CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Rocznie .

Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .

Prenumerata z przesyłką pooztową:

. . . K 18—

. „ 4r50 Rocznie . . . _ 2 •— Kwartalnie . .

Dla członków Z wiązka :

K 12—

Za całą strony . . • V* strony . . .

Cena ogłoszeń:

100— za */« strony    . .

50—    , »/.o    »    • •

Zresztą według umowy.

i PT

25"

10—

Rękopisy niezuiytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem tródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków,Pańska7. Nr.tel.2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach-.'Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ:

Od Redakcyi.

Miedzianka Dra Stanisława Łaszczyńskiego.

Przemysł górniczo-hutniczy Galicyi a Austrya: Dr. Artur Benis. Górnictwo węglowe: Inż. Antoni Schimitzek.

0 przemyśle naftowym: Inż. Maryan Szydłowski.

Przemysł żelazny w Polsce.

Sprawozdanie rachunkowe Delegacyi górników i hutników polskich. Sprawy bieżące.

TEPEGE

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534. - Adres telegr.: TEPEGE, telefonem Kraków. CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. zw. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancyami.

Ili. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodny ch

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

Austryacka Fabryka cementu portlandzkiego

s:: w Szczakowej, Galicyi. " ¹

Cement portlandzki normalny i specyalny, dolomit surowy

i palony, wapno hydrauliczne.

Zentrala: WIEDEŃ I., Singerstrasse Nr. 27. — Produkcya: 16.000 wagonów cementu portlandzkiego, 8.000 wagonów dolomitu. — Adres dla telegramów: „K0WAFABRIK WIEN“. — Telefon Nr. 5.496.

Ostatnie wydawnictwa

Związek

Górników i Hutników Polskich

PROF. UNIW. JAGIELL. DR. WŁ. SZAJNOCHA

PRZYSZŁOŚĆ POLSKIEGO GÓRNICTWA.

Cena 1 Korona.

DR. K. TOŁWIŃSKI

BADANIA GEOLOGICZNE TERENÓW NA WYSPIE SUMATRZE (z illustracyami).

Cena 1 Korona 50 halerzy.

PROF. GÓRN. KAROL MIŁKOWSKI

UBOCZNE OPORY RUCHU W WYCIĄGACH KOPALNIANYCH.

Cena 1 Korona 50 halerzy.

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest: okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. — Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk austryacki) wydał wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ul. Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-hutniczego powinni uważać za swój obowiązek moralny

zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich

Wpisowe 5 K, roczna wkładka członków 10 K. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 K (do dowolnej wielkości)

Wpłaty w Austryi : Czek P. K. O. Nr. 97. 33. Rk bieżący. Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie. «==3

Galicyjska Siemens-Schuckertowska Spółka

z ograniczoną poręką

Biuro główne: LWÓW, Jagiellońska 7. — Filia: KRAKÓW, Grodzka 58.

wykonywa

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE, ELEKTRYCZNE PRZENIESIENIE SIŁY, ELEKTRYCZNE KOLEJE, WIELOKROTNE WYPRÓBOWANE SPECYALNE URZĄDZENIA GÓRNICZO-HUTNICZE,

maszyny wydobywcze, popęd walcowni, pompy dla odwadniania, specyalnie stosowane materyały instalacyjne dla forsownego ruchu i niewyszkoionej obsługi, materyały instalacyjne dla kopalni z gazami wybuchowymi, rafineryi nafty, patentowane armatury żarówkowe dla szybów naftowych i t. d.

GÓRNICZO-HUTNICZE

CZASOPI

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Rocznie . . . Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .

Prenumerata z przesyłką pocztową : . K 18-—

, „ 4‘50 Rocznie . . . „ 2‘— Kwartalnie . .

Dla członków Związku :

K 12-—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę . . K 100— za */₄ strony . . . K 25' — » 7* strony . . . * 50-—

» Vio »> Zresztą według umowy.

. „ 10’-

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

OD REDAKCYI.

Rozpoczynając wydawnictwo jedynego dziś w porze wojny wszechświatowej w całej Polsce czasopisma górniczo-hutniczego mieliśmy dokładną świadomość, że zadanie jest nader trudne. Trudność tę jednak widzieliśmy w zorganizowaniu zawodowej pracy zbiorowej i skupieniu jej około wspólnego redakcyjnego warsztatu z powodu rozgraniczeń terytoryalnych, stawiających przeszkody czasami wręcz nie do pokonania w porozumiewaniu się wzajemnem, osobistem, czy listowem. Tymczasem ta sprawa ze wszystkich najważniejsza, została dla redakcyi jaknajpomyślniej rozwiązaną. Mieliśmy przez rok cały tekę bogato zaopatrzoną w artykuły oryginalne ludzi wybitnych w nauce i zawodzie. W całym roczniku niema ani jednego artykułu tłumaczonego z pism obcych, fachowych.

Nasza bujna twórczość rodzima i wysoki poziom kultury, na którym stoi górnictwo i hutnictwo w Polsce ma siłę wrodzoną do samodzielności zupełnej i może z łatwością otrząsnąć się z wpływów obcych.

Materyał cenny, nagromadzony był tak obficie, że tylko składać i drukować, choćby co dwa tygodnie. I tu się zaczyna moment krytyczny czasopisma, podobny do tragedyi siłacza, gdy mu kłody rzucają pod nogi lub orła skalnego, któremu spętano skrzydła. Drukowanie zeszytów zaczęło się opóźniać, o czem zawiadomiliśmy prenumeratorów naszych załąconemi do numerów kartkami następującej treści:

Z powodu powołania — z drukarni, w której wydawnictwo ma zabezpieczony papier — wszystkich

niemal zawodowych składaczy i nieuwzględnienia najniezbędniejszych reklamacyj, wychodzi Czasopismo Górniczo-Hutnicze z opóźnieniem — bez najmniejszej winy Komitetu Redakcyjnego.

Redakcya.

Wielu jednak nie mogło zdać sobie sprawy z przyczyny, dla której wychodzą wcale regularnie pisma fachowe niemieckie, a my tego dokonać nie zdołamy.

Dziś trudno nam dać właściwą odpowiedź na to pytanie, zaznaczyć jednak trzeba, 'że siła ich leży także w poparciu materyalnem ze strony zakładów górniczych, fabryk i firm, które stwierdzając we własnym dobrze zrozumianym interesie łączność swą z przemysłem górniczo-hutniczym popierają tern samem swój organ, będący ich spraw najżywotniejszych rzecznikiem.

U nas zmysł ten nie jest jeszcze tak, jak należałoby rozwinięty, ale i pod tym względem postęp odczuwa się ogromny, bo nigdy prawie nie spotykamy się z odmową poparcia naszych usiłowań.

Przystępując do strony technicznej wydawnictwa musimy śladem pism wszystkich z powodu podrożenia papieru i druku podnieść prenumeratę Czasopisma Górniczo-Hutniczego, która obecnie wynosić

K 32’—

będzie :

Rocznie..........

» 24--

Dla członków Związku G. H. P,

Cena numeru pojedynczego

Wszystkie niemal polskie miesięczniki, które nie mogą być jak dzienniki drukowane na lynoty-pach, t. j. składane maszynowo, ratując byt swój, powydawały zeszyty zbiorowe, co ze względu na znaczne uszczuplenie podawanego czytelnikom materyału połączone jest zawsze z krzywdą abonentów.

REDAKCYA.

Mimo najcięższych warunków my tak postąpić nie chcemy, tylko dla lepszej oryentacyi, by uniknąć dalszego anachronizmu posuwamy naprzód wskazówkę na zegarze miesięcy, by z datą stycznia 1918 rozpocząć wydawnictwo następnego rocznika Czasopisma Górniczo-Hutniczego. A cały zastęp tych wszystkich, tak szczerze nam oddanych którzy się około Czasopisma G. H. skupili zapewnić możemy naj-solenniej, że im większe stają nam na drodze wydawniczoj przeszkody tem silniejsza budzi się w nas energia do wytrwania i utrzymania za wszelką cenę tak ważnego w najpotężniejszej dziedzinie rodzimego przemysłu — posterunku.

Szczęść Boże !

CC'

oo

Miedzianka Dra Stanisława Łaszczyńskiego.

Dr. Łaszczyński, który w Miedziance pod Kielcami (Królestwo Polskie) sam prowadził kopalnie rud miedzianych wynalazł materyał wybuchowy, który w działaniu zastąpić może dynamit. Jako punkt wyjścia obrał dr. Łaszczyński ciało bogate w tlen, mianowicie chloran potasu 90₀/° i zmieszał go z 10₀/° nafty, która wykazała niezwykle dużą siłę wybuchową.

Materyał ten nazwał początkowo wynalazca: Międziankitem mimo, że nie ma on z miedzią nic wspólnego. Obecnie ustalą się nazwa jędrniejsza: Miedzianka od miejscowości gdzie materyał wybuchowy został wynaleziony.

W Rosyi pomieniony materyał wybuchowy przyjął się w górnictwie bardzo szybko. Kopalnie sprowadzały suchy chloran potasu w nabojach gotowych i nasycały następnie te naboje naftą w spe-cyalnych urządzeniach.

W celu wprowadzenia miedzianki w Niemczech zwrócił się p. Ł. do zarządu kopalń księstwa Pszczyńskiego w Katowicach. Przyjąwszy tę propozycyę, zarząd postanowił urządzić próbne wyrabianie i użycie miedzianki na kopalni „Brade“.

Po różnych trudnościach otrzymano wreszcie pozwolenie władz na otwarcie i puszczenie w ruch próbnej fabryczki, co nastąpiło w lipcu r. 1911. Z wyrobioną w niej miedzianką przeprowadzono długotrwałe próby, które dały wyniki znakomite.

Miedzianka składa się z 90₀/° chloranu potasu i 10₀/° nafty. Grupa materyałów wybuchowych chloranowych, których typem jest „cheddit“, obejmuje materyały, zawierające od 75₀/° — 94₀/° chloranu; odznacza się ona tem, że chloran jest zmieszany z ciałami palnemi dla osiągnięcia najsilniejszego efektu wybuchowego w takim stosunku, żeby nastąpiło pełne spalenie przy wybuchu. Zastosowanie nafty, jako ciała palnego, zbliża również miedziankę do materyłów wybuchowych tej kategoryi, których kilka zawiera w swym składzie oleje i tłuszcze. Wyrabianie materyałów wybuchowych chloranowych nie jest rzeczą tak prostą i tanią. Potrzebne są maszyny i przyrządy, żeby otrzymać dokładną i jednolitą mieszaninę, pryczem masy te są czułe na ogień i wstrząśnienia, wskutek czego należy przedsiębrać różne środki ostrożności i wyrabianie odbywać się winno nader starannie, co wszystko wpływa w wysokim stopniu na koszta wytwórczości.

W przeciwieństwie do tego wyrabianie miedzianki jest najprostszą rzeczą w świecie,*) Drobno sproszkowany chloran potasu wsypuje się do tutek papierowych, klejonych w najzwyklejszy sposób na wałku drewnianym, lub metalowym ; średnica tutek zastosowana jest do średnicy otworów strzałowych. Końce tutek zakleja się okrągłymi płatkami papieru, wyciętymi zapomocą odpowiedniej stancy. Do roztarcia chloranu służy przy małych urządzeniach zwykły wałek kuchenny. Przy nasypy-waniu chloranu do tutek trzeba starać się utrząść go jak najszczelniej; wprawny robotnik osiąga ten cel przez kilkakrotne uderzenie dnem naboju o stół podczas nasypywania. Następnie waży się naboje; do robót w skale używa się nabojów pełnych po 300 gr; do robót w węglu połówek (150 gr) i Vs—'100 gr. Odważony nabój zawija się w górnym końcu i dziurkuje w trzy rzędy potrójnych dziurek wzdłuż, zapomocą ostrego kółka z kolcami lub wspecyalnem przyrądzie. Wreszcie gotowy nabój chloranowy nasyca się naftą w patentowanem korytku z żeberkami poprzecznemi.

Korytko ustawia się dokładnie poziomo i następnie wlewa zapomocą miarki trzecią część nafty, potrzebnej do zupełnego nasycenia. Następnie wkłada się nabój w korytko. Czynnność tę powtarza się jeszcze dwukrotnie, przyczem za każdym razem nabój obraca się na inną stronę, odznaczoną szeregiem dziurek.

Dla skróconia tej nieco długiej czynności wynalazca zbudowął przyrząd, który uskutecznia trzykrotne nasycanie naboju odrazu i równocześnie ze wszystkich stron zapomocą kilku tylko ruchów w ciągu kilku sekund. Ten sposób nasycania ma na celn równomierne nasycenie naboju naftą; doświadczenie wykazuje, że cel ten osiąga się w zupełności.

Od równomiernego nasycenia zależy przede-wszystkiem jakość i działanie materyału wybuchowego. Wynalazca zwrócił też na sposób nasycania szczególną uwagę i to właśnie stanowi przedmiot patentu. Zdaniem jego tak bezpieczeństwo, jak równy zawsze efekt miedzianki i pewność strzałów jest skutkiem wyłącznie jednorodności masy; miesza-

*) Dr. Ebeling w rozprawie swej o Miedziance nie jest za wytwarzaniem tego materyałn wybuchowego przez używającego kopalnie, z powodu że wytwórczość na wielką skalę wypadnie taniej a także i ze względu na niebezpieczeństwo w czasie wyrobu wyłącznie siłą ludzką nie maszynową. Twierdzenie to nasuwa pewne wątpliwości z powodu, że idzie tu widocznie o obronę interenów Fabryhi Miedziaki księstwa Pszczyńskiego na kopalni „Brade*.

Z innych urządzeń są potrzebne: stół z silnem blatem, na którem rozciera się chloran na proszek wałkiem drewnianym ; dalej waga do odważania nabojów, miarki, naczynie z naftą i korytko do nasycania. Wreszcie dodać należy kilka drobnych narzędzi, jak łopatka blaszana do nasypywania chloranu, lejek, nożyce i sztanca do papieru.

