ważności sprawy wy-wanie przychodz'côw polega tylko na niedostate- mieniamy wszystkie te kopalnie, podając równocze-cznej statystyce. Podług Schulzego w roku 1900 śnie stopę procentową przychodźców w porównaniu z 224 przedsiębiorstw kopalnianych 18 miało większą do załogi ogólnej podług własnego obliczenia, załogę z prowincyi wschodnich, jak ze zachodu.

W roku 1905 na 258 kopalń i pokrewnych im zakładów 36Ł) miało przewagę robotników wschodnich.

Jak wyliczyliśmy ze statystyk w sprawozdaniach administracyjnych gwarectwa bohumskiego w roku 1913 Kopalnią Mont-Cenis II . . . z 291 przedsiębiorstw 33 miały więcej jak 50 procent »    König Ludwig I—III . .

Ewald I—II......

Największy odsetek przychodźców przypada na :

% załogi ogólnej

l) Z tego 30 przypadało na kopalnie, 6 na koksownie.

III-IV . .

Cp OO 05

Graf Bismarck I—IV «    II-IV

IV—V

uicnüTUiüiüicnoiuioioiüTUiüimuicnüiuicncnasasasüicncnosmai

wi-i^^coał-^H-h^aptoocotocoOi-ęrf^cni^coopcątytocc-ąasooGo

-5tórfi‘dTa:a5CĆcóobcDi-i'Cnh-*-c0tóai.t-ióaic5rfi'.^>rfi.tó<i~jó^cD<^>

VI-VII VIII-IX

Przybysze ze wschodu

Kopalnia

Powiat

Ewald I—II

. 1898 1036

V

Bochum

Dortmund Herne ^

V

Gelsenkirchen

Essen

. 3135 1284 . 3547 1815

Pluto I .    .    .    .

Pluto II ... . Consolidation I—VI III IV

Rhein-Elbe I—II .

Alma.....

Holland III—IV . Bonifazius .    .    .

Zollverein III—IV Math. Stinnes I—II Prosper I.    .    .    .

Prosper II ...

Concordia I .    .

Neuçiühl I—II. . . . 4118 1329 Deutscher Kaiser II—V 4567    1694

„    „ III—VII 4732 1290

Oberhausen

Dinslaken

w r.

na

.    .    56.237

. 17.355 . 10.600

.    . 40-37o

.    39*5%

.    .    12-4%

7-6%

„ Hugo iii.....

Koksownią Constantin d. Gr. III

IV-V

I— II

Największą gęstość absolutną wykazują przychodźcy wschodni na kopalniach następujących :

Załoga

Dortmund

. 3604 1508 2803 1437

Berensschächte Graf Bismarck III—IV . 2193 1256

. 2566 1359 . 2211 1318 . 2845 1482 . 2345 1162 .    2270    1437

Z tych obliczeń wynika, że Polacy procentowo najbardziej zatrudnieni są na koksowniach. Jest to jedna z najcięższych robót przemysłowych. Liczby nasze dowodzą także, że Polacy zatrudnieni są przeważnie na młodszych, nowych przedsiębiorstwach. To tłomaczy się tem głównie, że stare kopalnie mają zasiedziałych robotników niemieckich.

Największą liczbę przychodźców wschodnich wykazuje statystyka knapschaftowa ’) za rok 1910, bo 36 04°/₀ załogi ogólnej. Liczba ta w roku 1905 wynosiła 33'69°/₀. Rok 1918 wykazuje 33⁻96°/₀. Z tej okoliczności jednakże, jak już powiedzieliśmy, nie można ściśle naukowo wnioskować. Że stosunek procentowy za rok 1913 spadł o 2’08°/₀, nie dowodzi jeszcze niczego. Objaw ten sam możemy skonstatować w roku 1911, w którym stosunek do roku 1900 obniżył się o 3⁻45°/₀ i podniósł się znów w latach następnych. Największą liczbę absolutną przychodźców wschodnich wykazuje od samych początków wy-chodźctwa rewir górniczy Recklinghausen, gdzie 1900 liczono 10.060 górników polskich, co równa się 48’22°/₀ załogi ogólnej. W roku 1913 rewir ten liczył absolutnie 28.515 przybyszów wschodnich, innemi słowy 40 9° ₀. Procentowo pierwsze miejsce zajmuje rewir Gelsenkirchen, jedyny w roku 1913, w którym jiczba przychodźców wschodnich dosięgła 50%.

Drugie miejsce zajmuje Herne. Wprawdzie w porównaniu do roku 1900 liczba jego przychodźców wynosząca wówczas 51 '34% zmniejszyła się o 2‘54°/₀; także następujące po Herne rewiry Wattenscheid i Essen-zachód cofnęły się choć nieznacznie.

Liczba kopalń polskich — tak nazywają przedsiębiorstwa liczące ponad 50°/₀ przychodźców — podniosła się z 19 w roku 1900 na 33 w roku 1913. Przy tem także uwzględnić należy, że i liczba kopalń wzrosła.

Ze statystyki gwarectwa bohumskiego wynika także, z których prowincyi wschodnich przychodzą wychodźcy. Statystyka knapszaftowa za rok 1913 podaje liczbę ogólną przybyszów wschodnich 139.203. Z tego przypadało : na Poznańskie

„ Prusy wschodnie .    55.011

„    „ zachodnie

„ zachodnie .

Śląsk Górny ...

Poznańskie w roku 1914 wykazuje największy odsetek przychodźców. To nie zawsze tak było.

*) Czytelnik wybaczy niepolski wyraz, używamy go dlatego, że utarł się od dłuższngo czasu, a organizacye polskie używają go prawie wyłącznie. Knapschaft == gwarectwo, choc tłojnaczenie to nie jest ścisłe,

1902

45%

43%

41%

1905

1910

I tak w roku 1898 liczba Poznańczyków wynosiła 35%, Wschodnio-Prusaków 41%. w roku 1901 Poznańskie 35%, Prusy wschodnie 42%

37%,

37%,

39%,

Udział Poznańczyków we wychodźctwie powiększał się więc z roku na rok. Co do przyszłości to nie można tu wróżyć. Powodu większej emigracyi Poznańczyków należy przedewszystkiem szukać w położeniu na wschodzie, gdzie możność osiedlenia stawała się coraz trudniejsza, zwłaszcza przy wielkiej sile rozrodczej Polaków.

Podczas kiedy absolutna liczba przybyszów poznańskich wynosiła 1-go lipca lipca 1905 roku 35.988, wzrosła do 1-go stycznia 1910 na 50.550 a do 1-go stycznia 1913 na 56.257. Od roku 1905 do 1910 przybyło więc z prowincyi poznańskiej 14.568 głów, in-nemi słowy w pięcioleciu wzrosła liczba przychodz'-ców Poznańczyków o 40%».

Po Poznańskiem Prusy wschodnie dostarczają kontyngent główny robotników w górnictwie. Powodem ogromnej emigracyi wschodnio-prusaków jest ogólne położenie gospodarcze w tej prowincyi. Prusy wschodnie są typowym krajem wielkich własności ziemskich, bez najmniejszego przemysłu. Warunki życiowe z tego powodu właśnie tutaj bardzo są ciężkie.

