CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLS KICH W AUST R YI“.

Rocznie . . . Kwartalnie . .

Cena pojed. numeru .

Prenumerata z przesyłką pocztową : . K 18-—

. „ 4⁻50 Rocznie . . . _ 2-— Kwartalnie . .

Dla członków Związku :

K 12-—

Za całą stronę . . » */, strony . . .

Cena ogłoszeń:

100*— za ł/₄ strony . . 50- , 7,0    »    . .

Zresztą według umowy.

25-

10-—

Rękopisy niezuiytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ:

Przyszłość polskiego przemysłu solnego: inż. Erwin Winda-dakiewicz.

Przyczynek do geologii Borysławia! okolic: Dr. K. Tołwiński. 0 zużytkowanie gazu ziemnego: Stanisław Myśliwy.

Węgiel kamienny Zagłębia krakowskiego w okresie wojennym: inż. Czerlunczakiewicz.

Borysławski okręg naftowy.

Projekt statutu Związku Górników i Hutników polskich: Kazi* mierz Srokowski.

Sprawy bieżące.

Sprostowanie.

TEPEGE

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534. — Adrestelegr.: TEPEGE, telefonem Kraków. CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

ł. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. zw. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

11

LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

il

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności c=-"-■    »    ................» przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ..====

Sławkowska L. 2. Półwsie Zwierzyniec

SKiAO FABRYCZNY

KRAKOWSKIEJ FABRYKI SZCZOTEK i PENDZLI

Kościuszki L. 40.

Krakowska FABRYKA SZCZOTEK i PENDZLI

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

H]

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel .*

Właściciel :

k jo™. FRANCISZEK DROBNIAK

k góra. FRANCISZEK DROBNIAK

TELEFON Nr. 0488.

Jedyna polska fabryka w kraju, wykonuje i dostarcza po cenach fabrycznych wszelkie gatunki szczotek i pendzli, w szczególności szczotki z drutu do celów górniczych i fabrycznych.

TELEFON Nr. 2428.

Artykuły techniczne toaletowe i galanteryjne.

DOSTAWA NATYCHMIASTOWA.

FARBY, MATERYAŁY.

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. ddddoqqq TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym.

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12Vs i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

MC. TOIflf. ELEKTRYCZNE SOKOLNICKII WIŚNIEWSKI^

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 8.

wykonywa wszelkie roboty elektrotechniczne

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów,

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego. —

św

v\

Franciisko-Rosyjskie Towarzystwo Corniez.

«<

Kopalnie rudy cynkowej i ołowianej.

Huty cynkowe.

Zarząd główny w Dąbrowie, Królestwo Polskie. 1

9.

9,

■TW

SW

Wm

IGNACY BROSS,

Kraków, Dietlowska 99

Telefon nr. 2489.

?T>

ZASTĘPCA

AUSTR. MANNESMANA WALCOWNI RUR.

Wszelkie rury stalowe bez szwu : gazowe, wodociągowe, wiertnicze, płomienne, flaszki stalowe na amoniak, kwas węglowy etc. Rury stalowe mufowe bez szwu, zabezpieczone asfaltem i terowaną jutą dla wodociągów o wytrzymałości 60 kg. na 1 mm. kw., wypróbowane na 50 atm. ciśnienia w długościach do 14 metrów. Maszty stalowe bez szwu dla doprowadzenia prądu i oświetlenia.

Słupy stalowe bez szwu dla podparcia belek i dachów zamiast lano żelaznych.

Cenniki i kosztorysy bezpłatnie.

|NH

□□□

KOPALNIE

GALICYJSKIEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI |

przy ul. Pańskiej, Na debrze i Na potoku w Borysławiu, około 10 morgów • terenu w Opace w sąsiedztwie kopalni Towarzystwa karpackiego i około • 10 morgów w Nahujowicach w sąsiedztwie kopalni, której popęd na nowo •

zostaje podjętym.

Bliższych informacyi udziela: GALICYJSKA KASA OSZCZĘDNOŚCI WE LWOWIE.

I «NNHNHMMM9H OHttNM ••••••••••••••••••••• ••••••••!••

E. J. GOBIET’A ZASTĘPCY

Armand Gobiet budowniczy Morawska Ostrawa.

TELEFON Nr. 103.

Wykonywa mury ogniotrwałe, piece koksowe, piece wysokie, piece Martina, piece żarowe, stosowe, głębokie, piece obrotowe, kowalskie, generatory, do prażenia magnezytu, kotły parowe, kominy fabryczne itp. Kompletne budowy mieszkalne, przemysłowe i budynki na kolonie wszelkiego rodzaju. Podejmuje się wykonania kompletnych budowli w kraju i zagranicą. Świadectwa jak najlepsze firm kraj. i zagrań.

NAJSTARSZE I NAJWIĘKSZE SPECYALNE PRZEDSIĘBIORSTWO BUDULCOWE DO WYKONYWANIA WSZELKIEGO RODZAJU BUDOWLI PRZEMYSŁOWYCH W AUSTRO-WĘG. Rok założenia 1858. Zwiedzanie zakładu i oferty bezpłatnie. Długoletni wyszkolony personal służbowy.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałówbudowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-—    teryał dla wież wiertniczych........

W oddziale budowlanym:

■m

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

CZASOPISMO GORNICZO-HUTIICZE

Zestawił

INHALTSANGABE

CZASOPISMO GORNICZO-HUTIICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Dla członków Związku :

K 12—

•    » 3—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę . . K 100— za */₄ strony . . » V* strony ...» 50—

» V: lo n Zresztą według umowy.

. K 25* -. >t lO-

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Przyszłość polskiego przemysłu solnego.

Napisał

Inż. Erwin Windakiewicz.

Czyta się często, nie tylko w dziennikach, ale winno nietylko interes dla kół zawodowych, ale także także w publikacyach poważnych a nawet w czaso- dla szerszego ogółu, tembardziej, że jest sprawą aktu-pismach fachowych, zdanie o niesłychanem bo- alną dla przyszłej Polski nie posiadającej oprócz gactwie soli w Galicyi. Jeżeli bogactwo pojmuje się w Galicyi nigdzie pokładów solnych, obecna zaś tylko jako absolutny wyraz ilości zdanie to jest nie- wojna wykazała ogromną doniosłość uniezależnienia zaprzeczenie słuszne i nawet największy pesymista produkcyi niezbędnych artykułów spożywczych od

importu, choćby nawet pracować musiała pod mniej

nie mógłby zaprzeczyć twierdzeniu zawartemu niedawno w „Czasopiśmie górniczem i hutniczem“, że korzystnymi warunkami.

Galicya „mogłaby“ zaopatrywać w sól pół Europy.    Złoża solne w Galicyi posiadają wprawdzie

za-

na-

Inaczej jednak rzecz się przedstawia, gdy jako je- ogromną rozciągłość terytoryalną, ale mają tylko dyny racyonalny miernik bogactwa zużyje się ilo- stosunkowo małą miążość, upad z reguły dość stromy, czynu z ilości i z realnej wartości jednostki, to jest niejednostajność w ciągłości, znaczne przerosty, czę-przeciętną cenę targową konkurencyjną po potrącę- ściowe wyklinowania lub wypłukania i wyjąwszy niu własnych kosztów wyrobu, wtedy obraz bo- niewystarczających i małych pokładów bocheńskich gactwa przedstawi się mniej świetnie i da nawet wy- nie nadają się nigdzie na wielką produkcyę soli ka-nik ujemny. Dowodu cyfrowego na nasze twierdze- miennej jako jadalnej, lecz wymagają koniecznie ranie przytoczyć niestety nie możemy, gdyż admini- finady przez proces rozpuszczenia w wodzie lub czę-stracya skarbowa obliczenie kosztów wyrobu soli ściowo i podrzędnie także przez przetopienie. Do-otacza tajemnicą urzędową a nawet prywatne przed- tychczasowa sól mełta jadalna wydawana przez siębiorstwa, dla łatwo zrozumiałych względów, udzie- rząd monopolowy nie nadaje się właściwie do celów liły nam dotyczące cyfry, tylko pod warunkiem, że spożywczych i tylko ludność tak cierpliwa i niewy-jedynie służyć będą dla własnej informacyi. Na ich bredna jak nasza, znosi ją dotąd, choć jedna z skarg, podstawie, bez żadnej przesady, stwierdzić możemy, zupełnie słusznie, charakteryzuje ją dobitnie mianem że przemysł solny w Galicyi zawdzięcza dotychcza- „słonego błota“. Opisane stosunki pokładów utru-sowe istnienie i rozwój swój w ostatniem stuleciu dniają i podrożają wyzyskanie ich czy to na sucho, jedynie ochronie przez monopol. Gdyby rząd tenże czy przez wodę a drogi materyał opałowy podnosi zniósł nie okładając jednocześnie importu dość wy- dalej koszta produkcyi do niezmiernej wysokości, sokim cłem, przemysł solny w Galicyi, wobec wolnej Zmiana stosunków pokładów nie leży w naszej mocy, konkurencyi szczególnie Niemiec przestałby istnieć, potanienie zaś kosztów jedynie osiągnięte być może lub przynajmniej zredukowany by został do czysto przez odpowiednią zmianę systemu wyzyskania po-lokalnej produkcyi w miejscowościach posiadających kładów • i przez urządzenia techniczne odpowiadające „szczególnie“ korzystne warunki produkcyi, choćby zasadom masowej fabrycznej produkcyi, tudzież przez nawet ciężką i nieprzewidującą administracyę skar- ekonomiczne wyzyskanie a częściowo także zmianę bową zastąpiła sprężysta i przedsiębiorcza prywatna paliwa, należy się jednak przytem wystrzegać śle ruchliwość. Rozpatrzenie przyczyn tego stanu i po- pego naśladownictwa zagranicy w naszych odmien-danie ogólnych wskazówek, jakby naszem zdaniem nych stosunkach częstokrotnie mylnego a nieraz otworzyć można, mimo tego, podstawy szerszego wet szkodliwego.    .

rozwoju przemysłu solnego w Galicyi, posiadać po-    Ponieważ stosunki zachodnio-galicyjskich salin

są nieco odmienne od wschodnio-galicyjskich a na- kiwania w obu kierunkach nie dały pocieszającego wet między sobą znacznie się różnią, geologicznie wyniku, natomiast posiada pokłady bardzo czystej są starsze i od wieków sławne, przeto wypada, ka- soli kamiennej nadającej się wprost do celów spo-żdej z osobna, naprzód kilka słów poświęcić, co im żywczych. Roczną jednak ich produkcyę trudno osza-się i „z wieku i powagi przodownictwa“ należy.

cować wyżej niż na 50.000 q, jeżeli kopalnia niema uledz przedwczesnemu wyczerpaniu. Ponieważ sól

W Wieliczce podtrzymywana z uporem do niedawna produkcya soli „w kruchach“, szczególnie szy- ta poszukiwana jest przez konsumentów i do nie-bikowej nietylko wymagała znacznych kosztów, ale których celów (n. p. solenia tłuszczów i t. p) szczegól-śpowodowała również nieobliczalne straty w kopalni nię si§ nadaje a interesem producenta jest zaspa-przez wybierania tylko czystych pasm pokładu i nie kajać żądania klienteli, przeto należy nadal produ-zużytkowanie reszty. System ten spowodował ogro- kcyę tę zatrzymać. Po większej części jednak i -tu mną decentralizacyę całego ruchu, która dotąd istnieje odbyć się musi jej Wydobycie systemem t. zw. wy-i jest jedną z przyczyn wysokich kosztów produkcyi. cinania polędwicy, gdyż nieczyste pasma pozo-Ponieważ Wieliczka wogóle nie posiada soli ka- stają nie zużytkowane, produkcya bowiem Bo-miennej nadającej się do spożycia, w tej formie chni ogranięza się prawie wyłącznie do soli jadąl-a wskutek swoich zanieczyszczeń tylko do podrzę- nyóh, co też uniemożliwią zarówno tańszą, i racyo-dnych celów fabrycznych się nadaje a zapotrzebo- nalną odbudowę pokładów, jakoteż jaką taką koncen-wanie to, jakoteż soli bydlęcej przy sposobności ma- trącyę ruchu i jego mechaniżaćyę. Wykazuje też ta sowej produkcyi solanki z odpadków solnych wa- salina najwyższe koszty produkcyjne. Niedawno rzelń pokryte być może, przeto produkcyę osobną przedsięwzięte próby rafinowania mniej czystej soli soli kamiennej należałoby wogóle zupełnie zaniechać przez przetopienie dały podobno wynik pomyślny, i przystąpić do wyłącznej masowej produkcyi solanki a gdy Przy właściwościach tutejszego górutworu potrzebnej dla warzelni i fabryk. Umożliwi to zu- użycie wody w kopalni potrzebnej do rozpuszczania pełną koncentracyę ruchu w kilku miejscach odbu- wzbudzać musi poważne wątpliwości, rozpuszczenie dowy, przyczem należałoby zastosować urządzenia za® wydobytej soli na powierzchni jest kosztowne, mechaniczne w jak najszerszym zakresie do zastą- przeto istotne rafinowanie soli przez przetopienie pienia pracy ręcznej, do czego jest rozporządzalna byłoby najracyonalniejsze. Ponieważ i przy tern spo-siła elektryczna istniejącej nowo postawionej ele- sobie nie wszystka sól jest odpowiednią do rafinady, ktrowni pracującej dotąd bardzo nieekonomicznie zalecałoby się \yięc przekazać dla Bochni pewien z powodu nienależytego wyzyskania owej sprawno- większy kontyngient soli bydlęcej dla zużytkowania ści. Naturalnie należałoby przetem unikać wszędzie reszty soli. Produkcyę te można oszacować w przy-podwójnej przemiany energii ogromnie nieekonomi- bliżeniu co najwyżej dla soli rafinowanej w wyso-cznej. Koncentracya ta umożliwi znaczną redukcyę kości 100.000 q, dla bydlęcej 150.000 q rocznie. Ra-sił roboczych, dozorujących i kierujących oraz usu-    więc maksymalna produkcya rocznie osięgnie

na

zawsze

W Galicyi wschodniej formacya solna rozwinięta dalenie przy produkcyi solankowej nie wchodzi jest w ogromnej rozciągłości, miejscami także w potężnej w grę. Kopalnia zaś przeznaczona dla produkcyi szerokości ujawniając się w licznych źródłach nasyco-4,000.000 hl solanki, aż do zupełnego wykończenia nej solanki, używanych już od najdawniejszych czasów swego wymaga szeregu lat. Rozpoczęcie więc robót do wyrobu soli warzonki. Na zwale przy zapadlisku jest już na czasie.    szybowem w lesie w Utoropach pod Kołomyją zna-

Przy stosunkowo niewielkich inwestycyach mo- leziono monety rzymskie z wizerunkiem Hadriana, żna będzie w Wieliczce zapewnić roczną produkcyę za polskich zaś czasów stanowiła produkcya soli 500.000 q soli jadalnej warzonki najlepszej jakości.

nie potrzebę utrzymywania wielkiej ilości budynków cyfr§ 300.000 q, w tym loO.OOO q soli spożywczej, dotychczasowych i urządzeń, wskutek tego zniży Wskutek tych zarządzeń potaniałyby wprawdzie zna-znacznie koszty produkcyjne. Zarówno jednak kon- cznie koszty produkcyjne, ale wskutek wspomnia-centracyę zupełną, jak i wybór najwłaściwszego spo- nych wad z urodzenia byłyby jeszcze tak wysokie, sobu wytwarzania solanki ogranicza bardzo wzgląd ze Bochnia nawet w razie konkurencyi, choćby tylko istniejący od wieków ogromnie rozległy gmach krajowych salin, produkcyi by zaprzestać musiała, kopalniany a utrzymywanie go stanowić będzie Główne urządzenia tutaj nie odpowiadają, choćby balast obciążający produkcyę. Należałoby najskromniejszym wymaganiom a administracya skar-więc już teraz pomyśleć o utworzeniu nowej ko- bowa już od 7 lat rozważa przedłożone projekty, palni zupełnie od starej niezawisłej, kopalni już aby w 10-tym może roku przystąpić do ich wyko-z góry celowo tylko dla produkcyi masowej solanki nania bez zasadniczych zmian, co zaś ta ślimacza urządzonej. Wiercenia w Zwólce pod Wieliczką dały powolność kosztuje, to łatwo pomyśleć, wynik bardzo pomyślny a większe lub mniejsze od-

mysz.

otrzymanej z tych źródeł przedmiot ożywionego ex-Aby hołd oddać prawdzie zaznaczyć trzeba, że portu do dalekich okolic i osiągnęła cyfrę przenoszącą zarząd monopolowy otworzył w Wieliczce nie jedno jej teraźniejszą wysokość. Odbywała się ona w ma-nowoczesne urządzenie, że inwestycyi nie pożałował, łych gęsto obok rozlicznych źródeł rozsianych żu-że wskazane potrzeby uznaje i nad potanieniem pro- pach, wsparta przez warunki naturalne sąsiedztwa dukcyi myśli, ale jest to już właściwością w przed- obfitych, gęstych lasów nieposiadających żadnej in-siębiorstwach prowadzonych przez rząd, że nieraz nej wartości exploatacyjnej. Obecnie znajduje się biorąc rozmach zapowiadający co najmniej urodzenie tylko 9 salin w ruchu, z tych tylko 5 opiera pro-słonia, po zbyt długim namyśle rodzi nareszcie . . . dukcyę wyłącznie na naturalnej solance, 2 na solance sztucznej posiłkując się częścią solanką natu-Bochnia chroma na kalectwo z urodzenia t. j, ralną i 2 wyłącznie na solance sztucznej. Roczna małą miąższość pokładów, ich niejednostajność. ich produkcya wynosi od 45.000—100.000 q są więc stromy upad i zwężenie złoża ku zachodowi i za- bez wyjątku według teraźniejszych pojęć nie wiele kończenie ku wschodowi. Dotychczasowe zaś poszu- więcej niż były dawniej t. j. małemi żupami. Do

opalu używa się w 6 salinach węgiel jaworznicki, stru Odpowiedni punkt dla kopalni rezerwowej mu-a w 3 salinach jeszcze drzewo. Przy redukcyi wiel- siałyby dopiero ustalić bliższe badania, sądzimy że kiej liczby polskich żup solnych miarodajną była tym punktem byłaby sama Dolina, na razie jako głównie okoliczność sąsiedztwa lasów t. zw. dóbr rezerwa może służyć Kałusz. Roczną normalną mo-salinarnych, miejscowa dostateczna ilość solanki na- żność produkcyjną tego okręgu oceniamy nisko na turalnej lub możność produkcyi sztucznej, którą 400.000 q. uważano za pewniejszą, wreszcie położenie wygodne przy gościńcach a pod tymi względami na ogół wy- kszą saliną wschodnio-galicyjską, gdzie okolica pobór pozostawionych w ruchu salin był trafny.

3) Drohobycz lub Stebnik będący najwię-

siada bardzo obfite i liczne źródła solne i pewność

4) C h y r ó w względnie inny punkt na linii ko-

Stosunki pokładów soli są na ogół podobne uzyskania dalszych przez niekosztowne wiercenia, jak i na zachodzie, brak czystej soli nadającej się z kopalnią rezerwową w Stebniku, gdzie pokład ro-wprost do użytku oraz uniemożliwiających ' masową zwinięty jest do znacznej miąższości i nadaje się zu-produkcyę sztucznej solanki, szczególnie w sposób pełnie do taniej i większej prndukcyi solanki sztu-obecny, wzięty żywcem ze salin alpejskich a tamże cznej. Siłę wodną dałaby tutaj rzeka Stryj. Normalną uzasadniony szczególną konfiguracyą złóż solnych, to osiągnąć się łatwo dającą produkcyą roczną oce-w naszych stosunkach ani pod względem techni- niamy na 500.000 q warzonki. Oprócz tego stosunki cznym, ani ekonomicznym nie odpowiadający, co solankowe zezwoliłyby na utworzenie fabryki sody, więcej z biegiem rozwoju kopalni poważne obawy niema jednak w pobliżu wapieni, o spowodowanie ich zniszczenia wzbudzający.

produkcyi.

