CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI".

Prenumerata z przesyłką pocztową :

Rocznie .    . . . K 18*—

Kwartalnie . ...    m    4*50    Rocznie .    .    .

Cena pojed. numeru .    „    2*—    Kwartalnie    .    .

Dla członków Związku :

K 12*—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę . , K 100*— za lfŁ strony    . . . K 25*

» Va strony . .    „ 50*—    , Vio »

Zresztą według umowy.

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników! hutników polskich wAustryi, Kraków,Pańska7. Nr.teł.2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi f Lublina w księgarniach: Gebethnera I Wolffa.

TREŚĆ:

Węgiel kamienny w najbliższej okolicy Krakowa: Inż. góra. Franciszek Drobniak.

Z Krakowa do Mezopotamii: Prof. Dr. Józef Grzybowski.

Śól polska w poozątkach panowania austryackiego w Gaiicyi: Inż.

góra. Stanisław Majewski.

Próba przeróbki ropy z Busterari (Rumunia): St. Myśliwy. Borysławski okręg naftowy.

Wytwórczość węgła w Austryi w miesiącu styczniu I9t6 r.: T. F. Wytwórczość węgla kamiennego w Królestwie Polskśsns w r. 1916. Stowarzyszenia górnicze.

Dział ekonomiczny.

Przegląd literatury hutniczej.

Sprostowania.

Sprawy bieżące.

him

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534, — Adres telegr.: TEPEGE, telefonem Kraków. CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

!. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. z w. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwaraneyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, źelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

SPOSOBNOŚĆ DLA INSERUJĄCYCH!

Z powodu, że nabyte zostało przez kraj 8Ci*ak©wski© Zagłębie Węglowe» wyjdzie w połowie maja b. r. z opisem dokładnym dziejów tego Zagłębia

CZASOPISMO GÓRHlCZO-flUTHICZE - pAMIĄTKOWy ZESZyT

który znajdzie się niewątpliwie w rękach wszystkich polskich górników-hutników-nafciarzy

i przemysłowców.

— Ostatni termin nadsyłania ogłoszeń upływa z dniem 10. maja b. r.

REDAKCYA l ADMINISTRACYA KRAKÓW, PAŃSKA 7.

Sławkowska L. 2. Półwsie Zwierzyniec

Kościuszki L. 40.

SKtAO FABRYCZNY

KRAKOWSKIEJ FABRYKI SZCZOTEK i PENDZLI

Krakowska FABRYKA SZCZOTEK i PENDZLI

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

ÜD

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel :

Öl

Właściciel :

ii

k gh FRANCISZEK DROBNIAK

k gto. mm DS08NIÂK

TELEFON Nr. 0488.

TELEFON Nr. 2428.

Artykuły techniczne toaletowe i galanteryjne.

FARBY, MATERYAŁY.

Jedyna polska fabryka w kraju, wykonujs i dostarcza po cenach fabrycznych wszelkie gatunki szczotek i pendzii, w szczególności szczotki z drutu do celów górniczych i fabrycznych.

I;

?»

4P

nzo

DOSTAWA NATYCHMIASTOWA.

ff

BANK PRZEMYSŁOWY I

dla Królestwa Galicyi i Lodom ery i z Wie i ki em Ksiąstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu, Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Beprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Odrniozej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. obbobbbb TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rcchunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym,

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—12ł/a i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

śsł>

Francusko-Rosyjskie Towarzystwo Górnicze.

Kopalnie węgla.

Kopalnie rudy cynkowej i ołowianej.

Huty cynkowe.

Zarząd główny w Dąbrowie, Królestwo Polskie.

■*

V«

f*

Ç4y>

JW

jw

tw

sA\

Ja

AKC. TOW. ELEKTRYCZNE w— S0K0LNICKII WIŚNIEWSKI

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 18.

wykonywa wszelkie roboty elektrotechniczne

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów,

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego.

IGNACY BROSS,

Kraków, Dietlowska 99

Telefon nr. 2489.

ZASTĘPCA

AUSTR. MANNESMANA WALCOWNI RUR.

Wszelkie rury stalowe bez szwu: gazowe, wodociągowe, wiertnicze, płomienne, flaszki stalowe na amoniak, kwas węglowy etc. Rury stalowe mufowe bez szwu, zabezpieczone asfaltem i terowaną jutą dla wodociągów o wytrzymałości 60 kg. na 1 mm. kw., wypróbowane na 50 atm. ciśnienia w długościach do 14 metrów. Maszty stalowe bez szwu dla doprowadzenia prądu i oświetlenia.

Słupy stalowe bez szwu dla podparcia belek i dachów zamiast lano żelaznych.

Cenniki i kosztorysy bezpłatnie.

Il NA SPRZEDAŻ di

KOPALNIE

GALICYJSKIEJ KASY OSZCZĘDNOŚCI

t-

przy ul. Pańskiej, Na debrze i Na potoku w Borysławiu, około 10 morgów terenu w Opace w sąsiedztwie kopalni Towarzystwa karpackiego i około 10 morgów w Nahujowicach w sąsiedztwie kopalni, której popęd na nowo zostaje

podjętym.

Bliższych informacyi udziela Galicyjska Kasa Oszczędności we Lwowie.

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

Próba przeróbki ropy z Bustenari (Rumunia).

w Austryi

H Wojenna Centrala 8

handlowa

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Rocznie .    .    .

Kwartalnie .    .

Cena pojeil. numeru .

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. K 18-—

„ 450 Rocznie . . , _ 2⁻ — Kwartalnie . .

Dla członków Związku :

K 12-—

Za całą stronę . . » Vi strony . . .

« PI

•    » 3*-

Cena ogłoszeń:

100-— za ł/₄ strony . . 50-—

» 7l0 »

Zresztą według umowy.

25--

10 —

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korospondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Węgiel kamienny w najbliższej okolicy Krakowa.

Napisał

Franciszek Drobniak, inżynier górn.

(Dokończenie).

Jeszcze w roku 1901 przyjmowano jako granicę Zagłębia południk tenczyński. Dopiero w roku 1910. geolodzy nasi, opierając się na wynikach najnowszych wierceń, szczególniej Mnikowa, wypowiedzieli przypuszczenia, że formacya węglowa ciągnie się znacznie dalej na wschód a nawet jeden z naszych geologów, opierając się na wynikach wierceń w gminie Rącznej, postawił teoryę że węgiel rozpościera się nawet pod samym Krakowem, przypuszczenie usunięte w latach ostatnich ujemnymi wynikami wiercenia w Kurdwanowie. Druga teorya opierała się na przypuszczeniu, że grzbiet węglowych wapieni dębnickich, stanowiących jak wiadomo podłoże formacyi węglowej, nie oznacza brzegu Zagłębia, lecz jest tylko lokalnem wysiedleniem warstw spodnich, poza którem to siodłem rozpościera się nowa kotlina względ-

Południowa granica Zagłębia węglowego nie jest znaną. Natomiast wschodnia granica Zagłębia, dzięki istniejącym kopalniom, otworom wiertniczym, oraz ścisłym badaniom geologicznym powierzchni została ustalona i już dzisiaj można ją w przybliżę-niu oznaczyć jako linię, biegnącą z północnego zachodu na południowy wschód od gminy Czerna do Samborka, od którego to punktu następuje zwrot na południe, względnie południowy zachód.

Linia ta nie biegnie jednak prostolinijnie, lecz tworzy bardzo silne wygięcia i języki na wschód, stwierdzone wierceniami w Mnikowie i Rącznej. Na wschód od tej linii, formacya węglowa prawdopodobnie już nie występuje.

Uwzględniając zatem tą linię jako granicę Zagłębia, oraz wyniki wierceń w Kosocicach, Rzeszo-tarach, Samborku i Kurdwanowie, można dzisiaj zastanowić się, gdzie występuje węgiel najbliżej Krakowa.

nie lokalna kotlina, będąca niejako przedłużeniem Zagłębia.

Lokalna ta kotlina miała się rozciągać na północny zachód od Krakowa, na terenach zajętych przez wyłączności Hromka i Ska, względnie obecnie Polskiej Spółki górniczej. Teorya ta opierając się jedynie na teoryi, niczem nie została dotychczas stwierdzona i istnieje nawet bardzo małe prawdopodobieństwo, by odpowiadała prawdzie. Najdalej idącem, jednąkże najmniej prawdopodobnem było przypuszczenie naszych geologów, oparte na występowaniu licznie znachodzących się na Podkarpaciu okruchów węgla, i głazów egzotycznych, że formacya węglowa ukryta pod warstwami trzeciorzędu rozpościera się głęboko w Galicyi, bo aż po okolice Przemyśla. Teorya ta obaloną została wynikami wierceń w Rze-szotarach, Baczkowie i Żabnie, które to wiercenia nigdzie nie stwierdziły obecności formacyi węglowej.

Wobec tych wszystkich wyników można śmiało przyjąć jako granicę, wyżej wspomnianą linię Czerna Samborek.

Jak już poprzednio wspomniałem, linia ta nie jest prostą, gdyż brzeg wschodni Zagłębia, nierówny, poszarpany, wykazuje liczne wyrwy, zagłębienia i jary, w których jeszcze formacya węglowa występuje, czem się tłómaczy zjawisko, że nawet na tak krańcowych punktach Zagłębia, jak Mników i Rączna, występuje formacya węglowa w znacznej głębokości i nawet jak w Rącznej w głębokości ponad 600. m. rozpościerają się pokłady węgla kamiennego wskazujące na to, że brzeg Zagłębia lokalnie wysuwa się znacznie na wschód poza nakreśloną linię.

Pomijając tedy niestwierdzone niczem teorye, a uwzględniając jedynie istotnie znane i stwierdzone wyniki, i biorąc za podstawę nakreśloną granicę Za-

głębia, widzimy, że węgla w bezpośredniej okolicy to, że ma się w tej głębokości nadal do czynienia Krakowa niema, że jednak punkt najbliższy, w któ- z formacyą węglową i należy na pewne przypusz-rym z całą ścisłością stwierdzone zostały pokłady czać, że występują głębiej dalsze pokłady węgla, węglowe, leży mierząc w linii powietrznej w odległości 15 kilometrów od Krakbwa.

Jeżeli uwzględni się z jednej strony położenie otworu, a z drugiej to, że pokłady o równem uło-Punktem tym jest otwór wiertniczy w gminie żeniu i łcgodnym upadzie występują jeszcze w głę-Rączna, tuż obok Liszek, w pobliżu granic gmin Rą- bokości 650 m. to musi się nabrać przekonania, że czna i Dąbrowa szlachecka, 10 kilometrów na wschód ma się tu do czynienia wprawdzie z wschodnim 'od południka teńczyńskiego.

Ze względu, że Węgiel, położony tak blisko Kra- silnie na wschód, tworząc obszerną lokalną kotlinę, kowa, ma dla tego miasta olbrzymie znaczenie go-    Przytoczone powyżej wyniki wiercenia są tego

spodarcze, przytaczam dokładniej wyniki tego wier- rodzaju, że wprawdzie istnieje w tern miejscu for-cenia:

brzegiem Zagłębia, że jednak brzeg ten wygina się

macya węglowa a pokłady węgla z całą ścisłością

Na pytanie to odpowiedzą następujące cyfry :

Przyjmując jako podstawę do obliczenia 3.5 m. węgla, jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że na opisanym terenie występują jeszcze inne pokłady nieznanej narazie grubości, oraz przyjmując z całego terenu obejmującego 75 km. kw. tylko połowę powierzchni jako węglonośną, czyli 35 km. kw. otrzymujemy 122,500.000 metrów sześciennych węgla a przyjmując tylko 10 cetnarów mtr. na 1 m. sześć, otrzymujemy okrągłe jeden i ćwierć miliarda cetnarów metr. Przy korzystnych warunkach warstw, jeden zakład może objąć 8 do 10 km. kw. czyli na tej przestrzeni mogą powstać 4 zakłady kopalniane, każdy z zapasem 300 milionów cetnarów metr. węgla. Przyjmując roczną produkcyę każdej kopalni na 5 milionów cetnarów metr. dochodzimy do okresu istnienia jednej kopalni na 60 do 80 lat, a więc okres wystarczający w zupełności na zamortyzowanie wkładów. Koszta jednej kopalni w warunkach normalnych można przyjąć na 6 do 8 milionów koron.

Otwór, rozpoczęty dnia 16 grudnia 1911 r. prze- zostały stwierdzone, niemniej jednak biorąc pod szedł pod cienką warstwą ziemi pół metra torfu uwagę skromny stosunek grubości pokładów do gru-a następnie 16 m. kurzawki, t. zn. piasku i szutrów bości formacyi, wynoszący zaledwie l₀/°, nasuwa się z znaczną ilością wody. Tuż pod dyluwialną warstwą pytanie, czy w takich warunkach opłaciłoby się za-szutrów wystąpił ił trzeciorzędny, sięgający do głę- łożenie kopalni i czy odbudowa wymienionych po-bokości 82 metrów. Ta 66 m. gruba warstwa pla- kiadów o łącznej grubości 3.5 m. miałaby widoki stycznego, wodonieprzenikliwego iłu ma dla ewen- powodzenia, tualnej kopalni znaczenie, jest to bowiem znakomite zabezpieczenie kopalni przeciwko wodzie pochodzącej z ławicy piasku i szutrów.

W głębokości 82.5 m. występuje formacya jurajska w postaci białego wapienia sięgająca do 218.5 m.

W tej potężnej ławicy wapieni, występują szczeliny, wypełnione białą glinką oraz liczne okrąglaki krzemienia, dochodzące miejscami do wielkości ludzkiej głowy i stanowiące znaczną przeszkodę dla wiertacza.

W warstwach tych zauważono znaczny przypływ wody, zjawisko zwyczajne w wapieniach jurajskich.

Od 218.5 m. do 229.5 m. znachodzi się jura brunatna pod postacią brunatnego iłu, stanowiąca przejście do formacyi węglowej.

Przy obecnym stanie techniki górniczej, odbudowa pokładów od pół do półtora metra grubości, nie napotyka na żadne trudności, czego dowodem kopalnie Belgii, Półn. Francyi, Zagłębia ostraw-skiego itd.

Formacya węglowa występuje w głębokości 229.5 m. zrazu pod postacią drobnoziarnistego, szarego zbitego piaskowca z śladami odcisków roślinnych i okruchami węgla a w 252.4 pojawia się pierwszy pokład węgla silnie przerośnięty łupkiem o łagodnym upadzie, gruby zaledwie na 20—30 cm. a pod nim naprzemian piaskowce i łupki między któremi w 288 m. pojawia się, drugi 35 cm. gruby pokład czarnego twardego węgla. Naprzemian występujące łupki i piaskowce mają regularne, łagodne ułożenie.

W głębokości 368 m. występuje trzeci pokład

Możliwość, względnie rentowność odbudowy tak węgla w grubości 80 cm. pokład czysty, bez prze- słabych pokładów zależy w zupełności od warunków rostów łupku, węgiel twardy silnie błyszczący. Po- lokalnych, a mianowicie od jakości warstw, od ilości kład ten można przyjąć jako pierwszy godny od- wody w kopalni, od jakości powietrza oraz od po-budowy.    łożenia. Dobry twardy strop i spąg, niezbyt wielki

Drugi godny odbudowy, jakkolwiek tylko 60 cm. przypływ wody, brak gazów wybuchowych i du-gruby pokład występuje w głębokości 406 m. Pod szących, oraz korzystne stosunki transportowe, to tym pokładem występują szare łupki aż do 444 m. główne warunki korzystnego odbudowywania cień-a następnie twarde piaskowce i łupki do 522 m. kich pokładów węgla, w której to głębokości występuje trzeci godny od-    Głębokość odgrywa rolę podrzędną,

budowy pokład o grubości 85 centymetrów.    Położenie omówionego otworu wiertniczego

kaloryi.

Węgiel tego pokładu jest bardzo twardy, o sil- i ewentualnej przyszłej kopalni jest wyjątkowo ko-nym połysku a przeprowadzona analiza wykazała rzystne, gdyż spławna Wisła, projektowane kanały, zaledwie 10₀/° popiołu i wartość cieplikową 6872 ₀raz istniejąca linia kolejowa a do tego odległość

zaledwie 12—15 km. od takiego konsumenta jakim jest Od 522 m. do 650 m. następuje potężna ławica Kraków, dozwalają na wygodny i tani transport wy-łupków z licznymi przerostami węgla a dopiero w głę- dobytego węgla.

bokości 650 m. występuje szósty, a godny odbudowy    Pomijając jednakże bliższe omawianie tych wa-

czwarty pokład węgla o grubości 1'40 m. o doskona- runków wystarczy stwierdzić, że w pobliżu Krakowa łej jakości węgla, wartości cieplikowej 6492 kaloryj. znajduje się węgiel dobrej jakości, w dostatecznej Spąg tego pokładu stanowi twardy ciemno-szary ilości i w głębokości, z której bez trudu można go łupek z licznymi odciskami roślin, wskazującymi na wydobyć. Czy jednak teren ten podzieli los swoich

2)    Kopalni węgla Brzeszcze wraz z całym, olbrzymim kompleksem wyłączności, za sumę około ośmiu milionów koron, nabytą później przez rząd za sumę 14 milionów koron.

3)    Odwierconych pól górniczych Kramsty, posiadających znaczne złoża kruszcu i wielkie bogactwo węgla, które jeszcze w roku 1910 można było nabyć za kwotę poniżej pół miliona koron, a które obecnie przeszły bezpowrotnie w ręce Gie-sches Erben, za kwotę znacznie wyższą ponad milion marek.

