î.

OT

S^i

pj

ë?]

t/ł<

fc/f«

«E'

üi

l=/<

v!

§1

JCl;

>■

»0®

®0

L=>

ü§3i

pm

!*5

L¥i

*3®®

fcf ;

t'S VLVV ,

■rÜA'ra

Ifj

wfpiî

j: .

ę=a>i:

sü®

-_3r^.'7V ï

#s3khvl 1

gl

f-'

>Ö<

fit

<rf'

|?

TTi

El

_ _ !G?1^

msam^

tW

®0®

rpt>

n«

a®

?i

1-i

-I

tpi

-ĄMIi

%§

ëSïi

gl

gi

ëil

i?j

AÏV

\y

„₁^gl

?i

fi

in

gj4

+j=£>

äjSkjgg

l3

vl

epi

Ïlï

»E3i

t/?

Hf

iSSń

Lr

fen®®

S*»

,7j

*&?

Ifj

3Elfi

*J@I8

;i

A3a

'\

TJ

l»lä

Lr.

â®

gj®p

fi

il

f£8

■C/4K/

ggji

Bl

œigpw

Ü

WM

śjm

ajKif

7/T:F«

®SP

C=i

|j&p

®0P

vffcj

801

§t£RP

S0

pai

fe

gl

-i

i?j

£[<

&*sa

?i

whski

t H»!

cR

ikMJùj

tFi

p®

es

lös®

\~j

kl

Si

gj

eus

%ßi

Uwęm

?5fe-_-

l-l>

Si

8^®

1:1

Vr^l

Ès

fß

r-'

S®

1713

imÊs&r

Vl

SHH1Î

*

I^mS

â^T'

mm

ÎE3|

iféfe

i?j

Ł-ifa a

fp

mmm

:»g-

A

FJ

r~j

SS

k/~l

gl

7-4

Elis

gfj:

i®s

ÊPâ"

■K®,

HH

g-hZM

■n

.^v

L==S

SESs

WSŁ

/y

rwv^si,

éJQ

^ĘS>

fc^jbVV

ri

ü:

»EM®

g<

ii

Vv

Ipapa^a

ë \a

k0^sl

mm

rfgpli

l:J

aAaij

mm

assi

l:J

JPâ

mm

S)

y"

ag

ry

Br

<%V.

^r\

itJ

fcj Aali

ffl

|1

MÏSte

îk

£t

r-

80

ü<

mi

w*M

mm

ÜÀ

iWÜi

T]

fà

;:l

W&&

ri

fà

Fi

Ifj

71

I4T>

*4*

%fż*

kkùî^

»A

SIff*

Lv

P!

L-4

WM

Fi

Lfi

ëi

^/r'4

s=k

ig5

■

rm

8^®

3'i'

- LrT

i®

ffl

%'i

Ht

l?J

fe

jgr-l/r¹

4^4

äfsaöi

.ÏJ

7(

s®®

'F-

,7

Ifj

!wi

-j

Ei

ag

S^Fl

Si

2jg

ag

*£

lEi

80

10®

Fi

ëi

öäi^toi

^0®

80

80

IM

If J

IPI

gl

fF<

D<!

Wâ

HC«»

ëi

(g

i^î

MMâÈkÂm*

ifl

mm

/V

T,

ëi

ëJ

imii

m¹

80®

ÊkJkL

8^s

êPâ<

Dàir?

fj

gi

4T

H;

se'im;

mm

ç-vxm

mm

ifj

**$& •

mm

"i

^41

(=}

ëi

â®⁵

*F.

i;j

P7V i

ßi

mmmm

ifj

sjra|â

; :j

kil

:j

tÆEm

m,

F-

ag

f-

HS

ëti

z=.

80

Wr

Kp)gl

^^^^HbLaaegj

7]

êM

WśMM

SB3®

rWP

m±

Wr

Ï2

80

fi

lî

mx&

SHI

fé

ël

pi

ifj

E/f«

i.

k/r~<

Qg

F4

mx?<

<4

ëi

^Ml

mmm.

i®®

ffl

P0®

SlcL

[i=N

4k

1®®

ri

Us«

W-i

^gp®

et

si

s

SCS®

n;

§0

p*®

Ês

Jpsf®

;it

1^*

iß'

ü?

K

01t;

S/

5.VJ

KÈ^Ëil

§rfgp

-J

i?J

lâgfcgp

Si

VA -

C,

p|

'\

|:J

Rxl

X-YXU

ü^/f:

ni

®k

[3

17t~

|?i>

p<

r-}

dPïn

a

o

aP

iJær

2.

g&3

cz>

Pp

Si

f~'

mr

gßp

£U

*!

üKP

il

f=:

«i

£J!?VYj

==&ral4

L-i

IH

m

r

;i

a

ne

g

£/fi

iß

ét

>*?

et

SÏ

Cv/r«

pi

L-j

IfJ

Ę|

y

0

et

B

1E

FJ

|:J

Jf

fIfj

«RS

iil

y

Lf=*

F=S

|>:

■j=S

lÿ<

Si

✓

ijß3i

^WF

rf«

10

ïfiP¹

\FJ

CT

^iV^lAk

"^XltA SA r

sgflSPi

Ü=1

l?

tffê?

~Ir

IrJ

*:i

j.A'M,

g

te

Lr,

"il

V

J!

Jfa î

w lys^ss

r>

s

g©p

fmr

Ë0

ifos

©

ï

0P

x

m

>71^

r~S

mP

m

of«

Tfl

g

te

Wr

g

tm.

Umm

a

m

s

FfcSèÊS

é§P«

.

=

w,

ff<

pi

ćxfi*

ges®

L=^

Ü^STS

^ 4|L

t

3

r=>

tifi*

P

li

es

%

igïïRjS

ÉF»®

Fi

Sg*»,

te.

S(

Ci

r=*

ijB

ps

"Ft

[T=JP

*

h

V/

»m

t?J

issSfc^⁵

^|. y-*;

V\ .

i TJ

1T;

|ï

m

J|=S

$3

ijEafg

m

Wi

S

f-'

fy

H

ś¹

f-

g

f-}

®y

SBM

0®

K

«lâ

M

S

pi

Ci

5^P)

W

ï

tâ® s

■;l

F/

mM

Ü0P

ë|

fri

Ći

7

*fł*

0

et

^mteS

lie^^

F¹'

KS^i

>

;

ÏÏt

fc—.JpA i

;1

^ć/grifei Sf

S2

S

S

m

fcî

gßl

iük

m\'

.✓1

a^iisâ^a

iß

P

S

é

ï

G

J*

a

[3

CCł;

iœPt:

Iêi

p3

'=>

ifTj

&

Jbn

SN

^'1

pig

V^T|

S

-j

i0p

SB3

üi

rts

[ß

ci

Ci

s:

^2*

S.—»

y

tA(

S

0

pi

L-J

ëi

0

r=\

æifü

Or ■

S;

*J=S

\fi

Ci

l:J

u3r^C\|

mr

c=.

f '

P

T

11

2 J

|:J

«Slï

-»Vtt*

F5«à:

s¹

£jy?>

tes

ifcäSß?

kTIT

pi

LTJ

m

u

1?^

es!

0

ci

tAi

iß'

c(k.

itI

1

g/r

pi

0

Ći

fji

i

y

Äh

|?j

R£v

iSÄSÖ

s

P

m

Ti

r-j

ww<

ÔSi

:

mämß-

?i

te

li

pi

|=l

ara

ri

Ci

s/i*

: !

X

SÄ®¹⁵

ißi

x

mm

S

r-j

I?]

lifVV i

W ¹

f

|j~;

P

SB3®

â<

M

pi

mi

mjr

mm

”3:.

i

i:1

Ci

cJ

K

P

i

fêm

U=

0

M

i

cêD

S

%

®î

[7

l=ÿ

⁷i

f-VN .

S?T|

S

|:J

r=.

r

diteii

,rj

iii'î

l_ =KAi>

iS3l

e!

m

X

m&Êm

gtRp

tei

li

1

i

Ë8I

a

M

i

û

rtsv:

ara

F l Fi

ri

l?J

✓

Ci

cJ

cJ

Ci

Ci

^1

ÿfl

pi

pi

tA«

et«

et«

FA

Î3

Âaa

a

•38

'T

Ë(Ss

tZS

5^®

«7

2|0fg

H;

Èâ

it-DS

etj

m

>k

^-ra ■

-rai-

*jra w

S|

a

-=>LT

^Til

kT.

fj. I

V

•.a 1

Pfi)

s

K®

Mir

?-

S

ag.

“ " ’ L -

<-VA

C\

[7!

srais

\

1ËF

iWf

X

@es

X

s©3.

ëe?2

KŚ

m^SIi

mm

r

ZfF

mm

=■

P«

Ci

JM

mm

r\

m

j-

lit

pi

0

)>

Érailrôm

Wk

pInJ/

Sfeo

Ti

sm

17

pi

i

Tri

dP

■

pi

gp-

imra

ëi

Ci

r-

mssm

*7

K

—S

80

rtém

!mrn$îmnmmgÊâXimmmmmmmm

%)

'

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. . K 18-—

.    .    „    4-50    Rocznie .    .    .

Cena pojed. numeru .    _    2'—    Kwartalnie    .    .

Rocznie . .    .

Kwartalnie .    .

Dla członków Związku :

Za całą stronę » ł/₂ strony .    .

Cena ogłoszeń:

lOO— za V₄ strony .    .

50—

25--

- VlO »

Zresztą według umowy.

10-—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem: Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. teł. 2431

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ:

0 węglu

Cel i zadanie pisma.

Akademia górnicza w Krakowie : K. Z.

Przyszłość polskiego górnictwa: Dr Władysław Szajnocha, prof. Uniw. Jagieł.

Unarodowienie przemysłu naftowego : Inż. gór. Maryan Szydłowski.

Przemysł węglowy w Krakowskiem Zagłębiu w czasie wojny: Tadeusz F i 1 i p p i, dyr Filii Banku przemysłowego, u — słów kilka: Franciszek Bartonec, radca górniczy.

Sól polska w początkach panowania austryackiego : Inż. górn. Stanisław Majewski.

Czy są pokłady soli w Królestwie Polskiem : Inż. górn. Stanisław Kontkiewicz.

Władysław Ż u k o w s k i : Bank Przemysłowy i jego znaczenie w górnictwie.

Jasielski okręg naftowy: Henryk Salomon de Friedberg, ces. król. st. kom. górn.

Borysławski okręg naftowy.

Z targu naftowego: (S. O.).

Krakowski okręg górniczy: K. Z.

Wspomnienia pośmiertne.

Ci. którzy odeszli.

Stowarzyszenia górnicze.

Sprawy bieżące.

Sprawy osobowe.

TEPEGE

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

Spółka z ograniczoną odpowiedzianością

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534. — Adres telegr.: TEPEGE, telefonem Kraków.

CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

II. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. zw. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

^□ii

i mm i

aïoEâga

mm

C. K. ÜPRZYW.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, Tow. Akcyjne

tl

a»

wyrabia :

Maszyny parowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd. Kotły parpwe wszelkich systemów, kotły lokomobilowe dla celów wiertniczych. Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Dzwiczki paleniskowe, ruszta, koła pasowe. Rury cienkościenne i t. d. Motory ropne „Elzeta".

i mm i

=6>

GALICYJSKIE AKCYJNE

ZAKŁADY GÓRNICZE

Ił

W SIERSZY

polecają dla celów przemysłowych i potrzeb domowych węgiel z kopalń ARTU R w Sierszy i KRYSTYNA

w Tenczynku.

——t)

ZWIĄZEK

GfeMÖW i BUTffl&W POLsra

^ WAÜSTRÏL.

Zeszyt 1.

Kraków, dnia 1. października 1916.

//

Rok !.

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. K 18-—

„ 4'50 Rocznie . . . Cena pojed. numeru . _ 2'— Kwartalnie . .

Cena ogłoszeń :

Rocznie .    .    .

Kwartalnie .    .

Dla członków Związku :

K 12-—

Za całą stronę    . . K 100⁻— za ¹/₄ strony . .

„ V₂ strony . . .    „ 50—

« 7xo „ Zresztą według umowy.

25--

10:—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Cel i zadanie pisma.

Wojna, która od dwóch lat strasznem brzemieniem zaciążyła nad światem, nie mogła pozostać bez wpływów na jedną z najwybitniejszych gałęzi naszego rodzimego przemysłu : na górnictwo i hutnictwo polskie.

Mimo anormalnych warunków w jakich od rozpoczęcia wojny żyć musi ludzkość cała, nie może żadną miarą społeczeństwo dbałe o swą przyszłość, zarzucić pracy organizacyjnej i w ten sposób stanąć choćby na chwilę w swym prawidłowym rozwoju.

Nie nadeszła jeszcze pora zestawienia bilansu strat i zysków ; natomiast nigdy nie może być przedwcześnie na wypełnienie powstałej luki w warsztacie pracy, który z pożytkiem działał dla społeczeństwa i był na ważnym swym posterunku niezbędnie potrzebny. Pomijając powody, bo te do rzeczy nie należą, stwierdzić musimy z żalem, że wskutek wojennych wydarzeń i przeszkód nie dających się usunąć, wstrzymać musiało swe wydawnictwo najwybitniejsze pismo fachowe polskie „Przegląd górniczo-hutniczy“ wychodzący w Dąbrowie górniczej a wydawane przez Radę Zjazdu Przemysłowców górniczych Królestwa polskiego ; zawiesiły również swe pożyteczne wydawnictwa pisma poświęcone tak rozwiniętej u nas gałęzi górnictwa naftowego, a mianowicie: „Nafta“ i „Ropa“, „Gazeta Naftowa“ i inne.

Górnicy i hutnicy polscy, którzy od lat szeregu łącznością i zrzeszeniem starali się stworzyć trwałe podstawy pracy wspólnej, by wzmódz jej siłę i skuteczność w działaniu, pozbawieni zostali z powodu wydarzeń wojennych wszystkich czasopism fachowych tych niezbędnych pośredników na platformie pracy zawodowej, bez których jakakolwiek łączność pomyśleć się nie da.

A jednak, mimo piętrzących się trudności z jakiemi każde wydawnictwo dziś liczyć się musi, nie podobna i nie godzi się opuszczać rąk nawet w tak ciężkiej dobie, by nie zgasło ognisko pracy twórczej i owocnej, które łącznością zawodu dążyło niestrudzenie ku rozwojowi polskiego górnictwa i hutnictwa.

Chcąc brakowi temu tak dotkliwemu zaradzić najrychlej poczuwamy się do obowiązku bezzwłocznego powołania do życia czasopisma na szerokich opartego podstawach, któreby strzegło górnictwa i hutnictwa polskiego i było rzecznikiem jego spraw zawodowych, wyrazem postępu i rozwoju.

Pamiętać trzeba o tern, że każdy opuszczony ważny posterunek może być zajętym prędzej czy później przez czynniki, albo do tego zadania nie powołane, albo wręcz szkodliwe ! Instytucye i osobistości ze sfer górniczo-hutniczych, którym tego rodzaju łączność ze światem przemysłowo handlowym niezbędnie jest potrzebną, skupiać się będą z konieczności około nieprzerwanie istniejących podobnych wydawnictw obcych, co w następstwie spowodować może dla rodzimego przemysłu straty wprost nieobliczalne.

Wszystko to mając na względzie rozpoczynamy z dniem 1. października b. r. wydawać :

Czasopismo Górniczo-hutnicze poświęcone sprawom przedewszystkiem rodzimego a także i obcego przemysłu górniczo-hutniczego.

te-

Wśród pism fachowych tego rodzaju wytworzył się praktyczny typ pewien, od którego nasze pismo również wyróżniać się nie ma powodu. W łamach naszego Czasopisma pojawiać się zatem będą publi-kacye następujące:

a)    Artykuły fachowe z zakresu górnictwa naftowego, węglowego, solnego, kruszcowego i spokrewnionego przemysłu fabrycznego;

b)    Stosunki geologiczne;

ć) Postępy w technice górniczo-hutniczej ze szczególnem uwzględnieniem głębokich wierceń;

d)    Przegląd literatury zawodowej rodzimej i obcej ;

e)    Ustawodawstwo górnicze i hutnicze;

f)    Stosunki ekonomiczne;

g)    Statystyka wytwórczości kopalń i hut;

h)    Sprawy stowarzyszeń górniczych;

i)    Sprawy osobowe;

k) Sprawy bieżące;

m)    Komunikaty;

n)    Ogłoszenia.

Zaznaczyć winniśmy, że każdy dział fachowy z dziedziny górnictwa i hutnictwa (żelazo, węgiel, nafta, sól, kruszec) i spokrewnione z tymi surowcami gałęzie przemysłu fabrycznego mają w Redakcyi swych godnych przedstawicieli.

Do współpracownictwa powołaliśmy najwybitniejsze siły z kół zawodowych, które w Czasopiśmie na-szem cenne swe artykuły stale umieszczać będą.

Rozpoczynając wydawnictwo „Czasopisma górniczo-hutniczego“ zdajemy sobie dokładnie sprawę z nader ciężkiego, jakie podjęliśmy zadania. Bodz'cem i otuchą jest dla nas w wysokim stopniu niezawodna nadzieja skutecznego poparcia ze strony tych czynników, które pojmują niewątpliwie, że działamy w ich dobrze zrozumianym własnym interesie.

Kraków, jako środowisko tak bogatego w płody kopalne Zagłębia i jako siedziba Akademii górniczej, jest bezsprzecznie powołany do spełnienia tęga ważnego zadania, które łącznością i jednością w pracy zawodowej zmierza ku pomnożeniu jej siły i rozkwitu.

Szczęść Boże!

Związek Górników i Hutników polskich w Austryi.

W Krakowie 1 października 1916 r.

Akademia górnicza w Krakowie.

Î.

Zatwierdzony plan budynku.

Gmina M. Krakowa interesując się żywo tym nowym wyższym polskim zakładem naukowym technicznym ułatwiła przedsięwzięcie hojną ofiarą odpowiedniego gruntu przy nowej pryncypalnej ulicy — Alei Mickiewicza, oraz subwencyą finansową. Wtedy przystąpił c. k. Rząd do dzieła, rozpisując na plany budowy konkurs z terminem 15 go października 1913 r.

Z konkursu tego wyszedł z 1-szą nagrodą projekt architekty p. S. O d r zy w o 1 s ki e go, ze współudziałem architekty p. Adama Bellenstedta. — Drugi projekt tych samych autorów pod godłem Sta-szyca został przez sąd konkursowyzakupiony. Jakkolwiek projekt nagrodzony odpowiadał w zasadzie zupełnie potrzebom zamierzonego zakładu, okazało się wątpliwem, czy będzie możliwem wykonać nowy

gmach w granicach kosztów w pierwotnym programie konkursowym szczupło preliminowanych na 1.680.000 koron, a to tym więcej, że na skutek starań Komitetu Krakowskiego zajmującego się orga-nizacyą przyszłej Akademi górniczej c. k. Ministerstwo zgodziło się na rozszerzenie pierwotnego programu, przyczem niektóre katedry wspólne zostały rozdzielone. Spowodowało to potrzebę kilku nowych sal w pierwotnym programie budowy nieprzewidzianych. P. S. Odrzywolski i Sp. przedstawił wtedy Komitetowi Krakowskiemu szkic, jakby można przy zachowaniu zasadniczej myśli przewodniej projektu nagrodzonego, wprowadzić w nim bardzo poważne oszczędności. Z drugiej strony c. k. Ministerstwo, uznawszy niedostateczność pierwotnie preliminowanej na budowę sumy, podniosło ją do kwoty 2,100.000 koron.

Stojąc wobec zamiaru wzniesienia budowy pierwszorzędnego znaczenia zarówno dla gminy jak

i dla rozwoju przyszłej Akademii Górniczej, uznało w sposób nad wyraz prymitywny jak np. we c. k. Ministerstwo robót publicznych za wskazane, Freibergu, gdzie spuszczają piony z poddasza gmachu umożliwić Komisyi złożonej z kilku członków Korni- przez przewiercone stropy do danego najniższego tetu Krakowskiego i Delegatom c. k. Ministerstwa lokalu, lub też jak w Leoben, gdzie chociaż gmach mającym czuwać nad wejściem w życie nowej insty- Akademii górniczej jest nowszej daty, nie posiadając tucyi, wraz z architektem przyszłej budowy, podjąć wspomnianego szybiku, zaspokojono potrzebę pio-studyum celniejszych zakładów tego rodzaju w Au- nowania w klatce schodowej komunikującej z kory-stryi i Niemczech.    tarzem tunelowym, urządzeniem pomiędzy ramio-

Wspomniana Komisya zwiedziła też od 17/5— nami schodów, w sposób nader doraźny i niedosta-26/5 1914 r. gmachy i urządzenia Politechniki we teczny.

Wrocławiu i Berlinie, Akademie górnicze w Klaus-    Owoce spostrzeżeń tej podróży informacyjnej

thalu i we Freibergu w Saksonii, wreszcie Akademię znalazły swój wyraz w szkicu do budowy, opraco-górniczą w Leoben.    wanym po powrocie, a ostatecznie, w przedłożonym

Wynikiem tej podróży informacyjnej było prze- obecnie projekcie budowy przedstawionym w toku świadczenie, że jakkolwiek gmach wedle projekto- wykonania kilkakrotnie c. k. starszemu radcy budo-

amufäB&kjl    '

if^à.

2-

2^ '•'■T ^>^é0Ë.

as

Stt»v |

Il»

ßJMflni

%} .....

:âf

"''-M

:&*■>*■

K.’J

L#;-

';:wi

|?^i

-ii

;• fews#l

ERS

;■

pj

mmmm

S §•

“'srœi^ iK^sr ■« ~

! HK:

i:9H-

I:

Ł?i

B# i ą

$8

@1

si

____

i mÆIs

»’ ;

na

Po raz pierwszy spotkała Komisya taki szybik będący w toku wykonania w nowym skrzydle politechniki w Charlottenburgu, przeznaczonym dla Akademii Górniczej. Inne zwiedzone zakłady, które potrzebę takich ćwiczeń z pionami w toku studyów uważają także za konieczną — zaspokajają ją nieraz

oraz

wanego dla Krakowa szkicu, odpowie w zupełności potrzebie przyszłego zakładu, to przecież, licząc się na przyszłość z jego rozwojem, wskazanem by było rozszerzenie niektórych lokalności na zbiory naukowe przeznaczonych. Dalej utwierdził się Komitet Krakowski w przekonaniu o potrzebie umieszczenia w programie budowy lokalu na bufet dla młodzieży. Lokale takie istnieją w politechnice we Wrocławiu i w Berlinie.

Najważniejszem atoli spostrzeżeniem, zrobionem przez Komisyą w podróży informacyjnej, była potrzeba wprowadzenia w program przyszłej budowy w Krakowie szybiku, sięgającego przez wszystkie piętra, aż do najniższego, stojącego w bezpośrednim związku z chodnikiem podziemnym, którego celem: przenoszenie zapomocą pionów, zaobserwowanych najwyższem piętrze kierunków, aż do chodnika podziemnego.

wniczemu Ministerstwa robót publicznych Dr. I. Pis-kacowi, czuwającemu z polecenia Ministerstwa nad opracowaniem projektu Akademii górniczej w Krakowie w szczegółach.

W trakcie najenergiczniej prowadzonej pracy nad wykonaniem projektu do budowy wybuchła wojna w sierpniu 1914 r., z początkiem zaś września tegoż roku pojawiły się coraz to energiczniejsze nawoływania Komendy fortecy do opuszczenia Krakowa.

Okoliczność ta, jak i brak sił roboczych spowodowały zawieszenie pracy nad projektem Akademii Górniczej. Spodziewano się, że burza wojenna niedługo przeminie i pozwoli podjąć rozpoczętę pracę w spokojniejszych warunkach napowrót.

Bądź' co bądź', stwierdzić jednak można z całą pewnością, że ta elementarna przerwa w wykończeniu projektu, wpłynęła bardzo dodatnio na jego opracowanie w szczegółach i wykończeniu zarówno w kierunku praktycznym jak i artystycznym, na jego wygląd monumentalny.

Obecnie rozkład ubikacyj na pojedynczych piętrach jest następujący.

I. Sutereny

(właściwie niski parter (60 cm. nad poziom ulicy)

Mineralogia, petrografia i nauka o pokładach. Zbiory, profesor, jego pracownia podręczna, asystent, pracownie słuchaczów i biblioteka, wreszcie sala Zbiory nauki o pokładach (część połączona wykładowa wspólnie z geologią etc.