Potanieniem produkcyi i rozwój tych salin lejowej Chyrów-Sambor dający możność najtańszego osiągnięty być może jedynie przez przejście do ma- wyzyskania rozległych i obfitych torfowisk, choć po-sowej, skoncentrowanej produkcyi zastosowanej do śledniejszego gatunku ciągnących się od Sambora danych stosunków i przez wynalezienie dróg zape- po za Czyszki. Jakkolwiek formacya solna sama tego wniających najtańszą solankę i możliwie tanie pa- okręgu jest najszerzej rozwinięta, pokłady solne liwo, tych głównych czynników w rubryce kosztów w niej się znajdujące, o ile dotychczasowe, wprawdzie niedostateczne badania okazały, wykazują w naj-

Sole odpadowe wszystkich okręgów należy ko-

Przy wyborze miejsc koncentracyjnych ki ero- wyższym stopniu wady galicyjskich pokładów sol-wać się należy dogodnem położeniem geograficznem nyeh, są wąskie, dość ubogie, niejednostajne i strome, i komunikacyjnem, aby zarówno dowóz potrzebnych utrudniają więc i podrażają sztuczną odbudowę a na-do produkcyi materyałów, jak też wywóz gotowego wet naturalne źródła, jakkolwiek liczne, są mniej produktu i rozdział między odbiorców był możliwie wydatne. Punkt odpowiedny dla kopalni rezerwowej najtańszy; bliskością większych sił wodnych dają- niezawodnie się znajdzie, po zbadaniu terenu — na cych najtańszą siłę motorową dla wytworzenia prądu razie służyć by jako taka mogła istniejąca w Lacku. elektrycznego dla mechanicznych urządzeń w naj- Siłę wodną dać może Strwiąż względnie Dniestr, szerszym zakresie, przyczem należałoby wyzyskać Jakkolwiek okręg ten miałby zaopatrzeć w sól naj-całą energię wody a nie tylko obliczać własną po- obszerniejszy pas samej Galicyi i jest wybornie potrzebę saliny, gdyż elektrownie większe nie wiele łożony, wymienione okoliczności nakazują nam oce-większych wymagają inwestycyi i pracują taniej, niać jego możność produkcyjną ostrożnie tylko na prądem zaś dla własnych celów niepotrzebnym mo- 200.000 q. żna by zaopatrzyć całą okolicę i umożliwić jej szybkie uprzemysłowienie, co przy tanich cenach prądu niecznie zużytkować, dałyby one dostateczną ilość byłoby źródłem dochodów względnie dałoby prąd soli nawozowych, bydlęcych i częściowo fabrycznych, dla własnych potrzeb zupełnie za darmo. Dalej kie-    Razem więc mogłaby po przeprowadzeniu tych

rować się należy blizkością wydatnych miejsc wy- reform produkować Galicya 2,400.000 q soli jadalnej twórczych solanki zabezpieczających nie tylko własne t. j. tyle ile obecnie wynosi cała produkcyą austry-zapotrzebowanie, ale zezwalających w każdej chwili acka łącznie z solą morską a ilość ta jest większą na znaczne rozszerzenie produkcyi, wreszcie o ile niż zapotrzebowanie przyszłej Polski, choćby jej granice to możliwe, blizkością miejsc mogących dostarczyć ostateczne pertraktacye pokojowe ułożyły wedłng tanio paliwo. Jako miejscowości odpowiadające tym naszych marzeń i gorących pragnień. Poruszony tu warunkom uważamy:    projekt koncentracyi wytwórczości wydawać się będzie

1)    Kołomyję wyzyskującą do produkcyi wa- na pierwszy rzut oka może zbyt fantastyczny, nie-

rzonki znane, obfite i liczne źródła solne całego Po- jako muzyką dalekiej przyszłości ze względu na zna-kucia skoncentrowane tutaj zapomocą rurociągu, czne koszta inwestycyjne, wobec istnienia już goto-z kopalnią przeznaczoną dla solanki sztucznej w Dela- wych 9-ciu żup solnych, gdy jednak rozwa-tynie, gdzie złoże solne ma znaczną mięższość i ko- żymy, że budynki fabryczne bez wyjątku prawie po-rzystne warunki produkcyjne; posiadającą znaczną, stawione dla małych panew i dla opału drzewem dotąd nie wyzyskaną zupełnie siłę wodną Prutu nie mogą pomieścić urządzeń zezwalających na i dająca ewentualnie możność utworzenia fabryki należyte wyzyskanie drogiego paliwa i na urzą-sody w miejscowości niezbyt oddalonej posiadającej dzenia mechaniczne, że więc zburzone i na nowo wapienniki. Wysokość tutaj osiągnąć się dającej pro- postawione i tak być muszą, bo z każdym dniem dukcyi oceniamy na 600.000 q rocznie t. j. więcej trwonią tysiące, że produkcyą solankowa nie jest jak obecnie produkują wszystkie saliny wschodnio- dla nich zapewnioną i dalszych inwestycyj wymaga, galicyjskie łącznie z Bukowiną.    że po większej części znaczniej rozszerzone być nie

2)    Dolinę względnie jej najbliższą okolicę mogą a połączenia konieczne z torami kolejowemi posiadającą rozległe torfowiska o wysokiej wartości również wielkich wkładów wymagają, że wkłady kalorycznej, wyzyskującą źródła solne w promieniu wszystkie pomnożone przez 9 w sumie znacznie od Kałusza do Bolechowa a posiadającą nie daleko przewyższą wkład potrzebny dla wzorowego urzą-dostateczną siłę wodną Świcy względnie siłę Dnie- dzenia jednej wielkiej fabryki ich produkcyę zastą-

pić mogącej (1), że dalej takie utrzymywanie urzą- może na dobrze prosperujące zakłady kąpielowe, dzeń i budynków 9-ciu choćby małych salin są inne na miejsca lecznicze i wypoczynkowe dla wła-wyższe niż jednej dużej saliny, że mechanizacya snego personalu, inne znów korzystnie sprzedane ruchu nie jest wszędzie możliwa a dla 9-ciu zakła- lub na inne cele oddane być mogą: to nie uwzglę-dów wymagać musi wyższych znacznie kosztów dniając nawet ogromnych korzyści ekonomicznych, co spowoduje rezultat ekonomicznie mniej wydatny, że jakie stale przynosi koncentracya, dojdziemy do prze-wreszcie część urządzeń i budynków istniejących konania, że takie przekształcenie salin galicyjskich nadal służyć ma produkcyi solankowej i że w końcu nie tylko nie jest daleką muzyką przyszłości, ale z powodu korzystnego położenia klimatycznego i siły koniecznością aktualną, leczniczej część istniejących salin przerobiona być

(Dokończenie nastąpi),

Przyczynki do geologii Borysławia i okolic.

Napisał

Dr- K. Tołwiński.

Borysławski piaskowiec roponośny.

Z bogatego materyału, jakiego dostarczają okolice Borysławia, pokłady roponośne szczególną zwracają uwagę. Zaciekawia natura głębinowych zbiorników owych olbrzymich zapasów materyału palnego, który ma takie znaczenie ekonomiczne dla całego kraju, a jak ostatnio i dla wielkich obszarów Europy środkowej.

Zgromadziliśmy dotąd dane geologiczne z kilkudziesięciu szybów założonych na terenach Borysławia. Materyał ten, jakkolwiek niezupełny jeszcze, pozwolił nam jednak poznać dokładniej istotę i charakter najgłówniejszego złoża roponośnego. Szyby, które studyowaliśmy, obejmują znaczną przestrzeń wynoszącą kilka kilometrów kwadratowych. Dane dotyczące tak rozległego obszaru dają już prawo do pewnych wniosków i uogólnień.

Nieporuszając na razie tematu budowy okolic Borysławia, ograniczamy się do omówienia jedynie charakterystycznych pokładów roponośnych.

Okazało się, iż wszędzie pod łupkami menilito-wymi, a mianowicie pod spągową ich częścią, zawierającą stale rogowce '), przychodzi charakterystyczny niezwykle pokład, rozciągający się na wielkiej prze-

*) Rogowce napotykaliśmy wszędzie gdzie tylko próbki staranniej były gromadzone — w mniejszych odstępach, co 2 m, a najmniej co 5 m.

strzeni terenów naftowych Borysławia i Tustanowic. Są to szczególnego rodzaju piaskowce, przeważnie średnio-ziarniste, składających się z otoczonych szklistych lub matowych ziaren kwarcu, o krzemionko-wem lepiszczu. Kolor piaskowców jest bardzo zmienny. Często powtarza się charakterystyczna barwa brunatna („tabaczkowa“), jasno-szara lub żółtawa odmiana nie należy również do rzadkości; — w tym wypadku próbka wydobyta z otworu po przepłukaniu daje czysty niemal piasek białawy. Niekiedy piaskowiec przybiera kolor siwy lub ciemno-brunatny, jakby palony. Znane są wypadki, gdy piaskowiec ten staje się niezwykle kruchym, pozbawionym lepiszcza i przechodzącym nieomal w ławice piasku.

Granica górna pokładu nie da się poprowadzić ściślej. Najczęściej piaskowce zaczynają się pod osta-tniemi rogowcami dolnemi, niekiedy prawie bezpośrednio, niekiedy po kilku, kilkunastu metrach. Przejście od bitumicznych łupków menilitowych do piaskowców zwykle nie jest nagłe. Zawsze niemal cienkie wkładki łupków powtarzają się przez czas pewien w piaskowcach. Granica dolna zaznacza się bardziej wyraźnie. Tu na przestrzeni paru metrów zachodzi zwykle szybka zmiana. Ukazują się mianowicie łupki zielonawe, czasem z kwarcytami, rozpoczynające formacyę innego zupełnie charakteru.

Miąższość piaskowców roponośnych jest zmienną ; wynosi od kilkunastu do 30—50 metrów, niekiedy

Et u a

Porr Artur J] Port Artur I SiIva pJanaII Btuggei I ûottfriEDj

55g

-- h*i- -•

...J

\ÿ444ÿ'v

r-r .

1234

JE

iłK»"*

LA

Ł U. p K L

me n

dit

13X9

JofcUD ^

yop arioi

a

=3-:

31 o g c ur c e.

ÎVaàkowitc ■ Ibovijifawitii |S=ć5-ć?

X l t 10 l-v c î

e o £ e ri s Il le

u p Ki

ij h. y tj ia ni ro p o no i ny

Sh o ruiłauna. I «J"Uitanowic

SI

a us n

i : %ooo

więcej. Najczęściej jednak można przyjąć 30—50 me- wodą znajdujemy w książce Hirschwalda ²). Dane te trów jako grubość średnią.

są oparte na szeregu dokładnych doświadczeń, a więc

Ze względu na bezpośredni, jak zaznaczyliśmy, zasługują na zupełne zaufanie. Przytaczamy tu kilka związek złoża produktywnego z łupkami menilito- przykładów dotyczących specyalnie piaskowca, jako wymi²). należy zaliczyć piaskowce roponośne również skały obchodzącej nas w danym wypadku. Okazuje do oligocenu dolnego, ukazanie się zaś łupków zie- się mianowicie, że zdolność nasiąkania piaskowców lonych uważać jako granicę eocenu z tern zastrze- wodą w warunkach normalnych wynosi mniej więżeniem że do przeprowadzenia zupełnie dokładnego cej, 5—7°/₀ wagi kamienia; pod ciśnieniem zaś od podziału nie posiadamy jeszcze ścisłych danych pa- 50 do 150 atmosfer procent zawartości wody wzra-leontologicznych ³).    sta do 9—12, a nawet i więcej.

Piaskowiec roponośny Borysławia zajmuje w uło-    Opierając się na tych cyfrach, otrzymamy cię

żeniu warstw karpackich podobny horyzont, co i pia- kawę bardzo wyniki, jeżeli obliczymy, ile może za-skowce ciężkowickie na zachodzie, a tak zw. pia- wierać wody. wzgl. ropy pokład piaskowca 50-cio skowiec kliwski na wschodzie, posiada jednak swoje metrowej miąższości o powierzchni zakreślonej 100-me-wybitne cechy odmienne i tworzy tak charakterystyczny stały horyzont największych terenów naftowych w Galicyi, że uważamy za potrzebne wyróżnić go dla dokładniejszego oryentowania się w geologii Borysławia. Pokład ten proponujemy nazywać b o-rysławskim piaskowcem roponośnym.

. <■ fVA V

Tablica załączona daje poglądowy obraz występowania piaskowca borysławskiego i oznacza jego miejsce pod względem stratygraficznym.

'•■Q*

•&-

« » e żjtj

OM

Wybraliśmy w tym celu szereg szybów rozmieszczonych w kierunku północno - południowym, poczynając od Etny na północy, kończąc Gottfrieden! II na południu. Odległość pomiędzy tymi dwoma krańcowymi szybami wynosi około 2-ch kilometrów.

1510

// NJ

«y

Z pomiędzy 6-ciu przytoczonych szybów, Port Artur I, Silva plana II, Brugger I i Gottfried II należy zaliczyć pod względem produktywności do najlepszych w Borysławiu. Etna nie dała wprawdzie nic, lecz poprzednie szyby założone obok odznaczały się niezwykle obfitą produkcyą.

f I-Ł { n

W I'JOY t

Q

Ily- çSilva Tl a na, I I ? ÏÏ- BY B(j<j e rl.II.

ËL - Ji ty haril E - J o U fiU cL I

Tablica przytacza również dane odnośnie do głębokości, w jakiej ukazuje się piaskowiec borysławski.

na Etnie

760 m

Z tych danych otrzymujemy dokładny obraz zapadu jednej i tej samej warstwy w kierunku po- j '30000 łudniowym.

Piaskowiec borysławski jest istotnym zbiornikiem ropy. Wszystkie naj produktywniej sze szyby współczesne Borysławia i Tustanowic wynoszą ropę trowym promieniem. Przyjmiemy, że zdolność nasią-z tego horyzontu ,). Dlatego warto przyjrzeć się bli- kania wodą pod ciśnieniem będzie wynosiła 10°/0 żej naturze tego piaskowca i jego zdolności wchła- wagi skały. Otrzymamy po dokonaniu nieskompli-niania wody, względnie ropy. Może w ten sposób kowanego rachunku w okrągłych liczbach da się wyjaśnić niektóre, zagadkowe napozór zjawiska,    przeszło 30.000 cystern ropy.

związane z produkcyą pewnych szybów-w Borysławiu.    To proste obliczenie wyjaśnia skąd się biorą

Piaskowce borysławskie należą, jäk zaznacza- owe olbrzymie tajemnicze napozór masy ropy, jakie liśmy, do typu przeważnie średnioziarnistych, kwar- jeden szyb zdoła niekiedy wyprodukować, cowych; są one w wysokim stopniu poro-    Mówiąc o piaskowcu, jako o zbiorniku ropy,

wate. Mocniej ogrzany kawałek takiego piaskowca musimy jeszcze mieć na względzie, że mamy doczy-(po uprzedniem przepłukaniu i wysuszeniu) zaczyna nienia z terenem mocno zdyzlokowanym i pofałdo-zaraz pocić się, wydzielając ropę bardzo obficie. Po- wanym. A więc oprócz zmiennej miąższości piaskowca rowatość pieskowców naogół jest bardzo znaczna.

Początek horyzontu roponośnego przebiega na głębokości około

borysławskiego, mniejszej lub większej zawartości Ścisłe dane dotyczące nasiąkania różnych skał łupków, również i liczne zjawiska tektoniczne będą

_    '    przyczyną owych różnic dotyczących produkcyi

‘) O szybach, czerpiących obfitą ropę z horyzontów głęb-³) Prof. Zuber przyjmuje również ukazanie się łupków    szych,jaknp.KarpatyXXIII,Meta,Ernuśkabędziemymówilipóźniej.

zielonych, jako granicę eocenu. Borysław-Tustanowice. Poziomy    ”) Hirschwald. Handbuch der Bautechnischen Gesteins-

naftowe, Kosmos 1911 p. 512—516.    Prüfung, t. I. str. 116.

i charakteru ropy, jakich widownią są borysławskie ²) Łupki menilitowe znane są w Borysławiu również pola naftowe, i w seryi nasuniętej, Mowa tu jednak o menilitach wgłębnych, F autochtonicznych.

O zużytkowaniu gazu ziemnego.

Napisał

Stanisław Myśliwy.

Przez cały szerg lat można było obserwować w kopalniach nafy przykłady marnotrawienia produktów ubocznych, otrzymywanych przy wierceniach poszukiwawczych za ropą, jak gaz ziemny i parafina (w Borysławiu). Rzecz oczywista, że celem takiego wiercenia była ropa, nie rzadko jednakże natrafiono wyłącznie na bardzo silne źródła gazowe, z któremi nie wiedziano co począć i całe wiercenie uważano za chybione. Także po nawierceniu pokładów roponośnych, produkcyi ropy towarzyszy gaz ziemny w mniejszej lub większej ilości, którego pewną część używano do opalania kotłów, nadmiar zaś puszczano w powietrze, albo spalano u wylotu rury odprowadzającej. W ten sposób szły miliony metrów kubicznych gazu ziemnego na marne.

Wreszcie wzięto się do racyonalnego zużytkowania gazu ziemnego do celów opałowych, pozakładano na kopalniach nafty różne urządzenia do ssania gazu z otworu wiertniczego i przeprowadzenia go na dalszą odległość oraz, aby jak najlepiej wyzyskać jego wartość opałową, zaczęto montować w kotłach palniki gazowe najrozmaitszych systemów.

Że gaz ziemny jest bezwarunkowo najlepszym naturalnym materyałem opałowym, nie potrzeba dowodzić, jednak celem przedstawienia, o ile wartość cieplikowa gazu jest większą od tejże ropy i węgla, podaję następujące zestawienie:

1 kg węgla wyparowuje przy ciśnieniu 1 atm. 10 kg wody o 100° C.

1 kg ropy wyparowuje przy ciśnieniu 1 atm 16 kg wody o 100° C.

1 kg gazu wyparowuje przy ciśnieniu 1 atm. 20 kg wody o 100° C czyli

1 kg węgla będzie równy przy ciśnieniu 1 atm. 0,706 m³ gazu ziemnego

1 tonna węgla będzie równą przy ciśnieniu 1 atm. 706 m³ gazu ziemnego

1 kg ropy będzie równy przy ciśnieniu 1 atm. 0,9 m3 gazu ziemnego

Na wyparowanie jednego kilograma wody potrzeba 0,028 m³ gazu ziemnego.

Także jako materyał świetlny jest gaz ziemny najtańszym ze wszystkich materyałów, służących do oświetlania, a nie ustępuje im w dobroci. Przy zastosowaniu siatek Auer’a zużywa się na 50 świec 0,078 m3 (78 litrów) gazu ziemnego na godzinę, co razem z kosztem siatki wyniesie jakieś kilka setnych halerza. To też niektóre większe miasta węgierskie, przeważnie w Siedmiogrodzie, wykorzystują swoje olbrzymie źródła gazu ziemnego, używając go do oświetlania ulic, placów i domów mieszkalnych.

Na kopalniach naszych, będących w pompowaniu, widzimy już prawie wszędzie silniki gazowe do popędu rygu pompowego. W Rumunii i we Włoszech używają silników gazowych do wiercenia z bardzo dobrym wynikiem. I w tym wypadku gaz ziemny okazał się lepszym i ekonomiczniejszym jako źródło siły popędowej, niż węgiel, a przekonywa nas o tern niżej podane zestawienie, oparte na praktycznych doświadczeniach, które wykazały, że ilość gazu potrzebna do pędzenia motorów gazowych, maszyn parowych (gaz jako opał) na każdego konia parowego, jest następująca:

Na godzinę zużywa maszyna

Duży silnik gazowy

Zwykły silnik gazowy

Maszyna parowa trójcylindrowa zkon-denzacyą

Maszyna parowa dwucylindrowa z kon-denzacyą

Maszyna parowa j ednocylindro wa z wydmuchem

Zwykła maszyna parowa na wysokie ciśnienie

Zwykła maszyna parowa do popędu rygu pompowego

Metrów

sześcien.

(M C'en CO

o" cT

0,4«

0,56

1,20

2,40

3,70

Motory dla gazu ziemnego zaprowadzono w Ameryce już przed 20 laty. Początkowo budowano je o sile 10—15 koni, obecnie buduje się je o sile 2000 koni parowych.

Zapewne zauważyliśmy wszyscy, że rurki od-prawapzające gaz z otworu świdrowego, często bywają zatkane. Po rozkręceniu przekonywano się, że w gazociągu nawet podczas lata znajdował się lód.

Przyczyną tego tworzenia się lodu była t. zw. gazolina, która zbierała się w rurach na wszelkich zagięciach i parując pochłaniała tak dużą ilość ciepła, że wszelka ilość wody, jaka się w rurociągu znajdowała, zamarzła i zatykała otwór. Fakt ten wyzyskano zaraz w Ameryce i zaczęto wyrabiać z gazu ziemnego gazolinę, przyczem otrzymywano nietylko bardzo cenny produkt, ale jeszcze zwiększano nieco wartość opałową pozostałego gazu przez uwolnienie go od różnych domieszek.