4)    Kopalni Aldona i Franciszek w Tenczynku, niegdyś własność Laskowskiego, obecnie Westböhmische Kohlengesellschaft, nabyta za kwotę 350.000 koron.

sąsiadów i pochłoniętym zostanie przez obcy zalew, czy też pozostanie w rękach polskich, które wydo-będą z jego łona na świat czarne dyamenty, tworzące podwalinę rodzimego przemysłu i silny wał przeciwko zachodniemu potopowi, na razie nie da się przewidzieć, niestety znając historyę Zagłębia, należy się poważnie obawiać tego, że obcy kapitał otworzy te skarby i że kominy fabryczne, obcym postawione kapitałem, podsuną się pod sam Kraków.

Nad Krakowskiem Zagłębiem ciąży jakieś dziwne fatum i nieraz wydaje się, jakgdyby ci, których zadaniem było zająć się Zagłębiem i starać się o stworzenie rodzimego przemysłu, kwestyę tę zupełnie pomijali, ważności jej nie doceniali a nawet niejednokrotnie odnosiło się wrażenie jakoby do całej sprawy z dziwną odnosili się niechęcią.

Węgiel kamienny znanym był w Zagłębiu od 18 wieku, gdyż już w roku 1792 odbudowywany był w Jaworznie na większą skalę, a pomimo to najstarsze naukowe badania przeprowadzali obcy nad Zagłębiem, wystarczy wspomnieć pracę Oeynhau-sena z r. 1822, Puscha z r. 1833, Hoheneggera z r. 1867, Roemera z r. 1870, Tietzego z r. 1887, aż po lata ostatnie Michaela z r. 1907 i Gaeblera z r. 1909. Prace naszych geologów, jak dra Zaręcznego Barto-neca, Szajnochy, giną niemal w tym szeregu obcych pracowników, którzy od 100 blizko lat badając gruntownie to Zagłębie, stali się ostatecznie prawie wyłącznymi właścicielami tych bezmiernych skarbów. A jednak nie tak dawno, bo zaledwie od roku 1898 przeszły tereny Zagłębia w posiadanie niemieckiego kapitału.

Z wyjątkiem miar górniczych Jaworzna, Sierszy i Tenczynka, i nieznacznej ilości miar w Kątach pod Chrzanowem oraz wyłączności o okolicy Grójca, Brzeszcz i t. d, aż po rok 1898 całe prawie Zagłębie węglowe było wolne i wystarczyło wówczas poświęcić kilka koron na stemple i padanie, by zdobyć bez najmniejszych kosztów cały bezmierny zapas węgla. A byli nawet tacy, którzy do tego nawoływali, wszak w roku 1894 dr. St. Zarę-czny, w przedmowie do atlasu geologicznego, wydanego staraniem komisyi fizyograficznej Akademii umiejętności, apelował do władz krajowych, by na Zagłębie zwróciły uwagę i podjęły systematyczne badania, nie pozwalając wyręczać się przez obcych. Niestety nawoływanie pozostało bez skutku. Jedyny, wcześnie oceniający znaczenie Zagłębia człowiek zginął z nędzy na obczyźnie, natomiast w roku 1898 pruska spółka Beri i Just pokrywa wyłącznościami górniczemi całe Zagłębie aż poza Kraków.

W roku 1902 była znowu chwila, w której można było odzyskać Zagłębie. Spółka Beri i Just po-różniwszy się z Henkiel-Donnersmarkiem i rozwiązawszy umowę obcyjną, rozwiązuje się, a jedyny właścictel terenów zrzeka się wyłączności w 102 gminach, zatrzymawszy sobie jedynie zachodnią część Zagłębia, na którą szuka kupca. Za kwotę pół miliona koron można było wówczas nabyć wszystkie, częściowe odwiercone wyłączności. Wtedy to, w r. 1902, pracując w kopalni b. p. Rapoporta, sporządziłem dokładną kartę Zagłębia i wrysowawszy przypuszczalne pokłady, wręczyłem ją memu szefowi, jadącemu na posiedzenie sejmowe do Lwowa, usilnie go prosząc, by zdołał nakłonić miarodajne czynniki krajowe do zakupna tego terenu. Niestety odpowiedź jaką przywiózł ze Lwowa była nagetywną, umotywowaną zdaniem jednego ze stojących na czele

kraju ludzi: wiadomo, że jest węgiel w Zagłębiu, niestety kraj jest zbyt ubogim, by mógł zająć się taką sprawą.

W rok później nabywa od Justa tereny bogaty magnat meklemburski Schlutius i przystępuje do badania a zarazem do ponownowego wykupywania porzuconych niegdyś przez Justa terenów. Widząc, że ostatki Zagłębia mogą przejść bezpowrotnie w ręce obcego kapitału, zwróciłem w rku 1906 artykułem: „Stracone miliardy-umieszczonym w numerze 159 „Słowa polskiego“ uwagę na zajmowanie terenu przez obcy kapitał, wzywając równocześnie do ratowania jeszcze tego, co pozostało. Niestety i to wezwanie pozostało bez echa, gdyż od chwili pojawienia się tego artykułu aż po rok 1914 około 2000 wyłączności przeszło w ręce obce, bądźto drogą kupna, bądź też przez proste zgłoszenie wyłączności.

A wszakże w tym czasie proponowano krajowi nabycie następujących objektów górniczych :

1) Ogromnego kompleksu wyłączności górniczych Alwernia-Poręba itd. będących własnością Spółki Sawiński-Bartosmski, za kwotę około pół miliona koron, terenów już odwierconych i wykazujących ogromne bogactwo węgla, dzisiaj niestety własność Schlutiusa, nabyta za cenę jednego miliona koron.

5) Odwierconych terenów Skrochowskiego. Wszystkie objekty były poważne, dobre i intratne, które można było nabyć poniżej faktycznej wartości, a na których mógł stanąć szereg kopalń krajowych.

Dzisiaj za tereny Schlutiusa, które w roku 1898 można było objąć za darmo, w roku 1902 za sumę około pół miliona koron, żądają właściciele bajeczną sumę 35 milionów marek.

Miarodajne czynniki zapoznawały niestety doniosłość sprawy, a prywatnych kapitałów nie można było znaleść.

W roku 1909 powstaje wprawdzie pod opieką kraju Galicyjskie towarzystwo wiertnicze, niestety towarzystwo to, oparte na statutach, w których tkwił już zarodek przedwczesnej śmierci, po odwierceniu trzech otworów poza granicami Zagłębia, o ujemnych wynikach, przeprowadziło likwidacyę, grzebiąc ostatecznie sprawę węglową.

Założone w roku 1913 na skutek prywatnej inicyatywy udziałowe przedsiębiorstwo pod nazwą „Polska spółka górnicza“ mające za zadanie zbadanie wschodniego skrzydła Zagłębia, względnie terenów w najbliższej okolicy Krakowa, rozpocząwszy działalność wierceniem w terenie leżącym poza granicą Zagłębia, stwierdziło jedynie tą granicę ujemnym wynikiem w Kurdwanowie i sądząc z dotychczasowych wyników, prawdopodobnie pójdzie śla-

ma być : Bulowice.

Gierałtowice, trzeciorzędnych piaskowców.

darni swego poprzednika, o ile najbliższe wiercenie nie oa pomyślnych wyników.

Obecnie więc stan Zagłębia tak się przedstawia, że oprócz terenów Galicyjskich Zakładów górniczych i terenów Skrochowskiego, niema żadnych odwierconych węglonośnych terenów w rękach polskich.

Ubiegły rok, względnie dzień 5 listopada 1916 postawił nas przed faktem niesłychanej doniosłości, bo prócz proklamacyi Królestwa polskiego zapowiedziano nam wyodrębnienie Galicyi.

Z chwilą wyodrębienia Galicyi, staniemy przed olbrzymiem wprost zadaniem, gospodarzenia u siebie bez pomocy rządu centralnego.

Zarówno korzyści jak i ciężary samoistnej go-spadarki będziemy musieli sami ponosić.

Zadanie i ciężar wprost bezmierny: Kraj zrujnowany wojną, wielka własność zniszczona, rolnictwo podupadłe, przemysł nie istniejący, a kopalnictwo w rękach obcych.

Potężny przemysł naftowy dzisiaj prawie zupełnie w rękach angielskich, a wczęści wiedeńskich i berlińskich kapitalistów, sól w rękach rządu a węgiel i kruszce w rękach niemieckich.

A wszakże podstawą każdego, najskromniejszego nawet samodzielnego życia gospodarczego jest górnictwo węglowe i ściśle od niego zależny przemysł.

Niemając własnego węgla, marzyć nie możemy nawet o stworzeniu i rozwinięciu większego przemysłu.

Cóż znaczą różne fabryczki, odlewarnie, tartaki, jeżeli węgiel jest w rękach obcych i jeżeli ceną węgla i dostawą tego niezbędnego dla przemysłu artykułu kierować będzie obca i powiedzmy sobie otwarcie, wrogo do naszego przemysłu odnosząca się ręka.

Nie zapominajmy o tern, że mimo wyodrębnienia Galicyi, kraj ten nie przestanie być najważniejszym rynkiem zbytu dla zachodnich przemysłowców i że każda fabryka, każdy krajowy przemysł bardzo niemile będzie widzianym przez zachodniego konkurenta, który bez tego rynku nie może się obejść, bo na nim przeważnie byt swój opiera. To też mając w swoim ręku potężny środek, jakim jest monopol węglowy i naftowy będzie w możności każdy nasz przemysł jeżeli nie zniszczyć, to w każdym razie od siebie uczynić zależnym.

Ponadto w skupieniu olbrzymich terenów w jednym obcym ręku, tkwi i inne jeszcze niebezpieczeństwo :

Niema na świecie tak potężnego magnata któryby mógł podjąć odpowiednią produkcyę na tak wielkim terenie jak teren Schlutiusa. Wszak na tym obszarze może powstać 30 do 40 wielkich kopalń, na co potrzebaby około pół miliarda koron. Następstwem tego skupienia będzie to, że na tym olbrzymim terenie powstanie jedna lub najwyżej dwie kopalnie, produkujące 10 do 15 milionów cetnarów metrycznych rocznie, a reszta będzie leżała przez setki lat odłogiem, Wskutek tego produkcyą węgla zależna od jednego przedsiębiorstwa, będzie mini-

malna, na czem ucierpi w pierwszym rzędzie przemysł krajowy.

Ponadto zmonopolizowanie węgla w ręku 4 czy 5 przedsiębiorstw żadym lub tylko słabym interesem z krajem związanych, może bardzo łatwo spowodować skartelowanie się celem ograniczenia produkcyi i wyśrubowania cen. Galicya któraby mogła obecnie produkować 200 do 300 milionów cetnarów metrycznych węgla roczuie, a która posiada bardzo skromnie licząc 200 miliardów cetnarów metrycznych węgla, produkuje obecnie 18 do 20 milionów cetnarów rocznie, i nie pokrywa tą produkcyą nawet własnego zapotrzebowania, resztę sprowadzając za drogie pieniądze z zachodu, wysyłając natomiast rokrocznie do Oświęcimia i Szczakowy lud z kraju, polską siłę na owe „Saksy“ na łaskę, która, o hańbo, społecznym jest zyskiem polskiego narodu.

Jeżeli ma nastąpić wyodrębnienie Galicyi, jeżeli mamy rozpocząć nowe samodzielne życie, to musimy bezwarunkowo stworzyć, względnie zdobyć podstawę do życia, do samodzielności gospodarczej, a tą podstawą własne kopalnie węgla.

Od tego powinniśmy zacząć, niestety dotychczas się nic o tej akcyi nie słyszy, bo nie można na seryo traktować pogłosek o powrocie do „różdżki czarodziejskiej“ które się w ostatnich czasach w pewnych dziennikach pokazały, według których miarodajne sfery zamierzały celem gospodarczej odbudowy kraju rozpocząć akcyę górniczą przy pomocy tejże „różdżki“ środka, z ktorego już w wiekach średnich drwiono.

Wątpliwem jest, czy przy rokowaniach o wyodrębnienie Galicyi da się uzyskać zmianę ustawy górniczej, względnie odrębne tejże zastosowanie dla Galicyi. Zmiana taka naruszająca stan posiadania potężnych niemieckich kapitalistów, prawdopodobnie nie będzie możliwą do przeprowadzania. Jedynym, zdaniem moim środkiem, byłoby nawiązanie rokowań i podjęcie kroków, celem zdobycia jak największego kompleksu zbadanych węglowych terenów, względnie nabycie kopalń lub akcyi którego z towarzystw, np. akcyj kopalni Libiąż, kopalni i terenów Brzeszcz, lub części kompleksu Schlutiusa, ewentualnie terenów Skrochowskiego

Sprawą tą powinny zająć się miarodajne czynniki w sposób bezstronny, energicznie, przy współudziale wybitnych, niezależnych fachowców, by dy-letantyzmem i stronniczością nie pogrzebać znowu tej niesłychanie ważnej akcyi, która o tyle jest pilną, że obecnie jest jedyna i ostateczna chwila, w której można zdobyć podstawę do stworzenia niezależności gospodarczej i naprawić błędy, ostatnich lat dwudziestu.

Kraków, w styczniu 1917.

Sprostowanie z Nr. 5.: Zamiast: Bulowiec „    Gierałtowiec

„    trzeciorzędnych    „

piasków

Z Krakowa do Mezopotamii.

Prof. Dr. Józef Grzybowski.

Z cyklu wykładów z ostatniej doby obudził szych wygód, w którym tłoczą się jadący, mimo roz-duże zainteresowanie odczyt prof. Dr. Józefa Grzy- licznych swych wystawionych przez Ministerya do-bowskiego, który najniespodziewaniej wyjechał w po- kumentów. Pociąg robi 15 km. na godzinę; na sta-dróż daleką do Mezopotamii w celu odbycia tamże cyach tam jedynie pożywić się można gdzie jest nie-badań geologicznych w szczególności nad pokładami miecki „Soldatenheim“, zresztą trzeba żywność mieć ropy i niedawno dopiero, po półrocznej wyprawie z sobą.

na wschód daleki, ogromnie nużącej i utrudnionej    Drogą żelazną jedzie się aż do Bozanti a na-

szczęśliwie wrócił do kraju.    stępnie końmi lub automobilami. Bozanti jest jednym

Bezpośredni impuls do tej naukowej wycieczki wielkim magazynem płodów surowych i materyału dał właściwie generał Pomiankowski, który zainte- wojennego. Widzi się tu wojsko różnej broni i nie-resowany dostrzeżonymi wyciekami naftowymi nad skończenie długie karawany przewożące rozliczne rzeką Tygrysem spowodował wysłanie ekspedycyi dla materyały.

ich zbadania.    Góry okalające utworzone są z łupków paleo-

Sprawa musiała przejść przez Ministeryum tu- zoicznych, porosłe sosnami bez źdźbła trawy lub reckie. Prof. Grzybowski został zawezwany telegra- w ogóle jakiegokolwiek poszycia, grzbiet tworzą wa-

.    * i -

^èssSzÊr~ÿm ■

'3Ę& •".

fgsgp; :

;:v r* ' .    « :£ i-rr* ;, V .- ■ :■ ; ■ -

" / . .. '. \. ...

m fmWm.

■ I Él

gïfbÂ»

■' „    **$T

^.£7» J*. _

• * fc:' i

&

;. V""?. -

A,

Mardin.

Podróż koleją z Konstantynopola na długość 900 km. jest ogromnie męczącą, trwa trzy dni, pociągiem mięszanym, pozbawionym najprymitywniej-

wana

nusu.

ficznie do Wiednia i nie mając czasu na należyte przygotowanie się do podróży już 16 sierpnia r. 1915 musiał wyjechać. Najdotkliwiej udczuwać się dawał brak map. Do nabycia w księgarniach była tylko mapa Syryi i Mezopotamii w małej skali 1 : 850,000 i druga w skali jeszcze mniejszej 1 : 3.500,000. Wraz z prof. Grzybowskim wybrał się także na wschód inż. p. Bielski, do którego należała techniczna strona wycieczki. Tak szybko rozpoczęta podróż już w Konstantynopolu napotkała pewne trudności, bo trzeba było odbyć szczepienie od cholery i tyfusu i inne formalności, co przeciągło się do końca sierpnia. Dalsza podróż odbyć się miała, jak można najdalej koleją, więc przez Anatolię i góry Taurus i Amonus do Aleppo i Rasul Ain, ztąd końmi do Mosulu i dalej inną drogą, rzeką Tygrysem do Bagdadu.

pienie kredowe nagie lub porosłe małymi krzakami. Podróż automobilami ciężarowymi w warunkach tutejszych jest niesłychanie uciążliwą. Droga, na którą od pół roku nie padła kropla deszczu jest żwiro-wapieniem. Na odległość 70 km. jedzie się wśród tumanów wapiennego pyłu, aż do Tarsus t. j. do miejsca urodzenia Św. Pawła. Tarsus leżało za czasów biblijnych tuż nad morzem; dziś znajduje się w odległości 2 i pół godziny od morza. Jestto mieścina mała zbudowana z mioceńskich wapieni podobnych do naszego kamienia Pińczowskiego. Stąd prowadzi kolej do Mamureh na zach. stoku Ama-Przez Àmanus przejeżdża się okolicę jeszcze zalesioną a dalej od Islachie, skąd znów idzie kolej do Aleppo, już sam step tylko z wapieniem kredowym, lub podłożem ilastem. Step ten w porze letniej gdy temperatura stale się utrzymuje na wysokości -(-45° C i więcej jest zupełnie spalony. Widać na nim tylko stada kóz i baranów strzeżonych przez Beduinów, którzy rozbijają tu swoje czarne namioty,

* ft“

1.

u.

jednak na znaczną odległość tylko roztaczają urok w kociołkach z małą wężownicą, poczem już jako poezyi i malowniczości, bo z bliska swoim brudem nafta ekspedyowaną bywa do użytku, i niechlujstwem budzą wprost odrazę.    Prof. Grzybowski chciał koniecznie pogłębić

Aleppo jestto miasto wschodnie, które posiada jeden z takich otworów, co musiało wśród otoczenia jeszcze ślady kultury weneckiej. Dookoła stylowych do takich ekstrawagailcyi nieprzywykłego wywołać i starych murów kupją się budowle nowsze. na mo- nielada senzacyę, bo postaranie się o jedną małą dłę dzisiejszą wykonane. Ruch ludności duży z po- nienadającą się do tego celu łopatkę wymagało powodu wojsk zdążających na front sueski i nieustannego przewozu towarów. Mieszkańcy : Arabi i Le-wańtyńcy t. j. Francuzi, Włosi, Grecy, którzy już porodzili się na tej ziemi. Z Aleppo wiedzie droga żelazna do Ras el Ain. Ztąd dalsza podróż automobilem do Mardinu na pograniczu Arabii i Kurdystanu.

