Zeszyt XI.

mêt/

Kraków, sierpień, wrzesień 1917.    rV-^.

Rok II.

mmmm

CZASOPISMO GORRICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pooztową :

Rocznie .    . . . K 18*—

Kwartalnie . ... m 4*60 Rocznie Cena pojed. numeru . „ 2*—

Dla członków Związku :

K 12 —

Kwartalnie . .

•    , 3--

Za całą stronę . . » V, »trony . . .

Cena ogłoszeń:

100-— za */* »trony 50 —

. V,«

Zresztą według umowy.

. . K 25-. . * 10'—

Rękopisy niezulytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach‘.'Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ:

Polski Instytut geologiczny: Dr. Jan Nowak.

Archiwum wiertnicze: Dr. K. Tołwiński.

0 solach i o łączących się z niemi w całym ciągu Karpatów pewnych ciał, a szczególniej o solach warzonkach w Polsce:

Stanisław Stasiak.

Przemysł górniczo-hutniczy Gaiicyi a Austrya: Dr. Artur Benis.

Sekcya górnicza: (Zjazd przemysłowców w Krakowie w r. 1917).

0 kapitale krajowym.

Przemysł żelazny a odbudowa kraj u: Stanisław Pankowski. Sprawy bieżące.

Zestawienie produkcyi gazu za lipiec 1917.

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

TEPEGE

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534. — Adres telegr,: TEPEGE, telefonem Kraków, CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. z w. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodny ch

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploataeyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

Austryacka Fabryka cementu portlandzkiego

™ w Szczakowej, Galicyi. =

Cement portlandzki normalny i specyalny, dolomit surowy

i palony, wapno hydrauliczne.

Zentrala: WIEDEŃ i., Singerstrasse Nr. 27. — Produkcya: 16.000 wagonów cementu portlandzkiego, 8.000 wagonów dolomitu. — Adres dla telegramów: „K0WAFABRIK WIEN“. — Telefon Nr. 5.496.

Ostatnie f wydawnictwa

•i >

Związek

Górników i Hutników Polskich

PROF. UNIW. JAGIELL. DR. WŁ SZAJNOCHA

PRZYSZŁOŚĆ POLSKIEGO GÓRNICTWA.

Cena 1 Korona.

DR. K. TOŁWIŃSKI

BADANIA GEOLOGICZNE TERENÓW NA WYSPIE SUMATRZE (z illustracyami).

Cena 1 Korona 50 halerzy.

PROF. GÓRN. KAROL MIŁKOWSKI

UBOCZNE OPORY RUCHU W WYCIĄGACH KOPALNIANYCH.

Cena 1 Korona 50 halerzy.

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest: okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. — Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk austryacki) wydał wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ul. Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-hutniczego powinni uważać za swój obowiązek moralny

zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich .

Wpisowe 5 K, roczna wkładka członków 10 K. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 K (do dowolnej wielkości)

Wpłaty w Austryi : Czek P. K. O. Nr. 97. 33. Rk bieżący. c=—sa B ank Przemysłowy Oddział w Krakowie, i i

Galicyjska Siemens-Schuckertowska Spółka

z ograniczoną poręką

Biuro główne: LWÓW, Jagiellońska 7. — Filia: KRAKÓW, Grodzka 58.

wykonywa

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE, ELEKTRYCZNE PRZENIESIENIE SIŁY, ELEKTRYCZNE KOLEJE, WIELOKROTNE WYPRÓBOWANE SPECYALNE URZĄDZENIA GÓRNICZO-HUTNICZE,

maszyny wydobywcze, popęd walcowni, pompy dla odwadniania, specyalnie stosowane materyały instalacyjne dla forsownego ruchu i niewyszkolonej obsługi, materyały instalacyjne dla kopalni z gazami wybuchowymi, rafineryi nafty, patentowane armatury żarówkowe dla szybów naftowych i t. d.

Zeszyt ;XI.

Kraków, sierpień, wrzesień 1917.

Rok II.

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową: Rocznie .    . . . K 18*—

Kwartalnie . . . . „ 450 Rocznie . . . Cena pojed. numeru . „ 2-— Kwartalnie . .

Dla członków Związkn :

K 12*—

• » 3*—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę    . . K 100-— za */₄ strony . . . K 25* •

» V» strony • • •    » 50’—

» VlO >>

Zresztą według umowy.

• „ 10'*“

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górnikowi hutników polskich w Austryi, Kraków,Pańska7. Nr.teł.2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lubiina w księgarniachGebethnera i Wolffa.

Polski instytut geologiczny napisał

dr. Jan Nowak.

Powiedział Norwid: Każdy naród sam pań- i małych Borysławiów tyle, ile orzeczeń na targu szczyznę swą odrabiać winien. Jednem z po- terenowym. Przypatrywaliśmy się spokojnie narodzi-ważniejszych zadań pańszczyzny naszej jest strze- nom Borysławia, grzaliśmy się przy pożarze Oli City, żenie dóbr narodowych przed lekkomyślnością, przy- byliśmy nawet trochę dumni z całego huczku jak padkiem i złą wolą. Pod grozą odpowiedzialności z Cyganiewicza; polowaniu na nasze tereny, uprawia-wobec przyszłych pokoleń winien naród u wrót swych nemu przez wszystkie narodowości — z wyjątkiem skarbców czujne porozstawiać straże, by nic z tego naszej — przyglądamy się z niewiększem zaintere-co one kryją nie poszło na marne, lub co gorsza, sowaniem niż nabob indyjski na polowanie na słonie wpadło w ręce żywiołów nam obojętnych, lub nia, które aranżują Europejczycy. Zadowalamy się

wręcz wrogich.

małem odszkodowaniem za zniszczone plantacye i wy-Kto, wielki, czy mały odważyłby się wziąć na najmujemy się chętnie do naganki, siebie odpowiedzialność za zmarnowanie dobra naro-    Smutne nad wyraz refleksye cisną się pod pióro,

tychczas się nie doczekał, łndzimy się że to wystar-Płody kopalne ziemi naszej są jednem z naj- czy, jeżeli zaprosimy geologa na kilkudniowe „zba-ważniejszych składników dobytków naszego narodu, danie i zaopiniowanie“ terenu. Tymczasem dzisiejsza a każda strata na tern polu jest stratą narodową, nauka wymaga znajomości bardzo szczegółowej ol-a obojętne przypatrywania się trwonieniu kapitału brzymiej masy kompleksów skalnych, w których narodowego jest zbrodnią wobec teraźniejszych tylko w pewnych miejscach możliwość znalezienia

ropy istnieje. Wystarczy nam, że jakiś teren leży na tern samem siodle co „Potok“ aby wróżyć prawdo-

dowego? A jednak zacięży ona nad sumieniem i pa- Borysław rodził się, potężniał, od roku 1914 począł mięcią naszego pokolenia, jeśli nie znajdziemy dość okazywać znamiona dekadencyi, ale naukowego zba-siły, aby usunąć zaniedbania dotychczasowe i dość dania rozciągłości siodła, całokształtu warunków wy-inicyatywy, aby rozciągnąć straż nad majątkiem na- stąpienia ropy, ostatecznej stratygrafii pokładów do-rodowym.

i przyszłych pokoleń.

we

Kupując u obcych nasze tereny węglowe zapłaciliśmy im dobrze za naukę. Gdybyśmy posiadali podobieństwo znalezienia ropy. Nie bierzemy tego właściwym czasie inwentarz naszego majątku, P°d uwagę, że w obrębie tego siodła są miejsca manie bylibyśmy im może sprzedali naszego węgla 34ce maksimum i minimum dobrych warunków, jako słomę, aby go później odkupić jako dyament.    Ta choroba nabrała u nas symptomów zupeł-

A zapytujemy, czy jestto jedyna pozycya naszego nej nieuleczalności. Wedle dzisiejszych wymagań wie-majątku nie zapisana w naszym inwentarzu? Smutno dzy dla założenia szybu naftowego potrzeba dokła-wyznać, ale pytanie niestety zupełnie fałszywie po- dnej znajomości nietylko części siodłą, na której dany stawione. Powinno brzmieć: Czy jest nam przynaj- teren leży, ale jaknajdokładniejszego zbadania i kar-mniej jedno z bogactw kopalnych naszego kraju tograficznego ujęcia całego siodła i stref przyległych znane tak, abyśmy na tej znajomości mogli oprzeć do niego z jednej i drugiej strony. Na tych danych jakąkolwiek kalkulacyę? Ograniczymy się do jednego dopiero można oprzeć jakąś kalkulacyę co do głę-z najważniejszych naszych płodów kopalnych: oleju bokości wiercenia, dymenzyi potrzebnych rur i głę-skalnego. Mamy wielki Borysław na ukończeniu bokości, w jakiej należy przed pojawieniem się ropy

tc

50

tc

wodę zamknąć, jednem słowem można dopiero zacząć racyonalną, zdrową gospodarkę. A czy istnieje u nas jedna kopalnia, po 40 latach gospodarki naftowej, któraby w ten sposób była zakładana i prowadzona? Wszak rola geologa kończy się na stwierdzeniu, że „teren leży na siodle“, a rzadziej już na wskazaniu miejsca na szyb. Przecież u nas zbieranie próbek wiertniczych uważa się za zupełnie zbędne, a już w zasadzie nie pokazuje się „obcemu“ geologowi własnych próbek i profilów. W ten sposób utrudnia się wszelką korekturę, w tenże sposób stracono na zawsze doświadczenie, jakieby dały wiercenia borysławskie na wypadek odkrycia drugiego Borysławia, co wcale nie jest wykluczone.

Przyglądamy się obojętnie, jak przy gonitwie za metrami odwierconymi zawadnia się i zaprzepaszcza nasze dobro narodowe. Sądzimy, że jest to dla nas obojętne, na którem miejscu siodła, roponośnego obca firma szyb wierci i jak go wierci. Sądzimy, że dorywczemi prywatnemi ekspertyzami dojdziemy do znajomości naszych bogactw naturalnych.

Czas się ocknąć! Czas, aby społeczeństwo znalazło drogę do wglądnięcia w rachunki włodarzących jego majątkiem. A do tego musimy się zdobyć na instytucyę, której obowiązkiem będzie spisanie rejestru naszych skarbów.

Musimy się postarać o Zakład geologiczny. Włożymy nań obowiązek systematycznego

zbadania tych obszarów ziemi naszej, w których są ukryte płody kopalne. Włożymy nań obowiązek wskazania nam, które miejsca wedle wymogów wiedzy współczesnej zawierają optimum dobrych warunków. Postaramy się, aby te miejsca w naszem znalazły się ręku. Zażądamy od tegoż Zakładu przedłożenia wniosków, jak należy bronić naszych wartości przed zachłannością obcą a lekkomyślnością i krótkowzrocznością własną.

Społeczeństwa ościenne, biedniejsze często i nie stojące od nas kulturalnie wyżej, w należytem zrozumieniu swego interesu dawno już posiadają insty-tucye, spełniające te zadania. Myśmy stworzyli prywatną inicyatywą stacyę geologiczną w Borysławiu i taką do niej przywiązaliśmy wagę, że gdy nadeszła zawierucha wojenna, nie było nikogo, ktoby pomyślał o niej i jej kierowniku. Teraz o niej głucho. Choć zaprawdę twór ten był pomyślany niesłychanie ciasno i nie miał środków rozwoju do tych ram, w któryeh Zakład geologiczny mógłby dla rozwoju choćby tylko przemysłu naftowego walną odegrać rolę i w których go dzisiaj mieć powinniśmy.

Jeżeli w tym jak w wielu podobnych wypadkach znajdzie się ktoś, kto sądzi, że wystarczy tu pozezować w stronę Wiednia, niech nie zapomina o tern, że przedewszystkiem Naród sam pańszczyznę swą odrabiać winien.

Archiwum wiertnicze

napisał

Dr. K. Tołwiński.

dnych trudności, na brzegu karpackim rzecz się komplikuje o tyle, że warstwy nasunięte naogół są wodonośne, Wobec ich zmiennej jednak miąższości i zapadu ku południowi, zamykanie wody nie może odbywać się podług jakiegoś jednego z góry ustalonego szematu, lecz musi być uskutecznione po przebiciu pokładów nasuniętych. Geologiczna więc budowa terenu będzie w tym wypadku czynnikiem decydującym.

W czasach ostatnich wielkie zainteresowanie budzą południowe tereny naftowe Borysławia i Tu-stanowic. Znaczenie ich wzrasta wobec wyczerpywania się obszarów północnych i zawodnienia części wschodniej: W ciągu paru lat ostatnich rozpoczęto intensywne wiercenia na Horodyszczu, w kierunku Mraźnicy i wreszcie na całym brzegu karpackim pomiędzy potokami Tyśmienicą a Łoszenią. Brzeg Karpat okazał się wszędzie, jak dotąd stwierdzono, nasunięciem, pod którem napotkano normalnie leżące warstwy młodsze, wychodzące w Borysławiu na powierzchnię na północ od nasuniętego brzegu Karpat. Pierwsze szyby głębokie założone w obrębie warstw nasuniętych, jak n. p. Silva plana, Gottfried, Brugger dały doskonałe wyniki, wobec czego ostatnio projektowaną jest wielka ilość szybów, zmierzających do znacznego rozszerzenia pola exploatacyi w kierunku południowym. Źe jednak warstwy naogół zapadają ku południowi, nasunięcie przybiera na miąższości, głównego więc złoża roponośnego trzeba, posuwając się w tym kierunku, szukać głębiej i głębiej.

Stoimy tu jeszcze wobec kilku problematów, do rozwiązania których zdążamy. Nie wiemy mianowicie jak daleko warstwy autochtoniczne sięgają pod nasunięciem ku południowi, do jakiej granicy sięga horyzont roponośny, gdzie napotkamy tu wodę wgłębną i w jakim charakterze. Oprócz tych wszystkich zagadnień, na które każdy szyb nowy rzuca pewne światło, przychodzi jeszcze nadzwyczaj aktualna kwe-stya zamykania wody. Wówczas gdy na terenach północnych sprawa ta nie nastręczała zupełnie ża-

Wszystkie te zaznaczone wyżej okoliczności zmuszają do wielkiej ostrożności i do ścisłego gromadzenia materyału geologicznego przy biciu szybów południowych.. Dla względów powyższych rozpoczynamy w archiwum wiertniczem druk profilów dotyczących szybów południowych Borysławia i Tusta-nowic, rozmieszczonych w obrębie nasuniętego brzegu karpackiego. Dajemy na początku dwa przekroje, Brugger I i Baron Rally II. Inne będą się ukazywały w miarę jak będziemy rozporządzali odnośnym ma-teryałem geologiczno-technicznym.

Obydwa szyby wymienione założone są w odległości około 120/77, od siebie, mniej więcej w kie-ranku rozciągłości pokładów i wykazują dlatego wielkie podobieństwo co do profilu i produktywności złoża roponośnego.

Warstwy nasunięte składają się w obydwu wypadkach z piaskowców i łupków górno-eoceńskich, pod którymi występują partye łupków menilitowych, podścielające seryę nasuniętą, Granica nasunięcia

iS»

cc

sięga na Bmggerze I do głębokości 330 m, na Baronie Rallym II do głębokości 320 m.

