ül

m

m

1%^.

j p

. i

h«'

m.

mïÊÊk

m

,^:uv : - -IV:-    ^

è ; ' ih

£»»•»

. -.•t'.    - ^2-    -    -    ' ;

/

i

:    a;;..

■

■bV)

W'S'smim

.

-• __ ••

ëSÂB

-V.;-:M|

:■ ■ï-

.

■

mm

■ *ap/j

/

:

m

■ ' ,«

M«/

i.»?

/

Sv fa

/

lażjHfe&y

fê

v

.

4

f-j ; >

■

-■ ;:y

K

,

§pi

r : I

..

- - ■.,

» ■

»«

m

smm

m

-‘ y :w*g'£

»i

*ô > V.f*

Iü

WKU*

$,;    •:.».. g

§ :.'#* « »«SI

g Tł%.S i

m 1 m ' i

jù VA 5 M

■

I*.;.

■

;

: -

m*

■

JA

V,

\

É

«

m

i\\

• "

m.

%:<

Zeszyt 7.

xjĆ

foinr 3» r L -Ko

u t'--

Kraków, kwiecień 1917,

i;

V) Rok II.

TNICZE

CZA PI

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Dla członków Związku :

K 12-—

•    » 3’-

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę . . K 100’— za ¹j₄ strony . . » V, Strony . . . „ 50 —

25’-

» V10    »

Zresztą według umowy.

10-

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondeneye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników potskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ :

Starania kraju o Zagłębie : Jan Zarański, poseł do Rady Państwa (fotogr.).

Odzyskanie terenów wçg'owych: Dr. Władysław Jahl, członek Wydziału Krajowego (fotogr.).

Z historyi rokowań g kupno terenów węglowych: Dr. Jan Steczkowski, Dyrektor Banku Krajowego (fotogr .).

0 Krakowskiem Zagłębiu węgiowem : Inż. Antoni S c h i m i t z e k, radca górniczy (fotogr., mapa poglądowa).

Z przed laty dwudziestu : Dr. Władysław Szajnocha, prof. Uniw Jagieł!.

Nabycie przez kraj terenów węglowych W. Ks. Krakowskiego : prof. Leon Syroczyński.

Jeszcze w sprawie Krak. Zagłębia węglowego: Inż. Fr. Dr ob ni ak. Przyczynek do wyjaśnienia granicy wschodniej krak, karbonu : Fr.

Bartonec (ilustr, szkic sytuacyjny).

¥/ęgie! a wyodrębnienie GaÜGyi: Inż. Cz e r 1 u n c za k i e w i c z. W sprawie wykupna terenów węglowych Schlutiusa w Zagłębiu Krakowskiem.

Waluta węglowa.

Wytwórczość węgla w Austryi w miesiącu marcu S9E7 r.: T. F. Borysławski okręg naftowy.

Stowarzyszenia górnicze.

Sprawy bieżące.

Od Redakcyi.

TER

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534, — Adres telegr,: TEPEGE, telefonem Kraków. CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych

i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. z w. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwaraneyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-beto nowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biówT, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące*

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

i

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności » ==^======»« przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ..========

UZD

mm

Sławkowska L. 2.

urn

Pół wsie Zwierzyniec

Kościuszki L. 40.

SK1AD FABRYCZNY

KRAKOWSKIEJ FABRYKI SZCZOTEK i PENDZLI

Krakowska FABRYKA SZCZOTEK i PENDZLI

Spółka z ogram, odpowiedzialnością.

[1

Hj Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel :

k gór». FRANCISZEK DROBNIAK

Właściciel :

Lł FRANCISZEK DROBNIAK

TELEFON Nr. 0488.

TELEFON Nr. 2428.

Artykuły techniczne toaletowe i galanteryjne.

FARBY, MATERYAŁY.

Jedyna polska fabryka w kraju, wykonuje i dostarcza po cenach fabrycznych wszelkie gatunki szczotek i pendzli, w szczególności szczotki z drutu do celów górniczych i fabrycznych.

DOSTAWA NATYCHMIASTOWA.

•'i

•M

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. aaaaaana TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponósi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12Va i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH WAUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. K 18-—

„ 4‘50 Rocznie . . . Cena pojed. numeru . „ 2⁻— Kwartalnie . .

Rocznie .    .    .

Kwartalnie .    .

Dla członków Związku :

K 12-—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę    . . K 100'— za */₄ strony . . . K 25‘ —

» Va strony . . .    „ 50—

* VlO »

Zresztą według umowy.

• „ io-

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

STARANIA KRAJU O ZAGŁĘBIE.

Delegacye górników i hutników polskich, w której skład wchodzą reprezentanci całego polskiego górnictwa, a której przewodniczył najpierw wielce zasłużony dyrektor Kontkiewicz, a następnie nieodżałowanej pamięci dyrektot Surzycki, zajęła się systematycznie z inicyatywy ś. p. inżyniera Łukaszewskiego, tego niestety tak przedwcześnie zgasłego ducha twórczego i wielkiego organizatora, zagłębiem Krakow-skiem po I. zjeździe górników i hutników polskich odbytem w Krakowie w r. 1906.

Rozpoznawszy, że zupełna bierność i zadziwiająca obojętność polskiego społeczeństwa dla losów zagłębia wynikała przeważnie z nieznajomości naszego górnictwa, postanowiła Delegacya zająć się wydaniem „Monografii węglowego zagłębia krakowskiego“ w celu zapoznania ogółu z tem, co w zagłębiu w dziedzinie kopalnictwa i hutnictwa zdziałano, co ono posiada i jakie na przyszłość rokuje widoki.

Do urzeczywistnienia tego postanowienia powołano do życia w r. 1908 Komitet redakcyjny, który podzielił całe wydawnictwo na 4 części obejmujące następujące referaty.

Część I: Uprawnienia górnicze, starszy radca górniczy Jastrzębski.

Część II: Budowa geologiczna, prof. Grzybowski i Dr. Wójcik.

Część III: 1. Monografia poszczególnych przedsiębiorstw górniczych i hutniczych, inżynier Łukaszewski.

2. Statystyka, radca górniczy Czerlunczakiewicz.

Część IV: 1. Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny, Dr. Benis.

2.    a) Taryfy węglowe, referent kolejowy Wydziału kraj. Chodkiewicz, b) Handel węglem kamiennym, dyrektor Filippi.

3.    Drogi wodne : Dunaj-Odra-Wisła-Dniestr i ich znaczenie dla węglowego zagłębta krakowskiego, Dr. Rosłoński.

4.    Rezultaty i oświetlenie ich ze stanowiska gospodarczego, społecznego administracyjnego i narodowego, prof. Michalski.

Nie ulega wątpliwości, że praca ta przyczyniła się w znacznym stopniu do obudzenia opinii kraju o niebezpieczeństwach grożących zagłębiu ze strony obcego kapitału. Pod jej niezawodnie wpływem odbyła się w maju 1909 r. w magistracie krakowskim ankieta zwołana przez Wydział krajowy dla zebrania informacyj o stosunkach w zagłębiu krakowskiem.

Ankieta ta rozpatrzyła przedmiot pod przewodnictwem Dra Jahla bardzo wszechstronnie. Ogólne wrażenie po kilkodniowych obradach było jednak ujemne. Nikt z uczestników nie nabrał bowiem przekonania, że kraj kiedykolwiek podejmie akcyę o szerokim zakresie w dziedzinie krajowego kopalnictwa węglowego. Powszechnem było mniemanie, że za ówczesnych rządów i w ówczesnym składzie Sejmu uczy-czasopismo górniczo - hütnîczë

182

nionym zostanie jakiś krok „pour V honneur du drapeau“, że jednakowoż żadne zasadnicze postanowienia zmierzające do opanowania zagłębia przez kraj — tak jak to zawsze było ideałem polskich górników — powzięte nie będą.

Najbliższe lata stwierdziły to wrażenie. Różne propozycye przedstawiane Wydziałowi krajowemu oraz Bankowi krajowemu, jako zarządcy krajowego fundnszu inwestycyjnego, w celu sprzedaży pewnych objektów górniczych, tak wyłączności jak i pól, spotykały się stale z oceną nieprzychylną i nie doprowadziły do żadnego pozytywnego rezultatu. W r. 1910 zostały przygotowania nawet doprowadzone tak daleko, że Bank krajowy wspólnie z p. p. Dr Jerzym Michalskim, dyrektorem banku krajowego i adwokatem Dr Arturem Benisem, jako proponentami, uzyskał był z Namiestnictwa końcesyę wstępną na założenie towarzystwa akcyjnego pod firmą „Krajowe kopalnie węgla“ w Krakowie z kapitałem 6 milionów koron. Terenem działalności miała być grupa tenczyńska, odpowiednio przedtem opcyami zabezpieczona. W jesieni 1911 powziął atoli Bank uchwałę odraczającą. W rezultacie wyłączności wraz z polami i kopalnią przeszły drogą kupna na własność firmy: „Westböhmischer Bergbau-Aktienverein“, który je do dziś posiada.

Na tym martwym punkcie pozostała sprawa przez czas dłuższy. Ruszyła ją krajowa komisya przemysłowa, która powołała dla przygotowania wniosków osobny komitet złożony z kilku członków komisyi, a uzupełniony drogą kooptacyi przez p. p. dyrektora Schimitzka, prof. Syroczyńskiego i mnie.

Komitet ten zebrał się na posiedzenio pod przewodnictwem Dra Jahla w dniu 31. paz'dziernika 1912 i uchwalił wnioski, które przedłożył na posiedzeniu pełnej Komisyi odbytem w dniu 9. listopada 1912 pod przewodnictwem ówczesnego marszałka ś. p. hr. Gołuchowskiego. Na zaproszenie Wydziału krajowego wziąłem i ja udział w tern posiedzeniu.

Odnośny ustęp ogłoszonego przez Wydzieł krajowy protokołu obrad brzmi jak następuje:

„Z kolei złożył sprawozdanie z czynności Komitetu węglowego Dr Benis. Subkomitet finansowy Komitetu węglowego odbył posiedzenie w dniu 30. lipca, pełny zaś Komitet zebrał się w Krakowie dnia 31. października b. r. W wyczerpująco opracowanym referacie przedstawił Dr. Benis wnioski co do stanowiska, które kraj zająć powinien wobec noweli do ustawy górniczej, oraz wskazał na doniosłe znaczenie gospodarcze i narodowe krakowskiego zagłębia węglowego i konieczność wydatniejszej i energiczniejszej działalności kraju na tem polu. Przedstawienie sprawy ujął referent w cztery zagadnienia :

1.    jakie stanrwisko ma zająć kraj wobec noweli do ustawy górniczej ;

2.    co w dzisiejszem położeniu uczynić należy, żeby zapobiec przechodzeniu terenów węglowych w obce ręce ;

3.    czy nie należy doradzić krajowi kupno terenów i zakładanie kopalń ;

4.    jaki jest stosunek polityki górniczej kraju do polityki państwa.

Nad referatem Dra Benisa rozwinęła się obszerna i wyczerpująca dyskucya, w której zabierali głos : Dr Jahl, Dr Ru-towski, poseł Zarański, Bandrowski, Milewski, a wynikiem jej było przyjęcie następującycL wniosków przedstawionych przez Dra Benisa :

1.    Komisya przemysłowa doradza Wydziałowi krajowemu, żeby przedłożył Sejmowi wnioski, wyznaczające coroczną do-tacyę, wystarczającą w drodze kapitalizacyi na nabycie na rzecz kraju odpowiedniej własności i praw węglowych, zapewniających krajowi wpływ stanowczy na stosunki posiadania terenów węglowych w kraju.

2.    Komisya przemysłowa doradza Wydziałowi krajowemu, żeby studya nad wykonaniem wniosku 1-go przedsięwziął w porozumieniu z Delegacyą górników i hutników polskich i ustanowił kredyt odpowiedni na odnośne badania.“

W wykonaniu tej uchwały wystosował Wydział krajowy do Delegacyi pismo z dnia 30 lisopadal912 r. w którem obok prośby o monografię mieścił się cały szereg zapytań natury gospodarczo-finansowej. W szczególności chodziło Wydziałowi o przedstawienie cyfrowe gospodarczej i górniczej doniosłości zagłębia, o wyjaśnienie, jaką drogą i w jaki sposób dostało się ono w ręce obecnych posiadaczy, o podanie sposobu, w jaki można byłoby je odzyskać, o wskazanie, w jakich warunkach i w jakich rozmiarach prowadzone przedsiębiorstwa górnicze miałyby w zagłębiu warunki zyskowności, czy jest wskazanem nabywać wyłączności czy pola górnicze, czy rozpoczynać ich eksploatacyę górniczą i jakich w jednym i drugim wypadku potrzeba kapitałów.

Zapytania Wydziału krajowego, które dyskusyę sprowadziły na grunt realny wymagały ze strony Delegacyi dłngich, żmudnych i równie trudnych studyów. Na posiedzeniu odbytem w dniu 26. stycznia 1913 powierzyła Delegacya opracowanie memoryału Komitetowi złożonemu z p. p. Dra Benisa, F. Dro-bniaka, Surzyckiego, Schimitzka i mnie, upoważniając zarazem Komitet do przedłożenia memoryału wprost Wydziałowi krajowemu.

Wynikiem prac Komitetu był memoryał pod tytułem: „Sprawozdanie Delegacyi polskiego Związku górników i hutników o stosunkach górniczych, hutniczych i gospodarczych zagłębia krakowskiego“. Memoryał ten obejmujący 206 stron arkuszowych pisma maszynowego, składa się z następujących rozdziałów :

I. Część geologiczo-górnicza str. I—XIII.

II. Rozwój zagłębia, str. 1—20.

III. Szczegółowy opis własności górniczej w zagłębiu, str. 21—119.

IV.    Stosunki narodowościowe, str. 120—126.

V.    Rentowność kopalń w zagłębiu, str. 127—148.

VI.    Znaczenie zagłębia, str. 149—156.

VII. Wnioski końcowe, str. 157—187.

Część I opracowaną została przezemnie, reszta materyału przez Dra Benisa. Mapę, wykazującą obecny stan wyłączności i pól górniczych w zagłębiu krakowskiem, wykonano na podstawie szkiców, dostarczonych przez inżyniera F. Drobniaka, w zakładach górniczych w Sierszy pod kierunkiem dyr. Schimitzka.

Pomny swej wielkiej odpowiedzialności wobec całego kraju nie skorzystał Komitet z udzielonego mu upoważnienia do bezpośredniego przedłożenia swego operatu Wydziałowi krajowemu, lecz poddał go pöd dyskusyę pełnej Delegacyi na posiedzeniu odbytem w dniu 3. sierpnia 1913. Projekt referentów przyjęła Delegacya bez zmian, poczem memoryał wraz z mapą posłano Wydziałowi krajowemu, który pismem z dnia 23. września wyraził Delegacyi podziękowanie dodając, że w zupełności podziela jej zapatrywanie wyrażone w końcowych wnioskach meinoryału.

Warto wspomnieć tutaj, że wnioski te podyktowało przekonanie o konieczności zapewnienia polskiemu żywiołowi stałej przewagi i stałego władztwa w zagłębiu celem stworzenia podstaw dla polskiego górnictwa węglowego i polskiego przemysłu i z tego powodu uznano za konieczne, ażeby kraj nabył na własność teren firmy niemieckiej, z którą właśnie układ doszedł teraz do skutku.

gPSl

lii

Delegacya wykazała w swym memoryale szczegółowo olbrzymie, całej przyszłości kraju zagrażające niebezpieczeństwo narodowe» gospodarcze i społeczne, które nieuchronnie spaść musi w sposób druzgocący na nasz kraj, jeżeli odpowiedzialne czynniki krajowe, jako jedyne mające nie tylko obowiązek i możność, ale środki działania, pozostaną i nadal w ciasnem kole dorywczych i przygodnych uchwał.

Z całym naciskiem wskazała Delegacya na konieczność poniesienia na ten cel odpowiednich ofiar materyalnych, bez których w sprawie zagłębia nic zgoła uczynić nie można. W tej mierze zawierał memoryał szczegółowe i na obliczeniach cyfrowych oparte wnioski, w których bez pesymizmu ale i bez łudzenia się przedstawiono finansową stronę zadania we właściwem świetle.

JAN ZARAŃSKI.

Szczególny zaś nacisk położono na konieczność szybkiej decyzyi i akcyi, jeżeli zagłębie nie ma być straconem na zawsze.

Memoryał ten wywarł na Wydziale krajowym silne wrażenie, którego wynikiem były naprzód dyskretne próby wybadania, czy i na jakich warunkach kraj mógłby tereny węglowe nabyć. Wyłoniły się trudności, przedewszystkiem w tern polegające, że właścicielka nie chciała pozbyć się całości, lecz pragnęła znaczną, bo około 100 km. kw. zajmującą, bardzo wartościową część terenu zatrzymać dla siebie i tam przystąpić do otwarcia kopalni, odstępując resztę krajowi. Propozycyę te podtrzymywali zastępcy właścicielki do ostatniej chwili.

Mimo tej niekorzystnej dla kraju dyspozycyi postanowił Wydział krajowy zarządzić z końcem 1913 r. ekspertyzę i powołał do ocenienia wartości terenu jako znawców dyrektora Schimitzka, prof. Syroczyń-skiego i mnie. Mozolna to była praca. Świadomi niezwykłej odpowiedzialności za treść naszej opinii przystąpiliśmy z całą ostrożnością do pracy i przedłożyliśmy w maju 1914 r. szczegółowy operat wraz z mapami, profilami i t. d. Wydziałowi krajowemu. Elaborat ten obejmował 37 stron maszynowego pisma i podzielony został na następujące rozdziały :

1.    Wstęp, str. 1—3.

2.    Część opisowa, str. 4—12.

3.    Obliczenie zasobów węgla, str. 13—17.

4.    Wartość, względnie rentowność terenu, str. 18—27.

5.    Warunki gospodarcze i ich wpływ na kalkulacyę rentowności, str. 27—37.

Rozdziały 2—4 opracował dyrektor Schimitzek, referat rozdziałów 1 i 5 ja objąłem. Na wspólnem posiedzeniu ekspertów ustalono zgodnie tekst całości.

Nie mam upoważnienia do podania szczegółowej treści elaboratu, który zresztą w odpowiedniej chwili prawdopodobne ogłoszonym zostanie, zaznaczam tylko, że eksperci z głębokiego przekonania i z całym naciskiem doradzali kupno całego terenu, wykluczając kupno części.

Po rozpatrzeniu opinii naszej przez Wydział krajowy rozpoczęły się żmudne rokowania o cenę,

które przed vybuchem wojny już posunięto daleko. Decyzya jednak nie zapadła. Przyszła wojna która spowodowała przerwę.

Znalazł się jednak mąż opatrznościowy, który w pełnem zrozumieniu doniosłości gospodarczej, społecznej i narodowej skarbów w łonie ziemi naszej ukrytych wśród zawieruchy wojennej obudził czujność i spowodował Wydział krajowy do podjęcia przerwanych rokowań.

W historyi zagłębia krakowskiego nazwisko Steczkowskiego przejdzie do potomności. Jego to osobistemu gorącemu poparciu, Jego niezmordowanym zabiegom, Jego wpływowi w kraju zawdzięczać należy uratowanie zagłębia. Za to zrozumienie sprawy, za niezwykłą zręczność w rokowaniach, które wspólnie z drem Jahlem, prowadził a w których i mnie danem było wziąć udział, należy Mu się cześć naszego społeczeństwie.

W równym stopniu złożoną być winna gorąca podzięka naszej najwyższej władzy autonomicznej, Ekscelencyi Panu Marszałkowi, referentowi przemysłowemu i górniczemu dr. Jahlowi a niemniej i owemu dotąd niewymienionemu członkowi Wydziału krajowego, który — jak wiem dokładnie — siłą Swego przekonania i Swym wielkim wpływem zaważył na szali decyzyi. Niepodobna również pominąć milczeniem naszej prasy wszystkich odcieni politycznych, a przedewszystkiem Krakowskiej, która akcyę zakupna stale i gorąco popierała.

Układ definitywny, zapewniający krajowi nabycie terenu, zawartym zostanie z właścicielką terenów w czerwcu, poczem zaraz podjętą zostanie dalsza akcya zmierzająca do budowy towarzystwa eksploatacyjnego i organizacyi całego przedsiębiorstwa. Program to olbrzymi, obejmujący rozwiązanie całego szeregu zagadnień natury finansowej, gospodarczej, technicznej i organizacyjnej, wśród których chronologicznie jedno z pierwszych miejsc znajdzie sprawa zmiany ustawy górniczej, nieuwzględniającej w dzisiej-szem jej brzmieniu w należyty sposób żywotnych interesów kraju związanych z własnością terenu węglowego. Wyrażam pewną nadzieję, że najtęższe polskie umysły wypracują i przeprowadzą program działalności w sposób dla interesów kraju jak najkorzystniejszy.

Na szpaltach „Głosu Narodu“ z dnia 7. kwietnia b. r. wykazałem w obszerniejszym wywiadzie, że przyszłemu polskiemu górnictwu węglowemu można spokojnie przepowiedzieć po wojnie świetny rozkwit, na co już wskazał także prof. Szajnocha. Nie chcąc powtarzać się odsyłam ciekawych do jego broszury¹) i mojego wywiadu. Tutaj niechaj wolno mi będzie powtórzyć tylko to zdanie, które napisałem w uwagach ogólnych memoryału do Wydziału krajowego a które teraz w całości podtrzymuję: „Każda inwestycya kraju w zagłębiu, choć ona wiele milionów wynosić musi, jest kapitałem, który z czasem będzie doskonale oprocentowanym, nigdy straconem być nie może, a którego wartość stale wzrastać musi“.

Do wykonania programu potrzeba ludzi. Bez nich najlepsze zamiary pójdą na marne.

Mam wiarę, że ich znajdziemy.

Jan Zarański,

Kraków, w maju 1917.

') „Przyszłość górnictwa polskiego“, dr. Wł. Szajnocha. Odbitka z „Czasopisma Górn.-Hutn.“ 1916.

Odzyskanie terenów węglowych.

Napisał

Dr. Władysław Jahl, członek Wydziału kraj.

Na dniu 31 marca b. r. podpisaną została w Wiedniu przez delegatów Wydziału krajowego z jednej a zastępców Westdeutsche Thomasphosphatwerke z drugiej strony, przedwstępna umowa, zapewniająca Królestwu Galicyi i Lodomeryi własność niezmierzonych złóż węglowych w Zagłębiu Krako-wskiem położonych i niemal połowę jego obszaru obejmujących a przedtem do Jana Schiutiusa z Me-klenburga należących.

W ten sposób przyszedł do skutku akt niepomiernej doniosłości o wprost epokowem znaczeniu i to nietylko dla gospodarstwa krajowego — ale może i o jeszcze większem — dla naszych narodowych interesów.

Spełniły się więc wreszcie gorące życzenia tak naszych sfer górniczych i przemysłowych jak i tych wszystkich o interes narodowy dbałych obywateli-

patryotów, którzy niejednokrotnie w prasie codziennej i periodycznej dawali wyraz obawom i zaniepokojeniu, że w końcu i te nasze rodzime skarby — dostawszy się raz w ręce obce, już więcej odzyskać się nie dadzą i w ten sposób całe Zagłębie Krakowskie raz na zawsze będzie dla nas stracone, a na tej naszej prastarej dzielnicy obcy się żywioł roz

panoszy.

A obawy te nie były bezpodstawne!

Trzeba bowiem sobie uprzytomnić, że nietylko wszystkie już istniejące kopalnie z wyjątkiem Sierszy, ale i prawie wszystkie wyłączności węglowe — o ile mają szanse powodzenia — już się nie znajdują w rękach krajowych; niebezpieczeństwo więc było tu istotnie aktualnem.