Urządzenia w zakładach przemysłowych, wytwarzających gazolinę z gazu ziemnego są bardzo rozmaite, polegają jednak wszystkie na tej samej zasadzie zgęszćzania gazu. Ponieważ przy zgęszcza-niu gazu wytwarza się znaczna ilość ciepła, więc stosuje się tutaj przyrząd chłodzący, który jest drugą istotną częścią urządzenia gazolinowego. Tak więc wszystkie urządzenia gazolinowe sprowadzić można do powyższych dwóch aparatów, napotykamy jednakże wśród nich różne kombinacye i odmiany.

Gazoliny nie można otrzymywać z każdego gazu ziemnego, a przynajmniej nie zawsze w ilości, któraby się opłacała. Zawisło to od składu gazu, który może być bardzo rozmaitym, zależnie od pochodzenia. Gaz amerykański posiada największy ciężar gatunkowy, a więc największą ilość cięższych węglowodorów, stanowiących skład gazoliny. U nas sądzono długo, że galicyjski gaz ziemny nie nadaje się do wyrobu gazoliny. Jednakże zakład podobny, urządzony w Borysławiu, otrzymywał gazolinę w znacznej ilości i rozwijał się zupełnie dobrze.

To są sposoby zużytkowania gazu ziemnego, jakim się do dziś posługują na wielką skalę w Ameryce, na bardzo małą u nas.

•    .    0,0,    „

.    .    0,0 „    „

0,8 „ „

• 0,3 „    „

■ 2,7 „    „

Zasadą jest, że wszelki produkt naturalny powinno się jaknajdalej i jaknajekonoiniczniej wyzyskać. W naszym wypadku wyzyskanie gazu ziemnego nie jest ani zupełnem, ani też bardzo eko-nomicznem. Pragnąłbym zwrócić uwagę na możliwość wyzyskania gazu na drodze chemicznej, mianowicie przez otrzymywanie zeń chloroformu, czterochlorku węgla, formaliny i t. p. produktów.

Jak wiadomo, gaz ziemny składa z węglowodorów nasyconych (głównie z metanu CH₄) i różnych domieszek w małej ilości. Według pp. Dra Gruszkiewicza i Dra Hausmann’a, próbka gazu z kopalni „Tadeusz“ w Tustanowicach, posiadała następujący skład :

Węglowodorów nasyconych (Cn Hai+2) 86,7% obj. Węglowodorów nienasyconych (Cn H₂n) 9,5 „    „

Bezwodnika węglowego (C0₂)    .    .

Tlenku węgla (CO)......

Tlenu (O).........

Azotu (N).........

Innych składników......

■    100,0% obj-

Wiadomo z chemii, że przez chlorowanie me" tanu lub innych węglowodorów, czyli zastąpienie jednego lub więcej atomów wodoru w drobinie chlorem, otrzymujemy różne produkty, mające szerokie zastosowanie w przemyśle i medycynie. Ponieważ głównym składnikiem gazu ziemnego jest metan CH₄, więc przez zastąpienie jednego lub więcej atomów wodoru chlorem, możemy zeń otrzymać następujące produkty: chloroform MC1₃, czterochlorek węgla (cztero chlorometan) CC1₄, chlorek metylenu M₂ Cl₂, chlorek metylu CM₃ Cl. Dla pierwszych trzech wymienionych produktów byłby ogromny zbyt natychmiast, bo zapotrzebowanie jest duże, a koszta fabrykacyi byłyby bardzo nieznaczne. Co się tyczy chlorku metylu, grałaby tu rolę tylko cena, a gdyby można było wytwarzać go tanio, zbyt byłby również bardzo znaczny.

O zastosowaniu chloroformu nie potrzebuję wspominać, gdyż jest powszechnie znanem. Cztero-ehlorometanu CC1₄ używa się w dużych ilościach jako rozpuszczalnika tłuszczów, żywic, kauczuku, a więc do wyrobu pokostów i lakierów, do odtłuszczania wełny i t. d. Zastosowanie chlorku metylu CM₃ Cl jest na razie jeszcze ograniczonem, jednakże gdyby udało się wyrabiać go tanio, jak się rzecz ma w naszym wypadku, zastąpiłby w zupełności alkohol metylowy (drzewny) CH₃ OH przy fabrykacyi dimetylaniliny. Oszczędzilibyśmy wówczas miliony metrów przestrzennych drzewa na inne cele.

Ale nie tylko wyżej wymienione produkty otrzymać można z gazu ziemnego. Pośrednio przez ogrzewanie chloroformu z amoniakiem w roztworze alkoholowym, szczególnie w obecność potażu żrącego, otrzymuje się cyanowodór, względnie jego sole, mające zastosowanie w fotografii:

CM Cl₃ + NH₃ + 4 KOH = KCN + 3 KC1 -f- 4 H,0 cya-nek potasu (cyankali).

Wreszcie jako produkt uboczny, otrzymujemy przy chlorowaniu węglowodorów nasyconych, kwas solny HC1, o którego olbrzymiem zastosowaniu w przemyśle nawet wspominać nie trzeba.

Przystępując do utworzenia zakładu dla wyrobów chemicznych z gazu ziemnego, należałoby dowozić go we flaszkach stalowych na miejsca, gdzie można mieć tanio chlor, a więc w pobliże salin lub źródeł słonych. Jednak jeszcze korzystniej byłoby wprost na miejscu, gdzie znajduje się źródło gazowe otrzymywać chlor przez elektrolizę chlorków alkaliów. Miałoby się wówczas wszelkie surowce na miejscu, a jako siły popędowej do maszyn, wytwarzających potrzebną do elektrolizy, energię elektryczną, mo-żnaby użyć silników gazowych lub ropnych.

Takie wprost idealne warunki do przeróbki gazu na drodze chemicznej znajdujemy prawie na wszystkich kopalniach nafty. Jak wiadomo mamy w kopalniach Borysławia i Tustanowic silną, prawie nasyconą solankę¹); tosamo odnosi się do kopalni w Krośnieńskiem, gdzie solanki w otworach wiertniczych zawierają oprócz chlorku sodowego także jodek sodowy i potasowy, mogłoby więc służyć albo do otrzymywania czystego jodu, albo też jodoformu. Źródła te są tak silne, że po zamknięciu wody przez lata całe wypływają z poza rur w znacznej ilości. Prócz tego na każdej kopalni znajduje się gaz w takiej ilości, że po opaleniu wszystkich kotłów, pozostaje znaczny nadmiar. Albo naodwrót gazu jest na kopalni tak mało, że nie wystarczy na opał, natomiast wystarczyłby w znpełności do chemicznej przeróbki.

A wreszcie na każdej kopalni znajduje się urządzenie elektryczne dla światła. Gdyby taką stacyę elektryczną powiększyć i połączyć z zakładem dla przeróbki chemicznej gazu, miałoby się energię elektryczną nadzwyczaj tanio.

To są fakta oparte na ogólnie znanych w chemii zasadach i gruntownych doświadczeniach i jedynie żałować należy, że dotąd w tym kierunku po za doświadczenia na małą skalę nikt nie poszedł. Jak każda rzecz naprawdę korzystna, wcześniej czy później, siłą faktu znajdzie odpowiednie uznanie i zastosowanie, tak jestem pewny, że i przeróbka gazu na drodze chemicznej zostanie u nas należycie uwzględnioną i wziętą pod rozwagę. Stanie się to prawdopodobnie wtedy, gdy będziemy gazu mieli tak dużo, że nie będziemy go mogli ani w części zużyć w znany dotychczas sposób. Wtedy z konieczności będziemy szukali sposobu zużytkowania go, aby pokryć koszta wytwórczości.

Należałoby jeszcze wspomnieć, że metan zużywa do spalenia się stosunkowo dużo tlenu, bo podwójną objętość, mógłby więc służyć do wytwarzania azotu z powietrza, którego potrzeba dużo do wyrobu azotu wapniowego, wapna azotowego i t. p.

Nie mogę się tu wdawać w szczegóły i kalku-lacye, bo to na razie do rzeczy nie należy. Zamiarem moim było jedynie wykazanie, że gaz ziemny może się stać źródłem rozwoju bardzo rozgałęzionego przemysłu chemicznego.

W końcu chciałbym wspomnieć, że, o ile mi wiadomo, przed kilku laty zajmowali się u nas kwe-styą przeróbki chemicznej gazu ziemnego pp. Dr. J. Gruszkiewicz i Dr. J. Hausmann, lecz szczegóły żadne nie są mi znane.

') Uwagi te zapisać warto na poczet przetworów solanki, której u nas na cele fabryczne albo nie używa się wcale, albo z powodu rzekomego ukrócenia dochodów monopolowych bezwzględnie się ten skarb ziemi naszej marnotrawi. P. R.

Węgiel kamienny Zagłębia krakowskiego w okresie wojennym.

Napisał

Inż. Czerlunczakiewicz.

Zagłębie krakowskie wykazuje od roku 1910 robotników od służby wojskowej wzrastała stale stałą dążność do wzrostu produkcyi węgla a to tak osiągając w roku 1916 jednostajną wysokość 93-7% wobec powstania nowych kopalń w Brzeszczach produkcyi przedwojennej. Od czasu wybuchu wojny i Libiążu w r. 1905 oraz kopalni „Sobieski“ (nowy przedstawia się produkcya węgla kamiennego nastę-Zakład) na Borach w r. 1908, jak również wobec pująco :

znaczniejszych inwestycyj na dawniejszych kopal- 1914 r. do czasu wybuchu wojny: . . 1,202.525 ton niach w Jaworznie i Sierszy, a w ostatnich czasach w Tenczynku, przez co sprawność kopalń tych wy-datnio się zwiększyła. Produkcya węgla wynosiła: w    roku    1909    .    .    1,176.233    ton

„    „    1910    .    .    1,345.602    „    + 144%

*    „    1911    .    .    1,636.577    „    -f 21*1 %

„    „    1912    .    .    1,910.532    „    H- 17*1 °/₀

„    „    1913    .    .    1,970.790    „    -j- 3*l°/₀

Gdy żadna z kopalń Zagłębia nie osiągnęła dotychczas wytwórczości, odpowiadającej ich urządzeniom jak i również odkrytym pokładom węgla, należało się spodziewać dalszego stopniowego wzrostu produkcyi, a to przynajmniej jeszcze o dalszych 25%.

Wybuch wojny w roku 1914 wzruszył chwilowo w wysokim stopniu bieg rozwoju wszystkich kopalń Zagłębia a to głównie wskutek powołania pod broń miału węglowego, znacznej ilości robotników. Produkcya węgla spadla z dotychczasowych 6.800 ton dziennie początkowo czas na kopalniach jednolitych wymiarów poszcze-na 3600 ton zatem o 47%, wkrótce jednak zaczęła gólnych, ogólnie przyjętych sort węgla i niemal ka-się podnosić tak, że z końcem roku 1914 osiągnęła żda kopalnia ma inne wielkości tychże sort o nastę-wysokość 5.010 ton dziennie, a wskutek zwalniania pujących wymiarach:

od 1/8 do 31/12

524.894 „

1,727.419 ton

11 „............. . 1,642.653 „

11    „    .............. 1,847.512 „

Z produkcyi za rok 1916 przypada na poszczególne sortymenty : węgiel gruby . kostka I . . . kostka II i III orzech I . . . orzech II i III miał węglowy pospółka . . .

os os

io CO

495'663 ton zatem 26'8% »    9-4%

*    15*6% „ H-2%

*    9*4%

,    14-4%

»    13-2%

. . 174-095 „ . . 287.099 „ . . 206.453 „ . . 174.033 „ . . 266.253 „ , . 243.916 „

Nadto uzyskano ze starych zwałów 10.685 ton

W Zagłębiu krakowskiem nie ustalono dotych-

Sorty

Jaworzno Artur Sobieski Janina Krystyna Brzeszcze

grube ponad kostka I

110

100

120

120

120

100

V

orzech

Miał

5. Ö hH HH Mmmmmm

70—110

40-70

20—40

10-20

80—100 50—80 35—50 20- 35 7—20

80—120

60-80

30 -60 10-30

80—120

55-80

35—55

20-35

10-20

80—120

50-80

80—100

60-80

10

10

10

Pospółka obejmuje sorty przeważnie poniżej 60 m/m.

Największym odbiorcom węgla był Zarząd kolejowy, któremu dostarczono w r. 1916 854.213 ton lejowego : zatem 46% całej produkcyi, przyczem pokryto tylko

35 - 50 20—35 8-20

30—60

13—30

4-13

W kraju rozesłano oprócz zapotrzebowania ko-

300.562 ton

na cele opału domowego

85-4% całego wyznaczonego kontyngentu,_ który na pokrycie zapotrzebowania przemysłu 316.749 „ wynosił w czasie od 1/1 do 28/VIII po 3585 ton na cele wojskowe i zaopatrzenie szpitali    42.250 „

a następnie do końca roku 1916 po 2887 ton węgla dziennie. Wobec ogólnego braku węgla musiał Zarząd kolejowy zadowolnić się tern pokryciem, tern bardziej gdy brak ten był w znacznej części spowodowany niedostateczną dostawą wagonów kolejowych. Ogółem otrzymały kopalnie Zagłębia 117.794 wagonów t. j. 79% zamówienia.

Na własne zapotrzebowanie kopalń zużyto w roku 1916 :

do opału kotłów 210.725 ton czyli 11*3% jako' deputat

Razem . . . 659.561 ton

35.689 „

1-9%

razem

246.414 ton czyli 13*2%

Poza granicę Galicyi wysłano : do innych krajów koronnych . . 79'431 t czyli 4‘28%

za granicę do Niemiec..... 10.925    „    „

za granicę do Węgier i na Bałkan 6.940 „    „    0'96%

Poza granice kraju przesłano przeważnie sortyment drobny, dla którego nie było dostatecznego zbytu w kraju, względnie wobec częściowego ograniczenia ruchu kolejowego w kierunku wschodnim, spowodowanego zarządzeniami wojskowemi.

mężczyzn dorosłych.....

robotników młodocianych . . kobiet...........

281

358

1618 zatem 26*5% 20*1 % 22*6% 1*7 °/₀

1230

1374

101

4323 zatem 70*9 °/0 9'5/°0 10*7 °/0 3*0 °/0 5*6% 0*3%

581

662

180

342

16

Dla uzupełnienia zapotrzebowania węgla w kraju sprawadzono w 1916 roku do Galicyi z górnego Śląska 729.555 ton.

Miasto Kraków otrzymało w 1916 roku: węgla krajowego    .    .    .    172*535    ton

„    ostrawskiego    .    .    37*939    „

„    pruskiego    .    .    .    27.299    „

Razem    .    .    .    237.773    ton

podczas gdy w czasach przedwojennych zapotrzebowanie Wielkiego Krakowa wynosiło około 350.000 ton węgla rocznie.

Na ogół panował w całym kraju wielki brak węgla. Celem zapewnienia Galicyi niezbędnej ilości opału, zarządziło Ministerstwo robót publicznych na zasadzie min. rozp. z 11/XI 1914 roku Nr 314 dz. p. p. zajęcie węgla kopalń Zagłębia na rzecz kraju. Pierwsze zajęcie obowiązywało od 15 listopada 1915 r. a obejmowało sortyment opału domowego z czterech kopalń: Jaworznickiego Gwarectwa w Jaworznie, kopalni „Artur“ w Sierszy, „Krystyna“ w Tenczynku i „Sobieski“ w Borach, które miały dostarczać 30.000 ton miesięcznie. Od 20 grudnia 1915 r. zajęte zostały dla kraju także i sorty drobne przemysłowe a wolne od zajęcia były: miał węglowy, własne zapotrzebowanie kopalń, wyznaczone kontyngenty dla kolei, instytucyj państwowych i urzędów, dostawy dla szpitali (43) pozostających w zarządzie Wydziału krajowego a w końcu umowy zawarte z czasów przedwojennych dla zakładów przemysłowych. Zajęcie to obowiązywało początkowo do 30 kwietnia 1916 roku, a następnie do 31 października 1916 przy równoczesnem włączeniu do zajętych kopalń także kopalni „Janina¹ w Libiążu, a ostatecznie przedłużono zajęcie do 30 czerwca 1917 roku zwalniając od zajęcia także sprzedaż miejscową. Równocześnie z zajęciem węgla ustanowił Rząd także ceny za poszczególne sorty, które stosownie do podrażania pro-dukcyi były dwukrotnie podwyższane.

Dla przeprowadzenia należytego rozdziału zarekwirowanego węgla w kraju, ustanowiło Namiestnictwo od dnia 22 listopada 1915 roku Wojenną centralę handlową z siedzibą w Krakowie. Również wydało Namiestnictwo we wrześniu 1916 r. ceny oryentacyjne dla 12 okręgów, mające słuwładz miejscowych żyć za podstawę dla do normowania cen za węgiel w swych okręgach w uwzględnianiu stosunków miejscowych, jak cen dowozu i t. d. Większe miejscowości ustanawiały również ceny maksymalne; i tak w Wielkim Krakowie obowiązywały następujące ceny maksymalne za węgiel krajowy: od września 1914 r. po 2*40 K za 1 q, od 23 października 1916 po 2*60 K w składach przy dworcu, zaś po 3*— K w składach handlowych, od 21 grudnia 1916 po 3*16 K przy dworcu zaś po 4 — K w składach handlowych. We Lwowie ustanowiono cenę maksymalną za węgiel krajowy we wrześniu 1915 po 4*50 K za 1 q, od 1 września 1916 podwyższono ją na 5'— K, zaś od 12 grudnia 1916 na 6*— koron za 1 q.

Podwyższenie cen miało swe uzasadnienie w zwyżce kosztów pro-dukcyi węgla, spowodowanej znacznym wzrostem cen wszelkich mate-ryałów po trzebnych do ruchu, przedewszystkiem drzewa, żelaza i smarów, a następnie w podwyższeniu zarobków robotniczych, jak niemniej stale wzrastających kosztów przewozu i rozwozu węgla furami.

Na kopalniach węgla było zatrudnionych w 1916 r. 6104 robotników a to:

5465 zatem 89*5%

4*6%

5*9°/o

Według kategoryi było zatrudnionych :

górników . » * .......

wozaków . . *.......

innych dorosłych podziemnych robotników młodocianych . .

Razem w podziemiu . . maszynistów, palaczy itd. . . robotników wierzchowych . .

„    młodocianych . .

kobiet dorosłych......

dziewcząt młodocianych . . .

Dozorców było zatrudnionych 161 a to 108 dołowych zaś 53 wierzchowych i warsztatowych. Z pośród dozorców dołowych posiadało 42 fa-

f9 f l\t 9 f 9[f 9 t \ *9 f S\19 1 6

f 8 9 ■?[/8 9** / 8 P5 *89G\ffi9i *#9»\t999 v 900 r 90 * *9QZ » 90 3 I r 909 | *90 j | / 9061 t9Qf fS>Og *909 tg-to f»11

zarobek górnika 5 69 K na dniówkę w r. 1913 4⁻52 K „ wozaka 3 94 „ „ rob. w podziemiu 4 31 „ „

chowe teoretyczne wykształcenie i ci sprawowali przeważnie służbę stygarów, reszta zaś 66 tylko z prakty-cznem wykształceniem pełniła służbę nadgórników.

Ogółem przepracowano 1,850.990 dniówek z czego przypada dniówek w podziemiu 1,235.787, na powierzchni 615.203.

Na jednego robotnika przypada 303 dniówek w roku, co tłómaczy się przerabianiem dniówek nadliczbowych.

Na jedną przerobioną zmianę wogóle przypada 0 99 ton, zaś na jedną zmianę przepracowaną w pod-ziemu P49 ton wydobytego węgla. Przeciętnie wydobył w ciągu roku jeden robotnik w podziemiu zajęty 427 ton, zaś ogółem jeden robotnik 302 ton węgla- -    ------

„ , 1913 2-88 ; „ » 1913 3-55 „

Oprócz zarobku otrzymywali robotnicy znaczne korzyści przez pobieranie artykułów spożywczych w konsumach poniżej kosztów zakupna, nadto otrzymywali dodatki na ubrania, obuwie lub jednorazowe dodatki w gotówce, a świadczenia te wynosiły w roku 1916 łączną kwotę 1,462.004 K zatem 21'5% całego zarobku rocznego, nie licząc w tern deputatu, tańszych mieszkań itp.