Pod nasunięciem napotykamy warstwy ilaste szare ze śladami soli, które szczególnie wyraz'nie zaznaczały się na Bruggerze I, wówczas gdy na Rai- ^ lym II po warstwach nasuniętych przyszły niemal odrazu szare łupki dobrotowskie. Mamy wrażenie, p że mioceńskie iły solne występują bardzo nierównomiernie pod nasunięciem i ścisłe ich odgraniczenie od łupków dobrotowskich w wielu wypadkach tru- J; dnem jest do przeprowadzenia.

Warstwy dobrotowskie składają się z naprze-mianległyeh wapnistych szarych łupków ilastych i kruchych jasno-szarych piaskowców zawierających dużo drobnych łusek miki. Sięgają one na obydwu szybach do głębokości około 1000 772; poczem następuje sery a pokładów przejściowych oddzielających warstwy dobrotowskie od menilitów. Składają się one z ciemno-szarych wpadających w czekoladowy kolor łupków i szarych piaskowców, również z blaszkami miki. Pokłady te sięgają do głębokości około 1090 m na obydwu szybach.

Od tego poziomu rozpoczynają się mocno bitumiczne twarde łupki menilitowe, barwy ciemno-bru-natnej, poprzedzielane tu i ówdzie cienkiemi wkładkami piaskowców. Menility zbliżając się ku części spągowej mają przerosty rogowców, pod którymi ukazują się charakterystyczne jasno-szare piaskowce kwarcowe, tworzące główny horyzont roponośny. (Borysławski piaskowiec roponośny).

Piaskowce te (z nieznacznemi wkładkami łupków menilitowych w części górnej) stwierdzono na Bruggerze I od 1303 m do 1325 m. na Rallym II, zaś od ca 1310/n do 1340/72.

Bruggerl. Baron RalBj Ib

r. Gooo

4-»^

Kianuu

owce

r-H

2S0

°<-û ?

u:

«J f ^ Sol

330. _

>■

O '-c

. 600

Ł-- • • ■•■-»-Û

T-. . —,

. 195

_ r_o_n i c a naćunt^cioi;

*r —

TT". ~

Krótki powyższy obraz geologiczny uzupełniamy jeszcze danemi, dotyczącemi zamykania wody, rurowania i produkcyi.

Brugger I. Wiercenie rozpoczęto X. 1913, doprowadzono do głębokości 1325/72 dnia 25/1. 1917.

Rury blaszane 16" do głębokości 14/72.

Rury blaszane 14" do głębokości 26/72.

Rury hermet. 12" do głębokości 150’8 m (zostały następnie wycięte).

Rury hermet. 10" do głębokości 440/72 zamykają wodę.

Rury hermet. 9" do głębokości 821/72 zostały wycięte do głębokości 424/72.

Rury (dziurkowane na 235/72 od dołu) 7" do głębokości 1260 m zostały wycięte do głębokości 794/72.

o r KL

lilih

OT

o ur j K. L e.

no oo

'i'

IÖOO

Rury (mają tylko but dziurkowany) 6" do głębokości 1319.9/77.

Szyb, jak widzimy miał zamkniętą wodę 10 ca-lowemi rurami na głębokości 440/72, a więc już po przebiciu warstw nasuniętych. Żadnej wody następnie nie było.

Występowanie śladów ropy i gazów w warstwach górnych uwidocznione jest na profilu.

Pierwsza produkcya zaczęła się na głębokości

C-Q

ocen.

p oi

"tr

Ti

i=>

? ^

ok. 1127/7/ (V. 1916). Na 1128/72 zaznaczyły się nie- ‘ zwykle silne wybuchy gazów i ropy, produkcyi je- 3<?vij jTow^k,: dnak większej nie nastąpiło. W miesiącu tym V. 1916 o wyprodukowano 14 cyst. ropy, do końca 1916 wy-    ³

produkowano 83 cyst. ropy, I. 1917, po dowierceniu do 1325/72, 39 cyst. ropy. II. 1917, po dowierceniu do 1325/n, 109 cyst. ropy.

'.vT

109 0

un.

oy O UJC<_

ej a io w

109 5-

1150,

tl we«;

mi

12>H0

7 kov y toKłn&k

i

4-

Odtąd szyb daje około 3—4 cystern na dobę, ; do końca zaś listopada 1917 wyprodukował od początku wszystkiego 1122,5 cystern.

Ciężar gatunkowy ropy (mierzony na tłoczni) wynosił d. 12/VI 1916 0,849, temp. =20°C, zanieczyszczenie — 0,5°/n. Dnia 16/VI 1917 — 0,850, temp. = 20°C, zanieczyszczenie = 0,6°/₀. Dnia 4/XII 1917 — 0,851, temp. = 23° C, zanieczyszczenie = 0,4 %.

Baron Rally II. Wiercenie rozpoczęto 1/1. 1914, doprowadzono do głębokości 1340/7/ — VII 1917.

Rury blaszane 16 " do głębokości 14 m. Rury blaszane 14" do głębokości 25/77. Rury hermetyczne 12" do głębokości 177/77, zostały następnie wycięte. Rury hermetyczne 10" do głębokości 437 m, zamykają wodę. Rury blaszane 9” do głębokości 865 m, zostały wycięte do 423/77. Rury ostatnie 222/7/ dziurkowane 7" do głębokości 1234/77, zostały wycięte do 842/7?. Rury ostatnie 10" dziurkowane 6" do głębokości 1332/77.

Po wstawieniu rur 10-cio calowych na głębo-kośęi 437 m żadnej wody więcej w szybie nie było.

Produkcya. Do września 1916, t j. do głębokości 980/77, szyb wydał 13,7 cystern ropy. Do końca grudnia 1916, t. j. do głębokości 1113/77, szyb

wydał 26 cystern ropy. Do końca lipca 1917 szyb wydał 80 cystern ropy. Do września 1917, t. j. z głębokości 1340/tz szyb wydał 105 cystern ropy.

Odtąd daje również około 3—4 cystern na dobę, do końca zaś listopada 1917 wyprodukował wszystkiego od początku 439 cystern.

Ciężar gatunkowy ropy (mierzony na tłoczni) wynosił : Dnia 22 września 1916 — 0,865, temperatura 23 ü C, zanieczyszczenie l,6°/₀. Dnia 31 grudnia 1916 — 0,855, temperatura 20 °C, zanieczyszczenie 0,4°/₀. Dnia 24 kwietnia 1917 — 0,853, temperatura 20⁰ C, zanieczyszczenie 0,8°/₀.

Produkcya przyszła na obydwu szybach pod rogowcami z borysławskich piaskowców roponośnych bez żadnych objawów efektownych. Szczególnie na Rallym II gazy zaznaczały się bardzo słabo, wybuchów nie było. Mieliśmy w tym wypadku wyraźny obraz powolnego wysiąkania ropy z piaskowców. Na Bruggerze I gazy były silniejsze i wybijały ropę przy zbliżaniu się tłoka do góry.

Charakter produkcyi na obydwu szybach, dostarczający ropę z warstwy piaskowca dowodzi, że mamy tu do czynienia z ropą pokładową.

Stanisław Staszic.

0 solach i o łączących się z niemi w całym ciągu Karpatów pewnych ciałach, a szczególniej o solach warzonkach w Polsce*).

Od czasu t. zw. rewindykacyi Galicyi zacieśniał

wewnętrznego rozmiaru całey kopalni Wieliczki. Za Chcąe sprawę tę tak dla nas ważną wyświetlić Stanisława Augusta Karossi w listach mineralogicznych raz wyczerpująco i dokładnie postanowiliśmy sięgnąć daie wiadomości o solach w Polsce. W roku 1872 do najdawniejszych dostępnych dla nas opisów poi- Doktor Bernier wydał w Paryżu rozprawę o solach skich o żupach solnych. I tu też jak w każdej dzie- w Wieliczce, Jan Fichtel w tomie LI. Minaralogische dżinie pracy, której się imał ten mąż wielki na pierw- Bemerkungen mówi o Wieliczki kopalniach ; Haequet szem miejscu postawić trzeba Staszica. Od niego też w podróżach Fisikalisch-politische Reisen pisze o so-nawet z częściowem zachowaniem dawnej pisowni lach w Polsce, szereg artykułów o soli polskiej rozpoczynamy.

Wielu uczonych pisało o Solach w Polsce : ze się dość rychło kąt widzenia na rozległe obszary ziem znanych mi naydawnieyszy Kromer dał wiadomości polskich, które przyroda tak hojnie w sól wyposa- o naszych kopalniach soli. W roku 1543 wyszła Jana żyła. Długoszewskie : Regis Poloniae salis grauida, Wiliich, Obseruatio de Salinis Cracouianis. Z roku poszło w zapomnienie i ograniczyliśmy się tylko do 1565 iest Schrotera Regini Poloniae Salinarum Vie-brania w rachubę Wieliczki i Bochni, jako wyłączne liciensium descriptio. W roku 1632 pisał o nich Sta-dostarczycielki soli kamiennej a ośm żup galicyjskich rowolski w dziele Polonia sine status regni Poloniae. które rząd austryacki, by oszczędzić wydatków na W roku 1645 Jan Broski wydał: Uwagi nad solami administracyę z dawnych warzelń polskich zatrzy- w Polsce. W tymże roku Marcin Herman napisał mał: Lacko, Stebnik, Drohobycz, Dolina, Bolechów, dzieło: Admirandae salinarum fodinae Vielicensinae Delatyn, Łanczyn, Kosów, uważaliśmy za jedyny szpi- z odrysowaniem wewnętrzney tey kopalni postawy, chlerz soli topkowej przeznaczonej wyłącznie prawie i iey przecięcia. Również opisuie sole polskie Rzą-dla wschodniej Galicyi. O tern, że były za czasów czyński w księdze Historia naturalis Poloniae. W roku polskich dziesięciokrotnie liczniejsze warzelnie, że 1730 Henkel wydał Nachricht von den polnischen cały łańcuch Karpat od zachodu na wschód ma pod Salzgruben. Doktor Kortum oyciec zacnego naszego cienką stosunkowo warstwą ziemi nagromadzone bo- Członka zmarłego Kortuma opisał kopalnie Wieliczki, gactwo soli, która w setkach obfitych źródeł nasy- W roku 1762 Guettard podał rozprawę o solach conych wypływa, słyszeliśmy jak o ucztach żupnika w Polsce Akademii umieiętności Paryskiej. Schober wielickiego Wierzynka przyjmując te wiadomości mo- opisuie kopalnie soli w Polsce w tomie 3. 4. i 6. cno już patyną wieków okryte — z dużem niedowie- Hamburgier Magazin. Za Augusta III. wyszła karta rzaniem.

Pisarzy tych uwagę ściągały na siebie tylko pewne punkta, a szczególniey Wieliczka, iako kopalnia z wielu miar osobliwsza.

Moie kilkoletnie zwiedzanie Karpatów podały mi wiadomości, i uwagi ogólne nad niezmierną

Redakcga.

!) Rozprawa czytana na posiedzeniu publicznem przez Stanisława Staszica Radcę Stanu, Prezesa Towarzystwa Kró-    ...    ....    .    .    .

1814 roku.

lewskiego Warszawskiego Przyjaciół nauk, duia 30 Kwietnia masą soli i nad bhzey łączącemi się z nią pewnemi

mineralnemi ciałami w całey rozległości gór karpackich,

Po soli zielonej następuie warstwa iłu czar-

Jest z iedney i z drugiey strony Karpatów, czasami rozpiera się, i takowe łamie, lub wysadza, w pewney odległości od ich najwyższego grzbietu, Górnicy tuteysi nazywaią go „sys“. W zakładanie no-taki pas, czyli kraniec ziemi, do dwuch set mil po wego okna dokopanie się do tego piasku jest gór-obudwóch bokach długi, do kierunku głównego gór nikom przyjemne. On tu zawsze znakiem pewnym pierworodnych strychu równoległy, zupełnie od po- soli. Miewa od 3 do 9 sążni. Ponim następuje iło-przedzaiących go wyżej, i następujących po nim gór margiel szarawy z konchami morskiemi; miewa niżej, różny; w którym znaidują się ciągle skupione 3 sążnie. Potem iłomargiel z gipsem; który znayduie sole kopalne, źródło słone; siarki kopalne, źródła się tu w szczególniejszym kształcie: prześciela się siarczyste; bitumina stwardła; bitumina czyli skał- bałwanami zawiianemi. Po tym leży ił szarawy oleie ciekące; węgle kopalne; vitryole, siarczany tłusty, skałoleiem cuchnący. W tym pierwszy raz sody; siarczany iłu, ziemie ałunowe, ałuno-łopienie. spostrzegać kłęby soli. Ón robi strop czyli podług Ten pas z strony północnej w Polsce poczyna górników hałdę (le toit) Miewa od 8 do 12 sążni, się od gór Tarnawskich, i ciągnie się aż za górę Następnie sól zielona ieszcze nieczysta, z ziemią Czarną po granicę Polski z Multanami. Z strony po- zmieszana przez 20 do 30 sążni. Ta sól zielona im łudnia w Węgrzech od okolic Trenczyna, aż w Mar- głębiej, tern staje się czystsza, i coraz bielsza, morosz, Korösmose. Z strony wschodniey w Multa-nach idzie nieprzerwany aż do oka Rymnik w Wo- nego, łysnącego iakąś tłustością; cuchnącego skał-łoszczyźnie; ze strony zachodniey w Siedmiogrodzie oleiem; zowią go tu „mydlarka“. Odtąd idzie sól od gór Fogaraskich, czyli od okolic Kronstadu i Her- biała szybikowa. Tey dotąd ieszcze nie przebito, manstadu, aż do zeyścia sie z tymże pasem w Mar- Ogólnie sól w Bochni nie iest tak czysta iak w Wie-maroszu.

ławica.

liczce. Ma w sobie czasem mieszczącą się żyłami zie-Naprzeciw Tatrom od granicy Śląska, w oko- mię obcą, ił i gipsy. Masa ziemi w Bochni iest nie licach Opawy, Cieszyna, są ałuno-łopienie. W oświe- tak stała, iak w Wieliczce, i łatwo się wzrusza, kru-cimskiem, w Siewierskiem, i w Lelowskiem w gó- szy, rysuie. Potrzeba starownieyszego stęplowania rach Tarnawskich ałuno-łopienie, węgle ziemne. Nai- galeryi, powiększa koszt i pracę Druga wielka różnica, znaczniejsze kopalnie węgli iuż odkrytych, znaydują w kopalni Bocheńskiej, że chociaż w obydwóch kie-się przy Jaworznie, przy Strzeszowicach i Dąbrowie runek ławic od zachodu na wschód iest iednakowy, w Siewierskim. Przy tych ostatnich, węgle ziemne przecież w Wieliczce pochył ławic soli iest bardzo prawie już po wierzchu ziemi leżą. Ledwo o sążeń mało schobny; ukazuje tylko znaczną w swern po-w głąb znayduje się nadzwyczayney obfitości węgla łeżeniu wałowatość; przeciwnie w Bochni pochył ławic iest prawie prostopadły. Pod 60 i 70 przeszło W kilku miejscach osobliwie w xięztwie Sie- stopniami spada w głąb od północy na południe i od wierskim znayduje się węgla ziemnego kopalnie na południa na północ. W Bochni są ławice zdaiące się pół mili i więcej rozległe a leżące na opoce wapien- na oko iakąś podziemną siłę w środku do góry wyników ościenniczych, iakoby w wydrążonym dole niesione; tak że z iedney strony złamane, pochylają wapienney opoki, która takowe składy węgli, na się na dół z południa na północ a z drugiej strony około otacza i brzegami z pod nich z ziemi się wy- spadaią z północy na południe pod 70 stopniem

dobywa.

prosto w głąb ziemi. Podobne warstw położenie wielu Przy Krzeszowicach węgle ziemne, i źródła siar- Geologów przypisuie podziemnym siłom ogniów, ga-czyste; przy Swosowicach ¹) siarka, źródła siarczyste, zów, które nie mogąc przerwać ziemi i wyrzucić jej i wapna siarczane. Pod Buskiem źródła słone; nad na wierzch, wygięły i wyniosły gwałtownie środkiem brzegami Nidy siarczany wapna.    leżące na niej warstwy. Jak podobne przełamania

stwy soli.