W uzupełnieniu powyższego nie będą bez pewnego interesu bliższe dane o fabryczce miedzianki na kopalni Brade, w której jeden robotnik wyrabia do 100 kg dziennie.

Budynek fabryczny, murowany z cegły i pokryty dachem płaskim o upaazie jednostronnym, zajmuje powierzchnię 5,15X3,05—15,70 m². Wysokość jego wynosi 2,26 względnie 3,54 m. Dach kryty jest papą podwójną; podłoga betonowa i pokryta    .    .

linoleum, Okna z ramami żelaznemi o powierzchni,    Cheddit pod względem działania wybuchowego

wynoszącej przynajmniej ¹/₈ powierzchni podłogi jest bardzo zbliżony do dynamitu; obecnie me jest (na żądanie inspekcyi fabrycznej) urządzone są do °n 3U^ nigdzie wyrabiany, lecz pozostał typem pootwierania dla dostatecznego przewietrzania. Na bu- równawczym dla materyałów wybuchowych chlora-dynku znajduje się piorunochron. W budynku we- nowych grupy 2-ej.

wnatrz znajduje się piec elektryczny, który na żą-    Pomimo że chedddit w przeciwieństwie do mie-

danie inspekcyi fabrycznej musiał zostać osłonięty dzianki zawiera znaczne ilości połączeń jedno i dwu-płaszczem z blachy; rozmiary pieca muszą być ta- nitrowanych, własności obu materyałów wybuchowe żeby temperatura wewnątrz nigdy nie mogła wych są jednakże bardzo podobne.

Co się tyczy zapalności, to miedzianka wrzucona do rozżarzonej łyżki żelaznej, pali się dwa razy tak długo, jak cheddit. Przy wstawieniu w ogień

Chloran potasu . Nitronaftalina . • Dinitrotoluol .    •

Olej rycynusowy

.    •    79°/₀

-CO

05

niny niejednorodne muszą z natury rzecz mieć nierówne i niepewne efekty. Trudno nie przyznać racyi temu rozumowaniu.

Zasada wspomnianego opatentowanego sposobu nasycania polega na tern, że cały nabój rozkłada się w kierunku poprzecznym na pewną liczbę niezależnych od siebie części, z których każda dostaje tylko taką ilość nafty do wessania, jaka dla otrzymania mieszaniny 10°/₀-owęj (na naftę) jest potrzebna.

Miedzianką więc, ścile biorąc możemy nazwać tylko tę mieszaninę nafty zchloranem, która wytworzoną została w sposób powyższy, zapewniający jednorodność masy wybuchowej.

Nasycony nabój wkłada się w łuskwę parafinową, poczem jest on gotówdo użytku. Ta łuskawa podwójna chroni nabój od wilgoci a zarazem powstrzymuje ulatnianie się nafty.

Przy tern wyrabianiu miedzianki nie wywiązują sią żadne gazy, ani też nie ma odpadków. Robotę powierza się pewnemu człowiekowi, który może dziennie wyrobić średnio 80 kg nabojów. Wydaje mu się za każdym rażem tyle chloranu, ile wynosi spotrzebowanie dzienne.

Wyrobione i nasycone naboje przenosi się tego samego dnia do magazynu materyałów wybuchowych. Urzędnik, który ma poruczony odbiór nabojów, kontroluje zarazem, czy cała ilość wydanego chloranu, została wyrobiona na naboje.

Tam, gdzie nie zamierza się wyrabiać wielkich ilości, lecz tylko na własny użytek, potrzeba jest tylko niebardzo wielu urządzeń. Dla celów wyrabiania wystarcza 15/n² powierzchni; potrzebne jest oświetlenie elektryczne, piecyk elektryczny i ogrzewacz elektryczny do kleju (o ile w tym samym budynku klei się tutki do nabojów.)

Stałe i równomierne ciepło, jakie daje piecyk elektryczny jest bardzo pożądane, gdyż chloran potasu jest nieco hygroskopijny i tworzy w wilgoci grudki.

przekroczyć 25°C. Wyłącznik dla oświetlenia i do pieca umieszczony został na rozkaz władzy zewnątrz budynku.

Z powodu wielkiej różnicy w cenie między dynamitem a miedzianką na korzyść tego ostatniego zachodzi naturalnie przedewszystkiem kwestya, czy ten materyał wybuchowy istotnie posiada wszystkie własności, aby módz być stosowanym z powodzeniem, a zwłaszcza, czy może on zastąpić dynamit. W tym celu poddano miedziankę wyczerpującym próbom: 1) w laboratoryum, 2) na chodniku doświadczalnym i 3) w kopalni.

W laboratoryum szło przedewszystkiem o stwierdzenie, czy materyał posiada te własności, które są wymagane przy dopuszczeniu go do przewozu kol. żelaznemi. Według § 16-go państwowej ustawy przemysłowej i § 2 pruskiej ustawy kolejowej od dopuszczenia do przewozu kolejami zależy również pozwolenie na stosowanie danego materyału wybuchowego w technice; bez dopuszczenia powyższego nie wolno przewozić danego materyału wybuchowego nie tylko końmi, lecz nawet używać go w kopalniach. Władzą kompetentną w tej sprawie jest urząd kolejowy Rzeszy (Reichseisenbahnamt), który rostrzyga na podstawie wyników doświadczeń urzędowych i orzeczeń rzeczoznawców.

Badania urzędu kolejowego Rrzeszy stosownie do przepisów o badaniu materyałów wybuchowych dotyczą nasępujących punktów: 1) skład chemiczny materyału wybuchowego, 2) zachowanie się przy trzymaniu w termostadzie przy temperaturze 75 °C, 3) możnść mechanicznego oddzielania pojedynczych składników, 4) zachowanie się wobec ognia, 5) czułość na uderzenie i tarcie, 6) zachowanie się przy trzymaniu na zmianę w powietrzu suchem i wilgo-tnem, 7) zachowanie się wobec ognia po trzymaniu w warunkach, wymienionych w p. 6-ym, 8) czułość na uderzenie i tarcie po trzymaniu w warunkach, wymienionych w p. 6-ym.

Na podstawie doświadczeń, według norm powyższych przez Królewski Urząd badania materyałów (Materialprüfungsamt) i na podstawie doświadczenia ze spaleniem większej ilości miedzianki dopuszczono miedziankę do przewozu kolejami według przepisów dla grupy 2-ej chloranowych materyałów wybuchowych (Reichgesetzblat Nr. 10, str. 170 d. 26 lutego r. 1912). Tern samem wolno przewozić miedziankę kolejami w niepełnych ładunkach wagonowych aż do 200 kg w przeciwieństwie do dynamitu, który wolno przewozić tylko w pełnych ładunkach wagonowych.

Jako materyał wybuchowy porównawszy dla danej grupy, służył cheddit, którego skład jest następujący:

.    15 „

pudełka blaszanego z miedzianką spalenie jest spokojne bez nagłego buchnięcia; wreszcie cheddit zapala się już przy 286°C. gdy miedzianka nawet przy 320°C jeszcze nie zapala się. Bezpieczeństwo miedzianki na ogień jest więc znacznie większe.

To zachowanie się miedzianki świadczy o jej nadzwyczajnej nieczułości na działanie gorąca. Dowodzi to, że miedzianka w działaniu musi być mniej od innych miażdżącą (brisant); praktyka potwierdza to przypuszczenie.

Co do własności miedzianki zwłaszcza jej siły, otrzymaliśmy niektóre dane, pochodzące z doświadczeń wynalazcy d-ra Baszczyńskiego. Ciężar właściwy wynosi 2,1 wobec 1,6 który wykazuje dynamit żelatynowy. Temperatura wybuchu wynosi 3984°C czyli okrągło 540° więcej, niż prochu a prawie tyle, ile dynamitu.

Siła teorotyczna 1 kg miedzianki oblicza się w sposób następujący:

przy spaleniu 100 gr nafty na kwas węglowy i parę wodną

powstaje......

przy rozkładzie 900 gr CKIOs na KCI i 3 O.....'

Ciepłostki, pomnożone przez równoważnik mechaniczy ciepła (425), dają siłę teorotyczną .    .

proch...........

dynamit..........

1100 ciepłostek

82

Razem 1182 ciepłostek

502 000 kg 242 000 „ 538 000 *

1 kg miedzianki daje 326 litrów gazów (przy 0°C i 760 mm ciśnienia barometrycznego). Ciśnienie właściwe (11 kg materyału wybuchowego w 1 litrze) = 4280 atmosfer.

Obliczając ciśnienie wybuchu we własnej objętości miedzianki, otrzymamy 9420 atm. wskutek wielkiego ciężaru gatunkowego. Uwzględniony dalej chlorek potasu (część nielotna, który wynosi około 60₀/° objętości materyału wybuchowego, i odciągnąwszy zajętą przezeń przestrzeń, otrzymamy ciśnienie przy wybuchu równe przeszło 20000 atm.

Blizko dziewięcio miesięczne próby z miedzianką w kopalni Brade dostarczyły najpewniejszych danych co do skuteczności miedzianki w porównaniu z dynamitem.

Zalety nowego materyału wybuchowego są następujące :

1)    Pod względem bezpieczeństwa. Miedzianka jest bez porównania bezpieczniejszą od dynamitu, którego miejsce ma przedewszystkiem zająć, gdyż: a) Miedzianka jest mniej czuła ua ogień, uderzenie i tarcie od dynamitu, b) Unika się wypadków przy przewożeniu, gdyż miedziaka przyrządza się na kopalni; nie potrzeba również trzymać większych zapasów na kopalni, c) Miedzianka nie marznie, zastępuje więc wybornie dynamit zwłaszcza przy biciu szybów zamrażanych, d) Miedzianka nie rozbija ścian chodników, jak dynamit, wskutek czego kamienie nie obrywają się i ściany stoją równo i głatko. e)Ponieważ miedzianka wybucha tylko w przestrzeni zewsząd szczelnie zamkniętej (w zabitym otworze strzałowym) przeto nie może służyć w tej mierze do celów zbrodniczych, jak dynamit.

2)    Pod względem ekonomicznym: a) W robotach skalnych miedzianka wypada taniej od dynamitu wskutek swej niższej ceny, tak że oszczędza się do 0,30 marek na 1 /n³ skały, b) W węglu wskutek większej siły (w porównaniu do prochu) obniżają się znacznie koszta; oszczędność w tym wypadku wynosi 0,05 m. na 1 t, co przy wytwórczości dziennej 1000 t wynosi 15 000 marek rocznie, c) Główną zaletą miedzianki jest osiągnięcie większego procentu węgla grubego, co podnosi wartość tonny węgla od 0,20 do 0, 25 m. (zysk roczny do 60000 m.)

Bezpieczeństwo w użyciu i bardzo poważne zalety ekonomiczne składają się na to, żeby ułatwić powszechne wprowadzenie tego materyału wybuchowego.

Przemysł górniczo-hutniczy Galicyi a Austrya napisał

Dr. Artur Benis.

(Dokończenie).

Specyalnie w odniesieniu do przemysłu daje to, w skojarzeniu z poprzednio wspomnianym wpływem polityki wewnętrznej na administracyę, jako rezultat, że czynniki odpowiedzialne dbają naprawdę tylko o przemysł i rozwój gospodarczy krajów zachodnich, widząc w nich dotychczasową ostoję gospodarczą państwa i żywioł politycznie sobie oddany. Dla Galicyi żywi się pogardliwo - grzeczne lekceważenie i chłodną obojętność, zaostrzoną jeszcze zupełną nieznajomością faktycznych stosunków kraju.

Specyalne sprawy przemysłu powierzone są pieczy ministerstwa handlu. Nie można zanegować, że składa się ono na ogół z ludzi w swoim zawodzie tęgich, światłych i znających doskonale stosunki i potrzeby, ale tylko znowu krajów niemieckich i czeskich. Spraw Galicyi ani się nie zna, ani się nawet nie usiłuje ich poznać. Tam, gdzie się politykę gospodarczą robi, gdzie się przygotowuje sprawy celne i traktatowe, gdzie się wykonuje codzienną administracyę spraw przemysłowych, są nasze potrzeby i nasze stosunki tak samo obce, jak nasz kraj i nasz język.

Tern zupełnem desinteressement dla Galicyi, tą nieświadomością tego, co się w kraju dzieje, można też sobie tylko wytłómaczyć, że Wiedeń z takim spokojem, mimo ostrzegawczych głosów polskich patrzał na inwazyę zagranicznego kapitału do Galicyi i że zawsze po niewczasie, dowiadywał się, iż czy drzewo, czy ropa, czy cynk, czy tereny węglowe, czy kamieniołomy Galicyi dostawały się ze szkodą kraju i państwa pod władztwo obcego kapitału.

W tej atmosferze niechętnej obojętności, spotęgowanej jeszcze w swych skutkach przez czynną i życzliwą troskliwość o kraje zachodnie i w nacisku, wywieranym przez banki i kartele, przypada pracować galicyjskiemu przemysłowi. Bez wyraźnego porozumienia się, bez ułożonego z góry wspólnie planu, jedynie drogą wewnętrznego odgadywania, spływają

się intencye tych wszystkich różnorakich czynników niechęci administracyi parstwowej. Gdy pod Krako-zwyczajnie w jedno łożysko, skierowane prawie zawsze wem powstała pierwsza fabryka gwoździ, zeszedł przeciw nam i przeciw naszemu przemysłowi.

natychmiast kartel z ceną gwoździ do poziomu drutu

Przykładów na to możnaby dać bez liku. Nie walcowanego, który jest materyałem surowym dla chcąc poruszać publicznie bieżących spraw, w któ- tego wyrobu. Dopiero, gdy galicyjska fabryka przez rych są zainteresowane nasze przemysły, ograniczyć równie tanie ceny gwoździ, sprzedawanych do za-się muszę do szkicowego przedstawienia kilku faktów chodnich prowincyi, dezorganizowała cały rynek z świeżo ubiegłych lat celem dorywczego chociaż austryacki, zawarto z nią ugodę i przyjęto ją do oświetlenia warunków, w jakich powstaje, pracuje związku.

i wzrasta nasz przemysł.    Dobitniej jeszcze wystąpiło to na jaw przed

100 koron, jest to różnica decydująca o zbycie, gdyż pochłaniająca bardzo poważną część zarobku. Do Lcyi nadających się gałęzi przemysłu.