Miasto Mardin całe z kamienia zbudowane jest głów-

><

V -,

, p I

mi“

I -•

iH

Mossul Bazar.

nym etapem dla armii kaukazkiej. Najpiękniejsze ze wszystkich budowli są meczety i minarety z ozdo-bnemi galeryami dla Muezinów.

Z Mardinu jedzie się przez pięć dni do Mosulu nad rzeką Tygrysem. Poniżej Mossulu znajdują się już w kilku punktach wycieki naftowe. Z otaczających wychodnich skał spostrzedz można że wycieki przywiązane są do płaskich siodeł. Skały te są to białe warstwy wapieni, gipsu i piaskowca. Wycieki pochodzą z warstw gipsowych : nafta wydostaje się szczelinami. Jadąc Tygrysem przez dni 11 widzi się eksploatacyę tych wycieków naftowych w jednej tylko miejscowości, ale na dużej przestrzeni. Jestto eksploatacya nie sięgająca w swej naiwnej pierwotności do jak najskromniejszych pod tym względem wymagań! Setki zajętych przy tej robocie ludzi czerpie z płytkich na dwadzieścia kilkacenty-metrów w zaasfaltowanej ziemi wygrzebanych dołków ropę, którą następnie destyluje się na miejscu

szukiwań przez godzin 24!

Najobfitsze ślady ropy są koło El Fata, powyżej Tekrit, miejscowości arabskiej. Stąd do Samary i Bagdadu podróż nie przedstawia już geologicznego interesu. Nad brzegiem spotyka się osadę Kazim z wspaniałym meczetem i złoconemi kopułami minaretów. Bagdad stolica Harun Al Raszyda, o której słyszeliśmy tak wiele, nie przedstawia się zbliska równie bajecznie i nie jest ponętne wcale ! To ten sam typ wschodniego miasta z wyrzucanemi przed dom: śmieciem, nieczystościami i odpadkami żywności, z cmentarzyskami wśród miasta, których obrzęd muzułmarski poruszać nie pozwala, ale o które nie dba się wcale. Te same nieczystości wrzuca się także do rzeki rozkładającej padlinę, co jednak nie przeszkadza wcale o kilka kroków dalej brać wodę do pieczywa, lub chleb oczyszczać z popiołu. Gdy noc wszystkie te braki pokryje wtedy w świetle księżyca widok jest rozległy i wspaniały ; psuje go tylko wycie psów i szakali żerujących wśród zagród ludzkich. Pod Bagdadem jest Tygrys szeroki 300 m. a brzegi jego pokrywają lasy palmowe. Przy tej sposobności godzi się wspomnieć, jak miasta wschodnie i ich zarządy odnoszą się do urządzeń i ulepszeń na modłę europejskiej kultury. Jeśli uznano za stosowne urządzić drogę, most lub nawet tramway to idzie tylko o wytyczenie zasadniczej linii. Nikt nie dba o to, ażeby ta linia zastosowała swój bieg do dróg już istniejących. Jeśli w żądanym kierunku przeszkadza dom to się go burzy, jeśli cały rząd domów i ten się zwali, bo według opinii miejscowej ten który znajdzie się zrządzeniem losu przy nowej drodze zyska tak wiele, że śmiało stratę części domu przeboleć może. A gby mu zbużą dom cały, to niezawodnie szczęśliwszy w skutek nowej komunikacyi sąsiad pokryje mu stratę poniesioną.

Ruch na Tygrysie jest bardzo ożywiony. Transporty idą w łodziach dodobnych do dużych mis zrobionych z wikliny, z wierzchu i wewnątrz wylanych asfaltem. Zawsze to pewniejsza jazda niż pociągiem, który idzie tu tylko wtedy, gdy jest należyty materyał opałowy, a materyałem tym — to drzewo uzyskane ze skrzyń transportowych.

Jazda na Tygrysie jest wprost wzruszająca w swem archaizmie, bo odbywa się w sposób niewątpliwie ten sam, co przed lat tysiącami. Jedynym środkiem lokomocyi zastępującym skutecznie elektrykę i parę jest ba ran, raczej skóra barania, w której wszyskie otwory pozawiązywano zostawiając tylko jeden do nadymania powietrza. Skórę taką nadyma Arab z łatwością własnemi płucami siada na nią potem okrakiem, jak na konia i puszcza się na rzekę. Dla ekspedycyi prof. Grzybowskiego pod protektoratem rządu wykonaną została duża 8 m. w kwadracie mierząca tratwa, w sposób nienarusza-jący w niczem obyczajów krajowych. Oto ruszt z belek drewnianych zbity w żądanym rozmiarze umocowuje się na 300 skórach baranich w ten sam „arabski“ sposób wydętych; na to kładzie się maty, na maty najprymitywniejszą budowlankę z łat także

matami okrytych i jest okręt gotowy do przewozu Raz nałożonego okrycia (brzemienia) nie zdejmuje podróżnych dniem i nocą.

Po przybyciu na miejsce okręt taki rozbiera podróży przez drogi wapienne unoszący się w tu-się na kawałki z których powstał. Drzewo z rusztu manach kurz uliczny osiada pod kulbakami i tro-tratwy spienięża się na miejscu, jako materyał dro- kami i mieszając się z potem żre skórę tworząc rany, gocenny. Ze skór wypuszcza się powietrze nadmu- które wskutek nieustannego tarcia krwawią i stają chane i odsyła się je na miejsce pierwotne, skąd się coraz boleśniejsze. Dlatego konie te w podwodach

z początku tylko, zaledwie przez dni kilka idą raźniej Od Bagdadu do Persyi trzeba już odbyć drogę a później wloką się i podpędzać je trzeba ustawicznie.

Łańcuch gór ku Persyi to wapienie, łupki czer-

tratwa wyruszyła w podróż.

się z nich przez kilkanaście dni i nocy. W czasie

automobilami lub końmi. Gdy mowa o koniach przychodzą zaraz na myśl owe „Araby“ krwi peł- wone i zlepieńce. Warstwy te mają nachylenie ku

îÿfcÿ

. - * ■

n. — * t "    , . ‘"*5 .    vis - - -.

Ms» ;

Ç-

Pustynia Kamienista nad Eufratem.

nej, o których nasłuchaliśmy się i naczytali tyle. północy. Serje łusek zapadają w głąb a na miejscu Karawana profesora Grzyhowskiego uprawnioną była uskoków są wycieki naftowe. Wiercenia dały tu do otrzymania czternastu koni potrzebnych do tran- ropę; lecz kopalnie naftowe zniszczyli Moskale. Tu-sportu bagaży i ludzi i tyle ich po dłuższych sta- bylcy poinformowali karawanę, że o 2 dni drogi raniach na żądanie przeprowadzono. Jakże okro- w pobliskości są kopalnie węgla. Pokazało się, że pny przedstawił się widok! Obudzające litość, wy- były to złoża asfaltu, który eksploatowano odbu-chudzone jak szkielety zwierzęta przeważnie na dowę dzienną z głębokości 30 do 40 m. Drogocenny grzbiecie okryte ranami! Z tej liczby wybrano li materyał ten używają jako opał.

3 zaledwie resztę odsyłając do wymiany na zdrowe.    Powrotną drogę odbył dr. Grzybowski kara-

Dostali nareszcie nieokaleczone, ale rychła podróż waną wzdłuż rzeki Eufratu zwiedzając po drodze przekonała, że zwierzęta te czeka ten sam los okrutny, obfite złoże Asfaltu w Hit.    K. Z.

Sól polska w początkach panowania austryackiego w Galicyi.

Napisał

Stanisław Majewski, inżynier górniczy.

(Dokończenie).

W tym samym czasie prowadzono z wielką    W Polsce na życzenie zarówno dworu pruskiego

*) O ustanowieniu i upadku konstytucyi polskiey 3-go maja, Lwów 1793.

usilnością dalsze wykupna salin i zamianę na dobra jak i rządu Rzpltej prowadzono bez przerwy układy ziemskie, gdyż oprócz Samborskich i kołomyjskich o zmianę niedogodnego traktatu handlowego z roku wszystkie inne były donacyami dawnych królów 1775 lecz w tych negocyacyach według współcze-w rękach prywatnych; tak więc z pośród ważniej- snego autora¹) „ilekroć ze strony polskiey mowa szych dziś istniejących żup przyszły w administracyę była o dotrzymaniu przynajmniej narzuconego i ucią-państwa austryackiego Wielicka od sierpnia roku żliwego w roku 1775 traktatu handlu, a mianowicie 1772, Bocheńska dnia 7 czerwca tegoż roku, Steb- o zniesieniu przeszkód w przewozie lądowym towa-nicka w roku 1773, Kosowska i Dobromilska w roku 1775, Dolińska w roku 1781, Kałuska dnia 1 maja 1782, Bolechowska i Łanczyńska w roku 1786.

rów od ściany Welkopolski; ze strony pruskiey nie przeczono słuszności takiego żądania, lecz usunięcie przeszkód za niedogodne ekonomice pruskiey, w dobrach szląskich ustanowioney, za rzecz wyższą nad dobrą wolą króla pruskiego wystawiono: „Ilekroć ze strony polskiey mowa była o nowym systemacie handlu między dwoma państwami, a zatym o nai-większey iego wolności, ze strony pruskiey przekładano straty, stąd dla dochodów i skarbu królewskiego wynikaiące, w których nadgrodę propozycya cesyi Gdańska przez dwór berliński uczyniona została“.

Ten okres czasu jest wypełniony skrytą walką dyplomatyczną pomiędzy Prusami a Rosyą i Austryą, zajętemi wojną turecką o wpływy w Polsce. Fryderyk Wilhelm zachęca patryotów sejmu Wielkiego do poprawy rządu, chcąc, związawszy się z Polską traktatem zaczepno-odpornym, stworzyć sobie z niej przedmurze wobec potężniejącej Rosyi. Wśród innych zdeptanych później przez niego samego słów czytamy tak piękne i ponętne słowa: „Żadna poprzednicza i partykularna gwarancya nie może się stać przeszkodą ku ulepszeniu formy rządu Rzpltej, ile że takowa gwarancya nie iest nawet stosowną do pierwiastkowych umów traktatu 1773, na których są ufundowane, gdyż nie jest podpisaną na seymie 1775, tylko przez iedno mocarstwo, które się do niey odwołuie“.

Pora była jednak odpowiednia. Rosya zajęta była wojną turecką, sejm polski ustanowił stutysięczną armię. Można było przeto przy sprzyjających okolicznościach zyskać w Polsce potężnego sojusznika, własne niezbyt szanowane stanowisko umocnić a nadto pozyskać dawno upragnione miasta Gdańsk i Toruń. Z drugiej jednak strony bez wiedzy mającej przystąpić do przymierza Polski, zabiega król pruski u dworu wiedeńskiego o przywileje handlowe dla swoich poddanych, tak że we wrześniu tegoż 1788 roku uzyskała pewna kompania pruska od rządu austryackiego przywilej na wyłączną dostawę soli wielickiejx). Fakt ten, widoczny w skutkach w obrębie Rzpltej, spowodował także odstępstwo od liberalnej polityki cesarza i wprowadził natychmiast podwyższone taryfy solne w Galicyi celem wykluczenia możności współzawodnictwa z tą uprzywilejowaną kompanią, co widocznie w umowie było zastrzeżone a nadto służyć mogło jako powien przymus wobec zjeżdżających się na sejm a tak czułych na cenę soli posłów szlacheckich. Nic tam już nie ma o pieczołowitości ojcowskiej lecz krótko: „Nay-iaśnieyszy Monarcha rozporządzić raczył, żeby cena kamienney i warzoney soli tak dla kraiowych iako też zagranicznych obywatelów podwyższoną była“. Sprzedawano w Polsce w roku 1758, 1 beczkę soli, 100 funtów polskich mającą, po 1 złp. i 3 gr. Taryfa austryacka z roku 1783 wynosiła za 140 f. wied. po 7 złp., od roku 1788 cena ta podskoczyła nagle, tak że centnar soli sprzedawano w Warszawie na początku tego roku po 39 złp., później zaś nawet po 50 złp. Wszelkie współzawodnictwo było w tym roku wykluczone, gdyż sól kamienna²) z Włoch wskutek wojny nie mogła być dostarczoną a w Krymie sól z ogrodów morskich z powodu mokrego lata nie dopisała. O przywożeniu soli zagranicznej wza-mian za wosk polski, jak to bywało dawniej w zwy-czajn, mowy nie było, gdyż cała żegluga na Wiśle była w ręku Prusaków, u których sprawy handlowe wyższe były „nad dobrą wolą króla“. Należało przeto płacić za sól tyle, wiele zażądano! W przeciągu 17 lat zapłaciła Polska za samą tylko sól galicyjską 57 milionów złp. Słusznie więc Staszic biadał w rozdrażnieniu: „pod opieką szlachty straciła Polska sól i wody“. Oburzenie, jakkolwiek bezsilne, było też w kraju wielkie. Obwiniano polskiego ministra przy dworze wiedeńskim wprost o przekupstwo a mowa Krasińskiego¹) starosty opinogórskiego z dnia 10-go grudna roku 1788 jest tego jaskrawym dowodem. „Z tego powodu iako obywatel, woła poseł podolski, trwożliwy o wszystko, co się tyczy pomyślności kra-iowey, iako poseł przestrzegać oney w obowiązku maiący, zapatrzywszy śię na extrakt mandatu, na-kazuiącego wypłacanie dożywotniey pensyi summy 800 Złotych niemieckich Imci panu Kordycellemu, donieść o tym miałem powinność W. K. Mości i prześwietnym stanom skonfederowanym w tym celu, aby się explikował; gdy zaś teraz widzę w explikacyi drukowaney rozrzuconey i w tey się rozczytuie, że tę pensyą za starostwo od kilkunastu lat odpadłe podczas urzędowania swoiego zyskał z podeyrzanego, winnym go bydź uznayę. Niechay mi się godzi zapytać, czyli w swoich interesach czyli w kraiu swojego potrzebach wysłany został, zapłacony od Skarbu Koronnego i Litewskiego i za czas w Warszawie przepędzony i za przeciąg bezskutecznego bawienia się a bardziey szkodliwego w Wiedniu, dopełniłże swoiey instrukcyi? Zapomniał podobno o tym, co miał sobie przepisane, ale powagi urzędowania swoiego użył skutecznie, aby swoiey kieszeni opatrzenie zyskał; nie wiem czyli to z in-strukcyą zgodnie, nie wiem czyli zgodnie z wdzięcznością za to, że przysposobionym został współobywatelem i zaufania W. K. Mci odebrał dowód, ale wiem, że stosownie do kalkulacyi prywatney pierwey donosiłem, że pensyę odebrał, teraz zaś, że pomimo Rady zezwolenia, bez zgłoszenia się do niey, w ciągu urzędowania swoiego ważył się partykularny własny i osobisty na swój zysk kierować interes i przeciwko instytucyom danym postąpił, by się tu natychmiast stawił, wyroku seymuiących stanów domagam się. Jeżeli winny, sądzony niech będzie. Należy się tym bardziey weyrzeć w to i przykład uczynić, iż ten obwiniony siebie oczyszczając, Radę i J. W. Dzieduszyckiego męża nieskażoney cnoty obwinia, explikacyą względem soli rozrzuconą. Tę u laski składam, że żądania moiego względem sądu Imci pana Kordycellego nie odstąpię, to z mieysca moiego mam honor oświadczyć. Was zaś Zacni mężowie, Radę składaiący, I. O. Mci Xże Biskupie Płocki. JW. Szydłowski kasztelanie Żarnowski wzywam, abyście przed stanami poprzysiężoną stwierdzili wiarą, dla czego, gdy od JW. Małachowskiego kanclerza w. koronnego expedycye Imci pana Kordycellego wam komunikowane zostały, tegoż odwołania i kary godnego wyrokiem waszym uznaliście, za co na następney sessyi ten wyrok z Xiąg wymazaliście, i nieuskutecznionym zostawiliście? Jako ta czynność równie bezprawna, tak się z niey usprawiedliwić chcieycie, i kto winien, wy czyli pan Kordycelli okażcie? Wiem, że iest bezprawnie, powinnością iest moią do-pomnieć się, aby bezkarnie puszczone nie było“.²)

’) Poseł województwa polskiego na Wielki Sejm.

²) Zbiór mów i not seymu ordynaryinego warszawskiego w Roku 1788 Dnia 6 października pod konfederacyą oboyga Narodów rozpoczętego. Część III.

Podobną mowę wygłosił następnego dnia senator Jezierski kasztelan Łukowski.