Przy Czarnkowie nad rzeką Nidą założone ko- warstw ziemi uważając w wielu mieyscach w Kar-palnie siarki, znajdują się wapnasiarczany. W okoli- patach przekonałem się, że te położenia zawisły od cach Słońska przy mieście Raciążek nie daleko brze- kształtu pierworodnej powierzchni czyli tła, na któ-gów Wisły są źródła słone. Przy wsi Solec nie da- rym się późniejsze układały warstwy. Takim sposo-leko Łęczycy, są oznaki wody słoney. Przy Dobrzy- bem ułożyły się i tu w Bochni te z taką wielką po-nie nad Wisłą znayduią się węgle ziemne brunatne; chyłością na dwie przeciwne strony spadające war-Braunkohle, (la houille brune Broch).

Kopalnie soli przy Wieliczce są iuż opisane    Z tych przyczyn kopalnia Bochni jest nierównie

w pierwszey rozprawie. Kopalnia soli w Bochni, trzy od kopalni Wieliczki trudniejsza i kosztowniejsza ; mile od Wieliczki w najwyniośleyszem leży mieyscu. zamiast rozszerzenia się, musi coraz iść w ziemię Porządkowy skład warstw ziem zwierzchnich, które głębiey.

w Bochni sól pokrywaią, iest następujący: pierwsza    Czasem iak w Wieliczce, tak i Bochni, owszem

warstwa iest płonkowey ziemi z gliną zmieszanej; w Bochni częściey ieszcze w rąbaniu soli trafiaią daley wapieniomargiel z rozmaiłem rumowisczem na wydobywaiące się zaduchy, które bywaią tu ga-kamieni, i konch morskich, zaymuie do 3. sążni. zem kwasu węglowego, ąlbo gazem wodorodnym, Następuie iłomargiel do 4 sążni.    czasem wodorodem siarkowanym, hydrogéné sulfure.

Potem żółtawy ił gęsto prześcielaiący się gipsem    Powszechnie sól kopalna w Bochni i Wieliczce

ma 7 sążni.    w swey masie iest czysta; nie ma w sobie miesza-

Ta leży w ogromnych niczem nie przedielanych ławicach od kilku do kilkunastu i do kilkudziesiąt sążni maiących. Znaiduie się czasem, bardzo rzadko, kawałkami sół włóknista w kolorze perłowey macicy. fassrigesstein saltz, Uern. Soude muriatee fibreuse. Hauy. Znaiduie się także sól czysta krystalizowana.

Dalei piasek żwirowaty gruby na L/l sążnia. njny żadnych innych soli. Jest to czysty solan sody, Po nim piasek iłem zlepły gąbczasty, wodą pęcznie- Stein saltz Vern. Śoude muriate, Hauy. iący, przeto wszelkie drewniane, ku iego wstrzymaniu cembrowania, są bardzo trudne ; gdyż gwałtownie

Krystały miewaią od cala do stopy, i przeszło. Te w grupiastą masę ułożone, wystawuią rozmaite postawy. Krystały są pospolicie białe, bardzo czyste, i przeźroczyste. Robią się także osobliwie w rysach, i w wodach wielkie grupy stalaktytów z soli. Oprócz soli zieloney i białey, innych farb sole w naszych kopalniach nie maią. Soli białey i tak czystej, i w takiey niezmierzoney masie iednostałej niczem nieprzedzie-laney, iaka iest w Wieliczce, nie ma w innych kopalniach Karpackich, ani w Multanach w Wołoszczy-źnie ani w Węgrzech. Tylko w Siedmiogrodzie znay-duie się w niektórych oknach przy Kolos i Torda. Wśród soli białey, iuż czystey, nie znaleziono z strony północney nigdy żadnego z innych ciał mineralnych; ani też żadnego śladu z dziarstwin z Konch, z roślin i z zwierząt bądź ziemskich, bądź morskich.

Jednaki sposób zakładania nowych okien i rozszerzania kopalni w głębi ziemi, iest używany w Polsce w obudwóch kopalniach od niespamiętałych czasów. Podług tego otwor okna miewa 9 do 10 stop kwadratowych. Takie okno prostopadłą studnią iest przebijane aż do soli. Potem następują stole czyli galeryie stemplowane w Bochni, a w Wieliczce nay-częściey prosto rąbane w soli. Te ciągną się horyzontalnie od wielkich wydrążeń sklepnistych, iakoby ulice od obszernych placów do placów. Takiemi piętrami czyli kontygnacyami coraz zstępuie się w głąb ziemi. Sol rąbią bałwanami i windą dobywaią w górę. Wody słone, które tu ieszcze obfitszą iak w Wieliczce ²), również nie są używane, lecz bez pożytku wyrzucane i gubione. Z Bochni ku zachodowi następuje kilka mil, w których przeciągu nie spostrzegać żadnych, powierzchnich śladów, ani soli kopalnych, ani źródeł słonych. Taka iedna tylko iest przerwa, a ta równie i po drugiey stronie Karpatów po tąż linią w Węgrzech znayduje się między So war i między Hust. Grzbiet góry pierworodnej iest tu niższy i nigdzie się nie ukazuie w tym przeciągu. Nie masz przecież żadnych powodów do sądzenia aby w tych kilku milach, pod ziemią soli nie było. Gdyż mogą być takiego iłu ławice, który tu wodom słonym do góry przebijać się nie dozwala. W tey przerwie poniżey Dukli w okolicach wsi Samoklensk, iest źródło siarczyste. Od Samoklęnsk ku Sanokowi w okolicach miasta Krosny, wsi Turaszewa dobywaią się w kilku mieyscach siarczyste wody. W samey wsi Węglowie, w bagnistem mieyscu płynie źródło skałoleiu, czyli iak tu powszechnie Pokuciane zowią „porkura“, bi-tumen, petroleum Vall. A zbliżając się ku miastu Starosol, Łącko, spotykać po drodze takież obfito ciekące skałoleie. Często w tych mieyscach zatrzymują się podróżni i wozy sobie tą porkurą smaruią. Ziemia, z którey takie porkury cieką, iest pospolicie ił, czasem piaskowy kamień gliniasty, albo margiel iłowaty. Już od Starey soli, Lacka, Dobromila szeroko, gęsto i ciągle ukazują się ślady soli, źródła słone, źródła siarczyste, sączące skałoleie, gipsy, i ił siarczany. I te od tego mieysca aż do Multan, tak ciągną się nieprzerwanie iż źródła słone prawie tylko iedne od drugich po ćwierci, pół mili, a nay-daley i to rzadko, dwie lub pół trzeci mili leżą. W okolicach wsi i miast Huczko, Łącko, Dobromil, Starasol, Sumin, Sambor, Huisko, Tarnawa, Drohobycz, Stebnik, Solec, Modrycz, Truskawiec, Nachu-iowice, Sprynka, Cisów, Lisowiec, Bolechów, Słoboda, czyli Turza wielka, Dolina, Bohini, Nowica, znay-duią się słone źródła i solne banie. Wody te dobywaią się w wielu mieyscach same z pod ziemi, lecz mieszaiąc się z powierzchnemi słod-kiemi wodami, są słabe. Przeto w takich mieyscach bywaią bite studnie do głębi, z iakiej iuż wy-dobywaią się domiarne zole (die Soole) czyli solne posoki, iak ie tu górnicy nazywaią. Do tego poznania używaią solo-mierza wykazuiącego stopnie gęstości słoney wody. Pospolicie woda trzymaiąca tu miarę od 12 do 18 stopni, to iest wydaiąca od 18 do 25 funtów soli na cetnar wody, bywa do warzenia używaną. Głębokość studni iest rozmaita: zawisło to od położenia wzgorzystego lub niższego miey-sca : w pierwszym razie głębiey trzeba brać się w ziemię dla dobrania miary wody słoney, iak to widzieć przy mieście Starasol, Sprynka, Huczko, Łącko, gdzie po 70 i 80 sążni maią studnie. Szcze-gólniey zaś przy Sumin gdzie dopiero o sto sążni domierna słonność wody odkryta. Studnie zakładane w równinach, albo w nizinach są mniej głębokie, zwykle miewaią od 15 do 30 sążni, a czasem ieszcze daleko mniey, iak to widzieć przy Solcu, gdzie po 9 lub 10 sążniach iuż woda słona. Czasem studnie w iednem położeniu powierzchni ziemi, na iedneyże równinie kopane, maią głębokość do wody słoney różną. Zawisło to od pierwotnego tła, na którem się sól w głębi zsadziła, a po którey sącząc się wody słonieią i do studni ściekaią. Zawisło od powszechnie wałowatego położenia warstw soli w Karpatach, które przez to w iednych mieyscach znacznie się zniżaią, w drugich, mocno wypukłe, znacznie się wznoszą. Potrzecie zawisło i od warstw zwierzchnych ziemi, któremi wody słone do źródła przebiiać się maią. Jeżeli te warstwy są tłuste iłowate, niedopuszczaią wydobyć się w gore wodom słonym, dopokąd prze-bitemi nie zostaną. Gdy przeciwnie w drugich mieyscach znayduią się ławice piasku, lub gliny z piaskiem, przez które się łatwo woda słona sama w górę dobywa. Powszechnie przy tych tu wymienionych studniach skład porządku warstw ziemi, przez który studnie przebijać trzeba dla dokopania się wody dosyć słoney, iest następuiący. Z wierzchu ziemia płonkowa, mieszaiąca się z gliną. Pod nią glina Czasem z piaskiem i z rożnem rumowiskiem kamieni, konch, krzemieni czyii skałek, i różnych skamieniałości. Daley warstwa piasku w tym także różne znayduią się petryfikacye, konchy, skałki. Pod piaskiem margiel wapienny. W tym często mieszaią się gipsy. Znowu następuie powyższa warstwa gliny albo iłu, i takie warstwy czasem po kilka razy przekładają się na przemian, W niektórych mieyscach ta ławica iłu bywa nasaczona skałoleiem. Prócz studni dobytych i używanych, iest wiele źródeł słoną wodę maiących, które nie są dobyte, ani używane. Kilka podobnych źródeł iest w okolicach Dobromila, i Sambora. W tym przeciągu wymienionych tu źródeł słonych są mieyscami ślady kopalnego węgla, ale dla dostatku lasów, te nie są tu ieszcze dobywane. Źródła słone w których bliskości znayduią się porkury (bitumina) albo których powierzchnie warstwy żakowym skałoleiem są napełnione, zawsze cuchną nieprzyjemnie. To daie się mocno czuć z wód słonych, przy bani Starasol, w której okolicach gęsto dobywaią się z ziemi porkury. Nayobfitsze w tuteyszych okolicach są źródła ska-łoleiu, w Nachuiowicach. W zamiarze zbierania por-