Wychodźcy odznaczają się nadzwyczajnem poczuciem łączności, które żywo przypomina związki fawilijne, napotykane często w pierwotnych formach gospodarstwa społecznego. Najlepszym dowodem tej łączności jest podział wychodźców z poszczególnych prowincyi wschodnich na ich nowe siedziby.

I tak Poznańczycy najgęściej mieszkają w rewirach kopalnianych Hdrne i Oberhausen. Na kopalni Victor I—II liczba ich wynosi 816 precent, na kopalni Victor III—IV 78 3 procent, Friedrich der Grosse I—II 79 procent ogólnej liczby przybyszów wschodnich. Ponad 50 procent przybyszów wschodnich tworzą Poznańczycy w obwodach kopalnianych Rec-klinghausen-wschód, Oberhausen i Dortmund III.

Na ogólną liczbę 20 rewirów górniczych w obwodzie wyższego urzędu górniczego w Dortmund, liczba absolutna Poznańczyków tylko w trzech wynosi mniej niż tysiąc i to w Hattingen, Werden i w kopalniach rudy. Największą liczbę absolutną Poznańczyków ma Herne, bo 8493.

Po Herne następuje Recklinghausen-wschód i Dortmund III. Pierwszy obwód liczy 16.132 Poznańczyków, drugi 5.247. Herne zwłaszcza zawsze odznaczało się wysoką liczbą Poznańczyków, gdyż wykazywało już w 1900 roku 5 350 głów, Mazurzy natomiast mają środowiska swoje w obwodzie Gelsenkirchen, srdzie tworzą 56*1 procent i w rewirze Wattenscheid, gdzie liczba ich wynosi 61‘4 procent. Największą absolutną liczbę Mazurów ma obwód Rec-klinghausen-zachód, bo 9.153 głów. Podobnie wysokiej liczby nawet Poznańczycy nigdzie nie osiągają. Niżej 1000 było ich w 5 obwodach, a mianowicie w Herne, Dortmund I, Hattingen, Werden i w kopalniach rudy Jeszcze bardziej uderzającą jest koncentracja na niektórych przedsiębiorstwach, i tak przybysze wschodni kopalń Verein Bonifacius, Dahlbusch, Königin Elisabeth, Zollverein są wyłącznie Mazurzy.

Ślązacy najgęściej zamieszkują obwód Essen-zachód i koncentrują się prawie wyłącznie w gminach Bratenbrock i Botrop, a pracują na kopalniach Prosper I—IV.

Liczba absolutna Górnoślązaków wynosi odpowiednio do ich liczby ogólnej tylko w trzech obwodach ponad 1000 głów. Są to okręgi Recklinghansen-zachód, Essen-zachód i Duisburg.

Najbardziej rozstrzeleni po wszystkich rewirach są dziś jak i dawniej Zachodnio-prusacy Trudno dociec czem to się tłómaczy. Liczba ich absolutna w 7 rewirach przekracza 1000.

I u innych narodów można zauważyć na emigracyi podobną łączność. Wskażemy tylko na emi-gracyę amerykańską. Zdaje się jednak, że ten objaw koncentraćyi nigdzie nie jest t k wybitny jak u Polaków. Ma to dla nich pierwszorzędne znaczenie narodowe. Gęste osady umożliwiają ruchliwe życie towarzyskie, działalność organizacyjną i wytworzenie silnego stanu średniego.

Nowe upośledzenie galicyjskich kopalń węgla

napisał Dr. Artur Benis.

Tym razem wychodzi ono z ministerstwa kolejowego, w którem, mimo zmiany kierownictwa, sympatycznie wówczas przez kraj przyjętej, panuje niepodzielnie duch wszechniemiecki i tradycyjna niechęć do Galicyi.

Sprawa, o którą chodzi, przedstawia się w zarysach ogólnych, jak następuje:

W roku 1898 wydaną została przez koleje państwowe i kolej północną taryfa węglowa, na mocy której na liniach kolei galicyjskich, na przestrzeni od Jarosławia na wschód, przewożono węgiel pruski taniej, aniżeli węgiel krajowy. Taryfa ta, która stanowiła jedną z bardzo poważnych przeszkód w rozwoju galicyjskiego górnictwa węglowego, była przedmiotem silnych ataków ze strony naszych kopalń. Dzięki skutecznym zabiegom Koła polskiego, usunięto w roku 1908 naprzód przywileje węgla pruskiego w Galicyi, równając stawki na tenże węgiel ze stawkami na węgiel galicyjski, a następnie wyszła w roku 1910 nowa taryfa węglowa, zapewniająca węglowi krajowemu pewne pierwszeństwo przed węglem obcym.

Taryfa z roku 1910 składa się z 4 części: I a. dla węgla w ogólności; I b. dla koksu; 1 c. dla węgla austryackiego, nadawanego na stacyach kopalnianych i I d. dla węgla brunatnego. Stawki kilome-tryczne są najwyższe w klasie I a. i spadają kolejno w ten sposób, że dla węgla brunatnego stawki klasy I d. są najtańsze.

Taryfa ta, obecnie obowiązująca, odpowiada zasadom słusznej i należnej produktowi krajowemu opieki przed konkurencyą obcą, a następnie uwzględnia, acz tylko po części, wartość kaloryczną węgla, przyznając węglowi o słabszej sile także i niższe

lO

05

przewoźne, co czyni zadosyć w całym świecie przy- austryacki będzie chciał oraz czy będzie mógł nara-jętym zasadom taryfowej sprawiedliwości. Dla kraju zić się na nowe nieporozumienia z rządem niemie-przedstawiała ona pewną specyalną ochronę węgla ckim, aby reaktywować taryfę I c. dla węgla krajo-galicyjskiego przed węglem pruskim. Węgiel pruski wego, której zniesienie obecnie zamierza, i przywró-wchodzi bowiem do Galicyi wedle najwyższej stawki cić dotychczasowe napięcie frachtowe pomiędzy wę-I a, podczas gdy węgiel nasz taryfuje niżej, wedle glem pruskim i galicyjskim. Doświadczenie napawa I c. Konkurencya węgla ze Śląska austryackiego i nas uzasadnioną obawą, że zrównanie to będzie trwa-z Moraw zupełnie tutaj nie wchodzi w grę, gdyż łem, a byłoby to połączonem z dotkliwą szkodą dla węgiel ten zupełnie nie ciąży ku Galicyi i nie znaj- krajowego górnictwa węglowego i dla naszego przemysłu.

duje u nas zużycia w większej ilości.