Że zaś akt tej wagi, jak nabycie wyłączności Schlutiusowskich nie mógł ani łatwo ani prędko

przyjść do skutku, lecz że wymagać on musiał — spekulantom zwłaszcza obcym uniemożliwić handel już choćby ze względu na ogrom przedmiotu i jego nimi, i aby w ten sposób ująwszy w swoje ręce stronę finansową — wielu przygotowań i czasu, nie całą politykę węglową, a przez to w przyszłości trudno zrozumieć i dlatego też chętnie i z wdzię- i przemysłową, normować ceny i wywierać wpływ cznością korzystam z wezwania Szanownej Redakcyi na byt i zarobek naszego górnika i robotnika. Z tego i pozwolę sobie przedstawić tu jego cały przebieg też powodu zwalczałem zawsze stanowczo wszelkie i w ten sposób chociaż pośrednio jako referent tej projekty spółki kraju z innymi choćby najbardziej sprawy w Wydziale krajowym wytłumaczyć się wpływowymi czynnikami, gdyż kraj nie powinien z czynionych niejednokrotnie Wydziałowi krajowemu sobie wiązać rąk na przyszłość i musi sobie zacho-zarzutów, że sprawę zlekceważył a nawet ją zgoła wać zupełną swobodę ruchu, zaprzepaścił.

Przechodząc do szczegółów nabycia wyłączności,

W rzeczywistości bowiem sprawą zakupna po- które teraz przeszły na własność kraju, zaznaczam, kładów węglowych w zachodniej Galicyi zajmował że sprawę tę poruszono już na ankiecie węglowej, się Wydział krajowy już od szeregu lat. Zwłaszcza która, zwołana z inicyatywy krajowej komisyi gór-gdy badania geologiczne, a potem głębokie wiercenia niczej, odbyła się przed 8-miu laty w Krakowie stwierdziły, jak wielkie bogactwo złóż węglowych w ratuszu pod mojem przewodnictwem. Wówczas to

kryje nasze zagłębie krakowskie, gdy powstały kopalnie w Borach, Libiążu i Brzeszczach, i gdy wskutek tego rozwinęła się formalna gonitwa spekulantów za terenami węglowymi, jak na wschodzie za naftowymi — nie mógł i Wydział krajowy pozostać dłużej obojętnym. Nie brał on co prawda i jako władza nie mógł brać udziału w gonitwie, która uwierzywszy legendzie o węglowem zagłębiu tarnow-skiem, rzekomo aż po San sięga-jącem, także i do środkowej Galicyi się przeniosła. Rozumiejąc jednak dobrze znaczenie kwestyi węglowej dla kraju pod względem ekonomicznym, społecznym i narodowym, Wydział krajowy — już od czasu gdy Bartonec ten pierwszy niestrudzony pionier tej sprawy kwestyę tę w roku 1902 poruszył — zbierał informacye, badał stosunki i mimo że nie był pewnym opinii Sejmu, którego większość zachowywała się wobec przemysłu węglowego obojętnie, odbywał konferencye i przeprowadzał dyskusye w łonie krajowej komisyi górniczej i ko-

■a

$

Sj§

Wmsm ***

HH

5 .>Ä

zwrócono mi uwagę na tereny Schlutiusa i na ich ogromne zna-czene dla kraju. Rozpoczęto z nim rokowania, lecz na razie bezskutecznie, gdyż Schlutius, zajęty ciągle dokupywaniem nowych terenów i komasowaniem ich, żądał albo dopuszczenia go do spółki, albo podziału terenów na części, tego zaś ja Wydziałowi krajowemu z powyżej wymienionych powodów zasadniczych żadną miarą doradzać nie mogłem, tem bardziej, że tereny owe nie były jeszcze podówczas należycie odwiercone.

Działo się to wszystko za czasów marszałkostwa ś. p. St. Ba-deniego; nie jest więc słuszną opinią, jakoby on odnosił się nieżyczliwie do przemysłu i górnictwa. Zaprzecza tej opinii zresztą także fakt stworzenia Banku przemysłowego i nabycia przez kraj kału-skich kopalni sylwinu.

DR WŁADYSŁAW JAHL.^

Niestety, nadeszła wojna i całą akcyę przerwała. Dopiero z końcem roku 1916 pp. Steczkowski i Za-

Dopiero po śmierci Schlutiusa podjęto na nowo rokowania z jego spadkobiercami, którzy tymczasem przeprowadzili dalsze wiercenia (razem 44, z tego jedno już pod-misyi przemysłowej, wreszcie zwoływał ankiety, czas wojny). Rokowania dały taki wynik, że zgo-z których dwie odbyły się w Krakowie, jedna w Izbie dzono się na odbycie ekspertyzy. Ze względów handlowej, druga w ratuszu. Przed laty 9 rozpoczął taktycznych ta ekspertyza odbyła się pod firmą Wydział krajowy nawet konkretne rokowania ze Banku krajowego, lecz na zarządzenie Wydziału spadkobiercami ś. p. Kramsty o nabycie nadanych krajowego i pod mojem przewodnictwem. Stało jeszcze przez Rzeczpospolitą krakowską miar górni- się to z końcem roku 1913 (już za czasów mar-czych w Chrzanowskiem, a ja, jako referent, jeździ- szałkostwa ś. p. Gołuchowskiego). W ekspertyzie łem w tej sprawie z doradcą górniczym Wydziału uczestniczyli znawcy pp. Zarański, Schmitzek, Syro-krajowego prof. Syroczyńskiin do Katowic aby tam czyński, a po części i Bartonec. Wyniki jej były z właścicielami pertraktować. Atoli ekspertyza, prze- tak zadowalające, że Wydział krajowy, nie czekając prowadzona potem przez naszych znawców pp. Bar- opinii Sejmu, postanowił poczynić przedwstępne toneca, Riegera, Zarańskiego i Syroczyńskiego, wy- kroki umowne, kazała, że ten teren nie wystarczał nawet na jedną porządną nowoczesną kopalnię.

Wobec tego nie mogłem doradzać Wydziałowi rański podjęli z upoważnienia Wydziału krajowego krajowemu owego zakupna. Stałem zresztą i stoję napowrót rokowania już z towarzystwem „Westdeu-zawsze na tem stanowisku, że nie jest zadaniem tsche Thomasphosphat-Werke“, które tymczasem kraju nabyć jakąś poszczególną kopalnię i eksploa- nabyło owe uprawnienia górnicze od spadkobierców tując ją, prowadzić interes spekulacyjny. Zadanie ś. p. Schlutiusa. Tym razem przyniosły one ten po-kraju w sprawie węglowej, mojem zdaniem, winno zytywny wynik, że na ich podstawie ja i dyrektor polegać na tem, ażeby nabyć jeżeli nie wszystkie Steczkowski jako delegaci Wydziału krajowego tereny węglowe w Galicyi, co dziś jest już niemo- i radca dworu Zarański, jako fachowy mąż zaufania, żliwe, to przynajmniej znaczniejszą ich część, aby mogliśmy wdrożyć dalsze pertraktacye. Trwały

To jest już jednak muzyka przyszłości, daj O znaczeniu i doniosłości tego faktu dla kraju Boże, jak najbliższej. W każdym razie to, co kraj nie będę mówił, gdyż omówiła to obszernie i nale- teraz zdziałał, jest już rzeczą dużą, bo nietylko życie tak nasza prasa codzienna, jak i czasopisma uchyla niebezpieczeństwo narodowe, które nam cią-fachowe a zwłaszcza tyle dla sprawy tej zasłużone gle groziło, ale zapewnia także krajowi ster polityki „Czasopismo Górniczo-Hutnicze“. Dla mnie były od węglowej na daleką przyszłość. Wdzięczność tedy początku decydującymi względy społeczne i naro- należy się wszystkim, którzy krajowi w tej akcyi dowe, a dopiero w drugiej linii finansowe. Proszę dopomogli. Przedewszystkiem należy się ona drowi sobie bowiem wyobrazić, jakbyśmy już w niedale- Steczkowskiemu, który zoryentowawszy się z wła-kiej może przyszłości wyglądali, gdyby tak kilka ściwą sobie bystrością w wynikach ekspertyzy z r. a może i kilkanaście akcyjnych towarzystw obco- 1913, odtąd już stale tę sprawę miał na oku, i uży-krajowych rozparcelowało nabyte dziś przez nas te- wał całej swej energii, a gdzie było potrzeba i wy-reny i założyło z czasem i kilkadziesiąt kopalń, mowy, aby interes przecież przyszedł do skutku, w których by, począwszy od właściciela, dyrektora, Wdzięczność należy się naszym ekspertom pp. Bar-urzędnika i t. d. aż do sztygara, wszystko było dla tonecowi i Syroczyńskiemu, a głównie pp. Schimitz-nas obcem i wrogiem, my zaś dostarczalibyśmy tylko kowi i Zarańskiemu, jako fachowym referentom tego pracownika najniższego rzędu, tego górnika- i autorom memoryału, p. Zarańskiemu jeszcze i za niewolnika, narażając go nadto na niechybne wyna- to, że na wszystkich konferencyach fachowych i po-rodowienie. I wszystko to byłoby się usadowiło na selskich gorącym bywał sprawy rzecznikiem i ani terenie, który, obejmując 2726 wyłączności, sięga na chwilę spoczywać jej nie pozwolił, prawie od Białej aż niemal po mury Krakowa o po-wierzni 770 km. kw. — jest tedy większy, niż nie- komisyi górniczej i przemysłowej, naszym towarzy-jedno państewko Rzeszy niemieckiej — na terenie, stwom i związkom fachowym a w pierwszej linii którego ogrom złóż węglowych, stwierdzony przez związkom górników i hutników polskich — oraz wiercenia, wystarczy dla nas na 1200 lat, gdyby jego stałej Delegacyi tak za wydanie w całem słowa się wzięło za podstawę dzisiejszą konsumcyę naszego znaczeniu doskonałej „monografii węglowego zagłę-kraju, wynoszącą rocznie 400.000 wagonów, i nie bia krakowskiego“ jak i za tę ciągłą niestrudzoną policzyło jeszcze pokładów poniżej 1.000 metrów i wydatną pracę dla tej zacnej myśli i wreszcie tym

one czas dłuższy, aż wreszcie z końcem marca b. r. na nabytych terenach, i ile jeszcze tych terenów — doprowadziły w Wiedniu do zawarcia przedwstępnej chociażby połowa z nich okazała się płonną pozo-umowy, zapewniającej krajowi własność owych stanie jako rezerwa, terenów.

Podzięka rzetelna należy się naszej krajowej

głębokości.

Muszę tu jeszcze dodać, że fakt posiadania takich ogromnych zasobów węgla, dziś tak drogocen- gorąco zawsze popierali.

nego, podniesie w znacznej mierze i siłę kredytową    Wydziałowi krajowemu trzeba    zaś pogratulo-

kraju. Jest to dla naszych przyszłych operacyj finan-    wać sukcesu, szczególnie p. marszałkowi krajowemu,

sowych okoliczność ważna i wzgląd ten odgrywał ze za jego rządów i przy jego poparciu przyszło do u mnie, jako referenta budżetowego, niemałą rolę.    skutku to wielkie dzieło, którego nie    udało się prze-

Na razie Wydział krajowy nie postanowił je-    prowadzić dwom jego poprzednikom.

Mnie w końcu, jako długoletniemu referentowi

wszystkim ludziom dobrej woli, którzy tę dobrą sprawę tak w prasie codziennej, jak i perjodycznej

szcze, kiedy i w jaki sposób przystąpić ma do eks-ploatacyi nabytych terenów. Uczyni to prawdopodo- tych spraw przypada w udziale to wewnętrzne za-bnie dopiero po zawarciu ostatecznej umowy, która dowolenie, że moje od tylu lat w głębi duszy pienia nastąpić w przeciągu trzech miesięcy potrzebnych szezone marzenie, a i niejeden pracy wysiłek, wre-nam do zbadania stanu prawnego wszystkich po- szcze realne poczynają przybierać kształty, szczególnych wyłączności. Sądzę jednak, że Wydział    a teraz słów jeszcze kilka do naszych dziel-

krajowy powoła już teraz do życia komitet fachowy, nych górników! aby ustalił cały plan gospodarki i przedłożył program robót, które, mojem zdaniem, należałoby rozpocząć jak najszybciej, aby zbliżyć się o ile możno-

Oto otwiera się przed Wami nowe a wielkie pole działania, tern wdzięczniejsze i przyjemniejsze, że na własnej naszej ści jak najrychlej do tego momentu, kiedy cały in- ziemi i dla własnych naszych wielkich celów, teres zacznie się opłacać.    Znając Was nie wątpię ani na chwilę

Na tę rentowność trzeba będzie jednak czekać że zadaniu temu w całej pełni sprostacie około lat 30 i to pod warunkiem, że się zacznie od- i dodacie znów nowego blasku sławie pol-razu dwuszybową kopalnią i co 3 do 4 lat, będzie skiego górnika.

się otwierało dalszą taką samą kopalnię, aż ich bę-    Uprawnia Was do tego nie tylko Wasza

dzie pięć, tudzież, że każda z nich po 8-miu latach znana i uznana w świecie wiedza fachowa doprowadzi do pełnej produkcyi 100.000 wagonów, ale i Wasze świetne tradycye. czyli wszystkie razem do pół miliona wagonów ro-    Wszak nasi gwarkowie już w wiekach

cznie. Będzie to wymagało dalszego wkładu średnich byli pionierami górnictwa w Eu-około 100 milionów, co już stanowczo przekracza ropie, roiły sie od nich kopalnie Niemiec, zakres i siły Wydziału krajowego. Dla poszczegói- Francyi i Włoch północnych gdzie dotąd nych kopalń trzeba więc będzie tworzyć konsorcya jeszcze zachował się niejeden wyraz w ter-banków krajowych i prywatnych kapitali- minologii górniczej, świadczączy o jego stów, a kraj uczestniczyłby tylko w aportach tereno- polskiem pochodzeniu.

wych, zapewniwszy sobie stanowczy wpływ na zarząd.    Życzę Wam więc z całego serca no-

„Szczęść Boże“.

Każda kopalnia dwuszybową potrzebuje 10 do wych sukcesów i acz sam nie górnik do 12 kim. kw. powierzchni, można więc sobie wyobrazić, sukcesów tych ślę Wam serdeczne górnicze ile takich kopalń można będzie z czasem założyć

Czasopismo górniczo-hutnicze

cc

Z historyi rokowań o kupno terenów węglowych.

Napisał

Dr. Jan Steczkowski, dyrektor Banku krajowego.

Objąwszy w marcu 1913 r. dyrekturę Banku rewizyi naszej polityki gospodarczej i do szukania krajowego i wszedłwszy w ten sposób w blizką i podwalin dla naszej samowystarczalnej przyszłości, i bezpośrednią styczność z Wydziałem krajowym, zyskałem sposobność rozpatrzenia się w materyale rzeczy na plan pierwszy.

fachowym, dotyczącym Zagłębia krakowskiego. Za-    Uzyskawszy zgodę ze strony obecnego Marsza-

chęcił mnie do tego przedewszystkiem członek Wy- łka krajowego, zwróciłem się w jesieni 1916 r. do działu krajowego Dr. Jahl i z jego to inicyatywy, oraz Westdeutsche Thomasphosphatwerke z zapytaniem

czy jest u nich ochota sprzedaży i na jakich warunkach. Te pierw sze informacyjne rokowania odbywały się z razu za pośrednictwem osób trzecich i dopiero gdy ich wyniki stworzyły rzeczowe warunki dla oficyalnych rokowań, rozpoczęliśmy je w grudniu 1916 r.

Kilkakrotne konferencye z dyrektorami Bretschem i Martinem: przedstawicielami właścicieli terenów : odbyły się we Wiedniu, uczestniczył w nich imieniem kraju pp. Dr. Jahl, Zarański i podpisany. A było przy nich dużo i wielkich trudności do zwalczenia. Przedewszystkiem zasadnicza niechęć pozbycia się całego terenu, następnie chęć zapewnienia sobie udziału w eksploatacyi węgla, wreszcie niekorzystny kurs korony wobec marek niemieckich, któremi cena kupna miała być płaconą.

Ostatnia, z końcem marca br. we Wiedniu odbyta, trzy dni trwająca konferencya doprowadziła wreszcie do całkowitego porozumienia i w późnych godzinach wieczornych 31 marca 1917 roku w jednym ze salonów hotelu Bri-Do tego przyłączyło się ówczesne przesilenie stoi został podpisany akt, zabezpieczający krajowi gospodarczo-pieniężne, niepomyślnie dla dużych tran- kupno terenów, sakcyi i duszna atmosfera przedwojenna, wroga wszelkiej śmielszej inicyatywie. Rokowania utknęły, życiu, mam bowiem głębokie przedświadczenie, że a wybuch światowej wojny zerwał je ostatecznie.

Ustąpienie nieprzyjaciela z kraju, zupełny naszej egzystencyi i przyszłości gospodarczej, a dużą przewrót stosunków gospodarczych w czasie wojny, jest dla mnie pociechą że całe społeczeństwo zrozu-nauki praktyczne z niej wyciągnięte, wreszcie na- miało w lot znaczenie tego wydarzenia- Opieram dzieją, że wyodrębnienie Galicyi przyniesie nam na tern zrozumieniu nadzieje, że zejdziemy z drogi zupełną autonomię gospodarczą, finansową i poda- postulatów i subwencyi i w pełnem poczuciu włas-tkową, a temsamem zmusi nas do forsownego zwię- nych sił sami sobie będziemy budować lepszą przysz-kszania wytwórczości krajowej, zniewoliły nas do łość.

Zagłębie krakowskie wysunęło się z natury

w porozumieniu z nim cała akcya, zmierzająca do zabezpieczenia krajowi terenów węglowych Schluti-usa, została przeprowadzoną.

Na jesieni 1913 pozyskaliśmy dla tej myśli ówczesnego Marszałka krajowego ś. p. Adama Hr. Gołuchowskiego, poczem Wydział krajowy za pośrednictwem Banku krajowego przeprowadził fachową expertyzę terenów.

Wyniki tej expertyzy nie pozostawiały żadnej co do tego wątpliwości, iż wydobycie Zagłębia węglowego z rąk obcych jest koniecznością zarówno gospodarczą jak i narodową. To też wdrożyliśmy z początkiem 1914 roku rokowania o kupno z Wetdeutsche Thomasphosphatwerke i w tym celu razem z posłem Zarańskim udaliśmy się do Katowic i Berlina.

Rokowania te napotkały na trudności, gdyż właściciele terenów nie chcieli wówczas pozbyć się szans przyszłości i skutkiem tego stali twardo przy zastrzeżeniu sobie albo części terenu, albo też udziału w spółce z krajem na zasadzie większości.

us

■Afl

f-' '

^ "’S«,,

DR JAN STECZKOWSKI dyrektor Banku krajowego.

Zaliczam tę chwilę do najpiękniejszych w swoim

krok jaki wydział uczynił, jest punktem zwrotnym

O Krakowskiem Zagłębiu węglowem.

Po ogólnej ocenie gospodarczo-narodowej, w in- kraju, wyniki przeprowadzonych badań, które słanych artykułach, w których także przedstawiono nowiły podstawy oceny wartości przedmiotu doko-dzieje przeprowadzonego wykupu terenów węglowych nanej transakcyi. Referat niniejszy, jako streszczenie przez Wydział krajowy, wskazanem będzie podać do szczegółowego opracowania, dokonanego przez rzeczo-wiadomości polskiego świata górniczego, którego go- znawców Wydziału krajowego, na których oprócz rącem życzeniem było zapewnienie tych terenów dla podpisanego zaproszeni zostali pp. radca dworu Za-

Trasa kanału Oświęcim-Kraków, która w przyszłości stanowić będzie prawdopodobnie najważniejszą drogę dla przewozu węgla, przecina, biegnąc wzdłuż kolei państwowej Oświęćim-Spytkowice-Ska-wina, cały teren od zachodu na wschód na długości również przeszło 40 km.

Ułożenie terenu zwłaszcza w tej części, w której skonstatowano już znaczniejsze zasoby węgla, jest oprócz okolic Mirów-Brodła-Rybna i Pogorzyce-Płaza-Alwernia, przeważnie równe, wobec czego ułożenie torów dowozowych nie natrafi na znaczniejsze trudności.

rabski i Prof. Syroczyński, musi się z natury rzeczy ograniczyć do części opisowej, następnie do obliczenia prawdopodobnych zasobów węgla, oraz do podania jakości odwierconych pokładów węgla i ich wartości gospodarczej.

Dołączona karta przedstawia sytuacyę terenów, ich granice odnośnie do zgłoszonych uprawnień górniczych, rozmieszczenie dokonanych wiercer, z podaniem poziomu założenia, grubości warstw nakładowych oraz całej głębokości otworu. Dwa przekroje: jeden podłużny, drugi skośnie poprzeczny, uwidaczniają konfiguracye nakładu i przypuszczalne rozmieszczenie pokładów węglowych. Ponieważ jednak dotychczasowe badania nie dają jeszcze dostatecznych podstaw do ścisłego nakreślenia tak węglonośnych warstw jak też ich istotnych, zwłaszcza południowo-wschodnich granic odnośnie do całego Zagłębia, przeto pragnąłbym z góry zaznaczyć, że w referacie niniejszym nie mam zamiaru wyprowadzenia innych wniosków, jak tylko tych, które służyć mogą do wyjaśnienia najprawdopodobniejszego stanu rzeczy jedynie w nabytych przez Wydział krajowy terenach.

I. Część opisowa.

Ogólno-geologiczną sytuacyę terenu, należącego do wielkiego morawsko-śląsko-polskiego Zagłębia węglowego, a rozmieszczonego prawdopodobnie u wscho-dnio-południowego brzegu tegoż Zagłębia, uważać możemy za znaną. Przechodzę zatem bezpośrednio do szczegółowego opisu rozkładu geograficznego terenu z uwzględnieniem dróg komunikacyjnych i do opisu jego stosunków geologicznych, o ile te ostatnie ustalone zostały przeprowadzonemi wierceniami.

Teren nabyty, obejmujący ogółem 2726 wyłączności, pokrywa — przeważnie w całości — 16 gmin powiatu bialskiego, 34 gmin powiatu oświęcimskiego, tyleż powiatu wadowickiego, 20 gmin powiatu chrzanowskiego, 12 gmin powiatu krakowskiego i 1 gminę powiatu podgórskiego. Cała przestrzeń pokryta wy-łącznościami wynosi około 770 km², a rozciąga się od zachodniej granicy Galicyi pod Białą i Oświęci-mem we wschodnim kierunku do Wielkich Dróg pod Skawiną i sięga na północy po Chrzanów, na południu do Wadowic.

Z natury rzeczy, najważniejszemi będą granice, przylegające do terenów węglowych już eksploatowanych, a do tych należy teren brzeszczański (obecnie własność rządu), położony między Dziedzicami a Oświęcimem, teren libiążski, rozciągający się na lewym brzegu Wisły od zachodniej granicy Księstwa Krakowskiego pod Oświęcimem ku wschodowi po gminy Jankowice, Babice i Pogorzyce, własność Towarzystwa „Compagnie Galicienne de mines“ w Paryżu i teren tenczyński w północno-wschodniej stronie, własność Galicyjskich akc. Zakładów górniczych w Sierszy.

Ten jednolity zresztą teren wyłącznościowy obejmuje trzy większe kompleksy obcych wyłączności i tak: demarkowany kompleks kilkudziesięciu wyłączności w okolicy Spytkowic o łącznej powierzchni około 14 km.², własność Galicyjskich akc. Zakładów górniczych w Sierszy, następnie teren wyłącznościowy około 4 km²², w okolicy Oświęcima, własność gwarectwa Maria-Anna w Morawskiej Ostrawie i nieco większy teren, własność inż. Schmidta, w którym (z ujemnym wynikiem) przeprowadziła głębokie wiercenie spółka, utworzona swego czasu za współudziałem Banku krajowego, w okolicy Lgoty na północny wschód od Wadowic. Oprócz wymienionych kompleksów, znajduje się jeszcze mniejsza enklawa (około 2 km.-) w gminie Trzebieńczyce, należące do Gwarectwa Brzeszcze, i około 30 obcych wyłączności, rozrzuconych w południowo-zachodniej części terenu w gminach Bestwina, Komorowice, Janowice, Pisa-rzowice i Stara Wieś, nie przedstawiających jednak jednolitego terenu, a mających tylko problematyczną wartość położenia t. zw. pól zastrzeżonych.