Na pokrycie niedoborów w konsumie podwyższyły przedsiębiorstwa górnicze dotacye bardzo wydatnie w październiku 1916 r. tak, że znaczna część Tytułem zarobku robotników wypłacono w roku powyż podanej kwoty przypada dopiero na IV kwar-1916 w gotówce po strąceniu za ubezpieczenie w ka- tał 1916 r., wobec czego od jesieni datuje się bar-sie brackiej, za materyały wybuchowe itp., a zatem dzo znaczna poprawa bytu robotników przez umo-tytułem czystego zarobku 6,839.659 K.    żliwienie im nabywania potrzebnych artykułów po

3⁻88 K. W szczególności wynosił:

Średni czysty zarobek robotnika całej załogi stosunkowo bardzo niskich cenach. Korzyści te przed-w gotówce wynosił na rok 1192 K, zaś na dniówkę stawiają od tego czasu poprawę przeszło 40 procent

pierwotnego zasadniczego zarobku w gotówce.

Borysławski okręg naftowy.

Wykaz obrotu ropą za miesiąc kwiecień 1917 roku.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 30. IV.

1917

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w Kg.

Zapas 31. V.

1917

sta

n i e:

Tustanowice Borysław Mraźnica . .

Razem

4,890.624

3,233.087

358.825

8,482.536

42,646.006 24,932.71 1 4,137.065

71,715.782

583.375

430.280

1,013.655

3,525.823

850.221

159.150

4,535.194

38,770.492 23,632 166 3,917.153

66,319.811

4,656.940

3,253.131

419.587

8,329.658

Mraźnica . .

Schodnica .

Urycz . . .

Kropiwnik .

Opaka . , .

Perehińsko .

Rypne . , .

Bandrów . .

Rajskie . .

Ropienka Wańkowa .

Paszowa . .

Słoboda dubeńska . .

Strzelbice ......

Ustrzyki dolne . . . .

Rosochy . ......

Polana ...... • . .

Popiele . . ;.....

Dolina........

103.841 345.737 832.020 87.600 56.254 20 350 3.020

82.600

2,106.943

724.940

73.900

co

OlOO O CO

Ul co o

247

13.486

14496

98.168

2,078.259

690.559

86.826

329.590

851.275

87.600

130.154

20.350

66

160.433 26.359 1,072.887 58.675 54 100 389.600 89.202 9.100 25.152 50.405 20.900

219.950 8.000 8.130 227.303 1,373.725 49.179 14 000 130.050 20.110 7.010 3.000

2.000

4.438

300

rf*.

iq ©T lc

O'

Ol'© o

100

218:532

8.000

129.800 1,076.935 63.600 63.452 1,198.800 38.140 10.490

66

168.563 122.262 1.328.465 42.754 4.648 399 850 70.872 5.520 28.142 50.405 22.900

Razem

11,888.127

76,766.622

1,05-1.568

4.607.735

70,915.546

12,079.900

'■S

GMINA

ZESTAWIENIE

zapasów ropy w Borysławiu według stanu z 1. czerwca 1917.

ROPA

Zapasy Kg.

Wolna przestrzeń zbiorników w Kg.

Borysław . . . Schodnica . . Mrażnica . . . Urycz . . . . Opaka . . . .

3,354.6719

113.7756

8.6858

35.2089

7.0626

65,481.0000

1,884.0000

137.0000

642.0000

192.0000

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc kwiecień 1917.

Ilość otworów będących w ruchu

w tłok. wierć, instrum.

ilość produkujących gaz

otworów

będących w |j ruchu obję- H tych rubr. 2. całkowicie zastanowio-nych

Razem

gt

cd ö cd w

£ N > ! .2 * o £

produkcya gazu w lutym 1917 r. przeciętnie

ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

więcej

na jeden

otwor będą-

cy w ruchu

na jeden

otwór pro-

dukujący gaz

wm³wl’ w nr' w 1’

niż przeciętna

ilość gazu

3*329 m

niż pojedyncza

przeciętna

co

niż podwójna przeciętna 6 658 m³

Razem

Uwaga

10 11 12

13

Tustanowice 172    77

42

119    356*28    2 071    3 069    82

25

12    119

Borysław

Mrażnica

Popiele

164    75

22

84    295*49    1*801    3*517    64

7    88*31    4*014    12*616    1

14    84

Razem

365    159

51

210    740 08    2*027    3*524    147

33

30    210

SPROSTOWAŃ IE.

Bilanse Towarzystw przemysłowo-górniczych w zagłębiu Dąbrowskiem.

Ze strony kompetentnej otrzymujemy następujące sprostowanie liczb mylnych podanych w artykule p. dr. Maryana Rosenberga, w poprzednich zeszytach Czasopisma Górniczo-Hutniczego.

Nazwa

Towarzystwa

Za okres czasu

Kapitał akcyjny w rublach

Zysk czysty po odliczeniu umorzenia, rezerw i podatku dochodowego

Wypłacona dywidenda

w rublach

°!o

w rublach

Sosnowieckie . . . od 1/10 1909 do 30/9 1910 „ 1/4 1910 „ 31/31911 za rok 1910

Saturn

Grodzieckie

Francusko-Włoskie od 1/7 1909 do 30/6 1910 Franc.-Rosyjskie .

Warszawskie . . .

Czeladzkie . . Flora . . . .

9,750.000

5,000.000

2,625.000

2,250.000

2,250.000

3,000.000

5,062.500

1,650.000

635.835

737.881

418.570

524.896

359.545

632.915

40.877

30,987.500    3,350.529

6-52

1476

15-95

2333

00 o o

05 ip QO

ód ćo

y—I tH

682.500 600.000 236.250

517.500

300.000

631.250

42.000

I>- CM 05 CO I OO^# i—I    (M I H (M

10-81    3,009.500

9-71

*) Akcye różnotenninowe, w równym stopniu korzystające z oprocentowania dywidendowego; średnia dywidenda wyosiła 12*47%.

Zestawienie kopalń i ostatniego stanu otworów wiertniczych.

(Ciąg dalszy).

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

rur

Wierce-

nie

sa

Tłoko

wanie

Instrum.

Wypływa;

Produkt.

dzienna

Uwaga

Premier Tow. naft.

BOR

g ^

S ^ Albert Leo

Albert . . . Leo .... Boxall . . . Milicent . . Sydney . . Yandenbergh Eglon . . .

Nr.

Ratoczyn Tow. naft.

77

ö hhhBôh

^C^^COGOC^ © H © 00 oo (N 1-MO in © <OJ GO 00 CO I> LO M I> r-I © 00 © © rlflÎHrlHlM © (NOiCOlMHrHHW 1—i rH tM rH rH t-H rH rH

rH i—I i—I tH tH

rH

t0<]05©cncnn^cn Ci 05 © Cn 05 05

RRRRRRRR R R R R R R R

o o to to

CM O-

O ©

î! îl

51    51

05

ekspl. gazy

ekspl. gazy 1‘5 cyst. mieś.

Ca

OKO CU Ul to

1*5 cyst. mieś.

3 cyst. mieś. 1*5 cyst. mieś.

Karp.Ratoczyn syndykat starych o-tworów świdrów. Gal. Karp. Towarz. naftowe . . . .

Regina......

Ręka (Wotan) . .

51

013

Silva Plana

Nr.

V    ......

Kozak.....

Sobieski . . . . Światowid . . . Szczęść Boże . .

V    V •    •

Szczur (Józefina) Na Schutzmannie

Tyśmienica . . . Ural......

Water-

keyn

Wanda . . Mary . .

77    *    •

Stanisław Wit . . . Horodyszcze Zgoda . . ■

HH 1—1 HH HH HH HH HH HH HH HH HH    hh HH HH HH HH

H H H H Ki H

t⁻¹    © © 00 © LO KjH lO t>- 00 1—1 QO rHI O © CO © h* CD T—I © © © —H

©CO©râoa©cë^H22oâ™':£!23£'T:hoo0:’⁰⁰⁰⁰⁰⁰°0^^^^

1-1 rH rH i-H i—I    rHrHr-,^-|^-(^_j H H H H H    HH

51    51    3    3

ï> iß I> CO CO

51    51

H-k    ■    —-

^toCTœcocooicn^œ^w^O(fi.^üi<ioo

RRRRRRRRRRRRRR,sRRR^^j;

51    55    3

51    51

51

3 5J 51

S' £    £    £

51    51    51

LO 00 (M

4fH ©

lO

CD

00 00 CD © © ©

LO

i wierci nieczynny

1    5 cyst. mieś.

2    cyst. mieś.

2 5 cyst. mieś. 1 cyst. mieś. ekspl. gazy

7000 kg. mieś. 4 cyst. mieś. nieczynny

1*5 cyst. mieś.

ôî

HH

Gottfried

y>

Karla . .

V    •

Monte Carlo Oil Soring .

BhBh^Ëôh

«r

2 £î r? ⁰⁰ ^¹ ^ CO © t* COCOCOlOOOOClLO©<M© cocoiOH(M(Meocoa3i>

T“¹ T⁻¹    rlHHHH

coen©cn©en^o©en

ipip

i-i

0-26

ca

55

ESJ

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalui

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

co

rur

Wierce-

nie

Tłokowa- ^

nie

Instrum. j °

C3

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

hH

naftowe S. Sekt.

V. III. S.I.

Cley.....

Długosz . . . Długosz Łaszcz

Erdölwerke . .

Gal. Ska . .

* x<

warzystwo

King

Eduard

Hilda . . .

King Eduard Henry . . . Thomas . . Cithe . . . Alix ....

Marcel . . . Marya Teresa

a BS H Hmm

VIL

VIII.

XII.

XIII.

XIV.

I.

I.

II.

III.

IV.

V.

I.

1525

1238

1080

1427

1224

1333

1355

1207

1289

1250

1274

1405

1305

1113

1250

379

1217

1270

1322

1193

1327

1352

1600

4“

6“

7“

4“

4“

6“

6“

5“

6“

5“

5“

5“

6“

6“

6“

7“

6“

6“

4“

4“

5“

4“

4“

nieczynny

77

J*

4 cyst. mieś.

yy

0-50

o o o o

j- i }    ‘    _

05 0 0'

3 cyst. mieś.

i wierci i wierci

Premier akc To Sektion synge

Niagara . Pluto . . Popper . .

Statelands

Borak . . Hubicze . Dereżyce . Fileon . . Dorrit . . Edna . . Marg. Grace Lusia . . Magdalena

Tryumf .

I.

I.

I.

II.

IV.

V.

VI.

VIT.

VIII.

XII.

I.

II.

III.

V.

VI.

IX.

X.

XI.

XV.

I.

IL

III.

1341

1262

1233

1278

1315

O- O

225

1157

1297

1339

1275

1148

1353

1295

1347

19

1250

1319

1560

5“

6“

4“

5“

6“

6“

9“

16“

12“

4“

5“

5“

6“

5“

5“

5“

6“

16“

5“

4“

5“

O lOlO

IMfflND- • lO CO

ó h o Ho 6

H H CO (M

ó ó

i wierci

montuje

77

77

77

GO rtH łO 00 ł—l CO HOQO

tH

Triest

Raj

Waliszko ....

Wisła.....

Prinz Oskar . .

Renata.....

Rosa .....

Salo......

Stefania .... Szczęść Boże . . Simonshall . . . Teresia ....

Kinga.....

Trunkwalter . .

I.

I.

XVI.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

HH HH

1170

1321

1355

1438

1445

1677

1164

1100

1321

1407

1110

5“

4“

6“

4“

4“

4“

6“

5“

5“

4“

6“

77

77

77

71

7?

77

77

iS

co co

O O Ö

co

010

0-80

nieczynny 2 cyst. mieś.

montuje ekspl. gazy montuje

3 cyst. mieś.

2 cyst. mieś.

HH

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

CO

rur

Wierce-

nie

nio

Instrum. °

Wypływa ®

Produkt.

dzienna

Uwaga

BOR

GG

tH

Kasa

Oszcz.

55

Galicia Tow

Ci Ci

ci ci

Tow. naft.

Gal. Petr. Gesell.

Nr,

55

Î) *    *

Pontresina

55

55

Helena

Violetta

Las Lin- ( elenbaum. (

55    •    •    .

Georg.....

Helena.....

Violetta .... Henryk .... Hirsch.....

55    .....

Ignacy.....

Jan Albert . . . Jasiennicki . . . Józefina (na Choti nerza) . . • . Kleiner ....

Kralup.....

Brugger .... Br. Raili ....

hH G <3 ^ X h _h M G ^ n

«WH

1300

1008

930

1541

1317

1333

1165

1088

1007

831

308

131

183

1462

1200

1208

1501

1030

390

H WH HH HH WH HH

IL

1436

1232

1464

1035

1038

1132

1326

1232

h-*■ h-¹ h-¹

0501    cri    tU

^    P R ^ P R ^    -    rx p    ^

H⁴ O O

-5 cń

nieczynny 4 cyst. mieś.

ip

to H⁴

5000 kg. mieś. 15 cyst. mieś.

pompuje

Nr.

I.

1038

Lubo-

55 *

55 #

5? *

III.

V.

VII.

928

1242

647

03

55    ...    .

Maryna . Maurycy . Bloch ówka

VIII.

1139

I.

I.

I.

II.

III.

1327

1225

1325

1334

30

EH

c3

Celina . . Nr. . . .

I.

1297

XXL

03

XXX.

XXXI.

1357

384

Naphta

Nr. XXXII. Syndykat Natan . .

XXII.

188

1272

Oil City {

Krakus Oil Star 01ex . .

55

55    *    •

Oskar . . Piotr . .

55

Petrus . .

Polonia

Poniatowski

Pontresina

Poznań

Ml

Sû

cS

• *H

H“I Ö HH WH HH H HH HH fB hB I—I HH! HH t—1 WH

1314

1094

1309

1309

1363

1304

1257

1270

1282

354

1064

1151

1227

1316

H⁴ h⁴

pprf^poop    -dOCRD© »301 DO'D

T—I

- îî

Ui •<]-<] Cn tO Ci CT» 05 Ci Ci

î' îî îs îî k    r~ r. rv rs

CO

00 lOiO H CM O h (M

0-6

013

CO CM

Ô Ô

CD

2 cyst. mieś.

ekspl. gazy

1500 kg. mieś.

P5 cyst. mieś.

spalony

nieczynny

ekspl. gazy

ekspl. gazy

Stan otworu

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy

Głębo

kość

Średnica

rur

Wierce- I

nie

Tłoko

wanie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

Nafta Galicy a

Janina Union Pogoń Zofia .

Józef. . . . Horodyszcze

V

Photogen . .

^hhhhhhhhhhh

H H    h-H H H

HH    M

rH

-otoi-¹ cn 05 to toco

0,05KMl-L03 05<l^t-i-v]

wco^t^^iwwosMoa)

tH

3    3    3 S iS 3    3

I>CO^0CD^O

CO 05

R F ft R F ï; R

ekspl. gazy

montuje

POPIELE

>-s

hrj 2 Cs ö

I I

03

Antoni.....

Oskar .....

Lux......

Eric

H H HH HHH H H

4^ 05

4- CO 4^ 00 CO O Cn 4^ 4^ <] <X> 00

ft

1090

4“

zastanowiony

nieczynny

Projekt statutu Związku Górników i Hutników polskich ).

Zestawił

Kazimierz Srokowski.

I. Cele i zadania Związku.

i praktyki górniczo-hutniczej, geologii, gospodarstwa

f 1 Zwitek górników i hutników „Oskich ma

MÄÄaZÄÄ nictwa górniczo-hutniczego niższego, średniego i_ wyż-nych, dotyczącychgprzemysłu górniczego i hu,„i-    ⁵

stonki, Äju“    odpowiednich zatrudnfeh oraz polecanie Równików

technicznym i ekonomicznym; 3) łączenie polaków, dl® PrksSącef się«“zawodnie górni-zatrndmonych w przemyśle górniczym . hutniczym;    ; hutnicz'’m stypendyów, zapomóg i innych

4) rozwijanie posrod swoich członków poczucia obo-    naukowych; 7) zakładanie i utrzymywanie

wiązku, uczciwości i poszanowania pracy; 5) okazy- ^    , ,7 . , . J

wanie swoim członkom poparcia materyalnego, mo- czytetn 1 sięgoz îorow s cyj    ,S

‘ ralnego i umysłowego.    mmeow, laboratoryow i t. p.8) otwierał e koł (§ 6)

§ 2. Dla osiągnięcia celu, wymienionego w § 1-ym ™    ^iTos^TzyniJych^adość wymaganiom,

iaci î) = z7aządoew "Silów i hutn ków wymienionym w’§ U-yVstatutu niniejszego i ży-

JpąoCieskicł oraz" wyTeczTk n7ukogrża7odowych Mo    naleŻ6Ć d° ZwiązkU g"W ‘ hUtn1’

warzyskich; 2) opracowywanie i badanie spraw, do- KOW PolbKlc *    ,    u

tyczących górnictwa i hutnictwa polskiego oraz sto-    § 3. Związek górników^ i hutników polskich

sunków przemysłowych, gospodarczych, technicznych, spełnia swoje zadania (§§ 1 i 2) bezpośrednio oraz statystycznych i robotniczych w przemyśle górni- za pośrednictwem kół (§ 6), tworzonych przez zarząd czym i hutniczym na ziemiach polskich; 3) urzą- Związku w miejscowościach, czyniących zadość wyma-dzanie kursów systematycznych, wykładów, od czy- ganiu, zawartemu w p. 8-ym § 2-go statutu mniejszego, tów, pogadanek i zebrań oraz wydawanie czasopism,    § 4. Związek górników i hutników polskich stoi

podręczników, dzieł i broszur w zakresie teoryi poza wszelkiemi stronnictwami pohtycznemi i nie

*) Ogłaszając niniejszy w szczegółach najdrobniejszych opracowany projekt pozwalamy sobie zwrócić uwahę na autonomię Kół, które mimo zjednoczenia w Związku G. H, P mają zupełną samodzielność. Prosimy o nadesłanie cennych swych uwag do sześciu tygodni, poczem przedłoży się statut do uchwalenia i zatwierdzenia.    Redakcya.

może prowadzić ani na zewnątrz ani posrod swoich członków żadnej agitacyi w kierunku jakiegokolwiek szeroką stronnictwa politycznego.

§ 5. Przy spełnianiu swoich zadań Związek obowiązany jest przestrzegać wszelkie obowiązujące przepisy i postanowienia, wydane w drodze prawodawczej.

II. Ustrój kół.

1. Zasady ogólne.

§ 21. Przyjmowanie do Koła osób, zgłaszających się na członków czynnych Związku (§ 17), może następować nie wcześniej, niż w cztery tygodnie po ogłoszeniu, przewidzianem w p. 2-im § 67-go statutu niniejszogo.

§ 22. Przyjmowanie do Koła osób, zgłaszających się na członków czynnych Związku (§ 18), odbywa się za pomocą głosowania tajnego zwykłą większością głosów na zebraniu zarządu tego Koła, do którego zgłoszenie zostało złożone (§ 67 p. 3).

§ 23. Osoby, zamieszkałe w obrębie działalności danego Koła (§ 7), mogą być przyjęte na członków

§ 6. Koło górników i hutników polskich spełnia w danej miejscowości wszystkie cele i zadania Związku, wymienione w § 1-ym i 2-im statutu niniejszego.

§ 7. Granice działalności każdego Koła określa zarząd Związku (§ 128 p. 2).

§ 8. Koło powinno posiadać najmniej 15 członków (§ 2 p. 8).

§ 9. Miejscowość, w której ze względu na niedostateczną liczbę członków nie może powstać Koło, czynnych innego Koła nie inaczej, jak na mocy ze-czyniące zadość wymaganiu, wymienionemu w § 8-ym Zwolenia pisemnego zarządu tego Koła, w granicach statutu niniejszego, powinna być przez zarząd Związku działalności którego mieszkają (§ 67 p. 4).

dołączana do Koła w najbliższej miejscowości sąsiedniej (§ 128 p. 3).

§ 24. Członkowie czynni Związku płacą do kasy Koła, do którego należą: 1) przy składaniu

§ 10. Po zwiększeniu się w miejscowości, wy-    zgłoszenia (§    18) jednorazowo wpisowe w wysokości,

mienionej w § 9-ym statutu niniejszego, liczby człon-    ustanowionej    przez zebranie członków Koła (§ 54

ków Związku do wysokości, przewidzianej w § 8-ym p. 1), które to wpisowe w żadnym razie nie podlega statutu niniejszego, zarząd Związku powinien utwo- zwrotowi; 2) opłatę na rzecz Koła w wysokości, usta-rzyć w tej miejscowości odrębne Koło Żwiązku nowionej przez zebrani« członków Koła (§ 54 p. 2), (§ 128 p. 1).    płatną z góry w ratach dowolnych, nie mniejszych

§ 11. W wypadkach wyjątkowych zarząd Związku jednak, niż kwartalnych; 3) opłatę na rzecz Związku może otworzyć Koło, nie czyniące pod względem    w wysokości,    ustanowionej przez zebranie przedsta-

liczby członków zadość wymaganiu, wymienionemu    wicieli kół (§    115 p. 2), płatną z góry w ratach do-

w § 8-ym statutu niniejszego (§ 128 p. 4).    wolnych, nie mniejszych jednak, niż kwartalnych;

przez zebranie przedstawicieli kół.