Waleryan Kalinka stan ten umysłów tak opisuje: „Wywołało to powszechne w całym kraju skargi, obwiniano najniesłuszniej polskiego rezydenta w Wiedniu Corticellego, że umyślnie dał się ubiedz Prusakom, że przekupiony zaniedbał dobrowolnie tak ważnej dla Rzeczypospolitej sprawy. Ledwo go król obronił od urzędowej w Radzie (nieustającej) nagany i od destytucyi. Niemniej jednak ta konce-sya cesarska dla Prusaków sprawiła przykre na St. Auguście jako i na całym narodzie wrażenie tern-bardziej, że opinia liczyła się z tern, iż równocześnie Austrya z Prusami prowadziły namiętną walkę dyplomatyczną; uważano zatem udzielenie takiej kon-cesyi wśród tych zawodów za niemożliwe. Następca Revitzkyego rezydent austryacki De Caché w Warszawie i pruski Buchholz potrafili na czas ten uśpić członków komisyi nieustającej. Dziwnem tylko wydaje się, że rzeczywiście ani Corticelli w Wiedniu, ani Zabłocki, polski ambasador w Berlinie, nie umieli wczas zoryentować się i dopiero po zawarciu umowy uderzyli na alarm. To odczucie wyzysku bez skrupułów, odbijające się w mowach sejmowych u niedawnych jeszcze odwiecznych prawach dziedziców skarbu solnego, przyczyniły się w każdym razie w wysokim stopniu do przesunięcia się w czasie wojny tureckiej i sejmu wielkiego sympatyi ogółu od mohilewskiego sojuszu austro-rosyjskiego, oraz przeciw negocyacyom kaniowskim z dnia 6-go maja roku 1787 z Katarzyną i korsuńskim z dnia 11-go maja tegoż roku, prowadzonym przez Stanisława Augusta z Józefem II. Wszystkie niezręczne kroki dyplomacyi austryackiaj w Polsce wykorzystywały skwapliwie Prusy, obawiając się i nienawidzące dwu dworów cesarskich, które darzyły Berlin serdecznie obelgami i drwinami z okazyi przywłaszczonego niedawno tytułu¹) a może i z żalu za straconym Śląskiem. Toteż Lucchesini, wysłannik króla pruskiego, nie szczędził trudu, aby jaknajsilniejszą pozyskać partyę dla planów politycznych Fryderyka Wilhelma.

Plan ten polegał na stworzeniu koalicyi pomiędzy Prusami i Polską, wzmocnioną 100 tysięczną armią i dobrym rządem. Plan ten miał za cel uwolnienie się z pod gwarancyi Rosyi: Prusy chciały otrzymać cel swych marzeń. Gdańsk. W tym zamiarze widzimy Lucchesiniego na posiedzeniach partyi pruskiej sejmu polskiego, która domaga się ustawienia korpusu pruskiego pod generałem Usedom nad granicą austryacką dla zajęcia żup wielickich dla rządu Rzeczypospolitej, przy nadarzającej się sposobności z powodu spodziewanej śmierci Józefa Ii-go. Pisze zatem ambasador prnski do swego mocodawcy: „Żebyś W. K. Mość ukazał im możność odzyskania na Austryakach przynajmniej salin Wieliczki, abyś zniżył cło na Wiśle a za to wszystko kontentował się nabytkiem Gdańska i Torunia i po-nowionem zaręczeniem posiadania prowincyi, które nieboszczyk król pruski odebrał od Polski“.² 3)

Ten projekt a raczej życzenie znacznej ilości posłów sejmowych') był o tyle w Berlinie aprobowany, że faktycznie, jak dalej pisze Lucchesini, naczelnicy sejmu gotowi byli całkiem pozytywnie oddać Gdańsk i Toruń z jakim małym okręgiem, aby tylko Prusy poparły w razie śmierci cesarza Józefa Ii-go pretensye Polski i ułatwiły odebranie Wieliczki. W lipcu roku 1789 śmierć Józefa była już tak bliska, że według raportu pruzkiego „wzburzenie umysłów w Galicyi panuje tak wielkie, narady sejmowe bywają tak gwałtowne, że smuszony jestem prosić W. K. Mości o jasne rozkazy, abym wiedział, czy mam przeszkadzać czy pomagać“.

Przygotowywane powstanie w Galicyi wskutek niezdecydowanego stanowiskaa Fryderyka Wilhelma II nie przyszło do skutku i cała czynność Prus ograniczyła się do wysunięcia wspomnianego korpusu nad granicę austrycką.

Wśród tej nowej oryentacyi politycznej doradzał z początkiem listopada król pruski, żeby Polska zażądała od Rosyi wycofania korpusu gen. Rumian-cowa, wspierającego operacye Potemkina w Turcyi, z województw południowych. Uchwała odnośna stanów sejmujących zapadła dnia 4. czerwca 1789 r., a delegowany do przypilnowania jej kasztelan kamieniecki Świejkowski doniósł wkrótce stanom, że uchwale tej stało się zadość a nadto że chłopi, dostawiający z Polski zboże, zamawiane przez generała Boka dla armii Potemkina, powracając, dostawiać będą do Polski sól mołdawską tańszą, gdyż obciążoną tylko jednostronnym frachtem.

Ten sposób, zręcznie uchwycony przez kasztelana acz tylko doraźny, nie mógł niestety ani po-módz na dłuższą metę krajowi w tym względzie ani też z drugiej strony być niebezpiecznym dla wywozu austryackiego z Galicyi, nie był też w stanie spowodować obniżki nadmiernie podniesionej ceny, tern bardziej że i sam król, jak widać z listu jego do Debolego, obawiał się wszelkich poczynań przeciw Austryi, a zwłaszcza planowanego w swoim czasie wkroczenia 18.000 wojska polskiego i odebrania żup siłą. Także i nagłym afektom Prus nie ufał król, lecz pragnął raczej oprzeć się na nowych raczej kopalniach solnych z drugiej strony Wisły. Sprawa ta w Polsce była wówczas rzeczywiście bardzo piekącą i nie pozwalała wobec ogólnego rozdrażnienia na połowiczne działanie. Trzeba było w komisui górniczej, będącej pod przewodnictwem biskupa Szembeka, a za radami Moszyńskiego, byłego delegata wiedeńskiego dla spraw solnych, pomyśleć szybko i poważnie o jakiemś uregulowaniu tej sprawy pierwszorzędnego znaczenia ekonomicznego.

Myśl króla uniezależnienia się w sprawach solnych od Austryi bez jakichkolwiek przeciw niej kroków natury politycznej zdawała się być o tyle słuszną, że oprócz Galicyi także i w pozostałej części Rzpltej znajdowały się miejsca, gdzie sól w różnych czasach znachodzono a nawet warzelnie zakładano. Tak np. Stanisławów na Mazowszu, Babice, Słońsk, Bytom, Barczyn, Szamotuły, Oborniki, Mogiła, Bydgoszcz, Busk²).

Trud więc i koszt nie zdawały się być daremnymi; przystąpił przeto Poniatowski do tak ważnego dzieła umiejętnie i systematycznie, a gdy wśród krajowych obywateli tylko niewielu znalazł biegłych w tej dziedzinie nauk, wzywał również obcokrajowców. Pośród innych byli powołani przez Stanisława Augusta i komisyę nieustającą do zbadania obu grup solnych w obrębie Rzpltej z Polaków Staszic i Tadeusz Czacki, który zwiedzał wszystkie miejsca solne

9 Na zebraniu dnia 30 października 1788.

²) Święcicki, Lelewel, Cromer, Kluk, ugoda Konrada mazowieckiego z krzyżakami z r. 1235. O prawdopodobieństwie świadczą później badane Bonary, Inowrocław, Ciechocinek.

w krakowskiem i Sandomierskiem; z obcych kapitan ministratora żup wielickich. Dalszy szyb radził za-Carossi, który przesłał królowi swoją relacyę we łożyć obok Bielan.

wrześniu 1780 r. p. t. „Considérations justificatives    Te roboty musiałyby być połączone ze znacz-

Pod Nowem Miastem istniał z dawien dawna

touchante 1’Entreprise de Krzesławice“ i Jan Jakób niejszymi kosztami i dokonywane pod osłoną pikiety Ferber królewsko-pruski radca górniczy i prof. hist. wojskowej obok Bielan, natomiast roboty w Busku, naturalnej i fizyki w Mitawia. Ten ukończył swoją jako mało nadziei rokujące, można byłoby zaniechać, podróż inspekcyjną dnia 2. sierpnia 1781 i przedłożył gdyż formacya geologiczna podobna tam była do swoje studyum, później drukowane p. t. ,Relation układu geologicznego okolic Wiślicy, von der ihm (J. J. Ferberowi) aufgetragenen mineralberg- und hüttenmännischen Reise durch einige stary zwał, świadczący, że tutaj już dawniej szukana polnische Provinzen, nach seinem Tode herausgege- soli, co zresztą i Cromer w dziele „Sales Pincenses“ ben von J. C. Voigt herzogl. säch.-weim. Bergrat. podawał do wiadomości, mówiąc, że w r. 1478 „in

1804“.

comit. Petricoviae habitis sub Casiiniro rege ad Pin-

Oba te badania miały na celu podniesienie gór- cum detectos fuisse salinas“, co zapewne oznaczało nictwa wogóle, zaś szczególnie górnictwa solnego. Pińczów o jedną milę odległy od Buska.

Także w okolicya samego Buska wt szybie i na

także obok Zgierza.

Roboty w Busku w pierwszym szybie, kopa-było jednak prawdopodobniejsze w Chrobrzu nad nym do 50 łokci głębokości, zostały przerwane gwał-Nidą niż w Busku. Zgodni jednak byli obaj rzeczo- townem wtargnięciem wody siarczano-słonej. W szy-znawcy Ferber i Carossi co do tego przedewszyst- bie VIII., 56 łokci głębokim, solanka około 4%-wa kiem, że formacya solna znajduje się także po lewym wygotowywana dawała z dwunastu garncy ćwierć brzegu Wisły od strony Rzpltej około Krzesławic, garnca nieczystej soli. wychodząc z tego słusznego założenia, że cały pokład solonośny, około 150 mil długi a 15—20 mil łokci zostało zamkniętych z powodu wielkiego na-szeroki, w pewnych miejscach do 500 i 600 m. za- pływu wody z gór. Wyniki te, zdaniem Ferbera, ja-głębiający się, dosięga swemi kończynami z jednej koby zbyt mało rokujące nadziei, dla małej zawar-strony Siedmiogrodu, z drugiej zaś Śląska, a tu bli- tości soli a wielkich napływów wody słodkiej jak żej Buska, Owczar, Sandomierza, czego dowodem również z powodu braku materyału opałowego, były

niewystarczające, gdyż „z tego powodu sól byłaby Z tego powodu doradzał Ferber dać jaknajwię- droższa, aniżoli nawet sprowadzana z Austryi, której ksze pełnomocnictwa do robót Carossiemu w Krze- przywóz według traktatów jest dozwolony“ *). sławicach i wezwać tamtejszego mierniczego czyli

Ferber miał ponadto powierzone sobie osobliwie zadanie oznaczenia, gdzie pokłady solne wielickie z poi- błoniach „za dnia“ t. j. na powierzchni znaleziono skiej strony wychodzą popod Wisłę a nadto wyna- solanki, również obok Owczar, a prawdopodobnie leźć solanki i sól kamienną w okolicy Buska.

Według dokonanych badań odkrycie solanek

Dwanaście innych szybów głębokości 3 do 11

miałyby być znajdowane tam solanki¹).

Wszystkie poszukiwania, dokonywane w tej »geometrę dolnego“ wraz z saskim sztygarem i ro- okolicy, a także założenie jednego z pierwszych

botnikami do jaknajwydatniejszej pracy.

Roboty te, jakkolwiek bardzo porządnie prowadzone, nie były zbyt rozległe.

gwarectw górniczych w Polsce na zasadzie posiadania t. zw. kuxów przez 32 gwarków, między którymi był także sam król, zasadzały się tylko na Dwa szyby w odstępie od siebie 40 łokci t. j. występowaniu tej słabej solanki i na rzekomem 20 m., były głębokie jeden 41, a drugi 46 m. Połą- znachodzeniu luźnych (?) brył soli kamiennej w Ow-czenie było wykonane przebitkami w 20 i 36 metrze, czarach.

Także i obywatele pragnęli w tym względzie

Także w Łęczyckiem poszukiwano soli, a za

Jednakże czas 20 lat od pierwszego do drugiego

Jeden z nich służył do ściągania wód a drugi do przewietrzania. Wyprawa chodników i szybu jak współzawodniczyć z królem; Jacek Jezierski, kaszte-również haspel i kierat wodny były w bardzo do- lan Łuhowski i Beust byli wynalazcami soli warzonej brym stanie. Zwracał jednak uwagę Ferber na to w Solcu i Busku, a Jacek Małachowski założył to-rządowi polskiemu, że jeśli sól będzie, to znacznie warzystwo akcyjne dla poszukiwań za solą pod wsią głębiej, niż w Wieliczce, a to z powodu upadu warstw Rączkami w wojdwództwie Sieradzkiem. Z tych czaku Wiśle, jak również, że będzie więcej wody, czego sów datuje się także powstanie późniejszych kąpieli również dowodził podówczas naprawiony szyb „Góra solnych Ciechocinka, o którym dano relacyę do ko-wodna“ w Wieliczce, znacznie obfitszy w wody, niż misyi nieustającej, jakoby tam nastąpiły wytryski „Daniłowicz\ Opierając się dalej na naturze pokła- wód słonych, co stwierdził jako prawdziwe dr Dziar-dów solnych wielickich, ciągnących się aż do Bochni, kowski, delegat komisyi. a także na rozprawie Schobera: „O dawnych polskich salinach“, uważa rzeczoznawca Stanisława Au- wynalezienie obiecywano hojne nagrody, gusta, że Wisła nie może być powodem do przerwania ciągłości formacyi, gdyż na 120 milowym pasie rozbioru Polski był stanowczo za krótki dla wyko-solnym płynie bardzo wiele rzek, lecz żadna nie nania tak trudnego dzieła, jak sumienne geologiczne przerywa samego pokładu. Dlatego sądził on, że na- zbadanie kraju i wynalezienie na tej podstawie ta-leży pogłębić jeszcze dalsze szyby, z których jednym kich pokładów soli, żeby wydobywanie jej mogło mógłby być już do 30 łokci pogłębiony szyb przez być z korzyścią prowadzone, co wobec współzawo-Kłuszewskiego²) kasztelana Bieckiego i byłego ad- dnictwa ze strony Austryi i Prus znacznie było

utrudnione.

*) Grzybowski: Przeglądowa mapa geologiczna ziem polskich; Friedberg: Utwory miocańskie w Europie i próby podziału tych utworów Polski. „Kosmos“ 1912.

²) Woyciech z Kłuszewa Kłuszewski ksztelan i admini-

¹) Tłómaczenie z relacyi Ferbera.

Dlatego to równolegle z temi pracami toczyły się i układy handlowe Polski, raz korzystniejsze dla Austryi, to znowu dla Prus. Tok tych układów, strator żupy wielickiej 1763—1772 jedyny urzędnik polski przedstawiony poprzednio, odbija się w Galicyi na w Wieliczce, który przy zajęciu kraju nie złożył przysięgi wierności nowym panom.

taryfach solnych, które niejednokrotnie z powodu drażliwości na tym punkcie szlachty, bywały jednym ze środków przymusowych, popierających starania ambasadora austryackiego przy dworze polskim w Warszawie.

Ponadto cena wykupna żup soli w Galicyi zwłaszcza z rąk osób wpływowych jak Lubomirscy (Dohromil), Rzewuscy (Drohobycz, Stebnik, Dolina), Dzieduszyccy (Kosów), Czartoryscy (Kałusz), Cetne-rowie (Łanczyn), Potoccy (Bolechów) mogła bardzo silnie wpłynąć na zjednanie tych osób dla odnośnego mocarstwa. Toteż pomimo okólników rząd austryacki aż do trzeciego rozbioru niezbyt naglił z wykupuem lub konfiskatą tych przedsiębiorstw, gdyż przez nie miał całe te rodziny w swem ręku, a nie będąc pewnym, czy zwłaszcza wobec reform sejmu czteroletniego nie trzeba będzie Galicyi zwrócić, wolał chwilowo nie zrażać sobie zbytnio magnatów i nie angażować się zbytnio z umieszczeniem pieniędzy skarbowych w niepewną prowincyę. Tern stanowiskiem rządu można wytłómaczyć sobie założenie saliny w Kaczyce na Bukowinie w r. 1790, chociaż w tym samym roku zwinięto w Galicyi trzy żupy w Rożniatowie, Kutach i Szewelówce, a w następnym roku pięć dalszych, a Kaczyka dawała z powodu braku zbytu tylko nieznaczne ilości soli J). Jest to wogóle jedyna salina, którą rząd austryacki założył. Tembardziej zatem przebija tutaj niepewność posiadania Galicyi w porównaniu do trwałego objęcia Bukowiny na podstawie konwencyi stambulskiej z dnia 7. maja 1775 r., chociaż to objęcie zasadzało się według prawnego wywodu pułkownika barona von Seeger na dawnej przynależności tej części Moł-daw do Polski.

Dopiero po konstytucyi 3-go maja, gdy upadająca Polska starała się ostatnim wysiłkiem podnosić, zabiegi cesarza Leopolda a później Franciszka o sym-patye polskie zdawały się wieńczyć wynikiem pomyślnym. Odżyła niedawna myśl Kaunitza o zawarciu traktatu zaczepnego z Polską, lecz nie na długo. Dnia 1. marca 1792 roku umarł cesarz Leopold II., uważany nawet za przyjaciela Polski. Faktycznie był on tylko niezdecydowanym w wyborze polityki, gdyż równocześnie umiał on po upadku polityki wojennej Herzberga w Berlinie odciągnąć Prusy od Polski przez zawarcie tajnego przymierza w dniu 27. lipca 1790 roku w Reichenbach, a zatem zaledwie w cztery miesiące po zawarciu układu wojskowego prusko-polskiego, równocześnie chwalił reformy ustawy majowej, z drugiej strony dawał chętny przytułek w swem pahstwie Branickiemu, Rzewuskiemu i Potockiemu we Lwowie i Jazłowcu; Jego następca postępuje podobnie, dając znowu przytułek wystraszonym obywatelom Wołynia i Ukrainy, chroniącym się w Galicyi przed rosyjskim jenerałem Kachowskim i postępującą Targowicą. Dnia 27. maja 1792 roku sejm zalimitował się. Król wyszedł z pod szlachetnego wpływu patryotów. Dalsze losy Polski znane są z historyi. Kongres w Luxenburgu, projektujący przyłączenie Bawaryi do Austryi a zakończony w Verdun uchwałą nowego rozbioru Polski, zmienił zupełnie konstelacyę polityczną. Sojusznik dotychczasowy Prusy zmieniły szybko front i na noty polskie, wzywające je do dotrzymania konwencyi wojskowej z r. 1790, wysunęły pod pozorem szerzenia się jakobizmu w Polsce silny korpus pod komendą

9 Katalog wystawy 1894 we Lwowie. Pawilon ministerstwa skarbu, str. 25.

Möllendorf a w połowie stycznia 1793 r. w Poznańskie a zwłaszcza na terytpryum Gdańska. Dalsze wypadki nie zmieniły zawsze dwuznacznej postawy Austryi. Przysięga Kościuszki w Krakowie i jakoby objaśniane sympatye przez Austryę nie przeszkadzają do podpisania w dniu 5. kwietnia 1794 r. projektu Thuguta o trzeci rozbiór Polski. Tak więc Kościuszko, mając za plecami oficyalnie neutralne państwo, ustawicznie skarżyć się musi przez gubeśnatorem Galicyi hr. Bri-gido na ciągłe drobne i uciążliwe a rozmyślne utrudnienia handlowe celników austryackich w Podgórzu.