kury następne powszechnie na całem Pokuciu są maitym stopniu tęgnienia, czyszczenia się, stwardza-używane sposoby: kopią w bliskości źródeł przeszło nia się skałoleie, iż zdaią się nieznacznie zawierać trzy sążnie maiący dół. Ten wkrótce napełnia się w sobie przechodzenie, do coraz czystszego bursztynu, wodą skałoleiem zmieszaną. Ta woda często łopa- Dokładny ich chemiczny rozbiór okazałby podobno tami bywa mieszana, aby części ziemniste opadały, wywód niezaprzeczony, iż wszystkie, tak bursztyny a porkura na wierzch spływała. Na około rzeczo- nadbałtyckie, iako tuteysze, pochodzą z iednakowych nego dołu, robią kilka dołków małych, nakształt pierwiastków węglowych, że w iednym czasie i ie-przewroconego brożka, czyli cukrowey głowy. W ta- dnakowym płynie, kiedy się tu zsadzały sple, siarki, kie dołki zrzucaią ów skałolei pływaiący po wierzchu węgle, zsadzały się i gatunki skałoleiów. Że zaś ani wody. lest to prawdziwy bituminu gatunek, który węgle ziemne, ani bitumina nie pochodzą od roślin, Verner nazywa Erdoél, bitume, liquide od drzew, od ryb morskich, iak dotąd mniemano, noirâtre. Hauy. Taki prosty skałoley zostaye przekonałoby uważaczów natury to w Karpatach tak w tych małych dołkach dwa lub trzy dni. Osadza wielkie, a tak dziwne pasmo ziemi, w którem, w prze-się ieszcze reszta wody, skałoley gęstszy z ziemią ciągu kilkuset mil, ani w składzie iego opok i ziem, zmieszany, unosi się w środku, a na samym wierzchu ani w skałach ten pas poprzedzaiących, nie spostrze-pływa oley czystszy źółto-szarawy. Ten zbierany rzono żadnego ieszcze śladu roślin, z drzew, ani z wierzchu, bywa używanym do lamp. do świeczek, zwierząt, a wszędzie leią się z gór wnętrza w tak Pali się łatwo, wydaje kopeć gęsty, a wypala się wielkiey rozległości tak obfite skałoleie. Drzewo za-całkiem nie zostawuiąc po sobie żadnych ostatków, kopane w taki gliniasty piasek, w margiel, lub w ił. lest to gatunek naphty bitumen Fluidissimum, le- które są przesączone skałoleiem, w krotce czernieie, vissimum, naphta. Vall. Ten zaś drugi, co się pod nabiera nawet hebanowego glancu, ale ten iest nie-naftą znayduie, iest czarny, albo czarnawo-brunatny, trwały, na powietrze wystawiony kruszeie i robią lipki, ieszcze na wodzie pływaiący pali się także, się w nim dziurki. Drzewa długo w takiey ziemi le-ale nie iasno, wydaie dym gęsty i przykry, zostawia żące, zdaią się, że tak powiem, przewęgłać, to iest, po sobie popiół, czyli ziemię. Iest to gatunek, Berg- tak skałolei bitumen petroleum wskruś ie przecho-theer. Vern, bitume glutineux, Hauy. Używaią go tu chodzi, iż podobnie, iak w petryfikacyi krzemionka, powszechnie do smarowania wozów, do oblewania w miarę rozczyniania się części drzewa, zabiera ich czółn, statków, i do polew używanych dla zawaro- mieysce, tak równie tu osadza się bitumen z zachowania od rdzy żelaznych narzędzi. Iest on częścią waniem wszystkich wewnętrznych form rośliny, vol-kraiowego handlu. W okolicach takowych skałolei- komenes bituminöses Holtz. Vern. Na tymże pasie, nych źródeł, znayduią się często w piasku, w glinie, w tych tu okolicach, ku północy dobywaią się z ziemi kłęby, plastry niby smoła zgęstła, stwardła, iakiś w wielu mieyscach ź r ó d ł a siarczyste. Znaczniey-pech brunatno czarny, w dotykaniu się tłusty, ole- sze znane są w okolicach wsi i miast Skło, Grudek, iowaty, pali się z dymem gęstym, z nieprzyjemnym Zawidowice, Lubien, Pustomyty. Z tych źródła przy cuchnieniem, zostawia po sobie popiół. Iest to gatu- Skle naydawniey z swey użyteczności są znaiome. nek stwardłego bituminu ei'diges Erdpech, Vern. Już one w początkach 17 wieku opisał nasz rodak Nadto w tychże samych okolicach, gdzie się takie Lekarz Sextus Leon. Późniey za Jana III. Konnor źródła skałoleiu znayduią szczególniey nad rzekami nadworny tegoż króla lekarz. W okolicach Skła Oper, Stryi, Nizon, a nawet na kilka mil ku pół- iest kilka źródeł siarczystych. Trzy są nocy ku równinom Polski, znayduią się w piasku, znacznieysze. Wszystkie z piasku margielowego w glinie kawałki, na pierwsze spoyrzenie zupełnie wybiiaią żywo w górę, cuchną mocno gazem wodo-podobne do bursztynów, iakie po wszystkich Polski rodnym siarkowanym. Również przy Lubieniu znay-i Litwy równinach, a osobliwie bliżey brzegów Bał- duie się kilka źródeł. Te rozciągaią się tu na kilka tyckiego morza leżą. Tuteysze Pokuckie bursztyny mil okolicznie. W kilku mieyscach znaydują się, oso-są naypowszechniey ciemno-brunatnego koloru nie- bliwie w nizinach, po których się te siarczyste wody przeźroczyste, w sztukach różnego kształtu, okrą- rozlewaią, kawały siarki naturalney. Po tych śladach gławe, graniaste, często rdzawizną glinkowatą okryte, doświadczano gdzieniegdzie kopać siarkę. Nie doko-Między brunatnemi są kawałki całkiem przeźroczyste, pano się iey nigdzie. Wody nie dozwalały zapuszczać i do żywicy czyli kalefonii podobne. Rzadziey znay- się głęboko. Wszystko przecież zdaie się wskazywać, duią się żółte, <te bywaią na pół przeźroczyste: nay- że tu w głębi, równie iak przy Swoszowicach leży rzadsze są biało-żółtawe. W porównaniu z sztukami naturalna siarka. Warstwy nawet ziemi, glin, mar-bursztynu nad Notecią, i nad brzegami morza Bał- gielów, gipsów, przez które się tu przekopywano, tyckiego, bursztyn Pokucki iest cokolwiek cięższy, pokazuią zgodny stosunek z temi, iakie, w Swoszo-w przełomie iest więcey sklisty i łuszczowaty. Pali wicach pokrywaią siarkę. Zapewne przemysł doko-się łatwo, wydaie dym i zapach dość przyjemny, do pałby się i tu składu siarki, ale, gdy kopalnie przy zapachu naphty podobien: zostawia proszek albo zu- Swoszowicach i przy Czarnkowy dobyte, nie maią żelek, który się na proch łatwo skrusza. W rozbio- w kraiu na siarkę odbytu, więc do pomnożenia, ich rze chemicznym wydaie mniey podobnego burszty- być nie może zachęceń. Przecież siarka ten tak nowego kwasu, iaki obficie wydaią bursztyny z po- obfity dar w naszey krainie, iest iednym brzeżów morza Bałtyckiego. Wszystkie te uwagi z kopałów mineralnych nayużyteczniey-wskazuią, że tuteyszy iest rodzaiu bituminu, że zbliża szych w rozmaitych fabrykach. Onwcho-się z wielu miar do bursztynów nadbałtyckich. Do- dzi w robienie prochu, wbielenie płócien kładny chemiczny rozbiór w pewnym porządku na iego przepaleniu zasadza się cała operacya fabryk wszystkich w Polsce znayduiących się gatunków bur- kwasu siarczanego, który tak iest do rozmaitych sztynu, od gór Karpackich aż do morza Bałtyckiego, fabryk i rękodzieł potrzebnym: używany w biało-to iest: od tego pasa, w którym tak obfite tryszczą skórnictwie, w fabrykach kapeluszów, za jego po-źródła skałoleiu i w którym ukazuią się w tak roz- średnictwem wyciągany bywa kwas solny i saletrzany,

(C, d, n.)

Przemysł górniczo-hutniczy Galicyi a Austrya napisał

Dr, Artur Benis.

Samodzielność gospodarcza jest jednym, acz cięż więcej, niż połowę węgla, które spalamy w kraju, nie jedynym z kamieni węgielnych, na których się kupujemy na Śląsku pruskim. Nasze wody górskie oprzeć musi gmach samodzielności politycznej. Każdy i nasze rzeki, zamiast dostarczać nam spławu i siły, naród musi mieć swe własne, wystarczające sobie przynoszą tylko peryodyczne klęski i niszczące po-gospodarstwo społeczne; musi, w miarę uposażenia wodzie. Drzewo nasze wywozimy w stanie okrągłym przez przyrodę, zaspakajać własną pracą i własną na potrzeby obcego przemysłu. Nasza ropa i nasz produkcyą swe potrzeby. Bez tej utrwalonej podstawy spirytus przerabia się i rafinuje w przeważnej czę-materyalnego bytu popada naród w zależność od ści poza granicami kraju, obcych, staje się ich sługą, przestaje być rządcą własnych losów, traci wolność. Można wprawdzie być który istnieje, spojrzeli nie pod kątem widzenia sta-gospodarczo silnym, a politycznie zawisłym. Dziel- tystyki produkcyi, ale ze stanowiska narodowego, nicowa historya Polski dostarcza w tej mierze po- przekonalibyśmy się, wiele u nas pracuje przedsię-uczających przykładów. Samodzielność polityczna biorstw i kapitałów obcych, acz nieraz wstydliwie bez gospodarczej, jest atoli wprost niemożliwą. Z tego przysłoniętych płaszczykiem polskiego nazwiska. A ta stanowiska potrzebny jest Polsce silny przemysł, tak różnica pomiędzy swoim i obcym, którą każdy samo, jak rolnictwo, górnictwo, handel lub rękodzieło, z nas czuje, jest fundamentalną. O niej zapominać Z tego też powodu istnieje u nas pewna solidarność, nie można nigdy, acz trzeba oddać hołd prawdzie pewna zbieżność i równoległość wszelkiej pracy go- i przyznać, że bardzo wiele przedsiębiorstw obcych spodarczej która i w rywalu przedewszystkiem musi zachowuje się u nas pod względem narodowym zu-widzieć współzawodnika, dążącego do tego samego, pełnie poprawnie, lub przynajmniej obojętnie i nie-wspólnego wszystkim celu.

Układać konkretne plany lub programy jest i w Królestwie, chociaż nie w tym, co w Galicyi, dzisiaj, gdy świat cały pełen jest jeszcze szczęku stopniu. Przechadzka po kantorach fabrycznych Za-oręża, gdy w naszych najważniejszych sprawach „ży- głębia Dąbrowskiego, Warszawy, lub okręgu łódz-wioły chęci są jeszcze ' w wojnie“ i gdy w Austryi kiego wykazałyby także wiele, bardzo wiele obcych toczą się walki o przebudowę konstytucyi i rozsze- żywiołów, rżenie autonomii, jest teraz wprost niemożebnem.

Ale, mimo obecnych dni zamętu i niedoli, trzeba się wina tego opłakanego stanu.

Właściwie nie powinno się mówić o winie.

Gdybyśmy jeszcze na ten przemysł galicyjski,

zaczepnie. Stosunki podobne panują zresztą także

Mimowoli nasuwa się pytanie, w czem leży

Wina jest pojęciem etyczno-prawnem, którego

zawczasu przygotować na zadania przyszłości, aby potem w danej chwili, gdy przed krajem staną kwe-stye gospodarcze ogólnej natury, nie brakło nam w sprawach gospodarczych lepiej unikać. W czem ani materyału do odpowiedzi, ani — co ważniejsza — leży wiec przyczyna? Mówią nam moraliści i obcy świadomości metod i sposobów, jakimi posługuje się i swoi, że tylko w nas samych. Polak — powiadają — nowożytne państwo w swem dążeniu do dopięcia jest lekkomyślny, mało pilny i mało wytrwały. Woli pewnych gospodarczych celów.    pozory stanowiska i urzędniczą, błyszczącą nędzę,

Punktem wyjścia muszą być obecne stosunki, niż znojnie zapracowany dobrobyt. Kapitał polski względnie stan przedwojenny. Może być, że jego zaś — powiadają — jest mało przedsiębiorczy, mało analiza i zastanowienie się nad przyczynami, skąd dufny w siebie, niecierpliwy, skłonny raczej do ha-płyną braki naszego ustroju gospodarczego, wskażą zardu, niż do żmudnego dorobku.

nam sposób, jak ich w przyszłości uniknąć.

Wszystko to może i prawda. Już mędrzec sta-Galicya jest krajem przez przyrodę niezwykle rożytny powiedział, iż najtrudniej poznać siebie sa-bogato uposażonym. Żyzna ziemia, węgiel, sól, ropa mego, a skoro niema na świecie narodu bez wad, i inne płody kopalne, drzewo, siły wodne i ludność więc i Polak swoje błędy mieć musi. Ale czemuż gęsta, zdrowa, o której pracowitości i zdolnościach ten nieudolny polski robotnik jest tak płacony, tak świadczy niemal cała kula ziemska, wszystko to po- ceniony, tak poszukiwany, niestety, tak poszukiwany, zwalałoby snadnie przypuszczać, że będzie to kraj we wszystkich gospodarstwach, fabrykach, hutach dostatni, syty, zamożny, zadowolony, z silnie ugrun- i kopalniach starego i nowego kontynentu? Czemu towanem i upewnionem gospodarstwem, w którym ten lekkomyślny i mało pilny polski inżynier i admi-każdy obywatel, chętny do pracy, może swobodnie nistrator wszędzie, gdzie ma sposobne po temu wa-i bez narażenia na szwank swych naturalnych praw runki, n. p. w Zagłębiu Dąbrowskiem lub Donieckiem, człowieczych, dojść, jeżeli już nie do dobrobytu, to zyskał sobie pełne zaufanie pracującego tam mię-przynajmniej do wyżywienia siebie i swej rodziny, dzynarodowego, niemieckiego, belgijskiego, francu-Wiemy wszyscy, jak daleką jest rzeczywistość skiego i amerykańskiego kapitału? Czemu tam ce-od tego obrazu. Galicya wysyła, tak zresztą, jak aż niony jest na równi z technikiem lub zawiadowcą do wybuchu wojny jeszcze Królestwo i jak w poło- każdej innej narodowości? Czemu tam i gdzieindziej wie wieku ubiegłego Irlandya i Niemcy, setki tysięcy tak chętnie powoływany jest na stanowiska kierowni-swych dzieci co roku na krwią i łzami zroszoną cze? Czemu niewytrwały Polak w Poznańskiem do-drogę emigracyi.    szedł niczem innem, jak tylko właśnie wytrwałością

W łonie naszej ziemi spoczywają cztery piąte i pracą do zdumiewających iście wyników w tak części austryackich zapasów węgla kamiennego. Li- odległych od siebie dziedzinach pracy, jak gospo-czą się te zapasy na dziesiątki miliardów ton, a prze- darstwo rolne i bankowość? Czemu w końcu lękliwy

4) konwencyę o produkcyę i sprzedaż rur la-

kapitał polski bierze tak wybitny i potężny udział w przemyśle Królestwa Polskiego, a nawet i w Ga- nych żelaznych w Austryi; licyi z chlubą spoglądać może na niejedno dzieło, które zawdzięcza tylko swej przedsiębiorczości i wy- daż stali fasonowej lanej; trwałości?

5) układ austro-węgierski o produkcyę i sprze-

7) konwencyę pomiędzy tym związkiem, a ta-

6) Związek austryackich walcowni cienkiej bla-Widocznie wchodzi tu w grę oprócz wad naro- chy, poniżej 2 mm. grubości, oraz blachy białej, dowych jeszcze inny czynnik. Są nim nasze stosunki cynkowanej i powleczonej ołowiem; wewnętrzne, w szczególności nasz stosunek do austryackich krajów zachodnich, do organów rządu central- kimże związkiem węgierskim;

nego i do całej administracyi publicznej.

8)    Związek austryacki producentów szyn kole-

Przedsiębiorstwo przemysłowe nie jest obecnie jowych o ciężarze ponad 13 kg. na metr bieżący;

już tą dawną samopas chodzącą jednostką, która rządzi sama sobą wedle swego uznania i tylko sama tyczący produkcyi szyn i pewnych wyrobów walco-za swe powodzenie jest odpowiedzialną. Rozwój no- wanych w hutach tejże kolei na własne jej potrzeby wożytnego państwa, które w imię dobra powszechnego oraz na sprzedaż; coraz to bardziej obejmuje rolę regulatora i organizatora obrotu dóbr, by w ten sposób przeciwdziałać jowych; gospodarczej samowoli i anarchii, tworzy z tych luźnych jednostek pewien wyższorzędny organizm go- jowe (tyres); spodarczy, ujęty wspólną administracyą państwową i wspólną granicą celną. Państwo daje przemysłowi pewne generalne ramy, pewne ogólne zasadnicze centów rur kutych gazowych, wodociągowych, wiertni-warunki bytu. Dopiero wewnątrz tych szranków czych, pompowych, rur do kotłów itd., obejmujący i wzdłuż tych przez państwo wytyczonych dróg ma razem 21 gatunków rur. Części łącznikowe do rur

nie są objęte tym kartelem.

14)    Związek fabryk drutu i gwoździ drucianych;

15)    Związek producentów śrub i gwoździ do

9)    układ tego związku z koleją południową, do-

10) kartel austryackich producentów osi kole-

11) kartel producentów obręczy na koła kole-

12)    Związek producentów kół kolejowych;

13)    Związek austryackich i węgierskich produ-

przemysf wolność inicyatywy i ruchu.

Przez akty i czynności natury prawno-państwo-wej, jako to traktaty handlowe, ustawodawstwo celne,

taryfy kolejowe, opłaty wewnętrzne, przez system szyn o grubości ponad 12 wzgl. 16 mm. udzielania lub odmowy koncesyi, przez rozpisywa-    16) Kartel śrubowy.

nie dostaw, przez sposób zaspakajania swych olbrzy-    1?) Układ o handel starem żelazem do użytku

mich potrzeb, przez politykę komunikacyjną w za- hutniczego (do pieców Martina), kresie dróg żelaznych, bitych i wodnych, przez za-    18) Syndykat handlowy żelazem sztabowem

rząd funduszami, przeznaczonymi na cele popierania w Wiedniu.

przemysłu i wywozu, przez cały sposób stosowania    19) Syndykat handlowy dźwigarami w Wiedniu,

i wykonywania ustawodawstwa administracyjnego    tego należałoby jeszcze dołączyć syndykaty

Wszystkie te kartele prowadzą swą własną politykę przez regulowanie cen i warunków sprzedaży,

począwszy od pieczy społecznej i szkolnictwa zawo- handlarzy en gros żelazem walcowanem w poszcze-dowego aż do weterynaryi przez system premii i bo- gólnych krajach koronnych austryackich. Wykaz ten nifikacyi, w końcu przez ustawodawstwo gospodar- uie obejmuje jeszcze karteli producentów gotowych cze wywiera u nas państwo wpływ decydujący na wyrobów z żelaza, jako to: Kartelu mostowego, kar-produkcyę i zbyt wyrobów przemysłowych, oraz na telu lokomotyw, kartelu maszynowego z jego pod-powstawanie i intratność przemysłów. A nawet i ta podziałami, kartelu wagonowego, kartelu o naczy-wolność, pozostawiona przez władzę państwową, jest pia z blachy emaliowanej, kartelu sierpowego i kilku dopiero uszczuplona przez czynniki prywatno-gospo- innych, które się wszystkie opierają o macierzysty darczej natury, które jeszcze bardziej zacieśniają kartel hut żelaznych, jako wytwórców pierwszego swobodę przemysłu i jeszcze dokładniej określają produktu, warunki, w których może się rozwijać i żyć. Są to banki i kartele.