§ 25. Członek czynny Związku, przyjęty do da-prawo nabywania, wydzierżawiania, sprzedawania neg0 Koła w pierwszej połowie kwartału, obowią-i oddzierżawiania wszelkiego rodzaju majątku rucho-    zany jest uiścić opłaty (§ 24 p, p. 2 i 3) za cały

mego i nieruchomego oraz zawierania wszelkiego dany kwartał, rodzaju umów, aktów i t. p., dozwolonych przez obowiązujące prawo.

§ 14. Koło jest odpowiedzialne za wszelkie swoje zobowiązania (§ 100).

§ 12. Koło posiada pieczęć z odznaką Związku 4) inne opłaty dobrowolne lub obowiązkowe na cele (§ 115 p. 15), z napisem „Związek górników i hutni- specyalne w wysokościach dowolnych lub określo-ków polskich“, oraz nazwą miejscowości, w której nych przez zebranie członków właściwego Koła albo Koło znajduje się.

§ 13. Koło stanowi jednostkę prawną i ma

§ 26. Członek czynny Związku, przyjęty do danego Koła w drugiej połowie kwartału, zwolniony jest od opłat (§ 24 p. p. 2 i 3) za ten kwartał, w którym został przyjęty.

§ 27. W wypadkach, zasługujących na uwzględnienie i na prośbę pisemną czynnego członka Związku, skierowaną do zarządu właściwego Koła przynajmniej na miesiąc przed terminem płatności opłaty, rzeczony zarząd może czasowo zwolnić go lub zmniejszyć mu opłaty przewidziane w p. p. 2-im i 3-im § 24-go statutu niniejszego (§ 67 p. 25).

§ 28. Zwalniając członka czynnego od opłaty

2. Członkowie Koła.

§ 15. Członkowie Koła są jednocześnie człon kami Związku górników i hutników polskich (§ 101)

§ 16. Członkowie Koła dzielą się na: 1) czynnych i 2) popierających.

§ 17. Członkiem czynnym Koła (§ 16) może być każdy Polak w wieku przynajmniej 21 lat bez różnicy stanu i przekonań politycznych, zatrudniony lub zmniejszając mu opłatę, przewidzianą w p. 3-im w przemyśle górniczym lub hutniczym albo intere- § 24 go statutu niniejszego, zarząd Koła pokrywa ją sujący się nim i posiadający wykształcenie wyższe, lub dopełnia do odpowiedniej wysokości z fundu-średnie lub zawodowe górnicze albo hutnicze.    szów Koła.

§ 18. Osoba, czyniąca zadość wymaganiom, wy-    § 29. Obowiązki członków czynnych Koła są

mienionym w § 17-ym statutu niniejszego i życząca następujące: 1) współdziałanie celom i zadaniom sobie należeć do Związku górników i hutników poi- Związku, wymienionym w §§ 1-ym i 2-im statutu skich powinna złożyć zarządowi najbliższego Koła niniejszego; 2) ścisłe przestrzeganie statutu i regu-zgłoszenie pisemne z przyrzeczeniem ścisłego prze- laminów Związku; 3) staranie się o rozwój Związku strzegania statutu i regulaminów Związku oraz i zjednywanie mu nowych członków odpowiednich; współdziałania jego celom i zadaniom, wymienionym 4) pomaganie innym członkom Związku i popieranie w §§ 1-ym i 2-im statutu niniejszego    ich na wszystkich polach życia publicznego, obywa-

§ 19. Przewidziane w § 18-ym statutu niniej- telskiego, społecznego i zawodowego; obowiązek ni-szego zgłoszenie powinno być podpisane przynajmniej uiejszy nie dotyczy działalności partyjno-politycznej; przez dwóch członków czynnych tego Koła, do któ- 5) uiszczanie w terminach ustanowionych należnych rego zgłoszenie zostało złożone, uważających zgła- na rzecz Koła właściwego i Związku opłat (§ 24 szającego się, jako godnego przyjęcia do Związku, p. p 2 i 3); 6) zawiadamianie zarządu Koła o każdo-§ 20. Członkowie zarządu Koła (§ 64) nie mają razowej zmianie miejsca swego zamieszkania.

prawa podpisywanta przewidzianych w § 19-ym statutu niniejszego zgłoszeń na członków czynnych Koła. w danym roku przedsiębiorstwo, stowarzyszenie lub

§ 30. Członkiem popierającym Koła (§ 16) jest

instytucya, która uiściła w terminie ustanowionym należną opłatę (§ 31 p. p. 1 i 2).

§ 31. Członkowie popierający Koła płacą do kasy Koła, do którego należą: 1) opłatę na rzecz Koła w wysokości, ustanowionej przez zebranie członków Koła (§ 54 p. 3), płatną z góry w ratach rocznych za cały dany rok kalendarzowy; 2) opłatę na rzecz Związku w wysokości, ustanowionej przez zebranie przedstawicieli kół (§ 115 p. 3), płatną z góry w ratach rocznych za cały dany rok kalendarzowy ; 3) inne opłaty dobrowolne lub obowiązkowe na cele specyalne w wysokościach dowolnych lub określonych przez zebranie członków właściwego Koła, albo przez zebranie przedstawicieli kół.

§ 32. Obowiązki członków popierających Koła są następujące :    1) współdziałanie wymienionym

w § § 1-ym i 2-iin statutu niniejszego celom i zadaniom Związku ; 2) ścisłe przestrzeganie statutu i regulaminów Związku ; 3) uiszczanie w terminach ustanowionych należnych na rzecz Koła właściwego i Związku opłat (§ 31).

§ 33. Żaden członek Związku nie może tłumaczyć się nieznajomością statutu i regulaminów Związku.

§ 34. Prawa członków czynnych i popierających Koła są następujące: 1) branie udziału w zebraniach członków właściwego Koła z prawem przemawiania, głosowania, wyboru i wybieralności; 2) zgłaszanie do zarządu Koła na piśmie życzeń i zażaleń (§ 67 p. 39) jak również wniosków na zebranie członków Koła z warunkiem, żeby rzeczone wnioski zgłoszone były do zarządu Koła przynajmniej na dwa tygodnie przed zebraniem (§ 54 p. 10); 3) korzystanie na warunkach, określanych przez zarząd właściwego Koła lub przez zarząd Związku, ze wszystkiego, co daje Koło i Związek przy spełnianiu swoich celów i zadań (§§ 1 i 2); 4) posiadanie ustanowionej przez zebranie przedstawicieli kół karty, stwierdzającej należenie do Związku (§ 115 p. 13); 5) noszenie odznaki, ustanowionej przez zebranie przedstawicieli kół (§ 115 p. 15); 6) otrzymywanie bezpłatnie lub za opłatą, określoną przez zarząd właściwego Koła lub Związku, czasopism oraz innych wydawnictw właściwego Koła lub Związku; 7) otrzymywanie bezpłatnie sprawozdań rocznych z działalności właściwego Koła i Związku.

§ 35. Członkowie popierający Koła (§ 30) biorą udział w zebraniach, zjazdach, wycieczkach i t p. zapomocą swoich przedstawicieli, posiadających każdorazowo upoważnienie pisemne.

§ 36. Wystąpienie członka czynnego z Koła może nastąpić skutkiem: 1) własnego życzenia, 2) wykreślenia i 3) wykluczenia.

§ 37. Członek czynny Związku, który życzy sobie wystąpić z Koła, powinien zawiadomić o tem pisemnie zarząd Koła przynajmniej na dwa tygodnie przed dniem wystąpienia i zwrócić kartę, stwierdzającą należenie do Koła (§ 34 p. 4) jak również odznakę (§ 34 p. 5).

§ 38. Członek czynny Związku, który wystąpił z Koła na własne życzenie z zachowaniem wymagań, wymienionych w § 37-ym statutu niniejszego, może być ponownie przyjęty do tego samego lub innego Koła na warunkach, wymienionych w §§ 18—23 statutu niniejszego.

§ 39. Członek czynny Związku, który opuszcza miejscowość, w której znajduje się Koło, do którego należał, i przenosi się do miejscowości, w której istnieje inne Koło, obowiązany jest zwrócić zarzą

dowi poprzedniego Koła kartę (§ 34 p. 4) i odznakę (§ 34 p. 5), w zamian za które otrzymuje odpowiednie zaświadczenie (§ 67 p. 10), na mocy którego zarząd Koła w tej miejscowości, do której przybywa, przyjmuje go z pominięciem wymagań, wymienionych w §§ 18—23 statutu niniejszego (§ 67 p. 11); jedynym warunkiem, koniecznym do przyjęcia byłego członka jednego Koła do innego Koła, jest zgłoszenie się do tego ostatniego przez byłego członka poprzedniego Koła najpóźniej w cztery tygodnie po przesiedleniu się do innej miejscowości, w przeciwnym bowiem razie przed przyjęciem do Koła muszą być zachowane wszystkie wymagania, wymienione w §§ 18—23 statutu niniejszego.

§ 40. Członek czynny Związku, który przenosi się do takiej miejscowości, w której niema Koła, może w razie życzenia pozostać nadal członkiem swego Koła dotychczas, dopóki w miejscowości, do której przeniósł się, nie powstanie nowe Koło.

§ 41. Zarząd Koła obowiązany jest wykreślić takiego członka czynnego (§ 67 p. 12), który nie uczynił zadość wymaganiom, wymienionym w § 37-ym statutu niniejszego, lub nie uiścił jakiejkolwiek opłaty w terminie ustanowionym (§ 32 p. 3).

§ 42. Członek czynny Związku, wykreślony z Koła na zasadzie § 41-go statutu niniejszego, może być przyjęty do tego samego lub do innego Koła nie inaczej, jak po uprzedniem zapłaceniu wszelkich należności do kasy tego Koła, któremu zadłużył się, oraz zwrocie zarządowi rzeczonego Koła karty i odznaki i następnie po uczynieniu zadość wszystkim wymaganiom, wymienionym w §§ 18 — 23 statutu niniejszego.

§ 43. Członek czynny Koła, wykreślony ze Związku skutkiem wykreślenia lub wykluczenia go z Koła, do którego należał (§§ 106 i 107), powinien w przeciągu sześciu tygodni odesłać do zarządu Związku kartę i odznakę- poczem może być ponownie przyjęty do Związku na warunkach, wymienionych w §§ 18—23 statutu niniejszego.

§ 44. Wykluczenie członka czynnego z Koła ma miejsce z powodu popełnienia przez niego postępku, narażającego na szwank godność członka Związku albo działania na szkodę Koła.

§ 45 O wykluczeniu członka czynnego z Koła orzeka zapomocą głosowania tajnego zebranie członków Koła (§ 54 p. 20) bez odwołania.

§ 46. Członek czynny Koła, wykluczony ze Związku na zasadzie § 41 statutu niniejszego, może być przyjęty do tego samego lub innego Koła nie wcześniej, niż po upływie pięciu lat od dnia wykluczenia, z zachowaniem wymagań wymienionych w §§ 18— 23-go statutu niniejszego.

3. Fundusze Koła.

§ 47. Fundusze Koła stanowią: 1) wpisowe oraz opłaty członków czynnych Koła (§ 24 p. p. 1 i 2);

2) optaty członków popierających Koła (§ 31 p. 1 i 2); 2) dochody z prenumeraty wydawanych przez Koło czasopism oraz sprzedaży wydawnictw Koła, jak również z komisowego od sprzedaży czasopism i wy-, dawnictw obcych; 4) dochody od urządzanych przez Koło odczytów, wycieczek, kursów, pogadanek, zebrań i t. p.; 5) opłaty za korzystanie z urządzonych i utrzymywanych przez Koło zbiorów, muzeów, sta-cyj doświadczalnych, laboratoryów i t. p. oraz za korzystanie z innych usług Koła; 6) zapisy, zasiłki i dary bezwzględne i warunkowe; 7) odsetki od kapitałów Koła; 8) inne wpływy stałe i przypadkowe.

i czynności Koła ; 18) wybieranie w razie uznanej § 49. Rokiem rachunkowym Koła jest rok ka- przez zebranie potrzeby komisyi dla odrębnych spraw

§ 48. Fundusze Koła dzielą się na zapasowy członków zarządu Koła (§ 64) ; 16) wykonywanie wy-i obrotowy. Fundusz zapasowy składa się z zapisów boru ne jeden rok trzech członków komisyi rewi-i darów warunkowych, przeznaczonych na określony zyjnej Koła (§ 84) ; 17) wybieranie w razie uznanej cel. Fundusz obrotowy stanowią wszystkie inne przez zebranie potrzeby komisyi dla odrębnych spraw wpływy, nie należące do funduszu zapasowego.

lendarzowy.

4. Władze Koła.

czynnych Koła na jeden rok przedstawicieli Koła na zebranie przedstawicieli Kół (§111 p- 1) w liczbie ustanawianej przez pomienione zebranie (§ 115 p. 17); 20) wykluczanie z Koła członków czynnych w razie popełnienia czynu, narażającego na szwank godność członka Związku albo działania na szkodę Koła (§§ 44 i 45); 21) załatwianie wszelkich spraw, włożonych na zebranie członków Koła przez statut niniejszy oraz przez właściwe regulaminy.

§ 55. W zebraniach członków Koła każdy jego członek bierze udział osobiście i rozporządza jednym głosem; zastępstwo oraz przelewanie prawa głosu jest niedozwolone.

§ 56. W zebraniach członków Koła mogą brać udział bez prawa głosowania, o ile nie są szłonkami danego Koła, członkowie danego Związku oraz osoby, zaproszone przez prezesa zarządu Koła

§ 57. Na zebraniu członków Koła przewodniczy prezes zarządu Koła, lub w razie jego nieobecności wiceprezes : protokół zebrania prowadzi sekretarz zarządu Koła.

§ 58. Zebranie członków Koła jest prawomocne przy wszelkiej liczbie przybyłych na zebranie członków Koła, o ile na zebraniu jest obecny prezes lub wiceprezes zarządu Koła i o ile zebranie zwołane zostało z zachowaniem wymagań, zawartych w § 53 statutu niniejszego.

§ 59 Uchwały zebrania członków Koła zapadają zwykłą większością głosów obecnych na zebraniu członków Koła; w razie równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego na zebraniu, który tylko w tym wypadku głosuje.

§ 60. Wszelkie wybory się dokonują zapomocą głosowania tajnego ; w razie równej liczby głosów rozstrzyga los.

§ 61. Członek Koła, który wybrany został jednocześnie do zarządu i komisyi rewizyjnej Koła, może należeć tylko do jednej z pomienionych władz zależnie od swego życzenia.

§ 62. Członkowie zarządu i komisyi rewizyjnej

i czynności Koła; 18) wybieranie w razie uznanej przez zebranie potrzeby pełnomocników zebrania dla sprawdzenia działalności zarządu i komisyi rewizyj-§ 50. Władzę w Kole sprawują: 1) zebranie nej Koła; 19) dokonywanie wyboru lub upoważnia-członków Koła, 2) zarząd Koła i 3) komisya rewi- nię zarządu Koła do mianowania z grona członków zyjna Koła.

A. Zebranie członków Koła.

§ 51. Zwyczajne zebranie członków Koła powinno być zwoływane przez zarząd Koła raz na rok najpóźniej w lutym każdego roku.

§ 52. Nadzwyczajne zebranie członków Koła powinno być zwołane przez zarząd Koła w wypadkach następujących: 1) w razie uznanej przez zarząd Koła potrzeby zwołania takiego zebrania, 2) na żądanie zarządu Związku albo komisyi rewizyjnej Koła (§ 86 p. 4) lub Vs wszystkich członków Koła, zgłoszone do zarządu Koła na piśmie z wymienieniem celu, w jakim zebranie ma być zwołane ; w ostatnim wypadku zebranie nadzwyczajne członków Koła powinno być zwołane najpóźniej w dwa tygodnie od zgłoszenia żądania, o ile w żądaniu nie określony został termin dłuższy.

§ 53. Zebranie członków Koła zwołuje się przez ogłoszenie w siedzibie Koła oraz, o ile zarząd Koła uzna to za możliwe i potrzebne, i w inny sposób, z podaniem czasu, miejsca i porządku dziennego zebrania przynajmniej na tydzień przed zebraniem.

§ 54. Obowiązki zebrania członków Koła są następujące : 1) ustanawianie wysokości wpisowego członków czynnych Koła (§ 24 p. 1); 2) ustanawianie wysokości opłat członków czynnych na rzecz Koła (§ 24 p. 2) ; 3) ustanawianie wysokości opłat członków popierających na rzecz Koła (§31 p. 1);

4) rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań z czynności zarządu i komisyi rewizyjnej Koła (§ 67 p 34 i § 86 p. 3) ; 5) rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań rachunkowych zarządu Koła (§ 67 p. 34)

6) rozpatrywanie i zatwierdzanie przewidywanych budżetów Koła (§ 67 p. 27) ; 7) postanawianie o nabyciu na rzecz Koła, wydzierżawieniu, sprzedaży lub oddzierżawianiu nieruchomości, upoważnianie zarządu Koła do załatwiania tych czynności oraz upoważnianie zarządu Koła do zaciągania pożyczek hipotecznych i niehipotekowanych ; 8) rozpatrywanie i czy- Tr ,    , .    .    _    ....    . . .

nienie wniosków, dotyczących zmiany statutu Zwią- Koła pełnią swoje obowiązki bezpłatnie, zku ; 9) rozpatrywanie regulaminu zebrań członków    §    wzgl§dem bliższych szczegółów pro-

B. Zarząd Koła.

Koła (§ 63) i czynienie wniosków, dotyczących zmian wadzenia obrad, sposobu głosowania, zabierania głosu i uzupełnień rzeczonego regulaminu; 10) rozpatry- 11. P-.na zebraniach członków Koła obowiązują prze-wanie wniosków, zgłoszonych przez członków zarzą- P^sy i zwyczaje ogólne oraz regulamin, opracowany dowi Koła na piśmie przynajmniej na dwa tygodnie Przez zarzęd Koła (§ 6 '' P- 53), rozpatrzony przez przed zebraniem (§ 34 p. 2); 11) rozpatrywanie i za- zebranie członków Koła (§ 54 p 9) i zatwierdzony łatwianie wszelkich spraw i wniosków, przekazanych Przez zebranie przedstawicieli koł (§ llo p. 10). zebraniu przez zarząd i komisyę rewizyjną Koła;

12) rozpatrywanie i postanawianie we wszelkich

sprawach, dotyczących działalności Koła ; 13) posta-    § 63. Zarząd Koła składa się z określanej przez

nawianie o rozwiązaniu Koła i rozporządzanie jego zebranie członków Koła i podzielnej przez trzy majątkiem w razie rozwiązania, zamknięcia, wykre- liczby członków (§ 54 p. 14), wybieranych przez ślenia (§ 106) albo wykluczenia (§ 107) Koła ze pomienione zebranie na trzy lata z liczby członków Związku; 14) określanie liczby członków zarządu czynnych Ko{a (§ 54 p. 15).

Koła (§ 64), która to liczba powinna być podzielna    § 65. Po upływie pierwszego roku wychodzi

przez trzy; 15) dokonywanie wyboru na trzy lata trzecia część członków zarządu Koła przez losowanie,

po upływie drugiego roku wychodzi trzecia część członków przez losowanie z liczby pozostałych a po upływie każdego następnego roku wychodzi corocznie trzecia część członków z kolei starszeństwa wyboru. Wychodzący członkowie mogą być wybierani ponownie.

§ 66. W razie wyjścia w ciagd roku którego Z członków zarządu Koła, wchodzi do czasu zwołania najbliższego zebrania ogólnego ten członek, który na ostatnich wyborach otrzymał po wybranych największą z kolei liczbę głosów. Najbliższe zebranie ogólne dokonuje wyboru uzupełniającego do końca tego terminu, jaki przysługiwał członkowi, który wyszedł z zarządu.