Geologia i paleontologia. Zbiory geologiczne,

z resztą na parterze). — Zbiory petrograficzne. —

Zbiory mineralogiczne (część, reszta połączona schód, profesor, jego podręczna pracownia, asystent, prana parterze). — Zbiory palentologiczne (połączone cownia słuchaczy i biblioteka, schód, ze zbiór. geol. na parterze). — Zbiory modeli nauki o budowie maszyn górniczych. — Zbiory mo- liza gazów. Sala wykładowa i przygotowawcza, ga-deli nauki o górnictwie i mechanicznej przeróbce binet, pracownia podręczna profesora, 2 asystentów,

Chemia ogólna i chemia naftowa jakoteż ana-

AZADEMQA GSFfGCZA V,’

ïfifiïg

JV’2 3.

gyrmOA.

S>

§>

g!

Cgi

I'

iS

T»Rzr.:ir3öö. 4-ioo

pRzc::nöo

•1

s=3 cm cm

-JW

Ml li

i.

issii    i—7Î

£=ŁJ=L_^jj

rudy. — Ubikacya dla destylacyi i kalorymetryi. —    2 wielkie sale laboratoryjne, docent chemii naftowej,

Skład przyrządów mierniczych. — Pracownia mech. aparaty, wagi, umywalnie, szatnie, siarkowodór, od-technicznej i zbiory dotyczące, ubikacya ma- czynniki zdrowiu szkodliwe, szyn i warsztat. — Elektrotechnika i techniczna mechanika I. Ubikacya maszyn, akumulatory, warsztat, profesor, pracownia podręczna. Sala ćwiczeń, sala materyały i część zbiorów połączona zresztą w par- wykładowa i rysunkowm, przygotowania, asystent, terze schodami. — Oprócz tego mieszczą sutereny: bufet z kuchnią, kredensem, spiżarnią dla młodzieży, mieszkania sekretarza, portyera, 2-ch służących szkolnych. — Składy na materyał opałowy. — Aula przedpokój do niej, Rektor z przedpokojem, Kotłownia, centralne ogrzewanie i warsztat. — Wy- sekretarzem, oficyałem, registraturą, sala egzaminów chodki, windy, składy na paki, przejazdy na dzie- państw, sala posiedzeń, docenci.

Fizyka. Sala wykładowa, przygotowania, war-W piwnicy poniżej suteren: piwnice gospodar- sztat, zbiory, akumulatory, ciemnia, asystent, pro-cze, korytarz tunelowy połączony z szybikiem wio- fesor i jego pracownia podręczna.

Nauka o budowie maszyn górniczych. Sala wykładowa, profesor, pracownia, asystent, sala rysunkowa, mycie desek rysunkowych, służący.

Ogólna nauka o budowie maszyn i techniczna deroby. — Portyerówka. — Docent i zbiory nauki mechanika. Sala wykładowa, sala rysunkowa, profesor, asystent.

Elektrotechnika, techniczna mechanika. Zbiory,

I. piętro.

Hala, garderoby, wychodki, schody, windy. —

dziniec.

dącym do 2-go piętra.

II. parter.

Westybul, hala, schody główne i boczne, gar-

o pokładach.

Przechodząc do objaśnienia projektu, zaznaczyć

Biblioteka. Magazyn, bibliotekarz, przedpokój, czytelnia słuchaczy, czytelnia profesorów, garderoba, trzeba przedewszystkiem, że program ostateczny budowy w porównaniu z pierwotnym podanym do konkursu, uległ wspomnianemu już wyżej rozwinięciu, pociągającemu za sobą zwiększenie liczby potrzeb-

II. piętro.

Hala, garderoby, wychodki, windy, schody.

Nauka o górnictwie i mechanicznej przeróbce nych lokali a mianowicie: rudy. Sala wykładowa, profesor, asystent, zbiory, pra-    1) Katedra fizyki i matematyki pierwotnie

cownia daszków błękitnych, pracownia i sala ćwiczeń, wspólna, przez rozdzielenie spowodowała przybytek:

K2~i.

LU

AKADEÎ-ÜA GQipCZA. W KRAKOWIE.    I

I Piçrip

iPPf

k'-

sirs

O O O O

axD

O O O O

□___LU

*HÉrH

i mu ni il 11 ' i I il

11

jjL.

43

□znnr

nVi.j

rVWl

O OOP

Hinzu

rćofifi

: o o o o

ri 4» i n

o o o o 0 •? g O ■

I_1__j_]—]

rrrn'i

f-

+4*

si

.1

>e«|

,.,-j

-r-i-

'e

~~ -

ĆE

»■

I miał

il r¥m]

®_$ ï JRtlit-Jfcl

“T%f r    -T’ca^lda-.vfeanaÉa

““ © î .

r--^cz *4 :-«r: *-

i-f! ©

- la

’©

-sCLcar

—six;..

.©o

■jkm

1S

■ac:

?!

"j*

©

■~rr

•‘ cm- j . ,âB9-a»a

. a.

rT?-

© ““

»s— Mia

-IllWf [ BTI1-|-"|

'-----Ymm-tr» I »Ol

“ @V

Ojd

51

SSP

«iL—

“r*- LIS © Ł

3) i

i <D

mhfjXrnutîB

O O O O o fl

rrrmffl rnEXâT rrrml

O O O O O II

¹ i i i I tjlr 0 0 0 0 0 «

I I 1 I 1 1H

0 0 0-0 0 N

I i i n 1 HL

o o o o o l!l

i i n ni

o o o o o H ^TTTPTTTTr^ »** 1 I M I I ffl

rrgrnf

^ ex o ^ o ^ o ^ o 11

T??* Iu1ulf[

■ffî¥nl

O O O O o II ITT 1 1 l|| O O o o o B

i i r mi

o o o o o~ H“ i i il 1 I U

*¥

rSatjsGrh^

ii

=3

■BH-r-rQ—

Nauka o olejach mineralnych. Sala wykładowa jednej sali wykładowej matematyki, jednego gabi-wspólna z poprzednią katedrą. Zbiory, profesor, asy- netu profesora matematyki, jednego gabinetu asystent, pracownia.    stenta matematyki.

Geodezya i nauka o miernictwie. Sala wykła- 2) Now

Wytwórczość wągla kamiennego w roku 1916.

Geodezya i nauka o miernictwie. Sala wykła-    2) Nowo wprowadzony docent nauki o pokła

dowa, sala rysunkowa, zbiory, profesor, asystent. dach, spowodował potrzebę jednego gabinetu docenta. Matematyka. Sala wykładowa, profesor, asystent.    3) Również nowo wprowadzony docent dla

Szyb do pionowania schodzący do chodnika chemii naftowej wymagał dodania : jednego gabinetu podziemnego w piwnicach.    i pracowni docenta, jednego gabinetu asystenta.

Geometrya wykreślna. Sala wykładowa i ry-    4) Rozdział geometryi wykreślnej i budowni-

sunkowa wspólna z budownictwem, zbiory geom. etwa spowodował dodatek: jednej sali na zbiory bu-wykreślnej, profesor, asystent.    downictwa, jednego gabinetu docenta budownictwa.

piwnic.

Budownictwo. Docent budownictwa, zbiory, asy- Wreszcie jako owoc spostrzeżeń podróży dodano : stent wspólny z geom. wykreślną.    5) Szybik do pionowania od Ii-go piętra do

Poza tem okazało się wskazanem, a nawet wręcz koniecznem, aby pokój wag przewidziany w programie konkursowym w suterenach, pomieścić w bliskości jednej ze sal laboratoryjnych chemii na parterze — a chodnik podziemny, pierwotnie przewidziany w suterenach, dla zupełnej swobody mających się w nim odbywać ćwiczeń, przenieść na poziom piwnic.

Dla utrzymania czystości w salach rysunkowych j w gmachu przyjęto w 2-ch kondygnacyach izby

Biblioteka, magazyn.

III. piętro (nad halą).

Archiwum schody na 4-te piętro.

IV.    piętro.

Przyrządy miernicze. Schody na 5-te piętro.

V.    piętro.

Platforma z obserwatoryum astronomicznem z kopułą do obracania,

Przyszłość polskiego górnictwa.

Napisał

Dr Władysław Szajnocha prof. Uniw. Jagiell.

Górnictwo polskie, tak samo jak inne dziedziny

przeznaczone do mycia desek rysunkowych i na na- wypadek od wilgoci z boków. Dla zabezpieczenia się klejanie papierów. Oprócz tego Komisya uważając pod tym względem także od spodu, przewidziano pod tą za bardzo pożądaną salę, mającą służyć za muzeum częścią suteren, niepodpiwniczonych przestrzeń izola-środków ratunkowych i opatrunkowych, spowodowała cyjną powietrzną, pomiędzy kołami 203'10 a 204*60. utrzymanie jej w programie budowy nowego gmachu.

W suterenach (niskim parterze) gmachu mieścić w suterynach maszyny, pracownie mechaniki techni-się będzie salka bufetowa ze spiżarnią i kuchnią cznej i warsztaty są do podłogi nasypem wypełnione, z powodu, że niehygieniczność praktykowanego a więc niepodpiwniczone. u nas dotąd z reguły w zakładach szkolnych zwyczaju, że młodzież zaopatruje się w przekąski w lo- żony na linoleum, posadzkę dębową, kładzioną na kałach mieszkalnych służby szkolnej, stwierdzoną asfalcie, lnb na ślepej podłodze. Sale z maszynami

lub warsztaty będą wyłożone posadzką kamionkową. Dla dźwigania pomiędzy piętrami, nieraz bardzo miasta, gdzie niema żadnych restauracyj, jedynie ciężkich modeli, pomieszczonych częściowo w sute-podrzędne szynkownie, od których młodzież zdała renach, przewidziano windy. Biblioteka urządzona trzymać należy, wreszcie:

3) Istnienie bufetu umożliwi liczniejszej u nas jak gdzieindziej, zupełnie niezamożnej młodzieży,' wyłożone linoleum, podanie najskromniejszego posiłku południowego.

W suterynach przewidziano także w myśl pier- cylindryczną o średnicy 4'6 m., otoczoną ścianką wotnego programu budowy c. k. Ministerstwa robót żel. betową 15 cm. grubą, odpowiednio silnie żela-publicznych mieszkanie Sekretarza Akademii Górniczej, zem wzmocnioną, aby mogła dźwigać na sobie ru-

Komitet przygotowujący Akademię Górniczą chomą kopułę obracającą się na krańcu o profilu uważa szczególniej w pierwszych latach życia i urzą- ułożonym na wierzchu cylindrycznej ściany i odpo-dzenia Akademii Górniczej zamieszkanie sekretarza wiednio z nią zankrowanym. Poziom będzie wykonany w gmachu tern więcej za konieczne, że wzmożone z 2-ch warstw asfaltu, na pokładzie korkowym, dla czynności gospodarcze przy wprowadzeniu nowej ochrony spodnich ubikacyj od mrozu, instytucyi w życie, będą wymagały jego większej czynności na miejscu.

Przechodząc do samego wykonania gmachu jęto założenie ogródków, odgrodzonych od ulicy wspomnieć należy, że fundamentowanie nie napotka 60 cm. wysokim murkiem betonowym, z obiegającą na żadne warunki anormalne, mamy bowiem wszę- na nim balustradą żelazną, dzie pod fundamentami piasek.

Piętro najniższe, wedle programu suterynowem Mickiewicza na P50 m. zaprojektowano w myśl pier-zwane, ma poziom lokali podniesiony na 0*60 m. wotnego szkicu nagrodzonego 2 postumenty ciosowe ponad poziomem głównej ulicy, Alei Mickiewicza, z postaciami: dwóch w Polsce porozbiorowej zape-Chodziło bowiem o to, ażeby piętro to mające 4*10 m. wne najwięcej zasłużonych osobistości na polu eko-wysokości, a przeznaczone na zbiory, warsztaty, nomii państwowej, przemysłu i górnictwa : Stani-pracownie mechaniczne, etc. ochronić na wszelki sława Staszyca i Ksawerego Lubeckiego.

już została.

2) Że gmach Akademii ma stanąć na peryferyi

Jedynie przejazdy i ubikacye mające pomieścić

Poziom sal przyjęto w miarę potrzeby wyło-

systemem magazynowym, ma pomiędzy pojedyń-czemi piętrami 10 cm. grube stropy żel. betonowe

Platforma z obserwatoryum stanowi przestrzeń

Zarówno od frontu budynków jak i z boków, od strony południowo- i północno-zachodniej, przy-

Przed terasą frontową podniesioną nad Aleą

K. Z.

Na wszystkich ustach, w myśli każdego jest lecz zawsze z tym samym prawdziwie narodowym pier-dzisiaj . . . przyszłość — przyszłość osobista i naro- wiastkiem i duchem, dowa — przyszłość ekonomiczna i polityczna przyszłość w kolorach bardzo różnych, odpowiednio pracy i wytwórczości na ziemiach Polski, ma już do do indywidualnego optymistycznego lub pessymi- zapisania z dwóch lat wojny liczne ciężkie i bardzo stycznego usposobienia i bardzo często odpowiednio ciężkie straty w ludziach, urządzeniach górniczych do chwilowego stanu barometru wojennego w Europie i budynkach oraz w wydobytych już i do dalszej prze-i Azyi. Na gruzy i ruiny jednostek, siedzib ludzkich, róbld przygotowanych zapasach kopalnianych, ale ognisk przemysłowych, całych wielkich pasów i po- podziemnych skarbów przyrody, jeszcze nieruszonych łaci kraju, patrzymy w Polsce bardzo często, niemal ręką górnika wróg nie mógł zniszczyć i w tych za-wszędzie i z boleścią liczymy, ile dobra osobistego sobach węgli, soli, oleju skalnego, rud metalicznych i narodowego pochłonęła już wojna przeszło dwu- lub innych jeszcze minerałów użytecznych, zasobach letnia, ile pracy wielu generacyi poszło na marne ukrytych jeszcze w głębi ziemi, tkwi dla nas pew-prawdziwie z dymem, ile wartości wytworzonych ro- ność dalszej i dobrej przyszłości, nowego, świetniej-zumem i ręką ludzką przepadło — może bezpo- szego może jeszcze niż dawniej rozwoju, tkwi poczucie wrotnie — ku niczyjej korzyści, ze stratą wszystkich, bogactwa narodowego, tak ważnego dla każdego Ale w tej samej chwili myślimy już o przy- państwowego ustroju, któryby powstał z dzisiejszych szłości, o ocaleniu tego, co pozostało, o odbudowie zgliszczy. Te bogactwa podziemne pod innym jeszcze ruin, i to jest naszą wielką niezniszczoną siłą, do- względem ważne są dla naszej przyszłości. One są wodem nieprzerwanego życia, rękojmią powstania majątkiem narodowym dla tego przyszłego ustroju z gruzów nowych ognisk i siedzib, nowego, chociaż państwowego, który tak na roli i lasach, jak i na innego może pod niejednym względem społeczeństwa, własnych płodach górniczych będzie musiał dla mi-

lionów ludności oprzeć przyszłą politykę ekonomiczną wewnętrzną i zewnętrzną, wewnętrzną dla wyzyskania siły podatkowej kraju i zaspokojenia potrzeb przy-szłego państwa, zewnętrzną dla stworzenia wywozu handlowego do sąsiadów, bez którego żadne, najmniejsze nawet państewko istnieć na dłuższą metę nie zdoła. Może jeszcze z jednego punktu widzenia niektóre okolice z kopalniami dawnemi, od szeregu lat nieczynnemi, nowego nabiorą znaczenia i staną się nowemi ogniskami przemysłowemu Wszak niepodobna przewidzieć, jak ułożą się po wojnie międzynarodowe stosunki handlowe i czy w pierwszych przynajmniej dziesiątkach lat ery pokojowej — każde państwo i państewko nie będzie zmuszonem pokrywać własnych potrzeb przemysłu wojennego koniecznie własnym, chociażby stosunkowo droższym, surowcem górniczym, a wtedy może niejedna kopalnia rudy kruszcowej, chociażby nie pierwszej jakości i nie zbyt bogatej, będzie z konieczności musiała być w ruchu dla zapewnienia państwu każdej chwiliminimalnej przynajmniej ilości własnego, jednego lub drugiego metalu.

Ze wszystkich zatem względów przypomnienie sobie tych bogactw kopalnych, jakie znane są na obszarze Polski i ich obliczonych zasobów, może już być z góry prognozą przyszłości polskiego górnictwa, które z chwilą, gdy tylko surowca podziemnego starczy, znajdzie zawsze doświadczonych i śmiałych pracowników fachowych i tysiące rąk roboczych, silnych, wytrwałych i sprawnych.

Polska ma przedewszystkiem węgiel kamienny, olej skalny i sól, a tych dwóch pierwszych minerałów, niezbędnych zarówno w czasach pokoju jak wojny, zazdrościć mogą Polsce większe i mniejsze państwa, jak n. p. Włochy i Serbia, które brak własnego węgla w ciągu dwóch lat ostatnich odczuły bardzo dotkliwie.

Węgiel kamienny na ziemiach dawnej Polski znajduje się — jak wiemy powszechnie — w bogatych pokładach na Górnym Szląsku, we wschodniej części t. j. w zagłębiu Karwińskiem Szląska austry-ackiego, w zagłębiu Dąbrowskiem Królestwa Polskiego, w obszarze granicznym okręgu krakowskiego pomiędzy Libiążem, Jaworznem, Sierszą i Tenczyn-kiem i wreszcie w pasie nadwiślańskim wierceniami stwierdzonym między Dziedzicami a Rączną koło Skawiny. Są to- wszystko Części jednego ogromnego zagłębia węglowego szląsko-morawsko-polskiego, z którego najmniejsze tylko, obecnie exploatowane płaty przypadają na Galicyę i Królestwo Polskie. Ale wiercenia liczne przeprowadzone w latach 1896—1910 niestety przez obcych głównie przedsiębiorców, wykazały nieoczekiwane prawie bogactwo pokładów węglowych nad Wisłą po obu jej brzegach i zasoby te stwierdzone wierceniami i dopiero oczekujące na wydobycie są istotnie potężne i olbrzymie. Już w r. 1901 obliczał radca górn. Fr. Bartonec zasoby węgla kamiennego okręgu krakowskiego na 18'1 miliardów ton (po 10 cetn. metr.) — a na podstawie późniejszych wierceń podniósł tę cyfrę w r. 1908 geolog wiedeńskiego państwowego Zakładu Geologicznego Dr. Petraschek na 24 9 miliardów !

Moglibyśmy śmiało zadowolić się tą skromniejszą cyfrą radcy Bartoneca, skoro według jego kalkula-cyi zasób ten wystarczyłby dla Galicyi na lat 900, gdy zwłaszcza porównamy dotychczasową t. j. przedwojenną roczną produkcyę i konsumcyę węgla kamiennego w Galicyi. Produkcya ta wynosiła w r. 1913 w siedmiu galicyjskich kopalniach zaledwie niespełna

2 miliony ton, pokrywając zresztą według inżyniera Czer-lunczakiewicza tylko 60% całej galicyjskiej konsumcyi.

Na setki lat przy nawet bardzo zwiększonej produkcyi i konsumcyi wystarczyłyby zatem te zasoby Galicyi, które oby tylko były w rękach całego kraju lub prawdziwych krajowych przedsiębiorców, gdyż wtedy dopiero wyzyskanie ich dla dobra ogólnego byłoby możliwem.

Zagłębie Królestwa Polskiego swą produkcyą węglową znacznie, pomimo mniejszego obszaru, przewyższa Galicyę. W r. 1903 wynosiła ona 4*8 milionów ton, później wahała w dość znacznych granicach, doszedłszy przed wojną w r. 1913 do 6’8 milionów ton i zaopatrując całe Królestwo Polskie a nawet dalsze prowincye Rosyi zachodniej.

Produkcya Królestwa silniej czerpie z podziemnych zapasów, niźli Galicya. Zasoby węgla kamiennego w Król. Polskiein oblicza Czarnocki w oficy-alnej publikacyi XII Międzynarodowego Kongresu Geologicznego z r. 1913 na 2 5 miliardy ton, a więc cyfrę o wiele niższą, niż wynoszą zasoby Galicyi. Nas obchodzi wszakże głównie całość zasobów tak Galicyi jak i Królestwa razem, które to według obliczeń Czarnockiego i dr. Petraschka wynosiłyby w każdym razie co najmniej 27*4 miliardów ton.

Jest to wprawdzie o wiele mniej aniżeli zasoby węgla na Szląsku Pruskim, obliczone w r. 1913 przez prof. Michaela — i to tylko do głębokości 1000 mtr. — na 60 miliardów ton, ale w każdym razie o wiele więcej, aniżeli wynosić mają według rachunków Dr. Petraschka z r. 1908 rozporządzalne zasoby węgla kamiennego w Morawii, Szląsku austryackim i Czechach — t. j. w całej Austryi po za Galicyą — dosięgające zaledwie 3‘5 miliardów ton.

Cały Szląsk górny i wschodnia część austryac-kiego należą etnograficznie i historycznie także do dziedzin dawnej Polski, gdy jednak pod względem ekomiczno-politycznym nie wchodziłyby może te kraje później w bezpośredni związek z resztą Polski, musimy zostawić je na uboczu i ograniczyć się na razie do samych tylko zasobów węgla Galicyi i Królestwa Polskiego.

Wobec takich cyfr miliardowych węgla kamiennego węgle brunatne z mioceńskiej formacyi Podkarpacia i Galicyi wschodniej oraz triasu Królestwa Polskiego schodzą bardzo daleko na drugi plan. Tak produkcya ich roczna : w Galicyi w r. 1913 zaledwo 374.070 cetn. metr. a w Królestwie w roku 1912 tylko 1*5 milionów cetn. metr. —jak i zasoby ich obliczone dla Królestwa Polskiego w r. 1910 przez Czarnockiego na 63 milionów ton, nie są tak doniosłe, aby na nich można w przyszłości budować wielkie nadzieje, w żadnym jednak razie pogardzać węglem brunatnym, bardzo pożytecznym w niejednej bez-drzewnej okolicy nie wolno i zupełnie lekceważyć może przecież jeszcze kiedyś ich wydatniejszego zużycia żadną miarą nie można.

Bogactwo wszakże samych zasobów węgla kamiennego już cyfrowo stwierdzone wystarczałoby najzupełniej w setki lat jakiemukolwiek przyszłemu ustrojowi państwowemu do zaspokojenia własnych potrzeb 20 milionowej ludności (Galicyi wraz z Król. Polskiem) wraz z exportera dość znacznym w stronę Litwy, Wołynia i Ukrainy.

Górnictwo węglowe polskie o swą przyszłość może być zatem spokojne i wyczerpania rychłego zasobów węgla własnego obawiać się — tak, jak Anglia, która od 50 lat co raz nowemi komisyami

królewskiemi bada trwożliwie, czy na 100 lub 200 lat wystarczy jej jeszcze swego węgla — nie potrzebuje. Węgiel kamienny może być w przyszłym ustroju państwowym i w bilansie ekonomicznym Polski na setki lat pozycyą bardzo dodatnią i drogocenną.

Podobnie rzecz się ma i z drugim z rzędu surowcem kopalnym Polski : olejem skalnym. Od sześćdziesięciu lat przeszło wydobywa Galicya coraz intenzywniej olej skalny w różnych okolicach Karpat i Podkarpacia i chociaż bywały okresy, w których trzeba było jeden lub drugi punkt uważać za prawie wyczerpany, to przecież albo przy dalszem pogłębianiu nowa i bogatsza ropa tryskała, albo znachodziły się sąsiednie coraz nowe, dziewicze tereny, tak że o istotnem wyczerpaniu się ogółu kopalń naftowych w Galicyi nigdy mowy nie było. Produkcya roczna obracała się wprawdzie w dość obszernych granicach, doszedłszy w r. 1909 do swej maxymalnej cyfry przeszło 20 milionów cetn. metr., ale cyfra produkcyi rocznej nieraz zawisłą była nie od faktycznego podziemnego zasobu, lecz od wielu różnorodnych konjunktur handlowych i cen targowych krajowych i zagranicznych.