W terenie przeprowadzono ogółem 15 głębokich wierceń, z których dwa są jeszcze w ruchu. Wiercenia 32, 1, 14, 23, 19, 31, 7, 3, 37 i 25 dają się ująć w pewien system, przez który został przeprowadzony przekrój A-A od zachodu na wschód przez cały teren, podczas gdy inne wiercenia rozłożone dość równomiernie w różnych częściach, miały za zadanie przeprowadzenie pierwszych wstępnych badań, a to w celu ogólnego przekonania się o wartości dotyczących części terenu. Oprócz tego grupuje się więcej otworów wiertniczych na linii Ryczów-Spytkowice-Bacho-wice, a wiercenia te założono w celu szczegółowego zbadania tej okolicy, w której przewidziano założenie pierwszych robót górniczych t. j. pierwszej kopalni.

Pod względem dróg komunikacyjnych jest teren Schlutiusa bardzo korzystnie rozłożony, gdyż oprócz spławnej Wisły, stanowiącej częścią granice terenu, częścią na przestrzeni około 24 km. go przecinającej, przechodzi po południowej jej stronie w rozciągłości około 40 km. kolej państwowa, prowadząca od Oświęcima przez Skawinę do Krakowa, a następnie w całej rozciągłości terenu od północy na południe kolej lokalna Trzebinia-Skawce na przestrzeni przeszło 30 km.

Oprócz tych dla terenu głównych linii kolejowych, przechodzą inne koleje, jak kolej Bielsko-Dzie-dzice obok Białej, następnie kolej Biała-Wadowice-Kalwarya w południowo-zachodniej i w południowej części terenu, wreszcie kolej Północna obok Oświęcimia.

Formacya węglowa przedstawia pod przykrywą sedymentów młodszych epok geologicznych, w których przeważa Trzeciorzęd (w północnej części występują Jura, Tryas i dość silnie rozwinięte warstwy Permn), powierzchnię falistą, przerywaną mniej lub więcej głębokiemi kotlinami lub parowami. Z dotychczasowych wierceń nie można uzyskać dokładnego obrazu tej powierzchni, na ogół jednak można skonstatować wyżynę, ciągnącą się od strony Brzeszcz przez okolicę wierceń 26, 2, 19 ku Zatorowi, następnie wyżynę, ciągnącą się od Bachowie przez Zator, Rozkochów ku Kwaczale, wreszcie wyżynę północno-wschodnią (wiercenie 17, 39), łączącą się prawdopodobnie ze wzniesieniem formacyi węglowej w okolicy Tenczynka.

Między temi wzniesieniami znajduje się rozległe

zagłębienie wzdłuż biegu Wisły z bocznemi depre- w okolicy Pogorzyc połączenie ze znaną, a poprze-syami na południe od Oświęcima (wiercenie 1) i w oko- dnio już wspomnianą kotliną trzebińsko-krzeszowicką licy Kamienia (wiercenie 29) i Przegini narodowej, i przechodząc w nieznaczne wzniesienie siodłowe następnie zagłębienie w północnej części terenu ku w okolicy Kwaczały, pogłębia się dalej na południowy-kotlinie Trzebińsko-Krzeszowickiej, a wreszcie naj- wschód, tworząc tutaj głęboki basen o powierzchni ważniejsze zagłębienie powierzchni Karbonu wzdłuż kilkudziesięciu km.². Granice tego zagłębienia, o ile całej południowej części terenu. Doniosłość tego osta- dotyczą 7-mio metrowego (w niektórych otworach tniego zagłębiania się warstw formacyi węglowej jest znaleziono mniejszą grubość) pokładu ryczowskiego tem większa, że dochodząc do głębokości 800 m. oznaczone są w załączonej sytuacyi linią (zewnętrzną), i więcej, stanowi równocześnie (według dzisiejszych przedstawiającą wychody tego pokładu pod przy-pojęć) granicę produktywności odnośnych terenów, krywą warstw płonnych i drugą linią (wewnętrzną), choćby w większej głębokości jeszcze znajdowały się przedstawiającą jego szerzenie się w głębokości 800 m.

pokłady węgla.

Linie te, o ile dotyczą wschodniej granicy za-Linia tego zagłębienia nie da się wprawdzie głębia, skonstruowane zostały na tej podstawie, że w całej jej rozciągłości dokładnie oznaczyć, można w wierceniach 11, 36 i 39 nie znaleziono owego gru-ją jednak skonstatować w zachodniej części terenu bego pokładu ryczowskiego. Ponieważ jednak nie na północ od otworów 33 i 16,    jest wykluczonem, że wierceniami

z których pierwszy osiągnął głę- i"^-— - -    -—— - temi nie osiągnięto jeszcze wspo-

bokość 942 m., a drugi 745 m. bez    mnianego pokładu, który może tu-

dowiercenia formacyi węglowej,    |    taj znajdować się w większej głę-

następnie w środkowej i południo-    |    bokości, przeto istnieje możliwość

wo-wschodniej części terenu, gdzie    1    j    znacznego rozszerzenia się tej gra-

JB

7

w otworach 27 (719 m.), 5 (640 m.),    i    nicy ku wschodowi, co umożliwi-

êm

20 (803 m.) i 28 (807 m.), mimo    1    j    łoby lepsze rozwiązanie połączenia

znacznej ich głębokości również    P    między grupą pokładów ryczow-

nie dowiercono się Karbonu. Mię-    skich a grupą tenczyńską. Kombi-

dzy temi dwiema depresyami,    nacyę tą, jako możliwą alterna-

z których wschodnia ma charakter [    ₍    „ tywą, przedstawiają w sytuacyi

• »i

stromych brzegów, niema na dłu- I    linie przerywane,

gości około 20 km. (od otworu 16 j    I    Druga grupa pokładów t. zw.

do 27) żadnego wiercenia, nakre-    siodłowych wydaje się być rozwi-

ślenie zatem ściślejszych granic    ^    niętą jedynie w okolicy Przecina tej przestrzeni ma jedynie    szowa, Zatora, Bachowie, Spytko-

kombinacyjne znaczenie. Niedo-    wic i Olszyn, podczas, gdy wier-

kładność w tym kierunku niema    i cenią wschodnie i wschodnio-po-

praktycznej doniosłości górniczej,    łudniowe nie wykazały znacho-

gdyż w tej części terenu przypu-    * dzenia się pokładów siodłowych

szczać należy rozłożenie się warstw    między pokładami grupy ryczow-

najstarszych, warstw brzeżnych,    skiej, a pokładami grupy brzeżnej,

które zawierają bezsprzecznie tyl-    I    Dopiero pokłady, odwiercone pod

ko bardzo słabe i do odbudowy ¹¹    === Rudnem, w północnej stronie poza

może nie nadające się pokłady    ANTONI SCHIMITZEK    terenem krajowym, mogą być re-

Niezależną od opisanej powierzchni formacyi węglowej jest do pewnego stopnia jej stratygrafia, t. j. rozkład pojedynczych warstw tejże formacyi i ich głębokość. Warstwy te ze względu na brak szczegółowych danych, co do poszczególnych ściślejszych horyzontów, rozróżniać możemy jedynie w trzech grupach (według prof. Michaela) :

1.    Grupa łękowa (Muldengruppe),

2.    „    siodłowa (Sattelflötzgruppe),

3.    „    brzeżna (Bandgruppe).

węgla.    prezentantami pokładów siodło

wych.

Do grupy pierwszej, utworzonej z warstw młodszych, pochodzenia słodkowodnego, należą przeważnie pokłady, rozmieszczone w piaskowcach gruboziarnistych, pokłady o znacznej miąższości, a chociaż ich wartość cieplikowa jest głównie z powodu większej stosunkowo zawartości wody higroskopi-cznej mniejszą, to jednak przedstawiają one ogromne bogactwo węglowe, a zatem bezsprzecznie i wielką wartość gospodarczą. — Głównymi reprezentantami tej grupy, a zarazem i pokładami przewodnimi są pokłady ryczowskie, które zajmują całą północną i środkową część wschodniej połowy terenu.

Wiercenia wykazały utworzenie się w tej części terenu lokalnego zagłębia, które na podstawie przekrojów da się w ten sposób pomyśleć, że mając

Trzecia grupa t. zw. brzeżna, okala z natury rzeczy poprzednio wymienioną i zawiera na wschodzie również mniej i słabsze pokłady, aniżeli w zachodniej części terenu, reprezentowane przeważnie przez warstwy łupków, dokładniej zbadane głębokim na 1044 m. otworem wiertniczym 2 w Polance Wielkiej. Pokłady w tej części terenu odwiercone, posiadają wielką cieplikową wartość i dlatego — choć miąższość ich jest mniejszą — mogą uzyskać w przyszłości wielkie znaczenie.

Powracając do rozkładu warstw formacyi węglowej, powtarzam, że we wschodniej części terenu utworzył się głęboki basen, co wpłynęło korzystnie na utrzymanie w tej części znacznych zasobów węgla, basen, który ku zachodowi przechodzi łagodnie do wyżyn w okolicy otworu 14, aby następnie w oko-lioy Oświęcima ponownie zfapadać w kierunku Górnego Śląska. Oczywiście, że wyżynę dopiero co wspomnianą, okalają ku północy brzegi zagłębia północnego, które poza Wisłą przez tereny Libiąża musi mieć połączenie z dalej na północ położonym terenem jaworznickim i ostatecznie z Górnym Śląskiem.

Z tego przedstawienia rozprzestrzenienia formacyi węglowej wynikałby z konieczności wniosek, że

Dla obliczenia zasobów węgla na podstawie wyników przeprowadzonych wierceń, podzielono cały Niewyjaśnionym następnie pozostać musi na ra- teren siatką na kwadraty o bokach 2 km., a zatem zie brak łączności pokładów, znalezionych w Bestwi- o powierzchni 4 km.². Podziałka ta nie odpowiada nie, gdzie pod 711 m. głęboką nakrywą przewiercono wprawdzie idealnie rozkładowi pojedynczych pokła-między 734 e 833 m. ośm pokładów nadających się dów, względnie grup, z powodu jednak małej sto-do odbudowy, a zawierających razem 11.35 m. wę- sunkowo powierzchni pojedjmczych kwadratów i kogla. Wiercenie to jest tem więcej zajmującem, że zna- nieczności uwzględnienia nie tylko wierceń w nich lezione tu pokłady zaliczono do warstw nadsiodło- położonych, ale także wyników dalszych wierceń, wych. W każdym razie panuje w tej części terenu stanowi podstawy, wykluczające w pewnych grani-jeszcze zupełna niejasność, której nie zdołał usunąć cach z jednej strony obliczenia czysto kombinacyjne, tak później założony otwór wiertniczy 41, obok Sta- a z drugiej strony daje możliwie najpewniejsze i naj-rej Wsi, jak też, drugi w przyległym terenie odwier- więcej do prawdy zbliżone rezultaty, eony otwór w okolicy Bestwinki 965 m. głęboki, w którym, począwszy od 847.5 m. napotkano kilkanaście pokładów znacznie słabszych, a należących prawdopodobnie do grupy brzeżnej.

w południowej części terenu Schlutiusa, względnie mego pochylenia warstw — z natury rzeczy rezul' w przyległych obcych terenach warstwy przybrzeżne taty zazwyczaj od rzeczywistości gorsze, a z drugie! się podnoszą, że zatem formacya wyklinowuje się, strony ujemne wyniki niektórych wierceń wobec wy-czyli, że Zagłębie ma tutaj południową, względnie ników wierceń przyległych, muszą być jeszcze przez wschodnią swą granicę. Przebieg tej ostatecznej gra- dalsze badania skorygowane. Moment optymizmu, nicy Zagłębia nie da się jeszcze dokładnie określić, wprowadzony — nawet z pewnemi zastrzeżeniami — będzie ono prawdopodobnie wypełniało przybrzeżne w system oceny miąższości pokładów węgla, mu-zatoki, czego dowodem znachodzenie uwagi godnych siałby przyczynić się w znacznym stopniu do pod-pokładów, odwierconych w Rączny, oraz przedłuża- wyższenia zasobów węgla, nie się szerzenia warstw grupy ryczowskiej w południowo-wschodnim kierunku.

W celu porównania wierceń między sobą, zestawiono w całem terenie większą ilość przekrojów, a identyfikowanie pewnych pokładów, względnie grup, przeprowadzono na podstawie podobieństwa danych warstw, względnie pokładów t. zw. przewodnich tudzież rezultatów badań paleontologicznych prof. Dra Michaela z Berlina, ogłoszonych drukiem w rozprawie pod tytułem : „Die Entwicklung der Steinkohlenformation im westgalizischen Weichselgebiet des oberschlesischen Steinkohlenbezirkes“.

Przy obliczeniu zasobów węgla uwzględniono następnie tylko pokłady, mierzące jeden metr lub więcej, a w razie znachodzenia się mniejszych przerostów, liczono tylko miąższość pojedynczych ław węgla, jakkolwiek w statystyce światowej uważają za użyteczny każdy pokład grubszy niż 50 cm. Wyjątkowo zaliczono do użytecznych pokładów w zachodniej części terenu, w której znachodzi się węgiel o wyższej wartości cieplikowej — a prawdopodobnie także i węgiel koksujący — pokłady o grubości ponad 75 m. Obliczenie rozróżnia ponadto pokłady, znajdujące się płyciej niż 800 m. i te, które znajdują się między 800 do 1000 m., gdyż obecna głębokość kopalń Śląska austr. i pruskiego nakazuje uwzględnić przedewszystkiem głębokości do 800 m., a odrębnie do 1000 m.

Oczywiście, że poza kombinacyami, które koniecznie w zestawienie wprowadzić należało, zna-chodzić się mogą jeszcze inne pokłady, zwłaszcza, że niektóre wiercenia były płytsze i do głębokości 1000 m. pozostawiły często 300 do 400 m. niezbadanej przestrzeni, przez co otrzymano mniejsze od rzeczywistych cyfry zasobów węgla. Przypuścić także należy, że w dalszej przyszłości mogą być i niezawodnie będą eksploatowane pokłady znajdujące się poniżej 1000 m. głębokości.

Z obliczenia zapasów węgla, przeprowadzonego na powyżej podanych podstawach, wynika, że z całej przestrzeni 770 km² mogło być ocenione tylko 397 km², podczas gdy reszta 373², stanowiąca prawie połowę całego terenu, nie została uwzględnioną w tem obliczeniu z powodu zupełnego braku wierceń, albo też ich ujemnego wyniku. Oceniona przestrzeń zawiera do głębokości 800 m ogółem 3509 milionów, a między 800 do 1000 m zapas 1130 milionów ton węgla.

Ma się tu prawdopodobnie do czynienia ze znaczniejszym zaburzeniem warstw formacyi węglowej, mającem przypuszczalnie łączność ze znacznym przerzutem, przechodzącym przez teren brzeszczański, a uniemożliwiającym na razie identyfikacyę odwierconych w ostatnich czasach, bogatych pokładów węgla w tymże terenie, z warstwami stwierdzonemi w najbliższych wierceniach w granicznym pasie terenu krajowego t. j. w otworach 15 i 26.

Warunki geologiczno-górnicze, jakie dotychcza-sowemi wierceniami stwierdzono, a które mogą wpłynąć na koszt założenia szybów wydobywczych, nie przedstawiają większych trudności, miejscami są nawet korzystne, gdyż w całym terenie przykrywają formacyę węglową sedymenty młodszych opok, składających się oprócz górnych piasków i szutrów przeważnie z nieprzepuszczalnych iłów trzeciorzędu — miejscami także permu — chroniąc w ten sposób podziemne roboty od napływu wód górnych. Warstwy wreszcie, otaczające pokłady węglowe, a utworzone przeważnie z piaskowców, tworzą według analogii w innych kopalniach galicyjskich i śląskich korzystne dla robót górniczych środowisko.

II- Obliczenie zasobów węgla.

Wiercenia, choć dotychczas w znacznej liczbie wykonane, nie są rozmieszczone w całym terenie w sposób do tego stopnia wystarczający, aby mogły stanowić zupełną i jedyną podstawę do dokładnej kombinacyi rozkładu danych pokładów; ponadto rezultaty tych wierceń wykazują — jak to często bywa — pewne sprzeczności, które mogą być usunięte albo dalszemi wierceniami, albo też dopiero na podstawie prowadzenia właściwych robót górniczych.

Z tego powodu ocena miąższości znachodzącego się węgla w danem miejscu nie może przedstawiać ścisłej cyfry, ale będzie w przeważnej części terenu oznaczać mniejszą niż istotną grubość węgla, co tło-maczy się tą okolicznością, że z jednej strony samo ścisłe konstatowanie węgla w otworze wiertniczym wydaje — z wyjątkiem niestwierdzonego tutaj stro-

.8

Psary

Filipounce

Trzebinia

MI

/sr\

nyi

*•7 3

X sa

fis

T'

ÿj

//•£

81

0»

AC

CI 82

Vtelep

’."A

I 7 f3

i:

,A>=|

T,

9-9 7 uoyd

%£ u\ 35

\- o

cl i

Ol

»I

Jnt.Anfoni Schim/fzek

Sytuacya

4}

lis

■r..

U

XI!

M\

■iMjm

) iLTrfcfi S

11

ri i

eirzydouice

y::-

■.

fi

iVI

V:

11

9.‘

Ui

al

if S

/.i

P // 5 J

4i

-5

xj

y'

« sa

.3°

IC

/I

/y /«

k\!ÿC

il

/Jf .

”‘b

■s

,Jr

s® "i « £

•S-

Lijgodowice

\|

ÿ? °

m^PÇj

. rLiO_.M

\f

II

Spjtkowtf

t<y

r2

f.tinórz

feil

Mrł

(.->3

Cl 1

î* 4/

I v^/

UOP

îl

Liütnxicte

ffik

J,

7\\

4'rf

ÉfZrxS

to\\

tfbradz

rnetou

Łaty

§ QW

y,

y

y. P:

C~-i

114

t\\

•SO

ClfT⁴

“f

r<3

if/'

=■

II

i «£

t/i

#â*M\

\ i i

\ S® gÿ

sa JM

a.

TERENÓW WĘGLOWYCH

naDyfych przez Wydział krajov/^.

fil

lilfî

îm

«if

im

I )(

ïï s

\l

fS

J3

•CT

f

OFIL A-A.

« ^4Jpj -SW

S*

są

I £■

tï¥

KO

Lx

lozmnate

[fl

11

Biorą/7

71

a ai y o o

v 'À 1 i\c

XV

Całe zapasy węgla, stwierdzone wierceniami, obliczono zatem na 4639 milionów, czyli okrągło na 4.6 miliarda ton, z której to ilości zachodnia część, biorąc południk otworu 19 za granicę — zawiera na przestrzeni 130*5 km² około 966 milionów ton, czyli na 1 m² powierzchni 7*43 m³ węgla, a wschodnia część na przestrzeni 266*5 km² — około 3645 milionów ton, czyli na 1 m² — 13*5 m³ węgla. Do obliczenia powyższego przyjęto 1000 kg (1 tonę) jako ciężar lm³, zamiast rzeczywistego ciężaru gatunkowego węgla około 1*25, pozostawiając w ten sposób 20°/₀-ową rezerwę.

Jeżeli do tej sumy doliczy się zapasy węgla, które zawarte są w pokładach od 0*5 do 0*75 względnie 1*0 m w ilości około 1200 milionów ton, a nadto prawdopodobne zapasy w głębokości między 1000 a 1200 m w ilości około 700 milionów ton, można przyjąć ogólny zapas węgla w terenie Schlutiusa na okrągło 6*5 miliarda ton, przyczem jak już wyżej wspomniano, nie uwzględniono zupełnie 20°/₀-owej rezerwy oraz przestrzeni w rozmiarze blisko połowy całego terenu.

Otwór

wiertniczy

Nr.

17

18

19

21

23

24

25

26

31

32

34

35

36

37

38

39

40

Zawartość

higr. wody

popiołu

%>

15-6 —18-3 15-3 —17-9

7    0 —161

9- 41- 14-9 8-8 — 9-1

13-9 —16-3

8    2 -13-2 35 — 56

10- 3 —11-8 67 — 9T 8-7 —14-8 80 — 9*0

9    9 —15-5 10*5 —11-2

33— 6*3 4*5—11*8 43— 8*6 3*7— 9*6 6*6— 9*5 5-2—14-8 5-4—170 10-7—161 4*6- 8-1 31— 8*6 2-4-14-7 2 5— 8-7 4'4— 8 5 9*3—11*5

9-0

6-8

9-36-170

100

130

Wartość

cieplikowa

Kai.

5329—5793

5236—5509

5700—6016

5624—6190

6197—6217

5048—5664

5130—6290

5994—6656

5858—6277

6278—6583

5504—6114

6200—6626

5756—6287

5656-5775

5946

5800

2-0— 9-7    5669-5893

Z analiz tych wynika, że wartość cieplikowa Dla porównawczego określenia wielkości zapa- pokładów łękowych i siodłowych utrzymuje się prze-sów węgla, znajdujących się w terenach nabytych ważnie w granicach między 5500 a 6200 kal., a w poprzez Wydział krajowy, podaję, że według obliczeń, kładach brzeżnych dochodzi do 7000 kal. i więcej, dokonanych przy współudziale innych fachowców przez znanego wiedeńskiego geologa Dra Petraschka plikową węgla z innych okręgów górniczych (daty przy sposobności ostatniego światowego kongresu Schwackhöfera), a mianowicie: geologów (w Kanadzie), wszystkie zapasy Austryi w węglu kamiennym do głębokości 1200 m wynoszą

28*4 miliardów ton, od której to cyfry nie odtrącono Rossitz — Segengottes . . . żadnej rezerwy. Analogiczna cyfra ilustrująca ilość Ostrawa węgla w terenie, który stał się własnością kraju, Karwina ..... wynosi 8*1 miliardów ton.    Śląsk pruski • • •

Ponieważ ilość ta opiera się na ścisłych obli- Dąbrowa (Królestwo) czeniach wynikających z rezultatów dotychczasowych Waldenburg . . . wierceń przeto uzasadnionem będzie przypuszczenie, że rzeczywiste zapasy węgla w tym terenie będą jeszcze większe.

Jeżeli porównamy z tymi cyframi wartość cie-

Kładno

. . 5033—5931 Kal. . . 6105-6712 „

. . 6131—7013 „

. . 6143-7234 „

. . 5447-6903 „

. . 6290—6359    „

. . 5604-7021    „

to bez przesady twierdzić można, że węgiel badany dorównywa tak rozpowszechnionym w Austryi i Ga-licyi górnośląskim gatunkom węgla i nadaje się bez-.    ..    sprzecznie do wszelkich celów opałowych oraz do

III. Jakość odwierconych pokładów węgla i ich celów technicznych, do których używa się powszechnie w przemyśle węgiel powyższych okręgów.

Wobec dobrej jakości węgla może on zatem liczyć na zbyt początkowo w Galicyi, gdzie zużycie węgla pruskiego wzrosło w r. 1919 do poważnej cyfry 20,136.000 q (cała produkcya Galicyi wynosiła podówczas 19,707.067 q), a następnie na eksport poza granice kraju. Zapotrzebowanie węgla w ostatnim dziesięcioleciu przedwojennem a z nim wytwórczość sąsiednich rewirów szybkie robiła postępy, w czem Galicya dotychczas względnie najmniejszy brała udział. Stosunki te ilustruje następujące zestawienie, przedstawiające rozwój produkcyi węgla w Galicyi w porównaniu z produkcyą graniczących z nią rewirów węglowych:

wartość gospodarcza.