Nie chcę naturalnie poruszać zasadniczęj kwe- przez kontyngentowanie produkcyi, rej ono wanie od-styi pożytku i szkodliwości karteli. Zdania są w tej biorców, kontrolowanie zbytu, wspólne biura sprze-mierze podzielone, a kto wie, czy nie miał racyi ów dąży lub zakupu itd. za pomocą całego, powszechnie ekonomista francuski, który nie bez humoru twier- znanego nieodpornego aparatu środków kartelowych, dził, że kartel przynosi pożytek temu, który z niego Przez układy z kartelami węgierskimi i niemieckimi, czerpie korzyści, a szkodę tym, których obdziera ze popierają one albo osłabiają dążności oficyalnej han-skóry. Dla nas wystarczy fakt, że prawie cały niemal dlowej polityki austryackiej ; ograniczając w drodze austryacki przemysł górniczo-hutn. jest zorganizowany umów dowóz z zagranicy lub wywóz za granicę, w kilkadziesiąt, kierowanych głównie z Wiednia kar- tworzą obok traktatów handlowych i taryf celnych teli i syndykatów, związanych znowu z sobą odręb- zapory lub ułatwienia w wolnym międzypaństwo-nemi układami wedle technicznego pokrewieństwa wym obrocie dóbr. A przez premie eksportowe, są surowców, półfabrykatów i wyrobów końcowych w pe- też w stanie w duchu swych własnych interesów wne organiczne większe grupy.    neutralizować skutki polityki taryfowej lub nawet

Doskonałym przykładem takiej zorganizowanej pewne braki wewnętrzne, wynikłe z struktury austrya-grupy jest, a raczej był, austryacki kartel żelazny, ckiego przemysłu.

obejmujący:    W kilku z tych karteli biorą udział także, acz

1)    kartel hut żelaznych austryackich;    drobnymi tylko kontyngentami, zdobytymi po cięż-

2)    związek pomiędzy austryackim kartelem że- kich nieraz zapasach i przemysły galicyjskie. Prze-

laznym a takimże kartelem węgierskim;    ważająca większość karteli obejmuje przemysły z dzia-

3)    konwencyę o produkcyę i sprzedaż żelaza łów, dotychczas w Galicyi nie reprezentowanych,

surowego w Austryi;    Z tego stanu rzeczy płynie jasno zachowanie się

'karteli austryackich wobec galicyjskiego przemysłu, i ten kapitał obcy, który u nas pracuje w ciężkich

Między Bankami wiedeńskimi, względnie praskimi, a kartelami zachodzi ścisła łączność. Banki austryackie są na modłę niemiecką bardzo silnie finansowo zainteresowane w poszczególnych gałęziach wytwórczych, mają swych ludzi w kierownictwie karteli i kontrolują wielkie złączone z sobą działy produkcyi fabrycznej. Prawie każdy kartel czy syndykat opiera się o bank, a taki z bankiem złączony kartel stanowi w naszem życiu gospodar-czem wielką potęgę, z którą trudno i to bardzo trudno walczyć, a jeszcze trudniej zwyciężyć. Stosunek kraju do karteli i banków jest nadto w wysokim stopniu zależny od każdoczesnego stosunku kraju do centralnej administracyi państwa. Organizacye te są od rządu na każdym kroku zawisłe, wskutek tego niesłychanie wrażliwe na każdy wietrzyk, wiejący z góry i niezmiernie przenikliwe w odgadywaniu intencyi czy to istniejących, czy nawet tylko przypuszczalnych.

W zachodnich prowineyach austryackich jest przemysłach, w metalurgii oraz w przemyśle górni-przemysłowi naogół dosyć ciasno. Konsumcya we- czym i chemicznym, jest przeważnie pochodzenia wnętrzna, ta ostoja każdego przemysłu rozwija się niemieckiego, ze Śląska pruskiego, z Berlina i z Frank-pówoli. Wywóz walczy na każdym kroku z wyso- furtu oraz pochodzenia francuskiego a nie wiedeń-kimi kosztami własnej, na małą skalę zakrojonej skiego. produkcyi, oraz z konkurencyą państwa niemieckiego.

Węgry zamykają się coraz bardziej przed towarem austryackim, który w ten sposób prze całą forsą na Galicyę. Stosunki są więc w Galicyi zupełnie różne, niż w Królestwie, gdzie przemysł miał wobec ogromnego rynku zbytu wewnętrznego w granicach celnych rosyjskich, niczem niekrępowaną możliwość rozwoju i gdzie państwowa, oraz samorządna organizacya życia gospodarczego, w szczególności przemysłu, znajduje się dopiero w zawiązku. Kartele austryackie widzą i muszą widzieć w każdym w Galicyi nowo-otwierającym się zakładzie przemysłowym niepożądanego współzawodnika, który im uszczupla zbyt i którego zwalczają też z całą bezwzględnością podyktowaną i własnym interesem i niechęcią do żywiołu polskiego.

Administracya państwowa niema w Austryi swego samodzielnego, na własnym ustroju, w sobie,

Podczas wojny rozwiązała się większa część karteli austryackich. Wpłynęły na to po części ustawy przeciw lichwie towarowej i podbijaniu cen, ale przeważnie układ rynku wewnętrznego. Towarów jest tak mało, popyt tak mały, ceny idą same z siebie tak w górę, iż niema gospodarczej potrzeby orga-nizacyi kartelowej, której jedynym dążeniem jest ufundowanego bytu, któryby ją — tak, jak to ma zastosowanie produkcyi do możebności zbytu, celem miejsce w Niemczech — uzdatniał do niezależnej, osiągnięcia rentownych cen. Spadkobiercami ducha systematycznej i rzeczowej pracy wedle ogólnych karteli są wobec Galicyi teraz różne wiedeńskie Cen- wskazań, podyktowanych przez cele ogólno-państwowe trale towarowe i wojenne związki produkcyjne.    lub bezpośrednio przez władzę ustawodawczą. Na

Stosunek przemysłu galicyjskiego do banków administracyę państwową faktycznie oddziaływują tu stanowi dla siebie osobny rozdział. Galicya jest kra- Pr^dy polityki wewnętrznej. Walki politycznych i najem ubogim w prywatny kapitał ruchomy. W sil- rodowych stronnictw o udział w rządzie i o wpływ niejszej też mierze, niż inne kraje, wchodzące w skład ¹¹ ń bieg spraw państwowych znajdują swe refleksy monarchii, jest skazaną przy wielko-przemysłowych nawet w szczegółach administracyi publicznej, w któ-inwestycyach na współpracownictwo i poparcie ban- rej przecież konieczność zmusza pozostawić tyle wołków. Banki krajowe, to znaczy galicyjskie, mogą nego pola swobodnej ocenie i uznaniu władz. W tych,

Polityka gospodarcza rządu centralnego wobec

' wobec szczupłości swych środków odgrywać tylko 11 a wiedeńskim terenie rozgrywających się walkach, małą rolę w inicyowaniu, w finansowaniu i w orga- o wpływy polityczne. Polacy nie zawsze są górą. nizacyi nowych przemysłów. Banki wiedeńskie zaś A pozycyi politycznej, z takim trudem zdobytej, mu-i czeskie interesują się Galicyą głównie w dwóch sz3 niejednokrotnie użyć dla ochrony takich dóbr, kierunkach: Nasamprzód, o ile chodzi o skup weksli którym się w naszych duszach przed materyalnemi i kredyt reeskontowy, którego w czasach obfitości należy pierwszeństwo, gotówki udzielano Galicyi łatwo, ale który równie szybko i bezwzględnie restryngowano i ściągano, Galicyi, objawiająca się w sposobie wykonywania skoro tylko potrzeby wiedeńskiego targu pieniężnego administracyi publicznej, jest wynikiem tej gry sił tego wymagały; a następnie przez dostarczanie śród- i porusza się automatycznie po linii wypadkowej.

Nie można też przy tern pominąć np. właści-obliczoną na krótką metę i dającą się łatwo reali- wości austryackiej centralnej administracyi. Stosunki zować, jak to ma miejsce przy wyrębie lasów lub historyczne i pewna wewnętrzna biurokratyczna tra-wydobywaniu ropy. Nawet Bank austro-węgierski dycya, sięgająca bodaj jeszcze czy nie czasów przednie spełniał wobec Galicyi tych zadań, jakich wy- konstytucyjnych i zastępstwa interesów stanowych, magała sytuacya gospodarcza kraju i dawał powód sprawiły, że poszczególne ministerstwa nie uważają do niejednokrotnych, zupełnie publicznie, w po- się Zbl organy wykonawcze jednolitej woli rządowej, ważnych korporacyach i prasie podnoszonych zażaleń. aie przedewszystkiem za obrońców powierzonych so-Polityki przemysłowej w właściwem tego słowa bie działów, o które się troszczą z swego departa-znaczeniu banki austryackie w Galicyi prawie że mentowego punktu widzenia. Gubi się przy tern nie uprawiają, ani też jej nie uprawiały. Nieliczne turalny i istotą państwa podyktowany związek po-wyjątki na tern polu nie zmieniają ogólnego obrazu, między poszczególnymi gałęziami administracyi i świa-A rzecz to dla kapitału wiedeńskiego znamienna, że domość wspólnego im wszystkim celu.

cc

. ków pieniężnych na eksploatacyę płodów surowych,

na-

(Dok. nast.).

Sekcya górnicza.

I Kopalnia węgla f

b Wojenna Centrala i

§ handlowa i

¹

) Ta kopalnia siarki w Swoszowicach bardzo udoskonaloną została za rządu księstwa Warszawskiego przez wybicie tam dwóch kosztownych sztolniów, patrz tabella X. węgli ziemnych.

²

Za rządów Księstwa Warszawskiego pierwszy raz woda słona w Wieliczce wziętą została do warzenia. Tym końcem założono tam sztolnię do zbiegu takowych wód i zaczęto urządzać warzonkę.

Sekcya górnicza.

(Zjazd przemysłowców w Krakowie w r. 1917).

stanowią-

Na zgromadzeniu w dniu otwarcia Zjazdu przemysłowego w Krakowie przemówienia powitalne wypowiedzieli: prezes krajowego To warz. Górniczego p. Antoni Schmitzka, tudzież członek Delegacyi Związku górników i hutników polskich, radca Zdzisław Kamiński, który zaznaczył na wstępie, że Związek G. i H. P. jednoczy obecnie w swym zespole górników i hutników wszystkich zaborów i wspomniał o jego wydatnej działalności, jaką było otwarcie polskiej szkoły sztygarów na Śląsku, wydanie monografii Zagłębia krakowskiego, założenie przyszłej Akademii w Krakowie i obecnie najdonioślejsze zakupno krakowskiego Zagłębia węglowego. Radca Kamiński porównał stan obecnego przemysłu do spękanego stropu kopalni, który jednak podeprzeć można stęplami i jak w starych wiekowych „działach“ Wieliczki uchronić od upadku. Niech go dziś tak podeprą silne nasze ramiona. Daj Boże wytrzymać i przetrwać!

Na działalność sekcyi górniczej zwrócić należy szczególniejszą uwagę, gdyż była ze wszystkich najliczniejszą. Salę odczytową zapełniono szczelnie. Posiedzenie zagaił członek Delegacyi, redaktor „Czasopisma górniczo-hutniczego“ radca Zdzisław Kamiński, zaprosiwszy w imieniu zgromadzenia na przewodniczącego dyrektora kopalń węgla z Zagłębia Dąbrowskiego p. hr Witolda Sągajłłę, który udzielił głosu prelegentowi p. Antoniemu Śchmitzkowi, dyrektorowi galicyjskich Zakładów górniczych. P. Schmit-zek wygłosił następujący referat : „Górnictwo węglowe w Galicyi“, który w całości osobno podajemy.

Mówca zwrócił uwagę na memoryał subkomi-tetu ekonomicznego dla spraw górniczych, który opierając się na orędziu z dnia 5. listopada 1916, przedłożony został prezydyum Koła polskiego. W me-moryale tym znajdowały się następujące postulaty :

1.    Zastrzeżenie Sejmowi kompetencyi ustawowej w sprawach górnictwa, oraz szkolnictwa i przemysłu z górnictwem związanego ;

2.    Zastrzeżenie władzom krajowym samodzielnej adminstracyi w sprawach górniczych ;

3.    Zastrzeżenie Śejmowi wyłącznej mocy ustawodawczej w sprawach środków komunikacyjnych i urządzeń przewodowych górnictwu potrzebnych, jako to: kolei, dróg wodnych, rurociągów i t. p.;

4.    Zastrzeżenie Sejmowi i władzom krajowym wpływu i yotum przy zawieraniu traktatów handlowych, przy ustanawianiu obszarów cłowych i unormowaniu ceł przywozowych i wywozowych;

5.    Zastrzeżenie przyjęcia na własność kraju wszelkich własności państwa w Galicyi cych : kopalnie, uprawnienia górnicze i monopolowe, oraz urządzenia dla kopalnictwa bezpośrednio, lub dla przeróbki surowca służących.

Nadreferatem wywiązała się żywa dyskusya, poczem uchwalono wniosek następujący:

II. Zjazd przemysłowców składa Wydziałowi Krajowemu najszczersze uznanie i podziękę za wy-kupno rozległych terenów wyłącznościowych w Zagłębiu Krakowskiem z rąk obcych na rzecz kraju i wyraża nadzieję, że na terenach tych rozpocznie się w najbliższym czasie energiczna eksploatacya węgla przy zapewnieniu krajowi, względnie kapitałom,

polskim przewagi w organizacyi i zarządzie powstających kopalń.

Następny referat, wygłoszony przez p. Z. Kamiń-skiego dotyczył głównie wytwórczości soli warzqnki„ Zestawiwszy treściwie — ze względu na porę spóźnioną — obecną wydajność kilku żup galicyjskich w stosunku do dawnych żup polskich, których według Staszica, Alta i w. i. było kilkadziesiąt, zwrócił prelegent szczególniejszą uwagę na niewłaściwość wyrobu topek soli, którą, jako obecnie niczem nieuzasadnioną, uważać można już wprost za maniactwo pozornie tylko bez znaczenia, w istocie jednk nader kosztowne i normalną wytwórczość soli w wysokim stopniu krępujące. Topka z miałkiej i zupełnie do użytku zdatnej soli wyrabia się dlatego siłą ludzką (nie mechaniczną !) z takim trudem, by ją następnie z mniejszym wysiłkiem zmieniać na pierwotny ma-teryał miałki. Maniactwo to tak się zakorzeniło, że żadną miarą, choć jest kulą u nogi wytwórczości warzonki, pozbyć się go nie można! Mówca zwrócił uwagę na setki niewyzyskanych zupełnie nasyconych: źródeł solnych, które mogłyby dać wytwórczość kilkakrotnie zwiększoną i tak obfitą, że wystarczyłaby nie tylko na zaopatrzenie w sól Galicyi i połączonego z tym surowcem przemysłu, lecz pokryć może również zapotrzebowanie Królestwa, gdzie niestety brak soli i niema nadziei, by ją w pokładach tamtejszych uzyskać można. Z uwagi, że wiele warzelń galicyjskich uległo wskutek wojny zniszczeniu, zaznaczył prelegent, że byłoby obecnie na czasie wybudowanie kilku żup w sposób najprymitywniejszy w celu dorywczego zaopatrzenia ludności miejscowej w ten najkonieczniejszy artykuł spożywczy.