§ 67. Obowiązki zarządu Koła są następujące : 1) przyjmowanie zgłoszeń od osób, życzących sobie wstąpić do Koła (§§ 18—20) ; 2) podawanie do wiadomości członków Koła imion i nazwisk osób, które zgłosiły życzenie wstąpienia do Koła, zapomocą ogłoszenia w siedzibie Koła oraz w miarę możności w czasopismach Związku i innych, najpóźniej w siedm dni po zgłoszeniu tego życzenia ; 3) przyjmowanie do Koła członków czynnych (§ 22) najwcześniej w cztery tygodnie po dokonaniu czynności, przewidzianych w p. 2-im (§ 21); 4) wydawanie zależnie od swego uznania pozwoleń zamieszkałym w obrębie działalności danego Koła (§ 7) osobom na zapisanie się do innego Koła (§ 23) ; 5) zawiadamianie pisemne członków czynnych o przyjęciu ich do Koła najpóźniej w siedm dni po wydaniu postanowienia o tern; 6) zawiadamianie pisemne osób, życzących sobie wstąpić do Związku, lecz nieprzyjętych do Kola, o nie przyjęciu ich do Związku najpóźniej w siedm dni po wydaniu postanowienia o tem; 7) zawiadamianie pisemne zarządu Związku o osobach nie przyjętych do Koła, najpóźniej w siedm dni po wydaniu postanowienia o tem ; 8) wydawanie członkom Koła kart i odznak (§ 34 p. p. 4 i 5); 9) przyjmowanie zgłoszeń od członków, życzących sobie wystąpić z Koła, i odbieranie od nich kart i odznak (§ 37) ; 10) wydawanie zaświadczeń członkom Koła, którzy opuścili miejscowość, w której Koło znajduje się (§ 39); 11) przyjmowanie do Koła członków Związku przybyłych z innych miejscowości (§ 39); 12) wykreślanie z Koła członków, którzy nie uiścili jakiejkolwiek opłaty na rzecz Koła lub Związku w terminie ustanowionym (§ 41); 13) wykreślanie z Koła członków, którzy nie uczynili zadość wy-magaoiom, zawartym w § 37 statutu niniejszego (§ 41); 14) zawiadamianie pisemne wykreślonych członków Koła o wykreśleniu ich ze Związku najpóźniej w siedem dni po wydaniu postanowienia o tem; 15) zawiadamianie pisemne zarządu Związku o członkach, wykreślonych z Koła, z wymienieniem powodów wykreślenia, najpóźniej w siedm dni po wydaniu postanowienia o tem; 16) podawanie do wiadomości członków Koła imion i nazwisk byłych członków Koła, wykreślonych ze Związku, z wymienieniem powodów wykreślenia, zapomocą ogłoszenia w siedzibie Koła oraz w miarę możności w czasopismach Związku i innych, najpóźniej w siedm dni po wydaniu postanowienia o tem; 17) zawiadamianie pisemne wykluczonych członków Koła (§ 44 i § 45) o wykluczeniu ich ze Związku z wymienieniem powodów wykluczenia, najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zebranie członków Koła postanowienia o tem (§ 54 p. 20); 18) podawanie do wiadomości członków Koła imion i nazwisk byłych członków Koła, wykluczonych ze Związku (§§ 44 i 45), z wymienieniem powodów wykluczenia, zapomocą ogłoszenia w siedzibie Koła oraz w miarę możności w czasopismach Związku i innych, najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zebranie członków Koła postanowienia o tern; 19) zawiadamianie pisemne za-rządn Związku o członkach, wykluczonych z Koła (§§ 44 i 45), z wymienieniem powodów wykluczenia najpóźnięj w siedm dni po wydaniu przez zebranie członków Koła postanowienia o tern; 20) prowadzenie na zasadzie danych, otrzymywanych od zarządu Związku, list osób (z wymienieniem kół), nie przyjętych do Związku, jak również wykreślonych i wykluczonych ze wszystkich kół (§ 128 p. 5), z wymienieniem powodów wykreślenia lub wykluczenia; 21) podawanie do wiadomości członków Koła imion i nazwisk (z wymienieniem Kół) byłych członków Związku, wykreślonych i wykluczonych ze wszystkich kół, z wymienieniem powodów wykreślenia lub wykluczenia, zapomocą ogłoszenia w siedzibie Koła oraz w miarę możności w czasopismach Związku i innych, najpóźniej w siedm dni po otrzymaniu o tern zawiadomienia od zarządu Związku (§ 128 p. 5); 22) podawanie do wiadomości członków Koła nazw takich kół, które wykreślone (§ 128 p. 8) i wykluczone (§ 128 p. 12) zostały ze Związku, zapomocą ogłoszenia w siedzibie Koła oraz w miarę możności w czasopismach Związku i innych, najpóźniej w siedm dni po otrzymaniu o tern zawiadomienia od zarządu Związku; 23) przyjmowanie na rzecz Koła wszelkich wpływów pieniężnych oraz wszelkich zapisów, zasiłków i darów pieniężnych i w naturze (§ 47); 24) pobieranie od członków Koła wszelkich opłat na rzecz Koła i Związku i czuwanie, żeby rzeczone opłaty wpływały w terminach ustanowionych; 25) zwalnianie członków Koła od opłat członkowskich (§ 27); 26) wpłacanie do kasy Związku wszelkich opłat, jakie w danym miesiącu wpłynęły do kasy Koła na rzecz Związku (p. 24) najpóźniej siódmego dnia następnego miesiąca; 27) opracowywanie projektów budżetów Koła i składanie ich zebraniu członków Koła do zatwierdzenia (§ 54 p. 6); 28) wydatkowanie funduszów Koła w granicach budżetu, zatwierdzonego przez zebranio członków Koła (§ 54 p. 6); 29) przyjmowanie i uwalnianie płatnych pracowników Koła oraz wyznaczanie im płacy; 30) prowadzenie księgi adresowej członków Koła, kontroli opłat członków, ksiąg rachunkowych, protokółów zebrań zarządu Koła i wogóle całej biurowości i rachunkowości Koła; 31) zarządzanie i zawiadywanie całym majątkiem Koła, zawieranie umów w imieniu Koła, obrona jego interesów we wszystkich sądach i urzędach oraz ustanawianie pełnomocników do spraw sądowych i do wszelkich spraw i czynności w imieniu Koła, o ile zajdzie tego potrzeba; 32) nabywanie, wydzierżawianie, sprzedawanie i oddzier-żawianie nieruchomości oraz zaciąganie pożyczek hipotecznych i niehipotekowanych według uchwały zebrania członków Koła (§ 54 p. 7); 33) nabywanie i sprzedawanie ruchomości oraz nabywanie, sprzedawanie i umieszczanie i instytucyach kredytowych papierów procentowych, umieszczanie w tych instytucyach wszelkich kapitałów, podnoszenie wszelkiego rodzaju kapitałów Koła, hipotecznych i niehipotekowanych z kas i banków państwowych oraz z innych instytucyj kredytowych, jak również od osób prywatnych; 34) zestawianie rocznych sprawozdań rachunkowych i ogólnych z czynności zarządu oraz

o rozwoju Koła, składanie tych sprawozdań zebraniu tajnego ze swojego grona prezesa, sekretarza i skarb-członków Koła (§ 54 pp. 4 i 5) oraz posyłaaie kopii nika oraz w razie potrzeby ich zastępców; innych rzeczonych sprawozdań do zarządu Związku najpó- potrzebnych pracowników zarząd może wybierać ze źniej w siedm dni po zebraniu członków Koła; swojego grona, lub powoływać z poza tego grona.

35)    urządzanie odczytów, pogadanek, zebrań i t p.; Pracownicy, powołani z poza grona członków za-

36)    utrzymywanie czytelń i księgozbioru dla swoich rządu Koła, nie posiadają na zebraniu zarządu Koła członków; 37) wydawanie z zezwoleniem zarządu prawa głosowania.

Związku czasopism, broszur, dzieł i t. p.; 38) oprą-    § 70. Każdy członek zarządu Koła powinien

cowywanie i rozpoznawanie przedwstępne wszelkich mieć powierzoną stałą określoną czynność, którą spraw i wniosków, mających    wejść    na rozpatrzenie    obowiązany jest    spełniać    sumiennie    i bez    zarzutu,

zebrań członków Koła; 39)    rozpatrywanie życzeń    § 71. W razie niespełniania    przez    którego

i zażaleń członków Koła (§ 34 p. 2) i załatwianie z członkdw zarządu Koła powierzonych mu czynno-ich lub przekazywanie zebraniu członków Koła do ści zarząd może uważać, iż dany członek wyszedł załatwienia (§ 54 p. 11); 40) ustanawianie czasu, z zarządu i powinien postąpić zgodnie z § 66 sta-miejsca i porządku dziennego    zebrań    członków Koła    tutu    niniejszego.

(§§ 51 i 52); 41) zwoływanie    zebrań    członków Koła    § 72. Prezes    zarządu    Koła jest    przedstawicie-

(§ 53); zawiadamianie pisemne zarządu Związku lem Koła nazewnątrz, zwołujo zebrania zarządu Koła o czasie, miejscu i porządku dziennym zebrań człon- z wymienieniem czasu, miejsca i porządku dziennego ków Koła przynajmniej na tydzień przed terminem rzeczonych zebrań przynajmniej na trzy dni przed zebrania; 43) wykonywanie i wprowadzanie w życie terminem zebrania, układa porządek dzienny zebrań uchwał zebrań członków Koła; 44) posyłanie do za- powyższych, uzupełniając i zmieniając go w myśl rządu Związku odpisów protokółów zebrań członków życzeń większości zebranych, przewodniczy na tych Koła najpôz'niej w siedm dni po zebraniu; 45) po- zebraniach, wprowadza w życie postanowienia ze-syłanie do zarządu Związku odpisów protokółów ze- brań i czuwa nad spełnianiem przez zarząd, oraz brań zarządu Koła najpóźniej w siedm dni po każdem komisye Komisye Koła (§ 54 p. 17 i § 67 p. 51) ich zebraniu; 46) składanie bezzwłoczne wybranym peł- obowiązków, jak również nad należytem wykony-nomocnikom zebrania członków Koła (§ 54 p. 18) waniem przez każdego członka zarządu porucznych wszelkich żądanych przez nich wiadomości, danych mu czynności.

i t. p. i ułatwianie pomienionym osobom spełniania    § 73. Korespondencya ogólna Koła jak również

poruczonych im czynności; 47) posyłanie zarządowi pełnomocnictwa i dokumenty, na mocy których Koło Związku wszelkich żądanych przez pomieniony za- przyjmuje zobowiązania prawne, muszą być podpi-rząd sprawozdań, danych, wiadomości i t. p. we sane przez prezesa i sekretarza zarządu Koła oraz wskazanym przez rzeczony zarząd terminie; 48) skła- oraz opatrzone pieczęcią Koła.

danie bezzwłoczne delegowanym członkom zarządu    § 74. Wszelkie dowody rachunkowe Koła mu-

Związku wszelkich żądanych przez nich wiadomości, szą być podpisane przez prezesa i skarbnika oraz danych i t. p. i ułatwianie pomienionym osobom tego członka zarządu, któremu powierzony jest dział, spełnianie poruczonych im czynności; 49) spełnianie jakiego dany dowód rachunkowy dotyczy, bezzwłoczne wszelkich poleceń zarządu Związku;    § 75. Do podpisywania korespondencyi w spra-

50) mianowanie na mocy upoważnienia zebrania wach specyalnych prezes zarządu Koła może upo-członków Koła przedstawicieli Koła na zebranie ważnie członka zarządu, któremu dany dział jest przedstawicieli kół (§ 54 p. 19); 51) ustanawianie powierzony.

w razie potrzeby komisyi dla odrębnych czynności    § 76. Zebrania zwyczajne zarządu Koła odby-

Koła i czuwanie, żeby pomienione komisye spełniały wają się w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak, niż należycio swoje zadania; 52) zarządzanie wszelkiemi raz na miesiąc.

sprawami Koła, o ile nie wchodzą one w zakres    § 77. Nadzwyczajne ^zebranie zarządu Koła po-

czynności innych władz Koła; 53) opracowanie pro- winno być zwołane przez prezesa zarządu w wy-jektu regulaminu zebrania członków Koła (§ 63) złoże- padkach następujących : 1) w razie uznanej przez nie rzeczonego projektu zebraniu członków Koła do prezesa zarządu potrzeby zwołania takiego zebrania; rozpatrzenia (§ 54 p. 9) i posłanie go następnie zarzą 2) na żądanie prezesa zarządu Związku albo dwóch dowi Związku; 54) opracowanie projektu regulaminu członków zarządu Koła, zgłoszone pisemnie preze-zarządu Koła (§ 83) i złożenie rzeczonego projektu sowi zarządu Koła z wymienieniem celu, w jakim zarządowi Związku do zatwierdzenia (§ 128 p. 37); zebranie ma być zwołane; w ostatnim wypadku zwo-55) wybieranie na jeden rok najpóźniej w marcu ka- łanie zebrania zarządu Koła powinno nastąpić naj-żdego roku ze swojego grona lub z poza tego grona, później w dziesięć dni od zgłoszenia żądania, jeżeli lecz z grona członków czynnych Koła, członków za- w żądaniu nie określony został termin dłuższy.

rządu Związku, o ile Kołu ze względu na liczbę

§ 78. Zebrania zarządu Koła są prawomocne członków (§ 126) przysługuje prawo posiadania w za- bez względu na liczbę przybyłych na zebranie człon-rządzie Związku oprócz prezesa zarządu Koła jeszcze ków zarządu, o ile na zebraniu jest obecny prezes jednego lub kilku członków (§ 115 p. 17); 56) wy- zarządu albo jego zastępca.

konywanie wszelkich czynności, włożonych na za-    § 79. Członek zarządu Koła, który opuścił dwa

rząd Koła przez statut niniejszy oraz przez właściwe kolejne zebrania zarządu bez powodów, uznanych regulaminy.    przez zarząd za usprawiedliwiające jego nieobecność,

§ 80. Na zebraniach zarządu Koła każdy czło-zarząd ustępuje nie wcześniej, niż po objęciu czyn- nek zarządu bierze udział osobiście i rozporządza ności przez nowy zarząd.    jednym głosem; zastępstwo oraz przelewanie prawa

§ 69. Członkowie zarządu Koła wybierają co- głosu przez upoważnienie jest niedozwolone.

§ 81. Uchwały zebrań zarządu Koła zapadają

§ 68. Zarząd Koła powinien objąć czynności przestaje być członkiem zarządu (§ 66). najpóźniej w siedm dni od dnia wyboru; poprzedni

rocznie najpóźniej w marcu zapomocą głosowania

§ 93. Uchwały zebrań komisyi rewizyjnej Koła

zwykłą większością głosów obecnych na zebraniu

członków zarządu; w razie równej liczby głosów zapadają zwykłą większością głosów, przeważa głos przewodniczącego na zebraniu, który    § 94. W zebraniach komisyi rewizyjnej Koła

tylko w tym wypadku głosuje.    mogą brać udział bez prawa głosowanią osoby, za-

§ 82. W zebraniach zarządu Koła mogą brać proszone przez prezesa komisyi. udział bez prawa głosowania członkowie zarządu Związku jak również osoby, zaproszone przez prezesa zarządu Koła.

§ 83. Bliższe szczegóły sposobu działania zarządu Koła powinny być zawarte w regulaminie, opracowanym przez zarząd Koła (§ 67 p. 54) i zatwierdzonym przez zarząd Związku (§ 128 p. 37).

III. Ustrój Związku.

1. Zasady ogólne.

§ 95. Wszystkie czynne koła górników i hutników polskich tworzą Związek górników i hutników polskich Kół (§ 115 p. 1).

C. Komisya rewizyjna Koła.

§ 96. Do obowiązków Związku górników i hutników polskich należy wcielanie w życie celów i za-

górników i hutników polskich spełniały pomienione

§ 84. Komisy a rewizyjna Koła składa się z trzech dań Związku, wymienionych w § 1 i § 2 statutu ni-członków, wybieranych na jeden rok przez zebranie niejszego, oraz czuwanie, żeby poszczególne koła członków Koła (§ 54 p. 16).

§ 97. Siedzibę władz Związku określa zebranie

§ 85. W razie wyjścia w ciągu roku którego cele i zadania, z członków komisyi rewizyjnej Koła wchodzi na jego

§ 98. Związek górników i hutników polskich posiada pieczęć z odznaką Związku (§ 115 p. 15)

miejsce do końca danego roku ten członek, który przedstawicieli kół (§ 115 p. 1) na ostatnich wyborach otrzymał po wybranych największą z kolei liczbę głosów.

§ 99. Związek stanowi jednostkę prawną i ma

§ 100. Związek jest odpowiedzialny za wszelkie donanych sprawdzań (pp. 1 i 2) i składanie tych swoje zobowiązania, lecz nie odpowiada za zobowią-sprawozdań i wyników zebraniu członków Koła zania, zaciągane przez poszczególne koła (§ 14j.

(§ 54 p. 4); 4) zażądanie w razie uznanej przez ko-misyę rewizyjną potrzeby od zarządu Koła zwołania zebrania nadzwyczajnego członków Koła (§ 52);

§ 86. Obowiązki komisyi rewizyjnej Koła są na- i napisem: „Związek górników i hutników polskich“, stępujące: 1) sprawdzanie przynajmniej raz na rok przed każdem rocznem zebraniem członków Koła ksiąg, do- prawo nabywania, wydzierżawiania, sprzedawania wodów, funduszów i majątku Koła oraz sprawozdań i oddzierżawiania wszelkiego rodzaju majątku rucho-rachunkowych zarządu Koła; 2) sprawdzanie doraźne mego i nieruchomego oraz zawierania wszelkiego przynajmniej raz na rok ksiąg, dowodów i fundu- rodzaju umów, aktów i t. p. dozwolonych przez obo-szów Koła; 3) sporządzanie sprawozdań rocznych wiązujące prawo, z działalności komisyi rewizyjnej oraz wyników do-

2. Członkowie Związku.

§ 102. Oprócz członków czynnych i popierają-

norowych.

§ 101. Członkami Związku górników i hutników 5) składanie bezzwłoczne wybranym pełnomocnikom polskich są członkowie czynni i popierający wszyst-zebrania członków Koła (§ 54 p. 18) wszelkich żą- kich należących do Związku kół (§§ 15 i 16). danych przez nich wiadomości, danych i tp. i ułatwianie pomienionym osobom spełniania poruczonych cych (§ 101) Związek może posiadać członków höhn czynności.

§ 103. Członków honorowych (§ 102) Związku czynności najpóźniej w dwa tygodnie od dnia wy- wybiera na przedstawienie zarządu Związku zapo-boru; poprzedni członkowie komisyi rewizyjnej ustę- mocą głosowania tajnego zebranie przedstawicieli pują nie wcześniej niż po objęciu czynności przez kół (§ 115 p. 5) dożywotnio te osoby, którym chce nową komisyę rewizyjną.

§ 88. Członkowie komisyi rewizyjnej Koła wy- urzeczywistnienia celów i zadań Związku albo na bierają corocznie ze swojego grona prezesa zapomocą polu pracy górniczej i hutniczej, głosowania tajnego.

§ 87. Komisya rewizyjna Koła powinna objąć

dać wyraz uznania za ich wybitną działalność dla

§ 105. Członkowie honorowi Związku korzy-

§ 104. Członkowie honorowi Związku (§ 102) § 89. Prezes komisyi rewizyjnej Koła zwołuje wolni są od wszelkich opłat na rzecz Koła, w obrę-w miarę uznanej przez siebie potrzeby zebrania ko- bie działalności którego mieszkają, oraz na rzecz misyi z wymienieniem czasu, miejsca i porządku Związku, dziennego zebrania przynajmniej na trzy dni przed termiuem zebrania, układa porządek dzienny rze- stają w Kole, w obrębie działalności którego mie-czonych zebrań, przewodniczy na tych zebraniach szkają, ze wszystkich praw, jakie przysługują człon-i ześrodkowuje w swych rękach wszelkie sprawy, kom czynnym i popierającym Koła (§ 34).

dotyczące działalności komisyi rewizyjnej Koła.

§ 90. Zebrania komisyi rewizyjnej Koła są pra- kreślić ze Związku takie Koło, które nie uiściło na womocne w razie obecności wszystkich członków rzecz Związku jakiejkolwiek opłaty w terminie ustanowionym (§ 67 p. 26).

§ 107. Zarząd Związku obowiązany jest zgłosić

§ 106. Zarząd Związku obowiązany jest wy-

komisyi.