Jakość węgla nie jest równomierną w całym terenie, a wzrasta ona na ogół z wiekiem i głębokością warstw, tak że warstwy brzeżne zawierają węgiel lepszy aniżeli młodsze od nich warstwy siodłowe, względnie jeszcze młodsze warstwy łękowe, czem tłómaczy się — jak wyżej już wspomniano — różnica jakości węgla odkrytego w zachodniej i wschodniej części terenu.

Z prób wydobytego w otworach wiertniczych węgla zrobiono szereg analiz z następującymi wynikami :

Otwór wiertniczy

Zawartość

Nr.

higr. wody

popiołu

Wartość

cieplikowa

Kal.

12

4- 6 —105 2*0 —12-3 91 „22-4

5- 4 -16-4 10-0 —111 107 —15-8

8-8 —16-5 111 —13-5

13

13-8

14

15

9-4 —106

60 - 76

4-7—11-7 4-2—16-4 34—12-5 4-2—107 9-9—19-3 41— 9-5 4-7—14-2 4*4— 54 4-6— 7-1 4-5—20-0 5*7— 9*3

Rok:

Galicya :

Śląsk pruski:

Królestwo :

Ostrawa Karwin :

988.438

1,118.201

1,303.606

1,366.196

1,276.259

1,162.434

1,357.513

1.653.724

1,922.210

1,970.706

25,425.493

27,003.420

29,653.528

32,221.971

33,953.856

34,656.638

34,446.094

36,622.969

41,543.442

43,801.056

4,619.563

3,507.936

4,550.946

5,318.707

5,520.971

5,584.183

5,468.763

5,769.919

6,515.430

6,833.587

6,135.862

6,440.300

6,886.969

7,057.621

7,344.349

7,636.874

7,675.949

8,073.713

8,769.782

9,376.513

982.267    18,374.563    2,214.024    3,214.651

Przyrost zatem produkcyi wynosił w podanem dziesięcioleciu

Jak z powyższego zestawienia widać, rozwój galicyjskiego Zagłębia bardzo był utrudniony, a to głównie dlatego, że z powodu gorszej jakości od konkurującego z nim węgla zagranicznego, a następnie z powodu niekorzystnego taryfowego położenia wobec sąsiednich rewirów, musiał prawie wyłącznie ograniczyć się na samą Galicyę.

Wojna światowa jednak zasadniczo zmieniła gospodarcze podstawy tak państwa jak kraju, pogłębiając niepomiernie wartość produkcyi rodzimej. Ciężary, jakie wojna za sobą pociągnąć musi, niekorzystnie przesunięty bilans handlowy, a nim wzrastająca różnica wartości waluty, wskazują rozkazująco na konieczność otoczenia opieką tak produkcyi rolniczej, jak też wytwórczości górniczej i złączonego z nią przemysłu krajowego.

Nie ulega wątpliwości, że w tym związku pro-dukcya węgla osiągnie doniosłe znaczenie, gdyż poza pasywnym bilansem węglowym, który dla Austro-Węgier wynosił w r. 1913 poważną sumę 163,960.000 koron, węgiel stanowił i nadal stanowić będzie zasadnicze podstawy wszelkiego przemysłu. Jeżeli ponadto weźmiemy pod uwagę rozmiary nabytych terenów oraz ogromne ich bogactwo w zapasy węgla, jałrich co do jednolitej własności nie ma im podobnych w monarchii, to znajdziemy miarę wpływu, jaki kraj, posiadając taki nadmiar materyalnej siły, wywrzeć może na gospodarczy rozwój nietylko w wyznaczonych mu dzisiaj granicach. Zwrócić tu należy uwagę na zapotrzebowanie sąsiednich Węgier, które przy obliczonych zasobach około 1700 milionów ton węgla i przy dzisiejszem zapotrzebowaniu okrągło 13 milionów ton, wzrastającem rocznie o 0*5 milionów ton, zmuszone będą do oszczędnego zużywania swych własnych zasobów, ipimo znaczenia, jakie osiągnąć może wykorzystanie odkrytych tam w ostatnich czasach gazów ziemnych.

Mogą to być mniej uchwytne horoskopy zą-krytej przed naszemi oczami politycznej i gospodarczo-narodowej przyszłości, teraźniejszość nakazuje jednak, aby ogólne zrozumienie doniosłości rozpoczętego dzieła dało krajowi materyalne podstawy do energicznego przeprowadzenia przygotowania eksploatacyi nabytych terenów.

Inż. Antoni Schimitzek.

Z przed laty dwudziestu.

ZESTAWIENIE zapasów ropy w Borysławiu według stanu

b Wojenna Centrala 8

Z przed laty dwudziestu.

Napisoł

Dr. Władysław Szajnocha.

Ale może wolno nam sięgnąć wstecz aż do czasów owej pierwszej, wielkiej, istotnie bardzo pięknej i tak udanej wystawy krajowej we Lwowie w roku 1894, która odsłoniła poraź pierwszy Galicyi własne jej wielkie bogactwa, o których ogół przedtem mało, albo nic wcale nie wiedział. Podczas tej wystawy — możemy śmiało powiedzieć: tak bardzo dla kraju zasłużonej — odbył się cały szereg polskich zjazdów naukowych poświęconych przeglądowi pracy narodowej bądź w całej Polsce bądź tylko w Galicyi i zjazdy te, wszystkie bardzo a bardzo udane, pozostawiły po sobie trwałą pamiątkę w formie drukowanych sprawozdań i referatów.

Leży też przed nami taka mała broszurka zawierająca IV. referat przedstawiony „Nadzwyczaj-

Nareszcie teren węglowy Schlutiusa, teren obejmujący przeszło 700 kw. kilom, wyłączności górniczych na szerokim płacie między Białą i Oświęcimiem a niemal samym Krakowem, teren odwiercony 42 głębokiemi wierceniami i wykazujący wiele ławic węgla kamiennego znacznej bardzo grubości i dobrego gatunku, został przez Wydział krajowy dla kraju nabyty i na zawsze dla polskiego górnictwa i dla polskiego przemysłu zabezpieczony! Można mieć odtąd nadzieję, że za parę lat po ukończeniu wojny ustanie nareszcie brak w Galicyi własnego węgla i tak ogromny import węgla pruskiego i że prędzej Jub później będziemy mogli nawet exporto wać nasz galicyjski węgiel do Węgier, Rumunii a może i do Rosyi. Można spodziewać się, że ustanie na zawsze wychodźtwo naszego ludu do Niemiec i Ameryki i że w kopalniach węgla oraz w zakładach przemysłowych, które gnieżdżą się tam, gdzie węgiel jest dobry i tani, znajdą pracę tysiące naszych robotników, których siły dawniej przepadały dla kraju bezpowrotnie i bezużytecznie.

Wdzięczność też głęboka należy się Wydziałowi krajowemu i wszystkim tym doradczym jego i pomocniczym czynnikom, które dopomogły i ułatwiły sfinansowanie i doprowadziły szczęśliwie do końca tę transakcyę, omawianą tylokrotnie w licznych ankietach, komisyach, zebraniach górniczych i w prasie krajowej.

Wdzięczność ta publiczna objawia się też wyraźnie i silnie, święcimy niejako chwilę wyswobodzenia Galicyi z pod zalewu obcego węgla i obcego kapitału i radość z tego doniosłego faktu jest powszechna i głośna. Wśród tych głosów radośnych pojawiają się wszakże i to nie rzadko, jakby pewne wyrzuty skierowane do niektórych czynników fachowych, jakoby one, powołane do strzeżenia interesów krajowych, zaniedbały były dawniej tej pieczy i nie zwracały uwagi publicznej w kraju dość silnie i dość dobitnie na niebezpieczeństwo grożące od-dawna Galicyi ze strony cudzoziemskiego kapitału i jakoby one niejako zawiniły, że tereny węglowe trzeba było teraz odkupić za milionowe sumy, zamiast mieć je dawniej bez kosztów, za darmo.

Czy tak było istotnie ? Czy ze strony faćhp-wej nie wołano rzeczywiście nigdzie i nigdy o podjęcie robót górniczych krajowym, własnym kapitałem w interesie węglowego polskiego górnictwa?

Na to pytanie dałyby z pewnością wymowną odpowiedź protokoły posiedzeń krajowej Rady górniczej, organu doradczego Wydziału krajowego — z ostatnich dwóch dziesiątek wieku zeszłego, ale te protokoły albo publikowane wogóle nie byył, albo streszczone są tylko w dawniejszych dorocznych sprawozdaniach Wydziału krajowego w sprawach górniczych do Sejmu i tam w drukach sejmowyęh głęboko ukryte, są one ogółowi prawie zupełnie nie znane.

wem, jak i w eksploatacyi i przeróbce wosku i oleju ziemnego odgrywają owe niegalicyjskie firmy wy-

nemu Zjazdowi prawników polskich we Lwowie w r.

1894“ p. t. „O przemyśle górniczym w Galicyi“.

Pomimo, iż ów referat wyszedł wtedy z pod pióra bitną, nieraz roztrzygającą rolę i oprocentowanie cza-piszącego te słowa, może wolno będzie przecież po- sami bardzo zyskowne, wychodzi na korzyść nie wtórzyć parę zdań z tego referatu i odświeżyć nie- krajowych lecz cudzoziemskich kapitałów. Dalecy je-jako w ten sposób zapatrywania i dążenia ówczesne, steśmy od niegościnności wobec obcych do kraju podzielane, jak dobrze pamiętamy, przez cały ten wchodzących kapitałów i przedsiębiorców, owszem zjazd polskich prawników i ekonomistów.    wyznać musimy, że niejednokrotnie obce siły i za

soby przynosiły krajowi dopiero pożądany impuls ożywczy, lecz uważaliśmy za swój obowiązek wskazać na ten fakt, ze stanowiska narodowego, bądź co bądź dla kraju nie zawsze korzystny“.

Mowa tam na str. 7 o produkcyi węgla kamiennego w Galicyi, dość skromnej podówczas (zaledwie trochę ponad 6 milionów cetn. m. w roku 1892) i o tern, że „co najmniej 1 '/* mil. c. m. węgla z Karwina i Morawskiej Ostrawy a przynajmniej 3 mil. z Pruskiego Szląska wchodzi corocznie WY nam spokojny i rozumny rozwój kraju, gdy nasze banki i kasy oszczędności wskutek ekonomicznego podniesienia się ludności rozporządzają znacz-

„Dzisiaj, gdy posiadamy samorząd umożliwia-

do Galicyi, czyli razem 47* mil. c. m. wartości co najmniej 1V₈ miliona złr.“ i zaraz po tych datach statystycznych następuje wniosek, zresztą bardzo na- nymi własnymi kapitałami, gdy już na niejednem turalny: „Do wyrugowania tego obcego węgla z kraju polu złożyliśmy egzamin z własnych zdolności, powinno dążyć też nasze górnictwo wszelkiemi si- żerny śmiało przystąpić sami do eksploatacyi tych łami we własnym już interesie, a do osiągnięcia licznych płodów kopalnych, jakie jeszcze niezużyt-tego celu jest przedewszystkiem wskazanem otwie- kowane czekają na podjęcie przez rękę ludzką“, ranie nowych kopalń w galicyjskiem zagłębiu węglowem oraz wyszukiwanie i dostarczanie lep- w r. 1894 czyli lat temu dwadzieścia i trzy ! szych niż dotychczas gatunków węgla, któreby na    Czyż więc istotnie jeden lub drugi z facho-

każdem polu wielkiego przemysłu potrafiły wytrzymać chowych znawców galicyjskiego górnictwa tak bar-konkurencyę wybornego i taniego węgla pruskiego“. dzo ponosi winę, że tereny węglowe obecnie przez

Końcowy ustęp owego referatu (str. 17) zwraca kraj nabyte — wtedy, niejako z nieświadomością jeszcze raz uwagę na „bardzo wielki stosunkowo kraju, przez obcą firmę wyszukane, znalezione i od-udział obcych, bądź z innych prowincyi pochodzą- wiercone zostały i czy można mówić, jakoby czyn-cych, bądź nawet zagranicznych kapitałów i firm niki wpływowe i dość szerokie koła kraju naszego w krajowem górnictwie“.

„Zarówno w kopalnictwie węgla ka- stwem dalszego wtargnięcia obcych kapitałów w zamiennego, rudy ołowianej lub hutnictwie cynko- kresie naszego węglowego górnictwa ?

mo-

Te słowa wypowiedziane i wydrukowane były

nie były na czas przestrzegane przed niebezpieczeń-

Nabycie przez kraj terenów węglowych W- Ks. Krakowskiego.

Napisał

Prof. Leon Syroczyński.

Z jednomyślną a wielką radością powzięliśmy cki w jednem ze swoich rektorskich przemówień wiadomość o nabyciu przez kraj terenów węglowych (w latach 80-tych) wskazywał, że formacya węglowa zagłębia krakowskiego, i sądzę, że jej nie zamąci okręgu krakowskiego sięga ku południowi poza brzeg świadomość, że to się nie stało, i stać się nie mo- Wisły, i nie ogranicza się do małego wyzyskiwanego gło, bez wielkiej ze strony kraju ofiary. Był to i jest ówczesnemi kopalniami obszaru, ale uważano to za bądź co bądź krok konieczny do samodzielnego zapatrywanie czysto teoretyczne; geologiczne bada-uprzemysłowienia kraju — i nic jego doniosłości nie nia okolicy nie wskazywały na znajdowanie się zmniejszy.    warstw węgla, roboty górnicze ich nie dosięgły,

Zdaje mi się jednak że artykuł p. Drobniaka i górnicy krajowcy zajmowali się więcej terenami drukowany w Nrze 1. „Kuryera Lw.“ ze środy 11-go naftowymi niż węglowymi.

kwietnia br. — o węglu kamiennym w najbliższej    Tak było lat kilkanaście, i dopiero po wystawie

okolicy m. Krakowa — warto uzupełnić przypomnie- roku 1894, pod koniec lat 90-tych zeszłego stulecia, niem jak do tego zakupna, do objęcia przez kraj komisya geologiczna Rady górniczej podjęła się dal-i krajowców w posiadanie tych niezmiennych zaso- szych, szczegółowszych studyów polsko-śląskiego bów, przyszło. Sądzę bowiem, że niejeden lwowianin zagłębia węglowego — polecając zebranie dat o tej zapomniał o tem, że przed laty mniej więcej 10-ciu, całości podkomitetowi, w którego skład wchodzili: w roku 1909 czy 1910, domagaliśmy się tego na F. Bartonec, wówczas dyrektor górnictwa hr. Poto-wiecu odbytym w lwowskiej sali ratuszowej!    ckich, dyrektor kopalni Sosnowickich Michał Łem-

W roku 1877 na kraj. rolniczo-przemysłowej picki i podpisany. Prace nasze pozwoliły Bartonecowi wystawie we Lwowie przedsiębiorstwa górnicze kra- na I. zjeździe przemysłowców polskich w Krakowie kowskiego okręgu nie były prawie wcale reprezen- (roku 1902) mieć odczyt o zasobach węgla kamien-towane i krajowa Rada górnicza ukonstytuowana nego w zachodniej Galicyi, ustalenia ich cyfrowo, w roku 1878 i 1879, była pod deprymującern wra- i zachęciły bł. p. dra Arnolda Rapaporta do inten-żeniem sprzedania głównego kompleksu kopalń wę- żywnych i kosztownych poszukiwań górniczych glowych przez c. k. rząd niemieckiemu Jaworzań- w najbardziej do Śląska zbliżonej części Galicyi, skiemu gwarectwu i suchotniczego żywota kilku w Kaniowe i Brzeszczu. Nie chodziło tu już o ba-polskich przedsiębiorstw. Wprawdzie prof. Niedźwie- danie terenu, ale o kosztowne przekonywanie się,

głębokiemi wierceniami, czy w danem miejscu i jakie warstwy węgla się znajdują.

Robót takich dawniej nie wykonywano wcale ani u nas, ani w Europie. Dla przykładu wspomnę, że w tym samym okresie czasu, rozpoczęto je w Ho-landyi i w Olimburgu, wschodniej prowincyi Belgii, podejmując zaniechane przed stu laty roboty poszukiwawcze i musiały je poprzedzić intenzywne i wydoskonalone wiercenia, stworzone dla uzyskiwania produktów naftowych.

Od tego zjazdu w Krakowie zmienił się pogląd wszystkich, którzy się przyszłością przemysłu krajowego interesowali na znaczenie tych terenów węglowych i wszyscy, w ich liczbie niestety i wielu cudzoziemców i rzesze spekulantów, zaczęli przemy-śliwać nad sposobem ich zużytkowania. Wydział krajowy doskonale zrozumiał doniosłość kwestyi, w dwóch czy trzech sprawozdaniach zwracał na nią uwagę Sejmu, ale się wahał, a raczej śmielsi jego członkowie, jako szefowie departamentu kultury krajowej nie uzyskiwali, wobec sprzeciwu ówczesnego marszałka kraju, dostatecznego poparcia, by wnieść przedłożenie do Sejmu o przeznaczenie na ten cel kilka kroć sto tysięcy koron, potrzebnych na poszukiwaniu. Sejmowa komisy a górnicza cofała się również przed zaangażowaniem kraju w ryzykowne wydatki i niepewne przedsiębiorstwa, zostawiając je kapitalistom, którzy niezawodnie mają środki i do ryzykowania i do wyczekiwania dobrej konjun-ktury — ale też każą sobie za to dobrze płacić.

I tak minęło lat 10. Spekulacya się wzmogła, niemieccy kapitaliści nabyli bardzo znaczne uprawnienia i zdawało się widocznem że posiądą wszystkie niemal zasoby kraju, których pozostawienie odłogiem byłoby dla kraju prawie taką samą katastrofą, jak złe używanie Środków zaradczych szukali wszyscy zajmujący się przyszłością przemysłu krajowego, a gdy zawiodły nadzieje przywiązywane do użycia na ten cel części funduszu inwestycyjnego Banku krajowego, potrafił członek Wydziału krajowego Dr. Jahl wykorzystać uchwały krajowej Rady górniczej i Rady przemysłowej, i energiczny impuls Towarzystwa górniczego, spowodował szacowanie poszczególnych paru objektów górniczych, i w roku 1913 i 1914 zawiązał za pośrednictwem Dra J. Steczkowskiego rokowania o nabycie przez kraj całego obszaru terenów węglowych, dawniej stanowiących przedsiębiorstwa Schlutiusa i S-ki.

Te rokowania zostały obecnie ukończone, a dobrą jest wróżbą iż się tern radujemy wszyscy; pragnąć tylko należy, byśmy się też wszyscy poczuli do obowiązku wziąść w niem udziały, a kraj nim szczęśliwie zarządzał. .

Historyę tych przejść nie zupełnie dokładnie określa p. Drobniak mówiąc że dopiero od r. 1898 tereny zagłębia przeszły w ręce niemieckie. Przed tym czasem bowiem ich przeważnie nie znano, a to co znano było przeważnie niemieckie.

Nie uważam też za słuszny zarzut tkwiący między wierszami że w tym (zapewne w ostatnim) okresie czasu proponowano krajowi nabycie 5 objektów górniczych. Co autor rozumie pod wyrazem „krajowi“ tj. czy do Wydziału krajowego wnoszono obowiązujące czas jakiś oferty, czy też były tylko gołosłowne propozycye, nie jest jasnem. Propozycyi pamiętam trzy — ale jedna tylko (Bartosińskiego i S-ki) była warta nabycia; czy więc ich było trochę mniej, czy trochę więcej — nie wydaje mi się słu-sznem z odrzucenia ich robić Wydziałowi krajowemu zarzutu.

Jeszcze w sprawie Krakowskiego Zagłębia.

Napisał

Inżynier, Franciszek Drobniak.

W styczniu 1917 r. wygłosiłem w Krakowskiem Towarzystwie technicznem odczyt, p. t. Węgiel kamienny w najbliższej okolicy Krakowa, a na skutek jednomyślnej uchwały słuchaczy, odczyt ten opublikowałem drukiem w Kuryerze Lwowskim iw Czasopiśmie górniczo-hutnicze m.

Wygłaszając odczyt i dając go następnie do druku, nie przypuszczałem nawet, że w tym czasie dokonywa się dzieło niezmiernej dla kraju doniosłości, wy kupno terenów węglowych z ręk spadkobierców Schlutiusa.

Odczyt mój nie miał na celu ani chęei obniżenia czyichkolwiek zasług, a podyktowany był jedynie troską o los Zagłębia, które w chwili wyodrębnienia Galicyi pozostawione w rękach obcego kapitału, mogło stać się poważnem dla kraju niebezpieczeństwem.

Wychodząc z założenia, że bez posiadania węgla Krakowskiego Zagłębia kraj nie będzie zdolnym do samodzielnego życia, apelowałem raz jeszcze do miarodajnych czynników, by w tej dziejowej chwili nie pominięto sprawy Zagłębia.

Referat mój wywołał jednakże pewną krytykę, a nawet w artykule prof. L Syroczyńskiego, umieszczonym w Nr. 176 Kurjera Lwowskiego pojawił się zarzut, że twierdzenia moje nie są zbyt ścisłe, a nawet wprost mijające się z prawdą.

W wspomnianym artykule pisze prof. L. Syro-czynski :

1) Nie jest słuszne twierdzenie, że nie tak dawno, bo zaledwie od roku 1898 przeszły tereny Zagłębia w posiadanie niemieckiego kapitału.

Od chwili bowiem sprzedania przez rząd kopalni i dóbr Jaworzniańskich gwarectw, znaczna część terenów i produkcyi była w rękach tego wiedeńskiego gwarectwa i t. d.

Na zarzut ten odpowiadam przytoczeniem odnośnego ustępu mego odczytu:

„Z wyjątkiem miar górniczych Jaworzna, Sierszy, Tenczynka i nieznacznej ilości miar w Kątach pod Chrzanowem, oraz wyłączności w okolicach Grójca, Brzeszcz itd. całe prawie Zagłębie węglowe, aż po rok 1898 zupełnie było wolne itd.

Odnoszę wrażenie że prof. Syroczyński, mimo, że był referentem dla spraw górniczych przy Wydziale krajowym, nie zna historyi Zagłębia, oraz, że przy rokowaniach obecnie dokonanego wykupna wyłączności Schlutiusa żadnego nie brał udziału, gdyż nie mógłby uczynić podobnego zarzutu.

