CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Rocznie .    .    .

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .

Prenumerata z przesyłką pocztową:

Dla członków Związku : .    „ 8 — Rocznie . .

» 3.-

. . K 82.—

K 24 —

Za całą stronę . . » 7* strony .    . .

Kwartalnie . .

• » 6*-

Cena ogłoszeń:

100*— za */₄ strony    .

50*- , Vio » Zresztą według umowy.

. . K 25-

• • io*—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

• Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Myśli do ustawy górniczej napisał

Roman Brzeski.

(Skrócenia w tekście : pug = powszechna ustawa gór- etyczno-prawnemi nie weszło w kompromis ; tąsamą nicza austryacka, prug = powsz. ust. górn. pruska, podstawę miało jus gentium u Rzymian i przyjęciu pług = prawo górn. obowiązujące w Królestwie Pol- jego ustawodawstwo cywilne rzymskie zawdzięcza skiem, U. g. = Urząd górniczy, St. g. = Starostwo swoją niezłomną konsekwencyę.

Jeżeli przyjmuję w ten sposób potrzebę społeczną jako uzasadnienie prawa, a konsekwencyę jako jego normatyw, to nie znaczy to, abym negował podstawy etyczne prawa i owszem uważam je jako najogól-Każde krytyczne rozważanie przepisów praw- niejsze normy prawne, na których społeczeństwo nych zawiera w konkluzyi orzeczenie o słuszności; wyrosło i byt swój opiera, to też żadna norma prawa innem jest jednak to pojęcie de lege lata, innem de pisanego im sprzeciwiać się nie może. lege ferenda i o ile w pierwszym wypadku umiejętność prawnicza, tj. sztuka dyalektyki, o tyle w dru-

gćrn., OBA = Oberbergamt).

Odczyt wygłoszony w dniu 2. II. 1918 r. w Krajowem Towarzystwie górniczem.

Potrzeba konsekwentnego ustawodawstwa wymaga przyjęcia pewnych zasad, z którychby wszyst-gim praktyka życiowa powinna mieć głos rozstrzy- kie przepisy wyprowadzić można ; powinny one nie-gający. Ponieważ każdy przepis prawny jest ograni- tylko stale przyświecać ustawodawcy ale być także czeniem indywidualnej wolności działania, przeto tak widoczne, aby interpretator nie miał co do nich tylko ten przepis będzie słusznym, któ.y w potrzebie wątpliwości; to też za jeden z najnieszczęśliwszych społecznej ma swoje uzasadnienie; co zatem nie od- przepisów uważam interpretacyjny austr. puc, który powiada potrzebom lub do celu nie prowadzi to jest każdy przepis prawny każe przedewszystkiem do-bezwarunkowo niesłusznem.    słownie wykładać wedle tzw. litery prawa, a dopiero

Ponieważ poczucie potrzeby społecznej tylko w braku odnośnego przepisu stosować tzw. analo-u bardzo nielicznych jednostek jest rozwinięte, przeto gię, gdy tymczasem nigdy jeden przepis prawny, u ogółu pojęcie słuszności przedstawia się tylko jako nigdy jeden paragraf nie powinien być podstawą jedna wspólna miara dla wszystkich; jednostka go- interpretacyi, lecz tylko w związku z innymi prze-dzi się na ograniczenie jej wolności bez świadomości pisami tej ustawy tj. po skonfrontowaniu go z przy-jego potrzeby byle ono zawsze dla wszystkich było jętą zasadą prawną; jak bowiem niema bezwzględnej równe i w stosunku do innych przepisów nie wy- prawdy tak, niema i bezwzględnej sprawiedliwości, wierało wrażenia niepewności, innemi słowy żąda ale wspólną miarą i kontrolą jest porównanie, zgodności przepisu z panującemi pojęciami — kon-    Tę kwestyę zasad ustawodawstwa górniczego

sekwencyi. Bardzo często pojęcia te z ustawodawstwem chcę poruszyć nie zapuszczając się w szczegóły ani są zupełnie niezgodne, co nawet dało powód uczo- tern mniej próbując sformułować odnośne przepisy, nym XVIII. w. do twierdzenia, iż obok praw pisa- Co do samego tekstowania przepisów prawnych jednak nych istnieje tzw. prawo natury, mające być dopeł- zaznaczyć muszę, iż obok niewątpliwie pożądanej nieniem tamtego; teorya ta trwała oczywiście tak jasności powinny one być dość elastyczne tj. dość długo, aż ustawodawstwo z panującemi pojęciami ogólne, albowiem potrzeby społeczne (stosunki eko-

Niemożna też twierdzić, aby Regale było ogra-

należą się one temu kto je odkryje i gospodarstwu

nomiczne, warunki techniczne) się zmieniają i możli- żeli faktyczna możność wykonywania go, faktyczne wość zmiany stosunków powinna w ustawie znaleść władztwo nad rzeczą, uwzględnienie; przykładem takiej elastyczności jest przepis § 3 pug. podciągający pod tzw. Bergregale niczeniem własności gruntowej. Pojęcie nieograni-wszystkie minerały, które dają się zużytkować czonej własności gruntowej oparte na prawie rzym-z powodu swej zawartości metali, siarki i t. d ; w ten skiein miało uzasadnienie w społeczeństwie rolniczem, sposób zastrzeżono państwu prawo rozporządzalności w którego gospodarstwie produkty kopalne odgry-nietylko minerałami, które już po kodyfikacyi stały wały bardzo małą rolę, a znajdowały się na powierz-się zdatnymi do użytku z powodu postępu chemii, chni lub blizko pod powierzchnią, tak, że właściciel hutnictwa i t. d. ale także tymi, których zawartości gruntowy o istnieniu ich wiedział i wobec tego mógł metalicznej wówczas nieznano np. bauxitu i metali, się za ich posiadacza uważać ; w społeczeństwach których wówczas jeszcze nie znano, o ile pojęcie przemysłowych, w których gospodarstwo społeczne metalu (tj. cechy topliwości, ciągliwości i kowalności, opiera się w przeważnej części na produktach gór-połysku, przewodzenia ciepła i elektryczności) nie niczych takie pojęcie własności gruntowej nie jest ulegnie zmianie ; takiej elastyczności nie posiada już uzasadnionem, tem bardziej, iż one są ukryte głę-np. prug, która taksatywnie wylicza metale względnie boko pod powierzchnią i właściciel gruntu o istnieniu minerały, które z powodu swej zawartości podlegają ich zwykle nie wie, a gdyby i wiedział to czyż nie Bergregale.

Po tych ogólnych uwagach przechodząc do wła- społecznemu przysporzy? Zająwszy to stanowisko ściwego tematu    nadmieniam, iż    dla porównania bra-    zapytać się musimy, czy nie należałoby pojęcia

łem pod uwagę    pug z r. 1854,    prug z r.    1865 i pług    Regale rozszerzyć na wszystkie minerały znajdu-

z r. 1891 przyczem wogóle zaznaczyć muszę, iż naj- jące się we wnętrzu ziemi, nadające się do celów bardziej rzeczową i konsekwentną jest prug; pug przemysłowych lub też innemi słowy znieść p o-zadawala się często tylko formalną konsekwencyą jęcie własności gruntowej odnośnie do i zawiera wiele jakby bojaz'liwych niedomówień; wnętrza tzn. od pewnej głębokości pod powierz-plug jest bardzo    kazuistyczną,    rozciągłą    a przytem    chnią począwszy. Mówię o wnętrzu, bo te minerały,

niejasną i mało    konsekwentną,    a chociąż    najnowszą    które są na powierzchni lub tuż pod powierzchnią

pozostawia najwięcej kwestyi nieuregulowanych¹), nie potrzebują poszukiwania, a eksploatacya ich po-

Pierwsze dwie ustawy stoją na zasadzie Berg- łączona jest ze znacznem zniszczeniem powierzchni regale tj. zwierzchnej własności państwa co do pew- gruntowej i co do nich powinno się pozostawić pierw-nych tzw. zastrzeżonych minerałów z tą różnicą, że szeństwo właścicielowi gruntowemu; to też prawdo-prug nie stawia za warunek podciągnięcia pod po- podobnie z tego powodu prug w przeciwieństwie do jęcie Bergregale, aby dany minerał z powodu swej pug wyłącza rudy darniowe z pośród minerałów za-zawartości metali itp. nadawał się do użytku — strzeżonych ; prawo pierwszeństwa nie powinno jednak i słusznie wobec tego, że warunek ten ma znaczenie i w tym wypadku ograniczać prawa państwa do tylko odnośnie do nadania, a warunkiem nadania udzielenia zezwolenia na eksploatacyę, o ile właściciel jest, aby odkryty minerał nietylko znachodził się gruntowy eksploatować nie chce a inaczej zapotrze-w ilości i jakości nadającej się do użytku, ale nada- bowania niemożna byłoby pokryć. Takie rozszerzanie wał się do eksplotacyi ; pozatem istnieje tylko różnica pojęcia Bergregale wymagałoby oczywiście jaknaj-co do samych minerałów zastrzeżonych. Pług opie- ściślejszego przestrzegania przymusu eksploatacyi. rająca się na ustawodawstwie francuskiem stoi na    Jeżeli w interesie społecznym leży uzyskanie