Taryfa z roku 1910 przyszła do skutku mimo

Sprawa ta ma i dalszą doniosłość. Galicya, po-bardzo silnego oporu ze strony sfer górnośląskich, siadaczka olbrzymich własnych pokładów węglowych, które z naturalnym zresztą brakiem sympatyi pa- płaciła aż do niedawnego czasu stały i w dziesiątki trzyły na wzrost galicyjskiej produkćyi węgla i na milionów idący roczny haracz za węgiel pruski, ułatwienia, jakie dawała naszemu węglowi nowa taryfa. Niechęć interesentów Rzeszy Niemieckiej doszła w końcu do tego, że rozpoczęto nawet represalia taryfowe wobec węgla brunatnego, idącego z północnych Czech do Niemiec. Po pewnym czasie te naprężone stosunki ułożyły się i nastąpiło pewne uspokojenie, boć w końcu i Niemcy przyznać musieli, iż w napięciu taryfowem musi znaleźć wyraz faktyczna różnica wartości i kosztów produkćyi. Różnica między stawkami I a. i I c., wywalczona z takim mozołem i trudem dla węgla krajowego, jest dosyć znaczna. Poczyna się ona od pięciu koron na wagonie na odległość 50 km., wynosi 12 K przy odległości wyrasta do 26 K przy odległości 350

Dzięki usilnej pracy udało się wreszcie monopol węgla pruskiego w Galicyi przełamać i węgiel krajowy znalazł w końcu zbyt w obrębie własnego kraju. Z przyszłością galicyjskiego górnictwa węglowego łączymy nasze gospodarcze nadzieje, a dał temu wyraz Wydział krajowy, gdy w krytycznej chwili z natężeniem ostatnich sił wydobył Zagłębie krakowskie z rąk obcych.

Nie jest rzeczą naszą badać tutaj, czy takie fo-rytowanie importu węgla pruskiego do Galicyi jesi zgodnem z .walutową polityką państwa oraz z zasadami unikania importu z zagranicy. Nas obchodzi jedynie fakt, że projektowane przez rząd zniesienie taryfy wyjątkowej I c., stanowi bardzo poważne pogorszenie warunków pracy dla galicyjskiego przemysłu węglowego i dla jego przyszłości.

Pozory finansowe, którymi ministerstwo kole-

250 km.,

km., i dochodzi do 32 K przy odległości 500 km.

Obecnie ministerstwo kolejowe nosi się z zamiarem zniesienia tej taryfy Ic. tak, iż w przyszłości ma wszelki węgiel taryfować tylko wedle najwyższych stawek taryfy I a., co za sobą pociąga Jowe chce osłonić swoje postępowanie, są czcze i wy-zniesienie całej różnicy taryfowej po- krętne. między węglem pruskim, a węglem galicyjskim.

Przy obecnych, wprost fantastycznych cenach wozu, przynosi za mało dochodów, należy tak, jak węgla, zrównanie to jest może bez większego zna- to miał° miejsce w innych artykułach, podwyż-czenia, gdyż publiczność, płacąc za węgiel każdą szyć procentowo wszystkie dotych cenę, byle go tylko dostać, skłonna może będzie sowę stawki.na w ę g i e 1. Byłoby to zarządze-przeoczyć różnicę kilkunastu lub kilkudziesięciu ko- mem słusznem, któreby nasz i obcy przemysł wę-ron na wagonie. Ale obecne wyjątkowe stosunki za-    szemrania musiał przyjąć. Ale jednostronne

potrzebowania i zbytu węgla nie mogą być decydu- zniesienie taryfy I c. i podniesienie stawek na węgiel jącymi dla zniesienia owych praw, które przysługują nasz do wysokości stawek na węgiel pruski jest nie-węglowi krajowemu. Na rynku węglowym prędzej sprawiedliwością, przeciwko której z całą energią czy później nastąpią znowu stosunki normalne, a za- bronić się należy, chodzi obawa, że zniesienie tej wyjątkowej taryfy I c. nie będzie miało charakteru czasowego i pozo- taryfy I c. traktowanem na najbliższem posiedzeniu stanie jako trwałe upośledzenie naszych kopalń, komitetu taryfowego państwowej Rady kolejowej, a ' Rzeczą jest bardzo wątpliwą, czy po wojnie rząd potem na pełnej Radzie kolejowej.

Jeżeli ministerstwo kolejowe sądzi, że taryfa na węgiel wobec ogólnego podwyższenia kosztów prze

cz a-

Pod względem formalnym ma być zniesienie

Sprawozdanie rachunkowe Delegacyi górników i hutników polskich

za czas od dnia 1 stycznia 1914 r. do dnia 30 czerwca 1917 r. *)

(Dokończenie).

II. Fundusz szkolny.

Pozostałość dnia 1 stycznia 1914 r. Odsetki

Zysk na różnicy kursu walut

38.027-84

4.736-71

4.883-—

Razem

Odchodzi koszt nauki języka rosyjskiego w szkole górniczej w Dąbrowie Śląskiej Pozostałość dnia 30 czerwca 1917 r.

9.619-71

47.647-55

375-—

47.27255

III. Fundusz wiertniozy.

Pozostałość dnia 1 stycznia 1914 r. Odsetki

Zysk na różnicy kursu walut

1.852-78

248-85

258-20

507-05

Pozostałość dnia 30 czerwca 1917 r.

2.359-83

*) Początek w zeszycie XII. w. r. 1917.

■to

CSJ

Oh

Ul

■s

CS3

IV. Fundusz stypendyalny imienia ś. p. Adama Łukaszewskiego.

Pozostałość dnia 1 stycznia 1914 r.

Wpływy (Leopold Szefer)

Odsetki

Z przeniesienia 2.73030

25*—

1.022-25

Pozostałość dnia 30 czerwca 1917 r.

5.084T3

1.047-25

6.13P38

V. Fundusz zapomogowy dla rodziny ś. p. Adama Łukaszewskiego.

Pozostałość dnia 1 stycznia 1914 r. Odsetki

1.399*— 31*30

Opłaty :

Bartoszewicz Stefan Benis Artur Buzek Jan Buzek Jerzy Cehak Józef

Delegacya górników i hutn. poi. Drobniak Feliks Drobniak Franciszek Filippi Tadeusz Gadomski Felicyan Gadomski Stanisław Towarzystwo Kopalń Galicyjskich Gąsiorek Karol Gąsiorowski Kazimierz Hromek Józef

20-—

160-—

120*—

80"—

80-—

80*—

60"—

80 —

160 —

160* —

80’—

80 —

20*—

40-—

80'— 1.300-—

Jastrzębski Ferdynand Towarzystwo Karpackie Knoblauck Stanisław Kontkiewicz Stanisław Lebiedzik Józef Osadca Marceli Przedpełski Józef Schimitzek Antoni Srokowski Kazimierz Sulimirski Wit Sykała Julian Syroczyński Leon Szefer Leopold Szydłowski Maryan Szymanowski Stanisław Wojnar Jerzy Wolski Zygmunt Zajchowski Antoni Zarański Jan

80’-320-— 20*— 320-— 20- — 20-— 40 — 80*— 80'— 40*— 160-— 60*-80-— 20-— 20-— 60-— 20-— 20* —

Razem

Wypłacono drukarni P. Mitręgi w Cieszynie

40* —

. 1.500--

4.230-30

2.001-70

Wypłacono p. W. Łukaszewskiej 1.550* —

3.551-70

Do przeniesienia 2.730-30

Pozostałość dnia 30 czerwca 1917 r.