Jakżesz inaczej wyglądają w tym świetle rze-

Wspomniałem już, że kraj pokrywa blisko po- kilku laty, gdy na skutek układów pomiędzy rzą-łowę swego zapotrzebowania węglem pruskim, i to dem a kartelem naftowym oraz spirytusowym, w któ-węglem marki częstokroć najlichszej, podczas gdy rych to układów genezę i szczegóły trudno tutaj krajowe kopalnie użalają się na brak zbytu. I tu wchodzić, rafinerye spirytusu względnie nafty zostały także trzeba sięgnąć do przyczyn. Główną konku- zmienione z wolnych przemysłów fabrycznych na rencyą dla naszego węgla, jest węgiel górnośląski przemysły koncesyonowane, t. z. takie, których me t. zw. pruski. Węgiel ten jest w Austryi traktatowo wolno zakładać bez osobnego pozwolenia rządowego, wolny od cła, podczas gdy n. p. w Królestwie Pol- Zarządzenie to zamknęło praktycznie wszelką możność skiem, cło wynosi okrągło 9 rub. na wagonie 10-to- budowania nowych rafineryi naffy względnie spiry-nowym. Węgiel ze Śląska austr. nie wchodzi praktycznie tusu, ku wielkiej radości i korzyści wszystkich tego w Galicyi w rachubę. Otóż koleje państwowe austrya- rodzaju częścią u nas, częścią w innych krajach ckie, jeszcze kilka lat temu wywoziły w Galicyi ten austryackich, istniejących skartelowanych przedsię-węgiel pruski taniej, niż węgiel z kopalń krajowych, biorstw, ale ku szkodzie kraju, w którego interesie Sprawa ta jest zbyt zawiła, by ją tu w szczegółach leżało właśnie, aby tak właściwe galicyjskie produkty, przedstawiać. Wystarczy wskazać, że na odległości ia^ z gorzelń rolniczych pochodząca surówka oraz ponad 350 km. przewożono na galicyjskich liniach galicyjska ropa w większej, niż dotychczas, mierze c. k. kolei państwowych węgiel krajowy wedle ta- były w kraju poddane uszlachetniającej przeróbce, ryfy wyjątkowej I., a węgiel pruski wedle znacznie Mimo wszelkich usiłowań jednostek, mimo, że me tańszej taryfy wyjątkowej II. Różnice wynosiły do brakło u nas chętnych przedsiębiorców i kapitałów, 8 koron na wagonie. Wówczas, gdy wagon węgla przymus koncesyjny, godzący swem ostrzem głównie galicyjskiego na szybie kosztował przeciętnie niżej w Galicyę, wstrzymał tu, w miejscu produkcyi surowca, rozwój dwu potężnych, a specyalme dla Ga-

Węgier, które wobec braku własnego mineralnego    .    .

paliwa i wobec geograficznej bliskości tworzą natu- czywistości owe pod adresem Galicyi czynione uwagi, ralny teren zbytu naszege węgla, opłacał nasz wę- iż patrzy obojętnem i opieszałem okiem, jak się inne giel normalną klasą C, podczas gdy dla węgla górno- kraje bogacą przeróbką jej surowych płodow! śląskiego istniała taryfa związkowa, zawierająca    Z działu państwowej pieczy nad komunikacyami,

zniżki, dochodzące do 28 kor. na wagonie. I trzeba nader pouczająca i tern samem godna uwagi, jest było znowu niezwykłych wysiłków czynników poli- historya galicyjskich kanałów spławnych. Wskutek tycznych Koła polskiego i ministerstwa dla Galicyi, swej geograficznej konfiguracyi i charakteru swej aby ministerstwo kolejowe nakłonić do rozsądnej produkcyi, przewozi Galicya na dalekie odległości reformy taryfowej, uwzględniającej wymogi rodzi- ciężary masowe o małej wartości jednostkowej, jak: mego kopalnictwa.    węgiel, rudy, ropę, drzewo, cegły, cement, kamienie,

Trudniej było naszym kopalniom uporać się piasek, ziemniaki, zboże, spirytus, słomę i t. p., co z kartelem węglowym, noszącym nazwę „Górno-ślą- wszystko nadaje się przedewszystkiem do spławu

rzekami i kanałami. Z nietajonem też zadowoleniem przywitał kraj, gdy w r. 1901 z pomocą Koła pol

skiej Konwencyi węglowej“. Konwencya ogłasza co pewien czas ceny kartelowe t. z. ceny listowe, po-niżej których kopalniom sprzedaż nie jest dozwo- skiego uchwalony kompleks łącznych ustaw gospo-lona. Pewne terytorya, pomiędzy niemi a Galicyą, są garczych zapewniał wraz z budową nowego portu z cen kartelowych wyjęte i tworzą t z. Freiland, w Tryeście, z kolejami alpejskiemi, z regulacyą W Galicyi wolno więc kopalniom sprzedawać węgiel i usprawnieniem rzek czeskich także budowę kanału poniżej cennika. Kopalnie, korzystające z tego uprą- Dunaj —Odra Wisła Dniestr wraz z uregulowaniem wnienia, otrzymywały od Konwencyi na wspólny ra- L zw- rzek kanałowych. Gdy te ustawy uzyskały chunek reszty skartelowanych kopalń, bonifikacyę, sankcyę, wszyscy z zupełną racyą wierzyli, ze za-dochodzącą do 20 mk. na wagonie 10 tonowym. Do- mierzone wielkie dzieło zakończy i naszą opłakaną, piero opust ponad 20 mk. od wagonu szedł na ra- a niszczącą kraj gospodarką rzeczną i będzie pi zez chunek kopalni sprzedającej. Górny Śląsk uwalniał stworzenie potrzebnych krajowi dróg wodnych, sil-się w ten sposób od hyperprodukcyi węgla i ucisku nym bodźcem ku poprawie stosunków gospodarczych, na ceny wewnętrzne, a kopalnie galicyjskie musiały Liczono, że kanały i spław ułatwią eksploatacyę tych cały ten napór, któremu położyła dopioro kres ostatnia naszych, tak zachwalanych „przyrodzonych skai bow , konjuktura węglowa wytrzymać i znieść, względnie którym drogi transport niewystarczającemi liniami znowu wywrzeć za pomocą czynników politycznych kolejowemi odbierał dotychczas znaczną częsc lsto-nacisk na rząd, aby w zakupnach na swoje potrzeby tnej ich wartości.

dawał pierwszeństwo węglowi naszemu i w ten spo-    Nadzieje te wnet się rozwiały. Port w Tryeście

sób umożliwił mu zbyt.    i koleje alpejskie są dawno już w ruchu z przekro-

Przeciw dobrze prowadzonym kartelom jest na czeniem przeszło dwustomilionowem pierwotnych ogół walka trudniejsza, niż przeciw zaniedbaniom lub kosztorysów, wspaniałe i olbrzymie budowle wodne

czeskie, uspławnienie i regulacya Wełtawy i Łaby, porty w Pradze i Uściu budzą podziw całego świata technicznego, przemysł krajów tamtych odczuł w całej pełni niezmierne korzyści tych przeszło półmiliar-dowych inwestycyj, a o galicyjskich kanałach zapisano góry papieru urzędowego i na tem koniec. Mimo wszelkich starań Sejmu i Koła polskiego, mimo solennych przyrzeczeń rządu, ustawa o drogach wodnych dotychczas nie została w Galicyi wykonana, a wojna, kto wie na jak długie lata ją odroczyła.

jowych i to po cenach, zduszonych przez konkuren-cyę zachodnio-austryackich, często ad hoc związanych przemysłów, i po apelu do czynników politycznych, które zresztą przecież wszystkich swoich wpływów nie mogą zużywać tylko na cele popierania dostaw krajowych.

Bez przesady rzec można, że z owych dwu miliardów koron, na które w czasie pokoju oceniało się zespół dostaw i robót publicznych, może nie wiele więcej ponad trzy procent przypadło na Galicyę. Mija nas tedy nie tylko należący się wedle słuszności zarobek przemysłowy, ale i sposobność do pracy.

Stosunki takie spotyka się ciągle i na każdym kroku. Są one naszym gorzkim chlebem codziennym. Tracimy nawet wrażliwość na to, co się wokoło dzieje, acz są to sprawy w swych następstwach czasem tragiczne, że tylko się wspomni o skutkach, jakie w obecnej wojnie pociągnął za sobą, stosowany wobec Galicyi, niewczesny system oszczędnościowy w przedmiocie sieci dróg bitych, wyposażenia stacyi kolejowych w tory, rozjazdy, rampy i budynki, w przedmiocie kolejek dowozowych, lokalnych i in.

Jeżeli się jest świadkiem takiego nie wykony" wania istniejących ustaw, toć nie można się chyba dziwić, że kraj mimo wszelkiego nacisku na rząd, nie zdołał się doczekać różnych potrzebnych zarządzeń treści gospodarczej n. p. ustawy o emigracyi i że gorsze jeszcze stosunki panują tam, gdzie jest decydującem swobodne uznanie władz.

Ta polityka centralnej administracyi jest w swej zasadzie chybiona, a w swych rezultatach wprost antypaństwowa i skierowana przeciw najżywotniejszym interesom Austryi. Zadanie rządu w państwie gospo-

Chodzi tu o dostawy. Państwo jest obecnie wszę" dzie największym odbiorcą wyrobów przemysłowych-Dostawy rządowe, biegnące z roku na rok w tych samych lub tylko zwolna zmieniających się gatunkach, niezależnie od konjunktury i mody, dają wielu fabrykacyom dopiero trwałą podstawę bytu. Wiele przemysłów działu żelaznego n. p. walcowanie szyn, fabryki broni, lokomotyw, wagonów, potrzeb wojskowych i kolejowych i i. żyją tylko z zamówień państwowych tak, że wyrób artykułów dla spożycia darczo tak różnolitem, musi polegać na tem, aby prywatnego jest działem ubocznym, któryby się bez naturalne siły i przyrodzone dary każdego kraju zamówień państwowych nawet nie ostał. Im szerszy doprowadzić do rozkwitu. Przez oganizaczę i przez jest gospodarczy zaciąg państwa, a w tym właśnie równomierne popieranie pracy gospodarczej w całej kierunku idzie tendencya współczesnego rozwoju, jej rozciągłości, powinien rząd dbać o powszechny tem większy jego wpływ jako konsumenta, tem skru- dobrobyt, aby ludności zapewnić wszędzie dosta-pulatniej też przestrzegać winno się obowiązku, aby tek i materyalną kulturę. Państwa nowożytne stosują ożywcza struga zamówień, opłacanych z pieniędzy tę zasadę nawet wobec swych koloni] zamorskich, podatkowych, równomiernie zasilała cały jego obszar. Tego wszystkiego w Galicyi się nie widzi, z wielką Z tej też myśli wyłoniła się zasada stałego klucza krzywdą naszą, ale i monarchii. Ciaśni i krótko-rozdziału dostaw wspólnych pomiędzy Węgry a Austryę. zwroczni politycy zapomnieli o tem, że słaba Gali-W obrębie Austryi — a nas to głównie obchodzi — cya osłabia całe państwo i że tylko kraje wysoko nie mają jednak kraje żadnych kontygentów. Fa- przemysłowe są dobrymi odbiorcami obcych płodów ktycznie panuje tu dowolność. Galicya, która two- przemysłowych. Sztuczne trzymanie Galicyi na niż-rzy ludnością przeszło jedną czwartą, a powierzchnią szym stopniu gospodarczego rozwoju przynosi w za-jedną trzecią część Austryi, jest od wszelkich pra- mian za korzyści doraźne, na krótką tylko obliczone wie dostaw wykluczoną.    metę, stałą szkodę Galicyi i Austryi. Mimo woli na-

Zaspokajanie potrzeb armii, marynarki, kolei suwają się pamięci słowa dziejopisarza rzymskiego, państwowych, dostawy dla administracyi skarbowej, które X. Kalinka położył był przed 60-ciu laty na dla zarządu salin, tytoniu, lasów, kopalń rządowych, czele swej książki: „Galicya i Kraków pod panowa-poczt, telegrafów, telefonów, służby dróg i mostów, niem austryackiem“.

szkół publicznych, drukarni państwowej, zakładów    W takich warunkach jest pozycya galicyjskiego

naukowych, budownictwa publicznego i tylu innych przemysłu zaprawdę trudna. Praca przemysłowa wy-różnorodnych działów, na które państwo ma albo maga koncentracyi sił duchowych i materyalnych wpływ bezpośredni albo pośredni przez subwencye, na główny przedmiot przedsiębiorstwa. A u nas ileż jest dla nas niemożebnem, gdyż potrzebnych arty- marnuje się czasu i energii, pieniędzy i trudu na kułów i towarów u nas przeważnie się nie wyrabia, te wszystkie niepotrzebne walki i zachody! Jakiż to Słuszność wymagała tedy, aby znalazła się dla kraju nieproduktywny wydatek sił, by pokonać te wszystkie rękompensata w tych przedmiotach, które kraj pro- wewnętrzne opory i tarcia! Jest to dowodem wiel-dukuje, prac w przedsiębiorstwach publicznych i ro- ki ej osobistej i zawodowej tęgości naszych przemy-botach. Ale tak, niestety, nie jest. Zasady ekwipar- słowców, jeżeli mimo wszystko rozwój przemysłu tycyi i wyrównania dostaw nie stosuje się wobec krajowego znajduje się na drodze stałego postępu Galicyi. Dostawy poza jej granice są praktycznie i wzrostu. Galicyjskie przedsiębiorstwa przemysłowe, uniemożebnione, a dopiero, o ile chodzi o dostawy zahartowane, jak chłopskie dziecko, na chłodzie lub roboty w obrębie kraju, musimy wytrzymać tu i głodzie, powstające i pracujące w najtrwadszych konkurencyę, zbogaconego i zaprawionego w tych warunkach, zdane tylko na siebie, pozbawione wszel-procederach, przemysłu krajów zachodnich. Musimy kiej pieczy państwowej rosną z roku na rok w liczbę mu się tu opędzać przy każdym publicznym prze- i w rozmiary. Są przy tem z gruntu zdrowe i od-targu. Ostatnimi czasy wprowadzona 5 proc. ulga porne, W tych warunkach twory słabe prędko giną. wyrobów lokalnych, okazała się w wykonaniu bez-    Galicyjski przemysł, trafnym wiedziony instyn-

skuteczną. W rezultacie nawet z tych robót drobna ktem, poznał, że główna jego siła leżeć musi w eks-tylko część dostaje się w ręce przedsiębiorców kra- ploatacyi i przeróbce tego, co własna ziemia niesie

i co w swem łonie mieści. Na tej niewzruszonej wują się kontury przemysłu polskiego w Galicyi, podstawie naturalnego uposażenia i przeróbki wła- umocnione niedawno wykupnem krakowskiego Za-snych rolniczych i kopalnianych surowców, zaryso- głębia węglowego przez kraj z rąk pruskich.