Do końca istnienia państwa polskiego nie zmienia Austrya tej swojej drażniącej taktyki przyjacielskiej i wrogiej.

Ten sam system panował również w admini-stracyi solnej tego okresu. Niema tu wielkich reform lub nowych urządzeń, natomiast cała praca guber-nium umacnia tylko organizacyę czesko-niemiecką i wykorzenia bardzo rozpowszechnione nadużycia napływowego grona urzędników. Z tych czasów pochodzi też złośliwa, a niekiedy i obecnie niesłusznie używana wobec teraźniejszych urzędników nazwa „Salzgrafów“. Nazwę tę nadano znakomicie prosperującym oficyalistom państwa, którzy przy bardzo skromnej płacy, mianowicie 350—500 florenów wiedeńskich rocznie (aż do 1811 r.), umieli innemi drogami położenie swoje wspaniale poprawić. Toteż urzędnicy z Czech i Austryi, którzy pomimo bardzo nizkich kwalifikacyi niechętnie przenosili się na ogół do Galicyi, musieli upatrywać w administra-cyi solnej doskonały sposób życia, skoro w tej gałęzi administracyi nie brakło nigdy elementów poza-krajowych. W tych warunkach i przy takiem pojmowaniu służby publicznej zdarzały się bnrdzo często usuwania z urzędu nieraz po kilku urzędników od-razu, a nawet wszystkich, jak np. w Kosowie w 1801 roku, gdyż ludzie ci bez ambicyi, a jak o nich mówi pewne sprawozdanie „nichts weniher als technisch gebildet“ wymyślali wprost geoialne środki do obejścia, nawet z austryacką drobiazgowością układanych rozporządzeń.

Wobec stałaj i niepomiernej podwyżki ceny soli, w myśl instrukcyi, danej armii zaborczej przy wkroczeniu do Galicyi, i przy równoczesnym zakazie używania soli nierządowej, stawały się nadużycia po kokturach i częstsze i coraz łatwiejsze. W poszukiwaniu przyczyny tego usuwano w różnych czasach żydów od sprzedaży, zabroniono im osiedlać się w pobliżu żup, urzędnikom nakazano wpłacać kaucye, zabezpieczające skarb przed nadużyciami, co znowu wobec zniechęcenia ich powodowało szykany wobec kupujących i tern samem zmniejszało zbyt. Temu starano się zapobiedz przez zachęcanie do handlu solą poddanych kameralnych zapomocą udzielonego szerokiego kredytu i premii od wywozu soli za granicę (do 1807 r. i od 1819—1820 r.), lecz i to umiano obejść, gdyż poddani kameralni, jako ubodzy, nie mogli trudnić się handlem i bywali tylko dobrym szyldem dla kupców żydowskich, ponadto spłata udzielonego kredytu nie szła a odrabianie za pańszczyznę było zupełnie dla rządu nieekonomiczne. Gdy zatem te środki chybiły celu, wprowadzono dwie rzeczy faktycznie skuteczne, mianowicie poprawienie stanu intelektualnego i fachowego oficyalistów przez przyjmowanie coraz liczniejszych techników fachowo w górnictwie wykształconych z akademij w Sche-mnitz oraz przez zupełnie i dziś pochwały godny system tantyem, wówczas nazwany Übersudgroschen-

CD ca

Remuneration i t. z w. Douceur’y po 3 krajcary wal. wied. od beczki skarbowej, o ile sprzedaż więcej wynosiła, niż przeciętna z trzech lat ostatnich. Z tych środków pierwszy działał powoli, drugi nie był zrozumiany a przy bardzo nizkim wymiarze również niezbyt zachęcający. Toteż przemytnictwo i nadużycia szerzyły się nadal; ustanowiono więc bardzo niemoralny środek wytępienia tych wykroczeń, zarządzono bowiem, że za każdą denuncyacyę o nadużyciu z solą donosiciel otrzymywał połowę wartości kontrabandy.

Widocznie zatem w tym kierunku niemiecko-czescy szerzyciele kultury XVIII wieku nie wiele różnili się od magnackich sprzedawczyków polskich, robili to jednak po kramarsku, gdy ci posiadali i w złodziejstwie gest królewskiJ).

Zmagano się z temi trudnościami lata całe, początkowo równie chwiejnie, urządzano administracye, lecz po przegranej wojnie polskiej w 1794 r. a ostatecznie po ostatnim rozbiorze rozpoczęto trwałą gospodarkę w całym tym dziale ekonomii krajowej.

W ślad zatem pozwijano wszystkie geograficznie lub geologicznie mniej ważne zakłady, tak że z początkiem XIX wieku było już tylko 26 salin w ruchu. Zniesiono także dwa zagraniczne (polskie) magazyny solne w Berdyczowie i Konstantynowie²). Wywóz soli zaczął stale zmniejszać się. Stąd wielka troskliwość o kupców zagranicznych, tak że już w 1790 roku specyalne wychodzi rozporządzenie, żeby urzędnicy przedewszystkiem pod grozą zawieszenia w czynnościach obsłngiwali wszystkie „ausländische Direktionsfuhren“. Zabiegi u rządu rosyjskiego musiały dać wyniki oficyalnie korzystne, gdyż w 1793 roku zapewniano saliny galicyjskie, iż handel solą w nowych rosyjskich prowincyach nie może być i nie będzie utrudniony. Pomimo to urzędy spostrzegają zmniejszony popyt i muszą 1795 roku usprawiedliwiać się. Nawet cło, opłacane przy wprowadzaniu soli przez dawne polskie województwa, było przez rząd austryacki bonifikowane, o ile kupiec mógł udowodnić w przeciągu dwóch miesięcy zapomocą t. zw. Essito Bolette, że wytwór galicyjski odstawił do Litwy. Na domiar złego ustanowiony kordon na granicy galicyjskiej przyczynił się również nie mało do osłabienia ruchu handlowego. Handel solą z Polską z końcem powstania kościuszkowskiego ustał zupełnie i to nawet na rozkaz władz austryackich. Dwa zaledwie składy rzeczne (Stromniederlagen) pozostały, t. j. w Torhach i Jarosławiu, lecz wnet potem pozwolono na handel solą lecz tylko w te obszary Polski, gdzie znajdowało się wojsko austryackie lub rosyjskie.

Po upadku Polski zaczęły się stałe reformy ale również i represye. Zarządzono w 1796 r. paszporty dla handlarzy solą także wewnątrz kraju, zabroniono kredytowania soli dominiom i poddanym, wprowadzono dla nowo zajętych części osobną monetę, której nie pozwolono przyjmować w Galicyi, zabroniono kredytowania soli żydom, w okręgu Zamoyskim nie pozwolono przyjmować ani pruskich monet ani srebrnych polskich po 6 groszy i po V* złp., wre-

') Z powodu nadużyć z solą wykrytych w Wieliczce w 1795 r. wprowadził cesarz t. zw. Denunziantendrittel także w innych salinach galicyjskich.

²) Tak że pozostały nadto tylko składy w Korcu, Ołyce, Włodawy i Lubomli nie licząc składów nadwiślańskich. Z tych cztery pierwsze pobrały np. w 1793 roku 6,400.000 hurmanów i zapiekanek po jednym funcie.

szcie podniesiono w 1798 roku cenę soli do 2 fl. reńskich za centnar wiedeński.

Nic nie pomogły jednak ani zwroty cła, ani zapowiedzi udogodnionego przewozu przez okrąg Zamoyski na Litwę, ani wreszcie zniżona cena soli za granicą. Nic nie zdołało już podniecić ani ożywić tego handlu i o ile o tę sprawę tylko chodziłoby, to na nowym rozbiorze Polski Austrya dużo straciła. Przez szczegółowe studya, przedsięwzięte przez wyższego urzędnika gmudeńskiego Lenobla, miano po zbadaniu zaniechanych i istniejących salin około 1800 roku postawić sprawę solną na nowe tory.

Tymczasem nadeszły czasy napoleońskie. Dużo było nadziei, dużo zdenerwowania, lecz ukazy państwowe pracowały bez wytchnienia, aby żaden urzędnik salinarny nie łudził się nadziejami z powodu przyszłej zmiany stanu rzeczy, lecz aby wszystko po dawnemu wykonywał. Następne lata polecają pośród najprzeróżniejszych spraw moralne zachowanie się urzędników, nakazują uczęszczanie do kościoła, wprowadzają straże wojskowe dla ochrony kas przed tureckimi zbójąmi, wreszcie wobec powodzenia oręża polskiego pod Napoleonem, małą zemstę w postaci podwyżki ceny soli prawie w dwójnasób, gdyż z 2 fl. 48 na 4 fl. 29. Eeha walk potężnego cesarza Francuzów odbijają się w cichych zakątkach Galicyi zrazu nieznacznie, później w miarę zbliżania się wypadków coraz głośniej, tak że rok 1809 rozbrzmiewa w całym kraju bojowym odgłosem. Wystraszeni urzędnicy, a wśród nich główny administrator żup we Lwowie Kortuin znikają pod grozą zbliżających się wypadków. Gorączkowe rozkazy gubernium nakazują jaknajszybszą ucieczkę z pieniądzmi skarbowymi przez Skole lub przez Czerniowce do Węgier; żadnych pieniędzy nie wolno było odsyłać do kas okręgowych, gdyż te zostały zwinięte. W końcu dnia 24. maja 1809 r. wkroczył generał Rożniecki do Lwowa. Dwanaście obwodów Galicyi wschodniej zajęło wojsko polskie prawie bez wystrzału, zaledwie małe pikiety ułańskie czuwały po miastach nad utrzymaniem porządku. Marszałek austryacki ks. Hohen-lohe-Ingelfingen cofnął się z całą armią przez Czerniowce ku Węgrom.

Wówczas po raz ostatni może polecenia polskiego rządu nadeszły do żup podkarpackich.

Nowy rząd, zorganizowany we Lwowie, rozesłał sztafety z zawiadomieniem, że zajęte części kraju przechodzą pod panowanie Napoleona. Ciekawy ten dokument brzmi w sposób następujący:

„Służba woyskowa Do Inspektora żupy solney. Od generała Rożnieckiego. Aleksander Rożniecki Generał Inspektor iazdy Polskiey Koniuszy Króla Jego król. Mci Hiszpańskiego, ozdobiony Orłem Legii honorowej, Kawaler Oderu Korony żelazney y Krzyża Woyskowego Polskiego ninieyszym iak naysurowi pod konfiskatą Maiątkn i K rą śmierci Inspektorowi Zup solney zaleca, aby tenż wraz subordynowanemi Indywiduami swoiemi Obowiąski Służby swoiey tak iak i dawniey z tym dokładem pełnił, aby żadney Beczki soli nieprzedawał. Pieniądze w Kasie za Sól u siebie znayduiące się zatrzymał doputy, dopuki przezemnie nominowany Inspektor Bań solnych y Dyrektor kameralnych Dóbr w Cyrkule leżących Stanisław Skarbek nie ziedzie i dalsze rozrządzenie nie uczyni. Dan w Lwowie dnia 31-go Maia 1809“.

Akta takie zatrzymano, lecz w krótkim czasie wszystko zmieniło się. Dnia 18. czerwca Rożniecki wyszedł ze Lwowa, 20. objął na nowo rządy austrya-

na

ckie gubernator Wurmser a od dnia 28. czerwca do 15. grudnia 1809 r. sprawował rządy tymczasowe rosyjski jenerał Möller Zakomelski.

Przy tylu wzruszających zdarzeniach i przy ciągłych wojnach nie było mowy o ożywieniu handlu solą poza granicami Galicyi. Dnia 11. listopada 1809 roku zajęły wojska Księstwa Warszawskiego Wieliczkę, a na podstawie ugody pomiędzy Austryą a Księstwem z dnia 19. listopada 1811 r. administrowali nią wspólnie urzędnicy polscy i austryaccy, a dochody dzielono aż do dnia 24. sierpnia 1813 r. pomiędzy obadwa państwa. Rocznie wpływało z tego źródła do kas Księstwa 9 milionów złp.

Od tego czasu trwał jeszcze układ o dostawę soli dla Królestwa Polskiego do 1824 r. a ekspedy-cyą jej trudnił się Isak Wolf Rappaport 0- Miał on prawo 100.000 beczek skarbowych po 140 funtów wywieźć corocznie do Księstwa za opłatą po 3 fl. 15 kr. od beczki, nadto dostawał 8°/₀ naddatku w naturze za ekspedycyę Sanem, a 12% za ekspedycyę kołową, natomiast zapłatę od niego rząd pobierał tylko w monecie konwencyjnej, co stanowiło znaczne utrudnienie dla obywateli Królestwa Polskiego względnie przedtem Księstwa. Do Rosyi natomiast od 1813 roku otwarto ponownie zupełnie wolny handel solą dla wszystkich % Rząd polski wyznaczył jako swego do tego celu pełnomocnika Seliga Pragera, a od 1817 roku Arona Hrovicza, przyczem także im jak przedtem Rappaportowi przyznano 8°/° „Gratisaufgabe“, jednak bez ograniczenia ilości poboru. Tymczasem Rosya na ostatnią zniżkę soli austryackiej odpewie-działa w 1820 roku podwyżką cła wwozowego od beczki z 50 kr. na 1 fl. 15 kr., wskutek czego wywóz znacznie znowu podupadł.

W następnych latach t. j. 1821 zawarto szczegółową umowę co do handlu solą z Królestwem Pol-skiem, a jako „komisarza rządowego warzonki“ wyznaczyła Polska Jagielskiego z siedzibą we Lwowie i z prawem dowolnego poboru soli po kokturach za wystawieniem tylko tymczasowych pokwitowań. Tą

*) Do roku 1813.

²) Od roku 1820 zniżono cenę soli dla Rosyi.

umowę przedłużono w r. 1822 na dziesięć lat. Gdy z tej strony starania Austryi o utrzymanie rynku polskiego są uwieńczone dobrym skutkiem, natomiast handel solą do Rosyi w roku 1824 ustał zupełnie. W roku 1831 akta solne galicyjskie wspominają o powstaniu lecz stale już nieprzychylnie z tern, że nie wolno wywozić do Królestwa broni, kos, pałaszy, pistoletów i amunicyi i nie wolno brać w tych sprawach czynnogo udziału; tak samo wzbroniono wywozu, a nawet przewozu saletry do Polski i to są ostatnie sprawy, w których wyraz Polska urzędowo wspominano. Cenne bardzo wskazówki podaje prof. Szajnocha w dziele: „Płody kopalne Galicyi“. Zaznaczę stamtąd, że za sól galicyjską pobierał rząd au-stryacki od zagranicy, t. j. z Polski do 1792 roku po 3,000.000 k., później w 1832 r. jeszcze 2,772.000 k., w 1891 roku już tylko 14.000 k.; dziś wywóz soli zupełnie ustał. Powodem tego jest niezależność solna Rosyi od Austryi i stosunkowo znaczne cła wwozowe, gdyż wynoszą od wszelkiej soli niepakowanej po 4 k. 66 za 100 kg. zaś od soli drobno pakowanej po 6 k. 99, co wraz z przewozem od salin i ceną wyrobu wyniosłoby mniej więcej 13 k. 42 h. za 100 kg. Musianoby zatem z Austryi sprzedawać sól bez zysku, a i tak obywatele państwa rpsyjskiego mieliby własną sól tańszą. Działalność żup tutejszych została przeto ograniczoną zupełnie do ciasnego obrębu Galicyi, chociuż saliny tutejsze mogłyby z całą pewnością pokryć zapotrzebowanie połowy Europy.

Spodziewać się jednak należy, że skoro obecny spadkobierca dawnej autonomii polskiej sejm galicyjski poruszył myśl zupełnie słuszną o zwrot dawnych żup polskich na cele wyłącznie krajowe, to myśli tej łatwo nie porzuci. Obietnice Maryi Teresy co do ofiarowania królowi polskiemu dwóch żup może obecnie w zmienionej formie dowodnie wykazać, że słowa panujących bywają dotrzymywane. Zarząd kraju po usunięciu pewnych, zresztą słusznych uprzedzeń pośród inżynierów górniczych, wywołanych niekwalifikowanemi obsadami swoich zastępstw solnych, potrafi poprowadzić solnictwo polskie nowe tory, przynoszące chlubę krajowi i wydatną pomoc jego opłakanym stosunkom finansowym.

¹

) Słowa noty Fr. Wilhelma do Sejmu 19 listopada 1788. *) Ks. W. Kalinka: „Sejm czteroletni“.

²

)    Król pruski przybrał tytuł ten w roku 1764. Polska zatwierdziła go aktem warszawskim z dnia 27 maja t. r.