678-60

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc marzec 1918.

GMINA

^ 3 &

flf

fi::

°rS fl 'Ü 3 f

3^!

Ilość produkujących gaz

otworów

będących w ruchu

l.

2.

. całkowicie zastano-wionych

Ol R A Z E M

Produkcya gazu przeor | ciętnie za miesiąc sprawozdawczy w ms ; w 1 min.

iri

In? f p:s

na 1 otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

OÔ

Ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

więcej

niż_ przeciętna •    ! ilość gazu r. 8

niż przeciętna ilość gazu 3'463 m «

niż podwójna przeciętna ilość gazu

UWAGA

O

T—I

rH

to : r

13.

Tustanowice

198    94

37

131    287-44    1-450 2 193    83    29    19    131

Borysław

182    72

14

86    250 81    1-377

2844    57

19    10    86

Mraźnica

30

6900

2 300 8-625

Popiele

Razem

413    174

51

225

607-25

1-470 2 675

130

50 |j 35 ! 225

Zestawienie produkcyi gazu za kwiecień 1918.

Tustanowice

199

96

38 !j 134

29901

1-517 2-231    74

34

26

134

Borysław

182

76

14 ! 90

240-43

1-321

2671

47

20

23

90

Mraźnica

30

70-—

2 333 8-749

Popiele

Razem \\ 415 ¹¹ 180 ÿ 52 |j 232 j| 60944

1-468 2-627 121

55

56

232

Kopalnia nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 31. III.

1918

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w kg.

Zapas 30. IV.

1918

Rekapitulacya:

Tustanowice Borysław . Mraźnica .

5,917.009    32,717.509    1,123.528    3,221.000    29,507.343    4,782.647

4,175.972    29,661745    1,125.487    1,202.380    28,096.098    3,413.752

479.271    4.054.632

42.158    193.855    3,905.768    392.122

Razem

10,572.252 66,433.886

2,291.173

4,617.235 61,509.209    8,588 521

Polana .... Popiele.... Dolina ....

70.182    68.400

502.148    1,977.747

1,153.136    732 690

119.600 311.583    143.700

90 3^0

321*220    304650

13.540 223696 109.070 1,415.903    1,322.412

59.786 66.900 78 470 j 156.900 16.000 4.500

54673

40.800

26500

5.500

10.650

58.132

16.500

8.880

3000

10.000

252854

25.000

1.500

1.200

29.735

9.130

32.220

45.000

to

lO

o o o o o co

366

16.253

10.996

14.040

2.080

39.702

900

88.537

2,015.698

711.979

381.209

397.060

o o o o

ÎO GO O O ÎD I> OO —< t> oj co

CO 05

48.479

418.209

1,153.721

128.480

27.814

20.350

183.810

16.540

233.696

58.184

1,760.833

72.059

33.000

210.370

42.200

10.000

10.650

83.132

18.000

Razem . . .    15,123.905 71,588.805    2,433.758 4,701.572 66,459.332 13,118.048

Sprawy bieżące.

Węgle podczas wojny. Według danych produkcyi węgli kamiennych przed wojną po uwzględnieniu tego, że cała produkcya Polski i Belgii, oraz 30 prc. produkcyi Francyi dostała się w ręce państw centralnych, wypada, że państwa koalicyi mogłyby wydobywać rocznie 837 milionów ton metrycznych, państwa centralne 293 m. t., neutralne 6 5 m. t. Z uwagi jednak, że zasoby koalicyi są przedzielone, oceanami właściwsze będzie takie zestawienie: Stany Zjednoczone Ameryki Północnej 450 m. t., kolonie angielskie 43 m. t.

Taki byłby stosunek energii węglowej wedle danych przedwojennych. Ile wiadomo, nie uległ on zmianie tylko ilość wydobywanych węgli zarówno w państwach centralnych jak koalicyjnych zmalała. W Niemczech jak to oświadczył Dr. Schweighoffer w odczycie, mianym w Warszawie w roku z. — wytwórczość obecna węgli kamiennych wynosi 92% produkcyi przedwojennej.

Produkcya węgli w Niemczech musi nie tylko wystarczać na potrzeby wojenne i gospodarcze własnego kraju ale ma także ciężkie zadanie zaopatrywania w materyał opałowy sprzymierzonych państw w szczególności Austryi i Węgier. Nadto Niemcy zarówno ze względów politycznych jak gospodarczych muszą dostarczać opału przyległym krajom neutral-

nym, zwłaszcza Holandyi, Szwajcaryi, otrzymując wzamian żywność.

Co do Zagłębia Dąbrowskiego, to w pierwszem półroczu 1914 r. czyli przed wybuchem wojny, a teraźniejszym obszarze okupacyi austryackiej, wydobyto węgli kamiennych 1574605 ton metrycznych na obszarze okupacyi niemieckiej 1,959.139 ton ; razem 3,533.744 ton. Można przyjąć, że obecnie wydobywa się około 70% produkcyi normalnej z czasów pokoju.

Z krajów wojujących najwcześniej odczuła brak opału Rosya. Wogóle należy stwierdzić, że w wojnie obecnej państwo nieprzemysłowe, skazane na dowóz obcy nietylko gotowej amunicyi, lecz nawet surowych dla niej materyałów, nie mające dostatecznej sieci kolejowej i taboru, znalazło się wskutek długiego trwania wojny, w położeniu rozpaczliwem w porównaniu z uprzemysłowionym przeciwnikiem. Dla technika, obeznanego ze stroną gospodarczą wytwórczości przemysłowej krajów wojujących, wynik długiej wojny co do Rosyi był do przewidzenia, Rosya musiała uledz dla braku dostatecznych zasobów energii we własnym kraju, nawet gdyby była posiadała dostateczne urządzenia do jej przetwarzania i przesyłania na front bojowy. Podobny los z tych samych względów zagraża Włochom.

Węgiel niemiecki dla Ukrainy. Według „Lok.-Anz/‘

kopalnie węgla na Ukrainie nie są w możności zao- w niewyzyskanych pokładach zachodniej Galicyi. patrzenia kraju w środki opałowe. Ukraina jest wo- Ponadto jest Galicya dla Austryi najważniejszym bec tego skazaną na razie na dowóz węgla z Nie- terenem wewnętrznego rynku zbytu. Mowa o bier-miec. Zaopatrzenie obwodu kijowskiego, dla którego ności Galicyi w ogólno-gospodarczym bilansie, oparta trzeba sprowadzić 8 milionów pudów środków opa- jedynie na argumencie państwowo-fiskalnym, była łowych z zagranicy, nastąpi w kopalniach górnoślą- zawsze odpierana przez znawców austryackich sto-skich. Ukraińska komisya państwowa dla przywozu sunków gospodarczych. Co prawda, dopiero wojna rozpoczęła odpowiednie starania w delegacyi handlo- otworzyła niejednemu oczy na liczne grzechy popeł-wej państw centralnych w Kijowie.    nione przeciw temu krajowi, które w końcu zemściły

Stów. Techników Zagłębia postanowiło opracować monografię przemysłu Zagłębia Dąbrowskiego, w któ-

Ropaczliwe położenie przemysłu w Zagłębiu Do- si§ na gospodarczych siłach całego państwa. Niebez-nieckim. Z doniesień pisma „Nowaja Żizń“ można pieczeństwo utraty Galicyi staje się najsilniejszą sobie wyrobić pojęcie, w jak rozpaczliwym stanie podnietą dla każdego odpowiedzialnego męża austrya-znajduje się przemysł w kwitnącem niedawno Za- ckiej polityki zagranicznej. Tyle czasopismo berlińskie, głębiu Donieckim. Z raportu do komisarza rolnictwa wynikają rzeczy bardzo znamienne.