W ostatnich latach przedwojennych 1910—1913 produkcya roczna ropy spadała wprawdzie stale aż do 11*13 mil. cetn. m. w r. 1913, ale jednym z powodów tego spadku było trzymanie się przemysłowców, zresztą zupełnie naturalne — starych, już wypróbowanych terenów, a małe stosunkowo poszukiwanie i odwiercanie nowych obszarów naftonośnych, w których to pierwsi przedsiębiorcy dość często tracą włożony kapitał, zanim wynajdą prawdziwie obfite i wprost złotonośne linie i pasy naftowe.

Wyczerpać obszarów naftonośnych Karpat galicyjskich dotychczasowa sześćdziesięcioletnia produkcya Galicyi nie byłaby w stanie. Wyniosła ona w całości w latach 1856—1915 niespełna 200 milionów cetn. metr. t. j. cyfrę bardzo małą, niemal nieznaczną w obec rozległości obszarów karpackich ze śladami występowania ropy i w obec teoretycznej kalkulacyi, ile też może w ogóle znajdywać się oleju skalnego w pokładach galicyjskich Karpat. Naturalnie, że z ropą, jak z płynem krążącym w podziemiach niezliczonemi szczelinami i żyłami, rachunek teoretyczny nie może być tak prosty i pewny jak n. p. z węglem kamiennym, ale przecież mamy już dzisiaj pewne dane co do możliwych ilości ropy zawartych w pewnych, geologicznie ściśle oznaczonych pokładach i te dane mogą nam być wskazówkami co do zasobów ropy możliwych jeszcze do wydobycia w przyszłości.

Już w r. 1899 po raz pierwszy a następnie w r. 1911 powtórnie przeprowadziłem taki teoretyczny rachunek, opierając się na założeniu wynikającem z geologicznych i chemicznych badań wielu specya-listów, a przedewszystkiem prof. Englera t. j. na założeniu, że olej skalny karpacki powstał przez naturalną destylacyę w głębi ziemi z warstw żywicznych, czarnych, smolnych łupków t. zw. menilitowych, występujących szczególnie w Karpatach wschodniej i środkowej Galicyi na znacznych bardzo obszarach i w znacznej miąższości. Nie podobna tutaj powtarzać całego tego obliczenia i niech wystarczy ten rezultat końcowy :

że z łupków menilitowych grubości średniej 50 metrów a występujących w Karpatach Galicyi na obszarze co najmniej 7000 kwadr, kilometrów i zawierających co najmniej 6 miliardów cetnarów metrycznych masy bitumicznej mogło powstać co najmniej 3 miliardy cetn. metr. oleju skalnego. Ta masa oleju rozłożoną być może — co prawda — bardzo nierównomiernie na obszarze 7000 kilom, kwadr, lub nawet większym i wśród różnych warstw karpackich piaskowców o grubości — jak najnowsze wiercenia w Borysławiu iw Tustanowicach stwierdzają — przeszło 1700 metrów, ale w każdym ona razie istnieje w podziemiu głębszem lub płytszem i wydobytą być może.

Że ten rachunek żadną miarą wygórowany nie jest i teoretycznie jest bardzo prawdopodobny, wystarczy wskazać na obliczenia późniejsze a wzorujące się na mojej kalkulacyi, geologa niemieckiego Dr. Siegfrieda z r. 1912. Dr. Siegfried badając okolicę naftonośną So-łotwiny koło Nadworny, przyjmuje grubość 80 mtr. nasuniętej płaszczowiny łupków menilitowych na stosunkowo bardzo małym obszarze tylko 150 kwadr, kilom, i przypuszcza możliwość wytworzenia się z tej masy łupków menilitowych co najmniej 720 milionów cetn. metr. surowego oleju skalnego. A takich obszarów naftonośnych o powierzchni zaledwie 150 kilm. kw. jest przecież bardzo wiele w galicyjskich Karpatach, więc zsumowawszy je razem, otrzymalibyśmy przez analogiczny rachunek jeszcze o wiele większą cyfrę oleju istniejącego lub prawdopodobnego w Karpatach Galicyi, niż owe przezemnie pierwotnie teoretycznie wyrachowane 3 miliardy cetn. metr. Zasobów zatem oleju skalnego w Karpatach nie brak z pewnością jeszcze na wiele dziesiątek lat dla przyszłego polskiego górnictwa, tylko będzie musiało ono przebyć niejedne ciężkie i trudne chwile poszukiwawczych odkryć w nowych terenach i sięgnąć świdrem nieraz bardzo głęboko, tak głęboko, jak na to pozwolą środki techniczne i kwestya rentowności wierceń głębokich i kosztownych i trudnych i z natury rzeczy nieraz zawodnych. Dzisiaj w każdym razie o wyczerpaniu się źródeł naftowych w Galicyi nawet myśleć nie można i przyszłość pomyślną naftowego górnictwa wolno uważać za zabezpieczoną zupełnie na długie i długie lata.

Z olejem skalnym związany jest bezpośrednio drugi bitumiczny minerał: ozokeryt t. j. wosk ziemny, w całej Europie jedynie tylko w Galicyi w większej ilości występujący jako ważny produkt, wytworzony przez samą przyrodę z oleju skalnego. W Galicyi wydobywany od przeszło lat 60 głównie w Borysławiu a także w Dźwiniaczu i Staruni i bardzo cenny do wyrobu cerezyny, dzisiaj wobec wielkiej produkcyi łusek parafinowych wprost z niektórych gatunków oleju skalnego, stracił on może nieco na pierwotnem znaczeniu i produkcya jego w Borysławiu i Dźwiniaczu (w r. 1913 tylko 13.529 cetn. metr.) od lat stale się zmniejsza. W każdym razie będzie on jeszcze wydobywany w Galicyi niewątpliwie przez długie lata, a zasoby jego podziemne — obliczane w r. 1894 przezemnie dla samego tylko Borysławia na przynajmniej 20 milionów cetn. mt. — bardzo dalekie są jeszcze od wyczerpania.

(C. d. n.).

co ■

unarodowienie przemysłu naftowego w Galicyi.

Napisał

Maryan Szydłowski, inż. górn.

Na ziemiach polskich dotychczas jedynie w Galicyi odkryto pokłady ropy.

Ropę znano w Galicyi od lat około stn, przemysł jednak naftowy rozpoczyna się dopiero w roku 1856, to jest w roku, w którym Lukasiewicz założył pierwsze Towarzystwo poszukiwania ropy i destylowania tejże.

Ropę otrzymywano z początku za pomocą kopanych studni, których głębokość dochodziła do dwustu metrów, później za pomocą ręcznych wierceń.

Prawdziwy rozwój przemysłu naftowego datuje się jednak dopiero od r. 1880, w którym to roku wprowadzono do Galicyi system wiercenia maszynowego.

Twórcą przemysłu naftowego jest ś. p. inżynier Stanisław Szczepanowski, który zaznajomiwszy się w czasie swych podróży dla studyów nad obcym

Rok

1888

1889

1890

1891

1892

1893

1894

1895

1896

1897

1898

1899

1900

tonny

64.882

74.659

91.650

87.717

89.871

96.331

132.000

214.800

339.765

309.626

323.142

324.681

326.334

Rok

1901

1902

1903

1904

1905

1906

1907

1908

1909

1910

1911

1912

tonny

452.200

576.060

727.971

827.117

801.796

727.239

1,175.974

1,754.022

2,076.740

1,762.560

1,458.275

1,187.007

W stosunku do wszechświatowej produkcyi, przemysłem naftowym z Kanadyjczykiem Williamem produkcya ropy w Galicyi wynosiła w roku 1912 Mac-Garvey’em wiercącym kanadyjskim maszyno- 2'43°/₀ tejże, wym systemem w Oelheim w Niemczech — sprowadził go do Galicyi. Właściciele terenów naftowych kach grupy angielsko - niemieckiej reprezentującej oddają wiercenia Mac-Garvey’owi w akord — i po- blisko sto milionów włożonego kapitału, druga trze-wstają coraz liczniejsze kopalnie rozrzucone wzdłuż cia w rękach towarzystw akcyjnych opartych prze-Podkarpacia, po całej Galicyi. Do pierwszych należą ważnie o kapitał wiedeński, wreszcie na pozostałą Bobrka, Wietrzno, Kryg, Kobylanka, Schodnica, Sło- trzecią część składają się spółki naftowe krajowe

i drobniejsze niemieckie.

Duży kapitał polski nie jest zupełnie reprezen-czym, stają się wkrótce polscy technicy i robotnicy towany, wyżej wspomniana jedna szósta część pro-lepszymi wiertaczami od Kanadyjczyków — w kraju dukcyi ropy znajduje się w rękach drobnych speku-zastępują ich z czasem zupełnie, tak że dziś techni- lacyjnych krajowych spółek, których głównym celem czny personal kopalni tak kierowniczy, jak i robo- jest dowiercenie się ropy i sprzedaż produktywnej tniczy jest prawie wyłącznie polskim, a ponadto po- gotowej kopalni z dużym zyskiem obcemu kapitałowi, szukiwani są do wierceń za ropą na całym świecie.

Pierwszy kapitał, który się zaangażował w prze- mnieć jeszcze kilku słowy o zasobach ropy w Galicyi. myślę naftowym w Galicyi, był kapitał polski. Był to kapitał stosunkowo nie duży, wystarczający zwy- stępujących regularnie w pokładach jak węgiel, sól, kle na odwiercenie jednego otworu, a rozwój Spółki i inne jest teoretycznie możliwem, a ułatwionem bar-eksploatacyjnej zależnym dopiero od znalezienia ropy dzo przez wykonanie kilkunastu otworów wiertni-w tym pierwszym otworze. Pierwsze kroki, jakie czych — obliczenie zapasów produktów występują-ten kapitał w przemyśle stawiał, były szczęśliwe do- cych w nieregularnych szczelinach lub jako impre-tąd, dopóki ciągły rozwój produkcyi nie okazał że gnacya piaskowców należy do zadań bardzo trudnych, siły jego nie zdołają uchronić przemysłu od przesi- Geolodzy naftowi, a głównie profesor dr. Zuber, pro-leń w chwilach nadprodukcyi. I zaznaczyć muszę na fesor dr. Szajnocha, dr. Siegfried, dr. Olszewski do-tem miejscu, że przemysł naftowy w Galicyi po- chodzą w obliczeniach swych do różniących siębar-w stał dzięki inicyatywie polskich przed- dzo rezultatów — sumy zasobów ropy wahają się siębiorców i przy współudziale przewa- między pięciu a studziesięciu milionami cystern ropy żnie polskichkapitałówi dopiero gotowy, roz- (cysterna 10.000 kg.). Przytoczę tu końcowe słowa winięty, postawiony na wysokiej wyżynie przeszedł rozprawy geologicznej dr. Stanisława Olszewskiego w ręce wielkiego, zagranicznego, zrzeszonego kapi- nad kwestyą zasobów ropy w Galicyi i przyłączam tału w którego rękach do dziś dnia we wielkiej części się z zupełnym spokojem do nich : „W galicyjskim

przemyśle naftowym mamy jeszcze bardzo długo Statystyka rocznych produkcyj ropy od roku i dużo do pracowania“ — a dodam, że trzeba się 1874 (to jest od roku, od którego szczegółowe daty wziąć jak najprędzej do pracy ! A głównie wobec tyczące się produkcyi posiadamy) wykaże najlepiej tego, że przemysł naftowy w Galicyi — to przemysł rozwój kapalnictwa naftowego.

boda rungurska.

Wyszkoleni na kanadyjskim systemie wiertni-

pozostaje.

Rok

1874

1875

1876

1877

1878

1879

1880

tonny

20.927 22.140

22.927 23.711 24.000 30.000 32.000

Rok

1881

1882

1883

1884

1885

1886

1887

tonny

40.000

46.100

51.000

57.000

65.000

42.640

47.817

Z produkcyi tej jedna trzecia znajduje się w rę-

Zanim przejdę do właściwego tematu chcę wspo-

Obliczenie zasobów produktów górniczych wy-

oparty na naturalnych bogactwach naszej ziemi, których ani zniszczyć ani przenieść się nie da, więc trzeba jaknajenergiczniej postarać się by objąć z powrotem w nim rolę gospodarzy, to znaczy by przemysł ten unarodowić.

By cel ten choć w większej części osiągnąć dwa postulaty uważam za najkonieczniejsze do przeprowadzenia: po pierwsze kapitał zaangażowany w przemyśle musi być polski, po drugie personal tak wyższy techniczny i administracyjny, jakoteż i niższy,

muszą być polskie. Gdy te dwa postulaty choć w większej części zostaną urzeczywistnione, będzie można spokojnie mówić że przemysł jest narodowym. Rzecz rozpatrując realnie, zastanowić się wypada czy jest to możliwem do przeprowadzenia.

Dzisiejszy kapitał obcy obejmuje ⁵/u produkcyi ropy a wynosi przeszło 200 milionów koron. O wyeliminowaniu zupełnem tego kapitału mowy być nie może, kapitał obcy w naszym przemyśle naftowym w dzisiejszych czasach raczej jest pożądanym, gdyż przy pomocy naszych, wojną bardzo uszczuplonych kapitałów nie potrafimy utrzymać przemysłu na stopie światowej. Dla urzeczywistnienia zwyż wspomnianego celu trzeba przedewszystkiem stworzyć, jak najprędzej równowagę między kapitałem obcym a polskim, a zapoczątkować tę akcyę koncentracyą istniejących już drobnych przedsiębiorstw. Chwila stworzenia równowagi w kapitałach da nam już decydujący głos w sprawach naszego przemysłu.

Jest to niewątpliwie możliwem a pracę ułatwia nam bardzo państwowa i krajowa ustawa naftowa. Dla dokładności przytoczę ją: Ustawa państwowa z 11. maja 1884 r. § 1. postanawia: W Królestwie Galicyi i Lodomeryi wraz z wielkiem księstwem krakowskiem i w księstwie bukowińskiem, podlegają prawu roz-porządzalności właściciela gruntu żywice ziemne, a w szczególności nafta (olej ziemny, olej skalny, Petroleum, smoła ziemna) wosk ziemny (osokeryt, wosk skalny) asfalt, jakoteż minerały nadające się do użytku z powodu swej zawartości żywic ziemnych (bituminu), z wyjątkiem bitumicznych węgli kamiennych.

Na podstawie tej ustawy stała się ropa produktem niezastrzeżonym, prawo wydobywania należy do właściciela, właściciel gruntu rozporządza tern prawem dowolnie, może wydobywać sam, może prawo wydobywania wydzierżawić.

Późniejsza ustawa oznacza jako minimum przestrzeni do wydobywania 12.000 m².

Dzięki tej ustawie nie są tereny naftowe galicyjskie obłożone podobnie jak węglowe wyłącznoś-ciami górniczemi (zagłębie krakowskie) znaj duj ącemi się przeważnie w rękach obcych kapitałów, które płacąc państwowe wyłącznościowe należytości do eksploatacyi ze względów wiadomych nie przystępują.

Nieodkryte tereny naftowe znajdują się dziś w posiadaniu właścicieli gruntów, w ich więc ręku leży w dużej mierze klucz do stworzenia równowagi w kapitałach pracujących w galicyjskim przemyśle naftowym.

Wynikłe z ustawy naftowej kontrakty naftowe czyli umowy dzierżawne między właścicielem gruntu a przedsiębiorcą zawierają prócz innych następujące główne warunki:

1)    jednorazowa kwota pieniężna wypłacona w chwili podpisania kontraktu przez strony, liczona zwykle od morga;

2)    pewna ilość (zwykle w granicach między 10 a 20) t. zw. „procentów brutto“,'t. j. w naturze lub in reluto płatna stosunkowa część całego surowca, wyprodukować się mającego w czasie trwania odnośnego prawa naftowego, bez potrącenia atoli jakichkolwiek kosztów produkcyi lub administracyi;

3)    obowiązek rozpoczęcia wiercenia w ściśle określonym terminie i prowadzenia go do pewnej z góry oznaczonej głębokości ewentualnie do uzyskania produkcyi pod rygorem natychmiastowego rozwiązania kontraku.

Dzięki temu ostatniemu zasadniczemu punktowi kontraktów naftowych, nie mogły nawet zasobne w kapitały towarzystwa kontraktować zbyt dużej ilości terenów, a wskutek tego wiele już odkrytych terenów pozostaje jeszcze niezakontraktowanych i czeka na kapitały chcące je eksploatować.

A dalej dzięki już geologicznym właściwościom złóż ropnych stosun ek produkcyi ropy między poszczególnymi grupami ulega dość częstej zmianie; tereny naftowe wyczerpują się stosunkowo szybko, potrzeba ciągle szukać nowych chcąc produkcyę na pewnej stałej normie utrzymać. Na nowych terenach stosunek produkcyi, zwłaszcza że bogactwa złóż ropnych nigdy z góry przewidzieć nie można, może uledz dzięki kilku szczęśliwym otworom łatwo zmianie na korzyść polskich kapitałów.

Z wyłuszczonych powyżej względów uważam że pierwszem koniecznem do przeprowadzenia zadaniem celem unarodowienia naszego przemysłu naftowego jest stworzenie przeciwwagi obcym kapitałom, przez kon-centracyę istniejących polskich spółek naftowych i utworzenie kilkunastomilionowego towarzystwa akcyjnego dla eksploatacyi nowych terenów. Wierzę że zadanie to wobec ruiny gospodarczej spowodowanej wojną w Polsce jest trudne, ale nie zdaje mnie się by było niemożliwem do wykonania.

(C. d. n.).

Przemysł węglowy w Krakowskiem Zagłębiu w czasie wojny.

Napisał

Tadeusz Filippi, dyrektor Filii Banku Przemysł.

Wytwórczość    węgla    kamiennego w Zagłębiu Kra-    w roku    1915 3,237.207 q czyli 16'43°/₀, zaś w czasie

kowskiem, która    w    r.    1913    wynosiła 19,707.896    q    od 1/7    1914 do 31/6 1915 5,201.629 q czyli 26,5°/₀.