³

)    W. Kalinka. Sejm czteroletni.

Próba przeróbki ropy z Bustenari (Rumunia).

Napisał

Stanisław Myśliwy.

Cięż. gat. — D₁₅ = 0,857; Początek wrzenia

W jakiś czas po zajęciu obszaru naftowego Rumunii przez wojska sprzymierzone, otrzymały nie- wynosił 87° C.

które rafinerye poza galicyjskie niewielkie ilości ropy    Destylacya według Engler’a, do której użyto

rumuńskiej celem przeróbki, a jeszcze więcej, zdaje 100 cm³ ropy, dała następujące wyniki: się, celem dokonania prób i doświadczeń nad sposobem przeróbki tej ropy. W jednej z większych ra-fineryi miałćm sposobność przeprowadzić próbę przeróbki ropy z Bustenari, a wyniki jej podaję poniżej.

Zanim przystąpię do właściwej rzeczy wyjaśnię znaczenie niektórych znaków i skróceń, co dla zrozumienia artykułu jest koniecznie potrzebne. I tak D₁₅ = ciężar gatunkowy przy 15° C; ~V₂₀ — współczynnik smarności przy 20° C; Fp = punkt zapalności; Pk = punkt krzepnięcia.

Przeznaczona do przeróbki ropa posiadała barwę zielonawo-czarną; punkt krzepnięcia leżał poniżej —10" C, co wskazywało na znaczną zawartość benzyny.

Pocz. wrz. — 100" C 100 — 110° „ 110 - 120° „ 120 — 130° „ 130 — 140° „ 140 — 150° „

150 — 160" „ 160 — 170° „ 170 - 180° „ 190° „ 190 — 200° „

180

. 6.0 cm3 .4.0 „

•    4.0 „

•    3.0 „ .4.0 „ .4.0 „

Suma 6.0% obj.

„ 10.0 „ „

14.0 „    „

. 3.0 „ . 3.5 „ . 3.0 „ . 3.5 „ •2.0 „

„    38.0 „    „

„    40.0 „    „

Pocz.wrz. 200 — 210° C .

210 — 220° „ . 220 — 230° „ . 230 — 240° „ . 240 — 250° „ . 250 — 260° „ . 260 — 270° „ . 280° „ . 280 - 290° „ . 290 — 300° „ .

270

t>9 b© b© bS bS fcS fc©

ot b< oi b w ob ö ö ö

Suma 42.0 „ obj. 44.0 „

46.0 „

48.0 „

50.0 „

60.0 „

T)

Pocz. wrz.

87° — 120° C . . . . 8.35% wag. — D₁₅ = 0.7355 120° — 150° C 150° — 300° C

Powyż. 300° C . •    . . 36.60 „    „

Koks . .

Strata . .

. . 10.99 „ . . 34.95 „

„ —D, ₅ = 0.7700 „ -D

= 0.8430

. . 4.82 „ „ . . 5.29 „ „

yy

Suma 100.00% wag.

Pocz. wrz. — 150° C = 25°/₀ obj. — Dl5 = 0.737 150 — 200° C = 14% obj. — D,-, = 0.796)

200 — 300° C = 20°/₀ obj. — D₁₀ = 0.860)

= 0.796 ^

= 0.860/

Pozostałość (masut) i strata wynosiły 40% obj. — Punkt krzepnięcia masutu leżał poniżej — 10° C.

Destylacya rozkładowa w żelaznym kociołku, do której użyto 3000 cm³ = 2621 gr dała następujące rezultaty:

34% obj. —    ₅ = 0.833

Porównując powyższe rezultaty z wynikami destylaćyi rozkładowej ropy z Urycza, która pod wielu względami jest do ropy z Bustenari podobna, przekonujemy się, że przechodzące przy jednakowych temperaturach frakcye ropy bustenarskiej są średnio o 8 stopni gęst. cięższe, niż odpowiednie frukcye ropy uryckiej.

Następnie poddano przeznaczoną do przeróbki ropę, destylaćyi przy pomocy przegrzanej pary w małym kociołku próbnym i użyto do niej 265 kg.

Destylacya dała następujące rezultaty:

Frakcye

Di5

V₂₀

Wo

MP

Pk I Ilość kg.

Uwaga

Pocz. wrz.

— 0.720 0.720 — 0.770 0.770 — 0.885

0.7090

0.7510

0.8239

bS I

Cł

o © q

co co co* h-i co oo

cc !-*

CO % o CO bS h*

Poddano rektyfikacyi

Wiadro Nr. 1

0.8925

1.62

96°

10.0    3.77

0.9030

2.02

114«

— 20°    10.0    3.77

0.9124

2.74

128°

niżej

— 20°    8.5    3.21

0.9187

4.09

138"

- 20°    8.0    3.02

Wiadro Nr. 5

0.9274

8.58

157°

— 15°

10.0    3.77

0.9352

22.13

3.86

172°

0.9413

7.12

179°

niżej

- 15°

10.5    3.96

0.9452

11.88    164°

—150 —10°

11.5    4.34

10.0    3.77

0.9410

11.37    120°

7°

9.0    3.40

_© Poddano rektyfikacyi ^ która dała 44%. pozostały łości w odniesieniu do użytego materyału 4.76 %

3.02 + 4.76 = 7.78% destylatu olej.

Rafin. 10% H₂ S0₄ — Strata raf. 3.4°/0 Rafin. 12% H₂ S0₄ — Strata raf. 3.48% Rafiu. 15°/₀ H₂ S0₄ — Strefa raf. 3.77%

Rafin. 20% H₂ S0₄ — Strata raf. 3.02%

Rafin. 20% H, S0₄ — Strata raf. 3.72%

Wiadro Nr. 10    0.9274

„    „    11    0.9095

„    „    12    0.9090

Twardy asfalt Strata

5.43

2.73

2.29

93

I 00 S'l

! o io

>00000 b ö ö 4 o

t-H t—!

GO C" !>• —h O lO O; t> lO CO CO CO t-h co

11.14% oleju smaro. wego

Suma

265    100.00%

Należy jeszcze nadmienić, że MP oznacza punkt wano zapomocą 2 4- 2% H₂ S0₄ (97/98) a następnie zapalności, oznaczony w aparacie syst. Martens-Pen- poddano rektyfikacyi w małym 3-litrowym kociołku, sky, a T — punkt zapalności, oznaczany w otwar- opatrzonym deflegmatorem i otrzymano następujące

gatunki benzyny w procentach wagowych, odniesio-Obydwie frakcye benzynowe (Pocz. wrz. — c. nych do użytej pierwotnie ropy: g. 0.720 i od 0.720 — 0.770) każdą z osobna rafino-

tym tyglu.

Lekka benzyna

Ciężka benzyna

Suma

Hydriir

(0.652)

0.53

0*53%

Gazolina

(0.674)

1.08

1.08%

Benzyna autom. Benzyna do lamp (0.721)

(0.703)

0.85

0.69

1.54%

0.41

0.82

1.23%

Benzyna ekstrakcyjna

(0.737)

Benzyna ciężka (0.754)

0.57

2.90

3.47%

0.65

3.71

4.36%

4.697»

. . 2.81%

Pozostałość benzynowa wynosiła 4.69%.

Należy tu wspomnieć, że przy obliczaniu otrzymanych gatunków benzyny, nie uwzględniono straty, powstałej przy rafinacyi, która jednakże jest bardzo nieznaczną.

Naftę otrzymano przez złączenie następujących części :

1) Pozostałość z rektyfikacyi obydwóch

frakcyi benzynowych...........

3) Frakcya naftowa odebrana w granicach c. g. 0.770 i 0.885 przy destylacyi ropy 31.33% 3) Otrzymany przy rektyfikacyi lekkich olejów ciężki destykat naftowy . .

Razem 38.837₀

W ten sposób otrzymaną naftę poddano rafinacyi zapomocą 47° H₂ S0₄ (97/98) jako kwas pierwszy i 1.25% H₂ SO, (93/94) jako kwas drugi. Rafinowana nafta posiadała następujące własności: D₁₅= 0.8243; Fp = 23° C Abel; barwa III IV = 145 mm. Stammer. Przy — 20° C była nafta zupełnie płynną. Paliła się zupełnie dobrze. Należy się spodziewać, że przy otrzymywaniu fabrycznem będzie jeszcze jaśniejszą.

Trzy pierwsze frakcye olejowe poddano rekty-fikacyi w 3-litrowym kociołku żelaznym. Do rektyfi-kacyi użyto 2000 gr. oleju, z czego pozostało 880 gr. czyli 447₀ rektyfikowanej pozostałości o następujących własnościach:

D₁₅ = 0.9154; V₂₀ = 4.42° E; MP = 145° C; Pk = niżej — 20° C.

Destylat aż do c. g. 0.894 w ilości 553 gr. = 2.81% użytej ropy dodano do frakcyi naftowej. — Resztę w ilości 569 gr. = 3.06% tworzył olej niebieski, który wykazywał następujące własności:

D₁₅ = 0.8976; V,₀ = 1.70° E; MP = 150° C, Pk = Aiżej - 15» C.

Wspomnianą wyżej pozostałość w kociołku zmięszano z 4 frakcyą olejową w stosunku wydajności (4.76 : 3.02) i rafinowano zapomocą 2 14 + 4o/° H₂ S0₄ (97/98).

Przy rafinacyi frakcyi olejowych otrzymano oleje o następujących własnościach :

Wiadro

Przed

rafinacyą

Po rafinacyi

Nr.

D₁₅    ^20

MP Pk

D₁₅

^20    |    ^50

MP Pk

Uwaga

I 1-0 O OO Ci

to

0.9154

0.9187

0.9274

0.9352

0.9413

0.9452

0.9412

I/.

bS po ^

C' ’

to 00 bS co

135°

145°

157°

niżej

—20° )

-20° /

0.9097    3.77

Cł o

CM

o' o"

139

niżej

\ 7% Olej do Jkompressorów

-15° 3.4 °/oj — 15° 3.48°/o    13%

—10° 3.77°/o foleJe ma_ —10° 5.74%) szynowe

—20°

Ogółem otrzymano 23.39% olejów smarowych tego ciężkiego destylatu olejowego użyć do sporzą-Przy rafinacyi zapomocą 8—10% kwasu siarko- dzenia oleju cylindrowego, jednakże przy próbnej wego, otrzymano kosztem dużych strat oleje bardzo destylacyi w małym kociołku, nie można było otrzy-jasne. Z powodu zbyt dużej ilości użytego do rafi- mać tych rezultatów, z powodu zupełnej nieznajo-nacyi kwasu, potrzebował kwaśny olej bardzo dużo mości własności badanej ropy-

ługu o 2° Be do neutralizacyi. Zredukowano więc    Pozostały w kociołku asfalt przedstawiał się

ilość kwasu do 5—67o i przy mniejszych stratach po ostygnięciu jako twarda smoła. Aby otrzymać otrzymano zupełnie dobre oleje.    zdatny do użytku asfalt, należało destylacyę i w sta-

Z przeprowadzonych prób rafinacyi wynika, że dyum końcowem prowadzić bez rozkładu i wcześ-oleje z ropy bustenarskiej najlepiej rafinować zapo- niej ją zakończyć. Przez to ilość asfaltu, która wy-mocą 6—8% kwasu siarkowego.    nosiła tylko 1.57,, podniosłaby się na 5—8 o, pod-

Ostatnie trzy frakcye olejowe były zupełnie ®as gdy ilość nieużytecznego c.ężkiego oleju rozłożone i dlatego należy je uważać za olej ciężki, zmniejszyła się z 11.1/. na 5-8/. a z te[ ilości Przeskok własności przy wiadrach 9 i 10 wskazuje, przeważna częsc mogłaby byc uzy ą J    1 P

Zestawienie :

Z ropy bustenarskiej można w przybliżeniu

że w tem stadyum nastąpił rozkład, gdyż smarność cyalme ciężki smarowy lub tez cy m y. i punkt zapalności zmniejszają się, gdy punkt krzepnięcia nagle wzrasta.

na

Przy racyonalnie przeprowadzonej destylacyi wielką skalę z dostateczną ilością pary, możnaby otrzymać następujące produkty :

0.53% Hydrür 1.08% Gazolina 1.54% Benzyna automob.

3.23% Benzyna do lamp 3.47% Benzyna ekstrakc.

4.36% Benzyna ciężka 38.83% Nafta — Strata przy rafinacyi 3%

Gatunki benzyny

14.21%

Należy odjąć straty przy rafinacyi i rektyfikacyi wynoszące 15%

12.08%

37.67%

7.00% Olej kompresorowy 3.40% Olej maszynowy lekki 3.48% Olej maszynowy średni 3.77% Olej maszynowy ciężki 5.74% Olej maszynowy spe-cyalnie ciężki 15.70% Olej niebieski, olej ciężki, Asfalt 11.16% Strata........ . .

Rafinowane oleje smarowe 23.39° o

23.39% 15.75% 11.16 %

Suma .    . 100.00%

Borysławski okręg naftowy.

Wykaz obrotu ropą za miesiąc luty 1917 roku.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 31. I.

1917

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w Kg.

Zapas 28. II.

1917

~7 ©sta. w i g n i & ;

Tustanowice Borysław Mraźnica . .

4,725.189

3,376.893

347.801

33,611.443

18,380.119

3,412.030

1,739.794

1,317.038

2,808.286

927.657

155.971

28,746.132

16,122.837

3,269.312

5,042.420

3,389.480

334.548

Razem

8,449.883

55,403.592

3,056.832

3,891.914

48,138.281

8,766.448

Mraźnica .... Schodnica . . .

Urycz.....

Kropiwnik . . .

Opaka .....

Perehińsko . . .

Rypne .....

Bandrów .... Rajskie .... Ropienka . . . Wańkowa . . . Paszowa .... Słoboda dubeńska Strzelbice . . . Ustrzyki dolne . Rosochy .... Polana ..... Popiele .... Dolina.....

104.535 761.045 838 857 83.532 90.980 20.350 195.674 1.200 157.333 131.036 1,345.494 89.651 10 000 107.570 30.132 6.190 8.642 50.405 15.000

19.400

1,770.084

682.140

1.900

61.800

210.735

6.615

5.580

205.153

1,273.339

49.783

47.100

80.850

19.620

4.420

2.000

1.500

25.650

1.800

26.620

17.600

200

17.644

173

2 510

3.409

38.200

310

1,844.015

558.908

105.116

246.500

1.894

282.270

1,883.652

122.435

643.820 960.116

85.432

45.154

20.350

133.289

7.815

161.019

50.510

696.981

139.434

57.100

170.820 49.552 10.300

8.642

50.405

17.000

Razem

12,497.509

59,844.111    3,130.202

3,954.160

53,060.636

12,196.622

ZESTAWIENIE

zapasów ropy w Borysławiu według stanu z 1. marca 1917.

ROPA

Zapasy Kg.

Wolna przestrzeń zbiorników Kg.

Borysław . . Schodnica . Mraźnica . . Urycz . . . Opaka . . .

4,895.1691 182.7054 4 0955 41.1152 29.0984

65,727.0000

1,795.0000

138.0000

637.0000

170.0000

GMINA

Ilość otworów będących

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc styczeń 1917.

w ruchu

wier. tłok. instrum.

produkuje gaz

otworów

wykazanych

pod 2.

zupełnie

zastanowio-

nych

Razem

produkcya gazu w nr w 1’

produkcya gazu w miesiącu styczniu 1917 przeciętnie

ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

więcej

na jeden otwór będący w ruchu

na jeden otwór produkujący

gaz

m³—wl’ m:i—wl’

niż ilość przeciętna 1. 3 788

niż pojedyncza przeciętna 1. 3-788

niż podwójno-przeciętna 1. 7-576

Razem

Uwaga

10

11 12

13

Tustanowice

Borysław

Mrażnica

Popiele

165

144

16

75

66

29

12

104    333.84    2.023    3.210    70    24

78    296.10    2.056    3.796    56    9

5    78.40    4.90    15.68

10    104

13    78

Razem

336

146

41

187    708.34    2.245    3 788    127    33

27    187

Zestawienie produkcyi gazu za miesiąc luty 1917.

GMINA

Ilość otworów będących w [ruchu

w tłok. wierć, instrum.

ilość prooukują-cych gaz

otworów

będących w

ruchu obję-

tych rubr. 2.

całkowicie

zastanowio-

nych

Razem

É-I

Ö S t-h

Ił*

ci

O N

x £ ’ÏB

Sh <d>

prooukcya gazu w lutym 1917 r. przeciętnie

ilość otworów świdrowych produkujących

mniej

więcej

na jeden otwor będący w ruchu

na jeden otwór produkujący gaz

wm³w 1’ wm:iwl’

niż przeciętna ilość gazu 3-329 nr8 niż pojedyncza przeciętna 3-329 m

niż podwójna przeciętna 6 658 m:i

Razem

Uwaga

10 U_12

13

Tustanowice

168    76

34

110    30535    1-818    2776    72    31

7    110

Borysław

Mrażnica

Popiele

148    73

16    5

10

83    293-94    1*986    5-542    61    7

5    59-84    3-74    11-968    2

15    83

Razem

338    154

44

198    65913    1-950    3-329    135    38

25    198

Wytwórczość węgla w Austryi w roku 1917

na podstawie dat c. k. Ministerstwa robót publicznych.

W miesiącu styczniu.

Okręg Wolfsegg .    .

„ Leoben-Fohns-dorf ....

„ Köflach.    .    .

* Trifail . . .

„ Dalmatyński.

„ Galicyjski . .

Inne drobne przedsiębiorstwa w Sudetach ....

Inne drobne przed-sięb. w krajach alpejskich .    .    .

Ogółem węgal brun. 17,986.830 q 19,468.077 q

A) Węgiel kamienny : styczeń 1917 8,994.658 q 386.000 „

1,969.723 „

1,263.040 „

346.059 „

1,603.814 „

182,106 „

Ogółem węgiel kam. 14,745,400 q 14,507.170 q

Okręg M. Ostrawsko-Karwiński.