Okręg Gruszewo-Wlasowo, wytwarzający olbrzy- rym to celu rozesłano kwestyonaryusz. mie ilości antracytu, został przez kozaków zupełnie    Zakupno kopa'ni w Dziedzicach przez gminę Wiedeń,

Międzynarodowa produkcya siarki. Według czasopisma „Statist“ wynosi roczna produkcya siarki w całym świecie około 800.000 ton, z czego połowa przypada na Sycylię. Ważnem źródłem produkcyi są dalej Stany Zjednoczone, potem Japonia i Hiszpania ; także w Nowej Zelandyi znajdują się duże złoża. W swoim czasie wynosił wywóz siarki z Nowej Zelandyi 100.000 cetnarów angielskich, obecnie jednak brak robotnika i wielkie oddalenie od poważniejszych rynków zbytu spowodowało pewien zastój w wydobywaniu siarki.

Anglia sprowadza mało czystej siarki, wysyła natomiast niemal 40.000 cetnarów rocznie przeważnie do Stanów Zjednoczonych, do Kanady i Afryki południowej. Kanada importuje rocznie około 500.000 cetnarów ze Stanów Zjednoczonych, z Japonii, z Włoch i Anglii ; Australia sprowadza przeszło 400.444 cetnarów po połowie z Włoch i z Japonii. Nowa Zelandya sprowadza siarkę z Japonii, mimo, że posiada własne kopalnie Afryka południowa sprowadza rocznie około 850.000 cetnarów siarki z Hiszpanii i z Włoch.

unieruchomiony. Organizacye robotnicze zostały roz- Rada miejska wiedeńska zatwierdziła układ o zabite. Z 20.000 robotników jest mniej niż połowa, kupno kopalni w Dziedzicach. Cena kupna wynosi reszta się rozpierzchła. Dzięki kompletnej anarchii 195 milionów kor. Z tego 60 prc. przypada na Wie-w dziedzinie środków przewozowych nagromadziło deń. Produkcya węgla ma być znacznie powiększona, się w tym okręgu około 1 i pół miliona pudów antracytu.

Przedstawiciel dystryktu Jusowka, gdzie się znajdowało 112 kopalń, donosi, że nie ma tam ani produktów, ani środków technicznych niezbędnych do otrzymania tego produktu. Między zarządami kopalń a robotnikami rozgrywają się walki o wynagrodzenie. Wytwórczość węgla spadła przeszło o połowę. Robotnicy odpływają masowo z rejonu kopalnianego, przedtem bowiem przyjmowali zatrudnienie niemal wyłącznie dlatego, by nie służyć w wojsku.

Delegat jednej z hut w okręgu stwierdził, że gdy w listopadzie ub. roku wyprodukowano jeszcze 800 tys. pudów metalu, to w grudniu otrzymano już tylko 350.000 pudów.

W rejonie Mokiejewka unarodowiono zakłady przemysłowe i kopalnie. Skutek jest taki, że ceny za produkt wzrosły szalenie dzięki ogromnie wysokim cenom robocizny, a produkcya spadła z 5 milionów na 2 i pół miliona pudów.

Ze Stów. Techników. W Sosnowcu odbyło się doro-

Fabryka „Providence Russe“, leżąca kolo Ma-riupola, a więc blisko okręgu kopalnianego Donieckiego, nie idzie z powodu braku węgla. Ilustruje czne zebranie członków Stów. Techników, na którem po to chaotyczne stosunki w okręgu tym panujące.    odczytaniu sprawozdania z działalności Stów. oraz

Ogólnie licząc, wydawano przeciętnie miesiecz- uchwaleniu budżetu na r. b w wysokości 1132 mk. nie w 1916 roku w Zagłębiu Donieckim 120 milio- dokonano wyborów prezesa, 10 członków zarządu nów pudów węgla, na jesieni 1917 roku już tylko i 5 członków komisyi rewizyjnej.

80 milionów pudów, w grudniu 60 milionów, w sty-    Drogą tajnego głosowania wybrani zostali do

czniu 1918 roku 25 milionów, a w lutym 22 pudów zarządu pp. : Gadomski Stanisław (prezes), Strze-węgla. Huty zużyły na produkcyę z 16 milionów pu- szewski Wiktor, Woźniak Andrzej, Benni Artur, Horko dów miesięcznie w 1916 roku na 5 milionów w je- Włodzimierz, Mielczarski Stanisław, Byszewski Wa-sieni 1917 roku 3 miliony w grudniu a 1 i pół mi- cław, Frycz Feliks, Maruszewski Franciszek, Łukowski liona pudów w 1918 roku. “    Stefan i Janiszewski Eugeniusz.

Wogóle anarchia rewolucyjna pogrążyła na-    W s^a<^ komisyi rewizyjnej weszli pp.: Łasz-

prawdę kwitnący okręg przemysłowy w ruinę.    czyński Bolesław, Ptirschel Ludwik, Krasnodębski

Stosunki węglowe w kopalniach Królestwa Pol

„Bierny kraj«. W sprawie znaczenia gospodar- Jeizy i Przedpełski Józef, czego Galicyi dla Austryi przyniosła „Europäische Staats- und Wirtschaft-Zeitung“ w Berlinie artykuł, skiego. Stosunki w polskim obszarze węglowym są, który podaje następujące szczegóły: Galicya tworzy jak nam piszą, pomyślne; konsumenci mogą spokoj-w Austryi 26 prc. całej powierzchni, 28 prc. jej lu- nie oczekhvaé najbliższych miesięcy. Prawdopodobnie dności, 37 prc. ziemi uprawnej, 34 prc ogrodów, 30 zdołają kopalnie w Królestwie Polskiem pokryć miej-prc. zbiorów zboża, 50 prc. owoców roślin strączko- scowe zapotrzebowanie w całości. ŻywTszym popytem wych, 45 prc. zbiorów kartofli, 71 prc. uprawy ko- cieszy się od pewnego czasu węgiel dla celów prze-nopi, 50 prc. koni i 30 prc. bydła rogatego i świń. mysłowych, a to z powodu powiększenia się ruchu Galicya dostarcza austryackiemu przemysłowi soli, przemysłowego w Królestwie. Kopalnie w Królestwie drzewa, nafty, a przedewszystkiem ma największe zaopatrzone są w najnowsze urządzenia techniczne rezerwy węgla, którego miliardy ton znajdują się i zwiększają coraz bardziej swoją działalność. Pro-