Tu znowu 2 systemy się przyjęły: system pug, który do poszukiwania tak na własnym jak obcym gruncie wymaga zezwolenia władzy górniczej i zastizega już w stadyum poszukiwania dla poszukującego pewne prawa na wypadek odkrycia złóż a w konsekwencyi tego zabrania poszukiwania osobom trzecim w obrębie miejsca poszukiwania; drugi system przyjęty przez prug i pług zezwala robić poszukiwania na własnym gruncie bez żadnych formalności prawnych, na gruncie obcym zaś za zezwoleniem władzy górniczej a dla poszukującego zastrzega pewne prawa dopiero z chwilą dokonania odkrywki Nie ulega wątpliwości, że tylko ten ostatni system, który możnaby nazwać systemem wolnej konkurencyi poszukiwawczej działa na roboty poszukiwawcze pobudzająco. Jakkolwiek instytucya wyłączności górniczych pomyślaną była właśnie w tym celu, aby pobudzić do ruchu poszukiwawczego przez zagwarantowanie poszukiwującemu wyłącznego prawa poszukiwania i ew. eksplotacyi to jednak przez zbytnie uprzywilejowanie osięgła skutek przeciwny, jasnem jest bowiem, iż gdzie się jest przed obcą konkurencyą zabezpieczonym, tam niechętnie robi

W²

■O

cc

SZS

i—i

NI

zasadzie własności gruntowej ograniczonej pra- jaknajwiększej ilości produktów z wnętrza ziemi, to wem państwa a) do udzielania pozwolenia do poszu- państwo powinno poszukiwanie za nimi o ile moż-kiwań górniczych w braku zgody ze strony właśc. ności ułatwić i dać poszukiwającemu gwarancyę, że gruntowego, b) zastrzeżeniem dla państwa prawa ktoś inny trudu jego nie wyzyska, udzielenia pozwolenia na eksplotacyę tak obcemu jak i właścicielowi gruntowemu odnośnie do 1) rud żelaznych, 2) rud ołowianych, 3) rud cynkowych,

4) węgli kopalnych. Przedtem obowiązująca ustawa stała na zasadzie czystej własności gruntowej Zasada własności gruntowej odnośnie do tych minerałów ujawnia się w tem, iż a) eksplotujący obowiązany jest uiszczać właścicielowi gruntowemu tzw. olborę tj. opłatę za używanie wnętrza, z góry w % oznaczoną w stosunku do wydobycia, b) akt nadania wciąga się do księgi hypotecznej majątku, w obrębie którego nadania się znajduje.

Która z tych zasad jest racyonalniejszą?

Jeżeli chodzi o rozwój górnictwa, to niewątpliwie ta zasada jest racyonalniejszą, która eksplotacyę czyni mniej zależną od dobrej woli właściciela gruntowego ; a znaczenia górnictwa dla dzisiejszego gospodarstwa społecznego dowodzić nie potrzebuję; racyonalniejszą jest ona i z tego względu, iż żadne uprawnienie rzeczowe nie powinno sięgać dalej ani-

się jakieś wkłady i o wiele chętniej poszukuje się za takim, któryby chciał te zastrzeżone uprawnienia nabyć aniżeli za minerałami zastrzeżonemi, przyczyniło się do tego i to, że ustawa przyjmowała z góry, iż zgłaszający wyłączności zechce zaraz robić poszukiwania i nie określiła minimum robót poszukiwawczych dla tzw włomu (Schurfbau), tak, że można było ew. wykopać tylko dołek na 1 m. głębokości lub kawałek rowu, w konsekwencyi czego włom zupełnie zanikł, a wyłączności stały się przedmiotem spekulacyi ; zamiast ożywić ruch poszukiwawczy stworzono w ten sposób uprzywiliowane enklawy, w których uprzywiliowany mógł nic nie robić, a każdy inny nic robić nie mógł. A ileż to zajęcia daje władzom górn. tego rodzaju instytucya, a ile formalności i trudności dla każdego niewtajemniczonego! To też powinna ona zupełnie zniknąć; niechaj każdy szuka gdzie i jak chce (nb. z pewnemi Ograniczeniami po-licyjno-górniczemi) a gdy znajdzie, czas zastrzedz mu prawa. Gdyby się przyjęło (jak niżej) i że nadanie odnosi się tylko do minerałów rzeczywiście odkrytych i w dokumencie nadania oznaczonych, to w takim razie oczywiście musiałaby być dana i możność poszukiwania w nadanem polu górniczem za innymi minerałami. W tym wypadku tylko potrzebaby było specyalnego pozwolenia ze strony władz górn. na prowadzenie robót poszukiwawczych, albowiem mogłyby one wejść w kolizyę z już nadanemi prawami względnie z już istniejącymi robotami górni-czemi (prug o tym wypadku nie wspomina). Oczywiście poszukujący musiałby się w każdym wypadku porozumieć z właścicielem gruntu, a dopiero gdyby go nie można było osiągnąć musiałby się zwrócić do władzy górniczej o oddanie gruntu do użytku względnie wywłaszczenia.

Obok obowiązku zgłoszenia robót poszukujących powinien na poszukującym ciążyć obowiązek (jak w prug) dostarczenia władzy górniczej profilu; jest to bardzo ważne i dla nauki i ze względów praktycznych, gdyż częstokroć roboty poszukiwawcze idą na marne, po pewnym czasie wierci się w tern samem miejscu nie wiedząc o rezultatach poprzednika.

(Ciąg dalszy nastąpi).

Górnicy polscy w Westfalii i Nadrenii.

napisał

Dr. Stanisław Wachowiak

Największa część wychodźców polskich zatrudniona jest w górnictwie. Bezprzykładny rozkwit przemysłu na zachodzie spowodował brak robotnika — a robotnik miejscowy nie mógł braku tego zastąpić.

„Wspaniały rozkwit środowisk przemysłowych był możliwy jedynie przez wędrówkę Polaków kosztem tych prowincyi, z których wychodźcy się rekrutowali. Przytem jednakże uwzględnić należy, że te prowincye przy swej obecnej strukturze gospodarczej nie mogą przy ogromnej sile rozrodczej wyżywić i utrzymać swej ludności“ ').

Brak robotników z roku na rok w przemyśle zachodnim stawał się coraz większy. Najlepiej wynika to ze statystyk gwarectwa bohumskiego. Następujące zestawienie podaje liczbę załogi na kopalniach zachodu w latach 1893, 1905, 1910 i 1013.

Essen południe Werden .    .    .

Oberhausen Duisburg’) .    .

Kopalnie rudy

Z przeniesienia

136.090

6.889

1.882

11.803

2.147

232.414

14956

2.320

36.299

294.127    331.162

19.430    19.006

3.164    10.465

19.263    20.086

25.807    27.111

610    25.807    27.111

158.081    281.599    357.896    409.944

Ogółem

Rdzeń wzrastającej olbrzymio liczby załogi tworzą Polacy — albo, aby użyć wyrazu odnośnych statystyk urzędowych, przybysze wschodni.

Wzrost ich liczby najlepiej ilustruje następujące zestawienie w odsetkach:

Okręg górniczy

Hamm ..... Dortmund I. .    •    •

II.

ZESTAWIENIE

1893

0-36

890

1905    1910

Okręg górniczy

Hamm.......

Dortmund I......

» u......

m.....'

Recklinghausen wschodni _    zachodni.

Witten

Hattingen .    .    .

Bochum południe północ .

V

ZESTAWIENIE “).

Liczba załogi:

1893

1.657 11.909 8.854 10.120 5.459 7.367 7.623 8.580 9.199 8.189 10546 14.102 10.033 9.527 12.915

„ III. ^ •    •

Recklinghausen wschód zachód

1905

1.956

17.039

20.422

19.721

17.392

16.141

12.231

11.545

11.510

16.828

18.745

17.290

17.403

14.884

19.307

1910

6.341

18.549 25.150 23.857 26.061 27.812 13.494 12.222 17.557 19.326

20.550 19.828 21.583 17.693 24.104

1913

12.917

19.499

29.527

27.969

29.601

39.985

12.276

11.979

13.773

21.382

23.614

19.570

22.757

20.421

25.892

Witten

18-87 21-26 36-95 44 92 14 42

Hattingen.....

Bochum południe .    .

„ północ .    .    .

Herne......

Werden.....

8-95

23 05 21-76 37-27 45-69 3615 31-18 31-80 13-76

10-68

12- 84 27-95 35-63 41-94 43-76

19- 84

13- 23 31-17 34-27 39-38 50i 8 43-72 40 64 43-52

20- 71

23-35 14-59 30 38 37-90 44-66

43- 27 20-91 1453 31-15 37-77 52-63 54-56

44- 75 43-27 42-80 22-51

8-84

7-97

6-92

11-18

28-01

33-28

32-47

1-58

7-38

2-17

1913

2M3

15-61

30-32

34-89

40- 83

41- 09

20- 40 15-06 26-58 30-87 48-80 50-01

40- 98 39-88

41- 13 22-84 15 83 32-10 30-69

21- 93

24-91

33-69

36-04    33.96

Do przeniesienia 136.090

232.414    294.127    331.162

’) Dix Artur: Korzenie naszej siły. Berlin 1909.

'9 Obliczono i zestawiono ze sprawozdań administracyjnych gwarectwa bohumskiego.

Przeciętna .

Stosunek załogi ogólnej do przybyszów wschodnich w dniu 1. stycznia 1913 roku przedstawiał się następująco :

■) Duisburg należało do roku 1906 do obwodu górniczego

Oberhausen.

Okręg górniczy

Hamm .    .

Dortmund I.

II,

» HI.....

Recklinghausen wschód _    zachód

Witten

Hattingen .    .

Bochum południ „ północ

Herne . .    .

Gelzenkirchen Wattenscheid . Essen wschód „ zachód . „ południe Werden . .    .