„ Schwadowitz.

„ Galicyjski . .

Inne drobne kopalnie

styczeń 1916 8,759.802 q 391.500 „ 2,211.943 „ 1,011.149 „ 349.865 „ 1,590.080 „ 192.831 „

301.393 q

738.181 „ 459.425 „ 879.840 „ 61.945 „

2.753 „

208.347 q

292.615 q

825.119 „ 530.346 „ 1,120.670 „ 80.374 „

9.160 „

185.634 q

Okręg Brüx-Teplitz . „ Falkenau .    .

B) Węgiel brunatny : 11,781.410 q 2,890.420 „

12.411.936 q 3,284.504 „

663.116 „

727.719 „

Wytwórczość węgla w Zagłębiu krakowskiem w rok 1916 (na podstawie tymczasowych zestawień).

1.    Jaworznickie Gwarectwo węglowe . . 773.927 ton

Z powyższej produkcyi użyto w roku 1916 na własne potrzeby kopalń i na deputaty dla robotnika około 250.000 ton, kolejom państwowym oddano około 1,250.000 ton, na konsum prywatny w Galicyi obrócono około 350.000 ton.

Export wynosił łącznie 17.000 ton, w tern 6.000 ton do Węgier, a 11.000 ton do Niemiec i to wyłącznie węgla drobnego (miału).

Kopalń czynnych było w r. 1916 w Zagłębiu krakowskiem 9, w których pracowało ogółem 6.035 robotników w tern 151 jeńców wojennych.

Wytwórczość ogólna wynosiła 1,847.512 ton o wartości łącznej K 22,801.000; wytwórczość była zatem wyższą jak w r. 1915 o 204.800 ton, a wartość węgla wyższą o K 6,274.000.

Cena przeciętna za tonę wynosiła K 12*34 i była o K 2*34 wyższa jak w r. 1915.

Przeciętna wydatność pracy robotnika wynosi 306 ton węgla o wartości K 3.776 rocznie.

Na powyższą produkcyę złożyły się poszczególne kopalnie jak następuje:

3.

4.

5.

6.

7.

F.

Wytwórczość węgla kamiennego w Królestwie Polskiem w roku 1916-

Rok 1915

Rok 1916

Nazwa

kopalni

W r. 1916 wydobyto węgla więcej (+), albo mniej (—), niż w rokn 1915

cetnarów metrycznych

°/

/ o

Niwka......

Klimontów . . . Mortimer . .

Milowice.....

Saturn......

Jowisz......

Kazimierz i Jakób . Hrabia Renard . .

Andrzej II.....

Paryż i Koszelew .

Czeladź......

Grodziec II.....

Flora .......

Franciszek . . . .

Mikołaj .....

Reden ......

Antoni......

Andrzej III.....

Alma.......

Flötz Rudolf . . .

Grodziec I.....

Stanisław.....

Wańczyków ....

Lilit.......

Helena I. .... .

Alwina I......

Józef .......

Alwina II.....

Jadwiga.....

Wilhelmina .... Alwina III. ....

Anna.......

Fryderyk.....

Jarosław.....

1,460.200 1,205.406 1,148.396 1,488.278 3,406.359 227.796 5,533.350 2,400.346 133.446 2,361.240 1,885.617 1,535.946 2,308,330 13.687 95.031 1,527.398 173.980 214.272

96.888

268.347

60.764

15.646

27.249

238.171

2.274

3,179.619 2,142.661 2,377.203 4,590.877 5,199.548 315.300 7,653.022 5.205.181 319.235 3,715.334 5,128.794 4.362.762 3,164.189

20.310 26.510

1,866.955

685.523

255.537

2.353

207.370

368.549

254.700

52.450

149.271

374.624

19.295

12.509

72.383

35.050

113.552

2.500

86.416

31.311 103.876

'n

+ 1,719.419 + 937.255 + 1,228.807 + 3,102.599 + 1,793.189 + 87.504 + 2,119.672 + 2,804.836 + 185.789 + 1,354.094 + 3,243.177 + 2,826.816 + 855.859 + 6.623 — 68.521 + 339.557 + 511.543 + 41.265 + 2.353 + 110.482 + 100.202 + 193.936 + 36.804 + 122.022 + 136.453 + 17.021 + 12.509 + 72.383 + 35.050 + 113.552 + 2.500 + 86.416 + 31.311 + 103.876

+ 117,75 + 77,75 + 107,00 + 208,47 + 52,64 + 38,41 + 38,31 + 116,85 + 139,22 + 57,35 + 172,00 + 184,04 + 37,08 + 48,39 - 72,10 + 22,23 + 294,02 + 19,26

+ 114,03 + 37,34 + 319,16 + 235,23 + 447,80 + 57,29 + 748.00

Razem . .

27,828.416

52,094.769

+ 24,266.353

+ 87,20

Stowarzyszenia górnicze.

PRELIMINARZ DOCHODÓW I WYDATKÓW pierwszej Grupy I-go Stowarzyszenia górniczego w Krakowie na rok 1917.

(uchwalony na posiedzeniu I-szej Grupy w dniu 20. stycznia 1917 r.).

WYDATKI.

DOCHODY.

T Wkładki przedsiębiorstw górniczych IJ

L. p.

Tytuł wydatku

li

GO ■<] 05 m ^05 to

Jaworznickie Gwarectwo węglowe

w Jaworznie.........

Galicyjskie akc. Zakłady górnicze

w Sierszy...........

C. k. Dyrekcya Gwar. „Brzeszcze“ Kop. „Société anonyme min. et in-

dustr.“ w Borach.......

Towarzystwo akc. Zakładów hutniczych i górniczych w Trzebini Kopalnia „Matylda“ w Kątach . . Kopalnia „Compagnie galicienne de

mines“ w Libiążu.......

Kopalnia „Kmita Tenczynek“ w Ten-czynku ............

4.811

to to to ĆD o ^

-1 00

1.893

05 ^ o<

974

250

o    COCO    t>    CO CO    05    CO

t>    05 CO    CM    Ht-    05    00

<1 05 cm 05 to

Płaca sekretarza i służącego, lokal i obsługa, światło i opał, mate-ryały piśmienne i druki, porta

i wydatki biurowe.......

Koszta posiedzeń członków II Grupy

(§ 90. stat.)..........

Szkoły górnicze uzupełniające w Jaworznie i Sierszy ........

Utrzymanie szkoły górn. w Dąbrowie Subwencya „Czasopisma górniczo-

hutniczego“ ..........

Fundusz dyspozycyjny Prezydenta Różne wydatki........ .

2.940

800

2.000

4.500

Ul

o o o

O O 50 OCOt'

16.300

16300

Dział ekonomiczny.

Towarzystwo dla przedsiębiorstw górniczych „Tepege“ Spółka z ogran. odpow, w Krakowie.

Dnia 1. kwietnia b. r. odbyło się VI. Walne Zgromadzenie Towarzystwa „Tepege“ z następują- dyną poważniejszą robotę, t. j. pogłębianie szybu cym porządkiem dziennym :    (o średn. 5'8 m betonowego) dla Pierwszego Austrya-

1.    Sprawozdanie Dyrekcyi i Rady Nadzorczej ckiego Towarzystwa Żeglugi Parowej po Dunaju

za rok 1916.    w Pécs, na Węgrzech. Reszty robót, rozpoczętych

2.    Zatwierdzenie bilansu, zamknięcia rachunko- przed wojną, z powodów u wstępu zaznaczonych nie wego za rok 1916, oraz udzielenie absolutoryum Za- uruchomiono.

rządowi.

Dział robót górniczych kontynuował je-

3.    Przeznaczenie czystego zysku za rok 1916.

4.    Zmiany kontraktu Spółki :

Dział robót wiertniczych wykonał kilka wierceń poszukiwawczych za rudą miedzianą oraz za siarką dla c. i k. Wojskowego Urzędu Górniczego

a)    artykuł VI., kapitał zakładowy (podwyższenie w Królestwie Polskiem, kontynuował głębokie wier-

o K 550.000).    cenie dla Krakowsko- bitkowskiej Spółki naftowej

b)    artykuł X., Zawiadowstwo Spółki (ustanowienie w Rypnem, — rozpoczął montaż głębokich wierceń

jednego zawiadowcy zamiast dwu i mianowanie dia Polskiej Spółki Naftowej „Głęboka“ w Głębokiej prokurzystów).    ad Załawie i Polskiej Spółki Naftowej „Wietrzno“

5.    Zatwierdzenie kooptaćyi J. E. Władysława w Wietrznem, oraz montaż dwóch głębokich wierceń

Długosza na członka Rady Nadzorczej.    a k o r d o w y c h dla Galicyjskiego Karpackiego Akcyj-

6.    Wybór dwu członków Rady Nadzorczej.    nego Towarzystwa Naftowego w Wulce koło Iwoni-

7.    Wnioski i interpelacye.    cza. J)zial ten rozwinął działalność głównie w prze-

Z szczegółowego drukowanego sprawozdania myśie naft0Wym, a to przedewszystkiem ze względu

wyjmujemy;    na możność reklamowania personalu robotniczego.

Agendy Spółki przystosować się musiały do    _    . . ,    ,    ,,    ,

warunków sytuacyi wojennej    . ^zia* towarowy pracował głownie na e-

Prowadzenie robót z działu górniczego i wiert- renie °kuPacy¹ austryackiej w Królestwie o s iea1’ niczego połączone było z dużemi trudnościami, spo- dostarczając narzędzi i materyałow techmcznyc a wodowanemi brakiem personalu, oraz narzędzi i ma- kopalń węgla zagłębia dąbrowskiego, teryałów technicznych. Trudności, stale się zwiększa-    Dział węglowy stworzony został dla pro-

kowane.

jąc, spowodują najprawdopodobniej Zarząd Towa- wadzenia wyłącznego zastępstwa c. i k. Wojskowego rzystwa do nieprzyjmowania w przyszłości robót Urzędu Górniczego w Dąbrowie przy rozsprzedaży w akord, lecz prowadzenia ich na rachunek praco- węgla w okupacyi austryackiej Królestwa Polskiego, dawcy, po cenach kosztów z doliczeniem pewnej które to zastępstwo oddane nam zostało do spółki kwoty ryczałtowej za prowadzenie, jak to już w roku z hr. Mycielskim. Dział węglowy pracował przez sprawozdawczym w paru wypadkach było prakty- cały niemal okres sprawozdawczy i dopiero z końcem ubiegłego roku skutkiem zmienionych warun-

184.827-98

184.872-98

STRATY.

STRATY I ZYSKI ZA ROK 1916.

ZYSKI.

Koszta ogólne i podatki . . Odsetki, prowizye i skonta .

Odpisy z inwentarza i wierzytelności .......

Strata przeniesiona z r. 1915 Czysty zysk do rodziału za rok 1916    .......

70.844-87

19.253-60

90.098-47

24 572-94

23.634-49

46.567-08

70.201-57

Zysk z przedsiębiorstw i interesów handlowych . . .

184.872-98

STAN CZYNNY.

BILANS Z 31. GRUDNIA 1916 ROKU.

STAN BIERNY.

Gotówka w kasie.....

Saldo rachunku czekowego

w austr. P. K. O.....

Saldo rachunku czekowego

w węg. P. K. O.....

Nieruchomości :

a)    Fabryka maszyn, Żywiec

b)    Dom w Chrzanowie . . Inwentarz :

Maszyny........

Rygi wiertnicze.....

Narzędzia wiertnicze . . . Rury wiertnicze i inne . . Inne narzędzia i przyrządy Urządzenia biurowe . . . Narzędzia do robót górnicz. Konie, zaprzęgi.....

Towary w magazynie - . .

Dłużnicy księgowi.....

Udziały w obcych przedsiębiorstwach .......

Kaucye..........

Efekta i walory......

46543

5.834-63

88.932- — 17.174 33

85.926-26

57.499-10

125.181-12

138.482-80

13.680-26

8.372.89

5.407.42

9.047.42

95-18

6.300-06

106.106-33

443.597-60

10.080-29

358.73016

149.330*— 61.860-37 25.283.96

1,161.383-95

Udziały........

Fundusz rezerwowy . .

Inne rezerwy.....

Wierzyciele : księgowi

hipoteczni . banki . . . Przedsiębiorstwa w toku

Akcepty.......

Czysty zysk z roku 1916

450.000-— 18.455-56 1.700-—

336.919-52 44.800 — 143.599-61

470.145 56

525.319 13 36.155-18 83.197-— 46.56708

1,1 61.383-95

Kraków, 28. lutego 1917.

Za Dyrekcyę :

Inż. M. Szydłowski m. p.

Za Radę Nadzorczą:

T. Filippi m. p. Zarański m. p. Sykała m. p.

ków politycznych i przejęcia rozsprzedaży przez władze wojskowe — został zwinięty.

Dział ropny rozwinął dalszą akcyę w kierunku raz podjętym, tj, tworzenia spółek naftowych, celem połączenia ich w Polskie Akcyjne Towarzystwo Naftowe. Do stworzonych przed wojną dwóch spółek, t. j. Krakowsko-bitkowskiej Spółki Naftowej (teren w Bitkowie) i Polskiej Związkowej Spółki Naftowej (teren w Rypnem), przybywają założone w ubiegłym roku : Polska Spółka Naftowa „Głęboka“ (około 180-morgowy teren w Głębokiej ad Załawie), Polska Spółka Naftowa „Wietrzno" (obejmująca starą produktywną kopalnię Izaaka Reicha w Wietrznem), oraz Polska Spółka Naftowa „Równe“, nad której utworzeniem obecnie Towarzystwo pracuje.

Cztery pierwsze Spółki reprezentują kapitał około miliona koron i rokują jak najlepsze nadzieje. Krakowsko - bitkowska Spółka Naftowa osiągnęła pierwszy horyzont ropny przed ponowną ewakuacyą Bitkowa. Szyb Nr 1. Polskiej Związkowej Spółki Na-

Za Buchalteryę :

A Oleś m. p.

towej w Rypnem pompuje ropę z pierwszych horyzontów, a równocześnie pogłębia się do właściwego horyzontu ropnego. Dwie ostatnie spółki mają szyby dopiero w stadyum montowania.

Program pracy na przyszłość:

Podjętą akcyę w przemyśle naftowym uważa Towarzystwo za jedno z najważniejszych swych zadań, zwłaszcza ze względu na wzmożone w ostatnich czasach wykupywanie najlepsze nadzieje rokujących terenów przez duże Akcyjne Towarzystwa Naftowe niemieckie i austryackie. Jak już wyżej wspomniano, dąży Towarzystwo do stworzenia Polskiego Naftowego Akcyjnego Towarzystwa o większym kapitale, któreby miało za cel ratowanie resztek wartościo-ściowych terenów naftowych przed zajęciem przez obcy kapitał.

Za bardzo ważne również i mogące mieć po wojnie dla Towarzystwa bardzo doniosłe znaczenie, uważa Zarząd poznanie warunków pracy w Królestwie Polskiem i wprowadzenie Towarzystwa na ten

K 8.469*34

teren. Zadanie to spełnia obecnie w niewielkim zakresie dział towarowy.

By można choć w części przystąpić do wykonania tych zamierzeń, koniecznem jest dać Towarzystwu pewną podstawę i swobodę rozwoju przez dalsze podwyższenie do kapitału zakładowego 1,000.000 K Czysty zysk za r. 1916 wynoszący 46.567*08 K uchwaliło Walne Zgromadzenie rozdzielić następująco:

a)    na dotacyę funduszu rezerwowego . K 4.656*70

b)    na wypłatę 5°/₀ dywidendy od kapitału zakładowego K 450.000 . . . . „ 22.500*—

c)    na wypłatę kontraktem Spółki ustalonej tantyemy dla Rady Nadzorczej „    1.941*04

d)    na wypłatę 2°/₀ superdywidendy od

kapitału zakładowego K 450.000 . . „    9.000*—

e) na przeniesienie na rachunek strat i zysków r. 1917.........

Dyrektorem Towarzystwa jest inżynier Maryan Szydłowski.

Do Rady Nadzorczej należą : Eksc. Władysław Długosz, Radca dworu Jan Zarański, oraz ponownie wybrani: Tadeusz Filippi, dyrektor Fili Banku przem. w Krakowie, Julian Sykała, inżynier i kierownik kopalni węgla w Łazach.

Walne Zgromadzenie uchwaliło podnieść kapitał do wysokości 1,000.000 koron z 450.000 K. Sumę 550.000 K zebrane zostanie częściowo przez dotychczasowych udziałowców, częściowo przez subskrybcyę nowych udziałów.

Przegląd literatury hutniczej.

Podręcznik analizy żelaza, stali i rudy żelaznej. Napisał dr. inż. Hugo Bartonec.

W okresie obecnej wojny, gdy odwróciła się uwaga sfer technicznych od badań ściśle naukowych pojawiła się w druku ta nader cenna, sumienna i z gruntowną znajomością przedmiotu zestawiona praca rodaka naszego, który mimo swej młodości, ma poza sobą już wiele praktyki i rutyny zdobytej rozbiorami rud żelaznych w licznych laboratoryacn. Obszerna rozprawa wydana staraniem „Koła Chemików“, słuchaczów politechniki we Lwowie rozpada się na dwa główne działy. Pierwszy rozdział : Analiza żelaza i stali, drugi: Analiza rudy żelaznej. W rozdziale pierwszym po uwagach ogólnych i sposobie brania próby omawia autor oznaczenie ilościowe poszczególnych składników żelaza począwszy od najwybitniejszego t. j. węgla, podając sposób oznaczenia całkowitej zawartości węgla, spalenia węgla w przyrządzie Corleis’a i w piecu elektrycznym; kalorymetryczne oznaczenie węgla, wreszcie oznaczenie grafitu i węgla w postaci karbidu. Następnie przechodzi do oznaczenia fosforu grawimetrycznie i miarowo, krzemu, manganu zapomocą nadmanganianu potasu i kwasu arsenowego a także kalorymetrycznie; siarki kalorymetrycznie; miedzi kalorymetrycznie i grawimetrycznie; chromu; niklu: elektrolitycznie, zapomocą dwumetylo-glioksimu i miarowo; titanu kalorymetrycznie i grawimetrycznie; molibdenu i wolframu Autor poświęca osobne uwagi oznaczeniu wolframu, chromu, niklu, molibdenu i wanadu, jeśli te składniki znajdują się równocześnie w stali, poczem wyjaśnia oznaczenie antymonu, cynu i arsenu. Osobne ustępy poświęca autor oznaczeniu ferrokrzemu,

ferromanganu, ferrowanadu, ferrotitanu i ferromo-libdenu. Rozdział ten kończy autor opisem badań metalograficznych, które się teraz z pożytkiem zastosowuje przy użyciu mikroskopu we wszystkich większych laboratoryach hutniczych, gdy analiza rzeczy wyświetlić nie jest w stanie.