Górnictwo węglowe

napisał

inż. Antoni Schimitzek.

Stosując się do wydanego przez Komitet Zjazdu*) programu opracowań, mam zamiar w krótkim do dyspozycyi pozostawionym mi czasie, omówić ogólny stan górnictwa naszego przed i podczas wojny a referat ten zakończyć prawdopodobnymi horoskopami przyszłości po jej ukończeniu.

Ogólno-przemysłowy charakter Zjazdu obowiązuje mnie do przytaczania danych, które w świecie górniczym są aż nadto znane, które niejednokrotnie były opracowywane w publikacyach i memoryałąch, mających na celu podniesienie zainteresowania się szerszego ogółu wzgl. miarodajnych czynników w Kraju zaniedbanemi bogactwami naszych płodów górniczych a zwłaszcza bogatych złóż węglowych zachodniej Galicyi, a które wreszcie odniosły ten doniosły skutek, że Wydział krajowy nabył w ostatnich czasach na własność kraju obszerne terena węglowe, będące dotychczas w posiadaniu niemieckich przemysłowców, stwarzając nabytkiem tym narodową przewagę własności obszarów tak zw. węglowego Zagłębia krakowskiego.

Zagłębie to, a w szerszem określeniu Galicya, przechodziła nadzwyczaj trudne warunki w początkach swego górnictwa: rozwój tamował od dawnych czasów brak zapotrzebowania w ubogim w przemysł kraju, nadmierne upodobanie w względnie tanim opale drzewnym przy małej gęstości linii kolejowych a wreszcie silna konkurencya węgla górno-sląskiego, której gorsza jakość dobywanego w kraju węgla skutecznie oprzeć się nie mogła. Powody te byłyby nie zupełne, gdybym nie wspomniał o celowem zaniedbaniu, pochodzącem z zewnątrz kraju, które u nas znachodziło tern podatniejsze połę, ile że sprzyjała mu znana niechęć finansowo silniejszych czynników do lokowania swych kapitałów w przemyśle krajowym.

Węgiel Zagłębia Dąbrowskiego i Krakowskiego według dotyczasowego stanu tej techniki nie koksuje zupełnie

Dla ilustracyi tych stosunków niechaj posłuży następujące zestawienie, przedstawiające rozwój pro-dukcyi węgla w Galicyi w ostatniem dziesięcięleciu przed wojną w porównaniu z produkcyą sąsiednich rewirów węglowych.

Rok:    Galicya:

Śląsk

pruski:

Królestwo:

Ostrawa

Karwin:

25,425.493    4,619.563    6,135.862

27,003.420    3,507.936    6.440.300

4,550.946 32,221.971    5,318.707

33,953.856    5,520.971

34,656.638    5,584.183

34,416.094    5,468.763

36,622.969    5.769.919

41,543.442    6,515.430

43,801.056    6,833.587

1904.    988.438

1905.    1,118.201

1906.    1,303.606    29,653.528

1907.    1,366.196

1908.    1,276.259

1909.    1,162.434

1910.    1,357.513

1911.    1,653.724

1912.    1,922.210

1913.    1,970.706 Przyrost zatem produkcyi wynosił w tonach:

982.267 18,374.563 2,214.024 3,214.651 100°/₀    72.24°/₀    49.87°/₀    51.48%

6,886.969

7,057.621

7,344.349

7,636.874

7,675.949

8,073.713

8,769.782

9,379.513

czyli

Wartość rocznej produkcyi wynosiła w r. 1913 około Kor. 15,000.000 450,000.000 85,000.000 105,000.000

Szczęśliwsze pod tym względem było górnictwo węglowe w Królestwie polskiem, opierając się o znaczny rozkwit przemysłu własnego, mającego przy wysokich cłach ochronnych możność wyzyskania rynków zbytu w Królestwie i w głębi Rosyi.

Rozwój produkcyi górnego Śląska osiąga w tym czasie niebywałe wyniki, czerpiąc swą siłę w kolosalnym rozpędzie przemysłu niemieckiego i w wyzyskaniu niezmiernie korzystnych warunków eksportu w kierunku Austryi i Węgier, gdzie węgiel pruski przed wojną w r. 1913 osiągnął zbyt 110 mil. cetn. metr. Niezwykle pomyślne warunki produkcyi i jakość węgla dają kopalniom górno-sląskim możność skutecznej walki także z zagłębiem ostrawsko-kar-wińskiem, które chroni od przewagi tej konkuren-cyi przy wysokim stopniu swych własnych technicznych urządzeń, jedynie właściwość koksowania, tylko w małej mierze dana węglom górno-sląskim.

*) Odczyt wygłoszony w Sekcyi górniczej na Zjeździe przemysłowym w Krakowie Łw r. 1917.

Wojna sprowadziła pewne zmiany w warunkach produkcyi przedwojennej, a to głównie z powodu ubytku sił roboczych. Konieczność jednak podtrzymania dostawy węgla dla przemysłu wojennego i innych celów, przy równoczesnem zmniejszeniu się importu zagranicznego, rozszerzyła jeszcze uprzywilejowane stanowisko kopalń zebranych w wojskowe kadry węglowe i przez powstrzymanie dalszych poborów wojskowych a później nawet zwrot służących w wojskn robotników zawodowych, umożliwiła podtrzymanie dawnej produkcyi, co prawda na niekorzyść normalnej gospodarki w rozdziale prac górniczych, która okoliczność niejedną kopalnię, wskutek nadspodziewanego przedłużania się wojny, sprowadziła do krytycznego położenia. W ostatnim czasie trudności aprowizacyjne pogorszyły wydajność pracy robotników a tem samem obniżyły ogólną produkcyę.

O ile mi były dostępne w tym kierunku cyfry z czasów wojennych, podaję je w następującem zestawieniu :

Rok

Zagłębie Krakowskie:

Dąbrowskie :

Ostrawsko-Karw. : 8,917.922 Górno-sląskie:    42,027.984 42,590.409

Wypadki wojenne najniekorzystniej wpłynęły produkcyę Królestwa, Zagłębie bowiem Dąbrowskie zostało nimi dotknięte bezpośrednio, a to w listopadzie r. 1914, kiedy z obawy przed wspomożeniem

1914.    1915.

1916.

1,399.960    1,647.069    1,871.492

45,395.087 27,828.416 52.094.769 9,572.764    10,897.470

na

Rosyi w węgiel wrazie zajęcia zajęcia Zagłębia przez wojska rosyjskie, wojska niemieckie zniszczyły ma- krycia zapotrzebowania Królestwa, aczkolwiek przy-szyny wydobywcze tamtejszych kopalń. Po odepchnię- czyny niedoboru w węglu przy znacznej produkcyi ciu frontu rosyjskiego na dalsze stanowiska a głównie Zagłębia Dąbrowskiego leżą zgoła na innem polu, po udanym przełomie gorlickim, władze okupacyjne na którem polityka gospodarcza państw okupacyj-starały się jak najprędzej zniszczone urządzenia przy- nych miarodajną odgrywa rolę.

Nie lepsze są pod tym względem warunki po-

prowadzić do użytkowego stanu, a choć w tym kie-    Kwestya robotnicza była nie ostatnią troską

runku bezsprzecznie okazano wielką energię, to tutejszych kopalń, a powodem znowu silna konku-w innym kierunku zmienione warunki pracy, żale- rencye ościennych rewirów, które opierając się na żności zarządów i oczywiście wyżywienia robotników korzystniejszych warunkach zbytu swych produktów, i ich rodzin, powstrzymywały spodziewany rozwój odciągały ' z Galicyi jednostki silniejsze i zręczniej-produkcyi.    sze. Nje u]ega jednak wątpliwości, że w miarę wzma-

ników, jak miąszość pokładów, jakość otaczających

Powracając do programu referatu, muszę nad- cniania się górnictwa krajowego siły robocze, któ-mienić, że górnictwo węglowe co do podstaw finan- rych kwalifikacye w pracy górniczej cenione są także sowych wyróżnia się korzystnie od wielu innych po za granicami, zdołamy powstrzymać przed wy-przemysłów fabrycznych, a to w tym kierunku, że chodźctwem, dając im to samo wyżycie na ojczystej wymagając znacznego nakładu kapitału, opiera się ziemi. Prawda, że możliwość ta zależna będzie i od na finansowo silnych jednostkach wzgl. zjednoczę- samych robotników w kierunku wydajności ich pracy niach. Niestety, oprócz jednego większego Towarzy- nierównie mniejszej, jak na obczyźnie. Ujęcie tych stwa, oraz jednej kopalni rządowej, pracował dotych- różnic cyfrowo jest nie łatwe, gdyż odnośna staty-czas w Zagłębiu krakowskim wyłącznie kapitał poza- styka daje jedynie całokształt wyników gospodar-krajowy, głównie niemiecki i francuski. Jest zasługą czych podstaw i wydajności pracy robotników danej Wydziału krajowego, że i w tym kierunku nastąpi kopalni lub rewiru, zależnej od wielu innych czyn-zmiana na korzyść kapitału narodowego.

Stosownie do trudnych warunków zbytu, do- je warstw płonnych, sposób odbudowy, techniczne chody kopalń galicyjskich były bardzo mierne, nie urządzenia itp. zmienne warunki lokalne, zachęcały wskutek tego do angażowania większych    W ostatnim kierunku tj. w kierunku urządzeń

kapitałów tak, że produkcya Zagłębia Krakowskiego technicznych, postęp lat ostatnich jest znaczny, nie pokrywała nawet połowy zapotrzebowąnia Gali- a nowsze względnie przebudowane starsze kopalnie cyi. Stosunki te objaśnia następujące zestawienie: Zagłębia tak Krakowskiego jak też Dąbrowskiego

nie różnią się w tym względzie od kopalń rewirów Zapotrzebowanie Import węgla pruskiego zagranicznych.

Nie w tych warunkach leży jednak przyczyna powolnego rozwoju produkcyi naszego górnictwa węglowego. Głównym powodem było ograniczenie zbytu prawie wyłącznie na Galicyę, utrudnionego ponadto przemożną konkurencyą Górnego Śląska i nieko-rzystnem taryfowem położeniu wobec tego rewiru.

Wojna światowa jednak zasadniczo zmieniła gospodarcze podstawy tak państwa jak kraju, pogłębiając niepomiernie wartość produkcyi rodzimej. Ciężary, jakie wojna za sobą pociągnąć musi, niekorzystnie przesunięty bilans handlowy, a z nim wzrastająca różnica wartości waluty, wskazują na konieczność otoczenia opieką tak produkcyi rolni-Niekorzystny ten stan pokrycia znpotrzebowa- czej, jak też wytwórczości górniczej i złączonego nia kraju własną produkcyą okazał się w czasie z nią przemysłu krajowego, wojny bardzo przykrym a w chwili obecnej przy-

Galicyi:    do Galicyi:

Rok:

w tonach:

832.000 1,271.000 1,528.000 1,716.000 1,445.115 1,203.203 — 38.9 % 1,472.301 2,013.048

39.2 °/0 48.6 %

54.9    %

59.9    % 54.4 °/₀

43.3% 50.5 %

141%

w tonach:

2,122.000

2,611.000

2,788.000

2,861.000

2,655.000

3,110.000

3,394.511

3,983.753

1906.

1907.

1908.

1909.

1910.

1911.

1912.

1913.

Przyrost od r. 1906    88,6 °/₀

Nie ulega wątpliwości, że w tym związku probiera wprost katastrofalne rozmiary. Dla wyjaśnienia dnkcya węgla osiągnie doniosłe znaczenie, gdyż tych stosunków pragnąłbym jeszcze nadmienić, że poza pasywnym bilansem węglowym, który dla Austro-głównym powodem niedoboru węglowego w Galicyi Węgier wynosił w r. 1913 poważną sumę 163,960.000 ale także i w Austro-Węgrzech jest zmniejszenie się koron, węgiel stanowił i nadal stanowić będzie za-importu węgla górno-sląskiego. Import ten wynosił: sadnicze podstawy wszelkiego przemysłu.