Oberhausen Duisburg . . Kopalnie rudy

ZESTAWIENIE:

Załoga Przybysze ogólna wchodni 12.917 19.499 29.527 27.969 29.601 39.985 14.276 11.979 13-773 21.382 23.914 19.570 22.757 20.421 25.892 19.006 10.465 20,086 27.111

Procent

2.729 3.045 8.952 9.759 12.085 16.430 2.913 1.804 3.661 7.602 11.526 9.785 9.326 8.145 10.650 4 340 1.657 6.447 8.321

2M3

1561

114

25

30-32 34 89

40- 83

41- 09 2040 15-06 26-58 30-87 48-80 50-01 40-98 39.88 41.13 22-84 15-83 32-10 30-69 21-93

139.203

33-96

Ogółem .    .    409 944

Jeżeli chcemy uchwycić całą liczbę Polaków zatrudnionych w górnictwie na zachodzie, musimy doliczyć do emigrantów także większą część robotników z Austryi i Rosyi. Niestety brak nam statystyk językowych, wobec czego trudno pociągnąć ścisłą granicę. Z góry przyznać należy, że wśród wychodźców z Austryi jest dużo Czechów i Niemców. Natomiast wychodźcy z Rosyi rekrutują się prawie wyłącznie z Polaków.

Wobec przeważającej części Polaków doliczamy jednak emigrantów austryackich oraz rosyjskich do górników wschodnich, z wyraźnem zastrzeżeniem, że liczba ta nie jest zupełnie ścisła. Otrzymamy tedy za rok 1910:

Stosunek do załogi ogólnej w roku 1913 był 409.994 do 164110, a więc 40 procent

Kilkakrotnie już podkreśliliśmy, że wychodźcy ze wschodu nie są bez wyjątku wszyscy Polakami. Każdy znawca stosunków wie jednakże, że tylko mały procent przybyszów wschodnich jest narodowości niemieckiej. W braku jakiejkolwiek statystyki językowej, która w sprawach narodowościowych mogłaby być ścisłą i dokładną, musimy badania nasze opierać na nieścisłej ze wszystkiem statystyce knap-szaftowej. Mówimy „nieścisłej“ dlatego, że po pierwsze statystyka gwarectwa bochumskiego nie dzieli górników westfalskich podług ich języka rodzinnego, powtóre, że potomków wychodźctwa urodzonych na zachodzie dolicza bez wszystkiego do narodowości niemieckiej. Jeżeli zważymy, że w latach ostatnich wychodźcy mniej wracali do kraju, przyjdziemy do przekonania, że generacya urodzona na zachodzie jest już bardzo liczna.

Liczba urodzonych we Westfalii Polaków przekracza znacznie 100.000 głów. Już w roku 1914 statystyka pruska podawała ją na 80.000 głów. Tern tłomaczy się dziwny na pozór objaw, że mimo znacznej emigracyi w latach ostatnich liczba Polaków na niektórych przedsiębiorstwach westfalskich podług statystyki knapschaftowej stale się cofała. Dla ilu-stracyi podajemy kilka kopalń, na których cofanie się liczby Polaków jest wprost uderzające, niezrozumiałe i nie odpowiadające rzeczywistości.

I tak liczba wychodźców wschodnich wynosiła w procentach:

przybyszów wschodnich. .    129.011

emigrantów austryackich .

„ rosyjskich .    .

18.591

7.042

razem

.    .    148.644

Stosunek do załogi ogólnej przedstawia się więc jak 357.896 do 148.644. Przybysze wschodni emigranci austryaccy -f emigranci rosyjscy słanowią więc 41₀/° załogi ogólnej.

Odnośne cyfry za rok 1913 były następujące:

.    139.203

23.587 1.329

przybysze wschodni .« . emigranci austryaccy.    .    .

rosyjscy .    .

razem

. .    164.119

ubytek 16‘5

(Dokończenie nastąpi).

Układ naftowy z Rumunią.

Towarzystwo dzierżawy terenów ropnych.

Rząd rumuński udziela na przeciąg lat 30-tu pewne koncesye podlegają po ich upływie postano-„Towarzystwu dzierżawy terenów ropnych“ z ogr. p. wieniom ogólnym o ile przed owym czasokresem po-wyjątkowego prawa poszukiwania, wydobywania między rządem rumuńskim a dotychczasowym wła-i przeróbki ropy, gazów ziemnych, wosku ziemnego, ścicielem koncesyi nie nastąpi porozumienie co do asfaltu i wszystkich innych minerałów żywicznych jej przedłużenia, lub o ile powyżej rzeczony właściciel (bituminów) na całym obszarze terenów państwowych (Towarzystwo) nie zrzeknie się przedłużenia prawa wraz z przynależnymi gruntami. To prawo eksploa- eksploatacyi. Na wypadek, gdy towarzystwo ref.ektuje tacyi rozciąga się na wszystkie rumuńskie tereny na prawo eksploatacyi winno rządowi rumuńskiemu państwowe, które z dniem 1 sierpnia 1914 nie miały wynagrodzić wartość urządzeń dotyczących terenów, udzielonych żadnych koncesyj ropnych. Kraje pań- które z upływem istniejących koncesyj stawały się stwowe, dla których w dniu 1 sierpnia 1914 istniały własnością rządu. Co do wysokości wynagrodzenia

I.

sne

o-

cze wraz ze

rozstrzyga w wypadkach spornych przewidziany pod

1. 16 sąd rozjemczy. Prawo eksploatacyi mieści w sobie także prawo wybudowania i korzystania ze wszystkich urządzeń do wydobywania płodów ziemnych potrzebnymi.

2)    Wydobywanie i przeróbka wszystkich innych wartościowych płodów ziemnych nie zostanie dotknięte tern zarządzeniem, odbywać się jednak może w taki tylko sposób, ażeby wskutek wydobywania tych innych płodów nie doznały przeszkód przedsiębiorstwa Towarzystwa dzierż, terenów rop.

3)    Towarzystwu przysługuje prawo używania na cele własne (na przeciąg trwania umowy) dróg publicznych, żelaznych a także innych publicznych urządzeń (kanałów, telegrafów, telefonów itp ) wraz z wszystkiemi dotyczącemi urządzeniami państwowemu, służącemi do przewozu i magazynowaniu ropy i jej przetworów. Traktować przy tem należy Towarzystwo w sprawach uiszczać się mających należytości, ciężarów i zwrotów na równi z innemi czynnemi towarzystwami a więc nie mniej korzystnie. Towarzystwo jest dalej uprawnione na cele transportu do eksploatacyi, przeróbki, składu i przewozu potrzebnych materyałów surowców i ich przetworów urządzać drogi, koleje i ich odgałęzienia, rurociągi, popędy, przenośnie, telegrafy i telefony i używać ich z uwolnieniem od opłat publicznych. O ile w grę tu wchodzi teren państwowy, winień być oddany Towarzystwu za cenę przystępną. O wysokości tego wynagrodzenia rozstrzyga w sprawach spornych przewidziany pod 1. 16 sąd rozjemczy.

O ile do rzeczonych urządzeń potrzebne jest nabycie gruntu do państwa nie należącego winien rząd rumuński na prośbę Towarzystwa możliwie rychło zarządzić koniecznie wywłaszczenie na rachunek Towarzystwa przyczem należy uwzględnić cele obrony kraju.

4)    Państwo rumuńskie jest obowiązane potrze" bne Towarzystwu na cele uruchomień zakładów drze" wo odstąpić mu z lasów położonych najkorzystniej-Jeśli przydzielenie rządowego drzewa nie nastąpi w ciągu sześciu tygodni jest Towarzystwo uprawnione do pokrycia potrzebnego drzewa za poprzedniem zawiadomieniem władz leśniczych, albo przez kupno potrzebnego drzewa na rachunek państwa, albo przez samoistne pobranie go z najkorzystniej położonych lasów państwowych. W drugim wypadku należy zachować względy na prawidłową gospodarkę leśną. Towarzystwo ma uiścić ceny drzewa, które płacono za drzewo tego samego gatunku i sorty w miejscowościach tych lub pobliskich przeciętnie w ciągu ostatnich trzech lat kalendarzowych.

Udział państwa rumuńskiego.

5) Państwo rumuńskie otrzymuje płatne w ciągu trzech miesięcy po upływie każdego roku kalendarzowego wynagrodzenie w wysokości 8 procent wartości targowej rumuńskiej ropy, wydobytej w roku minionym. W wypadkach spornych co do ceny targowej rozstrzyga przewidziany pod 1. 16 sąd rozjemczy. Z obliczenia obowiązującej do wynagrodzenia ilości należy odtrącić tę ropę, która w celu uzyskania ilości nagradzanej zużytą została na wła-potrzeby Towarzystwa do wytworzenia ciepła, światła i siły. Dla stwierdzenia ilości jest pomiar w zbiornikach (Tank) dotyczącej kopalni miarodajnym. W wypadkach wątpliwych rozstrzygają o rozmiarach wydobywania i zużycia dotyczące księgi zakładowe. Oprócz wynagrodzenia (redevenz) otrzymuje państwo rumuńskie także udział w zyskach. Tenże oblicza się od należytości, która wydzieloną zostanie poza 8 procentową stopą jako dywidenda. Udział ten wynosi poza 8 do 15 prc.: 25 prc. ogólnej nadwyżki od sumy przekraczającej stopę 8 prc. Od 15 do 20°/₀ : dalszych 5°/₀ nadwyżki ponad 15°/ Od sumy 25 do 300,₀ dalszych 5%, od nadwyżki 20%. Od 30 do 40% dalsze 5% nadwyżki 30%; od 40°/0 dalszych 107₀ nadwyżki.

Na wypadek, gdy podczas likwidacyi Towarzystwa przypadający na udziałowców zysk przekroczy wpłacony kapitał zakładowy winno państwo rumuńskie otrzymać taki udział z tej nadwyżki jak gdyby ta nadwyżka była dywidendą.