Analiza rudy żelaznej w części drugiej przedstawioną została równie obszernie z uwzględnieniem najdrobniejszych szczegułów, począwszy od brania i przygotowania próby do analizy. Obszerny ustęp poświęca autor oznaczeniu jakościowemu składników, poczem przechodzi do rozbioru ilościowego. Mamy więc: oznaczenie żelaza i połączeń żelazowych w rudzie; manganu i nadtlenku manganu (Mn0₂) w rudzie manganowej ; fosforu, siarki, krzemionki, miedzi, arsenu, titanu, wanadu, chromu, kwasu węglowego (C0₂), chemicznie związanej wody i ciał organicznych, alkaliów (Na,0 -f- K₂0). Dalej podaje autor metody całkowitej analizy rudy, nie zawierającej zupełnie Pb, Cu, Ni, Zn, Co i Cr, lub tylko w bardzo małych ilościach tudzież zawierającej także Pb, Cu, Ni, Co, Zn w większych ilościach i sposób wykonania rozbioru zupełnego, jeśli w rudzie znajduje się także chrom w większych ilościach. Rozprawę kończy analiza rud, które się nie rozpuszczają w kwasach i analiza żużli.

Dobrze wykonane liczne ryciny w tekście zaznajamiają czytelnika z potrzebnymi do rozbiorów chemicznych przyrządami. Całość mimo skromnego wyglądu broszury, ze względu na sumienność i gruntowną znajomość omawianego przedmiotu, uważaną być musi w polskiej literaturze zawodowej, jako dorobek poważny z dziedziny żelazoznawstwa. K. Z.

Sprostowania.

Oświadczam też, że nawet nie miały miejsca per-traktacye, których przedmiotem byłaby jakakolwiek transakeya. Daję też w końcu wyraz memu głębo-

Otrzymaliśmy następujące sprostowanie w sprawie notatki, którą podaliśmy za dziennikami :

Dyrekcya Kopalń

Akc. Tow. dla przemysłu oleju skalnego przedtem Dawid Fanto i Ska.

Supiński m. p.

W lutowym zeszycie b. r. „Czasopisma Górniczo-Hutniczego pojawiła się notatka, jakoby Tow. kiemu zdziwieniu, z powodu powstania tej wiado-akcyjne „Deutsche Petroleum-Bank“ nabyło objekta mości, niewiadomo komu służyć mającej, naftowe wraz z rafineryami i t. p za sumę V₄ miliarda koron od firmy „Tow. akcyjne D. Fanto & Comp“.

Jestem upoważniony przez generalną Dyrekcyę do kategorycznego zaprzeczenia treści wspomnianej notatki.

Sprawy bieżące.

Z krośnieńskich terenów naftowych. Cicho i bez cińskich zawiera wiele benzyny. Skonstantować na-rozgłosu doszły w czasie toczącej się wojny kro- leży, że zainteresowanie się kapitału krajowego krośnieńskie tereny naftowe do niebywałego rozwoju, śnieńskim przemysłem naftowym coraz bardziej wzra-Popyt za terenami naftowymi w okolicy Krosna sta; nowe szyby buduje się przeważnie kapitałami wzmógł się w sposób nadzwyczajny; w okolicy całej krajowymi, które coraz częściej zastępują dawne ka odbywają się próbne wiercenia, lub też pogłębia się pitały angielskie, francuskie i belgijskie. (L K.). szyby, już istniejące. Najwięcej próbnych wierceń    Katastrofa w rosyjskich kopalniach złota. Niedawny

dokonywuje się w północnej, zachodniej i wschodniej pożar w kopalniach złota pod Tomskiem (w gubernii części rewiru. Waostatnich miesiącaeh otwarto szereg mariuskiej) spowodował, że wszelkie roboty w Łonowych szybów, między innemi w Krościenku palniaćh tych, dostarczających Rosyi znacznych za-i w Białobrzegach.^ W Białobrzegach znaleziono pasów złota, zostały widocznie na dłuższy czas prze-ropę po raz pierwszy; świeżo powstały tamże szyb rwane. Przeszło 1500 ludzi pozostaje wskutek tego gwarectwa niemieckiego, zwany szybem „Hinden- bez zatrudnienia, co najlepiej świadczy o rozmiarach burga“, dostarcza miesięcznie do dwóch wagonów ropy. W wierceniu próbnom znajduje się w Białobrzegach szyb drugi. W Wólce pod Rymanowem nowy szyb, własność akcy on ary uszów wiedeńskich

i galicyjskich, dostarcza około 14. wagonów ropy .    . .    .. ,    ,    . . 0ńCltr,AA„

Gwarectwo „Zwierziny“ . . .

prac w kopalniach tych. Jak donoszą do „Birż. Wied.“ chodzi o zbrodnię.

Produkcya węgla w Zagłębiu Ustrawsko-karwińskiem.

1916

1915

17,150.000 16,363.000

przybyło kilka nowych. W wierceniu znajdują się tam dwa nowe szyby, będące własnością spółki „Ga-licya“. Prócz tego znajdują się w wierceniu szyby polskiej spółki „Niepodległość“ w Łękach, firmy Zajączkowski i Spółka w Lubartowej i niemieckiej spółki „Fortuna“ w Łękach.

Osobny ustęp poświęcić należy szybom w Winnicy, będącym własnością gwarectwa galicyjsko-hannowerskiego. Szyby tamtejsze dostarczają od czterech lat takich ilości gazu ziemnego, że, wedle obliczeń komisyi z ramienia ministerstwa robót publicznych, wojskowości oraz starostwa górniczego w Krakowie, reprezentowanego przez nadradcę Werbe r a, wystarczy tego gazu do utrzymania w ruchu wszystkich fabryk w Jaśle, Krośnie i Żmigrodzie, oraz do oświetlenia tych miast. Obecnie znaj-    Alpejskie Towarzystwo górnicze (Alpine-Montan-

duje się w budowie rurociąg gazowy w Winnicy gesellschaft). Sprawozdanie powyższego Towarzystwa przez Jasło do Krosna. Budowa rurociągu została podaje za rok 1916 następujące cyfry wytwórczości: już doprowadzoną do Jedlicza pod Krosnem; po

ukończeniu budowy, będzie wspomniany rurociąg węgla kamiennego cennym nabytkiem dla wymienionych trzech miej- rudy żelaznej scowości.    żelaza surowego

Ogółem znajduje się w krośnieńskim okręgu półfabrykatu naftowym 60. nowych szybów w wierceniu, prócz żelaza walcowanego tego pogłębia się przeszło 40. szybów „produkcyjnych“, już istniejących. Gaz ziemny wydają także stwa za rok 1916 wynosi 46,176.150 K, zaś czysty szyby w Męcince, gdzie, obok istniejącego szybu zysk 21,234.120 K.

Waterkeyna, buduje się nowy szyb, będący własnością spółki wiedeńskiej. Gaz ziemny szybów mę- 25%, w roku 1915 wypłacono 21%.

941.

Rok

1913

1914

1915

1916

1,

Razem . . . 108,974.695 101,322.683

Produkcya szyn kolejowych w Austro-Węgrzech

Zakł. austryackie Zakł. węgierskie

141.470 t 97.235 „

64.614 „

68.731 „

114.227 t 94.152 „ 95.563 „ 133.207 „

11,172.000 q 23,669.000 „ 6,378.000 „ 5,064.000 „ 3,002.000 „

Razem

255.697 t 191.387 „ 160.177 „ 201.938 ,.

w porów, z r. 1915: + 311.000 q + 5,225.000 „ -f- 1,069.000 „ + 727.000 „ -r 494.000 „

Dochód brutto z prowadzenia Przedsiębior-

Dywidenda wypłaconą będzie w wysokości

INHALTSANGABE.

Berging. Franz Drobniak. Steinkohle in der Umgegend von Krakau. Über die östliche geologische Grenze des Beckens auf Grundlage der ausgeführten Bohrlöcher. Approximative Berechnung der Mächtigkeit dortiger Kohlenflötze. Geschichtliches über Besitzverhältnisse der Freischürfe.

Prof. Dr. Josef Grzybowski: Von Krakau nach Mezopotamien, Kurzer Bericht über eine Reise behufs Erforschung der Naphta- und Asfaltterains am Eufrat und Tiger.

Stanislaus Majewski, Berging. Das polnische Salz am Anfänge der österreichischen Regierungszeit in Galizien. Salzerzeugung und -Verschleiss zur Zeit der Il-ten u. III-ten Teilung Polens. Aufsuchen der Solenquellen im Königreich Polen. Napoleons Kriege. Ende des poln. Salzexportes nach Russland.

Stanislaus Myśliwy: Ein Versuch der Raffinade des Rohöls von Bustenari in Rumänien.

Naphtarevier von Borysław.

T. F. Kohlenproduktion in Österreich im Monat Jänner 1917.

Kohlenproduktion im Krakauer Kohlenbecken im Jahre 1916.

Kohlenproduktion im Königreich Polen im Jahre 1916.

Montanistische Vereine.

Bücherschau.

Montanistische Chronik.

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, ul. Mikołajska 13.

ARTUR LORIE

= KRAKÓW UL. STAROWIŚLNA L. 19.

POLECA SWÓJ

SKŁAD MATERYAŁÓW BUDOWLANYCH

zaopatrzony bogato w cement portlandzki: Górka, Szczakowa i Podgórza. — Gips murarski, sztukaterski i alabastrowy, wapno skaliste, proszkowe, nawozowe i hydrauliczne (Roman-cement), dachówkę w różnych gatunkach wyrobu firmy „Aktiengesellschaft der Wiener Ziegelwerke, Wien“, papę dachową, karbolineum, posadzkę betonową i rury betonowe, posadzkę

szteingutową i rury szteingutowe.

Wykonuje konstrukcye dachów (patent „Stefana“) jakoteż podłogi asbestowe (Feuertroth). Zamówienia uskutecznia szybko i starannie po cenach bardzo przystępnych.

:ll

w Austryi

SYSTEMU SPŁAWOWEGO

PODRĘCZNIK

Inż. WŁODZ. DZIAKfEWICZâ

:: ROK WYDANIA 1917. :: OPRAWA TRWAŁA KARTONOWA. CENA l( 7 50, Z PRZESYŁKĄ K 8 -.

WYSYŁKA Z KSIĘGARNI

D. E. F RIED LEI NA

KRAKÓW, RYNEK GŁÓWNY Nr. 17.

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest: okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. — Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk austryacki) wydał wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ul Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-hutniczego powinni uważać za swój obowiązek moralny

zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich

Wpisowe 5 K, roczna wkładka członków 10 K. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 K (do dowolnej wielkości).

Wpłaty w Austryi: Czek P. K. O. Nr. 97. 33. Rk bieżący i i Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie, i -------■

iy

;rrwv

:: J. POHLIG ::

gHl

».

-V

i«*-

ï^ibatael.

mf.

Veriade-

Anlagen

Towarzystwo z ogran. poręką

Biuro inżynierskie i przedsiębiorstw do urządzeń przewozowych konces. J. Pohlig T. A. w Kolonii.

Koleje linowe systemu Obach, Ottd i Pohlig. Urządzenia składnic, pochylni hamulcowych wyciągów kopalnianych, urządzeń iinowycb wszelkiego rodzaju.

Konto żyrowe w c. k. uprzyw. Zakładzie kredytowym dla handlu i przemysłu w Wiedniu, □ □ u □

t=i Adres dla telegramów: JPOHLiG, WIEDEŃ. ¹—¹

Czek P. K. O. Nr. 109.966.

„LUX“ Kraków, plac Dominikański 2

poleca wszelkie przybory do urządzeń światła elektrycznego a w szczególności ¹    przewodniki miedziane, żelazne i cynkowe. ■■------¹

E. J. GOBIET’A NASTĘPCY

Armand Gobiet budowniczy Morawska Ostrawa.

TELEFON Nr. 103.

Wykonywa mury ogniotrwałe, piece koksowe, piece wysokie, piece Martina, piece żarowe, stosowe, głębokie, piece obrotowe, kowalskie, generatory, do prażenia magnezytu, kotły parowe, kominy fabryczne itp. Kompletne budowy mieszkalne, przemysłowe i budynki na kolonie wszelkiego rodzaju. Podejmuje się wykonania kompletnych budowli w kraju i zagranicą. Świadectwa jak najlepsze firm kraj. i zagrań.

NAJSTARSZE I NAJWIĘKSZE SPECYALNE PRZEDSIĘBIORSTWO BUDULCOWE DO WY-KONYWANIA WSZELKIEGO RODZAJU BUDOWLI PRZEMYSŁOWYCH W AUSTRO-WĘG. Rok założenia 1858. Zwiedzanie zakładu i oferty bezpłatnie. Długoletni wyszkolony personal służbowy.

WOJENNA CENTRALA

HANDLOWA

w Krakowie, ul. Sławkowska L. 1

zakupiła większe ilości materyałówbudowlanych i oddaje na cele odbudowy pod najkorzystniejszymi warunkami:

W oddziale drzewnym:

drzewo kopalniane, budulcowe okrągłe, ciosane i ma-teryały tarte, belki do budowy mostów i gotowy ma-===== teryał dla wież wiertniczych. ======

W oddziale budowlanym:

blachę pocynkowaną, dachówkę prasowaną, ciągnioną i szklaną, papę, szkło, wapno, cement, płytki szamotowe wyroby cement., okucia, żelaza budowl. i cegłę murarską.

Austryacka Fabryka cementu portlandzkiego

w Szczakowej, Galicyi. ::............

Cement portlandzki normalny i specyalny, dolomit surowy

i palony, wapno hydrauliczne.

Zentrala: WIEDEŃ I., Singerstrasse Nr. 27. — Produkcya: 16.000 wagonów cementu portlandzkiego, 8.000 wagonów dolomitu. — Adres dla telegramów: „K0WAFABRIK WIEN“. — Telefon Nr. 5.496.

r~

Galicyjska Siemens-Schuckertowska Spółka

z ograniczoną poręką

Biuro główne: LWÓW, Jagiellońska 7. — Filia: KRAKÓW, Grodzka 58.

wykonywa

ELEKTRYCZNE OŚWIETLENIE, ELEKTRYCZNE PRZENIESIENIE SIŁY, ELEKTRYCZNE KOLEJE, WIELOKROTNE WYPRÓBOWANE SPECYALNE

URZĄDZENIA GÓRNICZO-HUTNICZE,

maszyny wydobywcze, popęd walcowni, pompy dla odwadniania, specyalnie stosowane materyały instalacyjne dla forsownego ruchu i niewyszkolonej obsługi, materyały instalacyjne dla kopalni z gazami wybuchowymi, rafineryi nafty, patentowane armatury żarówkowe

dla szybów naftowych i t. d.

MG'—

*****

“vöj4

jr

GÓRKA

TOWARZ. AKCyjNE FABRyKI CEMETU

POLECA

PORTLAND CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

STACYA KOLEJOWA: SIERSZA WODNA.

i»

*l*3r

BIURO ZWIĄZKU GÓRNIKÓW

I HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

il

i

fl

m

M

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski • . ■

Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis ....

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw.......

brosz.......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski.............. .....

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) .

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    . .

Woda w przyrodzie i górnictwie..............

Podsadzka płynna.....,................

Przyszłość polskiego górnictwa, Prof. Uniw. Jag. Dr. Wł. Szajnocha Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze

(z ilustracyami), K. Tołwiński.............

Uboczne opory ruchu w wyciągach kopalnianych (z ilustracyami), prof. górn. Karol Miłkowski..............

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki . . . ............

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek ..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet . . .

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym papierze Dr. Leon Rymar...............

Koron

40 —

2*50

1*—

1-—

3*60

99

99

99

3-—

T—

10*—

6*—

— 80 —*30 —•30

i*—

1*50

1*50

3*75

1*90

250

1-25

3-75

—•50

30*—

2*—

5*—

1*—

3-50

0

1

II

JH

Al

C. K. UPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENEWSKS

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

EEł

ąm

Bi

usa

.‘Si

i nim i

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parowe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarkl (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy : Drzwiczki paleniskowe, ruszta, kola pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne » Elzeta «.

ÏIÊBSSg

GALICYJSKIE AKCYJNE

it

ZAKŁADY GÓRNICZE

W SIERSZY

<r

polecają dla celów przemysłowych i potrzeb domowych węgiel z kopalń ARTU R w Sierszy i KRYSTYNA !<}[Hhai3H^^(=oDtoc^ho[iHKiD=l W TenCZynku.

i^XSXSXSSSiSXSSSSSSSXSXSSSSSSS^SSSSXSm

OGŁOSZENIE.

8*

H Wojenna Centrala 8

handlowa

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

o w Krakowie, Sławkowska 1 fi

a    prowadzi na mocy rekwizycyi c. k. Namiestnictwa . G

|    sprzedaż węgli    g

Q wszystkich kopalń krajowych, a mianowicie:    fi

Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni węgla G Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu ™ i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.