7,562.000 ton 8,318.000 „ 9,485.000 „ 11,075.000 „ 7,876.000 7,620.000 8,910.000

Zadaniem zatem państwa i kraju będzie otoczyć górnictwo nasze większą niż dotychczas opieką. Przez znane nabycie terenów węglowych przez kraj, przesunęło się znaczenie i możność udzielenia tej opieki na korzyść kraju, gdyż biorąc pod uwagę rozmiary nabytych terenów oraz ogromne ich bogactwo w zapasy węgla, obliczone na przeszło 8 miliardów ton, terenów jakich co do jednolitej własno-Cyfry odnośne dotyczące samej Galicyi nie są mi ści nie ma im podobnych w Monafchii, znajdziemy znane, niewątpliwie jednak — jak w wielu innych miarę wpływu, jaki kraj posiadając taki nadmiar kierunkach — upośledzenie naszego kraju przez materyalnej siły, wywrzeć może na gospodarczy skierowanie oficyalnego importu węgla górno-slą- rozwój krajowego górnictwa.

skiego do krajów zachodnich i do Węgier, wyklucza    Zdolność konkurencyjna wzmoże się niewątpli-

możliwość względnie większego pokrycia istniejącego wie przez odbudowę pokładów węgla lepszej jakości, zapotrzebowania i popytu za węglem w Galicyi. następnie przez zastosowanie odpowiedniej polityki

taryfowej w przewozie drogami żelaznemi i wodnemi. musi mieć podstawy w przedmiotach życia gospo-Przypuścić dalej należy, że wprawdzie Górny-Sląsk darczego. W tym celu obejmuje postulaty, dotyczące: może jeszcze niepomiernie swą produkcyę podnieść, niewątpliwie jednak po wojnie wytęży zabiegi swe wej w sprawach górnictwa oraz szkolnictwa i prze-w pierwszej linii w kierunku zastąpienia importu mysłu z górnictwem związanego; węgla angielskiego, którym przed wojną zasilane były wschodnie prowincye pruskie od Berlina po- nej administracyi w sprawach górniczych ewentualnie w połączeniu z innymi działami techniki prze-

cząwszy.

1. Zastrzeżenia Sejmowi kompetencyi ustawo-

2. Zastrzeżenia władzom krajowym samodziel-

Zwrócić tu należy jeszcze uwagę na zapotrze- mysłu; bowanie sąsiednich Węgier, które przy obliczonych zasobach około 1700 milionów ton węgla i przy dzi- dawczej w sprawach środków komunikacyjnych i urzą-siejszem zapotrzebowaniu okrągło 13 milionów ton, dzeń przewodowych, górnictwu potrzebnych, jako to: wzrastającem rocznie o 0.5 milionów ton, zmuszone kolei, wyższego i niższego rzędu, dróg wodnych, będą do oszczędnego zużywania swych własnych rurociągów, gazociągów etc.; zasobów.

3. Zastrzeżenia Sejmowi wyłącznej mocy ustawo-

4. Zastrzeżenia Sejmowi i władzom krajowym Eksport do Rosyi wreszcie może również liczyć wpływu i votum przy zawieraniu traktatów handlo-osiągnięcie pewnego znaczenia, gdyż produkcya wych, przy ustanawianiu obszarów cłowych i unor-tamtejsza, wynosząca w latach ostatnich około 32 mil. mowaniu ceł przywozowych i wywozowych; ton — wtem 6.8 mil. ton z Królestwa — nie pokryje niedoboru w węglu przez wiele lat po wojnie, wszelkich, własność państwa w Galicyi stanowiących Połączenie Galicyi z Królestwem nie może na kopalń i uprawnień górniczych i monopolowych oraz rozwój Zagłębia krakowskiego wywrzeć niekorzystnego urządzeń dla kopalnictwa bezpośrednio, lub dla prze-wpływu. Przeciwnie, połączenie tegoż z Zagłębiem róbki surowca służących.

dąbrowskiem w silną całość, mającą jednolite cele    Memoryał zajmując się szczegółowo powyższymi

gospodarczo-narodowe na oku, umożliwi tem sku- postulatami, podnosi, że sprawy te są dlatego tak teczniejsze podjęcie obrony przeciw konkurencyi za- doniosłe, ponieważ z jednej strony płody górnicze granicznej. Sądzę, że w tym związku przyszłe wła- kraju przedstawiają ogromne bogactwo, z drugiej dze ustawodawcze, w zrozumiałym interesie państwa, zaś nie da się przewidzieć, jaki wpływ wywierać będą obejmą opieką także i górnictwo polskie.    w przyszłych czasach społeczno-gospodarcze konie-

Wniosków ogólniejszych na przyszłość oprócz czności w kierunku wyzyskania skarbów ziemi dla wniosku więcej lokalnej natury nie stawiam, gdyż kraju, który je posiada, nie znaną jest nam forma polityczna tej przyszłości:

na

5. Zastrzeżenia przejęcia na własność kraju

Jakąkolwiek jednak będzie linia granic osta-inne będą nasze postulaty w razie połączenia Gali- tecznych naszej Ojczyzny, główną podstawą przyszło-cyi z Królestwem, inne zaś w razie przeprowadzenia ści takiej jaka jest naszem życzeniem, będzie kapi-jedynie zapowiedzianego wyodrębnienia Galicyi. Odno- tał polski i wytężona praca zawodowa, śnie do ostatniej ewentualności, przedłożony został w lutym b. r. Prezydyum Koła polskiego memoryał Subkomitetu ekonomicznego dla spraw górniczych, w którym zastępowałem Krajowe Towarzystwo gór- jowemu najszczersze uznanie i podziękę za wykupno nicze. Memoryał ten, opierający się na orędziu rozległych terenów wyłącznościowych w Zagłębiu z dnia 5. listopada 1916 r., w którym wypowiedzianą Krakowskiem z rąk obcych na rzecz kraju i wyraża jest zasada „samodzielnego załatwiania swoich spraw nadzieję, że na terenach tych rozpocznie się w naj-kraj owych“ dla zapewnienia mieszkańcom Galicyi bliższym czasie energiczna eksploatacya węgla przy rozwoju narodowego i gospodarczego, wypowiada zapewnieniu krajowi względnie kapitałom polskim żądanie samodzielnego stanowienia między innemi przewagi w organizacyi i zarządzie powstających o sprawach górniczych, gdyż rozwój gospodarczy kopalń.

Wnio sek:

II. Zjazd przemysłowy składa Wydziałowi Kra-

O przemyśle naftowym

wygłosił

inż. Maryan Szydłowski*).

Na ziemiach polskich znaleziono ropę jedynie tylko w Galicyi. W Austro-Węgrzech nie znaleziono jej dotychczas w innych prowincyach. Niemcy produkują ropę minimalnie. Włochy z swą produkcyą nie mogą być poważnie brane w rachubę — przemysł więc naftowy Galicyi jest ze względu na swe położenie w środku Europy przy nieprodukujących prawie wszystkich państwach środkowo-europejskich w bardzo korzystnem położeniu.

Ilościowo zajmuje Galicya w produkcyi światowej szóste miejsce. — Według statystyki za rok 1912

wyprodukowały :

*) na posiedzeniu Sekcyi górniczej Zjazdu przemysłowego w Krakowie.

0/

/ o

Stany Zjednoczone . .

Rosya ........

Meksyk.......

Rumunia.......

Indye holenderskie . .

Galicya.......

Niemcy........

Produkcya z r. 1913 wynosiła około 1.200.000 ton. Zależna ona jest w pierwszej linii od ilości wykonywanych wierceń, zwłaszcza na korzystnie położonych pod względem geologicznym terenach.

to 05

Ol

co ot

W Galicyi wzrost produkcyi przedstawia się w następujący sposób :

rok 1874 „ 1880 „    1890

„ 1900 490.000 „

20.000 ton rok 1905 32.000 „

92.000 „

800.000 ton „ 1907 1.175.000 „

„ 1909 2.076.000    „

„ 1913 1.200.000 „

Nagły wzrost produkcyi galicyjskiej datuje się od roku 1902/1913, a największy rozwój osiąga w roku 1909 wskutek nawiercenia bardzo bogatych złóż ropnych w Borysławiu—Tustanowicach — od roku 1909 produkcya opada o mniej więcej 300.000 ton rocznie i zatrzymuje się w roku 1912 na 1.200.000 tonach.

Przeciętna r. 1908 wynosi K 120 i od tego roku dźwiga się pomału i dochodzi w 1914 do około 7—9 koron za 100 kg.

koron.

Dzisiejsza cena przeciętna wynosi K 26—30

Rok 1914, 1915, 1916 wykazuje również spadek produkcyi spowodowany przeważnie wypadkami wojennymi — Borysław, główne ognisko produkcyi ropnej pozostawał od września 1914 r. do końca maja 1915 r. pod inwazyą nieprzyjacielską — a odwrót wojsk rosyjskich zaznaczył się spaleniem % szybów.

Przemysłowcy naftowi nie czekali na pomoc rządową, chwycili odbudowę w swe znane z energii ręce i dziś można twierdzić, że przemysł naftowy jest w większej części odbudowany.

A że produkcya, mimo korzystnej konjunktury na targu ropnym i mimo zwiększonej ilości wierceń nie podnosi się, to głównie z powodu braków środków technicznych (żelaza, węgla, i t. d.).

Nad produkcyą gazów ropnych nie będę się zatrzymywał — zajmie się tern w swym odczycie p. inż. Wieleżyński. że okręg borysławski produkuje dziś około 750 m3 gazów na minutę — okręg krośnieński 150—200 m³, okręg bitkowsko-rypnieński z 50 m³. razem 1000 m⁸, coby odpowiadało 120 wagonom węgla dziennie.

Cena ropy — utrzymywała się dłuższy czas przeciętnie 5 kor. za 100 klgr., co odpowiadało cenom ropy poza galicyjskiej przy ówczesnych warunkach pracy — kalkulacyi przedsiębiorstwa. — Od roku 1902 cena ropy spada —

Dla całości obrazu zaznaczę,

a dawało możność

Zniżka cen, a zwłaszcza ten tak gwałtowny spadek w latach 1907, 1908 i 1909 spowodowany był nadmiarem produkcyi a brakiem rezerwoarów. i bezwzględną politykę rafinerów. Ta katastrofa przemysłu naftowego zmusiła dopiero miarodajne czynniki rządowe i krajowe do zajęcia się producentami ropy i do przyjścia im z pomocą kraju przez wybudowanie zbiorników i przez przejęcie na opał kolei ropy.

Ze względu na krótki czas dłużej nad tą tak przemysłowców, zwłaszcza nie ob-znajomionych z przemysłem galicyjskim naftowym interesującą sprawą dłużej się rozwodzić.

Jakość wydobywanej ropy jest bardzo rozmaita: jedne ropy zawierają więcej składników lekkich, z których wytwarza się benzynę i naftę, drugie więcej składników ciężkich, nadających się do fabryka-cyi smarów. Ropa bitkowska zawiera do 40% benzyny a 50% nafty, reszta 10% smary i odpadki. Ropa borysławska zawiera około 5% benzyny, 35-45% nafty 20% smarów a 4% odpadków.

Od składników zależy w dużej mierze cena ropy, dziś najwięcej płacą za ropę nadającą się do fabrykacyi smarów.

Liczba otworów będących w wierceniu wynosi dziś 250, z tłokowemi 200, z pompowemi 1500, samopłynnych 15—20.

Ropa zostaje przerobioną 50% w rafineryach galicyjskich, a 50% w rafineryach pozagalicyjskich, Stosunek ten był przed wybudowaniem państwowej odbenzyniarni (1912) w Drohobyczu o wiele gorszy, wynosił bowiem tylko 35%.

nie mogę

około 5% parafiny, a 18% oleju

(C. d. n.).

Przemysł żelazny w Polsce.

74. Biuro sprzedaży i spedycyi sofi T.W.S.

Przemysł żelazny w Polsce.

Jak górnictwo, tak i przemysł żelazny w Ojczyźnie naszej, sięga odległych czasów. O wytapianiu u nas żelaza z rudy, znajdziemy wspominki w najdawniejszych kronikach piastowskich. W wiekach XIII i XIV istniały już w Małopolsce różne huty, w których wyrabiano miecze i zbroje, oraz wszelkie narzędzia domowe i gospadarcze.

Pierwszy t. zw. „wielki piec“ hutniczy, został w Polsce zbudowany dopiero za króla Jana Sobieskiego. Niebawem, w pierwszej połowie XVIII wieku powstaje wiele hut żelaznych w ziemiach radomskiej i kieleckiej, gdzie znajdowały się znaczne pokłady rudy żelaznej. Według statystyki z 1782 r. posiadaliśmy 33 wielkie piece, które wyprodukowały w jednym roku 78,000 cetnarów żelaza.

Około rozwoju przemysłu żelaznego, krzątał się wielce po 1815 r. Bank Polski, który założył wiele hut i sam niemi administrował. Produkcya żelaza lanego, wynosiła w 1830 r. 50.000 centnarów, a 280.000 cent, sztabowego żelaza kowalnego. Ogółem cała wytwórczość przemysłu żelaznego w Królestwie Kongresowem przedstawiała wartość około pięciu milionów rubli, zatrudniając 7.000 robotników.

Następny 30 letni okres do powstania styczniowego, nie wpłynął wogóle dodatnio na rozwój wszystkich gałęzi naszego wielkiego przemysłu. Kraj ucierpiał bardzo z powodu zmienionego ustroju politycznego, ale i z przyczyn innych warunków bytu ekonomicznego. Szczególniej ujemnie na rozwój naszego przemysłu żelaznego, wpłynęło ustanowienie granicy celnej pomiędzy Królestwem a Cesarstwem.

Wzrastające wciąż opłaty celne ^ ograniczyły produkcyę naszego przemysłu żelaznego, który bez eksportu musiał pokrywać tylko własne zapotrzebowania gospodarcze. Według statystyki z 1860 r. pracowało w 358 zakładach żelaznych, już tylko 4,343 robotników, a wartość produkcyi wynosiła niespełna dwa miliony rubli. Po 1863 r. utraciło Królestwo resztę swej odrębności administracytnej. Jedynym zyskiem w znaczeniu ekonomicznem, było zniesienie dotychczasowej granicy celnej. Przed polskim przemysłem otworzyły się szerokie rynki zbytu na olbrzymim obszarze ziem rosyjskich. Kopalnie rud żelaznych i huty Banku Polskiego przejął „na własny rachunek“ rosyjski Bank państwa.

Nastąpiły teraz lata rozkwitu przemysłu żelaznego, który był zasypywany rządowemi zamówieniami i dostawami kolejowemi na wielomilionowe sumy. Ale rosyjski Bank państwa polskie zakłady hutnicze posprzedawał, lub powydzierżąwiał prywa-

tnym przedsiębiorstwom, przeważnie obcokrajowym, które ciągnęły olbrzymie zyski, obracając prawie wyłącznie cudzoziemskim kapitałem.