6) Towarzystwo zobowiązuje się w ciągu pierwszych 15 lat wywiercić co 5 lat 100 otworów świdrowych (sond) i utrzymywać je nieustannie w ruchu. Otwory mają być głębione aż do odkrycia ropy lub do głębokości 500 m. Zastanowić je można przed osiągnięciem głębokości 500 m. o ile otrzyma się przedtem ropę nadającą się do eksploatacyi. Jeśli Towarzystwo wykona w ciągu jednego roku więcej niż 100 otworów wiertniczych to odnośnie do ustępu 1) nadwyżka tych otworów policzoną być może już jako zobowiązania wiertnicze następnego pięciolecia.

Po upływie pierwszych 15 lat stwierdzonem zostanie wiele ropy w ciągu jednego pięciolecia dały otwory wiertnicze przeciętnie rocznie. Wypośrodko-wany w ten sposób dla 20 otworów wiert. w ciągu jednego roku zysk zagwarantowany zostanie rządowi rumuńskiemu ze strony Towarzystwa za czas — po upływie pierwszych lat 15 — na każden rok następny.

7) Towarzystwu nie będą narzucone pod jakimkolwiek bądź tytułem żadne większe wydatki i ciężary ani też ostrzejsze przepisy prócz tych, którym podlegają w Rumnnii jakiekolwiek inne przedsiębiorstwa naftowe. Stosowane na podstawie rumuńskiej ustawy o popieraniu przemysłu narodowego (z dnia 14 stycznia (starego stylu) r. 1912) lub innych zresztą przepisów prawnych, udogodnienia mają być wobec Towarzystwa i wtedy także przestrzegane, jeśli to Towarzystwo nie wypełniło szczególnych warunków, od których nadanie tych udogodnień zawisło. Towarzystwo korzysta z wolności celnej wra-zie wprowadzenia potrzebnych do uruchomienia zakładów materyałów, maszyn i innych urządzeń. Towarzystwo jest uprawnione do zaopatrywania Rumunii we wszystkie w ustępie pod 1. 1 wyszczególnione materyały i wyroby pod tymi samymi warunkami i w tym samym co inne przedsiębiorstwa stosunku.

Po upływie kontraktu przechodzą wszystkie na terenach państwowych znajdujące się otwory wiertni-wszystkiemi ściśle do nich należącemi urządzeniami bezpłatnie na własność rumuńskiego rządu. Towarzystwo jest uprawnione usunąć a także od cła wolne wywieść wszystkie inne swe urządzenia, o ile po upływie kontraktu nie doszło do porozumienia z rządem rumuńskim.

9) Towarzystwo jest uwolnione od przepisów policyjnych, dotyczących dowodów uzdolnienia wiertaczy, kierowników i in., dla których niemieckie, austryackie i węgierskie kwalifikacye także i w Rumunii winne być uwzględnione. Towarzystwo nie podlega co do przynależności państwowej jej kierowników, członków, organów i zajętych robotników

żadnym jakiejkolwiek natury ograniczeniom, winno Towarzystwu handlu monopolowego przyznanych jednak w miarę potrzeby i podaży wciągać także w rozdziale IV. ile możności element rumuński.

11) Przysłngujące „Towarzystwu dzierżawy tere- założone według rumuńskiego prawa krajowe Tonów ropnych“ z ogr. p. prawa i obowiązki mogą być warzystwa do zajęć przemysłowych (Gewerbebetrieb) przelane na Towarzystwo oznaczone przez niemiecki dopuszczone. Nie wchodzą wtedy dla niego w użycie i c. i k. austro-węgierski rząd w ciągu 12 miesięcy przepisy, zawarte w rumuńskiej ustawie, dotyczące po zawarciu ogólnego pokoju.

14) Towarzystwo będzie w równy sposób jak

powstałych za granicą towarzystw. Towarzystwo ma posiadać w rumuńskiem Ministerstwie handlu swoje rumuńskie przedstawicielstwo (Gesćhaftsniederlas-Kapitał zakładowy tego Towarzystwa składa sung) jak niemniej do zastępstwa uprawnione i od-się w większej części z udziałów zakładowych, któ- powiedzialne osoby i powtórzy każdym razem to rym przysługuje zwyczajne prawo głosowania w części zawiadomienie na wypadek zmiany przedstawicielstwa mniejszej z udziałów pierwszeństwa o piędziesięcio- albo osób je zastępujących, krotnem prawie głosowania.

Prawo głosowania.

15) Rząd rumuński przedłuży pod liczbą 1 przyciągnięcie zysków z udziałów pierwszeństw ma znane prawo eksploatacyi (vereinbarte Ausnützungs-polegać jedynie na dywidendzie pierwszeństw 6°/,,, recht) na dalszy czasokres lat 30, o ile ze strony która się w następnych latach stosownie zwiększa, Towarzystwa aż do upływu lat 25 podany będzie jeżeli w jednym roku ogólny czysty zysk nie osią- dotyczący wniosek, gnął wymaganej na pokrycie dywidendy pierwszeństw

Dalsze przedłużenie o lat 30 nastąpi, jeśli Tow. poda odnośny wniosek po upływie lat 55 : Przypa-Reszta do podziału przeznaczonego czystego dające państwu rumuńskiemu wyszczególnione pod zysku rozdziela się równomiernie na udziały zakła- 1. 5 wynagrodzenie (Vergütung redevenz) podwyższa dowe. Ogólną sumę przeznaczonych do rozdania się na przeciąg pierwszego przedłużenia na 9 prc., udziałów pierwszeństw oznacza rząd niemi e- drugiego na 10 prc. przyczem mają ważność przepisy cki; nie może ona przekraczać 10°/n ogólnego ka- rozdziału I. także dla pierwazego i drugiego prze-pitału. Zarządzenia dotyczące udziałów pierw- dłużenia, szeństw przysługują wyłącznie Niem-

sumy.

16) Spory z układu tego wynikłe rozstrzyga, com, Austryi i Węgrom według zawar- z wykluczeniem drogi prawnej, złożony z trzech osób tych między temi państwami układów, sąd rozjemczy według swego niekrępowanego uzna-Udziały zakładowe odstąpione będą rządowi rumuń- nia. Sąd len rozjemczy utworzony będzie w ten spo-skiemu aż do czwartej części sumy ogólnej, z upo- sób, że każda z zawierających układ część mianuje ważnieniem przelania tychże według upodobania na swego sędziego rozjemczego. Mianowani sędziowie wybierają przewodniczącego. Jeśli w ciągu 2 miesięcy

12)    Towarzystwo może z tego układu przysłu- nie nastąpi porozumienie co do wyboru przewodniczą-gujące mu prawa i obowiązki przenieść w całości lub cegoto z zastrzeżeniem dalszego pojednania partyi w y-częściowo na osoby trzecie. W razie przelania w ca- bierze prezydent sądu państwowego łości jego praw i obowiązków przechodzą wszystkie w Lipsku przewodniczącym kogoś przynależnego przyznane mu udogodnienia także na korzyść jego do państw nieinteresowanych. Jeśli jedna z zawie-prawnych następców. Przeniesienie na inne rających układ stron zaniecha w ciągu miesiąca Towarzystwo aniżeli niemieckie, au- mianowania sędziego rozjemczego, to rozstrzyga roz-stryackie, węgierskie lub rumuńskie wymaga jeinczy sędzia, mianowany przez stronę drugą jako potwierdzenia rządu rumuńskiego.

13)    Zawarte w ustępie 1 rozporządzenia, dotyczące udzielenia praw Towarzystwu nienaruszają praw cząćy.

interesantów prywatnych.

jedyny sędzia.

Siedzibę sądu rozjemczego oznacza przewodni-

(Dok. nast.).

Kronika finansowa.

Towarzystwo dla przedsiębiorstw górniczych „Te- wykorzystać. Nie mogliśmy mianowicie dla ogromnej pege“ spł. z ogr. odp. w Krakowie.

Dnia 12 maja odbyło się siódme zwyczajne zupełnego braku materyałów, przedewszystkiem zaś Walne Zgromadzenie Towarzystwa pod przewodni- materyału opałowego, rozwinąć odpowiednio działu ctwem prezesa Rady nadzorczej, dyrektora T. Filip- robót górniczych i wiertniczych, i zmuszeni byliśmy piego, na którem dyrektor Towarzystwa inż. Mar. działalność w tym kierunku ograniczyć jedynie do Szydłowski złożył następujące sprawozdanie za okres kontynuowania robót już podjętych, o ile na to c hwi-od 1. stycznia do 31. grudnia 1917 r.    Iowę stosunki pozwalały. Tak bowiem Delatyn, w któ-

Rok 1917 jest dla Towarzystwa przełomowym, rym przed wybuchem wojny prowadziliśmy roboty W okresie tym bowiem podniosło Towarzystwo zna górnicze, jak Bitków, gdzie już w czasie wojny wier-cznie swój kapitał zakładowy, mianowicie z pół na ciliśmy za ropą dla Krakowsko-Bitkowskiej Spółki dwa miliony koron i rozszerzyło program działalno- naftowej, były przez pewien czas pod inwazyą nie-ści, przechodząc z Towarzystwa, założonego dla wy- przyjacielską, Rypne zaś (wiercenie dla Polskiej konywania robót górniczych, na Towarzystwo gór- Związkowej Spółki naftowej), z powodu bliskości nicze produkujące.