3. Fundusze Związku.

§ 108. Fundusze Związku stanowią: 1) opłaty członków czynnych i popierających kół (§ 24 p* 3

§ 91. Członek komisyi rewizyjnej Koła, który opuścił jej zebranie bez powodów, uznanych przez na najbliższem zebraniu przedstawicieli kół wniosek prezesa komisyi za usprawiedliwiające jego nieobec- o wykluczenie ze Związku takiego koła, które nie ność, przestaje być członkiem komisyi rewizyjnej (§85). przestrzega wymagań statutu lub właściwych regu-§ 92. W zebraniach komisyi rewizyjnej Koła laminów (§ 115 p. 22). każdy członek komisyi bierze udział osobiście i rozporządza jednym głosem ; zastępstwo oraz przelewanie prawa głosu przez upoważnienie jest niedozwolone.    -    „    .    :.....

i § 31 p. 2), otrzymywane za pośrednictwem zarządów kół (§ 67 p. 26); 2) dochody z prenumeraty wydawanych przez Związek czasopism oraz sprzedaży wydawnictw Związku, jak również z komisowego od sprzedaży czasopism i wydawnictw obcych;

3) dochody ze zwoływanych przez Związek zjazdów górników i hutników polskich oraz dochody od urządzanych przez Związek odczytów, wycieczek, kursów, pogadanek, zebrań i t. p.; 4) opłaty za korzystanie z urządzonych i utrzymywanych przez Związek zbiorów, muzeów, stacyi doświadczalnych, szkół zawodowych, laboratoryów i t. p. oraz za korzystanie z innych usług Związku; 5) zapisy, zasiłki i dary bezwzględne i warunkowe; 6) odsetki od kapitałów Związku; 7) inne wpływy stałe i przypadkowe.

§ 109. Fundusze Związku dzielą się na zapasowy i obrotowy. Fundusz zapasowy składa się z zapisów i darów warunkowych, przeznaczonych na określony cel. Fundusz obrotowy stanowią wszystkie inne wpływy, nie należące do funduszu zapasowego.

§ 110. Rokiem rachunkowym Związku jest rok kalendarzowy.

4. Władze Związku.

§ lll. Władzę Związku sprawują: 1) zebranie przedstawicieli kół, 2) zarząd Związku i 3) komisya rewizyjna Związku.

A. Zebranie przedstawicieli kół.

§ 112. Zwyczajne zebranie przedstawicieli kół powinno być zwoływane przez zarząd Związku raz na rok najpóźniej w kwietniu każdego roku.

§ 113 Nadzwyczajne zebranie przedstawicieli kół powinno być zwołane przez zarząd Związku w wypadkach następujących: 1) w razie uznanej przez zarząd Związku potrzeby zwołania takiego zebrania; 2) na żądanie komisyi rewizyjnej Związku (§ 147 p. 4) lub 1/5 wszystkich przedstawicieli kół, zgłoszone do zarządu Związku na piśmie z wymienieniem celu, w jakim zebranie ma być zwołane; w ostatnim wypadku zebranie nadzwyczajne przedstawicieli kół powinno być zwołane najpóźniej w cztery tygodnie od zgłoszenia żądania, o ile w żądaniu nie określony został termin dłuższy.

§ 114. Zebrania przedstawicieli kół zwołują się w sposób, ustanowiony przez zebranie przedstawicieli kół (§ 115 p 4), z podaniem czasu, miejsca i porządku dziennego zebrania przynajmniej na dwa tygodnie przed zebraniem.

§ 115. Obowiązki zebrania przedstawicieli kół są następujące: 1) ustanawianie siedziby władz Związku (§ 95); 2) ustanawianie wysokości opłat członków czynnych na rzecz Związku (§ 24 p. 3); 3) ustanawianie wysokości opłat członków popierających na rzecz Związku (§ 31 p. 2); 4) ustanawianie sposobu zwoływania zebrań przedstawicieli kół (§ 114); 5) wybieranie ną przedstawienie zarządu Związku (§ 128 p. 6) członków honorowych Związku (§ 102); 6) rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań z czynności zarządu i komisyi rewizyjnej Związku (§ 128 p. 22 i § 147 p. 3); 7) rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań rachunkowych zarządu Związku (§ 128 p. 22); 8) rozpatrywanie i zatwierdzanie przewidywanych budżetów Związku (§ 128 p. 15); 9) postanawianie o nabyciu na rzecz Związku, wydzierżawieniu, sprzedaży lub oddzierżawieniu nieruchomości, upoważnianie zarządu Związku do załatwienia tych czynności oraz upoważnianie zarządu Związku do zaciągania pożyczek hipotecznych i niehipotekowanych ; 10) rozpatrywanie wniosków zebrań członków kół w sprawie zmiany statutu Związku (§54 p. 8) oraz zmienianie i uzupełnianie rzeczonego statutu; 11) rozpatrywanie, zatwierdzanie, zmienianie i uzupełnianie regulaminów zebrań członków kół (§ 58 p 9), regulaminu zarządu Związku (§ 144) jak również regulaminu zebrania przedstawicieli kół (§ 125); 12) rozpatrywanie wniosków, zgłoszonych przez zarządy lub przez przedstawicieli kół zarządowi Związku na piśmie przynajmniej na cztery tygodnie przed zebraniem; 13) rozpatrywanie i załatwianie wszelkich spraw i wniosków, przekazanych zebraniu przez zarząd i komisyę rewizyjną Związku; 14) rozpatrywanie i postanawianie we wszelkich sprawach, dotyczących działalności Związku; 15) ustanawianie odznaki Związku (§ 12 i 98) oraz wzoru karty i odznaki dla członków Związku (§ 34 p. p. 4 i 5); 16) postanawianie o rozwiązaniu Związku górników i hutników polskich i rozporządzenie jego majątkiem w razie rozwiązania lub zamknięcia; 17) ustanawianie liczby członków Koła, dającej prawo do wysyłania jednego przedstawiciela na zebranie przedstawicieli kół, z tern jednak, żeby każde Koło miało na zebraniu przynajmniej jednego przedstawiciela; 18) ustanawianie liczby członków Koła, dafącej prawo do posiadania w w zarządzie Związku jednego członka, z tern jednak, żeby każde Koło miało w zarządzie Związku przynajmniej swego prezesa (§ 126); 19) dokonywanie wyboru na jeden rok trzech członków komisyi rewizyjnej Związku (§ 145); 20) wybieranie w razie uznanej przez zebranie potrzeby komisyi dla odrębnych spraw i czynności Związku; 21) wybieranie w razie uznanej przez zebranie potrzeby pełnomocników zebrania dla spraw dzenia działalności zarządu i komisyi rewizyjnej Związku; 22) wykluczanie na wniosek zarządu Związku (§ 128 p. 10) ze Związku takich kół, które nie przestrzegają wymagań statutu lub właściwych regulaminów (§ 107); 23) załatwiante wszelkich spraw, włożonych na zebranie przedstawicieli kół przez statut niniejszy oraz przez właściwe regulaminy.

§ 116. W zebraniach przedstawicieli kół biorą udział z prawem głosowania prezes, sekretarz i skarbnik zarządu Związku, chociażby nie byli wybrani na przedstawicieli żadnego Koła.

§ 117. Przedstawiciel Koła, który nie może przybyć na zebranie, ma prawo upoważnić pisemnie przedstawiciela tego samego albo innego Koła do zastąpienia go; jeden przedstawiciel nie może zastępować więcej niż jednego nieobecnego.

§ 118. W zebraniach przedstawicieli kół mogą brać udział bez prawa głosowania, o ile nie zostali wybrani na przedstawicieli kół, członkowie zarządu i komisyi rewizyjnej Związku oraz osoby, zaproszone przez prezesa zarządu Związku.

§ 119. Na zebraniu przedstawicieli kół przewodniczy prezes zarządu Związku lub w razie jego nieobecności wiceprezes; protokół zebrania prowadzi sekretarz zarządu Związku.

§ 120. Zebranie przedstawicieli kół jest prawomocne przy wszelkiej liczbie przybyłych na zebranie przedstawicieli, o ile na zebraniu jest obecny prezes lub wiceprezes zarządu Związku i o ile zebranie zwołane zostało z zachowaniem wymagań, zawartych w § 114-tym statutu niniejszego.

§ 121. Uchwały zebrania przedstawicieli kół zapadają zwykłą większością obecnych na zebraniu

przedstawicieli, licząc również głosy, posiadane przez nich na zasadzie upoważnienia (§ 117); w razie równe] liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego na zebraniu, który tylko w tym wypadku głosuje.

§ 122. Wszelkie wybory dokonują się zapo-mocą głosowania tajnego; w razie równej liczby rozstrzyga los.

§ 123. Członkowie zarządu Związku nie mogą być jednocześnie członkami komisyi rewizyjnej Związku.

§ 124. Członkowie zarządu i komisyi rewizyjnej Związku pełnią swoje obowiązki bezpłatnie.

§ 125. Pod względem bliższych szczegółów prowadzenia obrad, sposobu głosowania, zabierania głosu i t. p. na zebraniach przedstawicieli kół obowiązują przepisy i zwyczaje ogólne oraz regulamin, opracowany przez zarząd Związku (§ 128 p. 35) i zatwierdzony przez zebranie przedstawicieli kół (§ 115 p. 11)

B. Zarząd Związku.

§ 126. Zarząd Związku składa się z prezesów zarządów wszystkich należących do Związku kół, oraz osób, wybieranych corocznie przez zarządy rzeczonych kół ze swojego grona lub z grona członków danego Koła, o ile któremu Kołu ze względu na liczbę członków przysługuje prawo posiadania w zarządzie Związku oprócz prezesa zarządu Koła jeszcze jedndgo lub kilku członków (§ 67 p. 55).

§ 127. W razie wyjścia w ciągu roku którego z członków zarządu Związku zarząd właściwego Kola wybiera do końca roku innego członka (§ 67 p. 55).

§ 128. Obowiązki zarządu Związku są następujące: 1) otwieranie nowych kół i przyjmowanie ich od Związku; 2) określanie granic działalności każdego Koła, należącego do Związku (§ 7); 3) dołączanie miejscowości, nie czyniących zadość wymaganiu, wymienionemu w § 8-ym statutu niniejszego, do Koła w najbliższej miejscowości sąsiedniej (§ 9);

4) otwieranie w wypadkach wyjątkowych kół, nie czyniących pod względem liczby członków zadość wymaganiu, wymienionemu w § 8-ym statutu niniejszego (§ 11); 5) zestawianie co miesiąc na zasadzie danych, otrzymywanych od zarządów wszystkich należących do Związku kół, wykazów osób, nie przyjętych do rzeczonych kół (§ 67 p. 7) jak również wykreślonych (§ 67 p. 15) i wykluczonych (§ 67 p. 19) z pomienionych kół, z wymienieniem nazw kół oraz powodów wykreślenia, lub wykluczenia i posyłanie wykazów powyższych w przeciągu następnego miesiąca do zarządów wszystkich należących do Zwią zku kół (§67 p. 20); 6) przedstawianie zebraniu przedstawicieli kół do wybrania członków honorowych (§ 115 p. 5) i wydawanie im kart i odznak (§ 34 p. p. 4 i 5) ; 7) wykreślenie ze Związku koł, które nie uiściły jakiejkolwiek opłaty na rzecz Związku w terminie ustanowionym (§ 67 p. 26); 8) zawiadamianie pisemne zarządów wykreślonych kół o wykreśleniu ich ze Związku z wymienieniem powodów wykreślenia najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zarząd Związku postanowienia o tem; 9) zawiadamianie pisemne zarządów wszystkich należących do Związku Kół o wykreślonych Kołach z wymienieniem powodów wykreślenia najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zarząd Związku postanowienia o tem; 10) przedstawianie zebraniu przedstawicieli kół do wykluczenia ze Związku takich kół, które nie przestrzegają wymagań statutu lub właściwych regulaminów (§ 115 p. 22); 11) zawiadamianie pisemne zarządów wymienieniem powodów wykluczenia najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zebranie przedstawicieli kół postanowienia o tem; 12) zawiadamianie pisemne zarządów wszystkich należących do Związku kół o wykluczonych kołach z wymienieniem powodów wykluczenia najpóźniej w siedm dni po wydaniu przez zebranie przedstawicieli kół postanowienia o tem; 13) przyjmowanie na rzecz Związku wszelkich wpływów pieniężnych oraz wszelkich zapisów, zasiłków i darów pieniężnych i w naturze (§ 108); 14) pobieranie od zarządów kół wszelkich opłat na rzecz Związku i czuwanie, żeby rzeczone opłaty wpływały w terminach ustanowionych; 15) opracowywanie projektów budżetów Związku i składanie ich zebraniu przedstawicieli kół do zatwierdzenia (§ 115 p. 8); 16) wydatkowanie funduszów Związku w granicach budżetu, zatwierdzonego przez zebranie przedstawicieli kół (§ 115 p. 8); 17) przyjmowanie i uwalnianie płatnych pracowników Związku oraz wyznaczanie im płacy; 18) prowadzenie księgi adresowej zarządów należących do Związku kół, kontroli opłat kół, ksiąg rachunkowych, protokołów zebrań zarządu Związku i wogóle całej biurowości i rachunkowości Związku; 19) zarządzanie i zawiadywanie całym majątkiem Związku, zawieranie umów w imieniu Związku, obrona jego intersów we wszelkich sądach i urzędach oraz ustanawianie pełnomocników do spraw sądowych i do wszelkich spraw i czynności Związku, o ile zajdzie tego potrzeba; 20) nabywanie, wydzierżawienie, sprzedawanie i oddzierżawianie nieruchomości oraz zaciąganie pożyczek hipotecznych i niehipotekowanych według uchwały zebrania przedstawicieli kół (§ 115 p. 9); 21) nabywanie i sprzedawanie ruchomości oraz nabywanie, sprzedawanie i umieszczanie w instytucyach kredytowych papierów procentowych, umieszczanie w instytucyach wszelkich kapitałów, podnoszenie wszelkiego rodzaju kapitałów Związku, hipotecznych i niehipotekowanych, z kas i banków państwowych oraz z innych insty-tucyj kredytowych jak również od osób prywatnych; 22) zestawianie rocznych sprawozdań rachunkowych i ogólnych z działalności zarządu oraz z rozwoju Związku, składanie tych sprawozdań zebraniu przedstawicieli kół (§ 115 p. 6) oraz posyłanie kopii rzeczonych sprawozdań zarządom wszystkich należących do Związku kół najpóźniej w cztery tygodnie po zebraniu przedstawicieli kół; 23) zwoływanie zjazdów górników i hutników polskich w terminach, ustanawianych przez pomienione zjazdy i ustanawianie programów rzeczonych zjazdów; 24) wydawanie czasopism, broszur, dzieł i t. p. ; 25) opracowywanie i rozpoznawanie przedwstępne wszelkich spraw i wniosków, mających wejść na rozpatrzenie zebrań przedstawicieli kół; 26) rozpatrywanie życzeń i zażaleń przedstawicieli kół i załatwianie ich lub przekazywanie zebraniu przedstawicieli Kół do załatwienia (§ 115 p. 13); 27) ustanawianie czasu, miejsca i porządku dziennego zebrań przedstawicieli kół (§ 112 i 113);

28)    zwoływanie zebrań przedstawicieli kół (§ 114);

29)    wykonywanie i wprowadzanie w życie uchwał zebrań przedstawicieli kół; 30) posyłanie zarządom wszystkich należących do Związku kół odpisów protokołów zebrań przedstawicieli kół najpóźniej w cztery tygodnie po zebraniu ; 31) posyłanie zarządom wszystkich należących do Związku kół odpisów protokołów zebrań zarządu Związku najpóźniej w siedm dni po każdem zebraniu; 32) składanie bezzwłoczne wybranym pełnomocnikom zebrania przedstawicieli kół

kluczonych kół o wykluczeniu ich ze Związku z wy- muszą być podpisane przez prezesa i skarbnika oraz (§ 115 p. 21) wszelkich żądanych przez nich wia- tego członka zarządu, któremu powierzony jest dział, domości, danych i t. p. i ułatwianie pomienionym jakiego dany dowód rachunkowy dotyczy, osobom spełniania poruczonych im czynności; 33) ustanawianie w razie potrzeby komisyi dla odrę- wach specyalnych prezes zarządu Związku może upo-bnych czynności Związku i czuwanie, żeby pomie- ważnie członka zarządu, któremu dany dział jest po-nione komisye spełniały należycie swoje zadania; wierzony.

§ 137. Do podpisywania korespondencyi w spra-

§ 138. Zebrania zwyczajne zarządu Związku

§ 139. Nadzwyczajne zebranie zarządu Związku

tygodnie od zgłoszenia żądania, o ile w żądaniu nie

34) zarządzanie wszelkimi sprawami Związku, o ile nie wchodzą one w zakres czynności innych władz odbywają się w miarę potrzeby, nie rzadziej jednak, Związku; 35) opracowanie projektu regulaminu ze- niż raz na kwartał, brania przedstawicieli kół (§ 125) i złożenie rzeczonego projektu zebraniu przedstawicieli kół do za- powinno być zwołane przez prezesa zarządu w wy-twierdzenia (§ 115 p. 11); 36) opracowanie projektu padkach następujących: 1) w razie uznanej przez regulaminu zarządu Związku (§ 144) i złożenie tego prezesa zarządu potrzeby zwołania takiego zebrania ; projektu zebraniu przedstawicieli kół do zatwierdzę- 2) na żądanie czwartej części członków zarządu Zwią-nia (§ 115 p. 11); 37) zatwierdzanie regulaminów zku, zgłoszone pisemnie prezesowi zarządu Związku zarządów należących do Związku kół (§ 67 p. 54); z wymienieniem celu, w jakim zebranie ma być zwo-38) wykonywanie wszelkich czynności, włożonych na łane; w ostatnim wypadku zwołanie zebrania za-zarząd Związku przez statut niniejszy oraz przez rządu Związku powinno nastąpić najpóźniej w trzy właściwe regulaminy.

§ 129. Zarząd Związku powinien objąć czynno- określony został termin dłuższy.

ści najpóźniej w cztery tygodnie od dnia wyboru; poprzedni zarząd ustępuje nie wcześniej, niż po objęciu czynności przez nowy zarząd.

§ 141. Na zebraniach zarządu Związku każdy

§ 140. Zebrania zarządu Związku są prawomocne bez względu na liczbę przybyłych na zebranie członków zarządu, o ile na zebraniu jest obecny pre-§ 130. Członkowie zarządu Związku wybierają zes lub wiceprezes zarządu, corocznie na pierwszem swojem zebraniu zapomocą głosowania tajnego prezesa, sekretarza i skarbnika członek zarządu bierze udział osobiście i rozporzą-ze swojego grona lub z poza tego grona, lecz z grona dza jednym głosem; zastępstwo oraz przelewanie członków czynnych któregokolwiek z należących do prawa głosu przez upoważnienie jest niedozwolone.

Związku kół.

§ 143. W zebraniach zarząou Związku mogą brać udział bez prawa głosowania osoby, zaproszone § 132. Oprócz prezesa zarząd Związku wybiera przez prezesa zarządu Związku.

§ 144. Bliższe szczegóły sposobu działania za-

§ 142. Uchwały zebrań zarządu Związku zapa-§ 131. Prezes, sekretarz i skarbnik Związku dają zwykłą większością głosów obecnych na zebranie może być członkiem zarządu żadnego z należą- niu członków zarządu; w razie równej liczby głosów cyah do Związku kół, a przez to zarząd tego Koła, przeważa głos przewodniczącego na zebraniu, który z którego członek zarządu wybrany został na pre- tylko w tym wypadku głosuje, zesa, sekretarza lub skarbnika, uzupełnia swój skład innym członkiem (§ 67 p. 55).

ze swojego grona wiceprezesa, który zastępuje prezesa podczas jego nieobecności, oraz w razie po- rządu Związku powinny być zawarte w regulaminie, trzeby zastępców sekretarza i skarbnika. Innych po- opracowanym przez zarząd Związku (§ 128 p. 36) trzebnych pracowników zarząd Związku może wy- i zatwierdzonym przez zebranie przedstawicieli kół bierać ze swojego grona lub powoływać z poza tego (§ 115 p. 11). grona. Pracownicy, powołani z poza grona członków zarządu Związku, nie posiadają na zebraniach Związku prawa głosowania.

§ 133. W razie niespełnienia przez którego z członków zarządu Związku powierzonych mu czynności zarząd powinien polecić zarządowi właściwego Koła wybranie do zarządu Związku innego członka.