Jak księgi urzędu górniczego okręgowego w Krakowie wykazują, zgłosiła spółka Beri i Just, pierwszy handlarz węgla z Wiednia, drugi miernik górniczy z Wrocławia, dnia 19 sierpnia 1898 r. wyłączności górnicze, któremi zostało pokrytych 98 gmin

Krakowskiego Zagłębia, a w roku 1899 i następnych, Że rokowania te, o których niestety referent dla zajętą została reszta gmin, aż poza Kraków.    spraw górniczych nie wiedział były istotnie prowa-

W roku 1900 odstępuje Beri i Just aktem dzone, \ zaświadczą akta, spoczywające prawdopo-L. 158 wszystkie wyłączności na podstawie opcyi dobnie w Wydziale krajowym oraz p. dr. Jahl, który znanemu pruskiemu przedsiębiorcy hr. Arturowi Łazy z ramienia Wydziału krajowego kopalnię badał i Henckel von Donnersmarek. — Ten, po odwierceniu którego osobiście po odkrytych już wówczas pokła-dwu otworów w Przeciszowie, cofa się od umowy i dach w kopalni oprowadzałem.

zwraca w roku 1902, liczba aktu 3601, wszystkie    3.    Pola górnicze Kramsty, obejmujące pola

wyłączności Karolowi Justowi, — który w między- Rozalia i Egmont, odwiercone (pokłady węgla od 1 czasie rozwiązał spółkę z Berłem. — Just, nie mogąc, do 5 metrów), były przedmiotem całkiem poważ-czy nie chcąc trzymać nadal całego terenu, zrzeka nych rokowań a nazwiska 3 rzeczoznawców górni-się w roku 1902 wyłączności w 102 gminach, zatrzy- czych wraz z ich fachowem orzeczeniem spoczy-mując jedynie wyłączności w zachodniej części Zag- wają również w aktach Wydziału krajowego, łębia w okolicy Oświęcimia, Harmęża itd. — Na te-    4. W mniej więcej tym samym czasie, wzglę-

reny te poszukuje nabywcy, niestety nie znalazł się    dnie cokolwiek później, proponowano krajowi naby-

5. Dnia 12 sierpnia 1913 r. wniosłem na ręce wykupuje zgłoszone w międzyczasie tereny, porzucone Wydziału krajowego jako pełnomocnik inż. Skro-poprzednio przez Justa, na co w artykule moim chowskiego obszernie umotywaną i ściśle określoną „Stracone milardy“ w roku 1906 zwróciłem uwagę, propozycyę nabycia odwierconego terenu inż Skro-Zapewne szan. referentowi dla spraw górni- chowskiego i Ski. (pokłady od 0.5 do 1.40 m.) na czych jest wiadomem, że zgłoszone wyłączności, o stosunkowo skromnych warunkach, oferta pozostała ile pokrywają wolne tereny, są od chwili zgłoszenia bez odpowiedzi, ważne a na każdą wyłączność wydaje urząd górniczy tzw. potwierdzenie zamówienia wyłączności nać szan. prof. Syroczyńskiego, że w referacie moim górniczej, noszące liczbę porządkowa i rok zgło- byłem ścisłym i w żadnym szczególe nie odstępiłem szenia. Otóż wszystkie, obecnie przez kraj wykupione od prawdy, wyłączności Schlutiusa pochodzą z roku 1898 i lat następnych, o czem szan. referent może się przeko- prawdy sprostować niektóre twierdzenia szan. prof. hać z kontraktu nabycia, w którym muszą być wymię- Syroczyńskiego zawarte w tegoż artykule. Szan. autor nione liczby i lata wyłączności, oraz z odnośnych wypowiada następujące twierdzenie : Prace nasze

(Bartoneca, Syroczyńskiego i Łempickiego) pozwo-Twierdzenie zatem moje, że dopiero w roku liii Bartonecowi na pierwszym zjezdzie przemys-1898 została przeważna część Zagłębia zajętą przez łowców polskich w Krakowie w r. 1902 mieć odczyt obcych z wyjątkiem terenów Jaworzna, Sierszy itd. o zasobach węgla kamienego w zachodniej Galicyi

i zachęciły b. p. dra Arnolda Rapoporta do inten-Odnośnie do drugiego zarzutu, opiewającego : żywnych i kosztownych poszukowań górniczych w naj-„2. Dalej mówi autor: A wszakże w tym okre- bardziej do Śląska zbliżonej części Galicyi itd.

Sie proponowano krajowi nabycie następujących

żaden kapitalista, któryby tym terenem się zainte- cie kopalni Aldona i pola górniczego Franciszek resowal, jakkolwiek cena kupna wynosiła 450.000 do w Tenczynku, a cały odnośny materyał i obfita 500.000 koron. — Dopiero w roku 1903, liczba aktu korespondencya w tej sprawie przeprowadzona, znaj-1751 nabywa te tereny pruski przedsiębiorca Schlu- duje się również w odnośnych aktach. Niefortunne tius z Mecklenburga. — Reszta Zagłębia, porzucona załatwienie tej sprawy odbiło się nawet swego czasu przez Justa była wolną i dopiero po roku 1905 Schlu- głośnem echem w tutejszych sferach górniczych, tius częściowo sam zgłasza i zajmuje, częściowo

Sądzę, że te wyjaśnienia wystarczą by przeko-

Z mej strony zmuszony jestem natomiast w imię

potwierdzeń.

jest zupełnie słusznem i ścisłem.

się pojawiały w Wydziale krajowym.

Twierdzenie to jest conajmniej nie ścisłe, gdyż objektów górniczych i wylicza ich 5. Ofert było dwie nie odczyt z roku 1902 zachęcił mego byłego szefa Bartosińskiego i Ski i małej kopalni w Tenczynku itd. do odnośnych robót, biorąc bowiem w tym zjezdzie Niestety i tutaj muszę stwierdzić, że szan. refe- udział jako dyrektor kopalni b. p. Rapoporta miałem rent dla spraw górniczych nie był zbyt dokładnie poza sobą wykonanych 10 otworów wiertniczych, informowany odnośnie do spraw górniczych, jakie z których pierwsze już w roku 1896 zostały rozpoczęte a w roku 1900 podjętą została na podstawie Pomijając bowiem moją propozycyę z r. 1902, przeprowadzonych wierceń budowa pierwszej kopalni uczynioną memu b. szefowi b. p. Rapoportowi, by węgla. Natomiast jest prawdą, że p. Bartonec, prowa-starał się zainteresować mierodajne czynniki tere- dząc od szeregu lat niezmiernie ścisłe study a nad nem, który obecnie został nabyty, a który w r. 1902 Zagłębiem, wydał już w roku 1894 swoją znaną kartę był do nabycia za kwotę około 500 000 kr. przy ta- poglądową Zagłębia, owoc długoletniej mrówczej pracy czam pięć propozycyj, jakie krajowi w sprawach a będącą właściwie pierwszą polską poważną pracą górniczych objektów uczyniono:    nad Zagłębiem, on to wpłynął w r. 1896 na b. p.

przyznaje.

1.    Olbrzymi teren odwierconych wyłączności Rapoporta, by przystąpił do wyżej wspomnianych kosz-spółki Sawiński-Bartosiński, co szan. referent sam łownych i ryzykownych wierceń w nieznanym terenie,

a których realnym wynikiem jest zbudowana prze-

2.    Kopalnia węgla kamiennego w Brzeszczach zemnie znana kopalnia węgla kamiennego w Brzesz-z olbrzymim kompleksem wyłączności, której obecną czach

wartość ocenia sam rząd na około 50 milionów kr.    Odnośnie do ustępu, tłumaczącego spóźnioną

Dotyczące rokowania prowadzone między Wydziałem akcyę kraju w Zagłębiu tern, że : „robót takich nie krajowym a spadkobiercami b. p. Rapoporta, odbyły wykonywano wcale ani u nas ani w Europie ... tzn. się w rokn 1908 względnie 1909 i wtenczas, jako głębokich wierceń w nieznanych terenach i głębień dyrektor tej kopalni wiedziałem, że można było cały szybów w trudnych warunkach, pozwolę sobie zwro-objekt nabyć za sumę niespełna 8 milionów koron, cić uwagę szan. referenta na niesłychanie bogatą

Olbrzymie zasoby węgla, wystarczające jeszcze

literaturę górntczą, omawiającą interesujące prace techniczne, wykonane w nowych terenach Westfali, na okres, w którym już węgiel Belgii, Francyi, An-Belgii, półn. Francyi oraz na Śląsku pruskim, w la- glii a częściowo nawet Niemiec będzie należał do tach 1860 do 1900, jako przykład przytaczam sześcio- przeszłości, staną się podstawą nieznanego dotych-tomowe dzieło Tecklemburga, omawiające dokładnie czas rozkwitu przemysłu u nas, będą ogniskami głębokie wiercenia i głębienia szybów w trudnych pracy dla dziesłątek tysięcy rąk polskich, i pozwolą warunkach.

Zwiedzając w latach 1898 i 1899 kopalnie węgla nam nie szczędziła obecna katastrofa dziejowa.

Z mroków wojennej kurzawy wyłania się pro-

w krótkim czasie zagoić gospodarcze rany, jakich

Niemiec, Belgii, Francyi i Anglii, miałem sposobność podziwiania tytanicznych prac dokonywanych mień świetlany lepszej przyszłości, a promieniem około otwierania nowych terenów i pogłębiania szy- tym największe dzieło gospodarcze ostatnich lat dzie-bów w warunkach niesłychanie trudnych, a doko- siątek, wydobycie z rąk obcych Krakowskiego Za-nywanych na podstawie wierceń, przeprowadzonych głębia, w latach 1860 do 1898. Wszakże na rok 1849, przypada genialny wynalazek głębienia szybów syste- co było i jak mogło być. Obecnie należy skupić mem Kinda i Chaudrona a w roku 1883 występuje wszystkie siły, „zbić się w jedno, zewrzeć w sobie“, Poetsch ze swoim wynalazkiem zamrażania szybów, jak mówi Żeromski i przystąpić jak najenergiczniej

Twierdzenie zatem szan. referenta, jakoby przed do ucieleśnienia idei, do otwarcia pierwszej prawdzi-rokiem 1900 nie dokonywano odkrywek w nowych wie polskiej kopalni węgla, terenach, nie odpowiada rzeczywistości.

Na tern kończę moje sprostowanie, wstrzymu- żynier-twórca. nie zabraknie polskiego pioniera-gór-jąc się od wszelkiej krytyki dlaczego tak późno za- nika, który dzisiaj dla obcego kapitału zdziera siły interesowały się miarodajne sfery Krakowskiem Za- i ponosi krwawy znój. głębiem i kto winę tego zaniedbania ponosi.

Nie czas zatem na dalsze krytyki i polemikę,

Na Cel ten znajdą się kapitały, znajdzie się in-

Wypowiadając na tern miejscu podziękę i wy-Dzisiaj stoimy w przededniu nowego życia eko- razy czci dla twórców wiekopomnego dzieła, ślę nomicznego, wiekopomne dzieło, dokonane przez lu- przyszłej kopalni polskiej nasze górnicze „Szczęść dzi tej miary, jak dyr. Steczkowski i dr. Jahl, daje Boże“, nam gwarancyę, że przyszłość należy do naszego narodu.

Kraków, w kwietniu 1917.

Przyczynek do wyjaśnienia granicy wschodniej krakowskiego karbonu.

Napisał

radca górn.: F. Bartonec.

W obszernej rozprawie w numerze 6 Cz. G. H.

Zemplińska wyspa węglowa ma większy odpisze P. inżynier Drobniak w ustępie o granicach dźwięk skamienielin alpejskiego karbonu i nie posiada wschodnich zagłębia węglowego : „Wyniki te spowo- z morawsko-śląsko-polskiem Zagłębiem żadnej łącz-dowały szereg przypuszczeń i teoryi co do rozciąg- ności genetycznej. Pomiędzy rzeczonem Zagłębiem łości zagłębia; Najdalej idącem jest przypuszczenie a Zemplińską wyspę wsunęły się całe kompleksy geologa Stura oraz Bartoneca, którzy twierdzą, że i grzbiety gór, których rdzeń tworzą pragóry i ogniwa zagłębie ciągnie się aż pod Karpaty i występuje na węgierskiej stronie, gdzie w Zemplińskim komitacie znachodzi się formacya węglowa“.

Co do mojej osoby to jest twierdzenie p. inż.

Drobniaka mylne, bo wprost mojemu zapatrywaniu — co do zemplińskiej wyspy Karbońskiej — przeciwne.

W mojej rozprawie o dalszej okolicy morawsko-szląsko-polskiego zagłębia węglowego (Öster. Z. F. B. u. H. Nr. 14—16—1912) napisałem o zemplińskiej sprawie co następuje:

„Wielu geologów podzielało i do dziś jeszcze żywi to przekonanie, że wyspa węglowa obok Zem-plina na Węgrzech jest południowem przedłużeniem Krakowskiego Zagłębia węglowego.

Miałem sposobność zwiedzić te miejscowości i znalazłem tam sporo skamienielin, wykonane tam również poszukiwania za węglem, które jednak nie odniosły pomyślnych wyników zostały już w roku

minionym zaniechane. Występująca tam w odkryw- starszych formacyj. Za przykład posłużyć mogą Tatry kach formacya węglowa uważaną być musi, na pod- gdzie na rdzeniu granitowym jako podkładzie spo-stawie znalezionych skamienielin, jako należąca do po- czywa bezpośrednio Perm. W węgierskich górach ziomów wyższych. Znalazłem tamże : Stigmarie, Cala- kruszcowych, w ich na wschód ku Koszycom wysu-marie, Asterophylity, Annularie, Pecopterie, i Cordeites. niętych odnóżach są łupki krystaliczne nakryte war-

Rażący jest brak Lepidodendronu, które to stwami dewońskiemi i wapieniami węglowemi, na szczątki roślin dostrzec można od Kulmu, aż do naj- których znów ukazują się warstwy Permu; nigdzie tu młodszych utworów węglowych.

’⁵S^r,

w/erz

50°

®Ûs mecim

nie ma najmniejszego śladu produktywnego Karbonu“.

0/3ole

Tarzc/c

Caesiechewa

ßanAomien.

jj

50°

\ I    Pssc^WJi \ f'

aK. ,Ar

RcLciitorz)

ÛÏAffr.

i k 1« ymvi- jjjJ

AA%

o

Plńcjóro

Tar/ton)

M/MW//W)'Wai "’ ;v A'-yà sx    vip/ v

<⁵łSK^fe?#^:f' (I

, ; itze^    ^

(îeJ\

V) • \żi’

urcee

by

U -/5V> ..Sli,c.2

«Sn&aî

V

y

r'' s.

_ « ~ <:. A--v -AA

/' sVïo^2ii?y

“**-A

fr:. , ₍...

^JStoAûIiS.a? -JaLukzruèp

o__^ r

■omi&rxz/z.

49°

3?jBra<łs

r—

^~y Szćisu. •.

■ tfü

r ;

&mmx

*{*

A”

~V.s

JA

\_

y*

,-s

WZ0KS

J&J

Sr

W~r

;T<

fl

io £0 jo «a 50 H-i——}——}-1

S»

Jfcszifcj i

99

<$

e]tü ■.. ■'■nrsj, .,113 X'C-SC' et)

X,

35°

cfe-tÈjt^v ttca^i&itet&Mÿo-

33°    ’    37°

38°

•39°

r~™

W rozprawie dodaną była mapa poglądowo-geo- wywierać. Wyłuszczenie zajmującego zjawiska i przy-logiczna; i dzisiejszej publikacyi dodano zmniejszoną czyn ułożenia warstw płonnych przekraczałoby ramy kopię, aby sprawę Zemplińską należycie objaśnić.

Z całego przedstawienia można pojąć że przy- sobie na później, puszczenia p. p. Suesa i Stura niepodzielam i jestem wprost przeciwnego zdania, a zatem twierdzenie p. Inż. stanem rzeczy, że w Galicyi nie znajdziemy wszyst-Drobniaka — co do mojej osoby - niniejszem prostuję, kich grup pokładów i warstw węglowych jak tego Przy tej sposobności nadmienić wypada, że nowe spodziewaliśmy się i oczekiwali poprzednio. Krótko głębokie wiercenia i odkrywki w morawsko-śląsko- rzekłszy: musimy obniżyć nieco zasoby węgla obli-polskiem Zagłębiu a w szczególności w Polsce i Ga- czane dla Galicyi. Jest jednak nadzieja, że przestrzeń licyi dały inne niż się ich spodziewano wyniki. Znane karbonu węglonośnego będzie większą a to miano-z publikacyj Gaeblera wyklinowanie się i ubytek wicie w kierunku południowym. I to nie jest jednakże liczby pokładów na górnym Śląsku rozciąga się także wykluczone, że warstwy węglowe miejscami są uło-na Polskę i Galicyę. Od prusko-śląskiej granicy obok żonę, że n. p. to samo pasmo, które w pewnej oko-Tarnowskiej Góry ku południowemu wschodowi licy jest płonne w innej może być węglonośne. zmniejsza się ilość i miąższość pokładów węglowych, tak, że n. p. na wschód od Gołonogi, gdzie bez- w Rącznej gdzie przebito podobno warstwy węglo-przecznie warstwy z skamienielinami morskiemi się nośne, jakkolwiek od strony północnej (Mników) i po-znajdują a które zupełnie żadnych pokładów węglo- łudniowej (Samborek) przewiercone zostały pokłady wych nie zawierają

paśmie na górn. Śląsku a jeszcze więcej w okręgu nam przypuszczalną powyższą sytuacyę w rzucie po-Ostrawskim są węglonośne a zawierają liczne pokłady, ziomym.

Ubytek ten zasobów węglowych rozciąga się także w kierunku południowym ku Galicyi.

Niedawne wiercenia w Płokach stwierdziły niespodziewanie warstwy węglowe z morskiemi skamieniałościami, tam gdzie się jeszcze na pewne spodzie- bezwęglowe, które stwierdzono wielokrotnie w po-wano formacyi węglowej z pokładami. Podobnie rzecz bliskości wschodniego brzegu zagłębia a także i owe się przedstawia na wschód od Tenczyka a także na niekorzystne wiercenia, które wykonano na połud-południe od Wisły, gdzie również zauważyć można niowym Śląsku wzdłuż grzbietu Karpat.

Formacya węglowa znajduje się tu niewątpliwie, Przyczyny są natury fizycznej które musiały jednak w pokładach nader ubogich, płonnych i może już w czasie tworzenia się warstw węglowych wpływ wcale nieproduktywnych.

niniejszej rozprawy, więc omówienie ich zastrzegam

Musimy jednak już dziś oswoić się z faktycznym

Okoliczność ta przywodzi mi na myśl wiercenie

podczas gdy w tern samem nieproduktywne. Umieszczony obok szkic przedstawia

W każdym razie dalsze odkrywki w tym kierunku albo stwierdzą to mniemanie, albo przedstawią sytuacyę w innem oświetleniu.

Temsamem wyświetlone zostałyby potężne złoża

ubytek i zubożenie zapasów węgla.

Węgiel a wyodrębnienie Galicyi.

Napisał

inż. Czerlunczakiewicz-

Rozwój górnictwa a w szczególności górnictwa impulsu z zewnątrz a tem mniej impulsu ustawo-węglowego w ostatnich dziesiątkach lat spowodował wego. Trudno zatem, by powyższy kierunek polityki zasadnicze zmiany w ustroju całej gospodarki gór- węglowej Galicyi znalazł poparcie w krajach sąsie-niczej tak z uwagi na osiągnięty wysoki stopień te- dnich, stanowiąc w dodatku dla nich poważną konch niki, jak w stosunku do całego gospodarstwa spo- kurencyę. łecznego. Już dawno okazała się z tego powodu ustawa górnicza z r. 1854 przestarzałą, a uzupełnię- dla kopalnictwa węglowego Galicyi odrębnych wa-nia jej bądź to nie mogły sprostać szybkiemu bie- runków ustawowych, któreby sprzyjały szybkiemu gowi rozwoju górnictwa, bądź też okazały się wkrótce rozwojowi tego kopalnictwa, nawet przy zastosowa-znowu przestarzałemi. W szczególności nie odpo- niu środków przymusowych, gdyż węgiel w łonie wiada obecne ustawodawstwo państwowe wymogom ziemi to nie własność prywatna lecz dobro społe-górnictwa galicyjskiego, wymogom opartym z jednej czne, a zatem i siła wytwórczości nie może zależeć strony na najnowszych, dziś już pewnych wynikach od woli czasowych posiadaczy terenów węglowych, co do bogactwa zasobów węgla, zaś z drugiej na lecz od wymagań gospodarki krajowej, która pomną uświadomieniu społeczeństwa co do ważności węgla być musi, że węgiel to sedno niezależności przemy-jako podstawy wszelkiego większego przemysłu.

Sam kraj zatem domagać się musi stworzenia

słowej i narodowej.

W Austryi górnictwo nie rozwijało się we wszyt-    Przy badaniu stosunków, jakie z biegiem czasu

kich prowincyach równomiernie ; w szczególności zaś wytworzyły się w stanie posiadania terenów węglo-w Galicyi osiągnęło dotyczas nieznaczny stopień ro- wych w Zagłębiu krakowskiem, wysuwa się na pierw-zwoju choćby tylko z tego powodu, że dopiero w osta- szy plan obecny rozdział terenowy, który bynaj-tnich czasach stwierdzono tutaj rozmiary węglono- mniej nie jest korzystnym dla swobodnego rozwoju śnych terenów. Trudno wobec tego, by jednolita krajowej gospodarki węglowej. O ile bowiem ze sta-ustawa w całem państwie mogła uczynić zadość po- nowiska ogółu jest niekorzystnie, by ważny dla ca-trzebom poszczególnych prowincyi, gdyż interesy łego społeczeńswa przemysł był skoncentrowany kraju, gdzie górnictwo ma się dopiero tworzyć i ro- w jednej lub kilku rękach, byłoby w szczególności zwijać wymagają w stosunku do innych prowincyi. skoncentrowanie węglowe dla Galicyi, gdzie kopal-gdzie kopalnictwo ma już bogatą przeszłość, pod wie- nietwo węglowe ma się dopiero rozwijać, więcej niż loma względami odrębnego ukształtowania ustawo- szkodliwem.

Wego.    Na obszar około 1100 km² ściślejszego, zbada-

Takiego wyodrębnienia ustawowego wymagają nego już dokładnie terenu Zagłębia krakowskiego, obecnie interesy Zagłębia krakowskiego.    znajduje się przestrzeń bliske 400 km², zatem 7₈

Austrya produkuje obecnie 17 milionów ton część terenu, w ręku jednego Towarzystwa*). Teren węgla kamiennego rocznie, z czego na Śląsk, Mo- ten przedstawia jeden łączny potężny kompleks zaj-rawy i    Czechy    przypada 15 mil. ton, zatem 88°/₀,    mu.iący niemal niepodzielnie południową część Za-

zaś na    Galicyę    J.9 milionów ton,    zatem zaledwo    głębia, przybierając cechę monopolu, tem bardziej

około 11%, wobec czego siłą faktu przy wysłucha- wobec korzystnych warunków położenia przy liniach niu życzeń austryackiego kopalnictwa węglowego kolejowych i tarasie projektowanego kanału Dunaj-dec.ydujący głos    miało kopalnictwo    tych trzech pro-    Wisł^' .Inne 4 większe przedsiębiorstwa posiadają

wincyi,    Galicya    natomiast zasiada    tutaj na szarym    również znaczne obszary, każde po więcej niż 100

końcu. Interes Galicyi wymaga jednak, by w spra- km², a łączna ich przestrzeń wynosi około 460 km², wach kopalnictwa węglowego nietylko obecna wy- Tak więc 5 firm posiada % całego terenu węglo-twórczość, lecz także faktyczny stan bogactwa zaso- nośnego i to przestrzeń przedstawiającą warunki bów węgla a zatem przyszły rozwój kopalnictwa najkorzystniejsze tak co do położenia jak i bogac-brany był w rachubę, a to terąbardziej, gdy bogać- twa. Z reszty przypada 80 km² na rząd, który sta-two to jest tak poważne, wiadomo bowiem, że Ga- nowi niejako przeciwwagę powyższej koncentracyi, licya z 18 miliardami ton zapasów węgla stanowi a tylko około 150 km², i to przeważnie terenów 82% całych zapasów Austryi.    skrajnych Zagłębia i mniej bogatych, przypada na

Powyższy rozdział dóbr Zagłębia krakowskiego

za-

Gdy obecne kopalnie węgla Galicyi mimo to mniejsze firmy o posiadłościach kilku do dwudziestu pokrywają zaledwie połowę zapotrzebowania kraju, kilku knr. jasnem jest, że w interesie kraju leży, by kopalnictwo węglowe rozwijało się w tempie przyspieszonem, wymaga tembardziej ustawowego ujęcia, celem kraj bowiem nie powinien żadną miarą dopuścić, by pewnienia racyónalnego, interesom kraju odpowia-rok rocznie wysyłano za granicę milionowe sumy dającego rozwoju kopalnictwa węglowego i celem (ostatniemi laty do 30 milionów koron rocznie) za zabezpieczenia kraju przed zmonopolizowaniem tego produkt, którym kraj rozporządza aż nadto w do- przemysłu.

statecznej ilości. W interesie Śląska, Moraw i Czech    Jakże inaczej przedstawia się obraz obszaru gór

nie leży natomiast bynajmniej, by nowe kopalnie- nośląskiego, gdzie może właśnie wskutek konkuren-two w tych prowincyach powstało zbyt szybko, pro- -

wineye te osiągnęły w stosunku do swych zasobów    „Westdeutsche Thomasphosphatwerke“, posiadające łą-

węgla wytwórczość odpowiednią swym potrzebom czme 760 km² terenu wyłącznościowego, z czego mniejsza część „    •    i-    l •'    '• leży poza granicami oznaczonego scisleiszego terenu Zagłębia,

gospodarczym i mogą ze spokojem pozostawić rozwoj zajmując przestrzenie jeszcze nie zbadane, lub też z wynikami ten normalnemu biegowi, nie potrzebując bynajmniej ujemnymi.

cyi, która jest racyonalną, jest dla rozwoju każdego przemysłu pożądaną, rozwinęło się potężnie kopalnictwo węglowe. Cały obszar górnośląski mierzy około 2.500 km², po uwzględnieniu jednak wielkiego obszaru księstwa Pszczyńskiego (frei Standesherrschaft Pless), jak również obszaru pruskiego fiskusa, który wobec znaczniejszej posiadłości może skutecznie tworzyć równowagę dla krajowej gospodarki, pozostała reszta terenów węglowych około 1200 km.², zatem przestrzeń równająca się mniej więcej Zagłębiu krakowskiemu, przypada na 29 większych i 15 mniejszych przedsiębiorstw, z których 10 największych ma posiadłości o powierzchni od 40 do 60 km². Również w Królestwie Polskiem wytworzył się korzystny dla kraju rozdział terenów węglowych, gdyż na 360 km.² powierzchni znajduje się 24 przedsiębiorstw górniczych.