Ale i ten rozkwit przemysłu żelaznego, miał pewne zachwiania. Wiadomo, że z węgla polskiego z trudnością otrzymuje sią gaz, tutejszy więc przemysł żelazuy, był zawsze smuszony pokrywać zapotrzebowanie koksu, dostawami z Górnego Śląska, Moraw i południowej Rosyi. Kiedy więc w roku 1900 i dwuch następnych ustał dowóz węgla koksowego z kopalni zagranicznych z powodu wybuchających tam strejków, przemysł żelazny przeszedł u nas dość poważne przesilenie. Przerwano wówczas produ-kcyę wielkich pieców, a ogólna wytwórczość zmniejszyła się około 15 proc.

W ostatnich latach przed wybuchem wojny,

budowano w Rosyi wiele nowych linii kolejowych więc przemysł żelazny miał na lat kilka zapewniony zbyt. Zwiększenie krajowego zapotrzebowania spowodowało wzrost produkcyi żelaza sztabowego, fasonowego, dźwigarów itp. Ogólna wytwórczość w 1913 roku wynosiła 1,605.000 ton, robotników zaś w przemyśle żelaznym zatrudnionych było przeszło szesnaście tysięcy.

Oczywiście, że gdy po obecnej wojnie Polska będzie samodzielnym krajem gospodarczym, nasz przemysł żelazny na wszechświatowym rynku przemysłowym, nie rychło sprosta innej konkurencyi. Wytwórczość jednak żelaza na własne potrzeby niewątpliwie znacznie się rozwinie. Wszak będą do odbudowania na ziemiach Polskich olbrzymie tereny zniszczona wskutek działań wojennych.

Sprawozdanie rachunkowe

Delegacyi górników i hutników polskich

za czas od dnia 1 -go stycznia 1914 r. do dnia 30-go czerwca 1917 r.

WPŁYWY.

I. Delegacya górników i hutników polskich.

Otrzymano od Związku górn. i hutn.

1991 44

Opłaty przedsiębiorstw:

Towarzystwo Grodzieckie w Grodźcu 1.250 Gwarectwo w Jaworznie Galicyjskie zakłady górnicze w Sierszy Kopalnia Brzeszcze w Brzeszczach Kompania kopalń Galie w Libiążu. Towarzystwo Schodnica w Wiedniu Towarzystwo Saturn w Czeladzi Towarzystwo R. Doms w Wiedniu J. Waterkeyn w Borysławiu Tow. Francisko-Włoskie w Dąbrowie Tow. Francisko-Rosyjskie w Dąbrowie Towarzystwo Flora w Dąbrowie Tow. zakładów górniczych w Trzebini Kopalnia Matylda w Kątach Związek krajowy wytwórców ropy we Lwowie

Tow. kopalń węgla Czeladź w Czeladzi Tow. Warszawskie w Niemcach Sikorski i Seidenstein we Lwowie Towarzystwo górnicze w Lipniku Zakłady fosforowe w Białej Bracia Bauerertz w Krakowie Tow. rafineryi w Borysławiu Tow karpackie w Borysławiu Sekcya Górniczo-Hutnicza w Dąbrowie 152’— J. Schlutius w Katowicach Kopalnia Kmita w Tenczynku Kopalnia Dziurów w Dziurowie Tow. oleju skalnego w Borysławiu Gwarectwo Czerna w Czernej Samuel i Michał Bergsonowie w Sosnowcu

Spółka Rekord w Wolance Administracya dóbr hr. Potockich w Krzeszowicach Izba pracodawców w Borysławiu Tow. soli potasowych we Lwowie Towarzystwo Fortuna Towarzystwo Galicya w Borysławiu

1-000-— 900 — 800-— 550 — 500’ — 500'— 400*— 400-— 400-— 400*— 400’— 400-— 320'—

300-— 200"—

200

200

200

200

200’— 200"— 200-—

150*— 150'— 150’— 150--150 —

T—I rH

100-— 100--100 — 100-— 90--

Opłaty członków Związku górników i hutników polskich

Wpływy ze sprzedaży kalendarza „Szczęść Boże“ za r. 1910,1911,1912,1918,1914, 1915 i pozostałe wydawnictwa własne Odsetki od kapitałów:

Bank Przemysłowy w Krakowie Bank Handlowy w Sosnowcu Państwowa kasa oszczędności Dłużnicy Delegacyi

Z przeniesienia 13.703 44

1.610"—

292235

1.044'08

3.554-17

64'81

32250

Zysk na różnicy kursu walut Komisowe od sprzedaży wydawnictw obcych

Wpływy różne

4.985-56

5.141-20

31-77

359-91

Razem

2875T23

WYDATKI.

Pokrycie niedoboru Delegacyi na dzień 1 stycznia r. 1914 Utrzymanie Biura Delegacyi:

Pobory pracowników biura Usługa w Biurze Związku Ubezpieczenie pracowników Dzierżawa lokalu Opał lokalu Oświetlenie lokalu Opłata za telefon Materyały piśmienne i druki Wydatki pocztowe i depesze Różne datki Wydatki drobne

Wydanie kalendarza „Szczęść Boże“ na rok 1914

Druk prospektów Wydatki pocztowe i drobne

Wydanie kalendarza „Szczęść Boże“ na rok 1915

Druk prospektów Wydatki pocztowe i drobne

5.500-29

rH zo

CD Q5 h-* Qi

rH t—i O

Ol to

^OtOKOCOOO

9.596 84

2.93839

75-75

3.014-14

47 — 25 06

7206

Z przeniesienia Umorzenie części wartości urządzenia biura

18.183-33

Koszta podróży w sprawach Delegacyi Ogłoszenia a wydawnictwa Wartość zaginionych wydawnictw komisowych

Oplatana fundusz zapomogowy imienia ś. p. Adama Łukaszewskiego Wydanie materyałów w szkole górniczej w Dąbrowie Śląskiej Zebranie materyałów do referatu w zagłębiu krakowskiem Wydanie od bitek z kalendarza „Szczęść Boże“

Wydanie sprawozdania Delegacyi za rok 1913

49684 500 -12*—

10 —

Z przeniesienia Przepisanie projektu nowego Statutu Związku

Odsetki kapitałom, przechowywanym przez Delegacyę

Fundusz szkolny Fundusz wiertniczy

19.75104

4.736-71

248-85

25 —

4.98556

80* —

10-82

11*20

120-—

Zaliczenie właściwym kapitałom zysku na różnicy kursu walut

Fundusz szkolny Fundusz wiertniczy

4.883-—

258-20

5.141-20

Razem

29.902*80

Ofiary

Wydanie sprawozdania za rok 1914 Zapomoga

71-20 50*— 55*65 150 —

ZESTAWIENIE WPŁYWÓW I WYDATKÓW.

29.902‘80 28.754 23

Do przeniesienia 19.751 04

Wydatki Wpływy

Niedobór Delegacyi za czas od dnia 1 stycznia 1914 do dnia 30 czerwca r. 1917

1148‘57

Sprawy

bieżące.

Kurs przygotowawczy dla kandydatów zawodu górniczego na politechnice lwowskiej w r. 1917/1918 obejmować będzie następujące przedmioty:

Budowa maszyn górniczych. Profesor inżynier Karol Miłkowski. (Tygodniowo 4 godziny wykładu i 6 godzin rysunków w obu półroczach). Ogólny zarys techniki górniczej. Typy lin, ich teorya i obliczanie. Urządzenia szybowe, przyrządy, zabezpieczające od wypadków, automaty sygnałowe. Teorya spadochronów i sprężyn bodźczych. Ustrój i teorya hamulców. Praktyka i teorya równoważenia ciężarów martwych w szybach i pochylniach. Teorya i ustrój bobin, bębnów stożkowych i wężownic. Naczynia wyciągowe i przewozowe. Teorya wywrotnic i chylarek. Ustrój klatek jedno- i wielopiętrowych. Urządzenia mechanicznego wywozu; kolejki linowe i łańcuchowe. Teorya sprężarek (kompresorów), ustrój poszczególnych typów, obliczenia w zastosowaniu do wyrabiarek. — Odwadnianie kopalń; szczegóły ustroju pomp o nizkiem i Wysokiem ciśnieniu. Pompy żerdziowe, tłokowe i nurnikowe, jedno i wielopiętrowe. Katarakty. Pompy Rittingera, pompy o ruchu Obrotowym, pompy przenośne i wiszące. Mechaniczne przewietrzanie kopalń, wentylatory i ich obliczanie. Ustroje i obliczanie silników. Silniki parowe, wodne i elektryczne. Szczegóły nowszych ustrojów rozrządów parowych i wodnych. Silniki pomp o działaniu jednostronnem. Strona ekonomiczna techniki urządzeń kopalnianych i zasady obliczania kosztorysów. Ogólny pogląd na całokształt racyonalnego urządzenia kopalni, stosownie do wymagań współczesnej techniki.

Encyklopedya górnictwa. Profesor: Posada nieobsadzona. (Tygodniowo 3 godziny wykładu i 1 godzina ćwiczeń w obu półroczach; wycieczka pięciodniowa do kopalń). Górnictwo, zadanie przemysłu górniczego i nauki górnictwa. Przegląd naturalnych złożysk minerałów górniczych ze szczegól-nem uwzględnieniem ziem polskich i wskazówki, jakie nauka o złożyskach daje poszukiwaniom górniczym. Roboty rozpoznawcze i poszukiwawcze: Wiercenia. Roboty wydobywcze i użycie materyałów wybuchowych: Górniczo-policyjne przepisy bezpieczeństwa przy tych robotach. Budowle górnicze wogóle t. j. kopalnie, odbudowanie i zabezpieczenie szybów, chodników i pól odbudowy ; budowle górnicze w razie spotkania szczególnych trudności i przy odbudowie wosku ziemnego. Odbudowa kopalń : Kamieniołomy, kopalnie i ługownie; główne metody odbudowy kopalń, objaśnione przykładami odbudowy kopalń krajowych, a w szczególności kopalń wosku ziemnego. Przewożenie produktów górniczych w kopalniach, po chodnikach, po poehylniach, szybach, szybikach i na powierzchni, wraz z urządzeniem dróg, przyrządami i motorami do tego służącymi. Sygnalizacya. Zjazd ludzi. Przewietrzanie i oświetlanie kopalń. Tamowanie przypływu wody do robót górniczych; odprowadzenie wody; przyrządy i maszyny do tego służące, Przebiórka mechaniczna minerałów górniczych, oczyszczanie i topienie wosku ziemnego. Admini-stracya kopalń; społeczne i humanitarne instytucye; kasy brackie i ubezpieczenia. Objaśnienie prawa górniczego wogóle i odrębnej własności górniczej, przeciwstawione przynależności tych minerałów do gruntu i odróżnienia tej odrębności od zasady koncesyi ustawodawstwa francuskiego. Obowiązujące w Austryi ustawy górnicze.

Głębokie wiercenia. Profesor: Vacat. (Tygodniowo 3 godziny wykładu i 1 godzina ćwiczeń w półroczu zimowem). Dla słuchaczów wydziału In-żynieryi wodnej tylko 2 godziny wykładu tygodniowo, traktujące specyalnie o wierceniu dla otrzymania wody. Dla słuchaczów, przygotowujących się do kierownictwa kopalń naftowych będą urządzane ćwiczenia specyalne. Cel i użytkowość głębokich wierceń: systemy udarowego i obrotowego wiercenia. Główne rodzaje wiercenia udarowego : Klasyczne, linowe i kanadyjskie, odrębne systemy Raky’ego, Trauzla, Wolskiego i t. p.; opis do każdego rodzaju używanych przyrządów, wiertalni i motorów. Przebieg pracy wiertniczoj, zabezpieczenie ścian otworu i główne wypadki, zdarzające się przy wierceniu. Pompowanie. Zarząd wierceniem, inwentarz i formularze robót, koszta i kosztorysy. Wiercenie obrotowe:

prosił magistrat warsz. Towarzystwo akc. „Saturn“ o pomoc w tym względzie, która została zapewniona kontraktem. Magistrat pragnie przystąpić do robót, w tym kierunku czeka jeszcze na maszyny sprowadzane z austryackiej okupacyi- Magistrat liczy także na poparcie władz austryackieh. W ten sposób, jak widzimy, miasta w Król. polskiem pod okupacyą niemiecką starają się zapobiedz brakom opału. Sądzimy, iż nasze miasta jak Kraków, Lwów, powinny pójść za przykładem Warszawy i postarać się o swój stały przydział z pewnych kopalń. Byłby to dobry środek do zapobieżenia tak częstym kryzysom węglowym.

metoda Fauvelle’a, t. j. użycie do wiercenia i szlamowania strumienia wody i jej .odmiany, oraz metoda wiercenia dyamentowego. Szczegółowy opis przyrządów i zestawienie kosztu tych wierceń. Kombinowane wiercenia udarowe i obrotowe. Przykłady głównych robót wiertniczych, wykonanych w Europie i w Ameryce celem poszukiwania węgla, soli, nafty, wody itd. i porównanie różnych rodzajów wiercenia. Rysunki: Szkicowanie narzędzi i przyrządów wiertniczych, projektowanie rygów wiertniczych.

Kurs eksploatacyi nafty. (Eksploatacya wosku ziemnego jest objęta wykładem encyklopedyi górnictwa). Profesor: Posada nieobsadzona. (Tygodniowo 3 Sgodziny wykładu i 1 godzina rysunków w półroczu letniem i 2-dniowa wycieczka). Geograficzny i statystyczny obraz obecnej produkcyi minerałów żywicznych, ich użyteczność i wartość. Charakterystyczne cechy tych minerałów. Znajdowanie się minerałów żywicznych w miejscach głównej ich produkcyi; wskazówki, jakie to znajdowanie się daje dla poszukiwań i tłumaczenie powstania. Wiercenie; odrębne jego cechy, gdy chodzi o eksploatacyę nafty. Wydobywanie nafty z otworów świdrowych : Ropo-tryski, czerpanie, pompowanie i rygi pompowe, torpedowanie otworów świdrowych. Oświetlanie kopalni nafty, wypadki pożarów. Przechowywanie nafty, zbiorniki, transport jej lądem i wodą, rurociągi. Admini-stracya kopalń nafty : Ustanowienie ceny własnej produktu. Przedstawienie i wyjaśnienie ustawy krajowej z roku 1884 i ustawy z roku 1907, normującej eksploatacyę minerałów żywicznych w naszem kraju, tudzież wydanych na ich podstawie górniczo-policyjnych przepisów.