Obecny na posiedzeniu referent salin galic. p. Skoczylas zapewnił, że rząd ma w tym kierunku zamiary jaknajlepsze i bezwłocznie do załatwienia tej piekącej sprawy przystąpi. Zapewnił również, że przedsięwzięte będą w żupach wschodnio-galicyj-skich próby wyrobu soli miałkiej (nietopkowej).

W nader ożywionej dyskusyi poruszono sprawę zniesienia monopolu, który wytwórczość soli, przez wykluczenie konkurencyi, trzyma w zacofaniu i zastoju. W końcu przyjęty został jednogłośnie wniosek inż. Przetockiego, domagający się zniesienia monopolu.

W dniu następnym odbył się odczyt inż. Ma-ryana Szydłowskigo, dyr. tow. Tepego o przemyśle naftowym i prof. Kuźniara o zużytkowaniu łupków menilitowych. Do działu górniczego zaliczyć również należy odczyt prof. Dra Morozewicza o skarbach mineralnych Królestwa Polskiego, jak również odczyt inż. F. Jędrkiewicza z dziedziny hutnictwa w przemyśle żelaznym. Prócz wymienionych postawiono na sekcyi górniczej wnioski następujące :

I)    Zjazd przemysłowców apeluje do właścicieli większych obszarów ziemskich by nie wydzierżawiali swych praw naftowych obcym kapitałom.

II)    Zjazd przemysłowców uważa za konieczne stworzenie w jaknajkrótszym czasie przy pomocy polskich banków kilkunastumilionowego Towarzystwa akcyjnego dla zakupna terenów naftowych.

III)    Że względu na ważność zużytkowania pro-

duktów mineralnych, a w szczególności materyałów gazów ziemnych i na konieczność spiesznego prze-opałowych, bitumicznych i budowlanych występują- ciwdziałania marnowaniu tego produktu, cych w naszym kraju Drugi Zjazd przemysłowy    V) Zjazd przemysłowy zwraca uwagę Wy-

uważa za konieczne powołanie do życia i wyposa- działu krajowego oraz miarodajnych czynników zenie w odpowiednie środki Krajowego Zakładu do- na doniosłe znaczenie występujących w kraju łup-świadczalnego dla przemysłowego zużytkowania tych ków bitumicznych i koniecznie spiesznego wdrożenia materyałów.    ich eksploatacyi, względnie zapewnienia krajowi ko-

IV) Zjazd przemysłowy zwraca uwagę Wydziału rzyści z niej płynących, krajowego na wielką wartość istniejących w kraju    Wnioski jednogłośnie przyjęto.

O kapitale krajowym.

Z przomówienia, które wygłosił dr. Jan Kanty Steczkowski, obecny polski minister skarbu na Zjeźdcie przemysłowym

w Krakowie.

na ra-

na

Jasną jest rola i posłannictwo banków polskich w odniesieniu do przemysłu polskiego. Z nikłą tradycyą i kulturą gospodarczą, a w szczególności przemysłową, ubodzyw ruchomy kapitał, nie bogaci w indywidualną przedsiębiorczość, która w dotychczasowym układzie sił społecznych i ekonomicznych nie mogła przejść odpowiedniego wyszkolenia, musimy od naszych banków oczekiwać bezpośredniego współudziału w u-przemysłowieniu kraju przez umacnianie i rozszerzanie już istniejących i tworzenie nowych przedsiębiorstw przemysłowych. Obowiązek takiego współdziałania ciąży na naszych bankach tem więcej, że przemysłowi naszemu zbywa nie tylko na wymienionych dopiero co warunkach wewnętrznej, społeczno-gospodarczej natury, ale także na tem matery-alnem i morlnem poparciu, jakie publiczno-prawna samodzielność różnym dziedzinom życia gospodarczego z natury rzeczy dawać musi.

Nasz przemysł walczy na dwa fronty: na wewnątrz z powyższymi brakami i na zewnątrz z niemożnością zupełnego przystosowania państwowych urządzeń i przepisów w dziedzinie podatkowej, taryfowej, komunikacyjnej i handlowo-politycznej do swoich potrzeb, oraz utrwaloną siłą konkurencyjną przemysłu zachodnich prowincyj. Ma przeto jeszcze w wyższej mierze prawo oczekiwać czynnego i bezpośredniego współdziałania banków.

Przpatrzmy się, co w tym kierunku już zrobio-nem zostało i co należy zrobić

Pominąwszy wysiłki czynników publicznych (kraju, komisy i przemysłowej) w kierunku popierania przemysłu, ograniczając się w przedstawieniu faktycznego stanu rzeczy do Galicyi, stwierdzić należy, że dopiero najnowsze czasy wprowadziły nowoczesne zasady w stosunek naszych banków do naszego przemysłu. Zastąpienie przy kredycie obrotowym bardzo często zupełnie nie właściwej formy wekslowej formą kontokorrentową, wprowadzenie annuitetowych pożyczek inwestycyjnych, to są dopiero zdobycze ostatnich czasów. Te formy kredytowania były jednak stosowane tylko sporadycznie i zlękliwością daleko posuniętą i dopiero Bank przemysłowy, powołany do systematycznej akcyi kredytowej w dziedzinie przemysłu,rozwinął na tem polu żwawszą na ogół, celową i wydatniejszą działalność.

Współdziałanie naszych banków w zakładaniu i rozszerzaniu przedsiębiorstw przemysłowych było natomiast aż do czasów najnowszych prawie żadne, a od chwili powstania Banku przemysłowego odbywa się wprawdzie, ale w sposób nie wystarczający. Dość powiedzieć, że przemysłowych spółek akcyjnych w 8 milionowym kraju, istnieje dotychczas zaledwie niespełna 20, o łącznym kapitale akcyjnym okrągło 60 mil. koron, z czego zaledwie spółek 10 z kapitałem około 30 mil. kor., powstało i istnieje przy współdziałaniu banków krajowych, względnie pod ich kontrolą. Dodać muszę, że nie uwzględniono w tern zestawieniu ani spółek akcyjnych naftowych, prawie wyłącznie na kapitale obcym opartych, ani też kolei lokalnych, oraz że udział krajowych banków w owych 10 spółkach akcyjnych nie dosięga 3 mil. kor.

Najgłówniejszym powodem tak znikomego udziału naszych banków w przemyśle jest niewystarczal-ność środków własnych, jakimi rozporządzają. W Ga-licyi jest samoistnych banków akcyjnych 9, o łącznym kapitale akcyjnym 66 mil. kor. Siła finansowa wszystkich banków galicyjskich razem nie jest przeto wyższą od siły finansowej jednego średniego banku wiedeńskiego. Zaznacyć przytem trzeba, że z owych 9-ciu banków, sześć banków o kapitale akcyjnym jednego do czterech milionów koron są tworami zbyt słabymi, by mogły wejść na drogę brania bezpośredniego udziału w przemyśle, zaś dwa większe: Bank krajowy i hipoteczny są instytucyami hipoteczno-emisyjnemi, i jako takie muszą z natury rzeczy stosować w akcyi przemysłowej powciągli-wość przez wzgląd na ryzyko, które z udziałami w przęmyśle zawsze jest połączone. Pozostaje zatem jeden jedyny Bank przemysłowy o kapitale 10 mii. kor. Jest rzeczą jasną, że daremnemby było oczekiwać, aby bank ten tak małym kapitałem prowadził dalej i rozwijał akcyę uprzemysłowienia kraju.

Środki, jakimi banki rozporządzają, są dwojakie: kapitał własny i kapitał obcy, złożony chunkach bieżących i wkładkach oszczędności. Otóż trzeba to znaciskiem zaznaczyć, dla obalenia dość powszechnych, a całkiem mylnych i dla porządnego prowadzenia banków szkodliwych poglądów, że bankom nie wolno obcych, powierzonych sobie przez klientelę kapitałów używać na udziały w przedsiębiorstwach wogóle, a przemysłowych wszególności. Kapitłał obcy, każdego czasu wypowiedzialny i wycofalny, nie może być unieruchomiony w udziałach lub akcy-ach i narażany na ryzyko, z taką lokatą połączone. Kapitał ten, o ile idzie o przemysł, może mu oddać duże usługi tylko we formie kredytu obrotowego również wypowiedzialnego i w ściągalności pewniejszego.

Po tern zastrzeżeniu można postawić twierdzenie, że środki bankowe, jakimi Galicya cèle przemysłowe, udziałowe rozporzą-

Przez wzgląd na istniejące jeszcze tu i ówdzie

dza, nie przekraczają kwoty 10 milionów koron, tj. tyle, ile wynosi kapitał zakładowy pogłądy podnieść muszę, że krajowość instytucyi Banku przemysłowego. Wydatniejszy udział tego ban- bankowej nie pozbywa jej prawa, a powiedziałbym ku w dwóch lub trzech przedsiębiorstwach przemy- nawet, nie uwalnia jej od obowiązku zarobkowania, słowych, musiałby doprowadzić do zupełnego wy- tj pracy obliczonej na zyski. Banki świecić powinny czerpania środków, na tego rodzaju akcyę przezna- przykładem porządnej, celowej i zyskownej gospodar-czonych, a w konsenkwencyi do zaniechania dalszej ki u siebie i tylko wówczas dają rękojmę korzystnego oddziaływania na przedsiębiorstwa przez siebie W ustaleniu tego faktu mieści się program na kontrolowane, jeżeli same talent kupiecki posiadają najbliższą przyszłość, program, streszczający się i duchem legalnej zarobkowości są owiane Ten mo-w żądaniu jak najwydatniejszego pod- ment odgrywa bardzo dużą rolę w kredycie emisyj-wyższenia kapitału zakładowego Banku nym każego banku wogóle, a przemysłowego w przemysłowego. Stać się to może częściowo sab- szczególności. Albowiem bank, jako pośrednik aso-skrypcyą kraju, jako dzisiaj wyłącznego prawie akcy- cyacyi kapitałów, przy zakładaniu spółek akcyjnych onaryusza Banku przemysłowego, a częściowo za przemysłowych tylko o tyle z jednać może kapitał współudziałem rodzimego kapitału. Nie tylko bowiem prywatny dla subskrypcyi, o ile ugruntował w spo-nie widziałbym żadnego niebezpieczeństwa, ale upa- łeczeństwie przekonanie, że sam jest dobrze ze sta-trywałbym w tern dużą korzyść, gdyby krajowy nowiska rentowności prowadzony oraz że chce, umie kapitał prywatny, bez naruszenia przeważają- i potrafi czuwać nad takiem samem prowadzeniem cego wpływu kraju, byl w Banku przemysłowym przedsiębiorstw przez siebie kontrolowanych, zainteresowany i zastąpiony. Bank przemysłowy, wyposażony w ten sposób odpowiednimi własnymi sna nie wystarczy nam jednak do spełnienia ogromu środkami, będzie mógł snadniej spełnić ciążące na zadań, które nas czekają. I nie należy w tym kie-nim zadanie tak w kierunku obsługi kredytowej runku łudzić się znacznem przypływem kapitału do przemysłu, jak i inicyatywy oraz współdziałania naszych banków w czasie wojny i na tym przyro-założycielskiego w tej dziedzinie. Spodziewać się też ście ruchomego kapitału opierać nadzieję samostar-można, że inne banki krajowe, jak to już niejedno- czalności, albowiem kapitały te, będące prawie wy-krotnie w ostatnich czasach miało miejsce, w po- łącznie ekwiwalentem pieniężnym za nieczynne szczególnych akcyach przemysłowych nie odmówią środki produkcyjne, po zawarciu pokoju w znacznej współudziału w granicach swoich środków.

Lubo jestem przeciwnikiem wszelkiej wyłączno- tów pracy, ści i inicyatywę prywatną uznaję za bardzo pożądany czynnik co najmniej pedagogiczny, to jednak pi tał ów“ i z miejsca wyznać muszę, że uważałbym za rzecz wysoce szkodliwą, nie mogę uznać, żeby społeczeństwo na-gdyby obecny nastrój naszego społe- sze mogło i powinno pozwolić sobie na czeństwa, w połączeniu z chwilowym zupełne zrzeczenie się ich współdziała-nadmiarem chwilowo tylko zbędnego ka- nia, Idzie tylko o to, gdzie ich szukać pitału, doprowadził do tworzenia no- i w jakiej formie ichużyć. Można je brać — wych organizacyj bankowych z celami i z powodu braku kapitałów u nas należy je brać — przemysłowymi, ale o małym kapitale na tych placach pieniężnych, które nie mając ani własnym. Jesteśmy za ubodzy, aby módz po- narodowo-politycznych, ani przemysłowo-organizacyj-zwolić sobie na podobne rozdrabnianie zarówno nych aspiracyj, szukają jedynie kapitałowego zaro-środkow materyalnych, jak i sił intelektualnych, bku. Używać je zaś należy w formie kredytowej, zwłaszcza tych ostatnich, gdyż sił bankowych do a udziałowej tylko wówczas, jeżeli konstrukcya or-samoistnego kierownictwa z pewnym programem ganizacyjna i finansowa spółki daje rodzimemu ka-ekonomicznym uzdolnionych mamy jeszcze nie wie- pitałowi decydujący głos w przedmiotach, które le. A nie możemy przytem zapominać, że kiero- przez wzgląd na nasze szczególne narodowo-gospo-wnictwo polskiej instytucyi bankowej, choćby czysto darcze położenie, wymagają szczególnego zabezpie-zarobkowej, jest posterunkiem publicznym, na któ- czenia. Zyski, jakie obcy wspólnik ze swego pienię-rym uzupełniać trzeba braki tych warunków, jakimi żnego udziału wywiezie, niestoją w żadnym stosun-gospodarstwa społeczne, oparte o własną państwo- ku do korzyści, jakie zniego w kraju dla gospodar-wość, rozporządzają.

akcyi.

Tak o krok naprzód posunięta bankowość wła-

części odpłyną dla odbudowy zniszczonych warszta-

I tu oto dotknąć muszę kwestyi „obcych ka-

stwa krajowego pozostaną.

Przemysł żelazny a odbudowa kraju

napisał

Stanisław Pankowski.