Stosunki galicyjskiego kopalnictwa węglowego wymagają zatem odrębnego ukształtowania, ustawodawstwo górnicze dla Galicyi nie będzie jednak miało łatwego zadania, gdy zechce uwzględnić obecny stan posiadania, a zapewnić kopalnictwu krajowemu należyty rozwój.

Chcąc umożliwić w przyszłości egzystencyę kopalnictwa węglowego trzeba nadto już dziś pomyśleć o usunięciu bodaj najgroźniejszych przeszkód i przeciwieństw wewnątrz kraju. Z uwagi na potężną i trudną do zwalczania konkurencyę zewnętrzną kopalń górnośląskich, oparty o silny przemysł i mający już wyrobiony rynek zbytu w Galicyi, musi kopalnictwo galicyjskie u władz krajowych znaleść poparcie i słuszne uwzględnienie niekorzystnych warunków handlowych. Zagłębie krakowskie ma mieć za zadanie przedewszystkiem zaopatrzyć w węgiel własny kraj, leżąc jednak na zachodnim krańcu Galicyi musi wysyłać swój produkt tylko w jednym kierunku, wschodnim na odległość do 550 km. i to po kraju bardzo ubogo w koleje wyposażonym. Im dalej, tern bardziej zależny jest zbyt węgla od taryfy kolejowej, a tylko tani przewóz może rozwieść węgiel po kraju i dopomagać rozwojowi przemysłu.

Jak smutna przedstawiają się stosunki taryfy kolejowej dla węgla i jakie trudności ma do zwalczania handel węglem kraj o wem, przedstawiają dobitnie rozprawy Br. Chodkiewicza i T. Filippiego w IV. części Mongorafii węglowej Zagłębia krakowskiego. Każdy, kto je zna, wie, jak ciężko było choćby tylko zrównać taryfowo węgiel krajowy z węglem zagranicznym. Tembardziej zatem musi być sprawa ta obecnie silnie poruszoną, by z wyodrębnieniem Galicyi zapewnić węglowi krajowemu odpowiednią taryfę wyjątkową, bo trudno przypuścić, by z wyodrębnieniem kraj objął koleje galicyjskie w swój zarząd, zaś później zmian potrzebnych uzyskać by się już nie dało, a jest to kwestya życia dla kopalnictwa węglowego.

Nie wchodząc w ocenę, czy górnictwo powinno być razem z krajem całkowicie wyodrębnione, gdyż sprawa ta nie może być rozstrzygniętą tylko z punktu widzenia górnika, okazuje się jednak w każdym razie niezbędnem, by kopalnictwo węglowe uzyskało z obecną chwilą dla siebie przynajmniej wyodrębnienie sui generis, bez którego nie mogłoby się podźwi-gnąć z uśpienia przez długie wieki.

Górnictwo węglowe w Galicyi znajduje się po dziś dzień w zastoju, kopalnie Zagłębia krakowskiego w swym powolnym rozwoju mogą pokryć zaledwie połowę obecnego zapotrzebowania kraju, tern mniej mogą one zatem przyczyniać się do stwarzania nowego przemysłu; i tak cierpi kraj głód podwójny, bezpośredni głód za węglem jako opałem, a pośrednio jako podstawą siły gospodarczej. I wierzyć trudno, że głód ten cierpi kraj posiadający nieprzebrane skarby węgla, który nietylko swe własne zapotrzebowanie pokrywać powinien, lecz stać się może szpichlerzem całej Austryi, jak obecnie jest nim w dziedzinie produkcyi naftowej.

Różne są zapatrywania co do granic terenów węglowych Zagłębia krakowskiego, chcąc jednak otrzymać bilans całkiem pewny, należy uwzględnić granice ściślejsze, w których stwierdzono węgiel z całą dokładnością, a zatem zapomocą głębokich wierceń, gdyż tylko świder daje wyniki pewne co do zawartości warstw w głębi ziemi. 125 otworów wiertniczych, odwierconych w ostatnich latach o głębokości 600 do 1000 m. i poniżej zakreślają obszar, obejmujący na północ od Wisły powiat chrzanowski i południowo-zachodnią część powiatu krakowskiego, zaś na południe od Wisły powiat oświęcimski i północną część powiatów bialskiego i wadowickiego, obszar o powierzchni około 1100 km.², z których przypada 720 km.² na północ zaś około 400 km.² na południe od Wisły. Pomyślne wyniki wierceń tych potwierdzają w całości oceny zasobów węgla kamiennego Zagłębia krakowskiego, obliczonego na przeszło 18 miliardów ton węgla. Jak potężne są to skarby, uzmysławiają daty porównawcze z innymi krajami, z których okazuje się, że zapasy całej Austryi wynoszą 21.5 miliardów ton węgla kamiennego (nie licząc węgla brunatnego), z czego na Morawy, Śląsk austr. i Czechy przypada zaledwie 3.5 miliardów ton, a na Galicyę 18 miliardów, zatem 82°/₀ ogólnych zapasów Austryi.

Pomijając Niemcy, wyjątkowo bogato obdarzone węglem, na kontynencie europejskim nie o wiele przewyższają Galicyę zasobami węgla nawet tak przemysłowe kraje jak Belgia i Francya, a mimo to, jak skromnie przedstawia się Galicya ze swą miniaturową produkcyą węglową.

Belgia o zasobach 20 milardów ton węgla, produkuje rocznie 22 miliony ton.

Francya o zasobach 19 miliardów ton, 38 milionów ton.

Galicya o zasobach 18 miliardów ton, doszła zaledwie do produkcyi niecałych 2 (dwóch) milionów ton węgla rocznie, nie będąc w stanie pokryć więcej niż ledwie połowę skromnego zapotrzebowania kraju.

Galicya dysponująca 82% zasobów węglowych całej Austryi stoi co do produkcyi w stosunku wprost odwrotnym, gdyż na roczną produkcyę Austryi 16 5 milionów ton przypada na Galicyę zaledwie 1.9 milionów, zatem tylko 12%, reszty dostarczają Morawy, Śląsk i Czechy, w których też widzimy środowisko wielkiego przemysłu austryackiego.

Również i inne prowincye polskie wyzyskują nierównie lepiej swe skarby podziemne. Królestwo Polskie z zasobami zaledwie 2 miliardów ton węgla, wytwarza rocznie 6.8 milionów ton, ilość zatem stosunkowo bardzo poważną. Górny Śląsk (pruski) który oceniają na 60 miliardów ton zapasów, wydaje rocznie 43 miliony ton węgla.

Natura zatem zdziałała swoje, dając Galicyi przebogate, potężne złoża węglowe, gdy jednak dotychczas skarbów tych nie wyzyskano i nie zabezpieczono ich posiadania narodowego, to obecnie zapowiedziane wyodrębnienie nie powinno pozostawić

P. R.

gospodarki węglowej nadal w uśpieniu, lecz ująć ją silną ręką, by uniezależnić kraj od dowozu obcego węgla i umożliwić rozwój przemysłu rodzimego w rozmiarach, do jakich bogatwo węglowe daje pełną podstawę. Chcąc jednak, by górnictwo węglowe służyło interesom kraju, musi być uniezależnione od polityki kapitałów obcych, których cele rzadko biegną równorzędnie z polityką gospodarczą naszą i łatwo mogą hamować naturalny rozwój górnictwa. Uniezależnienie kopalń galicyjskich jest tem ważniej-szem wobec sąsiedztwa bogatych obszarów węglowych Górnego Śląska pruskiego, Śląska austrya-ckiego, Moraw i Królestwa Polskiego, gdzie kopalnie mają już przeszłość obfitą w plony, a silna wytwórczość węgla stworzyła potężny przemysł. Kraj zatem powinien przyjść tutaj z silną pomocą, a to tembar-dziej, że i stan posiadania kopalń węglowych daje bilans całkiem ujemny.

Kopalń czysto polskich, a choćby tylko opartych na kapitałach czysto krajowych niema prawie wcale, kopalnie, gdzie polski kapitał jest w połowie zaangażowany, przedstawiają 20°/₀ ogólnej produkcyi Zagłębia. Kopalnia rządowa partycypuje z 16% tejże produkcyi. Ponieważ jednak nabywanie istniejących już kopalń napotkałoby na poważne trudności, a nadto nie byłoby ono wskazanem, gdyż Galicyi przede-wszystkiem potrzeba kopalń nowych, przeto jedynym sposobem poprawy stanu posiadania byłoby nabywanie terenów t. zw. wyłącznościowych, na których przeprowadzono badania poszukiwawcze, i co daleko łatwiej dałoby się przeprowadzić.

Również stan posiadania terenów wyłącznościowych nie przedstawia się lepiej. Pominąwszy te tereny wyłącznościowe, które należą do właścicieli istniejących już kopalń węgla, a zatem stanowią niejako łączną całość z kopalnią, tworząc zarazem niezbędną rezerwę dla dalszego rozwoju przedsiębiorstwa, okazuje się, że samoistne tereny wyłącznościowe są również przeważnie w rękach obcych, gdyż % terenów tych są w posiadaniu kapitałów zagranicznych, a zaledwie V» należy do kapitałów austryackich, w rękaah polskich, względnie krajowych, jest zaledwie 6°/₀ i to terenów mniej bogatych.

Koniecznem jest zatem unarodowienie tych terenów wyłącznościowych lub przynajmniej uzależnienie kapitałów obcych od interesów kraju. Najrady-kalniejszym środkiem byłoby nabycie terenów przez kapitały krajowe i założenie nowych kopalń, których byt byłby już dzisiaj zapewniony, gdyż choćby tylko dla uzupełnienia pokrycia obecnego zapotrzebowania kraju potrzebnych jest conajmniej 5 nowych większych kopalń. Tylko ta akcya mogłaby zapewnić na stałe krajowi wolną rękę w gospodarce według potrzeb narodowych, ponieważ jednak jest to akcya o rozmiarach szerokich, którą tylko z pomocą wielkich kapitałów przeprowadzić można, przeto w tym kierunku oczy wszystkich zwracają się w pierwszym rzędzie na głównego gospodarza kraju, na Wydział krajowy.

Niezależnie od dążności do unarodowienia kopalnictwa węglowego, powinno z chwilą wyodrębnienia Galicyi także ustawodawstwo krajowe przyczynić się do rozwoju tego przemysłu przez właściwe ujęcie sprawy z uwzględnieniem nowoczesnych poglądów na bieg życia górniczego, i usunąwszy braki obecnego przestarzałego ustawodawstwa górniczego, z energią, cechującą każde nowe przedsięwzięcie, nie dopuszczać do pozostawiania odłogiem (Feldsperre) tak nadanych pól górniczych, jak też odkrytych już terenów wyłącznościowych.

Miejmy nadzieję, że wspólną pracą poruszy się skarby podziemne — „by tę martwą siłę uczynić niezwalczoną potęgą“. Obecnie jest do tego sposobność najlepsza, lecz i czas ostatni ! *)

*) Autor opublikował swój artykuł przed nabyciem przez kraj Zagłębia.

W sprawie wykupna terenów węglowych Schlutiusa w zagłębiu krakowskiem.

Napisał

Jan Naturski, st. inż. górn.

jest nacechowany zbytnim optymi-

Nawiązując do rozprawy p. inż. Drobniaka pod tytułem: „Węgiel kamienny w najbliższej okolicy Krakowa“, jak również do notatki podanej w pismach technicznych niemieckich p. tytułem: „lieber grosse Erwerbungen von Kohlenterrains durch den galizi-schen Landesausschuss“ („Mont. Rundschau“ Nr. 9) pozwalam sobie pokrótce podać kilka uwag dotyczą-sych powyższej sprawy. Bezprzecznie unarodowienie przemysłu węglowego w zagłębiu krakowskiem jest rzeczą doniosłej wagi i zasadniczo należy z calem uznaniem przyklasnąć podjętej inicyatywie. Nie jest mi znanem, jak dalece powyżej cytowana rozprawa p. inż. Drobniaka, jak również notatka „Montanistische Rundschau“ są wyrazem opinii inicyatorów wykupna terenów, pozwalam sobie tylko stwierdzić, że opinia podana w tychże ustępach, o ile ongiś jak to słusznie stwierdza p. inż. Drobniak, znajdowała się w stadyum skrajnego pesymizmu, to obecnie przeszła w studyum skrajnego optymizmu, który to zbytni optymizm może również dobrze sprawie unarodowienia przemysłu zaszkodzić. Nie należy bowiem zapominać, że unarodowienie przemysłu węglowego,

jak i wogóle wszelkiego innego przemysłu, będzie u nas tylko wówczas miało stałe widoki rozwoju, o ile potrafimy w jak najkrótszym czasie przekonać opinię publiczną o rentowności tegoż interesu, a więc trzeba będzie w najkrótszym czasie faktycznie tę rentowność osiągnąć, w przeciwnym razie bowiem uprzemysłowienie zagłębia może łatwo wejść w ślady Galicyjskiego Towarzystwa Wiertniczego, polskiej spółki górniczej i wielu podobnych. Byłoby zatem bardzo pożądanem, aby fachowi ludzie krakowskiego zagłębia na łamach Czasopisma Górn.-Hutn. przedyskutowali starannie t. zw. rentowność mających powstać kopalń. Oceniam dostatecznie dobrą wolę p. inż. Drobniaka, publikacyą swoją chce niejako jednem pchnięciem wyrwać opinię publiczną z martwoty i obojętności dla powyższej sprawy. Uważam jednak, że przykład rentowności górnictwa węglowego, zastosowany dla ewentualnej kopalni w Rącznej koło Krakowa zmem.

Pozwalam sobie tutaj dla tego specyalnego wypadku poczynić pewne korrekcye, a mianowicie:

sunek był tego rodzaju, iż Polacy posiadaliby w swoich

1.    Koszta jednej kopalni dla produkcyi 5 mil. q Czyż wątpimy choćby na chwilę, że gdyby np. sto-wyniosą około 10—12 milionów koron.

2.    Produkcyę 5 milionów cetnarów metrycznych rękach podobne zagłębie np. w Styryi, Dolnej czy w jednym zakładzie osiągniemy nie prędko i trzeba Górnej Austryi lub Śląsku i przez szereg lat pro-będzie wielu lat, bodaj nawet czy nie wychowania wadzili gospodarkę nieodpowiądającą ani w części całego nowego pokolenia, aby do tej wysokości pro- wymogom gospodarczym kraju, to jednem machnię-dukcyi się zbliżyć, zwłaszcza jeżeli powstaną 4 za- ciem ręki zastosowanoby § 242 czy 243 lub inny o. kłady, względnie w całym zagłębiu krakowskiem po- prawa górniczego i zupełnie prawnie pozbyłoby się wstanie żywy ruch przedsiębiorczy. Nie należy za- na krótkiej drodze intruz jw.

tern na przeciąg 12—15 lat przyjmować wyższej produkcyi jak 2—2l/₂ mil. q na jeden zakład.

3.    Głębokość w wielu wypadkach odgrywa rolę dorobek całych pokoleń, to z drugiej strony zdaje podrzędną, w tym wypadku odegra jednak dość sporą się wÿkorzeni cały szereg nieprawości, dowodem rolę, jeżeli weźmiemy tylko pod uwagę znaczniejszy tego cały szereg rzuconych haseł i już poczynionych czas trwania głębienia szybów i zwiększenie kosztów zmian; znikają pomału prawa wyjątkowe pruskie, głębienia, jak również znaczne koszta pokonywania padł bezpowrotnie absolutyzm carski, a czyż nie na-przypływu wody z tak znacznej głębokości jak 650 m. leży dążyć z całą stanowczością właśnie w chwili Wiadomą bowiem jest rzeczą, że krakowskie zagłę- obecnej do tego, aby raz nareszcie rząd był na usługi

Galicyi, a nie Galicya na usługi rządu. Wszak tego

Stosunek grubości formacyi do grubości pokła- domagają się w całym świecie, aby rząd był wyra-dów, w tym wypadku zaledwie 1 °/₀, jest również zem życzeń interesów poszczególnych narodów, a nie bardzo ubogi i nie obiecuje osiągnięcia w krótkim na odwrót i w tym duchu sformowaną była również czasie znaczniejszej produkcyi.    cesarska proklamacya, mająca Galicyi przynieść:

Powróćmy do terenów Schlutiusa. O ile cena    nj)ie Gewähr ihrer wirtschaftlichen und natio-

kupna tychże terenów wynieść ma faktycznie 35 mi- nalen Entfaltungu.

lionów marek, według obecnego kursu stanowiłoby    otóż tutaj jest pierwsze ważne pole do działało olbrzymią sumę około 50 milionów marek.    nia dla wybitnych jednostek w kraju, zwłaszcza wy-

4 projektowane zakłady będą kosztować około bitni prawnicy powinni wykazać cały szereg ano-40 milionów koron, czas budowy przy odpowiedniem maiü w stosowaniu prawa górniczego w zagłębiu forsowaniu potrwa 4—5 lat. Natomiast początkowa krakowskiem i żądać na przyszłość jeśli nie zmiany przeciętna produkcya w przeciągu 12-15 lat nie prze- ustawy górniczej, to przynajmniej interpretowania niesie z pewnością 8-10 milionów centnarów metr., tegoż prawa wyłącznie w interesie rozwoju przemyto znaczy się około 2—2'/₂ miliona w jednym za- sju krajowego, kładzie.

Idźmy z duchem czasu; właśnie wojna światowa, o ile z jednej strony ogniem i mieczem zniszczyła

bie posiada znaczną ilość wody.

Autor notatki w „Montanistische Rundschau“

Konkurencyi obcej nie pozbędziemy sią łatwo, trudno się będzie otoczyć chińskim murem, również jest następującego zdania co do spłaty zakupionych | obcego kapitału nam będzie potrzeba. Uważam za terenów: Da der Bau neuer Schächte sofort vor sich niesłuszne rugowanie wszystkiego co obce, owszem gehen soll, so wird das Land in der Lage sein, einen pochwalam zdanie: „Freie Bahn für alle TüchtigenÄ. grossen Teil der Zahlungen aus den Einnahmen zu Przypuśćmy do podniesienia gospodzrczego Galicyi bestreiten, die sich aus dem Verkauf der zur Förde- ₀bcy kapitał, a nawet obcych, z zastrzeżeniem jednak, rung gelangenden Kohlen ergeben werden.    że społeczeństwo, a przedewszystkiem nasze kompe-

Ciekawy jestem, na jakiej to kalkulacyi oparł tentne władze z całą stanowczością i pietyzmem prze-autor powyższe wywody, i w jaki sposób doszedł do strzegąc będą, aby działalność obcych jak i obcego wniosku, że przy produkcyi 10 milionów q węgla kapitału była dla kraju z pożytkiem a nie ze szkodą, rocznie będzie można amortyzować wkłady, dać dy-    Czyż koniecznem jest, aby dzisiaj Galicya zruj-

część ceny kupna, t. j. 50 milionów koron.

widendę i równocześnie rokrocznie spłacać znaczną nowana do szczętu, chcąc dźwignąć przemysł węglowy na własnej ziemi, płaciła z góry za to haracz Gdybyśmy w tym wypadku przyjęli nawet jako 35 milionów marek i tą olbrzymią sumą zaraz na czysty zysk od 1 q węgla 15—20 halerzy, to otrzy- pierwszej stronnicy swej działalności tak znacznie mamy dopiero sumę 1V₂—2 milionów koron, to zna- się obciążyła.

czy około 2°/₀ od sumy 90 milionów koron.    Wkłady, jakie mógł Schlutius poczynić na tere-

Z rozprawy p. inż. Drobniaka wynika, że o ile nach swoich w zagłębiu, nie przenoszą z pewnością nie wykupimy terenów, zdamy się na łaskę i nie- sumy 5 milionów koron, t. j. około 7₁₀ części łaskę potentatów terenowych obcej narodowości i że ceny obecnej. Cena wykupna 15 milionów koron poci bądźto przez celowe zaniedbywanie gospodarki, winna być zupełnie wystarczającą. O ile zniżenie bądźto przez skartelowanie cen ograniczenie pro- ceny nie da się osiągnąć, czyżby nie lepiej było, dukcyi etc. nie odpowiedzą ani w części wymaga- aby kraj zakupił mniejszy teren lub też tylko część niom kraju. Zapatrywanie to całkiem słuszne, stwier- terenu Schlutiusa około 40 — 50 kur za sumę nie-dzone analogią dotychczasowej działalności właści- przekraczającą kilku milionów koron, następnie zacięli terenów węglowych. Bezprzecznie większa część łożył dla eksploatacyi tegoż terenu wzorowe kopal-tych właścicieli uważa wszelki rozwój zagłębia wę- nie, na których poczyniłby odpowiednie doświadcze-glowego jako niebezpieczną konkurencyę dla swych nia i spostrzeżenia. Równocześnie należałoby z całą kopalń górnośląskich albo też wogóle przemysłu za- stanowczością zażądać od tych wszystkich, którzy po-chodniego i z punktu tego niebezpieczeństwa trakto- zajmowali terena węglowe jedynie tylko dla spekula-wała jego dotychczasowy rozwój.    cyi, aby podjęli odpowiednią pracę w celu eksploatacyi

A czyż na to nie ma rady, czy tego rodzaju swoich terenów i to pod rygorem utraty bądźto wy-postępowanie jest nawet zgodnem z postanowieniami łączności, bądźto nadań górniczych. Prawo górnicze prawa górniczego, zatwierdzonego jeszcze w r. 1854? moim zdaniem kwestyę tę zupełnie dobrze reguluje,

trzeba go tylko, jak to już wyżej nadmieniłem, od- czas siły swe spożytkowywali w kopalniach westfal-powiednio interpretować. O ile dotychczas interpre- skich i wielu innych zagranicą, jak również owymi: towano go zawsze i tylko z korzyśeią potentatów „saksami“.

obcych, to czas najwyższy, aby odpowiednie czyn-    Tylko w ten sposób pozyskamy żywiołowo masy

niki postarały się o to, aby go wreszcie zaczęto robotnicze bądźto jeszcze obecnie emigrujące, bądźto interpretować z korzyścią li tylko wyłączną dla na- już wyemigrowane, jeżeli będziemy w stanie dać im szego kraju.    przynajmniej to, co mieli zagranicą, a na to potrzeba

Ta jest moim zdaniem najłatwiejsza droga do faktycznie silnego kapitału i bezwzględnie na usługi odzyskania straconych miliardów, niechaj bodaj na- kraju oddanego prawa. Jeżeli nie jesteśmy na razie wet obcy założą dostateczną ilość wzorowych ko- w stanie skupić odpowiedniego narodowego kapitału, palń, niechaj uregulują w europejski sposób kwe- dopuśćmy zatem do współpracy kapitał obcy, wy-styę robotniczą, niech na terenie zagłębia krakow- walczmy sobie natomiast to drugie, a więc naro-skiego stanie cały szereg wygodnych i estetycznych dowe prawo, a uczynimy bezprzecznie wielki krok kolonii robotniczych, a wówczas krakowskie zagłębie do odzyskania straconych miliardów, zaludni się również tysiącami tych, którzy dotych-    Pécs, w maju 1917.