w „ 1914 na 17,284.610 „    Największym był ten ubytek w miesiącu sier-

~~~    w „ 1915    „    16,470.689 „ pniu 1914 roku t. j. zaraz po wybuchu wojny a na-

W pojedynczych półroczach przedstawiają się stępnie w listopadzie i grudniu roku 1914 oraz styczniu 1915 roku, gdy linia bojowa była pod Krako-9,794.917 q    wem i    Miechowem a więc w bezpośrednim sąsie-

10,315.650 „    dztwie    kopalń; ubytek ten dosięgał w powyższych

6,968.960 q    miesiącach 50°/₀ wytwórczości przedwojennej.

7,536.304 „    Powyższe zmniejszenie wytwórczości spowodo-

8,934.382 „    wane zostało mobilizacyą, powołaniem załogi robo-

I. „    1916 „    9,283.957 „    tniczej do służby wojskowej, jak również dotkli-

Z powyższych liczb widzimy, że ubytek wytwór- wyin brakiem wozów kolejowych.

Z porównania stosunku wytwórczości naszego

spadła

zaś

sumy wytwórczości tej następująco: II. półrocze 1913 r.

I.    „    1914 „

II.    półrocze 1914 r.

1915 „

1915 „

II.

czości wynosił ogółem w r. 1914 2,423.286, czyli 12’22°/₀,

Zagłębia z innymi okręgami górniczymi Monarchii Austryackiej widzimy, że większość innych okręgów zdołała utrzymać wytwórczość „pokojową“ a niektóre nawet znacznie ją podniosły; jedynie tylko Zagłębie węglowe Krakowskie spadło w swej wytwórczości tak poważnie. Ponieważ popyt na węgiel był przez cały czas u nas równie silny, jak iw ościennych krajach powodów szukać należy w tern, że kopalnie galicyjskie leżały najbliżej terenów wojny, a także i w tern, że czynniki miarodajne otaczać musiały inne okręgi górnicze troskliwszą niż nasz opieką. I tak w innych okręgach powoływano widocznie pod broń mniejszy stosunkowo procent robotników i niewątpliwie uwzględniano w większej mierze odnośne reklamacye kopalń a także dostawa wozów kolejowych musiała byc silniejszą.

Obecna wytwórczość zbliża się powoli do przedwojennej i to daje dobre świadectwo Zarządom kopalń, że mimo nadmiernych utrudnień, braku mate-ryałów oraz poważnego ubytku robotników i ciężkich warunków aprowizacyjnych potrafiły dojść do takich wyników.

Zbyt i handel węgla krajowego ucierpiały także znacznie wskutek stosunków wojennych.

I tak uległa w roku 1915 wytwórczość galicyjskich kopalń rekwizycyi państwowej. Zarządzenie to podyktowane zostało interesem ogółu, Rząd bowiem ze względu na ogólny brak węgla w Monarchii i zmniejszenia dowozu węgla z Górnego Szląska, który pokrywał w czasie przedwojennym połowę zapotrzebowania w kraju — musiał wprowadzić je ze stanowiska równomiernego rozdziału węgla, jaki był do dyspozycyi między wszystkich spożywców. Przez te zarządzenia uszczuplone zostały oczywiście nabyte prawa długoletnich odbiorców kopalń krajowych, na rzecz tych spożywców którzy w czasach normalnych węgla krajowego zupełnie nie pobierali, ale Rząd zapobiegł w każdym razie wywozowi węgla poza granice kraju i w ten sposób osiągnął ten wynik, że węgiel rozdzielony został równomiernie pomiędzy ludność całego kraju.

Korzyść jaką kopalnie krajowe odniosły z rekwizycyi państwowej jest ta, że ustać musiała siłą rzeczy konkurencya kopalń między sobą z której dawniej korzystał import węgla obcego, gdyż cała sprzedaż skoncentrowaną została w rękach jednej organizacyi t. j. Wojennej Centrali Handlowej w Krakowie, tak więc zjednoczenie kopalń, do którego dążyli ludzie znający potrzeby naszego górnictwa węglowego przez cały szereg lat, zostały zniszczone wskutek wojny.

Wojenna Centrala Handlowa, jako organ powołany przez Namiestnictwo do przeprowadzenia wyż-wspomnianej rekwizycyi stanęła na obywatelskiem stanowisku i mimo nader trudnych wrarunków dokładała i dokłada usilnych starań aby godzić interes kopalń z interesem ogółu wprowadzając węgiel z kopalń krajowych w jaknajszersze zastępy bezpośrednich spożywców.

Korzyści ze zjednoczenia sprzedaży w jednym ręku są tak widoczne, że o nich rozwodzić się nie-trzeba, byłoby jednak bardzo pożądane by organ i-zacyę wspólnej sprzedaży węgla z kopalń krajowych czy to w obecnej formie czy jakiej innej utrzymać i w przyszłości.

Organizacya taka, oprócz systematycznego zdobywania sobie konsumentów węgla pozakrajowego, mogłaby mieć bardzo szerokie pole do nader użytecznej działalności i oprócz uregulowania i podniesienia wytwórczości oraz unormowania cen — wpłynęłaby na ulepszenie stosunków przewozowych i taryfowych oraz na uregulowanie dostaw publicznych, ochronę kredytu etc.

Wielkie utrudnienia w regularnym zbycie węgla stanowi prócz braku wagonów o którem już wspomniano także i ta okoliczność, że Zarządy kopalń — od wybuchu wojny — pozbawione są prawa swobodnego dysponowania dostarczonymi wagonami.

Dostarczone wagony muszą być użyte w pierwszej linii dla przesyłek wojskowych oraz dla przedsiębiorstw, którym poruczono dostawy wojskowe, następnie dla kolei państwowych, tak że dla potrzeb innego przemysłu oraz na cele opału domowego pozostają nader ograniczone ilości.

Także i Zarządy c. k. kolei państwowych absorbują wielkie ilości węgla przeznaczonego dla innych odbiorców przez to, że pobierają większe ilości na swoje cele z kopalń galicyjskich, jak w czasach pokojowych, chociażby było słuszniej by ew. zwiększone zapotrzebowanie przerzucono na inne okręgi górnicze (pozagalicyjskie).

Rok bieżący zapowiada się tak odnośnie do wytwórczości, jak i zbytu nieco korzystniej, życzyćby jednak należało naszemu górnictwu węglowemu aby jaknajrychlej powrócić mogło do normalnych warunków wytwórczości i dalszego rozwoju, tak bardzo dla interesów kraju potrzebnego.

Kraków we wrześniu 1916 roku.

Podobnie jak noworodzonemu składa się jak najlepsze życzenia, tak i ja przesyłani je nowemu czasopismu górniczo-hutniczemu. Jako skromny chrzestny podarek niech posłuży tych słów kika o węglu.

masę przedstawiałaby kostka na 1 km. długa 1 km. szeroka i na 1 km. 150 m. wysoka.

O węglu — stów kilka.

Napisał

Franciszek Bartonec, radca górniczy.

My zużywamy węgiel nie tylko do wytwarza-rzania ciepła dla różnych potrzeb, lecz wykorzystujemy także jego boczne produkty i odpadki.

Obok koksu i gazu świetlnego zyskujemy drogą Według najnowszych badań uważa się węgiel suchej destylacyi ter i amoniak, które to produkty jako produkt dawnej wegetacyi roślinnej, zwłaszcza przedstawiają początkową materyę do dalszych che-dawnych torfowisk.    micznych wytworów.

Na całej kuli ziemskiej wydobywa i spotrzebo-    Wspaniałe farby anilinowe wyrabia się z teru,

wuje się rocznte 1,350 milionów ton węgla, którą to jak również wiele produktów leczniczych, hygieni-

cznyeh i kosmetycznych ; naprzykład : salicyl, karbol, naftalinę i różne perfumy.

Dlatego godzi się uścisnąć tę czarną dłoń spracowaną z życzeniem, by górnictwo i nadal rozwijało się pomyślnie dla dobra i szczęścia kraju, Ojczyzny i ludzkości.

th

LC

Benzol, Toluol, Xylol i najintenzywniejsza słodycz „Sacharyna“, kwas pikrynowy potrzebny do wyrobu środków wybuchowych pochodzą z tego samego źródła — z teru.

Wszystko to co z węgla się wytwarza wydaje się, jakby odrodzeniem, albowiem masa na kamień stwardniała daje nam ciepło i światło, daje nam najpiękniejsze farby i środki pachnące, wraca nam zatem owe promienie słoneczne, które żywy materyał roślinny przed milionami lat od słońca uzyskał.

Na zapytanie, czy my należycie gospodarujemy z tym udzielonym nam przez Opatrzność skarbem, musimy dać przeczącą odpowiedź. Dotychczas wyzyskiwaliśmy bardzo małą część energii zawartej w węglu, co może niestety jeszcze dłużej potrwa, aż dopiero wszystek węgiel przed użyciem się zga-zuje lub skoksuje — ewentualnie przymusowo — aby cenne materyały destylacyi przedtem uzyskać.

Na jak długo nam ten skarb wystarczy ? Kiedy będzie koniec zużycia?... Według ścisłych obrachunków wystarczy węgiel w morawsko-śląsko-polskim Zagłębiu do głębokości 1.500 m. przynajmniej jeszcze na 700 lat.

W krótkich słowach starałem się udowodnić i podnieść ważność węgla, bez którego obecnie życie ludzkie byłoby zagrożone.

Z tego powodu musimy pracę górniczą cenić należycie, winniśmy poważać górnika, który wydobywa nam głęboko ukryty skarb czarnych dyamen-tów wśród groźnych niebezpieczeństw dla życia i zdrowia.

Szczęść Boże!

Sól polska w początkach panowania austryackiego w Galicyi.

Napisał

Stanisław Majewski, inżynier górniczy.

Już w drugiej połowie wieku XVII-go Austrya nauczyła się cenić wartość soli polskiej, kiedy za pomoc 16.000 ludzi, pod wodzą Hatzfelda, udzieloną Janowi Kazimierzowi przez Ferdynanda Iii-go przeciwko Szwedom, żupy krakowskie mocą traktatu wiedeńskiego z d. 27 maja r. 1657 przeszły we władanie rakuskie na cztery lata, t. j. do roku 1661. Traktat ten został w roku 1663 przez Jana Iii-go w Wiedniu w oryginale odebrany, gdyż zawierał między innymi, przywilej wieczysty, zawarowany Habsburgom do korony polskiej. Z dwóch tych żup polskich szacuje Niemcewicz wraz z karbaryą czyli warzelnią dochód rocznie na 144.828 złp. t. j. w czterech latach rząd austryacki pobrał soli z Polski prawie za 600.000 złp. wartości znacznie wyższej, ponieważ Austrya od czasów jeszcze Fryderyka I-go przez „Constitutio de regalibus oddawała „argentaria“ i „salinarum reditus“, pod bezpośredni wpływ panującego, a ten umiał odpowiednio wysoko ustalić cenę soli w krajach dziedzicznych, zgodnie ze swym interosem.

Ód tego czasu Austrya ma stale swe oczy zwrócone na skarby solne Polski, zwłaszcza że z mało przemysłowej Rzeczpospolitej, rzec można, samoczynnie tylko ten jeden wytwór przemysłu znajduje zbyt nawet daleko poza granicami kraju.

W przeciągu stu następnych lat zajęte zostały województwa wzdłuż Karpat, które tworzyły spichrz solny od przedhistorycznych jeszcze czasów dla całej północno-wschodniej części Europy x).

Musiała to być sprawa widocznie bardzo ważna i wówczas w dyplomacyi Europy szeroko roztrząsaną, gdyż d. 2 lutego r. 1769 pisał król Fryderyk pruski do Solnesa, że hr. Lynar, znany dyplomata i polityk, p rzyby wszy do Berlina na wesele swej córki, przedłożył mu, jakoby zaskoczonemu, oryginalny pomysł, iżby „celem pogodzenia interesów wszystkich mo

9 Wł. Demetrykiewicz wspomina przedhistoryczne żupy solne z okresu kamienia gładzonego i okresu czystej miedzi w Słobodzie Rungurskiej, Korszowie, Maodiatynie i Utoropach zapewne w posiadaniu słowiańskich Neurów Herodota w V w. przed Chr. Wł. Szajnocha wspomina o takich samych żupach w Łanczynie i Kałuszu.

carstw z korzyścią Rosyi“ oddać dworowi wiedeńskiemu wzamian za pomoc dla Rosyi przeciwko Turcyi: Lwów, jego okolice i żupy solne, jakkolwiek do tych okolic rościła pretensye także Katarzyna i dopiero po targach późniejszymi układami z dnia 25 lipca i 28 sierpnia r. 1772 odstąpiła od tych żądań na rzecz Maryi Teresy i Józefa Ii-go.

Równocześnie z projektami Lynara w Berlinie posuwanła się w tym kierunku Austrya od strony Spiża.

„Kancelarya wiedeńska, przekonawszy się, że Austrya ma do tej ziemi starodawne prawa, szukała tytułów, na których mogłaby oprzeć te swoje dawne prawa. Doszukiwanie się tych tytułów dostarczyło oczywiście dowodu, że prawTa te były nieskończenie obszerniejsze, niż wyobrażono je sobie z początku“ „Dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności okazało się, że sławne żupy solne w Wieliczce i Bochni znajdują się na terytoryum, względem którego Austrya uważała się za uprawnioną do dochodzeń prawnych. Doszukawszy się ich, nie wahała się już Austrya położyć sekwestr na spornym przedmiocie, uprzedzając wynik procesu, który zamierzała wytoczyć w tej materyi rządowi polskiemu a już d. 19 lipca r. 1770 wydano rozkaz zdjęcia orłów cesarskich z miejsc, gdzie świeżo były ustawione, t. j. na Spiżu, i posunięcia ich dalej jeszcze w głąb kraju polskiego“ ²), jako zdawna należący do Węgier szmat kraju aż po Nowy Sącz i Nowy Targ.

D. 25 maja r. 1772 marszałek hrabia Maurycy Lacy otrzymał własnoręczny rozkaz cesarzowej, polecający wkroczyć z armią do Polski „zająć Lwów a zwłaszcza żupy solne“, prowadzić tam dalej roboty, lecz chować pieniądze w osobnej kasie i nie pozwalać na żadne posyłki dla króla polskiego, aby obie te miejscowości (t. j. Bochnia i Wieliczka a zwłaszcza ich kopalnie soli) należały do nas, zanimby reklamacye mogły w tern przeszkodzić lub sprawić trudności w wykonaniu“. Armia udała się w drogę a ministrowi hr. Pergen polecono, jako komisarzowi pełnomocnemu, objąć zarząd zabranych ziem pol-

²) Albert Sorel, Sprawa wschodnia.

W r. 1791 sejm w największem uciśnieniu kraju przyzwala na zaciągnięcie w Holandyi pożyczki w sumie 30 mil. złp. czyli według dzisiejszej austryackiej stopy monetarnej 15 mil. koron; dziś taką sumę wybiera corocznie państwo austryackie z dawnych żup Rzeczypospolitej a nawet już za Księstwa Warszawskiego odsyłano do Warszawy, jako połowę dochodu z żup wielickich w latach 1810—1812, po 9,000.000 złp.²) W tak krótkim czasie potrafiła rządna administracya podnieść dochody państwa.

Zupełnie innymi sposobami wzięto się w krajach rakuskich do dzieła.

Wspomniano już powyżej, że w krajach dziedzicznych Austryi sól należała, gdziekolwiek znajdowałaby się, wyłącznie do panującego, względnie do rządu, i tworzyła w ten sposób, jako monopol państwa, poważne źródło dochodów publicznych. Nikomu nie wolno było jej wydobywać, gdy przeciwnie w Polsce każdy szlachcic mógł sól warzyć.

Ustawodawstwo górnicze austryackie formowało się na zwyczajowych prawach w Saksonii i Harzu ;i) gdzie „o dobyvani techto kovu vyhradne vozhoduje zemepan“ i pobiera od pozwolenia kopania tak zwaną „urburę“ a za „zemepana“ uważano zawsze nie poszczególnych panujących, lecz cesarza rzymskiego, i dopiero złotą bulą z r. 1356 w ustępie IX, Karol IV oddaje regalię górniczą, obejmującą metale, rudy ktury, zawiadywane przez urzędników państwowych, i źródła solne, na własność panujących wasali. Pier-    (C. d. n.).

skich. W trzy tygodnie po tern, t. j. d. 17 czerwca¹) r. 1772, jenerał d’Alton zajął żupy solne i odebrał od urzędników przysięgę na nieskładanie raportów królowi polskiemu. D. 22 sierpnia tegoż roku nadworny konsyliarz Heiter de Schoenweth objął od polskiego administratora królewskiego Kłuszewskiego żupę i rozpoczął wytwarzanie soli na rzecz skarbu austryackiego.

Według ogólnikowego obliczenia na podstawie zresztą dość niekompletnych danych, można oszacować z samej Wieliczki wydobytą sól od powstania jej, t. j. około r. 1044 do chwili obecnej na 334¹/2 milionów cetnarów metrycznych, z tego przez rząd polski 260,600.000, a skarb austryacki 73.900.000 cetn. metr.

wszym z walczących o to prawo był Henryk I landgraf Heski¹ 2) oraz Wacław II czeski, który też zaraz prawo górnicze czeskie spisał w ustawie t. zw. igla-wskiej, nadanej początkowo, jako przywilej, hr. Stern-bergowi w r. 1250 przez Wacława I-go za jego zwycięstwo pod Ołomuńcem nad Tatarami. W tym samym duchu wydana już wcześniej dla cesarstwa Rzymskiego w r. 1158 Constitutio de regalibus waruje wszystkie prawa górnicze a osobliwie odnośnie do soli wyłącznie panującemu.³)

W tych tedy warunkach, mając, zmonopolizowane górnictwo solne w krajach dziedzicznych a znając jego zyskowność i bogactwo występowania tego minerału w Polsce, nie pozwalał kuszący projekt Fryderyka pruskiego długo wahać się. Gdy historya notuje datę podpisania traktatu rozbiorowego na 5 sierpuia r. 1772 a ratyfikacyi pierwszego rozbioru Polski na dzień 18 września 1773 a nawet jeszcze manifest okupacyjny, że „idą w posessye Królestwa Gallicyi y Lodomeryi“ na 11 września 1772 ³), to już pod datą 26 sierpnia tegoż roku nota Józefa Ii-go poleca „die Abschickung alsogleich von Banco einiger verständiger Saltzbeamten aus Siebenbürgen nacher Pohlen“ i objęcia przez nich salin i sprzedaży soli z tern na razie, żeby nie zrażać ludności odrazu wysoką ceną. Zaraz potem pismem „Extra-ctus Instructionis vom Besitznehmungs-Patent“ Józef II ukróca wolność szlachty tak drogo, gdyż wolnością Ojczyzny, a na tak krótko okupioną i nakazuje że: „diejenigen Edelleute so Bergwerke haben können selbe gegen die in den Erblanden eingeführte Bedingnisse bebauen, Salinen aber kan keiner behalten“. Tak więc nowy Rząd nie liczył się zupełnie z osławioną wolnością szlachty a możnym magnatom wymykała się wspaniała intrata, puszczana nieumiejętnie w dzierżawę żydowską. Natomiast Austrya, zreformowana niedawno przez hr. Fr. Wilhelma Haugwitza w państwo urzędnicze, umiała natychmiast w zajętej części Polski zorganizować admini-stracyę żupną i wprowadzić w miejsce puszczanych w dzierżawę żydowską karbaryi i bań, solne ko-

Czy są pokłady soli w Królestwie Polskiem?

Napisał

Stanisław Kontkiewicz, inżynier górniczy.

skem“ 1902,

W południowo-zachodniej części terytoryum Król. Polskiego, znajduje sie wiele słabych źródeł siarczano-słonych, które oddawna naprowadziły na myśl, że tutaj w głębi ziemi znajdować się mogą pokłady soli kamiennej i były powodem wykonania znacznych robót górniczych, w celu odszukania tych pokładów. Rezultat wszystkich tych robót był ujemny, jak to wielu poważniejszych badaczów tych okolic naprzód przewidywało. Jeszcze bowiem Ca-rosi w końcu przyszłego wieku, a potem Pusch w pierwszej ćwierci bieżącego, wypowiedzieli jedno-zgodne prawie zdanie, że źródła te biorą początek

tylko w górnych warstwach ziemi i wcale nie dowodzą istnienia soli kamiennej na większej głębokości. Jeżeli podobne zdania wypowiedzieli ci poważni i wiarogodni badacze wtedy, kiedy ani wiek pokładów soli w Wieliczce nie był dokładnie oznaczony, ani budowa geologiczna okolicy, o której mowa, dostatecznie poznana, to obecnie, z tern większą pewnością możemy polegać na podobnym wniosku co do możliwości znajdowania się soli, wyprowadzonym na zasadzie wszechstronnego zbadania obydwu powyższych kwestyj.

⁴) W r. 1309 uznano wydobywanie soli jako regalię panującego księcia (Landesherr).

Ł) Ursprung und Ordnungen der Bergwerke im Königreich Böheim, Sachsen e. t. c. Leipzig 1616.

⁶) Manuskrypt Ossolineum L : 525 Nr. 58 z 3 kwietnia 1773. Raport dla Kaunitza od hr. Pergena: Von dem Salzhandel mit Pohlen,

Dokładne określenie znalezionych w Wieliczce wierzchnię, tylko nieznaczna ich część należy do pię-skamieniałości dowiodło, że pokłady solonośne na- tra śródziemnego, a przeważna do sarmackiego. Po-leżą do epoki trzeciorzędowej i odpowiadają śród- między pierwszemi widzimy i tutaj glinę łupkową, ziemnemu piętru formacyi neogienicznej w zagłębiu lecz już zupełnie bez śladów soli, wnosząc z zupeł-Wiedeńskiem. Kiedy po takiem oznaczeniu wieku nego braku źródeł słonych na całem terytoryum pokładów Wielickich, chciano odszukać na północy, gliny łupkowej między Buskiem, Chmielnikiem i Szy-w granicach Królestwa, dalszego ciągu tych pokła- dłowem, gdy tymczasem słodkie źródła są tu bardzo dów wypadło zwrócić główną uwagę na trzeciorzę- liczne i obfite. Chociaż nie znamy pokładu gliny łu-dne pokłady tego kraju, co też ja w czasie moich pkowej na tej przestrzeni, nie mamy jednakże ża-badań uczyniłem.    dnych danych do przypuszczenia, aby grubość jej

Z powyższego opisu widzieć można, że znaczna tutaj była większą niż na południo-zachodzie, tem-część zachodniej części kraju pokryta jest osadami bardziej że już koło Chmielnika występują na po-trzeciorzędoweini, które w południowo-zachodniej czę- wierzchnię starsze skały jurajskie, które bezwątpie-ści tworzą tylko oddzielne partye na terytoryum nia tworzyły niegdyś północny brzeg morza trzecio-marglu kredowego, a północno-wschodniej zajmują rzędowego.

nieprzerwanie znaczną przestrzeń i spoczywają na    Zatoki tego morza, wchodzące daleko międzv

zu-

Tak więc dokonane przezemnie badania przyprowadziły mnie do tego wniosku, że na całem opi-sanem tutaj terytoryum nigdzie niema pewnych wskazówek znajdowania się pod ziemią pokładów soli kamiennej, a przeciwnie jest wiele danych, które wprost takiej możliwości zaprzeczają.

starszych od kredowej formacyach. Badania moje, rozgałęzienia gór Kieleckich, zapełnione są, jak to w połączeniu z wynikami dawnych robót poszuki- widzieliśmy, utworami trzeciorzędowemi, odmiennemi wawczych przekonały mnie, że grubość pokładów ₀d tych, o jakich dopiero co była mowa: marglem trzeciorzędowych nie jest znaczną, bo nigdzie 100 m. nuliporowym i po części gliną (Korytnica) jednak nie przewyższa i że grubość ta w różnych miejscach pełnie odmienną od gliny łupkowej i obfitującą w pię-jest bardzo rozmaita, dzięki nierówności powierz- knie zachowane skamieniałości. Obecność tych mu-chni leżącego pod spodem marglu kredowego. Ba- szli dowodzi, że w zatoce tej istniały w okresie trze-dania te przekonały mnie dalej, że najniżej w sze- ciorzędowym warunki bardzo sprzyjające rozwojowi regu warstw trzeciorzędowych leży gips i glina łu- ślimaków morskich, mianowicie, że słoność wody była pkowa i że nigdzie w tych warstwach nie widać normalna, gdyż wiadomo że w zgęszczonym roztwo-niewątpliwych oznak soli kamiennej. Glina łupkowa rze solnym istoty te rozwijać się dobrze nie mogą. i gips zawierają jednak w sobie małą domieszkę Głębokość tych zatok nie musi być wielka, wnosząc soli, która się ujawnia w źródłach słonych i w bia- z płaskich rozdzielających je półwyspów, które cią-łych słonych wykwitach na powierzchni ziemi. Woda gną się jeszcze dalej na połódniowy-wschód i w kształ-atmosferyczna, przesiąkając przez te warstwy, roz- cie płaskich wysp z pośród warstw trzeciorzędowych puszcza tę niewielką ilość soli, jaką po drodze spo- wystają, tyka i nasyca się siarkowodorem z rozkładu gipsu powstałym. Źiódła słone wypływają z warstw gliny i gipsu albo też z marglu kredowego, ale zawsze w bliskości dwu poprzednich utworów i zupełnie nie mogą służyć za wskazówkę znajdowania się soli kamiennej w większej głębokości.