Wyjątkowo niekorzystne, wojną wywołane, sto- tak, że nie mogliśmy nawet kontynuować robót już sunki, nie pozwoliły nam odpowiednio okresu tego dawniej rozpoczętych. Mimo tego jednak ogranicze-

trudności w uzyskaniu, niejednokrotnie nawet dla

frontu, było na okres dwu miesięcy ewakuowane,

Uważając za konieczny warunek normalnego rozwoju przedsiębiorstwa wiertniczego i naftowego, uniezależnienie się od obcych fabryk narzędzi wiertniczych, postanowiliśmy założyć własną fabrykę. Fabrykę naszą w Żywcu, jako ze względu na swoje położenie nie nadającą się do tego celu, sprzedaliśmy i przystąpili do budowy nowych warsztatów w Krośnie. Założyliśmy już tor przemysłowy i zapewnili sobie dostawę materyałów budowlanych, ponadto zamówiliśmy niemal wszystkie maszyny obróbcze i spodziewamy się, że mimo Ciężkich warunków budowy, w ciągu tego roku postawimy fabrykę pod dachem. Uruchomienie jej zależeć będzie od dotrzymania terminów dostawy maszyn obróbczych przez fabryki.

nia agend, Towarzystwo, dzięki swemu obszernemu programowi, zamyka rok ubiegły ze stosunkowo korzystnym wynikiem finansowym.

Przechodząc poszczególne działy pracy Towarzystwa, wyjaśniamy:

Dział robót górniczych kontynuował pogłębianie szybu (o średnicy 58 m. betonowanego) dla Pierwszego Austryackiego Towarzystwa Parowej Żeglugi po Dunaju w Pécs na Węgrzech.

Dział robót wiertniczych wykonał dwa głębokie wiercenia za ropą dla Galicyjskiego Karpackiego Towarzystwa Naftowego w Wulce koło Iwonicza, i kontynuował głębokie wiercenie dla Krakowsko-Bitkow-skiej Spółki Naftowej w Bitkowie. Z powodów, które u wstępu wyłuszczyliśmy, dział ten żadnych nowych robót akordowych w ubiegłym roku nie podejmował, a działalność jego związana była ściśle z działem własnych kopalń

Dział kopalń własnych.

Wykonując projekt, przedstawiony na ostatniem Walnem Zgromadzeniu, nabyło Towarzystwo od będących w stadyum organizacyi spółek naftowych, w drodze fuzyi, kopalnie tych spółek w Równem, Wietrznie i Głębokiej.

Dwie pierwsze kopalnie były już produktywne, tylko częściowo przez wojnę zniszczone i te Towarzystwo w roku 1917 odbudowało. Ponadto rozpoczęło pogłębianie szybu Nr X w Równem i Nr X w Wietrznie, które to szyby powinny w bieżącym roku osiągnąć horyzonty ropne w głębokościach szybów sąsiednich. Obie kopalnie posiadają teren, wystarczający do dalszego ich rozwoju. Kopalnia Głęboka osiągnęła w szybie Nr I. głębokość 415 m. Ze względu na pięciokilometrową odległość jej od kopalni produktywnej w Załawiu nie można na pewno twierdzić, czy i w jakiej głębokości ropa w szybie Nr I. zostanie nawiercona.

Ponadto posiada Towarzystwo tereny naftowe, przy kupnie których kierowaliśmy się zawsze z jednej strony rezultatem dokładnych badań geologicznych, z drugiej sąsiedztwem terenów, zakupionych przez obce Towarzystwa, które już rozpoczęły, względnie w najkrótszym czasie rozpocząć mają wiercenia

Dział towarowy rozwija działalność na terenie okupacyi austryackiej Królestwa Polskiego, dostar-szając materyałów dla kopalń tamtejszych.

Program pracy na przyszłość.

Aby zapewnić Towarzystwu normalny rozwój, uważamy za konieczne:

1)    nie zaniedbywać działów, o które Towarzystwo dotychczas się opierało, t. j. działu robót górniczych i wiertniczych, wykonywanych dla obcych przedsiębiorstw ;

2)    stworzyć Towarzystwu silną podstawę we własnych kopalniach produkujących.

W programie tym nie zapominamy o konieczności akcyi, zmierzającej do unarodowienia przemysłu górniczego w Polsce.

Co do pierwszego punktu zadania, to, jak już dwukrotnie wspomnieliśmy, stosunki obecne nie nadają się do forsowania działu robót, wykonywanych dla obcych przedsiębiorstw i uważamy, że najbardziej korzystną dla rozwoju tego działu chwilą będzie okres silnej odbudowy gospodarczej po ukończeniu wojny.

Co do punktu drugiego zastanowić się wypada, jaka gałęź przemysłu górniczego najbardziej nadaje się do angażowania się Towarzystwa.

za ropą.

Górnictwo węglowe. W górnictwie węglowem Towarzystwo nasze, ze względu na niewielki kapitał zakładowy, żadnej większej roli odegrać nie może, ponadto przejęcie większej części wyłączności węglo-W roku sprawozdawczym, wobec tendencyi je- wych w Galicyi przez Wydział Krajowy, usunęło od dnoczenia kopalń naftowych w rękach Towarzystwa, nas niebezpieczeństwo przejścia przemysłu węglowe-żadnych nowych spółek naftowych nie tworzyliśmy, go w ręce obcych kapitałów. Towarzystwo nasze wykonujemy jednak nadal zarząd zorganizowanych ograniczyć się więc musi do wykonywania wierceń przez nas Spółek naftowych.    . i robót górniczych dla kopalń węglowych.

Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa Szyb Nr I    Górnictwo solne jest monopolem rządowym, tak,

w Bitkowie został ponownie, po opuszczeniu przez że Towarzystwo naszę musi również ograniczyć swoją nieprzyjaciół w paz'dzierniku 1917, puszczony w ruch. działalność w mein do wykonywania robot. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności, szkody, spowo- i Górnic wo soli potasowych Wobec ujęcia eks-d⁽'wane powtórną inwazyą, dały się bez większych ploatacyi soli potasowych w Ga lcyi przez ow rzy trudności i wkładów usunąć. Szyb Nr l. osiągnął stw0 Akcyjne, na czele ktorego stoi Wydział r j -z końcem roku głębokość 534 m. Przewiercone war- wy, możemy w przemyśle tym pracować jedynie jako stwy, a zwłaszcza nawiercenie górnego horyzontu Towarzystwo dla robot gorniczyc i wier mczyc pasieczniańskiego (nieeksploatowanego zwykle w Bi-    Górnictwo rud. Towarzystwo zamierza w bie-

tkowie), pozwalają spodziewać się, że szyb osiągnie żącym roku przystąpić do dokładnego zbadania złoz w głębokości około 700 m. właściwy bitkowski ho- rud żelaznych na ziemiach polskich, ryzont ropny.    Przemysł ropny. Jedyną gałęzią przemysłu gór-

Polska Związkowa Spółka Naftowa (Rypne-Du- niczego, w której Towarzystwo nawet przy obecnym ba) osiągnęła w roku 1917 mimo ciężkich, bliskością kapitale pracować może i która w jak najkrótszym frontu spowodowanych warunków pracy, stosunkowo czasie zainteresować powinna szerszy polski kapitał, korzystne wyniki finansowe i wypłaciła 10-procentową jeżeli nie ma uledz zupełnemu wynarodowieniu, jest dywidendę. Rozwój Spółki na przyszłość zapewniony, przemysł naftowy. Już w ubiegłym roku podjęliśmy Fabryka maszyn i narzędzi wiertniczych w Kro- w przemyśle tym pracę i osiągnęli zupełnie dobre

śnie.

rezultaty.

Aby jednak przedsiębiorstwo naftowe odpowiednio postawić i ująć w dobrze pracującą całość, za- 3. Akcepty pewnie mu należy:

4. Przedsiębiorstwa w toku . Czysty zysk za rok 1917

Z przeniesienia ZZZZZZZZ 79.197 — 41,868*95 174.586*18

1)    produkujące kopalnie,

3,281.910*60

Rachunek strat i zysków :

1.    Koszta ogólne.........

2.    Inwentarz: odpisy i utrzymanie .    .

Czysty zysk za rok 1917.....

2)    fabrykę maszyn lub przynajmniej warsztaty reperacyjne,

130.585*98

70.910*25

174.586*18

3)    rafineryę nafty,

376.082*41

8.469*34

1.    Przeniesienie z roku 1916

2.    Przedsiębiorstwa i interesy handlowe 367.613*07

•Towarzystwo posiada już własne kopalnie, będące w stadyum początkowego rozwoju i buduje fabrykę narzędzi wiertniczych, tak, że powinno się teraz zająć pozyskaniem rafineryi. Sprawa ta jest obecnie w staeyum wstępnych badań i kalkulacyi.

376.082*41

Dla przeprowadzenia tego szerokiego programu, koniecznem jest oczywiście dostarczyć Towarzystwu odpowiednich środków finansowych — przez podwyższenie kapitału zakładowego przynajmniej do czterech milionów koron. Ponieważ jednak na razie    Z czystego zysku, wynoszącego K 174.586*18,

część tylko naszych zamierzeń jest w ten stadyum, uchwalono przeznaczyć:

że będzie mogła już teraz być urzeczywistniona,    a) na dotacyę funduszu rezerwowego K 17.458 62

„ 100*000* —

zakładowego do kwoty 3,000.000 koron, t. j. o dalszy milion koron.

przeto na razie wystarczy podwyższenie kapitału b) na wypłatę 5% dywidendy od kapitału 2,000.000 K......

5.712*76

c) na wypłatę kontraktem Spółki usta-

Sprawozdanie jednogłośnie przyjęto.    lonej tantyemy dla Rady Nadzór. „

„ 40.000 —

Przedłożony Walnemu Zgromadzeniu Towarzy- d) na wypłatę 2% superdywidendy dla stwa bilans za rok 1917 wykazuje    Spólników od kapitału zakłado-

Stan czynny:    K    K    wego 2,000.000 K......

. „    11.414*80

Po przyjęciu i zatwierdzeniu bilansu oraz udzieleniu absolutoryum Zarządowi uchwalono podnieść kapitał Towarzystwa z dwu na trzy miliony koron.

Jako drugiego zawiadowcę wybrało Walne Zgromadzenie inż. Jana Naturskiego, dotychczasowego prokurzystę i kierownika działu górniczego Liczbę członków Rady Nadzorczej powiększono z 5 na 7 i wybrano do tejże pp. radcę dworu Dr. Artura Be-nisa oraz dyrektora banku handlowego z Poznania Dr. Hacię.