Niedawno odbył się w Lublinie Zjazd Przed" już teraz postanowiono przystąpić do opracowywania stawicieli Miast i Miasteczek. Sprawozdania z obrad projektów technicznych na odbudowę miast i mia-uczestników Zjazdu, streszczenia wygłoszonych re- steczek ze szczególnym uwzględnieniem wymagań feratów, jak również powzięte uchwały świadczą do- hygieny, estetyki, bezpieczeństwa od klęsk żywioło-bitnie, że społeczeństwo nasze zaczyna się krzątać wych i zachowania charakteru polskiego miast. Na koło odbudowu zniszczonego przez wojnę kraju, zjeździe zastanawiano się także nad zdobyciem po-Akcya powyższa, zapoczątkowana pod hasłem dobra trzebnych do odbudowy materyałów i zjazd przyszedł narodu, nosi wszelkie cechy planowości, albowiem do przekonania, żę dla trwałości wznoszonych bu

80 pr. Ruda krajowa

dowli, jak również dotkliwego braku drzewa budowlanego, należy posługiwać się o ile możności wypaloną z gliny cegłą i kamieniem, których ofitość w kraju jest wielka.

Óprócz jednak wymienionych materyałów będą potrzebne jeszcze ogromne ilości żelaza pod wszel-kiemi postaciami. Miasta nasze winny być zaopatrzone we wszystkie urządzenia nowoczesnej techniki, jak wodociągi, kanalizacya, oświetlenie elektryczne lub gazowe, tramwaje, kolejki podjazdowe, rzeźnie, zakłady przemysłowe i t. p.

Urządzenia takie, bez których nie możemy sobie wyobrazić współczesnego życia, zwłaszcza w większych jego ogniskach, pociągną za sobą niebywałe dotychczas spożycie żelaza.

Ciekawą zatem i niesłychanie ważną jest rzeczą, czy nasz przemysł metalurgiczny, a głównie przemysł żelażny będzie wmożności podołać tym nowym zapotrzebowaniom, czy też zmuszeni bądziemy sprowadzać żelazo z zagranicy.

Krótki rzut oka na obecny stan omawianego przemysłu w poszczególnych dzielnicach Polski, pozwoli nam zoryentować się wsprawie poruszonego tutaj zagadnienia i już teraz przyczyni się wydatnie do ustalenia na przyszłość pewnych konkretnych wniosków.

Przed rozwinięciem jednak zasadniczej myśli niniejszego artykułu należy nam jeszcze przytoczyć z technologii metali te wiadomości, które pouczą nas że dla wyrobu żelaza-surowca konieczne są: ruda żelazista, koks, wapień, glinka ogniotrwała i duże zasoby energii mechanicznej.

Rudę posiadamy w ogromnych ilościach w Królestwie Polskiem, złoża jej występują w ziemi Radomskiej, Piotrkowskiej, Kieleckiej i Kaliskiej.

Nie jest to wprawdzie ruda w wyborowym gatunku, zawiera ona bowiem żelaza od 30 — 40 proc. i jest zanieczyszczona gliną i iłem, podczas gdy ruda południowo rosyjska, pozbawiona szkodliwych domieszek, posiada go od 60 zalega ogromne przeszczenie na niewielkiej głębokości w postaci cienkich warstw lub pojedynczych mniejszych lub większych gniazd. Stąd też wydobywanie naszej rudy przy nizkich kosztach eksplotacyi nastręcza jednak duże trudności przy określaniu miejsca mającej powstać kopalni, do czego przyczy-się i brak odnośnych wskazówek naukowych, opartych na ścisłych badaniach naszych bogactw mineralnych.

Nie tyle bowiem niższa jakość krajowej rudy, ile nieznajomość jej swoistych właściwości wr połączeniu z łatwości sprowadzania bogatej rudy rosyjskiej, wytworzyły tego rodzaju stosunki, że huty-polskie wytapiały żelazo przeważnie zrosyjskiej, dodając tylko mniejsze ilości rudy polskiej.

Poza względami natury fizycznej i kalkulacyą samego procesu wytapiania żelaza odgrywały wielką rolę w zmiejszającym się stale zapotrzebowaniu miejscowej rudy — i nieustanne wahania cen surowca na rynkach rosyjskich.

Przechodząc z kolei do sprawy koksu w hu⁻tnictwie żelaza, przytoczymy fakt powszechnie znany. że koks odpowiedni otrzymuje się tylko z pewnych gatunków węgla, którego właśnie bogate pokłady znajdują się na Śłąsku. Zakłady metalurgiczne w Królestwie już zdawna sprowadzały koks z tam-tąd, opłacając przy tern wysokie cło, które przyczyniało się również w znacznej mierze do upadku pro-dukcyi naszych kopalń rudy żelazistej.

Glinkę ogniotrwałą posiadamy w dużych ilościach i wysokim gatunku w ziemi Kieleckiej.

Wapienia nam również nie brak, jest go wszędzie poddostatkiem.

O energię mechaniczną nie potrzebujemy się troszczyć, mając w obrębie ziem polskich tak olbrzymie zasoby (około 2 miliardów ton) węgla o wysokiej wartości kolorycznej, jak naprz. w Zagłębiu Dąbrowskiem i Krakowskiem, a prócz tego obfite źródła ropy naftowej w Galieyi. Galicya również może nam dostarczyć potężne ilości ilości taniej energii mechanicznej przez wyzyskanie spadków wodnych na licznych rzekach i potokach górskich.

Widzimy zatem z powyższych danych, że przyroda bogato wyposażyła kraj nasz w bezcenne skarby kopalniane, których nawet małej części nie zdołaliśmy wyzyskać dla celów przemysłu metalurgicznego w Król. Pol., a tymbardziej w Galieyi. Jedynie Śląsk wysoko rozwinął przemysł żelazny, pomimo wyczerpania rudy i silnej konkurencyi innych prowincyi państwa niemieckiego. Przemysł ten jednak, aczkolwiek wzniesiony polskiemi rękoma, napełnia złotem kieszenie obcych, wrogich polskości, kapitalistów, jak zresztą ma to miejsce w znacznej mierze i w pozostałych dzielnicach Polski.

Z tablicy, *) która określa roczne spożycie żelaza na głowę ludności w różnych krajach, widzimy, że cyfra ta w odniesieniu do Król. Polskiego wynosi zaledwie 23,6 klg. podczas, gdy w „niecywilizowanej“ Rosyi 25 kg., Austryi 44 kg., Niemczech 136 kg., a w maleńkiej i pozbawionej bogactw mineralnych Belgii — 173 kg., czyli przeszło siedem razy tyle, co u nas.

Jeżeli spożycie żelaza jest miarą kultury dane-nego kraju, to zaiste, w pochodzie cywilizacyjnym daleko zostaliśmy w tyle za innymi narodami. Przez zjednoczenie jednak ziem polskich w jedną całość łączna produkeya żelaza wynosić będzie na podstawie danych statystycznych, zaczerpniętych z ostatnich lat przed wojną, około 1 i pół miliona ton, co przy 25 milionowej ludności uczyni 60 kg. na osobę. Jest to zatem już liczba pokaźna, stawiająca nas pod powyższym względem przed Austryą, która znaj-dnje się, wszak to wszyscy wiemy, na dość wysokim szczeblu kultury zachodnio-europejskiej.

Nie koniec na tern, w nowym układzie stosunków polityczno gospodarczych kraju, wynikających z samodzielności państwowej i zniesienia kordonów granicznych między poszczególnemi dzielnicami Polski otwierają się widoki oparcia przemysłu metalurgicznego na eksplotacyi własnych bogactw kopalnianych i dźwignięcia go z dotychczasowej zależności od rynków zewnętrznych.

Ustanowienie granicy celnej od strony Rosyi zabezpieczy nas od szkodliwego dla rodzimej wytwórczości żelaza, zalewania rynku nszego surowcem rosyjskim, zaś granica celna z zachodu pozwoli na rozwój w kraju tych gałęzi przemysłu żelaznego, w których praca ma przewagę nad wartością surowego materyału, jak naprz. w maszynach, aparatach, narzędziach i t. d.

Słowem wydzielenie ojczystego kraju z trzech odrębnych pod względem gospodarczym organizmów państw zaborczych da nam możność doprowadzenia stanu ekonomicznego Polski do wysokiego rozkwitu.

*) Bilans Handlowy Królestwa Polskiego Tenennbgutna.

Obok tych postulatów, które powinny służyć niejako drogowskazem dla polityki gospodarczej na ziemiach polskich, najważniejszem bodźcem i punktem wyjścia dla naszego przemysłu żelaznego będzie rosnące wciąż zapotrzebowanie rynku wewnętrznego w związku z odbudową zniszczonego kraju, budową nowych kolei żelaznych, dróg wodnych i bitych, połączeń telegraficznych i telefonicznych, fabryk i zakładów przemysłowych.

Dopiero po zaspokojeniu potrzeb wewnętrznego spożycia nasza ekspanzja wytwórcza pocznie szukać dróg wyjścia po za granicę państwa, aby i handel nasz mógł również zdobyć należne sobie stanowisko na rynku międzynarodowym.

Dla uzupełnienia pobieżnie tylko naskicowane-go tutaj obrazu, musimy jeszcze z naciskiem zauważyć, że przed oczyma naszemi roztacza się olbrzymie pole pracy.

Pracy mozolnej i wytrwałej, pracy zorganizo-wanej i opartej nie na dotychczasowych biurokratyzmie i centralizacyi naszych instytucyi przemysłowych i handlowych, ale pracy świadomej swego celu, pełnej samodzielności i twórczej inicyatywy. Nam już trzeba nie tylko jednostek dzielnych, o wypróbowanej tężyznie ducha na stanowiskach kierowniczych, ale i całych rzesz wyszkolonych i pełnych zapału pracowników.

Sprawy bieżące.

Przemysł naftowy mający aż do wybuchu wojny rzecznika w czasopismach „Nafta“, „Ropa“ i „Gazeta Naftowa“, niestety z wybuchem wojny zawieszonych, znajduje również w Czasopiśmie szerokie uwzględnienie w artykułach inż. Szydłowskiego, inż. Friedberga, dra Tołwińskiego, oraz w interesujących tabelach statysty ch wykazujących głębokość i wydajność szybów ropnych.

Przemysł górniczy w Królestwie. Memoryał Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych w Królestwie Pol-skiem, jaki złożony został Radzie Regencyjnej, wskazując na konieczność i pożytek utworzenia oddzielnego Ministeryum Przemysłu i Handlu, podaje jednocześnie cyfry, charakteryzujące znaczenie przemysłu górniczego i hutniczego w naszym kraju, a mianowicie : 1. Suma zaangażowanego w przemyśle górniczym i hutniczym kapitału wynosi około 200,000.000 rubli czyli 500 milionów marek. 2. Liczba zatrudnionych robotników wynosiła przed wojną przeszło 50,000, a łącznie z rodzinami stanowiła około 200 tysięcy głów, czyli około 2 procent ludności całego kraju. 3. Suma wypłaconego robotnikom zarobku wynosiła przeszło 20 milionów rubli, czyli 50 milionów marek rocznie. 4, W ostatnim roku przed wojną wartość wytwórczości przemysłu górniczego i hutniczego wynosiła po cenach ówczesnych około 100 milionów rubli, czyli 250 milionów marek. 5. Dla przewozu wydobytego węgla użyto w roku 1913 przeszło 400.000 wagonów kolejowych, nie włączając w to taboru kolejowego, potrzebnego do przewozu żelaza, rudy żelaznej, galmanu i cynku.

W Nrze 2, Czasopisma Krakowskiego Towarzystwo iechnicznego znajdują się następujące bardzo dla nas cenne słowa: „Czasopismo Górniczo-Hutnicze“ czerwcowy numer „Czasopisma Górniczo-Hutniczego podobnie jak poprzednie, bogaty treścią, porusza szereg aktualnych kwestyi z dziedziny polskiego górnictwa.

Na szczególniejszą uwagę zasługuje artykuł inż. E. Windakiewicza, traktujący o przyszłości polskiego przemysłu solnego ze stanowiska krajowego gospodarstwa, omawiający, znaczenie tego odwiecznego działu polskiego górnictwa i śmiało krytykujący dotychczasowe braki i niedomagania, panujące w kopalnictwie soli.

Artykuł inż. M. Seiferta p. t. „Znaczenie i trudności przemysłu gazowego“ porusza aktualną dzisiaj kwestyę najlepszego, najbardziej ekonomicznego spożytkowania energii zawartej we węglu, a na podstawie szeregu interesujących cyfr uwydatnia doniosłość przemysłu gazowego, niestety u nas nieocenianego należycie i słabo rozwiniętego.

Resztę numeru wypełniają artykuły treści ściśle górniczej jak Zaleskiego: „Pożar na kopalni Kopalni Koszelew“, „Obliczenie grubości muru tam kopalnianych“ inż. Naturskiego, sprawozdanie z działalności Sekcyi VII. Górniczo-Hutniczej w Dąbrowie górniczej i Kraj. Towarzystwa naftowego. Wspomnienie pośmiertne, poświęcone ś. p. Tadeuszowi Hara-jewiczowi, cichemu a sumiennemu pracownikowi górniczemu, oraz sprawozdania ze Zjazdu w sprawie odbudowy dróg wodnych, uzupełnia treść numeru.

„Czasopismo Górniczo-Hutnicze“, powołane do życia z końcem roku 1916, mimo niespełna całorocznego istnienia, pomimo niezmiernych trudności technicznych i materyalnych, stwierdza dotychczasową działalnością, że zadaniu, jakiego się podjęło, pracy nad polskim przemysłem górniczo-hutniczym, w zupełności odpowiada.

Wystarczy przejrzeć 9 numerów, jakie się dotychczas poiawiły, by przekonać się, że niema dziedziny górniczej, którejby pismo to nie poruszyło i nie opracowało w sposób ściśle fachowy. Szczególniej doniosła kwesty a węglowa poruszoną jest w każdym prawie numerze w sposób wyczerpujący, a numer kwietniowy poświęcony jest wyłącznie niesłychanie doniosłej sprawie wykupna Zagłębia Krakowskiego z rąk obcych. Na numer ten pamiątkowy złożyły się artykuły: posła Zarańskiego, dra Jahla, dra Steczkowskiego, inż. Schimitzka, dr. Szajnochy, prof. Sy-roczyńskiego, inż. Drobniaka, radcy Bartoneca, inż. Czerlunczakiewicza i inż. Naturskiego. Historya Zagłębia, ocena wartości odzyskanych skarbów, przedstawione tu w sposób wyczerpujący, stanowią przyczynek do bogatej literatury kopalnictwa węglowego w Krakowskiem Zagłębiu.

Dzięki zupełnej bezstronności oraz niezmiernej staranności, z jaką Redakcya każdy numer przygotowuje, „Czasopismo Górniczo-Hutnicze“ stało się cennym nabytkiem polskiego piśmiennictwa i serdecznie życzyć należy, by ta staranność oraz bezstronność, pozbawiona jakichkolwiek ubocznych wpływów pozostała nadal główną cechą tego pisma.