R. 1880.

W północno-wschodniej części, gdzie warstwy trzeciorzędowe pokrywają nieprzerwanie znaczną po-

Władysław Żukowski:

Bank przemysłowy w Galicyi, jego znaczenie dla przemysłu polskiego wogóle, a w szczególności dla górnictwa.

Bank galicyjski zatem musi szukać własnej

Galicya posiada warunki ujemne dla rozwoju należy. Przykład Banku polskiego nie da się również przemysłowego, jako to : brak morza, brak taniej zastosować do obecnych stosunków galicyjskich, po-komunikacyi wodnej, zależność finansową od Wiednia, nieważ Bank polski korzystał nietylko z genialnej brak społecznego wyodrębnienia. Posiada jednakże pod względem przemysłowym inicyatywy, ale zupeł-i warunki dodatnie, a to : gęste zaludnienie, potężny nie specyalnego politycznego wpływu ministra Lu-rynek wewnętrzny, zasób obfity tanich sił robotni- beckiego. czych i względnie wysoki stopień ogólnej kultury kraju, uwalniającej przemysł od szeregu wydatków oryginalnej drogi.

Przedewszystkiem trzeba sobie uświadomić, iż

nalizowanie dopływu obecnego kapitału do przemysłu

(drogi, szkoły, szpitale), które n. p. na południu Rosyi około 30 proc. zakładowego kapitału niepro- najważniejszem zadaniem takiej instytucyi jest ska-dukcyjnie pochłaniały.

Nie należy zapominać, że utworzenie przemysłu krajowego- Zasób kapitału ruchomego w Polsce nie za pośrednictwem instytucyi bankowej nie jest śród- może wystarczyć do rozwoju na wielką skalę kra-kiem ani pewnym, ani łatwym. Banki niemieckie, jowego przemysłu i handlu. Dlatego dopływ obcego korzystają z takich warunków, o jakich w Galicyi kapitału do krajowego przemysłu jest konieczny, myśleć nie można. Bank japoński, emitujący obli- Ten obcy kapitał przyjdzie w każdym razie tam, gacye przemysłowe z gwarancyą rządową, posiada gdzie woła go zysk, ale przyjść może albo w formie również przywileje, których zastosowanie w naszych obecnego zalewu z szeregiem niepożądanych pod stosunkach nietylko nie jest do pomyślenia, ale na- względem narodowym następstw, albo przyjdzie ska-wet nie jest do życzenia. Przykład pożyczek przemy- nalizowany przez instytucyę krajową, jako siła do-słowych Banku państwowego w Rosyi, które sięgały broczynna. Słusznie zatem szukano udziału obcego 100 milionów, okazuje, jak przemysłowi pomagać kapitału przy samem założeniu.

i które nie odmówią Bankowi infonnacyi i ewentualnego poparcia.

Działalność założycielską w górnictwie możnaby połączyć z pewnem ustawowem uprzywilejowaniem Banku. Ustawy górnicze w Galicyi muszą uledz zmianie.

jest więc nadzieja że

Oparto się o kapitał wiedeński. Kombinacya ma strony dodatnie — ewentualnie wyzyskanie realnego, politycznego wpływu Polaków w Wiedniu, ujemne — trudności pogodzenia interesów przemysłu krajowego i austryackiego.

W tej sprawie spierano się długo, możnaby się spierać jeszcze dłużej, ale nad tern wszystkiem dominuje fakt założenia instytucyi niewątpliwie krajowej.

Chodzi o to, co ta instytucya ma robić.

Przedewszystkiem instytucya musi specyalizo-wać się w dziale przemysłu wielkiego. Popieranie przemysłu drobnego i przemysłu ludowego jest zadaniem bardzo potrzebnem, ale spodziewać się, iż z tego przemysłu drobnego wzrośnie przemysł wielki — jest złudzeniem. W pracy nad uprzemysłowieniem kraju, lub innych klas narodu drobny przemysł wielkiego wyręczyć nie może a przemysł wielki mogą stworzyć klasy posiadające odpowiednie zasoby moralne i materyalne. Odkładać sprawę stworzenia tego przemysłu na długie lata, byłoby w obecnych dziejowych warunkach wielkim narodowym grzechem.

Działalność Banku przemysłowego zoryentować można dwojako : albo w kierunku zaspokojenia potrzeb konsumcyjnych przez przemysł obcy (żelazo, tkactwo, maszyny), albo w kierunku rozwoju specy-alnych, przyrodzonych bogactw kraju. Ta druga ory-entacya przedstawia dużo poważniejsze widoki, ponieważ zawsze łatwiej jest rozwinąć przemysł, opierając się nietylko na rynku wewnętrznym, ale i na eksporcie. W tym kierunku w Galicyi zasługuje na uwagę przemysł drzewny, przemysł naftowy i w przyszłości niewątpliwie przemysł węglowy. W tej sferze powinna przedewszystkiem skoncentrować się działalność Banku. Jaka ma być ta działalność to szczegółowo przedstawić się nie da.

Jasnem jest, iż ze względu na trudności kal-kulacyi przemysłowej brak zupełny racyonalnej statystyki, niepodobieństwo ułożenia bilansu handlowego Galicyi i brak bezpośrednich stosunków z wszech-światowem kierownictwem przemysłowem : pierwsze lata muszą być poświęcone specyalnemu wystudy-owaniu terenu i działalności raczej bankierskiej, oraz organizacyjnej niż założycielskiej. Brakowi stosunków z przemysłem wszechświatowym możnaby do pewnego stopnia zaradzić nawiązawszy bezpośrednie stosunki z szeregiem wybitnych jednostek polskich, które w przemyśle zajęły stanowiska kierownicze

Otóż przy tej reformie ustawowej możnaby było mieć na względzie specyalne przywileje dla Banku co do nabywania i przechowywania terenów górniczych. Przywilej taki mógłby w rękach instytucyi skoncentrować poważne zasoby, dzisiaj pozostające w obcem ręku. Taki sam przywilej bankowy możnaby mieć na względzie przy uwolnieniach i ulgach podatkowych, przez Sejm uchwalanych, co również koncentrowałoby bogactwa górnicze w instytucyi krajowej.

Wszystkie te jednakże wnioski uważać trzeba za przedwczesne. Instytucya powinna w ciągu pięciu próbnych lat ujawnić się nie w programie, ale w czynach. Dzisiaj powinna być otoczona ze strony sfer przemysłowych moralnem poparciem i sympatyą, ale zarazem czujną i baczną kontrolą.

Nieboszczyk Wojciech Dzieduszycki w swem pośmiertnem dziele wykazał, iż koniecznym warunkiem samodzielności narodowej jest władza narodu nad organizacyą kredytu w kraju.

Tej władzy naród polski nie posiada nigdzie, ale ku zdobyciu jej musi wytrwale i nieustannie zdążać, zwłaszcza w Galicyi, gdzie posiada odpowiednie ku temu instytucye.

Dzisiaj gdy wskutek ukończenia układu między Wydziałem Krajowym a Dolno-Austryackiem Towarzystwem eskontowem (1911—1915) przeszły wszystkie akeye Banku przemysłowego wskutek wy kupna ich przez Wydział Krajowy na rzecz naszego kraju, może Bank przemysłowy wspólnie z Bankiem krajowym — w myśl powyższych wskazań śp. Żukowskiego zająć się intenzywniej przemysłem górniczym i dążyć do zjednoczenia bogactw górniczych całego kraju w swoim ręku.

Podstawy do podjęcia przez Bank przemysłowy takiej akcyi są dostateczne, gdyż przez ubiegłych lat 5 pracą swoją nad uprzemysłowieniem kraju dało kierownictwo tej instytucyi dowody zrozumienia właściwych potrzeb kraju i po obecnem przejściu całego kapitału w całości do rąk krajowych zadanie swoje w górnictwie należycie spełni. (Przyp. Red.)

Jasielski okręg naftowy.

Napisał

Henry k Salomon de Fried berg, ces. król. st. kom. gór.

Wrzesień 1916.

chodzie, po sanocki na wschodzie, przebywał różne Sądzę, że pierwszą korespondencyę z naszego okresy rozwoju i upadku. Rozwój jego zaczyna się okręgu w Czasopiśmie należy zaopatrzyć przede- z końcem lat 50-tych ubiegłego stulecia pod wpły-wszystkiem krótkiem streszczeniem dziejów przemy- wem działalności Ignacego Łukasiewicza, „Ojca przęsłu naftowego u nas, albowiem dopiero to oświetlę- mysłu naftowego“; w roku 1863, prawie równocze-nie ułatwi należytą ocenę obecnego stanu.    śnie z Borysławiem 1862), rozpoczęto w tym okręgu

Jasielski okręg naftowy¹), obejmujący obszar w Bóbrce pierwsze wiercenia, na razie ręczne, Podkarpacia od powiatu nowo-sandeckiego na za- w miejsce dotąd używanych kopanych szybów;

na-

') Ze względu na sposób zbierania dat statystycznych gią ująć w jedną całość jako „zachodnio - Galicyjski okręg według Urzędów górniczych, okręgowych musimy się trzymać ftowy“ wszystkie kopalnie położone na zachód od powiatów rządowego podziału na okręgi górnicze. Właściwiej byłoby staro-samborskiego i turczańskiego — lecz ostatecznie wszystkie może i zgodniej z ustaloną w naftowym przemyśle terminolo- granice mają w sobie dużo dowolności i przypadkowości.

się respektować wymogi techniki, która osiągnęła

w roku 1867 mamy już pierwsze wiercenia maszy- wierceń poszukiwawczych, praktykowanych w cza-nowe (Klęczany i Męcina wielka) — wreszcie w roku sach poprzednich. Przedsiębiorstwa obecne są prze-1882 pierwsze wiercenie Mac-Garveya systemem ważnie dostatecznie uzbrojone w kapitał, nauczyły kanadyjskim.¹)

Toteż okręg ten wytwarza pierwsze u nas cen- wysoki stopień udoskonalenia — a nawet skłonne trum naftowe: Gorlice, pierwsze organizacye han- są w o wiele wyższym stopniu do korzystania z usług dlowo-finansowe, pierwszą szkołę wiertniczą, wy- geologii, niż to dotychczas miało miejsce. Podno-szkala pierwszych techników wiertniczych — a wre- sząca się na rynku wszechświatowym pozycya ropy, szcie do dziś dostarcza całemu naszemu przemysłowi jako produktu o bardzo wszechstronnym użytku nie naftowemu przeważną część robotnika, który zdol- mniej działa zachęcająco, jak i wspomniane poprze-nością swą, sprytem i pracowitością umiał zdobyć dnio czynniki krajowe, które na podwyższenie cen dla siebie powszechne uznanie w kraju i na wielu ropy wpłynęły, terenach naftowych zagranicznych (Rumunia, Kaukaz, Indye, Afryka etc.).

Ropa występuje tu przeważnie w warstwach

W tych warunkach musiał się ruchowi temu okręg jasielski narzucić jako znakomite pole dzia-Najwyższy rozwój osięga okręg jasielski w la- łania, tach 1898 do i905. W roku 1898 osięga swe maximum czynność wiertnicza, w roku tym bowiem wy- eoceńskich, mniej w kredowych i oligoceńskich, wiercono maszynowo 52,203 m a 651 m ręcznieÓ- Wprawdzie uzyskiwana produkcya jest stosunkowo Toteż już w roku następnym produkcya okręgu prze- niska, ale długotrwała, ropa wysokowartściowa, kracza milion cetnarów metrycznych (1,049.112 q), a koszta produkcyi i eksploatacyi przy przeważnie a w roku 1904 osięga dotychczasowe maximum nie wielkiej głębokości horyzontów ropnych (od 100

w ilości 1. 318.147 q.

bec uzyskanych pomyślnych wyników w nowo wier-

kilkudziesięciu do 500 m przeważnie, rzadziej 700 Tymczasem jednak od kilku lat wzbiera coraz do 800 m) znacznie niższe. Nadto warunki robotnicze gwałtowniej „gorączka borysławska“. Cysternowe są tu korzystniejsze niż na wschodzie. Podnoszone wybuchy ropy uzyskiwane przez wiercenia w Bory- dawniej trudności terenowo-wiertnieze okazały się sławiu i w sąsiednich Tustanowicach ściągają na te dla ulepszonej techniki o wiele mniejszemi. Wielka tereny wszelkie siły przemysłowe, nadto wywołują ilość dawnych odkrywek ułatwia również oryentacyę coraz większy spadek cen ropy, który nawet zasad- przy wyborze miejsca dla wierceń poszukiwawczych, niczym „zachodowcom“ nie zezwala na wytrwanie Przy tern zaznaczyć należy, że obawa o możliwość w tym okręgu, albowiem przy nizkiej, stosunkowo zamknięcia wody w pobliżu dawnych wierceń — wo-produkcyi, ówczesna cena nie opłaca kosztów.

Z tych powodów rozpoczyna się w roku 1912

To też w roku 1909, w którym cena spada conych otworach, o ile przy nich z całą staranno-najniżej, bo wynosi przeciętnie tylko 2'84 K za 1 q, ścią zamknięcie wody przeprowadzono — okazała ruch wiertniczy okręgu jasielskiego wykazuje naj- się w znacznej mierze bezpodstawną, niższą cyfrę, t. j. tylko 9 otworów z końcem roku we wierceniu i jedynie 5.217 m uwierconych za cały ożywienie okręgu, zaznaczające się kilku nowemi rok. Produkcya ropy okręgu wynosi też w tym roku wierceniami poszukiwawczemi i większą ilością wier-tylko 672 943 q i spada coraz bardziej aż do roku ceń na istniejących już kopalniach. Ruch ten zwię-1912, w którym dochodzi zaledwie 595.886 q.    ksza się coraz bardziej w roku 1913 i 1914 — lecz

Z końcem maja 1915, po usunięciu inwazyi ro-

ożywiają wnet ruch wiertniczy. W bieżącym roku Odtąd wkracza galicyjski przemysł naftowy ruch ten wzmaga się znacznie, zakłada się nawet w nową fazę: obok głównego centra Borysławia-Tu- nowe kopalnie — a w najbliższym czasie oczekiwać stanowiec, które zawsze góruje jeszcze swą masową należy całego szeregu nowych wierceń, do których produkcyą, powstaje żywy ruch, dążący do obudzę- nakłania przemysłowców nietylko własny interes, nia wszystkich dawniejszych miejsc produkcyi i do lecz także akcya rządowa. W sprawie tej odbyło odkrycia jak największej ilości nowych. Ruch ten Ministerstwo robót publicznych w ostasnim czasie wzbogacony doświadczeniem i środkami, które prze- konferencyę z przedsiębiorcami, a obecnie pracują mysł nasz zdobył w przeszło półwiekowym rozwoju, w okręgu z ramienia tegoż ministerstwa panowie: ma wszelkie szanse osiągnięcia pomyślnych wyników starszy radca górniczy Werber i radca dworu Za-w przeciwieństwie do dorywczych choć licznych rański nad ustaleniem programu nowych wierceń.

- Dla tych robót ma przeważną część potrzebnych

9 Hans v. Höfer „Das Erdöl und seine Verwandten“. III. robotników dostarczyć wojskowość. Wogóle tak wła-

wydame z roku 1912.    . G    ,    . dza górnicza, jak i władze wojskowe popierają

9 Daty według- urzędowe] „Statistik des Bergbaues in    . ö    ’ A. ,    ,    .    . J ,    ■ ,    .

Österreich“ przedtem „Statistisches Jahrbuch des k. k. Acker- w miarę możności roboty zmierzające do zwiększenia bau-Ministeriums der Bergwerksbetreb Österreichs“.    produkcyi.

W tych samych jednak latach krzyzys bory- wybuch wojny światowej kładzie mu chwilowo tamę. sławska zwolna opada. Kontrakt z rządem o dostawę W sierpniu 1914 z chwilą mobilizacyi ustaje ruch opału dla kolei, budowa wielkiej państwowej rafi- wiertniczy, kopalnie utrzymują z trudnością tylko neryi w Drohobyczu, oraz budowa znacznej ilości eksploatacyę, lecz i ta w krotce musi ustać z po-zbiorników zapasowych i zdobyte znaczne nowe wodu toku operacyj wojennych, rynki zbytu (Niemcy) zapewniają zwolna ropie galicyjskiej podwyżkę ceny, pokrywającą koszta pro- syjskiej i przesunięciu się frontu bojowego, podej-dukcyi. Gdy nadto wiercenia poszukiwawcze w naj- mują kopalnie po prowizorycznem choćby zrekon-bliższej okolicy Borysławia - Tustanowic zawodzą, struowania uszkodzonych urządzeń zrazu tylko ro-a w lutym 1911 r. wystąpiły w części Tustanowic boty eksploatacyjne (pompowanie i tłokowanie, pierwsze oznaki wyczerpania pokładów w formie względnie łyżkowanie). Lecz zapotrzebowanie wo-napływu wody — znikła obawa hiperprodukcyi i na- jenne ropy i idąca za niem kolosalna zwyżka cen stąpiło zapotrzebowanie nowych terenów.

(C. d. n.).

Borysławski okręg naftowy.

Wykaz kopalń oleju skalnego okręgu górniczego Drohobycz, będących w r jchu w dniu 30 czerwca 1916.

Poz

Położenia

kopalni

Nazwa

przedsiębiorstwa

Uprawnieni do wydobywania

UWAGA

Borysław

Anna .    .

Amalia Albert Leo

Bianka Barber.    .

Blochówka Baron Hirsch Berta .    .

Beskid

Borysławski

t-R

Barbara .

03 CO    iO CD t> 00

t-H t"H t*H

Celina .    .

Consiliant Charitas .

Diamant . Dawidmann

Donamon .

Debra

to l-R O co

Ernuśka . Estera .    .

to to to to    toto    to    toto

CD CO -3 05    Ü1 ^    05    tCM

Everest .    .    .    .

Erich Eleonora .    .

Eglon

Dr. Stefan Freund Felicyan ...

Galicya .    .    .    .

Georg.....

Gal. kasa oszcz. . dtto

29a

Henryk .    .

29b

ii

Helena

Leon Dunin i Ska Borysław Samuel Kornhaber Borysław Akc. Tow. „Premier“ Borysław

Roman Lossow i Ska Borysław Majer Lifschütz    „

Herz Ber Bloch Drohobycz Samuel Rokach, Eisig Fischel i Sussmann Ska akordowa: M. Weitz, Ozyasz Markus Eisenstein

Leib Waldmann, Mindla Waldmanowa,

I. M. Waldmann, Sosia Feldinger Moses Hersch Erdheim, Moses Isak Kornhaber, Hersch Mendelsohn Gisela Thorn, Wiedeń

Franciszka Spitzmann, Drohobycz

E.    Geiringer, Wiedeń

Karol Klusik i Ska Borysław

Chaim Zuckerberg, Wien

Tow. akc. dla przem. ol. sk. przedtem D.

Fanto i Ska Wiedeń Motor Investors Assoc. ii. m. b. H. Tu-stanowice

Oswald Weiss, Wiedeń

Majer Lifschütz i Ska Borysław Gabriel Lemercier Paryż, Rue de Curcel-les Nr. 164, kurator Dr. Zdzisław Słuszkiewicz

Tow. naft. „Dąbrowa“ Ska z ogr. por. Izydor Klein, M. Goldner, S. Baustock,

L. Segal, A. Rosenberg Akc. Tow. „Premier“ Borysław

Dr. Stefan Freund, Budapeszt

F.    Łodziński, Dr. T. Smoluchowski

Galicyjskie Tow. akc. „Galicya“

Elgin Scott, Karol Buber i Ska Galicyjska Kasa oszczędności Prot Komornicki, Borysław

Dr. A. Goldhammer, Z. Furgalski, Izak Wagner

Comp. Internationale des Pétroles G. m. b. H.

Elisabeth Utcza 1.53.

Drohobycz

Lwów

03    CO ■''+<    »o

CO CO CO    CO co    co

Ignacy

Joanna

Jan Albert .    .

Kleiner

Kamila

Karpacki Ratoczyn

Ch. Hersch Wechselberg, Wiedeń

Tow. akc. dla przem. ol. sk. przedtem D. Dawid Fanto i Ska Wiedeń „Equiwalent“ Ska naft. z ogr. por.

Jan Lenartowicz, Borysław Compagnie Internationale des Petroles G. m. b. H. Lwów

Inż. S. Szczepanowski i „Rekord“ naft. Ska z ogr. por. Wolanka

Wiedeń I. Sterngas-se 13.

Poz.

Położenia

kopalni

Nazwa

przedsiębiorstwa

Uprawnieni do wydobywania

UWAGA

35a Borysław

Krakus

CD S>- L -CO CO CO

Las Lindenbaumów Lubomirska .    .    .

Ludwik ....

„Germania“ Stów. z ogr. por. we Lwowie WP. Franciszek Bie-

rowski, Lwów, ul. Matejki 8.

co co

O CD GO

Maryna .    .    .    .

Mały Jasienicki Montefiore .    .    .

T-¹ (M CO ^

Mary . Maurycy

Natan . Nafta .

Oil King Olex

93

Oskar . Oil Star

Franciszek Brugger, Borysław Borysł. Tow. naft. z ogr. por. Borysław Akcyjne Tow. dla przemysłu ol. sk.

Izabella Wittig i Ska Wiedeń „Schodnica“ Akc. Tow. dla przem. naft. Samuel Rokaeh, Eisig Fischei, Sussmann, Lazar Landau i Jankel Hojschie Sussmann

J. M. Waterkeyn, Borysław Berta Hippeli München et Comp.

Markus Feuerstein i Ska Drohobycz Towarzystwo akc. raft. ol. min. Budapest

Tow. naft. „Dąbrowa“ Ska z ogr. por. Majer Lifschütz, Jakób i Gustaw Gold-mann, Borysław Lipę Schutzmann, Borysław W. Mertens i Ska z ogr. por. Wiedeń

Ü¹

t-*- O CD GO

Poznań .    .    .    .

Piotr.....

Poniatowski ks. Port Artur I, II. .

„Germania“ Stów. z ogr. por. Lwów Piotr Tumidajski

ÜT m

co to

Pontresina I. Pontresina II.

dtto

Akcyjne Towarzystwo dla przem. ol. sk.

przedtem D. Fanto et Comp. Galicyjskie Tow. akc. „Galicya“ Borysław Oil Land Ovners Union Ska z ogr. por. Tustanowice

iO CD id ID i-O

Ręka.....

Regina .    .    .    .

Ratoczyn Borysł. .

05 03 03 CH Ot Cn to — o CD GO

Szczęść Boże Sobieski . Stanisław Światowid Szczur .    .

Silva Plana

05

CO

Syndykat Borysł. .

Oskar Smreker Mannkeim Henryk Moldauer i Ska Towarzystwo naft. „Ratoczyn“ z ogr. por. Borysław

Herman Bloch, Borysław Natan Goldhammer i Ska Drohobycz J. M. Waterkeyn, St. Nowak et Cons. Antschel Kallmann Lipę Schutzmann

Towarzystwo z ogr. por. „Silva Plana“ Borysław

Galie. Karpackie Tow. naft. i Tow. akc. raf. ol. min.

Inż. Zygmunt Klarfeld, Borysław

CD

Hf-

Tyśmienica .

Przedsięb. naft. „Tyśmienica“ z ogr. por. we Lwowie

to CD O-CD CD CD

Ural

Wanda Wit . .

00 05 CD CD

Zgoda . Zbyszko

70 Tustano wice

Alfred .

Dr. H. Zeiler, Jozef Segel i Ska Borysław

S. Bloch i Ska Drohobych W. Sulimirski i Ska Borysław

Dr. Wł. Szajna i Ska Drohobycz Towarzystwo naft. „Dąbrowa“ Ska z o. p.

Galie. Akc. Tow. „Galicya“ Borysław

HNCO I '- O t— L'-

Tow. wiertnicze „Bawarya“ Tustanowice Adolf Haase Tustanowice

Bawarya .

Bronisław

Bank of England . J. Waliszko, J. Heimberg

Cecylia .... Ska naft. Gartenberg, Schreier

Poz.

Położenia

kopalni

Nazwa

przedsiębiorstwa

Uprawnieni do wydobywania

UWAGA

lO co t'-GO ffiOHNCO-^ t> t> L'- t> L'- 00 00 00 GO 00

Tustanowice Champagne .    .

Francusko-Polskie Tow. naftowe

r*

Dziunia . .

Domeny .... Długosz i Ska S. I, II.

LOCO t'- 00 05 O tH<M co 00 00 00 00 00 05 05 05 05

Edison.....

Erdölwerke Nr. 16 Erdölwerke Galiz.

Sek. I.....

dtto Sek. III. Elgin.....

Fiume

Frania

Filip

Gal. Ska Nr. II, III,

IV

Genia-Zuzia .    .

Gliński . . .

„Angela“ Ska z ogr. por. i Rachela Bard Wiedeń

Dr. Izydor Kreisberg, Drohobycz Akc. Tow. „Premier“ Borysław