C. Komisya rewizyjna Związku.

§ 145. Komisya rewizyjna Związku składa się z trzech członków wybieranych na jeden rok przez zebranie przedstawicieli kół z grona członków któregokolwiek z należących do Związku Kół (§ 115 p. 19); do komisyi rewizyjnej Związku nie mogą nale-§ 134. Prezes zarządu Związku jest przedstawi- żeć członkowie zarządu Związku, cielem Związku nazewnątrz, zwołuje zebrania za-    § 146. w razie wyjścia w ciągu roku którego

rządu Związku z wymienieniem czasu, miejsca i po- z członków komisyi rewizyjnej Związku, wchodzi na rządku dziennego rzeczonych zebrań przynajmniej jeg0 miejsce do końca danego roku ten członek, na tydzień przed terminem zebrania, układa porzą- który na ostatnich wyborach otrzymał po wybra-dek dzienny zebrań powyższych, uzupełniając i zmie- nych największą z kolei liczbę głosów, niając go w myśl życzeń większości zebranych, prze-    § 147. Obowiązki komisyi rewizyjnej Związku

oraz

wodniczący na tych zebraniach, wprowadza w życie są następujące: 1) sprawdzanie przynajmniej raz na postanowienia zebrań i czuwa nad spełnianiem przez rok przed każdem zebraniem przedstawicieli kół zarząd oraz komisye Związku (§ 115 p. 20 i § 128 ksiąg, dowodów, funduszów i majątku Związku p. 33) ich obowiązków jak również nad należytem sprawozdań rachunkowych zarządu Związku ; 2) spra-wykonywaniem przez każdego członka zarządu po- wdzanie doraźne przynajmniej raz na rok ksiąg, do-ruczonych mu czynności.    wodów i funduszów Związku; 3) sporządzanie spra-

Związku oraz opatrzone pieczęcią Związku.

§ 135. Korespondencya ogólns Związku jak ró- wozdań rocznych z działalności komisyi rewizyjnej wnież pełnomocnictwa i dokumenty, na mocy któ- oraz wyników dokonanych sprawdzeń (p. p. 1 i 2) rych Związek przyjmuje zobowiązania prawne, muszą i składanie tych sprawozdań i wyników zebraniu być podpisane przez prezesa i sekretarza zarządu przedstawicieli kół (§ 115 p. 6); 4) zażądanie w razie uznanej przez komisyę rewizyjną potrzeby od § 136. Wszelkie dowody rachunkowe Związku zarządu Związku zwołania zebrania nadzwyczaj neg

przedstawicieli kół (§ 113) ; 5) składanie bezzwłoczne i ześrodkowuję w swych rękach wszelkie sprawy, do-wybranym pełnomocnikom zebrania przedstawicieli tyczące działalności komisyi rewizyjnej Związku, kół (§ 115 p. 21) wszelkich żądanych przez nich wiadomości, danych i t. p. i ułatwianie pomienionym są prywomocne w razie obecności wszystkich człon-ośobom spełnienia poruczonych im czynności.

§ 148. Komisya rewizyjna Związku powinna objąć czynności najpóźniej w sześć tygodni od dnia który opuścił jej zebranie bez powodów, uznanych wyboru; poprzedni członkowie komisyi rewizyjnej przez prezesa komisyi za usprawiedliwiające jego ustępują nie wcześniej, ni? po objęciu czynności nieobecność, przestaje być członkiem komisyi rewi-przez nową komisyę rewizyjną.

§ 149. Członkowie komisyi rewizyjnej Związku wybierają corocznie ze swojego grona prezesa zapo- zku każdy członek komisyi bierze udział osobiście mocą głosowania tajnego

§ 150. Prezes komisyi rewizyjnej Związku zwo- lewanie prawa głosu przez upoważnienie jes niedo-łuje w miarę uznanej przez siebie potrzeby zebra- zwolone. nia komisyi z wymienieniem czasu, miejsca i porządku dziennego zebrania przynajmniej na tydzień zku zapadają zwykłą większością głosów, przed terminem żebranin, układa porządek dzienny rzeczonych zebrań, przewodniczy na tych zebraniach zku mogą brać udział bez prawa głosowania osoby,

zaproszone przez prezesa komisyi.

§ 151. Zebrania komisyi rewizyjnej Związku

ków komisyi.

§ 152. Członek komisyi rewizyjnej Związku,

zyjnej (§ 146).

§ 153 W zebraniach komisyi rewizyjnej Zwią-

i rozporządza jednym głosem: zastępstwo oraz prze-

§ 154. Uchwały zebrań komisyi rewizyjnej Zwią-

§ 155. W zebraniach komisyi rewizyjnej Zwią-

Sprawy bieżące.

Geologiczne zbiory próbek pokładów rewiru zacho-

ubiegłego roku na zjeździe w sprawie odbudowy kraju, dnic-galicyjskiego. W „Piśmie informacyjnem dla pro-odbytym w Krakowie z inieyatywy „Komitetu oby-    dukcyi i    obrotu ropy w Galicyi zachodniej“    Nr 10

watelskiego odbudowy wsi i miast“, wśród wielu in-    znajduje    się następująca notatka :

nych została rzucona myśl zwołania specyalnego

zjazdu przemysłowego.

Komitet obywatelski odbudowy wsi i miast zaprosił w lutym br. grono złożone z ośmiu założyć i prowadzić geologiczny zbiór próbek po-osób do podjęcia kroków w kierunku urzeczywistnię- kładów, nia zjazdu przemysłowego. Grono wspomniane podjęło pracę przygotowawczą, wynikiem której było    kości ze    wszystkich wierconych szybów    w    całym

utworzenie się w dniu 3 czerwca br. w Krakowie    rewirze.    Klasyfikowaniem i naukowem    badaniem

Komitetu organizacyjnego zjazdu przemysłowego, próbek zajmuje się geologiczny referent komendy Zjazd postanowiono zwołać do Krakowa w ciągu prof. uniwersytetu dr. Nowak. Na podstawie badania miesiąca września. Ma on się zająć rozpatrzeniem próbek odbywa się zestawienie geologicznych pro-stanu obecnego poszczególnych gałęzi przemysłu ga- filów wierceń. Referent udziela kopalniom na ich licyjskiego i wysunięciem postulatów związanych życzenie wszelkich wyjaśnień i informacyj. z ich potrzebami w stosunku do demobilizacyi i do    Ta fachowa informacya odda bez wątpienia

przewidywanej zmiany ogólnej warunków gospo- wielkie przysługi galicyjskiemu przemysłowi nafto-garczych.

Zjazd przemysłowy w Krakowie. W listopadzie

Celem dostosowania krajowego kopalnictwa naftowego do nowoczesnych wymagań naukowych, postanowiła c. k. Komenda odwozu ropy w Krośnie

Zbiór obejmuje próbki pokładów każdej głębo-

wemu.

Ceny węgla pruskiego. Magistrat miasta Krakowa sekeye: organizacyjną, referatową i finansowo-gospo- odniósł się do Izby o opinię w sprawie ustalenia cen darczą. Na przewodniczącego Komitetu wybrany zo- węgla pruskiego dla m. Krakowa, stał p. poseł E. Zieleniewski, na zastępcę przewo-    Magistrat zamierza ustalić cenę wytyczną (Richt-

dniczącego p. inż. dr. J. Krauze, na sekretarza p. dr. preis) za 100 q węgla pruskiego loco kopalnia na A. Szczepański, na zastępcę sekretarza p. dr. Br. 500 koron.

Joseferl, na skarbnika p. Br. Chodkiewicz.

Sekeye: organizacyjna i referatowa Komitetu węgla pruskiego loco piwnica odbiorcy, proponuje będą odbywały posiedzenia co tydzień, tymczasowo Magistrat 7 50 kor. za 1 q, w lokalu biura statystycznego c. k. Namiestnictwa

Komitet organizacyjny podzielił śię na trzy

Jako cenę maksymalną dla drobnej sprzedaży

Wedle odpowiedzi udzielonej Magistratowi przez Centrali dla gospodarczej odbudowy Galicyi przy Izbę handlową i przemysłową cena wytyczna 500 ul. Wiślnej. Wszystkich interesujących się zjazdem koron za 100 q loco kopalnia, odpowiada obecnemu uprasza się o skierowywanie zapytań, zgłoszeń poziomowi cen węgla pruskiego, i wszelkich pism pod adresem wyżej podanym.    Również i pozycya druga, dotycząca ceny ma*

Nie będzie się ogłaszać szczegółów o produkcyi ksymalnej dla drobnej sprzedaży węgla pruskiego węglowej. Miuisterstwo robót pnblicznych ogłaszało loco piwnica odbiorcy w wymiarze 7’50 koron za dotychczas co miesiąc tabele przedstawiające, ile 1 q metr. wydaje się Izbie odpowiednią, węgla, koksu i briketu wyprodukowano w miesiącu.    Należałoby jednak zdaniem Izby wyrazić już

w maju nie pojawiło się już takie zestawienie za w stylizacyi, iż nie tylko nie wolno tej ceny prze-kwiecień i według informacyi „Zeit“ publikacya tych kraczać drobnym sprzedawcom, odnoszącym węgle zestawień wogóle na nieograniczony czas została w ilościach kilku-cetnarowych konsumentom do domu wstrzymaną.

lua piwnicy, lecz że przyznaje się tę samą cenę ma-

ksymainą lakże handlarzom, dostarczającym odbiorcom do piwnicy większe ilości węgla, składane jako zapotrzebowanie zimowe jednego gospodarstwa prywatnego do piwnic w ilościach pół wagonowych, wagonowych i t. d.

Torf — jako opał. W obecnym czasie zwrócono pilniejszą uwagę na torf, jako materyał opałowy, dlatego nie będzie od rzeczy podać bliższe szczegóły, dotyczące eksploatacyi torfu na opał.

W kraju naszym mamy trzy gatunki torfu:

1)    Torf smolny, czarno brunatny, albo zupełnie czarny, ścisły, ciężki, po wysuszeniu zbity.

2)    Torf włóknisty, mchowy, złożony z tkaniny, w której jeszcze szczątki roślinne można rozróżnić, jest on jaśniejszego koloru.

3)    Torf szlamowy, tworzący się w bagnach i na dnie wód stojących zwykle czarny, tłusty; po wyschnięciu zsycha się na masę twardą.

Przed rozpoczęciem kopania torfowisk należy zbadać w jakiej ilości, gatunku i na jakiej głębokości torf się znajduje.

W tym celu w rozmaitych punktach i głębokościach, brać trzeba próby i po wysuszeniu wydobytego torfu, ocenić go należycie.

Ponieważ torfowisko zawsze jest mokre, przeto eksploatacya torfu rozpocząć się powinna od usunięcia nadmiernej ilości wody, co się uskutecznia zapomocą kanałów osuszających. Główny taki kanał przeprowadza się przez całe torfowisko, w naj-niższem miejscu, boczne rowy w miarę postępu eksploatacyi kopie się stopniowo, gdyż zupełne osuszenie torfowiska nie jest pożądane. Oznaczyć należy drogi do wywózki i podzielić torf na kwatery, kopać od środka i w następstwie.

Torf na opal: wydobywa się albo sposobem rżniętym, używając specyalnych szpadli do torfu, lub zapomocą torfiarek wysuszając cegiełki na powietrzu i słońcu, ustawiając je z początku pojedynczo, później w koziołki lub też w przewiewnych, dachem pokrytych szopach. Po zupełnem wyschnięciu układa się je w kostki półsążniowe, lub w rzędy podłużne, kilka sążni długie. Torf rżnie się zwykle w cegiełki 12” długie, 5” grube i 4” szerokie.

Ręczne rżnięcie torfu jest najprostszem i naj-tańszem wydobywaniem. Jeżeli zaś nie można torfowiska osuszyć i pragniemy dobywać torf z warstw głębszych, to w takim razie uciec się musimy do pomocy torfiarek, z których najlepszą jest torfiarka Brossowskiego (nabyć ją można u H. Cegielskiego w Poznaniu O. 1 Schliessfach Nr 295, tam można nabyć także szpadle do torfu).

Gdy zaś spójność torfu jest tak mała, że cegiełki rozsypują się, to masę torfową rozrabia się nogami na bryje, którą następnie napełnia się w odpowiednie formy i modeluje.

Dla nadania torfowi mniejszej objętości i dla uczynienia go przez to łatwiejszym do transportu, obmyślono także prasy torfowe, które nietylko nadają wydobytemu torfowi mniejszą objętość ale nadto przez przemieszanie wszystkich jego składników, rozerwanie korzeni etc. czynią go jednostajniejszym i palniejszym. Formę nadaje się rozmaitą: cegiełek wąskich, cylindrycznych kawałków, kulek itp. Prasy takie nabyć można w fabryce „Dobelga w Stutgar-dzie przez fabrykę maszyn Mühsam’a we Włocławku“.

Ten sposób przerabiania torfu jest bardzo drogi, a tylko na znaszniejszych torfowiskach z korzyścią może być stosowany. W porze zimowej należy zalać torfowiska wodą; jest to warunek konieczny.

INHALTSANGABE

Ing. Erwin Windakiewicz, Die Zukunft der polnischen Salzindustrie. Über die Lagerungsverhältnisse in West und Ostgalizien. Erzeugung des Steinsalzes u. Sudsalzes aus natürlich, u. ausgelaugten Sole. Konzentration der ganz, ostgalizischen Salzproduktion in vier Sudwerken: 1) Kolomea, 2) Dolina, 3) Drohobycz, 4) Chyrów, Gesammterzeugung von West u. Ostg. beziffert der Verfasser auf 2,400.000 q.

Dr. K. Tołwiński, Beitrag zur Geologii von Borysław und seiner Gegend. Naphtafiihrender Sandstein auf Grund der geologischen Prophile über die produktiven Petroleumschächte: Etna, Port Artur II, Port Artur I, Silva plana II, Brugger I, Gottfried II.

Stanisław Myśliwy, Über die Verwertung der Erdgase. Vergleichung des Kalorisch-Effektes der gebrauchten Brenenmaturalien, und der Erdgase. Vorteile der Heitzuug mit Erdgasen und ihre Benützung in der chem. Industrie.

Ing. Czerlunczakiewicz, Steinkohle im Krakauer Kohlenbecken während des Krieges. Ziffermässige u. graphische Darstellung der Steinkohleerzeugung. Über die Sortimente der erzeugten Steinkohle; Verkaufspreise und Arbeiterlohnsätze.

Naphtarevier in Borysław.

Kasimir Srokowski, Projekt der Statuten des allgemeinen Verbandes der poln. Berg u. Hüttenmänner.

Moutanistische Chronik.

Richtigstellung.

PAMIĄTKOWY ZESZYT CZASOPISMA GÓRNICZO-HUTNICZEGO

poświęcony nabyciu przez Kraj Krakowskiego Zagłębia węglowego,

ozdobiony licznemi iłustracyami i mapą poglądową

zawierający artykuły: Fr. Bartoloneca, inż. Czeriunczakiewicza, inż. Fr. Drobniaka, Dra Władysława Jahla, inż. Jana Naturskiego, inż. Antoniego Schimitzka, Dra Jana Steczkowskiego, prof. Dra

Wł. Szajnochy, prof. Leona Syroczyńskiego i w. i.

jest do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników polskich (Kraków, ul. Pańska 7) za cenę Kor. 3.

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Frukarnia Związkowa w Krakowie, ul. Mikołajska 13.

fj

f*

4.

4j

f*

il

•»

OGŁOSZENIE.

KRAJOWE TOWARZYSTWO HAFTOWE

W GALICYI

ÜBE

3 POSZUKUJE

3BE

DO PROWADZENIA BIURA I AGEND TOWARZYSTWA

SEKRETARZA

PIERWSZORZĘDNEJ SIŁY

Z WYKSZTAŁCENIEM AKADEM ICKIEM.

WYMAGANA:

gruntowna znajomość języka polskiego w słowie i piśmie; 0 0 0 znajomość innych języków pożądana. 0 0 0

Osoby obznajomione ze stosunkami 0 naftowymi mają pierwszeństwo. 0

Zgłoszenia pisemne z podaniem warunków i świadectwami (w odpisach) wnosić należy do

BIURA KRAJOWEGO TOWARZYSTWA NAFTOWEGO

NA RĘCE

dyrektora JÓZEFA PRZYBYŁOWICZA LWÓW — UL. AKADEMICKA L. 5.

<*

fk

ÏW

tj)

.1

fj

fj

li

fk

t'

tj

t)

ARTUR LORIE

EEEE KRAKÓW =E==

UL STAROWIŚLNA L. 19-

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). -—    Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych ■ ■

V//A 11-

eiLessta

Galicyjska spółka naftowa

„POTOK

SYSTEMU SPŁAWOWEGO

ma

do sprzedania 2°|o brutto

z należących obecnie do „Société française des pétroles de Potok'- terenów naftowych w powiecie krośnieńskim, Stary Sambor i Ustrzyki dolne.

Reflektanci zechcą się zgłosić:

KRAKÓW - UL PIJARSKA L. 3 I p.

Obecna cena tej ropy loco Jedlicze 33*25 K.

PODRĘCZNIK

Inż.WŁODZ.DZIAKIEWICZA

:: ROK WYDANIA 1917. :: OPRAWA TRWAŁA KARTONOWA. CENA K 7 50, Z PRZESYŁKĄ K 8

WYSYŁKA Z KSIĘGARNI

D. E. FRIEDLEINA

KRAKÓW, RYNEK GŁÓWNY Nr. 17.

V lüSi ll:

III Y/SA

5^' SES

JH

J. POHLIG

sas

V-

Verla dç-Anlagen

Towarzystwo z ogran. poręką

Biuro inżynierskie i przedsiębiorstw do urządzeń przewozowych konces. J. Pohlig T. A. w Kolonii.

Koleje iinowe systemu Obach, Ottd i Pohlig. Urządzenia składnic, pochylni hamulcowych wyciągów kopalnianych, urządzeń linowych wszelkiego rodzaju.

Konto żyrowe w c. k. uprzyw. Zakładzie kredytowym dla handlu i przemysłu w Wiedniu. □ □ a □ Czek P. K. O. Nr. 109.966.

_    =3 Adres dla telegramów; JPOHLIG, WIEDEŃ. ¹⁼³

Austryacka Fabryka cementu portlandzkiego

w Szczakowej, Galicy i. ::

Cement portlandzki normalny i specyatny, dolomit surowy

i palony, wapno hydrauliczne.

Zentrala: WIEDEŃ I., Singerstrasse Nr. 27. — Produkcya: 16.000 wagonów cementu portlandzkiego, 8.000 wagonów dolomitu. — Adres dla telegramów: „K0WAFABRIK WIEN“. — Telefon Nr. 5.496.

(7=\

Ostatnie wydawnictwa

orni

Związek

Górników i Hutników Polskich

PROF. UNIW. JAGIELL. DR. WŁ. SZAJNOCHA

PRZYSZŁOŚĆ POLSKIEGO GÓRNICTWA.

Cena 1 Korona.

DR. K. TOŁWIŃSKI

BADANIA GEOLOGICZNE TERENÓW NA WYSPIE SUMATRZE (z illustracyami).

Cena 1 Korona 50 halerzy.

PROF. GÓRN. KAROL MIŁKOWSKI

UBOCZNE OPORY RUCHU W WYCIĄGACH KOPALNIANYCH.

Cena 1 Korona 50 halerzy.

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest: okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. — Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk austryacki) wydał wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ul. Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-hutniczego powinni uważać za swój obowiązek moralny

zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich

Wpisowe 5 K, roczna wkładka członków 10 K. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 K (do dowolnej wielkości).

Wpłaty w Austryi : Czek P. K. O. Nr. 97. 33. Rk bieżący i i Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie, i i

Galicyjska Siemens-Schuckertowska Spółka

z ograniczoną poręką

Biuro główne: LWÓW, Jagiellońska 7. — Filia: KRAKÓW, Grodzka 58.

wykonywa

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE, ELEKTRYCZNE PRZENIESIENIE SIŁY, ELEKTRYCZNE KOLEJE, WIELOKROTNE WYPRÓBOWANE SPECYALNE URZĄDZENIA GÓRNICZO-HUTNICZE,

maszyny wydobywcze, popęd walcowni, pompy dla odwadniania, specyalnie stosowane materyały instalacyjne dla forsownego ruchu i niewyszkolonej obsługi, materyały instalacyjne dla kopalni z gazami wybu-- ehowymi, rafineryi nafty, patentowane armatury żarówkowe dla szybów naftowych i t. d.

BIURO ZWIĄZKU    i

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH t

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . .

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910.......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....................

Przyszłość polskiego górnictwa, prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), Dr. K. Tołwiński............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami), prof. górn. Karol Miłkowski..............

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym

papierze Dr. Leon Rymar . ..............

W zapadłym szybie, Ludwik Stasiak .    ...........

99

99

99

99

99

Koron

40 —

2*50

1*—

3*60

3*—

I*—

1Ö-—

6*—

1*—

— 80 —•30 —•30

1*50

1-50

3*75

1-90

250

1-25

3*75

—•50

30-—

2*—

5*—

3*50

C. K. UPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

.y.,-

liii 4aH_

Wj

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane. Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Drzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE f ABRyKI CEMENTU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

71Q».

mxSXSXSXS!SXSX3!!SSSSSXSXSXSGXSXSXSSSm

OGŁOSZENIE.

g Wojenna Centrala i

handlowa

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

* rCD

iu 8

Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni w gla Compagnie Galicienne de Mines w Libią: i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.