dukcya w zimie zeszłego roku wynosiła 500 do 600 w opał na zimę. Przy eksploatacyi znaleśćby mogli wagonów dziennie, a w najbliższych miesiącach da robotnicy w czasach dzisiejszych zatrudnienie, a nadto się ilość tę zapewne podwyższyć. Węgiel wydoby- uchroniono by częściowo mieszkańców przed kata-wany w kopalniach Królestwa odznacza się dobrą strofą opałową na zimę. Nalepy się spodziewać, że jakością; wszystkie sorty znajdowały rychło odbior- uwagi te nie miną bez echa i odpowiednie instytucye ców. Przed wojną nie mogły polskie kopalnie wypeł- miejskie wezmą je pod rozwagę, nić wszystkich żądań przemysłu, który wskutek tego był zmuszony do zaopatrywania się w węgiel za letniej przerwie walne zgromadzenie. Obrady zagaił granicą, głównie na Śląsku górnym. Obecnie wszakże prezes Rady nadzorczej inż. W. Wolski, kopalnie górnośląskie są tak zarzucone zamówieniami, że uważają za ulgę dla siebie rozwój kopalni w Kró- . dyrekcyi z przebiegu działalności w licznych agen-lestwie, pragnąc, by te mogły odpowiedzieć wszyst- dach Towarzystwa, kim zamówieniom, których liczba zwiększy się wraz z nadchodzącą zimą.

Krajowy Związek producentów ropy odbył po dwu-

Dyrektor Eminowicz przedłożył sprawozdanie

Dyrektor Przybyłowicz poruszał sprawy wodociągowe, budowy kolejki szynowo - linowej, poczetn

P. Schutzmann dowodził konieczności stworze-

W dalszej dyskusyi brali udział pp. Długosz,

Kopalnie w Królestwie pod zarządem przymusowym, przedłożył zamknięcie rachunków za lata 1915/16 i Do szeregu zagranicznych kopalni i fabryk w Kró- 1916/17. lestwie, znajdujących się pod zarządem przymusowym przybyła jeszcze jedna. Pod zarząd przymusowy nia organizacyi, któraby broniła interes producentów, wzięto mianowicie majątek Towarzystwa akcyjnego w której skupialiby się dla samoobrony solidarnie kopalń t. zw. „Société Franko-Russe“, w szczegół- wszyscy producenci, ności zaś kopalnie węgla należące do tegoż Towarzystwa, a znajdujące się w okręgu będzińskim. Za- dr. Kaleta, dr. Horszowski i dr. Kreisberg, rządcą przymusowym został zamianowany Cramer    Na wniosek dr. Kalety uchwalono jednogłośnie

w Sosnowcu.    następującą rezolucyę : „Walne Zgromadzenie przyjr

Następnie odbyły się wybory.

Do Rady nadzorczej zostali wybrani pp.: K. Bu-ber, W. Długosz, inż. Wł. Dunka, inż. F. Engel, dr. A. Goldhammer, dr. A. Halban, T. Łaszcz, dr. E. Kaleta, inż. Z. Klarfeld, dr. K. Kłobasa, dr. I. Kreisberg,

Polska Nafta. Pod tą nazwą powstała świeżo muje sprawozdanie Zarządu i zatwierdza bilans, wy-organizacya naftowa we Lwowie, w formie Spółki raża głębokie przekonanie, że Związek powinien być z ograniczoną odpowiedzialnością. Nowa Spółka ob- nadal utrzymany, i ma nadzieję, że nowy zarząd i jęła swym statutowym zakresem wszelkie dziedziny dyrekcya postarają się o wprowadzenie pewnych po-przemysłu naftowego, nadto doniosłą ze względu na trzebnych reform a ożywiony najlepszą chęcią pracy budzące się zainteresowanie Królestwa Polskiego wprowadzi Związek na nowe tory rozwoju. Walne działalność informacyjną i publikacyjną. Konstytuujące Zgromadzenie domaga się wreszcie, by bilans za rok Walne zgromadzenie nowej Spółki odbyło się onegdaj 1917/18 został do trzech miesięcy przedłożony człon-w Banku Przemysłowym. W skład Rady nadzorczej kom Związku“, wchodzą: Dr. Zdz. Słuszkiewicz, jako prezes, tegoż zastępca prez. J. Neumann. Członkowie : M. ks. Lu-bomirska, Dr. E Adam, Dr. Halban, T. Höflinger,

Dr. M. Liptay, dyr. M. Szarski, M. Uwiera. Kierownictwo Spółki sprawują: Dr. A. Kohl, jako zawiadowca, Dr. E. Adam i Dr. Zdz. Słuszkiewicz jako J. Lenartowicz, A. Liebermann,M. Lif schütz, S. Schreier,

członkowie Komitetu wykonawczego.

Z łona Rady nadzorczej wybrano komitet zło-

Członków dyrekcyi Eminowicza, Przybyłowicza

L. Schutzmann, J. Spitzmann, dr. A. Segal, W. Su-Nowe towarzystwo wiertnicze. W kancelaryi no- limirski, M. Sroczyński, H. Towarnicki i inż. W taryalnej Dra Tadeusza Starzewskiego, podpisano Wolski, kontrakt spółki na nowe Towarzystwo wiertnicze p. t. „Hrabeń“ koło Rymanowa. W skład Rady nad- żony z pp.: Wolskiego, Halbana, Długosza, Goldham-zorczej wchodzą pp. : Adam ks. Czartoryski, Alfred mera, Kreisberga i Segala dla prowadzenia pertrak-hr. Potocki, Jan Podczaski, Stefan Myczkowski, Sta- tacyi z rządem w sprawach związkowych, nisław Grodziński. Zawiadowcami spółki są pp.: Dr.

Ludwik Roehr i Dr. Gustaw Kaden Znaczniejsze i dr. Betha uproszono o sprawowanie nadal swych udziały złożyli pp.: Aleksander Dąmbski, Zdzisław urzędów. Do komisyi rewizyjnej wybrano ponownie hr. Tarnowski, Witołd ks. Czartoryski i Jan Artwiński. p. Fischera, Langera i dr. Tiegermanna.