Deputacya galicyjskich producentów naftowych w Wiedniu. „Polnische Nachrichten“ donoszą: Posłowie Angerman, Długosz, Halban i Zarański udali się z deputacyą producentów naftowych z Gali-cyi do ministrów : Wimmera, Twardowskiego i Ho-manna, aby przedstawić życzenia producentów naftowych co do stosowania przepisów o pobieraniu podatku osobisto-dochodowego i podatku od zysków wojennych. W szczególności chodziło o wydanie przez ministerstwo rozporządzenia, któreby ustaliło nowe podstawy dla opodatkowania produkcyi naftowej. Zarówno ministrowie jak i prezydyum Koła polskiego obiecali zainteresować się tą sprawą. Minister skarbu zapowiedział zwołauie do ministerstwa skarbu kon-ferencyi w tej sprawie.

Z polskiego obszaru węglowego. Większe polskie miasta wchodzą obecnie w porozumienie wprost z kopalniami węgla w Polsce, by zapewnić sobie dostawę opału na zimę. I tak zarząd miasta Warszawy zwrócił się do Towarzystwa górniczego „Saturn“, by mu przydzieliło zbiór węgla z gwarectwa „Aleksandra“. Towarzystwo Saturn, które zostało przed laty 17 założone przez niemieckich i łódzkich kapitalistów, a którego głównym akcyonaryuszem jest przemysłowiec von Scheibler z Blumerode koło Wrocławia, zgodziło się na układ z miastem i oddało magistratowi warszawskiemu część gwarectwa „Aleksandra“ do wydobywania węgla na własny użytek. Wymienione Towarzystwo jest także właścicielem kopalni „Saturn“ koło Czeladzi i „Jupiter“ koło Wojkowic. Są to największe kopalnie w polskim okręgu przemysłowym; wydobywano z nich przed wojną 900.000 ton węgla rocznie. Ponieważ do wydobywania węgla z gwarectwa „Aleksandra“ potrzeba wielkiej ilości maszyn i wyćwiczonego technicznie personalu, przeto

0 nasze zagłębie węglowe. Czytamy w dziennikach: W celu zapewnienia krajowi olbrzymich terenów kopalnianych i stworzenia niezależnej od zagranicy podwaliny gospodarczej pod rozwój przemysłowy kraju, nabył Wydział Kraj.2750 wyłączności węglowych, pokrywających przeszło trzecią część Zagłębia Krakowskiego Tymczasem głosy prasy wiedeńskiej, niewątpliwie inspirowane, wskazują, że nowy projekt ustawy, którą ma obecnie wnieść rząd, będzie wymierzony przeciw prawom, nabytym przez kraj. Główny cios będzie ukryty w zastrzeżeniach bardzo ciężkich, które wkładają na właścicieli własności obowiązek przymusowych wierceń w określonym krótkim czasie, przeciwnie nabyte prawa własności (tak przez osoby prywatne, jak i przez kraj) przepadają na rzecz państwa. Punktem wyjścia dla tej noweli ma być chęć zahamowania spekulacyjnych dążeń, które w skupywaniu terenów i nie eksploatowaniu ich widzą prosty interes gry na zwyżkę. Że taka spekulacya nie może wyjść na dobre krajowi i państwu, to rzecz jasna. Jednakowoż, jeżeli wobec pewnego typu nabywców wyłączności węglowych należałoby porobić silne zastrzeżenia, to przecież Wydział krajowy nie może być postawiony na tej samej płaszczyźnie z pierwszym lepszym spekulantem Jeżeli państwo zastrzega sobie z góry prawo moralne dozoru i decydowania, co jest spekulacyą i co może szkodzić państwu, to takie samo prawo powinno być również przyznane krajowi jako nabywcy, gdyż trudno pomyśleć, aby nasza władza k* ajowa miała na celu co innego jak nie dobro kraju. Zanim więc projekt ów rządu wiedeńskiego zjawi się przed plenum Izby, trzeba uniknąć możliwości zaskoczenia kraju uchwałami, któreby mierzyły w jego dobro W ogromnym kompleksie spraw parlamentarnych może się przemknąć nowela węglowa na pozór niewinna, a w gruncie rzeczy wielce szkodliwa dla interesów Galicyi. Spodziewać się należy, że Koło polskie i Wydział krajowy zastrzegą się u rządu przeciw wszelkiemu utożsamianiu Wydziału kraj z pierwszym lepszym spekulantem. Sprawa jest niezmiernie doniosła i zasługuje na najbaczniejszą uwagę naszej reprezentacyi parlamentarnej.

Używanie wody utlenionej do produkcyi snatery-ałów wybuchowych. W myśl rozporządzenia ministe-ryalnego z dnia 10 listopada 1917 r. (Dz. p. p. 442) udzielać mogą polityczne władze powiatowe zezwoleń na sporządzanie i używanie materyałów wybuchowych, składających się z wody utlenionej (Wasserstoffsuperoxyd) i środka wchłaniającego (Aufsauge-mittel), wprawdzie palnego, ale nie będącego samym w sobie materyałem wybuchowym. Zezwoleń na rozsadzanie materyałami wybuchowymi w przedsiębiorstwach górniczych minerałów zastrzeżonych (vorbehaltene Mineralien) udziela okręgowy Urząd górni-

Produkcya złota. W Londynie notowano z po-

czy w porozumieniu ze Starostwem. Osoby starające się o zezwolenie wymienić winny w podaniu przed- czątkiem września spadek produkcyi złota w Rade-siębiorstwo lub miejsce, gdzie dokonane byc ma ryi. W pierwszych ośmiu miesiącach wynosiła war-rozsadzenie wodą utlenioną, rodzaj środka wchłania- tość wydobytego złota 2,367.563 funtów szterlingów jącego, jakoteż sporządzenie materyału wybucho- na 2,624.328 ft. szt. w roku zeszłym, wego. Zezwolenia udzielane będą tylko pod warunkami, wykluczającymi niebezpieczeństwo dla osób i własności oraz ewent. nadużycia W przedsiębior-

Upaństwowienie kopalni węgla w Królestwie.

W „Gazecie lwowskiej“ czytamy: W Królestwie Pol-skiem coraz silniej rozbrzmiewa w kołach przemy-stwach, produkujących materyały wybuchowe z wody słowych żądanie upaństwowienia w przyszłości ko-utlenionej, winny znajdować się odpowiednio zam- paM węgla. Tego rodzaju przedsięwzięcie ma zwra-knięte naczynia, ochronione przed rozbiciem, rozla- cać się przeciw różnym zagranicznym towarzystwom, niem i bezpośredniem działaniem promieni słone- które, mając za sobą poparcie rządu rosyjskiego, cznych lub ciepła.    eksploatowały dotychczas bezkarnie polskie kopalnie.

Dostawa żelaznych kotłów dla wojska. Minister- Idzie tu przedewszystkiem o przedsiębiorstwa fran-stwo wojny zakupi 1200 sztuk kotłów (Kochkessel) cuskie, włoskie i belgijskie. Rząd rosyjski częściowo o objętości około 85 litrów oraz 1200 sztuk tych ko- sprzedawał, częściowo wydzierżawiał kopalnie obcym tłów o objętości około 120 litrów. Kotły winny być przedsiębiorcom Przeszło 20 kopalń należy do po-sporządzone z blachy żelaznej wewnątrz cynowanej, szczególnych właścicieli, między innymi do księcia na zewnątrz powleczonej farbą chroniącą przed rdze- Donnersmarck. Około 12 obcych Towarzystw było wieniem, o 1 m. rury służącej do odprowadzania właścicielami kopalń Powstały one mniej więcej przed dymu, o 2 zgięciach rury (Rauchrohrknie) i jednej 50 laty w chwili, gdy rząd rosyjski wziął w rękę zaparzę silnych drążków. W ofercie podać należy, Czy rz^d kopalni. Obecnie polscy przedsiębiorcy chcą par-firma ma blachę żelazną na składzie, jakoteż ile tycypować w kopalniach, w których na razie nie cyny potrzeba oferentowi do cynowania kotłów.    mieli prawie żadnego udziału. Zajęcie węgla nastą-

Sprzedaż Tow. „hr. Renard“. „Godzina Polski“ do- Piło również w generał-gubernatorstwie warszaw-nosi, że Tow. „hr Renard“ w Sosnowcu zostało sprze- skiem i wydobytym zarówno, jak sprowadzonym wę-dane za 15,000.000 rb. właścicielom nuty „Laura“ £lem rozporządza obecnie naczelnik rządowy (Ver-ze Śląska. W kołach zbliżouych do miarodajnego waltungschef) przy generałgubernatorstwie. źródła podobną wiadomość uważają za niezupełnie    Nowela do ustawy górniczej. W ministerstwie ro-

ścisłą Donosi również, że mają być sprzedane i za- bót publicznych odbyła się konferencya w sprawie kłady Tow. Sosnowieckiego. „Godzina“ przytem ubo- noweli do ustawy górniczej, w której Galicya jako lewa, że nie nastąpił wykup tych dóbr przez pań- nabywczyni zagłębia węglowego jest bardzo intere-stwo polskie, bo u nas wszystko kończy się na pro- sowana. W konferencyi tej prócz referentów wzięli jektach — a „nasi kapitaliści drzemią“.    udział z ramienia Koła polskiego posłowie: Zarań-

Dziemwa królewsko-polskich kopalń koło Często- sld, Steinhaus, Kolischer i Diamand, członek Wydz. chowy. W urzędzie kopalń przy ulicy Jasnej 1 8 kraj- dr Jahl i konsulent prawny dr Benis. w Warszawie wywieszono zawiadomienie, że do dnia    Przemysł w okupacyi austryackioj. Świeżo uzy-

19 stycznia przyjmowane będą oferty na dzierżawę skano zatwierdzenie „Akcyjnego Towarzystwa wyro-kopalni rudy, które były własnością rządu rosyj- bów ceramicznych“ z kapitałem zakładowym 500 ruskiego. w gminie Kamyku, po w. częstochowskim, bli. Założycielem Towarzystwa jest właściciel zakła-Kopalnie te noszą nazwy : „Europa“, „Austrya , „Wę- dów wapiennych „Chęciny“, największych w kraju, gry“, „Niemcy“, „Australia“, „Ameryka“, „Azya“. Uruchomiona została papiernia „Bodzechów“. W Kiel-„Afryka“ i „Turcya“.    cach uruchomiono fabrykę superfosfatów i urządzono

Objęcie zarządu angielskich kopalń węgla przez fabrykę kwasu siąrczanego. Z powodu braku surow-państwo. W najbliższym czasie przedłoży rząd an- ców produkcya jest bardzo ograniczona. Zawieszono gielski parlamentowi projekt ustawy, regulującej wy- natomiast pracę w odlewniach żelaza w Końskiem, sokość odszkodowań, jakie otrzymać mają ‘ właści- Opocznie i Radomiu z powodu braku dowozu koksu, ciele kopalń węglowych za poddanie ich w zarząd    Eksploatacya kopalni. „D. W. Ztg.“ donosi, że

Według wydanej przez kolej „Aussig-Teplitz“ statystyki wynosiła produkcya węgla brunatnego w Cze-    Odstawa starego żelaza lanego. Wojenny Związek

chach w r. 1916 18.9 milionów ton t. zn. o 1 milion    odlewami żelaza, utworzony w myśl rozporządzenia

ton więcej jak w roku 1915. Wartość węgla wyno-    ministeryalnego z dnia 31 stycznia 1917 r. (Dz. p

siła 126.3 (-f- 25⁻3) milionów koron. Z ogólnej tej pro-    p. 44) w celu zaopatrzenia austryackich odlewami

dukcyi 5'5 milionów ton zbyto na rynkach obcych,    w żelazo lane zwraca się do właścicieli zapasów od-

13 3 wewnątrz państwa.    łamków żelaza lanego (Gussbruch) z wezwaniem, aby

państwowy. Wzmagające się z dnia na dzień trudno- eksploatacya pola górniczego „Józefa“ w gminie Pości zaopatrzenia we węgiel krajów angielskich i sprzy- ręba, w pow. będzińskim przyznana została p. Pio-inierzonych doprowadziły do tego, że rząd brytyjski trowi Staszewskiemu. Warszawa, Bracka 18. Pozatem postanowił objąć zarząd kopalń na czas trwania wniosło towarzystwo eksploatacyi rudy w Katowi-wojny w swoje* ręce. Długo trwały rpkowania mię- cach podanie o przyznaniu mu prawa wydobywania dzy rządem a właścicielami kopalń. Ponieważ jednak rudy z kopalń należących dawniej do rosyjskiego z powodu opornego stanowiska kilku właścicieli ko- leśnictwa państwowego Zagórze Ostrowy, a miano-palń nie można było dojść do żądanych prz^z .rząd wici;» z pól górniczych : „Europa“ przestrzeni 1,128.000 rezultatów w drodze obopólnego porozumienia, po- metrów kw., „Ausfrya“ przestrzeni 1,102.275 m. kw., stanowił rząd na czas trwania wojny w drodze wy- „Węgry“, „Niemej“, „Australia“, „Ameryka“, „Azya“, dania odnośnej ustawy kopalnie węgla upaństwowić. „Afryka“ i „Turcya“. Wnioski przeciw temu składane Pyodukcya wągla brunatnego w Czechaah w r. 1916. m°g4 być do 19 stycznia w biurze Cesar, okręgowego urzędu górniczego w Warszawie, Jasna 8.

materyał ten pochodzący ze starych, nieużytecznych maszyn, oraz wszelkie zapasy starego żelaza bezzwłocznie odstawili do Centralnego Biura zakupu żelaza (Zentraleiseneinkaufstelle des Kriegsverbandes der Eisengiessereien) w Wiedniu (I. Franz Josef Kai 7/9).