Inż, Franciszek Drobniak,

05->

in

c-

csa

Sprostowanie. W zeszycie 10 czasopisma „Gór- senkampfa i Plemiannikowa, a ci dopiero od siebie niczo-Hutniczego“ za rok 1917, w rozdziale zatytu- wydzierżawili te nadania Bankowi Francusko-Wło-łowanym „Sprawy bieżące“, przy wyliczaniu francu- skiemu na przeciąg lat 90. Bank ten przelał w na-skich kopalń w Zagłębiu Dąbrowskim, podane zo- stępstwie swe prawa na utworzone ad hoc Towa-stały nadzwyczaj mylne wiadomości o Towarzystwie rzystwo Francuskie pod nazwą „Towarzystwo Fran-Francusko-Włoskiem, co niniejszym prostuję : To- cusko-Włoskie“. Kopalnie zatem, tak Paryż jak Ko-warzystwo nie wydzierżawiało od rządu rosyj- szelew, są tylko dzierżawione przez Towarzystwo skiego kopalni Koszelew i nie nabyło kopalni Pa- Francusko-Włoskie i to nie od rządu rosyjskiego, ryż, jak podane jest w czasopiśmie „Górniczo-Hutni-    a od osób, które te kopalnie od tego rządu nabyły,

czy in“, a tylko trzy nadania górnicze, na których    Dyrektor kopalń Tw. Fr. Wł. i plenipotent te-

M. Grabiński, inżynier górniczy.

znajdują się te dwie kopalnie (Paryż i Koszelew), zo- goż T-wa. stały nabyte od rządu rosyjskiego przez panów Rie-

INHALTSANGABE

Dr. Jan Nowak. Polnische geologische Anstalt. Die Gründung einer derartigen Anstalt in Polen ist unbedingt und ehestens erforderlich behufs Zusammenstellung u. Evidenzhaltung eines Inventars der vorhandenen Erd-Schätze: Kohle, Erze, Petroleum. Die Metode, welche derzeit zur Erforschung der Terains angewendet wird, verschaft nicht den richtigen Einblick in die Lagerungsverhältnisse und bildet oft den Grund zur Irreführung, was besonders bei den Naphtaterrains öfters grossen Schaden verursacht. Nur eine zweckentsprechende geologische Landesanstalt kann auf Grund der Untersuchungen von berufenen Fachmännern die Direktive in dieser Hinsicht feststellen und das Interesse zur Anlage der einheimischen Kapitalien in Gruben und Bohrunternehmungen erwecken.

Dr. Karl Tołwiński: Archiv der Tiefbohrungen. Über die Verhältnisse der südlichen Naphtaterrains in Borysław und Tustanowice geben die erforderlichen Auskünfte die geologische Profile der Tiefbohrschächte Brugger I. und Baron Rally II. die sich in einer Entfernung 120 m. von einander befinden.

Stanisław Staszic. Über die Salze Und mit denselben in der Karpathenzone verbundene anderen Mineralien unter besonderer Berücksichtigung der Sudsalze in Polen. Ein vor 100 Jahren (Warschau 1814) erschienener Artikel geschrieben vom Staatsrat (Minister) und Obmann der königl. Gesellschaft der Fremde der Wissenschaft in Warschau u. zw. auf Grund der nachstehen Quellen: Jahr 1543. Jan Willech: Observatio de Salinis Cracovienis. J. 1565. Schroeter: Regini Poloniae Salinarium Vielicensium de-scriptio. J. 1632. Starowolski: Polonia sive status regni Po oniae. J. 1645. Martin Herman: Admirandae salinarum fodinae Vielicensinae. Rzączyński: Historia naturalis Poîoniae u. andere.

Dr. Artur Bénis. Berg & Hüttenindustrie Galiziens und Österreich. Begründung der ungünstigen Verhältnisse und des geringen Aufschwunges dieser hervorragenden einheimischen Industriezweige. Kartelenwürtschaft. Frachtbegünstigungen der fremden Produkte Zufuhr und Ausfuhr. Handelstraktate und Zolltarif. Investition der fremden Kapitalien. Einfluss der Politik auf die wirtschaftliche Lage des Landes.

Dr. Jan Steczkowski Finansminister Polens über die einheimischen Kapitalien. Einblick in die Kapitalienwirtschaft der galiz. Banken. Erhöhung des Anlagekapitals der galiz. Industriebank. Einziehung der Privatkapital en des Landes in die Agenden der Industriebank. Zielbewusste Ausnützung der fremden Kapitalien

Stanisław Pankowski. Eisenindustrie und Wiederabbau des Landes. Aus Mangel an Holzmateriali n muss meistenteils Eisen zum Abbau verwendet werden. An Eisenerre ist Polen genug reich und besitzt ausserdem in Dombrau und Krakauer Kohlenbecken die zur Verschmelzung der Eisenerre erforderlichen Materialien. Die technischen Einrichtungen der zerstörten Städte wie Wasserleitungen, Kanal röhren, Elektrische & Gasbeleuchtung, Schlachthäuser, Industrieanstalten, Telephone & Telegraphen, normale und schmalsDurige Bahnen werden jahrelang noch grosse Quantitäten des einheimischen Eisens verbrauchen.

Die Sektion für Bergwesen auf dem Industrietage in Krakau im J. 1917.

Naphtarevier in Borysław.

Montanistische Chronik.

GMINA

1.

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

Popiele

II

Razem

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

Popiele

Razem

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

Popiele

Razem

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

Popiele

Razem

Zestawienie produkcyi gazu za lipiec 1917.

'S -s

ii

ff-

■u 3 S

zn

Ilość produkujących gaz

otworów

będących w ruchu wyk. r.

całkowicie zastano-wionych

RAZEM

Produkcya gazu przeciętnie za miesiąc sprawozdawczy w m3 w 1 min.

Produkcya gazu za miesiąc sprawozdawczy przeciętnie mniej

Ilość otworów świdrowych produkujących

więcej

na 1 otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

niż przeciętna ilość gazu r. 8

niż przeciętna ilość gazu 3 463 m ³

niż podwójna przeciętna ilość gazu

RAZEM

UWAGA

2.    3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.    10.    11. _12₁_

13.

179    84    38

153 : 73 | 12

24

361

178

122

85

36168

268-86

110 64

202

1876

461

2 964 89

20 [| 13

122

3 163

15-8

62

11 12

85

164

50    214

741-18

2 053 3 463 152

31

31    214

Zestawienie produkcyi gazu za sierpień 1917.

153

88    39    127    348-07

ij

76    15    91    257-07

23 II 6

359 ¹ 170 II 54

182

155

25

1-955 2-740

90 0 23²)

14³)

127

;!

1 680 2 825

68

10

13

91

89-33    3884 1276

224 II 694-47

1 934 3100|

158

34

32

224

Zestawienie produkcyi gazu za wrzesień 1917.

87

74

40

12

127

86

338-27

25265

7589

367 | 168 || 52 || 220 |j 666-81

1-858 2-663    91

1620

2-937

58

20

14

16

14

127

86

3036

10-83

l‘822i¹|3-040|| 149 [ 35

36

220

Zestawienie produkcyi gazu za październik 1917.

188 88

169    76

27

387    171

41

11

52

129

87

223

335-31    1-783 |J2 600

248-67 i 1-471 2'858

77*24

2-860' 11-030

89

62

26

14

129

13

12

87

Otwory prod. najw. gazu. Tustanowice : — Bank XVIII i XIX 25 48 m³-Bank XXIII 12-14 m ³ -Bukowice XXVI 18-30m3 Mrg. Graee 11 22 m³. Borysław: Galicy a XVI] 19 85m³. Olex III 19-43m³, Piotr II l3-67m³. Johan-! na III 11 -90 m ³ — Mra-I źnica: Gottfried I 22-( 0m³i Union I 12 55 m³. Karla) I. II. 20 73 m³.

661-33

1-708 2 965

151    40

32

223

}) Ilość    otworów    świdrowych    produkujących    mniej    niż przeciętna ilość gazu    r. 8. 3.100

²)    Ilość    otworów    świdrowych    produkujących    więcej    niż przeciętna ilość gazu    r. 8. 3*100 m³.

³)    Ilość    otworów    świdrowych    produkujących    więcej    niż podwójna przeciętna    ilość gazu 6 200,

0000000000000000000000000000

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi ilustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartloneca, inż. Czerlunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

E. J. GOBIET’Ä ZASTĘPCY

Armand Gobiet budowniczy Morawska Ostrawa.

TELEFON Nr. 103.

Wykonywa mury ogniotrwałe, piece koksowe, piece wysokie, piece Martina, piece żarowe, stosowe, głębokie, piece obrotowe, kowalskie, generatory, do prażenia magnezytu, kotły parowe, kominy fabryczne itp. Kompletne budowy mieszkalne, przemysłowe i budynki na kolonie wszelkiego rodzaju. Podejmuje się wykonania kompletnych budowli w kraju i zagranicą. Świadectwa jak najlepsze firm kraj. i zagrań.

NAJSTARSZE I NAJWIĘKSZE SPECYALNE PRZEDSIĘBIORSTWO BUDULCOWE DO WYKONYWANIA WSZELKIEGO RODZAJU BUDOWLI PRZEMYSŁOWYCH W AUSTRO-WĘG. Rok założenia 1858. Zwiedzanie zakładu i oferty bezpłatnie. Długoletni wyszkolony personal służbowy.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, cl. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałó w budowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami :

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-■ teryał dla wież wiertniczych. —"

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

I Kopalnia węgla f

W/ł N D/ł“

w Sierszy poszukuje sztygara.

□    ot

D Zgłoszenia wraz z podaniem warunków płacy °E I i odbytej praktyki należy zwracać do zarządu | À -------kopalni „WANDÄ“ w Sierszy.

Ti

Biuro sprzedaży i spedycyi soli T.W.S.

w Wieliczce oferuje dostawę wszelkich gatunków soli po cenach umiarkowanych loco salina w Wieliczce.

Czysty dochód przeznaczony na wsparcia dla wdów i sierót po funkcyonaryuszach salinarnych.

Bliższe informacye listownie pod powyższym adresem.

TOWARZYSTWO

OQ

DYREKCYA WE LWOWIE, UL. ROMANOWlCZA L. 1.

DOM WŁASNY

ADRES TELEGRAFICZNY: TOWARZYSTWO HANDLOWE, LWÓW.

TELEFON NR. 564.

FILIE ORAZ SKŁADY: W BORYSŁAWIU, TUSTANO-WICACH, HU BICZACH, NADWORNEJ I KROŚNIE.

WYŁĄCZNE ZASTĘPSTWO NR GflLICYĘ I BUKOWINĘ:

Mannsemanna walcowni rur stalowych bez szwu w Komotau i żelaznych patentowo spawanych w Schönbrunn; Galicyjskiej fabryki narzędzi wiertniczych Perkins, Mac Intosh, Zdanowicz w Stryju i Borysławiu ; Fabryki uzbrojeń (armatur) i odlewów z bronzu fosforowego :---firmy E. von Munsterman w Bielsku i t. d. ■ —-

TOWARZYSTWO UTRZYMUJE NA SKŁADACH I DOSTARCZA:

Rury wiertnicze, pompowe, gazowe i wodociągowe, oraz wszelkie połączenia do tychże. Kotły, maszyny i pompy parowe; kompletne żórawie wiertnicze różnych systemów, oraz przybory i narzędzia wiertnicze. Liny stalowe, druciane i manilowe. Pasy wielbłądzie, bawełniane i skórzane. Materyały uszczelniające i izolacyjne. Kompletne urządzenia oświetlenia elektrycznego, kompletne urządzenia kuzienne. ---------- ¹ ■ Przybory i artykuły techniczne. ----------------------- ------—

ARTUR LORIE

~= KRAKÓW =

UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). == ¹ = Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych :.....;----------

Galicyjska spółka naftowa

„POTOK“

eo

ma

do sprzedania 2°|o brutto

z należących obecnie do „Société française des pétroles de Potok" terenów naftowych w powiecie krośnieńskim, Stary Sambor i Ustrzyki dolne.

Reflektanci zechcą się zgłosić : KRAKÓW - UL. PIJARSKA L. 3, I p.

Obecna cena tej ropy loco Jedlicze 33*25 K.

300 morgów

terenów zbadanych ropodajnych

w pobliżu Bitkowa :

z wolnej ręki zaraz do sprzedania.

Wiadomość w Administracji Czasopisma Górniczo-Hutniczego [ Kraków, ul. Pańska L. 7.

jjgjŁ

Verlade- ’ ^ Anlagen

C>

co

O" CA

wm

J. POHLIG ::

Towarzystwo z ogran. poręką

Biuro inżynierskie i przedsiębiorstw do urządzeń przewozowych konces. J. Pohlig T. A. w Kolonii.

Koleje linowe systemu Obach, Ottd i Pohlig. Urządzenia składnic, pochylni hamulcowych wyciągów kopalnianych, urządzeń linowych wszelkiego rodzaju.

Konto żyrowe w c. k. uprzyw. Zakładzie kredytowym dla handlu i przemysłu w Wiedniu, a a u a Czek P. K. O. Nr. 109.966.

=> Adres dla telegramów: JPOHLIG, WIEDEŃ. =

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

99

nr

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności =======« przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ------------- = ===■

Krajowe Towarzystwo Naftowe |

w Galicyi.

Centralne Biuro we Lwowie: ulica Akademicka L. 5.

DELESRCYE: w Borysławiu — przewodniczący p. Tadeusz Chłapowski w Krośnie — przewodniczący p. Wacław Smakowski.

Celem Towarzystwa jest opieka nad rozwojem górnictwa naftowego.

Członek zwyczajny opłaca oprócz wpisowego K 10*— roczną wkładkę K 50— Przedsiębiorstwa zaś według wysokości produkcyi.

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. dodooddo TELEFON: 0092, 2375, 2377-Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHÖWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—1272 i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

C. K. UPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

yfejpfi

'V"

i; j

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

"QX

GÓRKA

TOWflRZ. AKCyjNE FABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

«Cm

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH £

KRAKÓW, UL PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie...............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami), prof. górn. Karol Miłkowski..............

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar...............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .............

Koron

40 —

2*50

2*—

1*—

1*—

3*60

>>

>>

3-—

2*—

10*—

6*—

— 80 —•30 —•30

1*50

1*50

3-75

1-90

2-50

1-25

3-75

—•50

30*—

2-—

5*—

3*50

<*

AKC. TOI». ELEKTRYCZNE m*« SOKDLNICKII WIŚNIEWSKI

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 8.

wykonywa wszelkie roboty elektrotechniczne

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów,

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

= poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego.

vS

/j

Francusko-Rosyjskie Towarzystwo Górnicze.

Kopalnie węgla.

9,

Kopalnie rudy cynkowej i ołowianej.

huty cynkowe.

9.

v<

9.

Zarząd główny w Dąbrowie, Królestwo Polskie.

"C

5W

*/

fà

IGNACY BROSS,

3Ll

=>>

Kraków, Dietlowska 99 f

Telefon nr. 2489.

ZASTĘPCA

AUSTR. MANNESMANA WALCOWNI RUR.

Wszelkie rury stalowe bez szwu: gazowe, wodociągowe, wiertnicze, płomienne, flaszki stalowe na amoniak, kwas węglowy etc. Rury stalowe mufowe bez szwu, zabezpieczone asfaltem i terowaną jutą dla wodociągów o wytrzymałości 60 kg. na 1 mm. kw., wypróbowane na 50 atm. ciśnienia w długościach do 14 metrów. Maszty stalowe bez szwu dla doprowadzenia prądu i oświetlenia.

Słupy stalowe bez szwu dla podparcia belek i dachów zamiast lano żelaznych.

^SSSX3X3X3X5X5X3XSX3X3X3JC3X3XSÖX3X3X3Xgi

OGŁOSZENIE.

b Wojenna Centrala i

&    8

§ handlowa i

S    g

[g .......... Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ■ S

b w Krakowie, Sławkowska 1

prowadzi na mocy rekwizycyic. k. Namiestnictwa G

sprzedaż węgli

wszystkich kopalń krajowych, a mianowicie: Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni węgla Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.