Herman Bloch, Borysław Akc. Tow. dla przemysłu ol. sk. Tiefbohrges m. b. H. Berlin R. Bergmann i Ska Charlottenburg Akc. Tow. „Premier“ Borysław

dtto

dtto

Elgin Scott, Karl Buber i Ska

Akc. Tow. rafineryi ol. min.

Tow. naftowe „Frania“ Ska z ogr. por. Tow. dla przem. ol. sk. przedtem D. Fanto i Ska Wiedeń

H H

O© OOOOCO COCO co©© 01(4^- 05 LO H-*• © © CC    05Ü145-

Goldberg .    .    .

Habsburg .    .

Hucuł .... Herman I (Alojzy)

Herzfeld .    .

Hilda . . .

Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“

J. Mernik, Borysław

Tow. akc. dla przemysłu ol. sk. przedtem D. Fanto i Ska Wiedeń Tow. akc. raf. ol. min. Budapest

Kralupska rafinerya ol. min.

I. B. Wagmann, Adolf. Kiesler Tow. akc. dla przemysłu ol. sk. przedtem D. Fanto i Ska Wiedeń dtto

Towarzystwo naftowo „Premier“

Lipę Schutzmann

dtto

Akc. Tow. rafineryi ol. min.

Akc. Tow. dla przemysłu ol. sk. Naphtawerke „Jawa“ G. m. b H.

WP. Władysław Matkowski, Borysław

106

107

108

109

Kopernik ....

Karpaty na Dąbrowie .....

Karpaty na Wag-manie ....

Karpaty na Matkowskim ....

Karpaty na Bukowi-cach ....

Karpaty Sek. Bank

„Karpacki Orzeł“ Ska z ogr. por. Akcyjne Tow. Karpackie

dtto

dtto

110

Sek. Las

111

00 lO

t-H t-H H -t—t tH t—I t—I tH

V

Kinga

116

Luiza

GO

dtto

dtto

i Franc. Karp. Tow. naft. Ska z ogr. por. w Drohobyczu dtto

Wspólne przeds. Tryjesteńska raf. i Franciszek Brugger, Borysław

Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“

Tow. akc. dla przemysłu ol. skaln.

Józef Rothenberg

Kralupska rafinerya ol. min.

Naphtaproduktion Gesellschaft m. b. H. in Gleiwitz

Tow. akc. dla przemysłu ol. skaln. dtto

(C. d. n.).

Wykaz obrotu ropą za miesiąc sierpień 1916.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 31. VII. 1916

Wytwórczość

Ropa

Manco

Wysłano w kg.

Zapas

31. VIII. 1916.

Tustanowice

Borysław

Mraźnica

282.493

774.869

3.360

4,410.585

3,270.099

343.095

45,179.964

26,599.788

2,939.681

3,531.031 968.265 . 121.245

41,406.937

25,583.213

2,900.029 4,370.088

2,543.540

255.142

Razem

8,023.779

74.719.433

1,060.722

4,623.541

69,890.179

7,168.770

Mraźnica

Schodnica

Urycz

Opaka

Perehińsko

Rypne

Bandrów

Rajskie

Ropienka

Wańkowa

Paszowa

Strzelbice

Ustrzyki dolne

Rosochy

Polana

Popiel

35.565

395.284

390.612

22.488

51.600

491.048

3.827

195.144

7162

6.751

29.154

9.670

6.762

4.160

61.261

17.643

91.950

2,227.376

795.880

108.185

4.800

70.400

10.680

5.000

237.810

1,283215

58.652

127.950

16.060

6.410

9.075

600

121

10.530

11.610

15.990

113

2 099

58.153

2,227.639

771.739

96.378

1 200

2.100

33.675

300

2.738

8.467 ' 38.646

194.850

10.200

55.189

181.960

1,193.685

21.200

135.600

170

2.500

7.944

68.641

368.501

403.030

30.196

56.400 368.598

1.007

144.955

20.870

62.635

66.606

2.020

22.522

10.400 59.892 14.905

Razem

9,751.910    |    79,775.876    1,121.375    |    4,693.747 i 74,844.716

Zestawienie zapasów ropy w Borysławiu

według stanu z 1 września 1916.

8,867.948

Ropa

Zapasy

kg

Zajęta

przestrzeń

zbiorników

Borysław

Schodnica

Mraźnica

Urycz

Opaka

13,157.7129 84.0375 19.7243 24.9779 12 5530

57,573.2379

1,8961619

127.3264

653.5683

1860000

(O.

S.) Z targu naftowego.

Wyjątkowe zapotrzebowanie destylatów naftowych — nafty, benzyny, olejów smarowych i tp. — z galicyjskiej ropy, spowodowane zupełnym brakiem zagranicznych produktów naftowych w centralnej Europie, wytworzyło niezwykle wysokie ceny. Jest to łatwem do zrozumienia. Obok nieznacznej ilości ropy, jaką produkują niemieckie kopalnie w Alzacyi, i w Hanowerskiem, Galicya stała się dla centralnej Europy głównym szpichrzem naftowym, który musi zaspokajać nietylko zapotrzebowanie Austro-Węgier i Niemiec ale i wszystkich wielkich prowincyi i krajów, zajętych przez państwa sprzymierzone.

Przez półtora roku, a to od sierpnia 1914 r. do lutego b. r. nie odczuwała wiele ropa galicyjska podwyżki, jaką cieszyły się jej destylaty. Z kwoty 8 00 do 8 32 kor. za 100 kg, jaką płacono za markę borysławską na początku roku 1914, a która w lipcu i sierpniu tego samego roku spadła do 6 25 a nawet i do 450 kor., podniosła się cena tej ropy tylko na 9 00 do 9-75 — we wrześniu 1915 r. wyjątkowo na 13 kor. — Dopiero począwszy od kwietnia b r. cena ropy marki borysławskiej zyskała poważniejszą zwyżkę, podnosiła się z każdym miesiącem i doszła w czerwcu b. r. do 18 —1830 kor. za 100 kg. Obecnie notują 17 kor. za 100 kg, loco cysterna, stacya Borysław. Tendencya zwyżkowa.

Ropy marki specyalnej miały zawsze swoją wyższą cenę. Za ropę z Urycza płacono przed wojną 10 20 do 12 kor., za ropę z Potoka w tym samym czasie 9 50 do 10 75 a za ropę z Bitkowa 11 50 do 14‘20 kor. W okresie wojennym marki specyalne zawierające większe ilości benzyny, a szczególnie nadające się do wyrobu smarów poszły stosunkowo wyżej w cenie. Obecnie płacą za nie od 30—35 kor. za 100 kg.

O wiele wyższemi cenami w okresie wojennym

w porównaniu do czasu przedwojennego cieszyły oleje smarowe „ 14 00—K 180 00 bez beczki się i cieszą się destylaty naftowe. Tuż przed wojną parafina .    .    „ 40 00—,. 140 00    „

notowano naftę 28—30 50 kor., benzynę do celów    Prawie we wszystkich większych miastach usta-

przemysłowych 16—24 kor. W okresie wojennym nowiono dla nafty ceny maksymalne. We Wiedniu zyskiwały produkta naftowe następujące ceny Pari- obowiązuje od stycznia b. r. cena 42 h za 1 litr na-tat Trzebinia:

nafta . . . K 48 00—K 75'00 z beczką benzyna . .    „ 20‘50—„ 150 00 bez beczki

olej gazowy .    „ 1350—„ 50 00    „

fty, przy odbiorze więcej jak 12 liter i 48 h przy mniejszej ilości — w obu wypadkach cena loco sklep. Nafta w cysternach 42 kor., w beczkach 49 kor. We Lwowie kosztuje w drobnej sprzedaży 1 litr nafty 48 h, 1 litr benzyny 2 kor.

Krakowski okręg górniczy.

Srebro

witsch i śp. spadkobiercy Wernicka i Huta cynkowa W hucie cynkowej w Trzebini wytworzono, dr. Lowitscha i Sp., Gwarectwo Jerzego Kramsty, jako produkt uboczny 5.078 kg. (—449 kg.) srebra Spadkobiercy Hordliczki, Józef Rosenbaum, Bracia w łącznej wartości 556.650 k. (-f~ 6509 k.) o średniej Rosanbaum i Gwarectwo „Czerna“, cenie 109 k. 62 hal. (-4- 10’09 k.). za kg. Cała ta wytwórczość została wysłaną do Wiednia.

Z wymienionych powyżej towarzystw 1 tylko było w biegu, zatrudniając 1 dozorcę i 20 robotników męskich. Przedsiębiorstwo to nie wykazuje jednak żadnej wytwórczości. Natomiast przedsiębiorstwo Je-Przedsiębiorstw zgłoszonych w r. 1916 było 10, rzego Giesche wytworzyło jako produkt uboczny z których ani jedno (— 1) nie było w biegu. Z po- 2.960 cet. met. t. j. (— 2.540 cet. met.) galmanu w łą-zostałych z roku poprzedniego zapasów wywieziono cznej wartości 12.795 k. (— 5.431 k.) w wartości 34.680 cet. met. do Friedenshütte na Śląsku.

Żelazo

średniej 4 k. 32 h. (+ 1.01 k.) zu 1 cet, met. Cała ta wytwórczość pozostała na składzie.

W 1 hucie cynkowej stojącej pod nadzorem Z 2 zgłoszonych przedsiębiorstw 1 tylko przed- władzy było zajętych 6 dozorców i 519 (— 307) ro-siębiorstwo wydobywało rudę ołowianą przy czem botników, z czego 349 mężczyzn, 50 kobiet, 70 mę-zatrudnionych było 9 dozorców i 424 (— 148) robo- skich a 50 żeńskich robotników młodocianych.

Wytwórczość wynosiła 54 470 cet. met. (55.414 cet. met.) cynku metaliczuego w łącznej wartości Wytwórczość rudy ołowianej wynosiła 32.653    4,173.477 kor. (— 1,372.192 koron) po cenie średniej

cet. met. (—11.233 q) w łącznej wartości 1,108.856 k. 76 k. 62 h. (-f 26 k. 15 h.) za 1 cet. met. Do wy-(4- 146.334 k.) o średniej cenie 33 k. 96 h. (4- 12’03 k.) twórczości tej użyto: 19.809 cet. met. w kraju zaku-za 1 cet. met. z otrzymanej wytwórczości i z pozo- pionego galmanu wartości 405.982 k. prócz tego stałych zapasów odwieziono 41.461 cet met. do huty 103.190 cet. met. z zagranicy sprowadzonego gal-ołowiu w Susaku obok Fiume, do huty w Trzebini manu wartości 1,959.931 k. dalej: 12.944 cet. met. i do Dyrekcyi kopalń w Przybramie.    z zagranicy sprowadzonej wyprażonej w własnych

W jednej znajdującej się pod nadzorem władz piecach blendy cynkowej wartości 89.448 k. Ogólna hucie ołowiu zajętych było 3 dozorców i 204 (4- 14) wartość wytopionego cynku wynosiła 2,455.361 kor. robotników z czego 113 mężczyzn, 19 kobiet, 28 mę-    Do    wytwórczości tej zużyto 34.594 cet. met.

skich i 44 żeńskich robotników młodocianych. Wy- koksu i 466192 cet. met. węgla kamiennego war-twórczość' wynosiła 35.322 c. m. (— 21.695 cet. met. tości 510.361 k. Z wytwórczości całorocznej i z zapa-ołowiu w łącznej wartości 2,199.722 k. (— 786.608 k.) sów pozostałych oddano 21.230 cet. met. własnym w średniej cenie 62 k. 27 h. (4- 9’84 k.) za jeden zakładom do walcowni blachy cynkowej w Trzebini cet. metryczny.

Do wytwórczości tej zużyto: 32.230 cet. met. rudy 125.880 cet. met. odpadków płóczki mufowej

58’782 c. m. dodatków (wapień i krzemionka) i 22.214 zostającej pod nadzorem rządu zajęci byli: 1 do-cet. met. szlaki topliwej włącznej wartości 2,371.666k. zorca i 38 robotników męskich, którzy wytworzyli do czego zużyto paliwa: 46.999 cet. met. koksu 19.672 cet. met. blachy cynkowej łącznej wartości i 17.576 cet. met. węgla kamiennego, łącznej war- 1,969.232 k.-o cenie średniej 100 k. 10 h. za 1 cet. met. tości 185.242 kor.    ...    -Do wytwórczości tej zużyto 21.230 cet. met.

Z wytwórczości tej i pozostałych z lat poprze- we własnych hutach wytworzonego cynku metali-dnich zapasów przerobiono 26.200 cet. met.- w kraju cznego wartości 1,593.046 k. i 6.563 cet. met. węgla a 8.722 cet. met. wywieziono za granicę, resztę kamiennego wartości 7.515 k.

400 cet. met. pozostawiono na składach.

Ołów

tmków, z czego 284 mężczyzn, 84 kobiet, 39 męskich, a 17 żeńskich robotników młodocianych.

19.300 cet. met. spotrzebowano w kraju a 16.200 cet. met. wywieziono do Niemiec.

W 1 walcowni blachy cynkowej w Trzebini,

Siarka

Kwas siarkowy wytwarzano pod nadzorem wła-Zgłoszonych przedsiębiorstw na rudy cynkowe dzy rządowej, obok huty cynkowej, przy czem za-było w roku 1915 trzynaście, a mianowicie: Austrya- jęci byli 3 dozorcy i 9 dorosłych robotników mę-ckie Tow. górniczo-hutnicze, Galicyjskie Zakłady skich. Wytworzono: 11.716 cet. met. kwasu komo-górnicze T. A., Gwarectwo Jaworznickie, Spadko- rowego po cenie przeciętnej 5 koron za 1 cet. met. biercy Jerzego Giesche, Kulka i Ponizil, Hr. Antoni i 41.246 cet. met. skonoentrowanego kwasu siarko-Wod^ieki, Huty cynkowe i kopal. (Przedtem Br. Lo- wego po cenie przeciętnej 9 k. za 1 cet. met. to jest

Cynk

>*

CD

■ mu

ce

Węgiel

IDSOZOJpAY}

Am noslaira

BU 'J^Ul U]99 BU90 Biupgjg

Wartość w koronach

metr.

razem

Wytwórczość w

własność

prywatna

własność

rządowa

UI9ZKJ

Ilość robotników

paizp

qOÄUBlO

-OpO|UI

u;oqoj

IGiqoJi

UZÂZO

-?ÔUI

Ilość przedsiębiorstw

nsaiq m

ajoSo a\

Nazwa przedsiębiorstwa

Dozorców. Jeńców. Oprócz tego wyrzucono na zwał 3.710 q.

6,424.853

3,189.186

850.041

2,324 273

643.543

202.005

2,792.400

6,719.373

3,254.271

615.972

2,644.583

825.465

218.863

2,148.000

6,718.373

3,254.271

615.972

2,644.583

825.465

218.868

2,148.000

2.154

907

415

823

318

154

994

CO

1-0

co

-f

l>-

Cl

-H

00

00

iO

X.

CO

cc

Cl

CO

co

^

tH

05

CO

Jaworznickie Gwarectwo w Jaworznie .........

^ 00 CM    CO CO    COCO    CO^

G\] G^l tH    tH CO    Cv] OC)    T—H OC)

00

ïO

Cl

136

T—I GO

tH CjO

05

t-H

rH

rH

1—1

Gal. Zakł. górn. Tow. Akcyj. „Artur“ w Sierszy . . . .

Gal. Zakł. górn Tow. Akcyj.kop. „Krystyna“ w Tynczynku

Société anon. min. et. ind. ko.-palnia „Sobieski“ Bory . .

Compagne gal. de mines, kop. Janina w Libiążu.....

Paweł Hlawiczek i Józef Hro-mek w Tenczynku , . . .

Gwarectwo węgla kamiennego Brzeszcze w Brzeszczu . .

Zachodnio galic. kopalnie A. V. w Tenczynku.....

Kupfer i Glaser.....

Tow. Austr. Zakładów górn hutniczych.......

Mary a Brzezowska, Józef Spitzer, Dr. S- Kulka, M. Krasny

Skarb państwa.......

** Wtem 26 jeńców.

Oprócz tego wyrzucono na zwał 3.710 q.

16,426.301

16,426.532

14 278.532

5.765** 2,148.000

17

271    296

15,216.408

1,209.893

17,274.188

6.545

21

189    229

847.656

780

82    67

127

00

CM

Razem w r. 1915 . .

C5 CO    Gvl i

'-(H O    CO CO

CO

00

co

w r. 1914    . .

oc

mniej . .

więcej . . .

1915

Nazwa kopalni

w kraju

Zbyt

do opału kotłów

na użytek dla ro-własny botników

na zwał

Na

składzie

na

do

do

Węgry

Rosyi

Niemiec

Jaworzno

Artur .

Krystyna

Sobieski

Libiąż .

Hromek

Brzeszcze

5,612.646

2,715.765

390.992

2,134.943

569.331

154.786

1,735.542

676.418

282.451

158.021

286.485

193.496

40-763

314.065

13,314.007    1,951.699

Uwaga : Skład w r. 1914 wynosił 162.024 q.

Razem

19.111

6.490

107

2.098

400

159.114

60.358

15.882

11.757

67.095

1.512

60.411

7.826

7.500

19.886

28.206 ! 330.977

20.877

3.234

15.419

98.877

138.407

3.840

9.983

51.030

29.803

1.760

150.845

54.060

263.435

128.370

55.480

94.187 287.498

447.285

¹

) Wedle Boczkowskiego 10 czerwca 1772.

²

²)    Katalog wystawy kraj. we Lwowie 1894. Pawilon skarbu Korzon : (Wewn. dzieje Polski za Stan. Augusta T. II) oblicza około 7 mil. złp.

³

³)    J. Hrabak : „Hornictvi a hutnictvi v kralostvi ce-

Wytwórczość wągla kamiennego w roku 1916.

Nazwa kopalni

styczniu

lutym

marcu

kwietniu

maju

czerwcu

lipcu

sierpniu

Jaworzn. Gwarectwo węglowe w Jawo-rzniu............ . . .

Kopalnia „Artur“ w Sierszy......

Kopalnia „Krystyna“ Gal. akc. zakł. górn. w Tenczynku.........: .

Société an. min. et industr. w Borach . Kopalnia „Kmita“ P. Hlawiczka i J. Hromek w Tenczynku.........

C. k. Dyrekcya kopalni w Brzeszczach . Compagnie galic. de mines w Libiążu małym..............

646.826

325.655

54.172

257.088

16.516

219.078

77.010

627.186

300.032

49.852

241.334

18.496

225.468

66.283

664.606 601.566 320.910 281.696 53.785    49.093

234.520 223.235 15.747    10.929

252.594 209.646 53.102    68.057

665.794 615.510

287.729, 221.488 53.942    47.073

272.667 277.125 14.405    12.536

258.486,' 235.794

77.777! 79.149

668.967

687.709

277.741

48 308 257.863 15.314 246.582

102.907

254.186

44.820

236.707

16.359

261.732

92.652

Razem . .

1,536.345

1,528.651 1,595.264

1,444.222 1,630.880 1,488.675 1,617.682 ! 1,594.165

Do Węgier „ Niemiec

wytworzonego kwasu siarkowego o łącznej wartości 429.784 kor.

Węgiel

Z 11 przedsiębiorstw na węgiel kamienny w Wielkiem Księstwie Krakowskiem i 1 przedsiębiorstwa w Galicyi zachodniej 8 było w biegu, zatrudniając (— 22 dozorców) 5.765 (— 780) robotników, 127 z czego 5.181 mężczyzn, wśród tych 26 jeńców, 271 kobiet, 296 męskich a 17 żeńskich robotników młodocianych.

Wytwórczość węgla kamiennego wynosiła

16.427.301    ćet. met. (— 847.656 cet. met.) wartości

16.426.301    k. (4- 1,289.893 k) o cenie przeciętnej 1 k. 0 h. (-]- 1P92 h. za 1 cet. met.

Prócz tego uzyskano 3.710 cet. met. węgla kamiennego ze zwału.

Z ogólnej sumy wydobytego węgla przypada na zakład rządowy w Brzeszczach : 2,148.000 cet. m. czyli 13'07°/₀, a na zakłady prywatne 14,282.242 c. m. czyli 86-93%.

Na jednego robotnika przypada przeciętnie wytwórczość 2.848 cet. met. węgla kamiennego wartości 2.847 k.

Udział przedsiębiorstw w wytwórczości prywatnej był następujący:

1)    Gwarectwo Jaworznickie 6,723.083 cet. met. (Kopalnie „Fryderyk-August“ i „Jacek-Rudolf“.

2)    Kopalnia „Artur“ w Sierszy 3,254.271 ćet. met.

3)    Kopalnia „Krystyna“ w Tenczynku 615.972 c. m.

4)    Kopalnia „Sobieski“ w Borach 2,644.583 ć. m.

5)    Kopalnia „Janina“ w Libiążu małym 825.465 c. m.

6)    P. Hlawiczek i Hromek w Tenczynku 218.868 c. m.

7)    C. k. Dyrekcya górnicza w Brzeszczach 2,148.000 c. m.

Z wytwórczości tej i z zapasów lat poprzednich spotrzebowano 13,314.007 cet. met. w kraju, a mianowicie : dla c. k. kolei państwowych w Galicyi i Śląsku, Morawach, Czechach i Austryi dolnej 1,951.699 cet. met. zużytkowano na opał kotłów, kuźni i innych celów zakładowych: 28.205 cet. met. spotrzebowano we własnym zarządzie, 330.977 cet. met. rozdano urzędnikom zakładowym i robotnikom, jako deputaty, a 138.407 cet. met. wywieziono na zwał.

Na rzekach Wiśle i Przemszy spławiono węgiel kamienny za granice kraju, a mianowicie:

287.498 cet. met. 427.285 „

t. j. w łącznej ilości .... 734.783    „

Zestawienie robotników zatrudnionych w żupach solnych.

W warzelniach

W kopalniach soli

Żupa solna

mężczyzn

robotników

młodo

cianych

razem

robotn.

mężczyzn kobiet młodo- dzieci cianych

razem

Wieliczka . .

Bochnia

05 r-l GO CO ^ (M Ci co

GO

co co to OT co

OO M fłi.

CM CM

LO LO

Razem . .

H*.

iO l>-y~j es * CM

*55

1.305

Ot * ŁO CO

CM CM * iO

* Dozorców.

Wytwórczość solanki hl.

Wytwórczość soli pierwotnej w cetn. metr, (primere)

Żupy

Solanka

Sól kamienna

Warzonka

naturalna sztuczna

razem

fragmen.

minucye

razem

sól

z wartością : bez wartości

stołowa

produkt uboczny

razem

Suma

ogólna

Wieliczka

748.330

748.330

700.254

700.254

2.328

614

2.942

703.196

Bochnia .

9    | 236.698

31.248

267.946

267 946

Razem .

748.330

748.339 236.698

731.502

968.200

2.328

614

2.942 1971.142

Wytwórczość soli przerobionej w cetn. metr. (sekundere)

Żupy

Sól

kamienna

Warzonka

Sól mełta

Razem sól jadalna

Sól dla bydła

Sól

I fragmen.

stołowa

kamienna

warzonka

kamienna

warzonka kamienna

warzonka

fabryczna

kamienna

Razem inne sole

Suma

wytwór

czości

Wieliczka

16.750

132.231

212.893

229.643

132.231

289.666

4.705

90.403

384.774

746.648

Bochnia .

1.200

160.109

161.309

20.189

20.189

181.498

Razem .

17.950 ; 132.231 373.002

390.952 1132.231j

309.855

4.705

90.403

404.963

928.146

I—¹■ O

TH CO

cet. met.

Razem . . . 523.183    „

. . 314.560 „

Sól

W obydwu Żupach zachodnio-galicyjskich w Wieliczce i Bochni zajętych było w kopalni 55 dozorców a 1305 robotników w warzelni 2 dozorców i 52 robotników, zatem łącznie 57 dozorców i 1357 robotników w czem 1349 mężczyzn a 8 robotników młodocianych. Wydobyto 748.330 hl. solanki sztucznej a 9 hl. solanki naturalnej. Soli ogółem wydobyto 971.242 cet. met. w czem 236.698 cet. met. soli kamiennej 731.502 cet. met. użytkowych minucyi a prócz tego w warzelni w Wieliczce 2.328 cet. met. wartościowych i 614 cet. met. bezwartościowych soli ubocznych.

Wydobyto sól w gatunkach następujących: a) Soli jadalnej :

1)    Fragmentów ....

2)    Soli stołowej . • . .

3)    Soli mełtej otrzymanej

z przeróbki soli kam. 373.002    „

b) Soli dla bydła ...

w czem 4.705 cet. met.

soli wytworzonej przyrządami z próżnią powietrzną a reszta z soli kamiennej.

c) Soli na cele fabryczne . . . . 90.403    „    „

Suma ogólna . . . 928.146 cet. met.

Wartość wydobytej soli wynosiła 16,856.128 k.

Z otrzymanej sztucznie solanki spotrzebowano : 600.150 hl. do warki, 18.200 hl. oddano do fabryki sody w Borku Fałęckim, 616 hl. użyto w kraju do poprawienia strawy dla bydła, 320 spotrzebowano na miejscu na kąpiele słone a 52.443 hl. rozdzielono na różne inne cele.

Z wytwórczości całorocznej i zapasów lat poprzednich spotrzebowano 498.588 cet. met. w obrębie Monarchi t. j. w Galicyi, na Bukowinie, na Śląsku, na Morawach, w Czechach w Austryi Dolnej i w Styryi a 20.800 cet. met. soli jadalnej wysłano do krajów okupowanych Królestwa Polskiego. Dalej 88.358 cet. met. soli fabrycznej spotrzebowano w kraju a 700 cet. met. w krajach okupowanych Królestwa Polskiego 1. 200 cet. met. wywieziono do Węgier, a 310.981 cet. met. soli dla bydła spotrzebowano w kraju, wreszcie 1.360 cet. met. soli jadalnej i 7 cet. met. soli dla bydła rozdano, jako deputat przynależnym do kopalń urzędnikom i robotnikom. W końcu 263 cet. met. rozdano jako jałmużnę dotkniętej potrzebą ludności w kraju.

Zestawienie dochodów za otrzymane płody górniczo-hutnicze w Zagłębiu Krakowskiem w roku 1915 tak się przedstawia :

sól

K. Z.

Za płody górnicze .... 17,547.952 kor. „    „ hutnicze .... 6,929.849    „

16,856.128 „

„ kwas siarkowy . . .    429.794 „

Suma ogólna . . . 41,763.723 kor.

Wyłączności

W roku 1915 zgłosiło c. k. Gwarectwo węglowe „Brzeszcze“ w Brzeszczach 3.269 wyłączności w powiatach politycznych Chrzanów, Kraków, Podgórze, Oświęcim, Myślenice, Wadowice, Żywiec, Biała.

Poza tem nowych wyłączności nie zgłosił nikt.

Ogólny stan z końcem 1915 r. wynosił 17.790 wyłączności.

Wspomnienia pośmiertne.

Marceli Osadca.

Jan Alfons Surzycki,

generalny dyrektor kopalni węgla „Saturn“ w Dą-browskiem zagłębiu, zmarł w dniu 5 stycznia. Uro- Marcelego Osadcy ze szpitala wojskowego (gdzie zło-dzony w r. 1850 w Maciejowicach w ziemi siedleckiej żono jego zwłoki przywiezione z Serbii) Nr. 15 ul. z ojca Tomasza, długoletniego więźnia stanu, oddał Długa na cmentarz miejscowy. W pogrzebie oprócz się po ukończeniu szkoły głównej w Warszawie i aka- wojskowych wzięli udział liczni przedstawiciele prze-