1.    Kopalnie własne    .    .    .    884.10P01 e) na przeniesienie na rok strat i zy-

2.    Fabryka maszyn w Krośnie    198.614*28    sków r 1918 . .

3.    Tereny naftowe    .    .    .    198.13321

4.    Realność w Chrzanowie .    17.174*33

142.166 49 138.81347 159.209*14 313.660 33 12.887-54 9.571 56 5 407*75 10.374*42 49.846*53 7.910 —

5.    Inwentarz: Maszyny .

Narzędzia do robót górn

Zaprzęgi.....

Galicyjskie akcyjne Towarzystwo górnicze Siersza.

Towarzystwo w sprawozdaniu swem za r. 1918 wykazuje stratę w kwocie 41.000 koron, wobec czego nie wypłaca żadnej dywidendy. W r. 1916 dywidenda wynosiła 7°/₀, podobnież w r. 1915, w r. 1914 nie wypłacono również żadnej dywidendy. Straty za rok ostatni, jak sprawozdanie zaznacza, przypisać należy ogólnym stosunkom wojennym, oraz temu, że musiano eksploatować mniej rentujące się pokłady i poczynić przygotowawcze wkłady. Produkcya węgla zmniejszyła się o pół miliona centnarów metrycznych, a wkłady wyniosły 250 tys. koron. Zysk brutto, który wynosił w roku 1916 K 1,350.000 spadł w r. 1917 do K 1,062.000, natomiast wydatki w sumie z koron 979.000 wzrosły do K 1,102 000.

Cynku nie wydobywa się już od lat czterech.

Towarzystwo spodziewa się w przyszłości większych zysków tak ze względu na poczynione wkłady, jak też ze względu na to, że głębsze pokłady węgla są obfitsze i pierwszej jakości. Kapitał zakładowy Towarzystwa wynoszący 5 milionów koron, powiększa się o 3 miliony koron. Akcye Tow. pomimo wykazanej straty za rok ubiegły stoją wysoko, a popyt na nowe akcye jest znaczny.

Budynki .....

Zbiorniki ....

849.847 23

Odchodzi 10% amortyzacyi 84.984*72 764 862 51

6.    Magazyn.....

7.    Udziały w innych przeds.

8.    Kaucye .....

9.    Walory i rymesy .    .

10.    Gotówka.....

11.    P. K. O. austryacka .

P. K. O. węgierska .    .

12.    Dłużnicy......

17.497*19 195.200*— 70.205*97 18.16523 57.463*22

13.53055

10 995 07    24.525*62

835.96803

3,281.910*60

Stan bierny:

. 2,000.000 —

23.102*26

1.700*— 2,024*802*26

44800*-727.524*81

189.131*40 961.456 21

2.    Wierzyciele: Hipoteczni .

Księgowi.....

Banki......

Do przeniesienia ZZZZZZZZ

Kopalnia nafty i otwory wiertnicze.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 28. II. 1918

Wytwór

czość

Ropał Manco

Wysłano w kg.

Zapas 31. III. 1918.

Rekapitulacya:

Tustanowice Borysław . Mraz'nica .

3,627.134 133,664.024 i! 4,107.821 31,471.238 436.628 ( 3,867.052

1,800.108 1    4,121.684    27,452.357    j    5,917.009

1,652.195    1,075.795    28,675.097    4,175.972

47.800    243.286    2,533.323    479.271

5,440.765 59,660.777 jlO,572.252

Razem

10,171.583

69,002.314

3,500.103

75.866

500.658

1,084.420

106.240

200.898

20.350

160.020

9.540

215.846

54.824

1,179.793

80.517

30.800

76.820

35.900 14.300 10.650 58.132

14.900

60.073

1,965.005

763.600

1.200

25.620

17.200

2.396    62.161

12.704 ! 1,925.191 154 I 677.530

13.360

129.000

18.315

292.900

4.000

7.850 285.378 |

1,337.422 58.956 40.000 155.550 19.150

4.850

52.700

79.000

20.720

35.000

300

2.250

40.122

3.480

280.280 i 1,061.190 84.800 : 30.000 118.900 28.250 10.170

1.600

70.182 502.148 1153.136 119.600 311.853 20.350 321.220 13.540 223.696 109.070 1,415.903 54.673 40.800 78.470

26.500 5.500

10.650

58.132

16.500

Razem .    .

14,102.075 74,141.108    3,671.158 5,501.871 63,946.249 15,123.905

Sprawy bieżące.

Ze Stów. Techników w Sosnowcu. W lokalu przy ul. Czystej Nr. 9 odbyło się doroczne ogólne zebranie członków Stów. Techników.

Posiedzenie otworzył prezes zarządu p. Stanisław Gadomski. Na przewodniczącego zaproszono p. Felicyana Gadomskiego, który powołał na sekretarza p. Milczarskiego, oraz na asesorów pp. Byszewskiego i Pürschla.

Po odczytaniu przez sekretarza protokołów posiedzeń z dn. 17 marca r. b. i poprzedniego ogólnego zebrania, prezes St. Gadomski zdał sprawozdanie z działalności stowarzyszenia za okres czasu od dn. 13 maja 1917 r. do dn. 28 kwietnia r. b.

W okresie sprawozdawczym zarząd odbył ogółem 40 posiedzeń, poświęconych sprawom administracyjnym i ogólnym. Co piątek odbywają się w Stów. zebrania koleżeńskie, na które uczęszcza stale 20—30 osób. Do kota elektrotechników należy obecnie 32 członków. Staraniem koła prowadzone są kursy monterskie. Koło górników, liczące 58 członków postawiło sobie za zadanie wykonanie prac następujących:

1)    urządzanie miesięcznych odczytów i pogadanek,

2)    zorganizowanie muzeum geologicznego Zagłębia,

3)    zorganizowanie w końcu wakacyi seminaryum dla

inżynierów, 4) nawiązanie stałego kontaktu z orga-nizującemi się polskiemi władzami górniczemi i zaofiarowanie im współpracy. Nie wszystkie jednak prace mogły być wykonane tak, jak sobie tego zarząd i członkowie koła życzyli. Główną przyczyną tego są niezmiernie trudne warunki, w jakich nasz przemysł górniczy znajduje się w chwili obecnej, oraz znacznie utrudniona komunikacya.

W celu utworzenia muzeum geologicznego zarząd Koła, mając na względzie brak funduszów, postarał się o bezpłatne pozyskanie okazów i szaf do nich. Sprawę tę udało się pomyślnie załatwić, albowiem otrzymano kilka poważniejszych prywatnych kolekcyi z górnictwa węglowego i cynkowego Zagłębia i najbliższych okolic. W okresie sprawozdawczym zostały wygłoszone staraniem Koła 4 odczyty na miesięcznych zebraniach dyskusyjnych.

Przy Stów. istnieje Sekcya wykształcenia technicznego, utrzymująca stały kontakt z kursami dla monterów, oraz Sekcya wydawnictw technicznych.

Po odczytaniu sprawozdania wywiązała się dy-skusya w sprawie pisma" technicznego. Ze względu na brak funduszów postanowiono wydawnictwo czasopisma technicznego odłożyć do czasów normalnych.

2)    maszyny o prądzie równym (Gleichstromma

schinen), jak generatory, motory oraz przetworniki o sile ponad 1 P. K. — wraz z przyborami;    Zezwoleń na sprzedaż, wynajmowanie i t. p.

3)    Maszyny o popędzie zmiennym i ruchomym udzielać się będzie zasadniczo jedynie w tych wy-(Wechsel- und Drehstrommaschinen), jak generatory padkach, kiedy odbiorca względnie zamawiający dowiedzie, iż maszyn względnie kotłów potrzebuje na własny użytek.

Petent może także użyć pośrednictwa uprawnionego handlarza maszyn.

Używanie przy sprzedaży maszyn kilku pośredników między sprzedawcą a odbiorcą jest wzbronione.

Formularze podań o zezwolenie sprzedaży są do nabycia w biurze Izby.

Ponadto przeszedł wniosek p. Tyszki, aby odpisy wygłaszanych odczytów były przechowywane w aktach Stowarzyszenia.

Sprawozdanie kasowe odczytał p. J. Bertholdi. Bilans rachunków zamyka się sumą 14927 mk. 35 fen. Pozostałość gotówki w dn. 31 grudnia 1917 r. wynosiła 6233 mk. 37 fen.

Po zatwierdzeniu przedstawionych sprawozdań uchwaiono budżet wydatków na r. 1918 w ogólnej sumie 11332 mk.

Ponadto dokonano wyborów prezesa 10 członków zarządu oraz 5 członków kornisyi rewizyjnej.

Po załatwieniu spraw powyższych posiedzenie zamknięto.

Nowe galicyjskie Towarzystwo naftowe. Obce banki dobierają się do Galicyi. „Zeit“ wiedeńska donosi: Jak słychać, Bank depozytowy, którego patronem był skazany, a następnie uwolniony dyrektor Kranz, w spółce z kilkoma wiedeńskimi przemysłowcami utworzył Towarzystwo celem nabycia terenów naftowych w Galicyi zachodniej z kapitałem zakładowym 3 miliony marek.

Zgłasznie maszyn oraz kotłów. Rozporządzeniem z dnia 23. kwietnia b. r. (Dz. p. p. 149) zarządził Minister handlu obowiązek zgłaszania maszyn oraz kotłów.