Waluta węglowa.

Przed wojną w różnych fantastycznych projek- Wogóle tylko zaznaczamy, że ujemną stroną bywa tach urządzenia świata bywała mowa o zaprowa- zarówno za wielka jak za mała ilość metalu. I tak dzeniu waluty energetycznej. Argumentowano za nią srebro nie mogło się utrzymać dłużej, jako środek nią mniej więcej tak: Żyjemy w wieku techniki, walutowy, gdyż otwarto nowe wydatne kopalnie, na wieku, w którym rozwój i dobrobyt krajów zależy odwrót nie można było stworzyć waluty platynowej, głównie od tego, w jakiej mierze rozporządzają one ponieważ zapasy i pokłady platyny na ziemi są zbyt pracą maszynową, energią techniczną. Uczyńmy więc szczupłe. Pomijamy tu wreszcie walutę papierową, energię ogólnym miernikiem. Miarą wszystkich dóbr ponieważ opiera się ona nie na rozwoju technicznym i usług powinno być nie złoto lub srebro, lecz n. p. lecz na zarządzeniach gospodarczych i prawno-pań-godzina siły konia, metrokilogram, lub jaka inna stwowych.

jednostka pracy.    Ten sam rozwój techniczny, który 5000 lat

W latach pokoju uważano takie projekty za za- temu stworzył pierwsze monety metalowe, teraz bawne, lecz trudne do przeprowadzenia fantazye. stawia do dyspozycyi obok materyi siłę, ener-Złoto było miernikiem międzynarodowym, a jego gię. Godzina kilowata jako podstawa waluty! Pro-panowanie wydawało się niepodzielnem. Co prawda, jekt brzmi nieźle. Ale czy można go wprowadzić ! odczuwano je nieraz jako ciężkie, i Bryan wśród Czy jest to wogóle pożądane?

oklasków słuchaczy mógł mówić o krzyżu ze złota,    Zacznijmy od drugiego pytania. Niemcy i wiele

do którego ludzkość jest przybita, ale nikt nie ośmie- innych państw nie posiadają własnej większej pro-lił się naprawdę myśleć o innym mierniku. Dopiero dukcyi złota, muszą więc ten złoty metal kupować wojna „macierz wszechrzeczy“ i tutaj wywołała od zagranicy za swoje wyroby przemysłowe. Jakaś zmianę.    nowa techniczna waluta, któraby nie pozostawała

Dotychczasowy rozwój pieniądza ma trzy sto- w tyle za złotem, a której główne wartości wytwa-pnie : waluta bydlęca, waluta metalowa i waluta pa- rżane były na miejscu, niewątpliwie przyniosłaby pierowa. Pecus nazywa się bydło, a pecunia pienią- wszystkim takim krajam korzyść, dze. Bydłem płacili dawni Rzymianie za swoje długi.    Zastanówmy się nad pojęciem pracy techicznej

zanim doszli do metalu swoich asów sesterców*), i za względnie fizykalnej, n. p. godzina kilowatowa. Jej bydło dziś jeszcze młodzieniec murzyński kupuje wielkość jest ustalona według fizykalnego systemu sobie żonę. Ale bydło było kapitałem, który zjada miar. Ale w praktyce z taką godziną kilowatową wprawdzie nie sam siebie dosłownie, lecz inne ka- możemy się spotkać w tak rozmaitych postaciach, pitały. Przechowywanie go narażało na koszta i trans- że najzręczniejszy sztukmistrz transformator w po-port był trudny.    równaniu z tem jest partaczem. Świecące słońce,

Ten sam wielki postęp techniczny, który od wiejący wiatr, płynąca woda, spadające lawiny, epoki kamiennej doprowadził do bronzowej, spowo- wszystko to kryje w sobie energie, zawiera godziny dował także przejście do waluty metalowej. Po kolei, kilowatowe, mianowicie w formie t. zw. energii ki-a gdzieniegdzie i współcześnie, były bronz, żelazo, netycznej. Ale także podciągnięty ciężarek od zegara, srebro i złoto miernikami w obrocie handlowym, naładowany akumulator, a przedewszystkiem węgiel, Przyczyny tego trzeba szukać w technicznym roz- zawierają energię, nie kinetyczną wprawdzie, lecz woju. Funt bronzu był dla ludzkości w epoce bron- potencyonalną. Przy urzeczywistnieniu nowej techni-zowej rzeczywiście bezpośrednim przedmiotem war- cznej waluty szłoby więc nie o jakąś oderwaną ener-tościowym. Można go było dalej podawać w handlu, gię, lecz o realny substrat tej enfergii. Gdy pomi-ale można go było także zaraz przelać na noże, niemy benzynę i naftę, to najdoskonalszym maga-ostrza włóczni i t. p. W porównaniu z bydłem przed- jzynem energii, jaki znamy, okaże się węgiel k a-stawiał zaś tę korzyść, że można go było bez szcze- m i e n n y. Kilogram dobrego węgla kamiennego za-gólnych kosztów przechowywać i przenosić.    wiera pracę 3,392.000 matrokilogramów czyli 12.5

Nie będziemy tu kreślili bliżej roli, jaką każdy godzin koni parowych, czyli 9.5 godzin kilowato-poszczególny metal odgrywał jako środek walutowy, wych. Zawiera on tę ogromną ilość energii jednak

--- także w wygodnej formie. Dzięki naszym maszynom

*) Sesterca, starorzymska moneta srebrna = 2l/a usa. P.R. i kotłom możemy część tej skupionej pracy użyć dla

jakiegokolwiek celu: wedle potrzeby możemy ją przerobić na ciepło, światło, siłę lub pracę chemiczną. Prócz tego każdy rzeczywiście codziennie węgla potrzebuje. Złoto przestało być tym powszechnym przedmiotem użytkowym, jakim było w czasie pierwszych monet złotych. Obecnie wojna zaś dowiodła, że także bez złota może życie iść dalej, natomiast bez węgla, bez dostatecznej energii techni-znej trudno sobie życie pomyśleć.

Wiele więc argumentów przemawia za tem, że po wojnie węgiel może się stać podstawą waluty papierowej. Oczywiście przeciw temu przemawiają także różne kontr-argumenty, z których trzy są najważniejsze. W przeciwieństwie do zupełnie jednolitego złota, węgiel pod względem jakości jest bardzo

rozmaity. Po drugie w porównaniu ze złotem jest za ciężki i za wiele ma objętości. Po trzecie zaś, w przeciwieństwie do złota, jest zanadto artykułem użytkowym. Mimo to projekt takiej waluty ma niejedno za sobą; dałaby ona znakomity kościec finansowy krajom, obfitującym w węgiel. W każdym razie to jest pewnem, że waluty nie są wieczne i że dalszy postęp techniczny w ciągu wieków może stworzyć inne waluty, odpowiedniejsze dla ludzkości.

Sprawę tę poruszyli Niemcy („Die Woche“), którzy posiadają zasoby węglowe. Dziś od czasów nabycia przez kraj rozległych węglonośnych terenów Schlutiusa, stała się ona w wysokim stopniu aktualną dla Polski.

Wytwórczość węgla w Austryi w roku 1917

na podstawie dat c. k. Ministerstwa robót publicznych.

W miesiącu marcu.

Inne drobne kopalnie

Razem węgiel kam.

A) Węgiel kamienny: marzec 1917 9,448.078 q 405.000 „

2,044.702 „

1,090.401 „

390.800 „

1,734.988 „

211,454 „

15,325,423 q " 15,378.488 q

marzec 1916 9,508.923 q 416.500 „ 2,221.393 „ 1,070.457 „ 364.720 „ 1,595.766 „ 200,728 „

„ Kladno. . .

„ Pilzno . . .

„ Schwadowitz.

„ Galicyjski . .

Inne drobne kopalnie

Ogółem węgla kam. 42,936.444 q 44,272.830 q

5,794.361 „ 3,094.306 „ 1,067.584 „

4,906.042 „

567.415 „

6,539.836 „ 3,094.135 „ 1,053.178 „

4,720.260 „

587.740 „

B) Węgiel brunatny :

Okręg Brüx-Teplitz .

„ Falkenau . .

„ Dalmatyński.

„ Galicyjski . . Inne drobne przedsiębiorstwa w Sudetach .... Inne drobne przed-sięb. w krajach alpejskich .    .    .

B) Węgiel brunatny:

12,247.814 q 3,109.616 „ 300.928 „

744.982 „ 457.169 „ 901.990 „ 54.187 „

4.350 *

235.544 „

732.830 „

13,590.874 q 3,583.059 , 333.375 „

814.806 „ 512.719 „ 979.560 „ 85.858 „

7.577 „

206.121 „

776.055 „

20,919.994 q

Razem węgla brun. 18,789.410 q

W czasie od 1 stycznia do 31 marca

1917 roku.

A) Węgiel kamienny:

Okręg M. Ostrawsko-karwiński .

„ Rossitz.    .

1917

1916

. 26,358.036 q    27,052.281 q

1,148.700 „    1,225.400 „

Okręg Brüx-Teplitz .

„ Dalmatyński . Galicyjski . . Inne drobne przedsiębiorstwa w Sudetach .... Inne drobne przed-sięb. w krajach alpejskich .    .    .

Ogółem węgla brun.

34,440.312 q 8,739.296 „ 904.595 „

2,117.457 „ 1,332.785 „ 2,551,660 * 180.795 „

10.543 „

38,415.981 q 10,140.822 „ 964.599 „

2,403.218

1,609.009

3,153.010

249.739

23.233

653.198 „

585.729 „

2,039.414 „ 52,970.055 q

2,238.709 „

59,784.049 „

Wytwórczość węgla kamiennego w Austryi spadła tedy w I kwartale 1917 roku w porównaniu z r. 1916 o 1,336.000 q czyli o 13.360 wagonów t. j. o 3°/o, zaś wytwórczość węgla brunatnego o 6,814.000 q czyli 68.140 wagonów t. j. 11 ‘4⁰/₀, wytwórczość Galicy i w I kwartale wykazuje zwyżkę 168.000 q czyli 1.860 wagonów t. j. 3'8°/₀.

T. F.

Przedsię

biorstwo

naftowe

warzystwo

Borysławski okręg naftowy.

Wykaz obrotu ropą za miesiąc marzec 1917 roku. Zestawienie kopalń i ostatniego stanu otworów wiertniczych.

Stan otworu

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo-

koćś

rur

Wierce-

nie

Tłokowa

nie

Instrum.

Wypływa

Prodnkt.

dzienna

Uwaga

T U S T A Bank of England Banzay .... Bawarya .... Bronisław . . . Champagne . .

T)    *    *

Cecylia .... Columbia . . . Dembowski . . . Domeny .... Dziunia ....

Edison.....

Elgin.....

Eruptio .... Ewka.....

Sekcya Wolanka

Spitzman

»

Columbus

Erna

Spitzmann

Babycz

Terlecki

Spitzmann

Rossberger

Terlecki

Freudenheim

Paulus

Zeus

HHHH

1051

1536

1203

1503

1203

817

1375

1370

1296

823

1571

1085

1266

1300

R r f: f: R ? r f; f: r r î: ^

bS

0.5

2.5

1 cyst. mieś.

ekspl. gazów

2 cyst. mieś.

Elżbieta . . . Franciszka . . Filip.....

Gliński . Herman

Horzfeld Jenny . Kniep .

Liliom . .

(Alois)

Marta . . . . Meta.....

V.....

Sabina . . . . Frania . , . . Fontanna . . Fortuna . . .

V    •    •

Friedrich . . . Alfred . . . . Antoni . . . . Tadeusz . . . Genia . . . . Zuzia . . . .

Liliom

V)

Marya

Dunia

HH f> [-H ł—I    i*;    hm

^ >

1381

1453

1425

1381

1398

1402

1151

1219

1229

372

1124

1304

1207

1282

1591

1509

646

1493

640

1295

1270

1210

i—I J-1 H G H H H ►-I    I HH ►—¹ H J-H h—I

1408

1425

1233

968

1313

1078

681

196

bOOÜiÜR'-JCRCRttâ-CRCRÜi-O^tO^^CRCRCRaiOOïaiCRCR^

RRRRRRRRRRRRRRRRRRRRrcRRRÊ

CR

(czasowo kilka 0 30 i 1000 kg.

( czasowo kilka

0.20 l 1000 k£-

1.40

11

1.30

0.40

0.75

to

Ol

4.50

0.5

2000 kg. mieś.

ekspl. tylko gazy

5 cyst. mieś. nieczynny

1033

1146

1294

1221

1452

1464

iî

o >o ZO co

Ö o

nieczynny

co>

ii

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

rur

Wierce-

nie

Tłokowa-

nie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

HH

Habsburg Hadwiga . Hohburg . Hohenstein Hucuł . .

H-Ï HH h-H HH HH

1242

1160

1330

1162

1422

6“

6“

5“

5“

4“

CS

Joanna

Ignacy , Jakób . Jawa Sas . . Walka . Dąbrowa

1230

1382

1455

1303

1520

1279

1330

1443

5“

5“

4“

4“

4“

5“

5“

5“

nieczynny ekspl. gazy 1. cyst. mieś.

nieczynny

CS

CS

akcyjne

1355

6“

Kate

Las

1383

1276

1271

1369

1363

1200

5“

5“

5“

5“

5“

5“

io o o bw

SS

cyst. miesięcz.

CS

Gal. Karpackie Tow.

1217

6“

CS

Ot>iOiQO CM !>• O t—< 66666

i instr.

3 cyst. mieś. i wierci

i wierci

Bank

952

1234

1273

1280

1408

1435

1395

1451

V)

Bukowice

Ponerla

5“

4“

4“

5“

4“

5“

5“

CS

CS

i*

1 30

cyst. miesięcz.

928

1324

1316

1205

1271

662

133

1197

900

7“

5“

5“

6“

6“

9“

12“

6“

7“

iî

Ci

CS

I—^ -O    CD OO U<

CS

0 75 i wierci

cyst miesięcz.

Tow. naftowe

?? ' * Kometa . . Kopernik . . Las szlacheck Luisa . . . Mamcia . . Merkur . . Moneta . . Fiume . . .

?? ... Goldberg . . Jan Kanty .

Nr.....

779

9“

Ci

Wilno

Assoc

Nelson . . Morgan . Rockefeller Otylia . . Oil City . Parnes . . Petrunio .

HH HH HH HH HH HH hH h-^ HH HH l—H    1—H h-H HH t | HH HH

1600

944

1248

1529

1264

1057

364

990

66

1232

694

1344

1142

1295

1297

1179

1074

1376

1175

1614

1054

1201

1608

5“

7“

6“

5“

5“

6“

7“

7“

12“

5“

6“

5“

5“

5“

7“

5“

6“

5“

4“

5“

5“

4“

ci

ic

c:

CS

CS

CS

ÎC

CS

CS

ÎC

CS

CS

CS

nieczynny

0-30

0-30

040 nieczynny

1-30

O o

CO CO 1—I 1—I

66 ó

p CD

ch Ul o

i wierci

ekspl. gazy 010 2 cyst. mieś.

Eh

CSJ

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

rur

Wierce-

nie

Tłokowa- ^

nie

lnstrum. ®

Wypływa ®

Produkt.

dzienna

Uwaga

Uryezer ( Gesell- ! schaft

Wulkan f

I- l

T U Feuerstein

) ”

1 Gartenberg

Wiedeń

Wilno . . Nr. ...

55    •••

Wulkan . Zofia . .

î>

I-I

M H    3—1    3

KHh—IJ—IJ—(h—

O O CO GO

t-H o

rH r—i

1412

1329

1150

398

346

745

210

6“

6“

6“

6“

5“

6“

7“

9“

12“

55

cii ej*

t— P    r}ł

©> O    ©

nieczynny

55

BOR

SŁAW

Adela . Adolf . Amalia Anna . Barbara Barber Berta .

Beskid .

I.

I.

I.

IL

III.

I.

I.

i Tatra (Willy

291

13“

1500 kg. mieś.

1305

1424

1346

1293

1085

394

1059

4“

6“

4“

6“

5“

7“

7“

016

33

33

33

33

o o P tó

-a

nieczynny

instrumentuje

Comp. Inter, el. Petr.

Dąbrowa / Gesel. (

Bianka . . Bory sławski

5?

Br. Konrad Charitas . Kamilla .

55

Zbyszko . Conciliant Everest . Oil King . Debrra . . Debra . . Diamant . Donamon

Irma

I.

I.

IL

I.

I.

I.

III.

I.

I.

I.

I.

. . I.

Janus .... IL

I.

I.

1355

1364

1532

400

1229

1337

1460

1260

1210

1200

1267

1292

1020

1384

1540

5“

5“

10“

4“

4“

5“

5“

5“

6“

6“

5“

6“

5“

5“

, 33

33

33

33

33

37

33

33

33

33

33

33

33

33

33

o    po    p o o

A    có p    cń P P

© to

-i

i wierci

2 cyst. mieś.

Ekwiwal. {

55

III.

1189

6“

33

37

lO c w

©o o

i wierci

Jobku . . Erich . . Ernuśka . Estera . . Dawidmann

I.

I.

I.

I.

IL

758

1026

1486

1190

1323

9“

5“

4“

5“

37

37

33

55

III.

1490

4“

37

P CO H lO

Ô Ô3 ó

nieczynny

55

Y.

1015

6“

33

cd

Etna . . . Joanna

I.

I.

1147

1299

7“

4“

37

55

IL

1314

6“

73

<M CO

© <b

55

Kornhaber

III.

IL

1168

1366

6“

5“

37

73

55 •

III. 1297

5“

73

55

IV.

1288

6“

37

o o o P

00 tO

55

V.

678

9“

37

Fanto

Ludwik Port Artur

55    55

Sieghart .

I.

I.

IL

I.

1169

1199

1408

967

5“

6“

5“

7“

33

73

33

33

to p

55

IL

82

33

77

Felicyan Dr.Stephanf Ida . . Freund ( Adela .

I.

IL

III.

1581

1028

975

Dokończenie nastąpi.

4“

5“

4“

77

33

37

0*75

ekspl. gazy 2 cyst. mieś.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 28. II.

1917

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w Kg.

Zapas 31. III.

1917

Z e s t a w i © n i ©:

Tustanowice Borysław Mrażnica . .

5,042.420

3,389.480

334.548

42,613.116

22,155.022

4,332.940

1,183.023

1,079.345

3,138.768

877.662

270.190

38,011.355

20,052.478

3,963.921

5,322.390

3,535.017

433.377

Razem

8,766.448

69,101.078

2,262.368

4,286.620

62,027.754

9,290.784

Mraz'nica .... Schodnica . . .

Urycz.....

Kropiwnik . . .

Opaka .....

Perehińsko . . .

Rypne .....

Bandrów .... Rajskie .... Ropienka . . . Wańkowa . . . Paszowa .... Słoboda dubeńska Strzelbice . . . Ustrzyki dolne . Rosochy .... Polana ..... Popiele . . . . Dolina.....

122.435

643.820 960.116

85.432

45.154

20.350

133.289

7.815

161.019

50.510

696.981

139.434

57.100

170.820 49.552 10.300

8.642

50.405

17.000

34.900 1,933.246

758.070

2.128

88.900

206.115

6.651

7.870

225.358

1,394.696

55.042

25.300

121.070

20.950

5.180

2.100

1.500

40.230

3.600

33.850

16.890

600

3.083    48.743

23.426    1,968.036

77    735.311

6 190

1.800

4.200

41.840

800

80.901

145.500

8.850

19.356

239.700

1,107.790

106.000

40.000

9185

104.009

545.374

979.198

87.560

46.963

20.350

160.054

3.816

149.533

31.968

942.047

88.476

42.400

275.000

69.902

5.495

8.642

50.405

19.100

Razem . .

12,196.622

73,988.654    2,359.038

4,368.036

66,537.126

12,921.076

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc marzec 1917.

GMINA

Ilość otworów będących w 'ruchu

w tłok. wierć, instrum.

ilość produkujących gaz

otworów

£    \ CD

«O’S '3

« s 2 I

Slf i

zastanowio-

nych

Razem

gł

O

3 ^ ï-<

If»

CÖ j-J

>5 as c

O N

o -S

s- a>>

produkcya gazu w lutym 1917 r. przeciętnie

ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

na jeden otwor będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

wm w 1 ’ wmswl’

niż przeciętna ilość gazu 3-329 m³

niż pojedyncza przeciętna 3-329 m³ $. niż podwójna g przeciętna 6-658 m³

Razem

Uwaga

9    10    11_12

13

Tustanowice 173

80

• 35    115

326-41

1-887    2-838    89

16 10

115

Borysław

Mrażnica

Popiele

153    72

11    83

285-54

1-866    3-440    63

6    14

83

18    7

83-18

4-621    11-883    2

Razem

351    159

46    205

695-13

1-980    3-391    154

22    29

205

ZESTAWIENIE zapasów ropy w Borysławiu według stanu z 1. kwietnia 1917.

ROPA

Zapasy Kg.

Wolna przestrzeń zbiorników Kg.

Borysław . . . Schodnica . . Mraźnica . . . Urycz . . . . Opaka . . . .

4,657.6171

194.8653

11.7727

22.1822

22.0075

66,766.0000

1,795.0000

141.0000

656.0000

177.0000

Stowarzyszenia górnicze.

Sekcya górniczo-hutnicza w Dąbrowie przekształcona w Koło Związku Górników i Hutników polskich.

Na Walnem Zgromadzeniu w dniu 1 kwietnia b. r. nastąpiło przekształcenie Sekcyi G. H. w Dąbrowie w Koło Związku Górników i Hutników polskich Fakt ten, który w zrzeszeniu polskich górników jest bardzo doniosłym, zapisujemy na razie pobieżnie tylko, odkładając do prryszłych zeszytów szczegółowy opis działalności Sekcyi, przez długi szereg lat swego pożytecznego istnienia.

Otrzymaliśmy wiadomość o połączeniu się związku kierowników kopalnianych na Morawie i Śląsku (Mor. Ostrawa) i związku inżynierów górniczych w Austryi (Mor. Ostrawa) w związek kierowników kopalń i inżynierów górniczych w Mor. Ostrawie.