Bezpośrednia dostawa żelaza lanego odlewar-niom jest w myśl § 12 przytoczonego rozporządzenia ministeryalnego zabroniona.

W końcu zauważa Związek, iż zwolnienie ma-teryałów tych nastąpi wyłącznie dla celów leżących w interesie wojska lub w interesie publicznym.

Wnoszenie podań o zakupno żelaza. Komisya dla obrotu żelazem podaje do wiadomości, iż z powodu przeciążenia hut żelaznych będzie przyjmowała podania o zezwolenie zakupna materyałów żelaznych od 1 stycznia 1918. Podania o zwolnienie surowego żelaza na odlewy (Giessereiroheisen) można jednak wnosić już od 6 grudnia 1917.

Polska Spółka handlowo naftowi. Dnia 9 listopada 1917 r. założono w Drohobyczu spółkę z ogr. odp. pod firmą „Polska Spółka handlowo-naftowa, spółka z ogr. odp.“ z pełno wpłaconym kapitałem K. 130.000 (stotrzydzieści tysięcy). Celem Spółki jest przeprowadzanie wszelkich transakcyi wchodzących w zakres przemysłu naftowego na własny rachunek lub też z polecenia i na rachunek osób trzecich. Biuro Spółki pośredniczy również w kupnie i sprzedaży wszelkich wartości naftowych (proeentów brutto etc.) i udziela wiarygodnych informacyi o wszelkich objektach naftowych. Zawiadowcami Spółki ustanowiono pp. Antoniego Stanisława Gerstmana, dyrektora Pow. Kasy oszcz., Michała Jakubowskiego, dyr. Towarzystwa dla k. p. i r. i p. Witołda Rutkowskiego inżyniera górniczego. Prezesem Rady nadzorczej został wybrany p. Jan Lenartowicz dyrektor i właściciel kopalń. — Celem rozwinięcia na większą skalę przedsiębiorstwa, mającego wszelkie widoki pomyślnego rozwoju, uchwalili spólnicy przystąpić od-razu do znaczniejszego powiększenia kapitału zakładowego i w tym celu przyjmuje Spółka dalsze zgłoszenia na udział (udział wynosi K 500 lub kwoty przez 500 podzielne) zazuaczając, że nowi spólnicy, którzy do dnia 31 grudnia 1917 r. zgłoszą swój udział będą przyjęci do Spółki na tych samych warunkach co założyciele i będą w równej mierze uczestniczyli w osiągniętych zyskach. — Na życzenie wysyła Spółka prospekty.

Wymiana depesz.

Z okazyi powołania p. Dyr. Steczkowskiego na stanowisko ministra skarbu w Rządzie polskim poseł do Rady państwa c. k. radca dworu Jan Zarański wymienił z nim następujące depesze:

„Imieniem delegacyi Górników i Hutników polskich i własnem przesyłam najserdeczniejsze życzenia wraz z prośbą o opiekę nad całem polskiem górnictwem, pod które Ekscelencya położył w Galicyi wiekopomną podwalinę“.

Odpowiedź:

„Najserdeczniej dziękuję tak Delegacyi Górników i Hutników Polskich jak i J. W. Panu Radcy dworu za przesłanie mi życzenia z powodu powołania mnie do Warszawy. Jestem przekonany i chcę wierzyć w to niezłomnie, że przez przejście moje na nowy posterunek nie tylko nie zerwą się moje dotychczasowe węzły z górnictwem w Galicyi, ale zostaną umocnione“.

INHALTSANGABE.

Miedzianka von Dr. Stanisław Łaszczyński. Ein Sprengstoff vorher auch Miedziankit genannt, welcher in der gleichnamigen Ortschaft bei Kielce (Königreich Polen) von dem Besitzer der dortigen Kupfergruben Dr. Łaszczyński erfunden wurde. Es ist ein Gemisch von 90u/o Chloran und 10% Petroteum von ausserordentlich grosser Sprengwirkung welcher in „Miedzianka“ sogar das Dynamit ersetzen kann.

In Russland hat der Sprengstoff schnell Eingang gefunden. Die in Deutschland mit „Miedzianka“ ausgeführten, zahlreichen Versuche haben ausgezeichnete Resultate gegeben (Fürstl. Plessische Bergwerksdirektion in Kattowitz Bradegrube).

Die Herstellung der „Miedzianka“ ist einfach. In geleimte Papierhülsen suf einer Seite verklebt wird fein pulveJisier-tes, trockenes Kaliumchlorat gefüllt. Die Patronen, werden abgewogen u. z. für Gesteinsarbeit mit 300 q Inhalt, für Kohle : 150 g. u. 100 gr. Nach dem Abwigen wird die Patrone am oberen Ende verschlossen und der Länge nach auf drei Seiten perforiert. Nachher kommt die Tränkung im Petroleum und das Einstecken der Patrone in eine zweite paraffinierte Hülse, welche die Verdünstung des Petroleums aufhalten soll.

Die Vorteile des neuen Sprengstoffes sind ganz bedeutend Die Explosionsempfindlichkeit gegen Feuer, Schlag und Reibung ist viel geringer als beim Dynamit. Durch die Herstellung auf den Gruben werden die Gefahren des Sprengstoff. Transportes vermieden : „Miedzianka“ gefriert nicht uud ist infolgedessen der glückliche Ersatz des Dynamits beim Schachtsabteufen beim Gefrierverfahren. Durch die Wirkung dieses Sprengstoffes werden die Grubenfelder nicht zerschossen wie durch Dynamit.

Dr. Artur Benis: Berg u. Hüttenindustrie Galiziens und Österreich. Unkenntniss der galiz Verhältnisse bei den zur Pflege dieser Industrie berufenen staatlichen ministeriellen Faktoren. Begünstigung der fremden Kohle mit nidrigeren Eisen-Bahnfrachtkosten. Fremde ausländische Rafinerien für Destilation der galiz. Rohoelprodukte- Donau-Odra-Wisla-Dniestr Kanal im Jahre 1901 beschlossen —- bisher nicht ausgeführt Galizien in jeder Hinsicht als passives Land von der Regierung behandelt.

Ing. Anton Schimitzek: Steinkohle .bergbau im Krakauer Steinkohlenbecken. Tabeiarische Zusamenstellnng der Kohlenerzeugung in Galizien, gegenüber, preus. Schlesien, Königreich Polen, Ostrau-Karwinerbecken. Kriegszustand und sein Einfluss auf Kohlenproduktion in Polen.

Die voraussichtlichen Verhältnisse nach dem Kriege. Beschlussfassung des Industrietages.

Ing Mary an Szydłowski: Über die Petroleumindustrie. Die galiz. Petroleumsindustrie im Verhältniss zur Produktion dor anderen Länder u. Staaten. Ursache der Erzeugungsreduktion im J. 1913, Schwankungen der Petroleumpreise. Die ga-lizischen und ausländischen Rafineren.

Eisenindustrie in Polen Kurze historische Skizze über den Anfang dieser einheimischen Industrie im XIII u XIV Jahrhundert. Die Erzeugung im J. 1913. Eventueller Eisenbedarf in Polen nach dem Kriege

Montanistische Chronik.

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, ul. Mikołajska 13.

00000B0Eü0®BB®|jöOIifII000000000000

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartioneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

EîllsIIslIsIIËIIslIslOSiUliÊlIilEilIslüilslUIIHIlüIslSlUlûilIslEülïIlHlIsHË]

E. J. GOBIET’A ZASTĘPCY

Armand Gobiet budowniczy Morawska Ostrawa.

TELEFON Nr. 103.

Wykonywa mury ogniotrwałe, piece koksowe, piece wysokie, piece Martina, piece żarowe, stosowe, głębokie, p*ece obrotowe, kowalskie, generatory, do prażenia magnezytu, kotły parowe, kominy fabryczne itp. Kompletne budowy mieszkalne, przemysłowe i budynki na kolonie wszelkiego rodzaju. Podejmuje się wykonania kompletnych budowli w kraju i zagranicą. Świadectwa jak najlepsze firm kraj. i zagrań.

NAJSTARSZE I NAJWIĘKSZE SPECYALNE PRZEDSIĘBIORSTWO BUDULCOWE DO WYKONYWANIA WSZELKIEGO RODZAJU BUDOWLI PRZEMYSŁOWYCH W AUSTRO-WĘG. Rok założenia 1858. Zwiedzanie zakładu i oferty bezpłatnie. Długoletni wyszkolony personal służbowy.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałó w budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym : drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i raa-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-===== teryał dla wież wiertniczych. =====

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

I Kopalnia węgla |

| „ Wfl M Drt“ |

jg    vv Sierszy    jjj

poszukuje sztygara.

° Zgłoszenia wraz z podaniem warunków płacy « I i odbytej praktyki należy zwracać do zarządu | ^    -------------- Kopalni „W3NDÄ“ w Sierszy.    - B

74

Biuro sprzedaży i spedycyi sofi T.W.S.

w Wieliczce oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

TOWARZYSTWO

DU HANDLU, PRZEMYŚLU

DYREKCYR WE LWOWIE, UL ROMRNOWlCZR L 1.

DOM WŁASNY

RDRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HRNDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZRSTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego ............. firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d.    :

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne żórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. :zzmn=zzi= Przybory i artykuły techniczne.    ................

mm

ARTUR LORIE

KRAKÓW =

UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). ===== Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych.

Galicyjska spółka naftowa

„POTOK“

*•

ma

do sprzedania 2°|o brutto

z należących obecnie do „Société française des pétroles de Potok" terenów naftowych w powiecie krośnieńskim, Stary Sambor i Ustrzyki dolne.

Reflektanci zechcą się zgłosić : KRAKÓW - UL. PIJARSKA L. 3, I p.

Obecna cena tej ropy loco Jedlicze 33*25 K.

300 morgów

terenów zbadanych ropodajnych

w pobliżu Bitkowa

z wolnej ręki zaraz do sprzedania.

Wiadomość w Administracyi Czasopisma Górniczo-Hutniczego Kraków, ui. Pańska L. 7.

hi

Draht

5e,lbahnen

... JKIPIIS

Verlade-

Anlagen

i.

:: J. POHLIG ::

Towarzystwo z ogran. po ręką

Biuro inżynierskie i przedsiębiorstw do urządzeń przewozowych konces. J. Pohlig T. A. w Kolonii.

Koleje linowe systemu Obach, Ottd i Pohlig. Urządzenia składnic, pochylni hamulcowych wyciągów kopalnianych, urządzeń linowych wszelkiego rodzaju.

Konto żyrowe w c. k. uprzyw. Zakładzie kredytowym dla handlu i przemysłu w Wiedniu, o o tu □

= Adres dla telegramów: JPOHLIG, WIEDEŃ. ¹⁼³

Czek P. K. O. Nr. 109.966.

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

99

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. »■ .........■■= ¹    ■ ■ ■

fĘ    pi

Krajowe Towarzystwo Naftowe

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

[Ml

□ ELE6RCYE:

w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski w Krośnie — przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K lO— roczną wkładkę K 50- — Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. oodododd TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przepraw, wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHÖWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—1272 i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

<sfe

Æ>

C. K. UPRZYW.

fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

Üsaoli

!;t#

r:, ” BKHIH

m

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne »Elzeta«.

□BS®

C-.

*****

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE fABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

,ę

*****

**

********

Dr. Leon Rymar.

wydanie na kredowym papierze ............ z wykresami. =====

Treść:

••

••

Teorya powstawania ropy. Geologia ropy.

Historya nafty i sposoby jej dobywania.

Produkcya.

Gaz.

Cena surowca.

Robotnicy.

Zastosowanie jej produktów, kon-sumcya nafty.

Konsumcya.

Przemysł rafineryjny.

Import.

Eksport.

Kapitał w przemyśle.

Stanowisko władz.

••

Cena 3‘50 kor.

Do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników Polskich

Kraków, ul. Pańska L. 7.

•2

!•

•s

:•

Lu

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH £

'û-

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

-sij

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami), prof. górn. Karol Miłkowski..............

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet ..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .............

yy

yy

yy

Koron

40 —

2*50

1*—

3*60

3*—

2*—

10*—

6*—

T—

—•80

—•30

—•30

1-50

1*50

3-75

1-90

250

1-25

3*75

—•50

30*—

2-—

5*—

3-50

2-—

AKC. TOW. ELEKTRYCZNE SOKOLNICKII WIŚNIEWSKI

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 8.

wykonywa wszelkie roboty elektrotechniczne

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów,

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

------------ poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego.

«N

[W

fl

0.

Francusko-Rosyjskie Towarzystwo Górnicze.

Kopalnie węgla.

Kopalnie rudy cynkowej i ołowianej.

Huty cynkowe.

Zarząd główny w Dąbrowie, Królestwo Polskie.

f.

ru/

Sl

0)

IGNACY BROSS,

Kraków, Dietlowska 99

Telefon nr. 2489.

ZASTĘPCA

AUSTR. MANNESMANA WALCOWNI RUR.

Wszelkie rury stalowe bez szwu : gazowe, wodociągowe, wiertnicze, płomienne, flaszki stalowe na amoniak, kwas węglowy etc. Rury stalowe mufowe bez szwu, zabezpieczone asfaltem i terowaną jutą dla wodociągów o wytrzymałości 60 kg. na 1 mm. kw., wypróbowane na 50 atm. ciśnienia w długościach do 14 metrów. Maszty stalowe bez szwu dla doprowadzenia prądu i oświetlenia.

Słupy stalowe bez szwu dla podparcia belek i dachów zamiast lano żelaznych.

<^XSXSXSX3XSXSXSXSiSXSXSiSXS(SiSXSiSXSm

OGŁOSZENIE.

| Wojenna Centrala i | handlowa i

S    g

§5    Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ■■ Ss

w Krakowie, Sławkowska 1 prowadzi na mocy rekwizycyic. k. Namiestnictwa

sprzedaż węgli

. era

wszystkich kopalń krajowych, a mianowicie: Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni wę la Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.

ją    V* 7YH    fS)

M    S