Wchodzą tu w rachubę:

1) Maszyny popędowe (Antriebsmaschinen) jak maszyny parowe, turbiny parowe, lokomobile, maszyny gazowe, motory benzynowe i spirytusowe oraz popędzane ropą — o sile ponad 5 P. K. wraz z przy-borami ;

O ile w przeciągu najbliższych 3-ch miesięcy nastąpić ma podjęcie ruchu w zakładach pozostających obecnie w spoczynku, to okoliczność tę podnieść należy w zgłoszeniu w formie uwagi.

Zgłoszenie uskutecznić winien właściciel względnie przechowawca, dalej osoby trudniące się wyrobem, uaprawą, używaniem, handlem lub wynajmowaniem maszyn oraz kotłów, a to przed dniem 15. maja b. r. wedle stanu z 25. kwietnia' 1918.

Dalsze zgłoszenia następować winny w przeciągu dni ośmiu w razie przejścia podlegających zgłoszeniu przedmiotów w ręce nowego właściciela lub przechowawcy, lub też w razie puszczenia w ruch maszyn względnie kotłów zgłoszonych poprzednio jako pozostających w spoczynku.

Zgłoszenia uskuteczniane być mają na specyal-nych formularzach, będących do nabycia w biurze, Izby handlowej i przemysłowej.

Wypełnione formularze przesyłać należy do Ministerstwa handlu.

Przekroczenia powyższych przepisów podlegają surowej karze.

Obrót maszynami oraz kotłami. W związku z za-rządzonem zgłaszaniem maszyn oraz kotłów wydał Minister handlu dnia 23. kwietnia b. r. (Dz. p. p. 160) rozporządzenie, normujące obrót tymi przedmiotami.

Maszyny tudzież kotły, podlegajcce obowiązkowi zgłoszenia wolno odtąd sprzedawać jakoteż wynajmować, jedynie na podstawie specyalnego zezwolenia Ministerstwa handlu. Przepis ten dotyczy również maszyn sprzedanych wprawdzie przed wejściem w życie tego rozporządzenia, ale dotąd nie odstawionych odbiorcy.

Bez ograniczeń orzeczonych tem rozporządze-• niem odbywać się może:

sprzedaż maszyn tudzież kotłów w formie od-’ łamków (żelazo lane, stare) ;

oddawanie maszyn tudzież kotłów celem naprawy, jakoteż krajowym władzom politycznym względnie odbiorcom przez nie wskazanym, a to w celach uprawy roli.

Wytwórcy oraz handlarze prowadzić winni zapiski, w których uwidocznione być mają wszelkie zmiany w stanie posiadania.

Ogłaszane w dziennikach oferty dotyczące kupna oraz sprzedaży podlegających zgłoszeniu maszyn tudzież kotłów winny zawierać nazwisko oraz siedzibę kupującego względnie sprzedawcy.

Ogłoszenia nie odpowiadające temu przepisowi nie mogą być publikowane.

Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 25. kwietnia b. r.

Wspomnienie pośmiertne.

Ś. p. Zygmunt Heyda

zginął wskutek wybuchu gazów w kopalni soli w Lacku³).

Z szeregu pracowników w łonie ziemi rodzinnej, z rzędu tych cichych bohaterów walki bezkrwawej-którzy mimo niewysłowionych trosk i bezgranicznej życiowej udręki idą wytrwale naprzód ku pomnożeniu, nauki i wiedzy wysoko dzierżąc sztandar szczytnej godności górniczego zawodu — padł na posterunku jeden z tak nielicznych a niestrudzonych szermierzy, których ubytek długo zastąpić się nie da!

Ś. p. Zygmunt zginął wskutek wybuchu gazów w kopalni soli w Lacku, badając stan dawno opuszczonych, starych ługowni, gdzie zastój w prawidłowem przewietrzaniu nagromadził znaczną ilość węglowodorów, które eksplodowały w zetknięciu z otwartem światłem kaganka.

Na wywiad ten, którego niebezpieczeństwo nie mogło Mu być obce, choć zwyczajem ludzi odważnych lekceważył je i nie doceniał należycie nie powołał naczelnik zarządu saliny i star. radca górniczy nikogo ze swoich podwładnych, żadnego ż robotników, lecz jak nieustraszony dowódca, który wpierw osobiście groźny teren bada nim zastępy pociągnie dobrym przykładem za sobą — sam jeden zginął śmier

cią tragiczną...

Ś. p. Zygmunt urodzony w Wieliczce w r. 1862, pochodził z górniczej rodziny. W Wieliczce

uczęszczał do szkół ludowych i wydziałowych, spędzając lata młodości najpierwszej w środowisku, gdzie od zamierzchłych wieków pełen poezyi i tajemniczego uroku zawód polskiego górnika otacza kult wyjątkowy. Tam jako dziecko jeszcze był świadkiem pogrzebu ś. p. Edwarda Windakiewicza, radcy górniczego, wybitnego autora na niwie piśmiennictwa górniczego, który zginął w czasie pożaru kopalni bocheńskiej biorąc udział w akcyi ratunkowej. Korowód taki — uwieczniony w znakomitym obrazie Piotra Stachie-wicza — który na tle ciemnej nocy wijąc się ku górze cmentarnej wygląda jak sznur złocisty, nanizany perłami płonących kaganków lub jak girlanda gwiazd opadłych z firmamentu — działa sugestywnie na wrażliwe młodzieńcze natury i urokiem śmierci zachęca do bohaterstwa. Poprzednikiem ś. p. ziygmunta był także Wieliczanin ś. p. Celestyn Racek, jego druch i przyjaciel serdeczny, który podobną śmiercią zginął podczas wybuchu gazów w Karwinie

K. Z.

Ś. p. Zygmunt maturę składał w Krakowie a studya górnicze z postępem znakomitym ukończył na akademiach w Leoben i Przybram. Zostawił w manuskrypcie obszerną pracę : O warzelnictwie soli, która zyskała uznanie sfer zawodowych i zasługuje niewątpliwie na wydanie książkowe... Życie miał niezmiernie ciężkie. Śmierć najstarszego syna w szeregach legionów była dlań ciosem ogromnym! Z natury zamknięty w sobie, surowy dla siebie i drugich; w obejściu szorstki i pozbawiony zdawkowych form konwencyonalnej galanteryi miał duszę pełną zapału i złote polskie serce, które niech Matka Ziemia rodzinna otuli wieczną pieszczotą cichego, niezmąconego już goryczą życia spokoju.

Od Redakcyi.

Nafta w Królestwie Polskiem. Gorączka poszukiwania ropy, która w czasie wojny tak olbrzymią odegrała rolę zwróciła uwagę także na Królestwo, które pod tym względem na obszarach dawnej Rzeczypospolitej wyłączne zastępstwo oddało Galicyi. Ostatnie badania komisyi iziograficznej, z których szczegółową relacyę zdawał kilkakrotnie prof. Józef Morozewicz, nie wspominają również nic o ropie w Królestwie. Tern więcej godną uwagi jest wydana przed laty rozprawa prof. Dra Władysława Szajnochy, którą rozpoczynamy w Dodatku do Zeszytu 4-go Czasopisma Górn-Hutn. Teorye i poglądy zmieniły się od tego czasu, bo to rzecz zapatrywań i ewolucyj, którym nie mniej od innych podlega także wiedza geologiczno-górnicza, co żadną miarą obniżać nie może wartości cennych poglądów na niewątpliwych źródłach opartych.

Układ naftowy z Rumunię. W następnych zeszytach umieścimy uwagi inż. Maryana Szydłowskiego, omawiającego szczegółowo stosunek Austryi do zawartego układu.

Z powodu strajku drukarzy a także z powodu nieuwzględnienia reklamacyj najniezbędniejszych zece-rów zeszyty czasopisma wychodzą z niezależnem od Redakcyi opóźnieniem.

Do 1. 1436/18.

Rozpisanie

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T.W.S.

Polska Spółka handlowo-naftowa

¹

W dalszym ciągu będę oznaczał austr. ustawę górn. przez pug, pruską ust. górn. przez prug, ust. górn. obowiązującą

²

w Król. Polskiem przez pług.

³

Podobiznę zmarłego umieścimy w jednym z następnych zeszytów.

Rozpisanie

publicznej rozprawy ofertowej

Celem zabezpieczenia dostawy niżej podanych materyałów w czasie od 1 lipca 191& do końca czerwca 1919 rozpisuje c. k. Zarząd salinarny w Bochni publiczną rozpawę ofertową:

I. Materyały palne.

IV. Materyały żelazne.

1. ) Węgiel kowalski

2. ) Wegiel drzewny

q. 200 hl. 50

II. Materyały drzewne.

A. Drzewo okrągłe.

1.) Drzewo jodłowe okrągłe 10-16 cm. średn. 6 m. dł. ca 100 m.

16-25 „

35-30 „

,,    ,. ponad 30 ,,

sosnowe „    5-10 ,,

,, półokrągłe 25-30 ,,

2.)

3.)

4.)

5.)

6.)

99

99

szer.

6    ,,    ,,    „    200    szt.

.    .    .    . 6000 m.

1. ) Blacha ślusarska żelazna 2'/„-8 c/m. gruba .    .    . kg. 20.000

2. ) Żelazo okrągłe 4-70 m/m........

,, kwadratowe 10/10-100/100 m/m .    .

,, płaskie rozmaitej grubości i szerokości.    .    „

3. ) Gwoździe różne deskale, półdesk., gontale i półgont. ,,

4. ) Cyna czysta do lutowania..........

5. ) Łożyska mosiężne gwintowane z dwóch części do łą

czenia śrubą do maszynek wiertniczych według wzoru szt. 100'

6. ) Płyly zwrotnie żelazne 1000/1000/7 mm

7. ) Blacha mosiężna ¹/s-3 m/m gruba

8. ) Drut mosiężny.........