Na Walnem Zgromadzeniu z dnia 18. kwietnia b. r. wybrano następujący wydział:

Przdwodniczący: inż. Henryk Asimus, Poręba; zastępca przew. : inż. Antoni Kragner, Mor. Ostrawa; sekretarz: inż. Brunon Buzek, Gruszów; zast. sekr.: inż. Edward Szebela, Gruszów ; skarbnik : inż. Maksymilian Cichy, Mor. Ostrawa; zast. skarbnika: inż. Dr. Ernest Ludwik, Witkowice; wydziałowi: inż. Hugon Höfer z Heimhaltu, Polska Ostrawa, inż. Józef Karkoszka, Karwina, inż. Julian Sykała, Łazy, inż. Józef Jedlićka, Małe Kończyce, inż. Rajmund Sahliger, Karwina; zastępcy wydziałowych: inż. Karol Böhm, Polska Ostrawa, inż. Jan Wesely, Michałkowice, inż. Henryk Schwab, Karwina, inż. Rudolf Winkler, Polska Ostrawa; rachunkozdawcy: inż. Józef Boczia-nowski, Mor. Ostrawa, inż. Ferdynand Gedrich, Polska Ostrawa.

Sprawy bieżące.

Przemysł żelazny w Polsce. Wedle informacyi podanych przez czasopismo „Handelsmuseum“, podjęto pracę w hucie żelaznej „Huta Bankowa“ w Dąbrowie, w której zastanowiono czynności z chwilą wybuchu wojny.

Przed wojną było w Królestwie Polskiem czynnych 16 hut z 7 piecami. Ogólna produkcya roczna w r. 1913 wynosiła

42,000.000² żelaza surowego,

6,000.000² podfabrykatu,

4,700.000² gotowych wyrobów żelaznych.

W hutach polskich czynnych było około 1600 robotników.

Unormowanie obrotu. Unnrmowanie nabywania oraz przeróbki ropy. Rozporządzeniem ministeryalnem z 2-go kwietnia 1917 r. (Dz. p. p. 146) unormowano pobór oraz przeróbkę ropy (Rohöl) w ten sposób, że Ministerstwo handlu przydzielać będzie z produkcyi miesięcznej pewien kontyngent ropy rafineryom produkującym opodatkowane przetworów olejów ziemnych.

Uwzględnione będą jedynie rafinerye czynne w czasie od 1. września 1913 do 31. sierpnia 1914 oraz rafinerye, które w wymienionym okresie były wprawdzie w spoczynku, ale w których ruch podjęto najpóźniej do 1. stycznia 1917.

Właściciele rafineryi, znajdujących się na terenie okupowanym przez nieprzyjaciela, uzyskają

prawo do przydziału kontyngentu ropy dopiero z chwilą ich oswobodzenia.

W myśl nowego rozporządzenia wolno przerabiać ropę pod tym warunkiem, że przy normalnej przeróbce za 100 kg czystej ropy marki Borysław-Tustanowice osiągnie się:

a)    benzyny — 9.8%,

a mianowicie:

benzyny dla celów lotniczych o ciężarze gatunkowym 0.680/0.700    ......

„    lekkiej    o ciężarze gatunkowym

0.700/0.720    ...........

„    średniej    (Mittelbenzin) o ciężarze

gatunkowym 0.720/0.745 .....

„    ciężkiej    o ciężarze gatunkowym

0.745/0.760    ...........

„ mieszanej (sporządzonej przez zmieszanie wymienionych gatunków z benzyną t. zw. Lackbenzin) o ciężarze gatunkowym ponad 0.760 .....

b)    nafty — 33.0%.

Niższy procent nafty dopuszczony być może

jedynie wtedy, kiedy procent uzyskanej benzyny był wyższy niż wymieniony poprzednio.

Uzyskana benzyna oraz nafta stanowić bowiem mają razem 42.0⁰/⁰ przerobionej ropy.

c)    Olej gazowy

20.0%.

1.1%

0.7°/

10

1.6%

4-6%

1.8%

d)    smary (olej wrzecionowy, maszynowy, wulkanowy, oraz cvlindrowvl razem — 15.7°/o-

Już w listopadzie 1914 roku powołano do życia przy ministerstwie robót publicznych Komisyę wę-fflowa (Knhlenversorrrunrrs- Kommission) dl o zapobieżenia grożącemu zastojowi życia gospodarczego z powodu braku węgla.

Zuzvtkowniac porobione przez Komisve doświadczenia. utworzono w noszezegôlnvch rewirach insne-przy produkcvi koksu, tudzież smoły stosunek ktoratv weo-lowe (Kohlpnpprsornunrts-TnsrteMnmtp) ma być nasteouiacv:    celem szybkiego i równomiernego zaopatrzenia lud-

koksu do 0.5°/o, smoły twardej do 1.5°/,, miękkiej do...............

koksu ponad 0.5°/A—1 0°/n, smoły twardej do l-8°/n, miekkiei do...... ...

e)    Parafina — 5.5°/₀.

f)    Smoła oraz koks razem 3.0°/₀—6.0°/₀, a mianowicie:

Bez produkcvi koksu uzvskaé należy smołv twardei — naimniei 2.0°/A, smołv miekkiei — 4.0°/. :

dpości w wegiel.

Jnsnektorzy węglowi podlegają bezpośrednio ministerstwu rebót nublicznveh.

Zadaniem ich iest przestrzeganie przepisów wv-

4.0°/n

3.0°/A

„Górka“, Towarzystwo Akovine Fahrwki npmpnhi danych przez ministerstwo robót publicznych, mam-

w Sierszv. w dniu 12. maia b. r odhwło sie w Panku Przemysłowym w Krakowie pod przewodnictwem Edwarda hr. Mvcielskiego V. zwvczaine Walne Zo-ro-madzenie akevonarvuszv tema Towarzystwa, na któ-rem orzvieto sprawozdanie Zarzadp za rok 1916 oraz zatwierdzono bilans i zamkniecie rachunkowe.

Czysty zysk za rok 1016 w kwocie «1.408 K 77 b przeznaczono na częściowe pokrycie strat z roku 1914 i 1915.

cvch na celu uregulowanie zaopatrzenia ludności w weodel tkoks oraz brykiety). wyznaczanie odpowiednich kontvngeutôw weo-la, dostarczonych przez poszczególne przedsiębiorstwa, stawianie wniosków ministerstwu colom nodniosienia produkcyi w kopalniach weo-la, badanie podań wposzonvch o uodwvz-szenie eon woeda. tudzież zestawianie dat. dotyczących nrodnkcwi noszczeo-plnvcb przedsiębiorstw.

Sprawozdanie podnosi, że pomimo nad

wvraz

w r°ku 1916 wynosiła 2658 wagonów, zaś łączna wysyłka 2432 wagonów cementu.

Do Rady Zawiadowczei wybrano* Dyrektora Stanisława karłowskiego, Henryka hr. Konarskieo-o, Eksc. Prof. Dra Juliusza Ueo. Edwarda hr. Mvcielskiego, Stanisława hr. Mvcielskiego, c. k. Radce crórn. Dyrektora Antoniego Scbimitzka. c. k. Radce Dworu Dra Marcina Szarskiego, Dyrektora Dra .Tana Steczkowskiego oraz Dyrektora Ignacego Załdera.

Ho kornisvi rewizvinej weszli pp Jan Krzvża-

Zakres działania inspektorów węglowych rozciąga sie na przydzielone im rewiry: urzędować beda trudnych warunków fabrykaevi, orodukeva osiągniętą cmi w miastach, bedaevch siedziba okręgowych urzędów górniczych, względnie w innych odpowiednich miei scowości a ch.

Dla okręgu krakowskiego okręgowego urzędu górniczego bedzie Kraków

siedziba inspektora węglowego.

W Krosienku aiżnpm dowWcono w styczniu br. C7vb Nr. .80 w głębokości 6-^0 m. w 7“ rurach. Szyb ten. jako nrôbnv odsunięto na uołódme od istnieiacycb szybów o 100 m- W skutek tern) odkryto znaczna cześć szerokości siodła. Produkcya tego nowski, Eranciszek Kpcner. Karol Pollak iako człon- szybu wynosi około pół evsternv na dobę. kowie, oraz Feliks Michalski iako zastępca.    Jak zniszczono rumuńskie konain»e naftowe. Sora-

Woieona Centrala handlowa, Kraków, Ska z o. n. wozdawca francuskiei gazety „Temps“ bvł świadkiem. W dniu 16. kwietnia b. r. odbyło się pod przewo- iak angielscy inżynierowie zniszczyli szvbv naftowe dnictwem Eksc. Dra Uea T. Zwyczaine Walne Zgro- w dolinie Prahova. na północ, od Bukaresztu, abv madzenie Wojennei Centrali bandlowei, która to in- ich nie wydać w rece nadciagaiacej armü niemieckiej, stvtucva iest obecnie także Centrala dla roz-    „Pewnego poranka ziawRo sie kilkudziesięciu

działu węgla z kopalń kralowvch.    ludzi w angielskich mundurach i po wylegitymowa

na podstawce referatu Drr. Dra Bednarskiego piu sie i pokazaniu rozkazu rumuńskim żandarmom przyjęto sprawozdanie za rok 1916 i udzielono Za- poszli do najbliższego szvbu. Wioska, okalaiaca wieże rządowi absolutorvum.    naftowe, snała ieszcze. ledwie tu i ówdzie ziawiał

Obrót towarowy tei mstytucyi wynosił w pierw- sie na progu domu iakiś robotnik poziewaiąc i prze-szym roku iei istnienia K 28,545.696*15    cieraiac zasnane oczv.

Z czystego zysku, wynoszącego K 221.642*02,    Nieznaiomi podeszli pod pierwszv szvb i za-

przeznaczono :    czeli wrzucać kawałv żelaza, zardzewiały łańcu-

31 ..

4) „

1) K 120.000 na rezerwę woienna na ewentualne chv, mniejsze narzędzia, kawałki drzewa a na to stratv na magazynach towarowych : wszystko grudki ziemi. Wszystko to trwało bar-87.800 na wvptate 6°/A dvwidendv snółnikom : dzo krótko. Szvb zniszczony, już o*o naprawić ni» 26.000 na dotaeve funduszu rezerwowego; można. Podzieleni na oddziały z mapami w rękach 35.000 na fundusz inwestvevinv pa popiera- ida od szvbu do szvbu i powtarzają obojętnie swą nie gałęzi produkevinveh dla gosuo- niszczycielska czynność.

darczei odbudowy ważność maiaeveh.    Tymczasem widok nieznaiomvch zaczyna wv-

Do Radv nadzorczei w^^brano na trzechlecie wabiać mieszkańców kopalnianych domków. Meżczv-^    1916 pr>. Armółowicza Jana Dra Baude Kazi- źni. kobiety i dzieci zbiemua sie, śledząc z cieka-

niierza. Eihnpiego Tadeusza. Dra Lea Juliusza. Tlso- wością nieznana sobie czynność. Nie wiedzieli nowi ecki ego Marvan«, Marvewskieo-o Franciszka. Dra prostu, co sie dzieie. co robią owi nieznaiomi. Po-owaka Juhana, Dra Pavgerta Kornela, Dra Piłata woli iednak zaczęli odgadywać, co to znaçvv. T naraz adens7a. H¹*. Sciniona Romana, Dra Steczkowskiego żal ich ogarnia za tern, łatwo i oboietnie niszczonem » ana i Dra^ Stefczyka Franciszka.    ogniskiem pracy, które przez tvle lat dawało im

mężczyźni przybierała wroga nostawe. Ale wtem

flroanizanva zannałrzpnia w weoiel. Dnia 11. maia chleb codziennv. Kobietv uderzaia w płacz i krzvk, 1917 r. (Dz. p. p. 216/2171 wydane zostały dwa roz-

(TO-

n°rzadzenia ministeryalne, normujące zaopatrzenie nadchodzi rozkaz ewakuacyi. W przeciągu pół ludności w węgiel.    dżiny wszyscy robotnicy z rodzinami mają opuścić

OD REDAKCYI.

W zeszycie, który poświęcony został upamiętnieniu tak doniosłej dla Polski sprawy umieściliśmy cały szereg artykułów o Zagłębiu, by w ten sposób zgromadzić poglądy pod kątem widzenia ich autorów, którzy dając wyraz swym osobistym zapatrywaniom w wielu wypadkach nie wiedzieli jeszcze jak daleko postąpiła akcya nabycia przez kraj krakowskiego Zagłębia.

Pro aeternam rei memoriam zdobią zeszyt podobizny tych mężów, którzy w ostatniej dobie gorli-wem i wprost niestrudzonem współdziałaniem przyczynili się do pomyślnego sfinalizowania sprawy Zagłębia.

Godzi się również na tern miejscu wymienić nazwiska pp.: dr. Artura Benisa, radcy górniczego Franciszka Bartoneca, inż. Franciszka D r o b n i a ka , prof. górnictwa Leona Syroczyńskiego, którzy wydatną służbą tej poczciwej sprawie wpisali się na karty dziejów polskiego górnictwa.

INHALTSANGABE

der VII., dem Ankäufe grosser Kohlenterrains seitens des galizischen Landesausschusses

gewidmeten Heftes.

Jan Zarański, Reichsratabgeordnete: Die Aktion des Landes um das Erwerben eines Theiies des Krak. Kohlenbeckens. Dr. Władysław Jahl, Mitglied des galiz Landesausschus : Wiedergewinnung der Kohlenterrains.

Kohlenbeckens.

wioskę, którą tymczasem obstawia wojsko. Wszczyna się zamieszanie, krzyki, lamenty i płacz. Ludzie biegną do domów, aby pozabierać najkosztowniejsze chociaż przedmioty. I oto za pół godziny prowadzony przez wojsko ciągnie smutny korowód bezdomnych już biedaków na długą i ciężką tułaczkę.

A tymczasem w budynkach szybowych wre gorączkowa praca. Z daleka już dochodzi stuk młotów. To demontują maszyny. Nareszcie odzywa się przeciągły gwizd, potem drugi i trzeci już słabszy.

Nagle piekielny płomień buchnął w niebo i zorzą pożaru oblewa wszystko dokoła. I jakby przy trzęsieniu ziemi odzywa się głucha detonacya. Eksplozya jedna za drugą wstrząsa powietrzem. Za chwilę cała ta piękna, miliony niosąca dolina, wraz z całą wioską, smukłemi wieżami naftowemi i budynkami szybowymi stoi w ogniu.

Niszczycielski oddział wsiada do automobilów i pędzi dalej, by w najbliższej wiosce powtórzyć swoje dzieło zniszczenia.

Dr. Jan Steczkowski, Dir. der Landesbank : Zur Geschichte der Verhandlungan über den Ankauf eines Theiies Krak.

Berging Anton Schimitzek, Bergrat. Über das Krak, Kohlenbacken (Situations planu, geolog Profile).

Prof, der Jagiell Univ. Dr. Ladislaus Szajnocha: Vor zwanzig Jahren.

Prof. d. Hochschule Leon Syroczyński: Der Ankauf der Kohlenterrains in Grossherzogtum Krakau.

Berging. Fr. Drobniak: Noch einige Worte über das Krak. Kohlenbecken.

Bergrat Fr. Barton ec: Ein Beitrag zur Aufklärung der östl. Grenze des Krak. Karbons.

Ing C ze r 1 u n czakie wicz : Steinkohle und Sonderseilung Galiziens.

Berging. Jan Naturski: Zum Ankäufe der Kohlenterrains im Krak. Kohlenbecken.

Sämtliche Artikel besprechen das Krak. Kohlenbecken, geolog Verhältnisse desselben, die aufgeschlossenen Kohlenvorräte, die Qualität u. den kalor. Wert der dortigen Steinkohle.

Kohlenvaluta.

Kohlenprodukiien in Österreich.

Naphtarevier in Borysław.

Mont. Vereine.

Montanistische Chronik.

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, ul. Mikołajska 13.

MUÊÊÊ

KRAKÓW

UL STAROWIŚLNA L. 19.

ARTUR LORIE

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). —- Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych =====

Ml

SYSTEMU SPŁAWOWEGO

PODRĘCZNIK

Inż. WŁODZ. DZIAKIEWICZA

:: ROK WYDANIA 1917. OPRAWA TRWAŁA KARTONOWA. CENA K 7-50, Z PRZESYŁKĄ K 8

WYSYŁKA Z KSIĘGARNI

D. E. FRIEDLEINA

KRAKÓW, RYNEK GŁÓWNY Nr. 17.

Szósta austryacka Pożyczka wojenna

Zaproszenie do subskrypcyi.

Licząc na wypróbowane poczucie obywatelskie, jakoteż na znaną gotowość naszych najszerszych kół górniczych, zapraszam niniejszem wszystkich P. T. Gwarków, Przedsiębiorców, Inżynierów i Urzędników górniczych, oraz Gwarectwa, górnicze Towarzystwa akcyjne, Spółki zawodowe, Stowarzyszenia i Kasy brackie do jak najwydatniejszego udziału w tej subskrypcyi.

Czem większym będzie nasz udział, tern prędzej dopomożemy do szczęśliwego zakończenia obecnej wojny.

Szczęść Boże!

C. k. Starosta górniczy

Radca Dworu.

:ll Y//À

iaK'iS^'g

»,

<2~~n

:: J. POHLIG ::

fs

G«a.

Praht

gp^ggigl

Se*lbahnen

IpsA

j^^SSHÜ®

Verläde-

Anlagen

Towarzystwo z ogran. poręką

Biuro inżynierskie i przedsiębiorstw do urządzeń przewozowych konces. J. Pohlig T. A. w Kolonii.

Koleje iinowe systemu Obach, Ottd i Pohlig. Urządzenia składnic, pochylni hamulcowych wyciągów kopalnianych, urządzeń linowych wszelkiego rodzaju.

Konto żyrowe w c. k. uprzyw. Zakładzie kredytowym dla handlu i przemysłu w Wiedniu, a a cj □ Czek P. K. O. Nr. 109.966.

Adres dla telegramów: JPOHLIG, WIEDEŃ. ¹⁼³

Francusko-Rosyjskie Towarzystwo Górnicze.

Kopalnie węgla.

Kopalnie rudy cynkowej i ołowianej.

te

v>

Ll

-5ab-

Huty cynkowe.

Zarząd główny w Dąbrowie, Królestwo Polskie.

ra

rw

(W

!\

MC. IOW. ELEKTRYCZNE **. S0K0LNICKII WIŚNIEWSKI I

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 18.

|

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów, I

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

v:

poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego. : J

IGNACY BROSS,

Kraków, Dietlowska 99

Telefon nr. 2489.

ZASTĘPCA

AUSTR. MANNESMANA WALCOWNI RUR.

Wszelkie rury stalowe bez szwu : gazowe, wodociągowe, wiertnicze, płomienne, flaszki stalowe na amoniak, kwas węglowy etc. Rury stalowe mufowe bez szwu, zabezpieczone asfaltem i terowaną jutą dla wodociągów o wytrzymałości 60 kg. na 1 mm. kw., wypróbowane na 50 atm. ciśnienia w długościach do 14 metrów. Maszty stalowe bez szwu dla doprowadzenia prądu i oświetlenia. Słupy stalowe bez szwu dla podparcia belek i dachów zamiast lano żelaznych.

Cenniki i kosztorysy bezpłatnie.

«•

□ □□

□□□

KOPALNIE

| GALICYJSKIEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI a

H przy ul. Pańskiej, Na debrze i Na potoku w Borysławiu, około 10 morgów terenu w Opace w sąsiedztwie kopalni Towarzystwa karpackiego i około ë 10 morgów w Nahujowicach w sąsiedztwie kopalni, której popęd na nowo Ä    zostaje podjętym.

Bliższych informacyi udziela: GALICYJSKA KASA OSZCZĘDNOŚCI WE LWOWIE.

>999999999999999

»•90

E. J. GOBIET’A NASTĘPCY

Armand Gobiet budowniczy Morawska Ostrawa.

TELEFON Nr. 103.

Wykonywa mury ogniotrwałe, piece koksowe, piece wysokie, piece Martina, piece żarowe, stosowe, głębokie, p’ece obrotowe, kowalskie, generatory, do prażenia magnezytu, kotły parowe, kominy fabryczne itp. Kompletne budowy mieszkalne, przemysłowe i budynki na kolonie wszelkiego rodzaju. Podejmuje się wykonania kompletnych budowli w kraju i zagranicą. Świadectwa jak najlepsze firm kraj. i zagrań.

NAJSTARSZE I NAJWIĘKSZE SPECYALNE PRZEDSIĘBIORSTWO BUDULCOWE DO WYKONYWANIA WSZELKIEGO RODZAJU BUDOWLI PRZEMYSŁOWYCH W AUSTRO-WĘG. Rok założenia 1858. Zwiedzanie zakładu i oferty bezpłatnie. Długoletni wyszkolony personal służbowy.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości matery ałów budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-;    teryał dla wież wiertniczych.    ■    ¹

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

i Austryacka Fabryka cementu portlandzkiego

::: w Szczakowej, Galicy i. ::

Cement portlandzki normalny i specyalny, dolomit surowy

i palony, wapno hydrauliczne.

Zentrala: WIEDEŃ I., Singerstrasse Nr. 27. — Produkcya: 16.000 wagonów cementu portlandzkiego, 8.000 wagonów dolomitu. — Adres dla telegramów: „K0WAFABRIK WIEN“. — Telefon Nr. 5.496.

Galicyjska Siemens-Schuckertowska Spółka

z ograniczoną poręką

Biuro główne: LWÓW, Jagiellońska 7. — Filia: KRAKÓW, Grodzka 58.

• •    •    *    wykonywa

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE, ELEKTRYCZNE PRZENIESIENIE SIŁY, ELEKTRYCZNE KOLEJE, WIELOKROTNE WYPRÓBOWANE SPECYALNE

URZĄDZENIA GÓRNICZO-HUTNICZE,

maszyny wydobywcze, popęd walcowni, pompy dla odwadniania, specyalnie stosowane materyały instalacyjne dla forsownego ruchu i niewyszkolonej obsługi, materyały instalacyjne dla kopalni z gazami wybuchowymi, rafineryi nafty, patentowane armatury żarówkowe

dla szybów naftowych i t. d.

GÓRKA

TO WARZ. AKCYJNE fABRVKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

*<

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

BIURO ZWIĄZKU GÓRNIKÓW

I HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik 1. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910.......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże" na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, Prof. Uni w. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), K. Tołwiński.............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami), prof. górn. Karol Miłkowski..............

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami.......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym papierze Dr. Leon Rymar...............

Koron

40 —

2-50

1*—

3*60

99

99

99

3*—

10 —

6*—

—•80

—•30

—•30

1-50

1*50

3-75

1*90

2-50

1*25

3*75

—•50

30*—

2*—

5*—

3-50

i uhm i

C. K. U PRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENEWSKI

Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

wyrabia :

â%

■ i !

ßi»

mm

Ë8

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

C. k. Zarząd salinarny w Wieliczce

rozpisał publiczną licytacyę na dzień 29 maja 1917 r. godzina 11-ta przed południem celem zabezpieczenia dostawy około : 150 m³ drzewa jodłowego ciosanego

1920 m³

okrągłego

„ świerkowych „ sosnowych

270 m³ desek jodłowych 20 m3 25 m³

Bliższych szczegółów udziela wymieniony Zarząd

salinarny.

1 '

8 OGŁOSZENIE.

b Wojenna Centrala 8

handlowa

8

tü W

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Krakowie, Sławkowska 1 G

p ro wad z i n a m ocy re kwi zycy i c. k. N a m i est n i etwa

sprzedaż węgli

. oq

wszystkich kopalń krajowych, a mianowicie: Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni w la Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.

fp|

,''\j' ■

&ÉfelÉâ

-

mm v*

- *

n

M

i

U

■

m

m

m

mk

: ; \ -

WÓ.

’é

:

iSSS

a

* 1ÏW<

Ni

i»

- -    ' “ k

I

.

; ■

•'• >H 'V

fc

V

? W&

■fl

ÜP®¹

,

/

IS

'

'

.

li

‘    ..: w-.. i-‘    ’S«

■- -

'&’Vt

/

)

Ê M

\

Æs&£-$■ ;*

■

«

:

V

*ïî

m:

jfsr

)

"1;

K

■

\

s£;<-

biblioteka

G Ł O W N A

I 105

akademii

GÓRNICZO

HUTNICZEJ

N2fi>|0