W dniu 9 sierpnia b. r. odbył się pogrzeb ś. p.

cm

[<%

' W*

m

■m*

demii handlowej w Antwerpii, zawodowi przemysłowo-administracyjnemu i objął już po kilku latach obowiązki dyrektora zakładów Putiłowskich w Petersburgu. W r. 1890 powraca do kraju, gdzie Tow. sosnowickie powierza mu stanowisko dyrektora kopalń, poczem przenosi się do Łodzi i obejmuje ad-ministracyę znanych zakładów Scheiblera. Po utworzeniu towarzystwa „Saturn“ wraca znów do zagłębia, jako generalny dyrektor tego towarzystwa.

Ze ś. p. Surzyckim schodzi do grobu człowiek żelaznej pracy i niepospolitych zasług społecznych. Na każdem zajmowanem stanowisku przyświecała mu obok zadań swego zawodu myśl służenia sprawie publicznej, której wszędzie oddaje niezmierne u-sługi, owiane duchem gorącego patryotyzmu. Znanym był z tego tytułu także jako prezes Delegacyi Górników i Hutników polskich na które powołał go jednomyślnie ostatni zjazd, odbyty we Lwowie w r. 1910. \

Ożeniony z Jadwigą z Chałubińskich, córką ś. p. Tytusa Chałubińskiego, osierocił wdowę, córki: Maryę Rudnicką i Annę Jurakowską, tudzież syna Tomasza.

mysłu górniczego i fabrycznego. W pięknem swem przemówieniu nad grobem, które poniżej podajemy przedstawił Dyrektor Banku p. Tadeusz Filippi działalność zmarłego — podajemy je w całości:

Żałobni Słuchacze !

Imieniem najbliższych towarzyszy pracy ostatnich lat życia przedwcześnie zmarłego ś. p. Marcelego Osadcy przypada mi nader smutny obowiązek w udziale pożegnać Go nad tą mogiłą, w której za chwilę złożony będzie na wieczny spoczynek.

S. p. Zmarły po ukończeniu akademii górniczej wstąpił do Witkowickiego Gwarectwa węglowego, w krótkim czasie stosunkowo, dzięki swej głębokiej wiedzy fachowej, sumiennej pracy oraz niezwykłym zaletom charakteru — zdobył sobie bardzo poważne stanowisko — mimo nader trudnych dla Polaka warunków. — Dla Polonii miejscowej był także poważnym filarem. .

Kiedy z początkiem r. 1912 Towarzystwo dla Przedsiębiorstw górniczych Tepege straciło swego założyciela i pierwszego Dyrektora ś. p. Adama Łukaszewskiego ś. p. Zmarły M. O., na którego zwracały się oczy wszystkich kolegów, jako na godnego następcę — nie wahał się — pomimo swej spokojnej i dobrze dotowanej posady w Witkowicach stanąć na czele naszej Spółki, jedynego zrzeszenia się polskich przemysłowców górniczych.

Na ten nowy posterunek zawodowy wnosi ś. p. M. O. swoje bogate doświadczenia i wiedzę fachową i oddaje się z wielkim zapałem pracy, aż do chwili wybuchu wojny; ręzul-taty były widoczne i Spółka nasza cieszyła się dzięki pełnej poświęcenia pracy Zmarłego coraz większą wziętością.

Prawy pod każdym względem i szlachetny, sumienny i obowiązkowy, wymagający i surowy dla siebie, względny i wyrozumiały dla drugich umiał ś. p. Zmarły w najzawilszych sprawach znaleźć drogę pośrednią, prowadzącą szybko do zamierzonego celu również z korzyścią dla sprawy, zyskując przy-tem coraz to szersze grono prawdziwych szczerze Mu oddanych przyjaciół.

Towarzystwo nasze ponosi niepowetowaną stratę przez śmierć swego zasłużonego Dyrektora, a wszyscy tu zebrani tracimy szczerego wypróbowanego przyjaciela.

Cios dla nas tern większy, gdyż niespodziewany, w ostatnich dniach bowiem przed zgonem były wiadomości od Zmarłego, interesujące się żywo losami naszego Towarzystwa i przepełnione nadziejami lepszej dla nas wszystkich przyszłości.

Drogi Kochany Marceli!

W imieniu Towarzystwa dla Przedsiębiorstw górniczych Tepege składam Ci tutaj przed otwartą mogiłą głęboki pokłoń i szczerą podziękę za Twoją pełną poświęcenia i owocną pracę około rozwoju i dobra naszego Towarzystwa a imieniem kolegów oraz towarzyszów pracy i całego personalu załączam wyrazy serdecznej wdzięczności za Twą szczerą przyjaźń.

Dla ciebie zaś zacna Pani i najlepsza żono niechaj ten ból nas wszystkich będzie chociaż częściowem ukojeniem w tem wielkiem nieszczęściu, jakiem Bogu Wszechmocnemu podobało się Ciebie tak ciężko doświadczyć.

Drogi Kochany Przyjacielu !

Spoczywaj w spokoju, a ta ziemia nasza, którąś tak bardzo ukochał, niechaj ci lekką będzie.

Za serce ujęła wszystkich mowa WP. Radcy Antoniego Schimitzka, która w słowach treściwych zawarła tyle szczerego uczucia, że zaiste godna jest upamiętnienia :

Nie wśród straszliwego gwaru walk na polu bohaterskich wysiłków, ale zginął jako młody żołnierz, bohater tej pracy, którą ukochał i życie swe jej poświęcał!

Żal nam ściska serca choć przytępione nieszczęść podobnych mnogością, że żegnać musimy kolegę, ku któremu nie tylko uznaniem wybitnej pracy zawodowej, lecz lgnęliśmy uczuciem serdecznej przyjaźni.

Choć ból nasz jest głęboki, o ile większym być musi w piersi tej najbliższej, stojącej nad grobem ukochanej Istoty. Dlatego żegnając serdecznego Kolegę naszego imieniem Krajo-wGgfo Towarzystwa górniczego grudką, tej drogiej ojczystej ziemi, myśl naszą łączymy z ostatnią zwrotką tak przez Zmarłego ulubionej pieśni górniczej :

O luba wtedy nie płacz — nie ! Z twarzyczki twojej otrzej łzę: Wszak się zobaczym tam!...

Ci, którzy odeszli

w z. m

Nie posiadając podobizny, a często i dat potrzebnych, które dotyczą tych nieodżałowanych, co z naszego grona odeszli, musimy ograniczyć się do wspomnień treściwych, odkładając obszerniejsze nekrologi do numerów późniejszych.

Władysław Żukowski.

Nazwisko Władysława Żukowskiego znane jest zaszczytnie nie tylko w Polsce, ale i w Rosyi, gdzie zmarły cieszył się niezwykłem uznaniem i znacznymi wpływami. Był on jednym z najwybitniejszych przemysłowców i finansistów polskich, z którego słowem liczono się powszechnie w Petersburgu.

Po ukończeniu studyów uniwersyteckich w Warszawie i instytutu górniczego, był — począwszy od roku 1893 — stałym przedstawicielem i gorącym rzecznikiem górnictwa polskiego w Petersburgu. Wówczas to nazwisko jego opromieniała taka powaga, że ofiarowano mu dyrekcyę olbrzymich zakładów Briań-skich, na którem to stanowisku wytrwał od roku 1895 do 1901. Następnie społeczeństwo polskie w Królestwie, uznając zasługi jego i wielką wiedzę i charakter polski nieskalany, wybrało go posłem do II. i III. Dumy, gdzie niejednokrotnie w świetnych przemówieniach występował w obronie spraw gospodarczych Królestwa Polskiego. Niedalej, jak już podczas wojny, rząd petersburski nosił się z zamiarem ofiarowania ś. p. Żukowskiemu teki ministra finansów.

Do tego nie doszło, ale minister skarbu Bark zwrócił się w czerwcu do ś. p. posła Żukowskiego z propozycyą zaszczytną, aby wyjechał do Stanów Zjednoczonych, w celu nawiązania stosunków finansowych między Ameryką a Rosyą.

Ś. p. Wł. Żukowski urodził się na Wołyniu, w Bogdanówce, w roku 1860.

Ś. p. Żukowski brał żywy udział w zbiorowem życiu górników polskich. Na ostatnim Zjeździe Górników i Hutników polskich we Lwowie miał nader zajmujący odczyt o Banku przemysłowym, który w streszczeniu podajemy.

Pisał wiele w dziedzinie ekonomicznej, a głównie jego dzieło „Bilans handlowy Królestwa pol-

skiego“, zjednało mu niepodzielnie uznanie znawców. Pod pseudonimem Scarabeusa wydał zbiór nowel, w których okazał niezwykły talent literacki. Przedwczesny zgon ś. p. Żukowskiego jest poważną stratą dla polskiego społeczeństwa.

Heretyk Cacher,

radca cesarski, przemysłowiec naftowy i członek lwowskiej Izby handlowej i przemysłowej, zmarł . w 64 roku życia we Lwowie. Ś. p. H. Macher był przez szereg lat, aż do wybuchu wojny konsulem belgiskim we Lwowie. Po ukończeniu Akademii handlowej w Wiedniu kształcił się praktycznie dalej w Hamburgu i Paryżu, poczem dłuższy czas pracował w Londynie. Tęskniąc za pracą na ziemi ojczystej, przeniósł się do kraju i poświęcił przemysłowi naftowemu. Długi szereg lat pracował skutecznie na terenach gorlickim, jasielskim i krośnieńskim, poczem założył kopalnie w Borysławiu i Tustano-wicach. Wybitny brał udział w działalności Towarzystwa dla handlu i przemysłu, w lwowskiej Izbie handlowej i przemysłowej, oraz w galicyjskiem Towarzystwie naftowem. Podczas zeszłorocznej tułaczki w Wiedniu w czasie rosyjskiej inwazyi oddał się z całą gorliwością pieczy nad rannymi polskimi żołnierzami w Wiedniu. Zmarły był członkiem Dele-gacyi Polskich Górn. i Hutn. i ze strony przemysłowców naftowych zajmował się żywo jej sprawami.

Dr. Kazimierz EUlidowicz.

W dniu 31 marca b. r. zmarł w Zakopanem radca górn. dr. Kazimierz Midowicz. — Przedwcześnie zmarły był od roku 1909 naczelnikiem Urzędu górniczego w Krakowie, przedtem zaś naczelnikiem Urzędu górn. w Drohobyczu. Na obu tych stanowiskach odznaczał się objektywnem a nader życzliwem traktowaniem spraw górnictwa polskiego, w stosunkach zaś osobistych wielkiemi zaletami serca i charakteru. To też pozostawia po sobie wśród wszystkich znajomych i towarzyszów w zawodzie górniczym szczery żal i pamięć najlepszego kolegi i obywatela.

Roman Brzozowski.

W walkach pod Jaworowem zginął bohaterską śmiercią dnia 14 czerwca 1915 r. inżynier górniczy z Witkowie ś. p. Roman Brzezowski, porucznik rezerwowy saperów, odznaczony niedawno za męstwo „Signum laudis“. Zmarły należał do najdzielniejszych pracowników młodszej generacyi górniczej, to też śmierć jego obudziła wszędzie żal serdeczny. Pochowano go w Rogoźnie. Ś. p. Roman Brzezowski był przez 3 lata prezesem Czytelni polskiej w Leoben. Brał zawsze żywy udział w pracy społecznej i narodowej.

Antoni Zajchowski.

Antoni Zajchowski, st. inżynier górniczy, b. kierownik kopalni witkowickiego gwarectwa węglowego w Mor. Ostrawie, po ciężkiej i długiej chorobie zmarł w 46 roku życia 23 czerwca 1915 r. w Opawie.

Człowiek prawy — najlepszy kolega!

Pogrzeb odbył się 24 czerwca 1915 roku.

Stowarzyszeńia górnicze.

Związek górników i hutników polskich w Austryi.

Walne zgromadzenie l-szej Grupy Stowarzyszenia górniczego w Krakowie.

W dniu 29 września b. r. odbyło się walne zgromadzenie Stowarzyszenia górniczego (I-szej Grupy) w lokalu Stowarzyszenia (Kraków, ul. Pańska 7), w którem wzięli udział pp. radca górniczy Hugo Ko-warzyk, dyrektor kopalń węgla w Jaworzniu, jako przewodniczący; Ludwik Oelwein pełnomocnik kopalń „Bory“, inż. górn. Józef Cehak, jako przedstawiciel Galie. Zakładów górniczych w Zastępstwie dyrektora p. Antoniego Schimitzka; p. Józef Hro-mek, dyrektor kopalń „Kmita“ w Tenczynku, p. Karol Ponesel, dyrektor gwarectwa „Brzeszcze“, Inż. Józef Paździora, imieniem kopalni „Janina“ w Libiążu, p. Klemens Vogt, pełnomocnik kopalni „Matylda“ w Kątach.

Porządek dzienny zgromadzenia był następujący :

1)    Odczytanie protokołu z ostatniego walnego zgromadzenia w dniu 29 listopada 1915.

2)    Sprawozdanie Wydziału z rewizyi rachunków i wnioski tegoż co do zatwierdzenia: a) Zamknięcie rachunków za r. 1915. b) Bilans majątku z dniem 31 grudnia 1915. c) Preliminarz wydatków na rok 1916.

3)    Szkoły górnicze.

4)    Wnioski.

Po kolejnem załatwieniu bieżących punktów porządku dziennego uchwalono co do p. 3) otwarcie kursu zimowego w uzupełniającej szkole górniczej w Jaworzniu pod kierownictwem inż. p. Strzeme-skiego i wstawiono na ten cel do preliminarza na rok 1916 sumę kor. 600.

Szkoła była z powodu przeszkód wywołanych wojną dotychczas zamkniętą.

Towarzystwo Górnicze w Krakowie.

Dnia 19 września odbyło się posiedzenie Wydziału T. G. w Krakowie (Pańska 7), w którym wzięli udział: jako przewodniczący radca górn. dyrektor Zakładów górniczych w Sierszy p. Antoni Schimitzek, c. k. starosta górn. radca Dworu p. Antoni Gerzabek, dyrektor Banku przemysłowego Tadeusz Filippi, inż. górn. p. Michał Bobek, dyrektor Tow. przeds. górn. Maryan Szydłowski.

Na wstępie w słowach podniosłych złożył przewodniczący hołd ś. p. tak przedwcześnie zgasłego członka Towarzystwa inżyn. górniczego Marcelego Osadcy. Po odczytaniu przez sekretarza Towarzy-

stwa p. Bobka protokółu z ostatniego posiedzenia przystąpiono do spraw uzupełnienia zmarłych członków wydziału towarzystwa i na wniosek przewodniczącego wybrano jednogłośnie do Wydziału przez kooptacyę c. k. radcę górniczego Zdzisława Kamiń-skiego.

Odnośnie do rozp. c. k. Ministerstwa robót publicznych z 30 lipca 1916 1. 43.895 — XIV. przystąpił Wydział do wyboru delegata do Rady naftowej. Po dłuższej dyskusyi i szczegółowem rozstrzą-saniu kwalifikacyi kandydatów wybrano jednogłośnie delegatem inż. górn. p. Maryana Szydłowskiego.

Celem ożywienia ruchu towarzyskiego w gronie górników w Krakowie i okolicy postanowiono zwołać zebranie koleżeńskie na drugą połowę października przyczem postanowiono zaagitować mocno, by na zebranie to przybyć raczyli także koledzy z Zagłębia Dąbrowskiego.

Wydział ma na wstępie do zaznaczeniu żywą działalność, jaką rozwinął w sprawie 4 pożyczki państwowej.

Na zebraniu w dniu 16 sierpnia b. r. przystąpił Wydział do wyboru delegata do Rady Naftowej, którym na trzecią kadencyę został poseł do Rady Państwa, c. k. radca Dworu p. Jan Zarański.

Z wybitniejzych czynności bieżących podnieść należy akcyę pośredniczenia pomiędzy kopalniami Zagłębia krakowskiego w celu rozlokowania inwalidów górników po kopalniach do stosownych robót, nie wymagających użycia znaczniejszej siły fizycznej.

W sierpniu i wrześniu b. r. zainieyował Związek wydawnictwo czasopisma górniczo-hutn. ufny, że organ, którego brak odczuwano tak dotkliwie znajdzie w kołach górników i hutników polskich życzliwe przyjęcie.

Prace Związku skupiły się również około sfinalizowania wydawnictwa Monografii Zagłębia węglowego, tom III.

Okres wojenny przeszkodził w zbieraniu potrzebnych do Monografii materyałów, mimo to praca dzięki zabiegom i staraniom Związku o tyle postąpiła naprzód, że jeśli vis major nie wejdzie w drogę to wydawnictwo może być ukończone jeszcze w bieżącym roku, co zawodowe koła górników i przemysłowców powitają niewątpliwie z zadowoleniem.

Sprawy bieżące.

W roku 1790 6 października zwiedzał kopalnię

Rada naftowa. Z polecenia J. E. Pana c. k. Ministra robót publicznych zaprosiło c. k. Starostwo książę Waimàrski w towarzystwie tajnego radcy górn. w Krakowie pismem z dnia 6 sierpnia b. r. Wolfganga Göthego.

1. 2627/16 następujące instytucye zawodowe do wyboru po jednym delegacie do Rady naftowej na syjski Aleksander, drugie pięciolecie, upływające z końcem r. 1920.

a)    Kraj. To w. naftowe we Lwowie,

b)    Związek producentów ropy we Lwowie,

c)    Izbę pracodawców w przemyśle naftowym w Bo

rysławiu,

d)    Związek techników wiertniczych w Borysławiu,

e)    Związek górników i hutników polskich w Austryi,

f)    Krajowe Towarzystwo górn. w Krakowie,

g)    Izbę inżynierską we Lwowie.

Równocześnie zamianował J. E. Pan c. k. Mi-

W roku 1814 23 października był cesarz ro-

W roku 1807 3 lipca cesarz Franciszek I.

W roku 1819 Karol Kurpiński, sławny nasz

muzyk.

W roku 1851 13 października cesarz Franciszek Józef i Agenor Gołuchowski.

W roku 1862 Józef Kremer z Krakowa.

W roku 1865 w marcu Stanisław Moniuszko W roku 1883 Antoni Edward Odyniec.

W roku 1888 18 września Ignacy Domejko W roku 1887 30 czerwca arcyks. Rudolf i Arcyks.

nister robót publicznych członkiem tej Rady urzęd- Stefania, nika inspekcyjnego przy c. k. Star. górn. c. k. starszego radcę górn. Maurycego Werbera i naczelnika Władysław Mierzwiński, c. k. U. g. w Drohobyczu c. k. radcę górn. Juliusza Mokrego.

W roku 1890 w kwietniu śpiewał w kopalni

Prócz wymienionych osób wyczytać można w liście zwiedzających tysiące innych, którzy przy-Wydział Krajowy w Białej zamianował człon- byli ze wszystkich krańców całego świata, ażeby kami tejże Rady: członka Wydziału Kraj. Dr. Wła- podziwiać jedyne w swoim rodzaju cuda podziemi dysława Jahla i emeryt, profesora politechniki lwów- wielickich. Kilkakrotnie zwiedzał kopalnie Jego Ces. skiej c. k. Radcę Dworu Leona Syroczyńskiego.

Według dotychczasowych zaproszeń wybrani zostali Delegatami do Rady naftowej :

1) ze związku górników i hutn. polskich w Austryi : nie szczędząc w czasie odwiedzin słów przychylnych c. k. Radca Dworu i Poseł do Rady Państwa tak kopalni jak i narodowi polskiemu.

Jan Zarański.

Wys. Arcyks. Karol Stefan.

W zeszłym miesiącu zaszczycił niespodzianie bytnością swą podziemia wielickie: Cesarz Wilhelm II

Kurs przygotowawczy do akademii górniczej w szkole politechnicznej we Lwowie. Z nadesłanego nam naj-

3)    ze związku techników wiertniczych w Borysławiu świeższego programu c. k. Szkoły politechn. we Lwowie

inż. Władysław Dunka de Sajo.

4)    z Kraj. Tow. górn. w Krakowie : rząd. uprzyw.

inżynier górn. Maryan Szydłowski.

Kto zwiedzał kopalnię Wieliczki ? Sławne i bo- specyalne wykłady : gate kopalnie Wieliczki ściągały od najdawniejszych

2) z izby inżynierskiej we Lwowie : rząd. upraw, inżyn. górn. Kazimierz Gąsiorowski,

na rok 1916 17 T. XLIV dowiadujemy się, że będą dla słuchaczów poświęcających się studyom górniczym ewent. kopalnictwu naftowemu następujące

zezwalał.

Technologia chemiczna oleju skal-czasów mnóstwo dostojnych osób wśród których nie nego i wosku ziemnego Docent płatny : posada brakło głów koronowanych. Z powodu że częste nieobsadzona. (Tygodniowo 3 godziny wykładu w pół-odwiedziny przeszkadzały w robotach kopalnianych, roczu zimowem). Ogólne pojęcie, charakterystyka ograniczył król Kazimierz Wielki codzienne odwie- i klasyfikacya minerałów żywicznych. Olej skalny dżiny i tylko w szczególnych wypadkach na nie i wosk ziemny. Znaczenie ich w przemyśle wraz

z krótkim historycznym przeglądem rozwoju fabry-W roku 1363 ku uświetnieniu zaręczyn wnuczki kacyi. Znachodzenie geograficzne i geologiczne z szcze-swej, Elzy z Pomorza, z cesarzem Karolem IV i za gólnem uwzględnieniem stosunków krajowych. Spo-czasów administracyi kopalnią wielicką przez ów- soby wydobywania, przechowywania i przesyłania, czesnego podskarbiego królewskiego, Stanisława Wie- Teorye tworzenia się i występowania ropy i wosku rzynka, odbyła się po zwiedzeniu kopalni wspaniała ziemnego. Własności fizyczne i chemiczne, skład uczta na której byli obecni: Cesarz Karol IV., Król i budowa chemiczna tych kopalin. Badanie matery-Kazimierz Wielki, Król węgierski Ludwik, Król Danii ałów surowych : charakterystyka ropy amerykańskiej, Zygmunt, Wielki Książe Łużycki, Otto, Książe Ma- kaukazkiej i galicyjskiej. Szczegóły o fabrykacyi ole-zowiecki Ziemowit, Książe Opolski Władysław, Książe jów świetlnych, olejów smarowych i smarów stałych, szczeciński Bogusław, oraz wielu senatorów z ogrom- parafiny, cerezyny, wazeliny, sadzy, koksu, asfaltu, nym dworskim orszakiem.    gudronów. Własności i zastosowanie poszczególnych

W roku 1424 zaprosił król Władysław Jagiełło produktów fabrycznych, sposoby badania i oznaczana uroczystość koronacyjną swej drugiej małżonki nia wartości, sfałszowania i ich wykrycie. Konstruk-Zofii księżniczki rosyjskiej, wielu dostojnych gości cya lamp i proces oświetlenia lampowego. Fabryka-i pokazał im wówczas osobliwości Wieliczki. Był cya gazu świetlnego z odpadków naftowych. Nafta wtedy także i cesarz Zygmunt, król Danii Eryk i wielu jako materyał opałowy. Produkcya i statystyka, innych obcych książąt    Ogólne urządzenie i prowadzenie fabryk: olejów,

Budowa maszyn górniczych Profesor Karol Miłkowski. (Tygodniowo 4 godziny wykładu i 6 godzin rysunków w obu półroczach) Ogólny za-

W roku 1661 zwiedziła kopalnię Mary a Lud- parafiny i cerezyny wika Gonzaga, wdowa po królu Władysławie IV a małżonka króla polskiego, Jana Kazimierza.

W roku 1778 był profesor Śniadecki.

W roku 1787 15 kwietnia był książę Józef rys techniki górniczej. Typy lin, ich teorya i obli-Poniatowski.    ęzanie. Urządzenia szybowe, przyrządy, zabezpiecza-

jące od wypadków, automaty sygnałowe. Teorya spadochronów i sprężyn bodźczych. Ustrój i teorya udarowego i obrotowego wiercenia, hamulców. Praktyka i teorya równoważenia ciężarów    Główne rodzaje wiercenia udarowego: Klasyczne,

Cel i użyteczność głębokich wierceń: systemy

martwych w szybach i pochylniach. Teorya i ustrój linowe i kanadyjskie, odrębne systemy Raky’ego, bobin, bębnów stożkowych i wężownić. Naczynia Trauzla, Wolskiego, itp.; opis do każdego rodzaju wyciągowe i przewozowe. Teorya wywrotnic i chy- używanych przyrządów, wiertalni i motorów. Przebieg larek. Ustrój klatek jedno- i wielopiętrowych. Urzą- pracy wiertniczej, zabezpieczenie ścian otworu i główne dzenia mechanicznego wywozu; kolejki linowe i łań- wypadki, zdarzające się przy wierceniu. Pompowanie, cuchowe. Teorya sprężarek (kompresorów), ustrój Zarząd wierceniem, inwentarz i formularze robót, poszczególnych typów, obliczenia w zastosowaniu koszta i kosztorysy.

do wyrabiarek.    Wiercenie obrotowe: metoda Fauvelle’a, t. j.