„ 10.000 5.000 5.000

600

40

„    10O

kg. 10O „    10O

B. Drzewo ciosane.

1. ) Rygle sosnowe 10/10 c/m. gr. 6 m. dł......sztuk 200

2. ) Ślizy szybowe sosnowe (Kieferschacht-Führungslatten.)

.    . sztuk 200

3. ) Drzewo ciosane jodłowe (Tannenkantholz) 10 13 do 30/30

cm. grube ca

V. Smary i uszczelniacze.

14/16 c/m gr. 6 m. dł. .    .

100 ms

G. Drzewo rznięte.

1. ) Oliwa maszynowa............

2. )    ., cylindrowa............

3. ) Ter pogazowy..............

4. ) Smar do wózków kopalnianych.......

5. ) Łój topiony..............

6. ) Klingerit 2-5 m/m grube 1 m² powierzchni .    .    .

7. ) Płyta gumowa 3-5 m/m. gruba 1 m. szeroka .    .

kg. 1.200 „ 1.200 „ 2.000

600

200

300:

100

1. ) Deski jodłowe (Tannenbretter)

6. ) Listwy (Tannenleisten) .

VI. Materyały do oświetlenia.

kO cc

» 80 „ „    50    „

„ 100 „ „ 100 „ »    5.0    „

50 „

1.) Nafta

ca 2.000 kg.

VII. Materyały budowlane.

1. ) Wapno gaszone . .

2. ) Piasek rzeczny . .

3. ) Szuter rzeczny . .

4. ) Cement portlandzki

5. ) Cegły zwykłe . . .

20.000 sztuk

7.)

5/7 „ •    2/5 „

2/10 „

200 „ 300 „ 200 „

III. Materyały gotowe.

1. ) Toporzyska bukowe 90 cm. dług. .    .    .

2. ) Stemole (do nabijania prochem otworów wiert. PlOm.dł. „    1000

3. ) Taczki kute................

4. ) Konewki z obręczą z drzewa miękkiego 40 c/m. wys.,

16/30 c/m. szerokie 12 m/m grube.......szt 100

5. ) Cebrzyki z obręczą z drzewa miękkiego 21 c m. wys,

40-45 c/m. u góry 35-40 u dołu szer. 15 m/m. grube „ 100

6. ) Drabiny z bukowerni szczeblami płaskimi 6 m. dług. „ 100

„ 200

szt. 2000

100

VIII. Materyały powroźnicze*

1. ) Szpagat konopny ordynarny 3-4 m/m. gruby .... kg.

2. ) Pramzle 4 m. długie 15 m/m grube . .

3. ) Konopie czesane maszynowe.....

4. ) Licarki 13 m/m. grube 11 m. długie

5. ) Rebsznur 3-5 m/m gruby.......

6. ) Postronki 3-6 m/m długie 18 m/m grube

7. ) Cutry 30 m/m grube 9 m. długie . . .

8. ) Kłaki do czyszczenia.........

IX. Materyały sklepowe.

100

OObS

o o o

200

7:)

1. ) Miotły brzozowe

2. ) Mydło zwyczajne

3. ) Torf    ....

sztuk 2.000

kg-

100

„ 20.000

Należycie ostemplowane oferty w zapieczętowanej kopercie opatrzone napisem : „Oferta na mate-ryaly do lićytacyi dnia 24 czerwca 1918“. należy wnieść na ręce Naczelnika c. k. Zarządu salinarnego w Bochni najpóźniej dnia 24 czerwca 1918 do godziny 11 przed południem.

Od składania wadyum odstępuje się.

Otwarcie ofert przy którem mogą być obecni oferenci, nastąpi dnia 24-go czerwca 191S o godzinie 10⁻³⁰ przed południem w biurze naczelnika wymienionego Zarządu.

Oferenci mogą przeglądać warunki dostawy w c. k. Zarządzie salinarnym w Bochni.

Oferty spóźnione lub nieodpowiadające ustanowionym warunkom nie będą uwzględnione.

Po przyjęciu najbardziej odpowiadającej oferty nie będzie zawarta osobna umowa, lecz wniesiona oferta i warunki licytacyjne, które przed wniesieniem oferty muszą być podpisane przez oferentów, zastępują tę umowę.

C. k. Zarząd salinarny

Bochnia, dnia 16-go maja 1918 roku.

ELEKTROWNIA

F. LORD

motory parowe i benzynowe. —

Tłuszcz do ma-

Materyał instalacyjny.

ZWIĄZKOWA

SPÓŁKA Z OGR. ODPOW.

WE LWOWIE,

UL. LEONA SAPIEHY L. 3.

Na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia podwyższenie kapitału z 1,200.000 koron na 5,000.000 koron celem budowy elektrowni okręgowych, pędzonych gazem ziemnym, torfem i wodą.

PRZYJMUJE ZGŁOSZENIA

NA UDZIAŁY PO 1000 K.

BIURO TECHNICZNE

Kraków, Lubicz 1.

Telefon 230.

Skład maszyn i artykułów technicznych.

Lokomobile

Kompletne urządzenia tartaczne, gatry, cyrkularki, heblarki, piły, toczki szmirglowe, wały transmisyjne, taroze pasowe żelazne i drewniane, łożyska.

Maszyny młyńskie, kamienie francuskie i holendry, gaza jedwabna, narzędzia do ostrzenia kamieni.

Oleje maszynowe i cylindrowe, szyn, uszczelnienia wszelkiego rodzaju, klingeryt, oliwiarki, rury gazowe, łączniki, armatury do wody i pary.

Pompy parowe, transmisyjne, ręczne i elektryczne, studzienki, sikawki, węże gumowe i parciane. Pasy skórzane, bawełniane, parciane, sierściowe i żelazne. — Narzędzia i pilniki.

Przybory elektryczne, dynamo, elektromotory, rozdzielnice, przewody miedziane i żelazne, żarówki, telefony, dzwonki elektryczne. Przewody elektryczne.

■5F

P GALICYJSKIE KARPACKIE NAFTOWE TOWARZYSTWO AKCYJNE

Biuro centralne : Wiedeń I., Graben 29 Trattnerhof.

Kopalnie ropy

Rafinerye nafty

Fabryki maszyn i narzędzi wiertniczych.

Dyrekcye kopalń w Borysławiu i Krośnie. — Dyrekcye Rafineryi jakoteż zakładów budowy maszyn i narzędzi wiertniczych w Gliniku

maryampolskim.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

WAŻNE DLA P. T. ROLNIKÓW

TOWARZYSTWO AKCYJNE EKSPLOATACYI SOLI POTASOWYCH

W KAŁUSZU ma zaszczyt zawiadomić P. T. Interesowanych, że z dniem dzisiejszym otwiera:

— BIURO SPRZEDAŻY

KAINITU i wysoko procentowych SOLI POTASOWYCH

we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej L. 44, gdzie z zamówieniami wprost i wyłącznie zgłaszać się uprasza

DYREKCYA.

LWÓW, ulica SYKSTUSKA L. 44.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałó w budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-==================== teryał dla wież wiertniczych. =====

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

SPÓŁKA FAKTUROWA w KRAKOWIE

Stowarzyszenie zarejestrowane z ogran. poręką

ULICA PODWALE L. 7 oraz

FILIA W TARNOWIE

UL. KRAKOWSKA L. 8

eskontuje faktury, remesy, zaliczki kolejowe oraz wszelkie pretensye kupieckie, finansuje przedsiębiorstwa przemysłowe, udziela kredytu w rachunku bieżącym, »......■ przyjmuje wkładki na książeczki oszczędności oraz na rachunek bieżący =

na 4%.

Wypłaca nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Podatek rentowy wraz z 100°/₀ dodatkiem do podatku opłaca Spółka Fakturowa z własnych funduszów.

p.

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T.W.S.

w Wieliczce oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

K.

JÈ

TOWARZYSTWO

Lr-

Tä®

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMRNOWlCZA L 1.

DOM WŁASNY

RDRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NR GRLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu ; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego - firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d.    -

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne żórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne.

■ ■■    Przybory i artykuły techniczne.    .....-    ¹ ------

I ARTUR LORIE

KRAKÓW ^

UL. STAROWIŚLNA L. 19

• POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). — Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych ...........-■■■■■

Polska Spółka handlowo-naftowa

Spółka z ogran. odpow. w Drohobyczu

otworzyła dnia 22-go maja 1918 roku

Filię w Krośnie.

Spółka przeprowadza na rachunek własny lub obcy wszelkie tran-sakcye wchodzące w zakres przemysłu naftowego, jako to: kupno i sprzedaż terenów naftowych, udziałów brutto i netto, kopalń, urządzeń kopalnianych i t. d. pod najprzystępniejszemi warunkami.

[■IGilElSSElIslIsjIElElEIEIElIślIslElEilEIEillsIElElElEIEllslEKiD

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

C. K. UPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

wyrabia :

Maszyny parowe, maszynygwydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

fidr. -

Wa

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

“VD;4

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE FABRVKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

*****

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

Jf

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności r—— ■    przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. «===—

r=y'c

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

[1

1]

□ ELEBRCYE:

(Ü

w Krośnie

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50* — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

5S)

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. aaoDDDao TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHÖWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami ....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże" na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami),

prof. górn. Karol Miłkowski..............

Początki opieki socyalnej robotników przy górnictwie solnem w Polsce, inż. Erwin Windakiewicz.........

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak •    ...........

Niemiecko-polski słownik górniczy, inż. górn, Feliks Piestrak

99

99

yy

yy

yy

Koron

40 —

3*50

3*—

2*—

2*—

3-60

3*—

2*—

10-—

6*—

— 80 —•60 —•60

1*50

1*50

1-50

3-75

1*90

250

1*25

3*75

—•50

30 —

2-—

5*—

3*50

2-—

14 —

.W*'-' '

'T'Ç-

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, Mikołajska 13.