Nakoniec wyrazili zebrani serdeczną podziękę

Przemysł naftowy. Z dniem 29 maja br. począł wychodzić we Wiedniu dziennik pod powyższym ty- komisarzowi rządowemu Związku Radcy dworu dr. tułem, poświęcony sprawom naftowym, wydawany Horszowskinmu za jego życzliwość dla Związku i udzie-równocześnie w języku polskim i niemieckim. Nowy lanie producentom poparcia.

dziennik zamieszczać będzie informacye o zdarzeniach    „Górka“ Towarzystwo akcyjne fabryki cementu

i wypadkach w centrach naftowych, artykuły fachowe, w Sierszy. W dniu 25. maja b. r. odbyło się w Kra-opinie zawodowych organizacyj oraz codzienny wy- kowie VI. zwyczajne Walne Zgromadzenie akcyona-kaz produkcyi i stanu kopalń z datami okręgu gór- ryuszy fabryki cementu „Górki“, niczego w Drohobyczu, tygodniowy wykaz z ośrod- ' Przedłożone zamknięcie rachunkowe za 1917 r. ków naftowych z Gahcyi zachodniej i wschodniej, wzkazało K 695,942 — czystego zzsku, z którego po sprawozdania z obrotu handlowego i stanu konjunktury. pokryciu reszty strat wojennych z lat 1914/15 i wy-Torf. Pokłady torfu znajdują się w znacznej datnych odpisach uchwaliło Walne Zgromadzenie ilości w różnych stronach powiatu piotrkowskiego, wypłacić akcyonaryuszoin 5°/₀ dywidendy.

a czas dzisiejszy nadaje się do eksploatacyi. Wobec braku węgla sprawa opału torfowego staje się coraz lizować będzie począwszy od 1. czerwca b. r. kasa bardziej aktualną. Powinny o tern pomyśleć także Banku Przemysłowego dla Królestwa Galicyi i Lo-miasta, które mogłyby sprowadzić pewną ilość torfu domeryi we Lwowie oraz filie tegoż w Krakowie, • ułatwić w ten sposób zaopatrzenie mieszkańców Drohobyczu, Krośnie i Wiedniu.

Kupony za 1917 r. w wysokości K 10.— rea-

Sprawy osobowe.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Biuro sprzedażyispedycyj soliT.W.S.

Sprawy osobowe.

Inż. Roman Rieger, dyrektor naczelny kopalń krak. zagłębia węglowego obejmuje z końcem czerwca b. r. czynności sekretarza Związku górników i hutników polskich.

Sekretarz: p. Zdzisław Piotrkowski,

Skarbnik: p. Kazimierz Srokowski,

Bibliotekarz i gosp. lokalu : p. Wacław Kaznowski, Dział odczytów i wycieczek: p. St. Rażniewski,

Koło w Dąbrowie górn. Związku górników i hu-

Inż. Dr. Jl. Czapliński, radca górniczy objął w miesiącu maju b. r. posadę inspektora górniczego tników połskich rozpoczęło szereg odczytów, które kopalń galicyjskich.    * mają miejsce w pierwszą niedzielę po 1-szym każdego

Departament zarządu salin galic., którego kierownikiem jest st. radca górniczy inż. Stanisław Skoczylas, przeniesiony został z Białej do Lwowa (Kraj. Dyr. skarbu).

Inż. Jan Naturski objął stanowisko drugiego dyrektora Tow. „Tepege“ w Krakowie.

Kolo Związku górników i hutników polskich w Dąbrowie górn. (Królestwo Polskie) ukonstytuowało się w sposób następujący:

Prezes: p. Stanisław Skarbiński,

Wiceprezes: p. hr. Witold Sągajłło,

miesiąca. Na odczyty te zaprasza Koło członków Stowarzyszenia Techników w Sosnowcu. W celu zapoznania się z warunkami przemysłu węglowego, naftowego i solnego w Galicyi, Koło w Dąbrowie zwracać się będzie o łaskawy współudział do Szanownych członków Kół Związku w Galicyi i nie wątpi, że zyska wiele cennych odczytów dla swych członków i zaproszonych gości.

W kwestyach odczytów w imieniu Zarządu Koła w Dąbrowie informować będzie członek Zarządu p. Stanisław Rażniewski, kierujący działem odczytów i wycieczek.

Bitków Pasieczna Słoboda rungurska 17.6 Kosmacz

32.1

0.6

253.2 cystern

Która kopalnia

Wytwórczość ropy w maju 1918.

Okręg wschodni galicyjski.

196.5 cystern

1.8

4.6

Rypne

Dolina

Razem

Odwóz wynosił w kwietniu b. r. 197.5 cystern. W końcu kwietnia wynosił zapas ogólny wscho-dnio-galic. ropału 450 cystern.

HEESE

odstąpi mi kilka wagonów węgli?

zapłacę jajami po cenach maksymalnych

Eugeniusz Henzler

Kraków, ulica Stolarska L. 6, II. piętro.

PRZEMYSŁ

NAFTOWY

ORGANIZUJĄCA SIĘ

SPÓŁKA NAFTOWA

OPARTA NA KAPITALE KRAJOWYM I ZASADZIE RENTOWNOŚCI (Z MOŻLIWIE OGRANICZONEM RYZYKIEM) PRZYJMIE ODPOWIEDNICH UDZIAŁOWCÓW.

WOBEC WIELKIEJ PRZYSZŁOŚCI GALIC. PRZEMYSŁU NAFTOWEGO UDZIAŁOWCY ZAPEWNIAJĄ SOBIE ŹRÓDŁO WYDATNYCH DOCHODÓW, PRZYCZYNIAJĄC SIĘ ZARAZEM DO PODNIESIENIA WYTWÓRCZOŚCI KRAJU I POWIĘKSZENIA BOGACTWA NARODOWEGO.-

Rozpisanie

bo 1. 1436/18.

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 1918 do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

IV. Materyały zelazne.

I. Materyały palne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Węgiel drzewny

q. 200

hl

50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

,,    6    ,,    „    „    200    szt.

6000 m.

2.)

3.)

4.)

5.)

6.)

16-25 „ 35-30 „ „ ponad 30 „ sosnowe „    5-10 ,,

„ półokrągłe 25-30 „

99

99

1. ) Blacha ślusarska żelazna 2!/»-8 c/m. gruba ... kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m..........

„    kwadratowe 10/10-100/100 m/m ....

,,    płaskie rozmaitej grubości i szerokości. .

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgont.

4. ) Cyna czysta do lutowania.........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100

6. ) Płyiy zwrotnie żelazne 1000/1000/7 mm

7. ) Blacha mosiężna */s-3 m/m gruba .    .

8. ) Drut mosiężny.........

„ 10.000 5.000 5.000

600

40

„ 100 kg. 100 „ 100

szer. .    .

B. Drzewo ciosane.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł......sztuk 200

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Fiihrungslatlen.)

14/16 c/m gr. 6 m. dł. .    .

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10 13 do 30/30

cm. grube ca

V. Smary i uszczelniacze.

.    . sztuk 200

100 m³

C. Drzewo rznięte.

1.) Deski jodłowe (Tannenbretter)

26-30 c/m, szer. 6 m. dłg. I⁵⁰ cm. grube ca 30 m³

» 80 „ „ 80 „ „    50    „

„ 100 „ 100 „ 20 „ 50 „

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    ,, cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m- powierzchni . . .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka . .

VI. Materyały do oświetlenia.

kg. 1.200 „ 1.200 ., 2.000

600

200

300

100

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

6 „ „ 8 ,

2.) Deski świerkowe 2l/s c/m. grube 26-30 c/in. szer. 6m. dł.

3)    „    „    4    „    „    „    „    „ 6 „ „    100 „

4. ) Łaty jodłowe (Tannenlatten) 4/5 c/m. gr. 6 m. dł. sztuk 1000 „

5. ) t> •>    >>

6. ) Listwy (Tannenleisten-).

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

. .    100 hl.

50 m3 .    50 „

.    200 q.

20.000 sztuk

7.)