Odwodnianie kopalń ; szczegóły ustroju pomp użycie do wiercenia i szlamowania strumienia wody o niskiem i Wysokiem ciśnieniu. Pompy żerdziowe, i jej odmiany, oraz metoda wiercenia dyamentowego. tłokowe i nurnikowe, jedno i wielopiętrowe Katarakty, Szczegółowy opis przyrządów i zestawienie kosztu Pompy Rittingera, pompy o ruchu obrotowym, pompy tych wierceń.

przenośne i wiszące. Mechaniczne przewietrzanie    Kombinowane wiercenia udarowe i obrotowe,

kopalń, wentylatory i ich obliczanie. Ustroje i obli- Przykłady głównych robót wiertniczych, wykonanych czanie silników. Silniki parowe, wodne i elektryczne, w Europie i w Ameryce celem poszukiwania węgla, Szczegóły nowszych ustrojów rozrządów parowych soli, nafty, wody itd i porównanie różnych rodzajów i wodnych. Silniki pomp o działaniu jednostronnem. wiercenia.

Strona ekonomiczna techniki urządzeń kopalnianych    Rysunki : Szkicowanie narzędzi i przyrządów

i zasady obliczania kosztorysów. Ogólny pogląd na wiertniczych, projektowanie rygów wiertniczych, całokształt racyonalnego urządzenia kopalni, stosownie    Kurseksploatacyinafty¹). Profesor : Po-

do wymagań współczesnej techniki.    sada nie obsadzona. (Tygodniowo 2 godziny wykładu

Encyklopedya górnictwa. Profesor: Po- i 1 godzina rysunków w półroczu letniem i 2-dniowa sada nieobsadzona. (Tygodniowo 3 godziny wykładu wycieczka). Geograficzny i statystyczny obraz obecnej' i 1 godzina ćwiczeń w obu półroczach ; wycieczka produkcyi minerałów żywicznych, ich użyteczność pięciodniowa do kopalń). Górnictwo, zadanie prze- i wartość. Charakterystyczne cechy tych minerałów, mysłu górniczego i nauki górnictwa. Przegląd natu-    Znajdowanie się minerałów żywicznych w miej-

ralnych złożysk minerałów górniczych ze szczegół- scach głównej ich produkcyi ; wskazówki, jakie to nem uwzględnieniem ziem polskich i wskazówki, jakie znajdowanie się daje dla poszukiwań i tłumaczenie nauka o złożyskach daje poszukiwaniom górniczym, powstania.

Roboty rozpoznawcze i poszukiwawcze: Wiercenia.    Wiercenie; odrębne jego cechy, gdy chodzi

Roboty wydobywcze i użycie materyałów wy- o eksploatacyę nafty. Wydobywanie nafty z otworów buchowych : Górniczo-policyjne przepisy bezpieczeń- świdrowych: Ropotryski, czerpanie, pompowanie i rygi stwa przy tych robotach    pompowo^ torpedowanie otworów świdrowych. Oświe-

Budowle górnicze wogóle t. j. kopalnie, odbu- tlanie kopalni nafty, wypadki pożarów. Przechowy-dowanie i zabezpieczenie szybów, chodników i pól wanie nafty, zbiorniki, transport jej lądem i wodą, odbudowy ; budowle górnicze w razie spotkania szcze- rurociągi.    r    s .

gólnych trudności i przy odbudowie wosku ziemnego.    Administracy a kopalń nafty: Ustanowienie ceny

Odbudowa kopalń : Kamieniołomy, kopalnie i łu- własnej produktu.......

gównie ; główne metody odbudowy kopalń, objaśnione    Przedstawienie i wyjaśnienie ustawy krajowej

przykładami odbudowy kopalń krajowych, a w szcze- z roku 1884 i ustawy z roku 1907, normującej eks-gólności kopalń wosku ziemnego.    ploatacyę minerałów żywicznych w naszym kraju,

Przewożenie produktów górniczych w kopalniach, tudzież wydanych na ich podstawie goiniczo-pohcyj-po chodnikach, po pochylniach, szybach, szybikach i na nych przepisów.    ,

powierzchni, wraz z urządzeniem dróg, przyrządami i mo-    Kurs przygotowawczy dla kandydatów zawodu

torami do tego służącymi. Sygnalizacya. Zjazd ludzi, górniczego obejmować będzie następujące pizedmioty Przewietrzanie i oświetlanie kopalń.    z podaną    obok liczbą godzin.

Tamowanie przypływu wody do robót górni-    , Rok    I. Elementa wyższej matematyki    godzin 7.

czych ; odprowadzanie wody ; przyrządy i maszyny Ćwiczenia z elementów wyższej mateinatyia g. . i-do tego służące.    zyka ogólna i techniczna B. g. 18. Geometrya wy-

Przebiórka mechaniczna minerałów górniczych, kreślna g. 11. Rysunki z geometry i wykreśln ej g. 11. oczyszczanie i topienie wosku ziemnego.    Ćwiczenia z geometryi wykreslnej g; x2. Mechanika

Administracya kopalń ; społeczne i humanitarne ogólna B. g. 14. Miernictwo I. g. 73 Ćwiczenia z mier-instytucye; kasy brackie i ubezpieczenia.    nictwa I. g. 73. Rysunki sytuacyjne g. 75. Geologia .

Objaśnienie prawa górniczego wogóle i odrębnej (Petrografia) g. 29. Ćwiczenia z geologii I. g. 29. własności górniczej, przeciwstawione przynależności Geologia II. g. 30. Chemia ogolna nieorganiczna g. tych minerałów do gruntu i odróżnienie tej odręb- Maszynoznawstwo ogolne (cz. I.) g. 135. Maszyno-ności od zasady koncesyi ustawodawstwa francuskiego,    znawstwo    dla górników g. 137.    Hygiena i    Pierwsza

Obowiązujące w Austryi ustawy górnicze.    pomoc w    nagłych wypadkach    g. 199. Buchalterya

Głębokie wiercenia. (Tygodniowo 3 godz. g- 198. Stenografia g. 200.    , .

wykładu i 1 godzina ćwiczeń w półroczu zimowem¹).    Rok II. Miernictwo II. g. 74. Ćwiczenia z mier-

J    0    nictwa II. g. 74 Teorya błędów i rachunek wyrów

*) Dla słuchaczów wydziału Inżynieryi wodnej tylko 2 godziny wykładu tygodniowo, traktujące specyalnie o wierceniu dla otrzymania wody.

Dla słuchaczów, przygotowujących się do kierownictwa kopalń naftowych będą urządzane ćwiczenia specyalne.

nania g. 72. Ćwiczenia z teoryi błędów i rachunku

9 Eksploatacya wosku ziemnego jest objęta wykładem encyklopedyi górnictwa.

IV3. S.

wyrównania g. 72. Geologia III. g. 31 Mineralogia g. 28. Ćwiczenia z mineralogii g. 28. Mechanika techniczna g. 16. Ćwiczenia z mechaniki technicznej g. 16. Maszynoznawstwo dla górników g. 137. Ćwiczenia konstrukcyjne z maszynoznawstwem g. 138. Matematyka ubezpieczeń g. 10. Prawo handlowe i wekslowe g. 187. Encyklopedya górnictwa g. 154. Ćwiczenia z encyklopedyi górnictwa g. 154. Głębokie wiercenia g. 155. Ćwiczenia z głębokich wierceń g. 155. Kurs eksploatacyi nafty g. 156 Ćwiczenia z kursu eksploatacyi nafty g. 156.

Reskryptem z 28 sierpnia 1909 L. 29.289 zamieniło c. k. Ministerstwo wyznań i oświaty istniejący dotąd trzyletni kurs górniczy na dwuletni, a to od zimowego półrocza 1909/10 począwszy. Absolwenci tego kursu mają po myśli wymienionego reskryptu te same prawa, co absolwenci dotychczasowego trzyletniego kursu, pod tym jednak warunkiem, że w razie przejścia do akademii górniczej, mają w III lub w IV. roku studyów uczęszczać dodatkowo na wykłady „Pierwszej pomocy w nagłych

wypadkach“ i „Hygieny ze szczególnem uwzględnieniem pracy w kopalniach i hutach“, tudzież na wykłady „Ekonomii społecznej“.

Słuchaczom Kursu górniczego, którzy przygotowują się do objęcia kierownictwa kopalń naftowych, zaleca się, po odbyciu studyów powyższych, uczęszczać na specyalne ćwiczenia z głębokich wierceń i eksploatacyi nafty, tudzież na encyklopedyę elektrotechniki.

Bank przemysłowy postanowił założyć Tow. dla eksploatacyi gazów naftowych z kapitałem początkowym 6,000.000 kor.

Towarzystwo to objąć ma przedewszystkiem cały szereg istniejących zakładów eksploatacyi gazów i fabryki gazoliny, oraz zorganizować eksploa-tacyę gazów i zużytkowanie tegoż dla celów przemysłowych i opałowyyh.

Jestto pierwszy krok Banku przemysłowego na polu przemysłu naftowego, w czem widzieć musimy również krok pierwszy zainteresowania się Banków naszych polskim przemysłem naftowym.

Sprawy osobowe.

1 powodu ewakuacyi miasta Stanisławowa przeniesiony został w pierwszych dniach sierpnia b. r. c. k. Urząd górniczy okręgowy ze Stanisławowa do Drohobycza.

Prof. Józef Grzybowski wyjechał w sierpniu w okolice Bagdadu powołany przez rząd turecki do badania źródeł naftonośnych.

Wysokie odznaczenie górników w Libiążu. We środę dnia 20. b. m. odbyła się niezwykła uroczystość. W uznaniu pełnego poświęcenia i odważnego zachowania się w czasie pożaru kopalni został odzna

czony kierownik tej kopalni, inżynier górniczy Józef Paździora złotym krzyżem zasługi, nadsztygar Franciszek Prokop i sztygar Karol Wysocki srebrnymi krzyżami zasługi z koroną, oraz górnicy Jan Siekiera i Paweł Zegarmistrz srebrnymi krzyżami zasługi. Po pięknem przemówieniu rotmistrza żan-darmeryi p. Justyna Schmidta, w którem przedstawił grozę pracy w kopalni i podnosił zasługi udekorowanych wzniesiono trzykrotny okrzyk na cześć Cesarza. Delegatem Starostwa górniczego z Krakowa w czasie uroczystości był radca Dworu p. Józef Bocheński.

INHALTSANGABE.

VORWORT.

Bergakademie in Krakau : Projektierter Bau nach dem preisgekrönten Entwürfe von Architekten k. k. Oberbaurat Sławomir Odrzywolski und Adam Bellenstedt.

Prof. Dr Wl. Szajnocha: Polens Bergbau in der Zuknnft. Es werden alle Zweige des Bergbaues in Galizien u. in Königreich Polen der Reihe nach auf ihre Zukunftsaussichten untersucht, die Berechnungen der noch vorhandenen unterirdischen Vorräte und die letzten Jahresproduktionziffern angeführt und darauf hin eine äussert günstige Prognose der weiteren Entwickelung des gesammten Bergbaues Polens der schon jetzt (1913) einen Jahreswert von mindestens 311 Milion en Kronen darbietet in Aussicht gestellt.

Berging Maryan Szydłowski: Nationalisierung der Petroleumindustrie in Galizien. Nachdem in der Petroleumindustrie Galiziens meistens ausländischen Kapitalien engagiert sind : fordert der Verfasser die inländischen Kapitalien auf sich in derselben zu engagieren um wenigstens Kapitaliengleichgewicht zu schaffen, und beweist, dass es noch heute möglich ist viele und hoffnungsvolle Ölterrains zu erwerben.

Tadeusz Filippi, Dir. d. Ind. Bank. F il. in Krakau: Steinkohlenbergbau und Absatz in Krakauer-Becken während des Krieges. Die Reduktion der St. Kohlenerzeugung während des Krieges hat im Jahre 1915 seinen Höhepunkt erreicht und betrug zirka 50H/o der normalen Jahreserzeugung; die anderen Steinkohlenreviere Österreichs waren dagegen zu dieser Restriktion nicht gezwungen. Allmählich steigt nun die Erzeugung bis zum Niveau der Friedenszeiten. Die von sämtlichen Gruben erzeugte Steinkohle wird von der Regierung requiriert und zum Verschleiss der Kriegshandelszentrale übergeben. Diese Konzentration des Kohlenverschleisses hat grosse Vorteile, könte daher für die Zukunft beibehalten werden

Franz Bartonec, Bergrat: Einige Worte über die Steinkohle und ihre Nebenprodukte: medizinische u. kosmetische Preparate. Jaresproduktion der Erdkugel beträgs 1.550 Milionen Tonnen d. i. einen Würfel von 1 Km. Breite, 1 Km. Länge und 1.150 Km. Höhe. Die Vorräte an Kohle in Mährisch-Slesich-Polnischen Becken reichen für 700 Jahre aus.

Stanislaus Majewski, Berging.: Das polnische Salz am Anfänge der österreichischen Regierungszeit in Galizien. Schon im Jahre 1667 hat die österr. Regierung für die dem polnischen Könige geleistet Hilfe die Einkünfte vom polnischen Salzverschleisse in der Höhe von 600.000 pol. Gulden mit Beschlag belegt. Seit der Revindikation Galiziens im Jahre 1772 wurde allein aus der Salzgrube in Wieliczka 73,900.000 q. Steinsalz gefördert.

Stanislaus Kontkiewicz, Berging.: Sind Salzlager in Königreich Polen vorhanden? Die schwefelhaltige Soole- • quellen im Südwestlichen Teile von Königreich Polen haben die Veranlassung zur irreführenden Behauptung gegeben, dass in den Ablagerungen der dortigen Tertiär-Formation auch Salzflötze Vorkommen. Der Verfasser widerspricht dieser falschen Meinung auf Grund der geolog Untersuchung der dort vorkommenden Schiefertone mit nur geringen Salzeinsprengungen.

Ladislaus Żukowski: Industrial-Bank und ihre Bedeutung für Bergbau. Der vor einigen Wochen verstorbene Montantechniker, Grossindustriele und poln. Abgeordnetete zur rusischen Duma hat auf dem letzten Bergmansstage in Lemberg Anschaungen in Betreff der Ausnützung fremden Kapitalien zur Förderung der einheimischen Industrie geäussert, welche noch jetzt immer aktuelle Fragen berühren.

Heinrich Salomon de Friedberg, k. k. Oberbergkomis. : Jasłoer Naphtarevier.

Naphtarevier von Borysław. Naphtamarktbericht. Bergrevier von Krakau. Nekrologe. Montanistische Chronik. Personalien.

ZWIĄZEK GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest : okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków

z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

z za-

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk Austryacki) wydał wiele dzieł

kresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ulica Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-gutniczego powinni uważać za swój obowiązek

moralny zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich.

Wpisowe 5 kor., roczna wkładka członków 10 kor. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 kor., roczną

wkładkę od 50 kor. (do dowolnej wielkości).

Wpłaty w Austryi : czek P. K. O. Nr. 97, 33. Rk bieżący : Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie.

KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA

£

przyjmuje i wypłaca wkładki na warunkach najkorzystniejszych.

Oprocentowanie dzienne rozpoczyna się z dniem następującym bezpośrednio po dniu zrobionej wkładki. Do wkładek wnoszonych obecnie, nie stosuje Kasa Oszczędności miasta Krakowa postanowień rozporządzenia moratoryjnego i ewentualnych dalszych moratoryów stosować nie będzie o tyle, iż wypłacać będzie nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

a zarazem przyjmuje od nich w przechowanie (za wydaniem kwitu

Dla osób zamiejscowych przesyła na żądanie celem zaoszczędzenia kosztów przesyłki gotówki czeki Pocztowej Kasy Oszczędności depozytowego) i administracyę własne książeczki wkładkowe bez policzenia za to jakichkolwiek opłat.

Dr. KAROL SMOLEN adwokat w Chrzanowie

przezes Stowarzyszenia funkcyonaryuszy kopalnianych Zagłębia krakowskiego

„Łączność“ w Jaworznie

urzęduje codziennie od godziny 9“tej rano do 6-tej wieczór.

TOWARZYSTWO OSZCZĘDNOŚCI i ZALICZEK W CIESZYNIE

Stowarzyszenie zarejestr. z nieograniczoną poręką

w „Domu naroeowym“, w Rynku na I. piętrze — z Filiami: w Jabłonkowie, we Frysztacie, w Bogu-minie, w Skoczowie, w Dąbrowie i Orłowej — przyjmuje od członków i nieczłonków WKŁADKI NA OSZCZĘDNOŚĆ do oprocentowania i płaci od nich 4 */2 °/o

od nowych wkładek obecnie 4°/₀ rocznie, od dnia następnego po wpłacie aż do duia poprzedzającego wypłatę, a jak dotąd, samo za wkładkujących opłaca podatek rentowy. — Kapitalizacya półroczna.

Pożyczki daje Towarzystwo na umiarkowany procent.

Eskontuje weksle swych członków, udziela kredytu na podkład faktur i otwartych rachunków książkowych — wydaje

SKARBONKI DOMOWE.

Godziny kancelaryjne codzień, z wyjątkiem świąt i niedziel, od godz. 8 -12 przed południem i od godz. 2—4 po poł.

W Filii w dąbrowie urzędują w poniedziałki, środy i piątki od gooziny 4. po południu

ZARZĄD Towarzystwa oszczędności i pożyczek w Cieszynie, Stowarzyszenia zarejestr. z nieograniczoną poręką :

/. Domagalski.    '    A. Teper.    H. Filasiewicz.

EtS

BIURO ZWIĄZKU GÓRNIKÓW

I HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakład Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II.

i IV. z mapami....................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . . . Droga wodna Dunaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu

Krakowskim, Dr. Artur Benis.............

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi j

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw......-

brosz.......

Sprawozdanie pokładów węglowych w otworach świdrowych,

F. Jastrzębski....................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany) *

„ II. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 .......

Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże" na r.

Woda w przyrodzie i górnictwie ....

Podsadzka płynna...........

Koron

36 —

2*50

!•—

1*—

3*60

99

99

99

3*—

10 —

6*—

1*—

1910/11/12/13/14    . .

— 80 —•30 —•30

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbro-

wskiem, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. szewski i J. Hofman . .

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Poskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko>polski, prof. K. Stadmüller . . . W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników Kazet ....

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej Kazet..........

1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

3-75

1*90

250

1*25

3*75

—•50

30*—

5*-

Cs

Nakładem Związku Górników i Hutników Polskich w Austryi. — Redaktor odpowiedzialny: Zdzisław Kamiński.

Drukarnia Związkowa w Krakowie, ul. Mikołajska 13.

s»

BANK PRZEMYSŁOWY

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentacye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. auaaaaaa TELEFON: 0092, 2375, 2377. Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu (krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystne-lokacyi kapitałów i do przeprow. wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowyrrr

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—127* i od 3—4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

s.

i®

Bi

iii TOWARZYSTWO POWROZNICZE W RADYMNIE ...

!!! poleca wyroby swoje potrzebne dla gospodarstwa rolnego, zakładów przemysłowych !!!

= = Dyrekcya.

JJj i rybołówstwa. = Cenniki na żądanie wysyła gratis. =

CUD C

Br

r®

Sławkowska L. 2. Półwsie Zwierzyniec

Kościuszki L. 40.

SKŁAD FABRYCZNY

KRAKOWSKIEJ FABRYKI SZCZOTEK i PENDZLI

Krakowska FABRYKA SZCZOTEK i PENDZLI

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

(U

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel :

Ü3

Właściciel :

113

k gh. FRANCISZEK DROBNIAK

k gh. FRANCISZEK DROBNIAK

TELEFON Nr. 0488.

Jedyna polska fabryka w kraju, wykonuje i dostarcza po cenach fabrycznych wszelkie gatunki szczotek i pendzli, w szczególności szczotki z drutu do celów górniczych i fabrycznych.

TELEFON Nr. 2428.

Artykuły techniczne toaletowe i galanteryjne.

DOSTAWA NATYCHMIASTOWA.

FARBY, MATERYAŁY.

<3SS5X3X5X3X3X5X5X5X5X3X5X^

OGŁOSZENIE.

g WOJENNR ÇENTRRLfl |

HRWDLOWR

■ Il III

■    Il

■    Il

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Krakowie, Sławkowska 1 S

sprzedaż węgli

TT"

wszys ich kopalń krajowych, a mianow Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w worznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni węgla Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.

m

L-i

k?.

M

J5fi

I®

fiS

-1

iraH

y

Jiiiil

i\LÎ

m"

\7Yüff

®r

il

Ifi

mm

wmm

«

iras

w

â3I

m

ra

ëfâ3

<=!

gfââl

X

x

X

m

ifi

Sg

=3

S

~=J

V y

*y5

►â

n

m

ki

fg

^7?

Fi

î©£S

gîË

0

If

gp&ga«'

"i ■

F®*

>7

i I

WsëiïM

i S

~4<X^

l\

xcxm

s

ù

I À

’i '

1

—

r~\<x^

M

mi

\tM

SI

§Ë2

i®

St§

if ki

i-i

»3

śg

»

=3

iras®

Œj

(SS

i

34i

YVÎ

•rÀ

y

'~rj

fil

rA

mm

vx^-

SË|!

,:m

sp

t

r£\

i

kl

kli

î-i

ts

s

Éî

gggg

p?m

mĄ

't

krj

sg

S

'r

|jj

£L7

Mrs®

n

[-

m

i=

Q

✓

£

X

k?i

SA

mi

„ -L'

s&gger

r,

>7

<X

Kl

r--

I®

-

SS

*7

<5

S^gg -

LS

■Fi

ira

kTi

'âÈ

T

»3

ilg

g®

m

-1

Wm&ji

m

r:

vc\»*

il

i^ism

$

m

ÆfCl

m

<â\

mt

m

iVe

i

•]7*

v-i

>j>

s

\i

X

(-Wpili

|Sg|

:m

il

\~â

leafeil

YLVV

S

W

mm

£J

1=

m

Ä

t

"i

ij

igg

iV=X^.

=

j\

k=i

^PSJ

mm

§

✓i

*jji\

ifi

:2l

Æi

5cïl

»35

tri

fi!

rr'

V-k

Vi

kl

sps^i

v/

^5â

^£î;

SpOTRÔ

X

i

fi!

—i

kVi

i!

c|

k?i

,#•

«SH

\i

rF

m

>7

ii

gßs

(Mkïm

V ! V-Î^vir*i

i

Ta

w|K2S

-VJte

s

i

m

X

m

X

il®⁶^

Fi

M

Âr

m

gsæ

rl

sffl

lAÆ?

i^gi

y5

=^Jk-

m

s0

«

>TJ$

ß

lii

K

:m;Ji

I’

ili^sg

S?ïri

Fü

~M

bMî

rF/%FEiri>

i®

i

g

g

LF

*35

Kf¥Ł

mâ

IKF

Sm

W“⁴

m

®S3ï

[AFi

fVvPl

mr

M

_

«

jri

i>^vW^

M

I

43^

f'

I©

S

J

S

11

llôi

y

ïW^

^ łlr⁼ ^

i=ii

tmi

m£

l=j

êB3

Ü!

Ira

M

î-a

*3

if'® f'

F

ü»

m

Ir'^TK

-y>

kii

m

ism

i^i

m

3?

kii

,ij

I®®

mm

F

raü

M

g-

^3

/r

[^]

!

F¹*--

kii

m

«y>

mii

m

kvi

17

LS

mm

S?

mi

\Æ

gßM

Wm

Ira

i!

iirt

■ w VFV ^

5fi|g

ëkî

»7

\m

!ï

'r'

i

*?j

t^fl

:^Vrcr^

i

F

rF

M

r=3

m*

'im®î

'\

S]

m

\7

jy

f!

iras®

>jxm

mm

82m*

tm

pis

tri

m

k~i

mm

m

Vri

^pl

g?

[I

I

S

»

Z

35

>T7%

il

!l®^

W

s

.j7]

| Tl

fil

iri

\M

n*îvir

ri"

ra^mra^^ra

mÈÈÊMÈÊmm

F

Iżj

[-

\F

ikä

gj

kii

g

gt

m

LFî

•35

kii

mmi

ÈaE

Iß

17

V

MJFÄOT

k'

M

-,

FA,

Sll

gp

k*ri

S^jj

s<

0

s

»3

ilTT

ara

n

^3

i-i

5®

S,71» 'Ev

F

Ë

Vcv^i

ril

r¹

Sfl

@3

ms

ragi

m

sragkP

i.

='

?

-'.2

mmujm

i

Iri

YVF1

• raw-

F)

IBS

fe.

iri

=»

v/>

te

Sit-

V7V

ii

|§g

sg5

•j »

r'

\fn

V!

wam Bab

BQB

WßmM

Jj

|f§

iri

ri

£ii

RS

i®

k?j

iVi

li

im

§pl|s|p|

S§ L^8Î5§<

•®a

ś®S§

RH

ÛM

RH

»

skMli

SsloS^«

IM

mmmm

I®

PB

HR ÉÉÊÉ^

™ja

wm

iSMil

Fy

.=»

AJ&S

BÈH

kvi

■u

MM

Wmmmmmm.

Ï1

a i

i-i

wUKHySBi

isP

?Wl

Ri

il®

@wlfl»f®WÂ

^lp|p^p|^pi^ÉÉ

BIBLIOTEKA

GŁOWNA

rM

105

A K A D £ M II

G OR N IC ZO H UTNICZE3

_£C_