»i

5/7 „ •    2/5 „

2/10 „

200 „ 300 „ 200 „

VIII. Materyały powroźnicze*

III. Materyały gotowe.

1. ) Toporzyska bukowe 90 cm. dług. .    .    .

2. ) Stemple (do nabijania prochem otworów wiert. 1'lOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute.................

4. ) Konewki z obręczą z drzewra miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube.......

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c'm. wys,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100

6. ) Drabiny z bukowemi szczeblami płaskimi 6 m dług. „ 100

„ 200

szt. 2000

100

szt 100

1.) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg. 100

„ 600 „ 100 „ 100

2. ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby .......

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

7-)

4

^    99    99

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczajne

3. ) Torf    ....

sztuk 2.000

kg-

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem: „Oferta na materyały do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 1918 o godzinie 10,3° przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastępują tę umowę.

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 1918 roku.

C. K. ZARZĄD SALINARNY W WIELICZCE.

L. 4613/918.

Ogłoszenie licytacyi.

Celem zabezpieczenia dostawy dla c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w czasie od 1. lipca 1918 do 31. grudnia 1918 następujących materyałów a to:

I. Materyały opałowe.

Węgiel drzęwny.

II. Wyroby z żelaza.

Gwoździe, śruby, mutry, rury gazowe, flanszowe, łączniki do rur, siekiery, łopaty do węgla, kłódki, taczki żelazne, drut i pilniki i szyny kopalniane.

III. Wyroby z drzewa.

Konewki i czerpaki, drabiny kopalniane, szybowe i kosze z wikliny.

IV. Wyroby z lnu i konopi.

Licarki, sznurki, postronki, cutry i pramsle.

V. Artykuły sklepowe.

Smar Tovota, olej cylindrowy i maszynowy.

VI. Drzewo i deski.

Drzewo okrągłe do kopalni, kantowe i deski, — rozpisuje się niniejszem publiczną rozprawę ofertową. Oferty opiewać mogą na dostawę poszczególnych grup lub materyałów franko stacya kolejowa Wieliczka.

Cała dostawa ma być uskutecznioną albo naraz albo w dwu partyach po otrzymaniu zawiadomienia o zatwierdzeniu oferty.

Późniejszy termin dostawy należy dokładnie w ofercie oznaczyć.

Oferty w kopercie z napisem „oferta na dostawę materyałów na 11-gie półrocze 1918“ wnosić należy na ręce Naczelnika Zarządu salinarnego w Wieliczce, najpóźniej do dnia 19. czerwca 1918 do godziny 11-tej przedpołudniem.

Do oferty mają być dołączone próbki oferowanych materyałów.

Otwarcie ofert nastąpi w biurze Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce w dniu rozprawy ofertowej t. j. 19-go czerwca 1918 o godzinie 11-tej przedpołudniem, przyczem oferenci mogą być obecni.

Bliższe szczegóły co do właściwości oferty, jakości i ilości materyałów powziąć można z warunków licytacyjnych i wykazów materyałów, które wraz z formularzem oferty otrzymać można w biurze c. k. Zarządu salinarnego w Wieliczce.

W Wieliczce, dnia 15. maja 1918.

MW

motory parowe i benzynowe. —

0! OL

rïr

ELEKTROWNIA

F. LORD

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

BIURO TECHNICZNE

Kraków, Lubicz 1.

Telefon 230.

Skład maszyn i artykułów technicznych.

Lokomobile

Kompletne urządzenia tartaczne, gatry, cyrkularki, heblarki, piły, toczki szmirglowe, wały transmisyjne, tarcze pasowe żelazne i drewniane, łożyska.

Maszyny młyńskie, kamienie francuskie i holendry, gaza jedwabna, narzędzia do ostrzenia kamieni.

Oleje maszynowe i cylindrowe. — Tłuszcz do maszyn, uszczelnienia wszelkiego rodzaju, klingeryt, oliwiarki, rury gazowe, łączniki, armatury do wody i pary.

Pompy parowe, transmisyjne, ręczne i elektryczne, studzienki, sikawki, węże gumowe i parciane. Pasy skórzane, bawełniane, parciane, sierściowe i żelazne. — Narzędzia i pilniki.

Przybory elektryczne, dynamo, elektromotory, rozdzielnice, przewody miedziane i żelazne, żarówki, telefony, dzwonki elektryczne. Przewody elektryczne. — Materyał instalacyjny.

f GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

WAŻNE DLA P. T. ROLNIKÓW

TOWARZYSTWO AKCYJNE EKSPLOATACYI SOLI POTASOWYCH

W KAŁUSZU ma zaszczyt zawiadomić P. T. Interesowanych, że z dniem dzisiejszym otwiera:

— BIURO SPRZEDAŻY

KAINITU i wysoko procentowych SOLI POTASOWYCH we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej L. 44, gdzie z zamówieniami wprost i wyłącznie zgłaszać się uprasza

DYREKCYA.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałów budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-====== teryał dla wież wiertniczych.    ■¹ ■

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7

oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie * pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym, ■    ■ przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący ■ ■ ■

na 4°/o.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 1OO°/₀ dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

"7A

Biuro sprzedażyispedycyj soliT.W.S.

w Wieliczce oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

TOWARZYSTWO

DLA HANDLU, PRZEMYŚLU

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMRNOWICZR L. 1.

DOM WŁASNY

RDRES TELEGRAFICZNY: TOWRRZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZRSTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. ■

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne żórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. z=zz==z= Przybory i artykuły techniczne.    —--------------------

ARTUR LORIE

KRAKÓW

UL. STAROWIŚLNA L. 19-

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegel-werke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). " ' ¹ Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych ................

e£«&j

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię w Krośnie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

SSSSSSSBBSSSSSSIjilSEsnSIilSIiIEISEElSElE!]

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

EEEEEEEEEEEEBEEEEEEEEEEEEEEE

|ps

C. K. U PRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

g.    wyrabia :

no

■r

ik .

M,

Ni

U-

ii

II

Maszyny parowe, maszynygwydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd.

Kotły parowe wszelkich systemów, kotły J-, lokomobilowe dla celów wiertniczych, g Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, kola pasowe.

Rury cienkościenne i t. d.    JLJ

Motory ropne „Elzeta".    0

ćź.

GÓRKA

TOWARZ. AKCYJNE f ABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

99

éJ

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności > ■    ■=— " ■■ przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe.    • ,c=—^——.

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

'SX.

□ ELE6RCYE:

1]

[Ml

w Krośnie

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50* — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w; Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. doddoodd TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowej a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow, wszelkich transakcyi finanso wych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12'/* i od 3—4 po południu z wyjątiem niedziel i świąt.

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910.......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz.........

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .............

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

Koron

i IV.

40 —

3*50

3-—

2*—

3-60

ff

yy

yy

yy

3*—

2-—

10-—

6-—

—•80

—•60

—•60

1-50

1*50

1-50

!•—

3-75

1-90

2-50

1-25

3-75

—•50

30*—

2*—

5*—

1*—

3*50

2*—

14 —

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, Mikołajska 13.