CZASOPISMO GÓRIICZO-HOTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI“.

Prenumerata z przesyłką pocztową :

. K 18-—

„ 4‘50 Rocznie . . . Cena pojed. numeru . „ 2*— Kwartalnie' . .

Rocznie .    .    .

Kwartalnie .    .

Dla członków Związku :

K 12-—

Za całą stronę .    .

» 7, strony .    .    .

Cena ogłoszeń:

100¹— za J/₄ strony 50—

» 7I0 „

Zresztą według umowy.

25--

ÎO—

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. tel. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

TREŚĆ :

Przyszłość polskiego górnictwa : Dr Władysław Szajnocha, prof. Uniw. Jagieł.

Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatra (z ilu-stracyami) : Dr. K. Tołwiński.

Kilka słów o galicyjskiem hutnictwie Żelaznem: Inż. Zenon Jędr-k i e w i cz.

Typy tektoniczne karpackich pól naftowych (z ilustracyami): Dr. Jan Nowak, doc. Uniw.

Przegląd ekonomiczny górnictwa: Dr. Maryan Rosenberg.

Sprawdzanie pokładów węgla w otworach wiertniczych: E. C.

Wytwórczość węgla w Austryi w miesiącu sierpniu 1916: Tadeusz F i 1 i p p i, dyr. Filii Banku przemysłowego, jasielski okręg naftowy: Henryk Salomon de Friedberg, ces. król. st. kom. górn.

Borysławski okręg naftowy.

Z galicyjskiego przemysłu naftowego: Dr. Stan. Olszewski. Stowarzyszenia górnicze,

Sprawy bieżące.

Przegląd literatury górniczej.

Sprostowania.

Spółka z ograniczoną odpowiedzianością

TEPEGE

TOWARZYSTWO DLA PRZEDSIĘBIORSTW GÓRNICZYCH

W KRAKOWIE

Telefon Nr. 534. — Adres telegr.: TEPEGE, telefonem Kraków. CENTRALA: Kraków, Jagiellońska 5. Reprezentacye: Krosno, Borysław, Dąbrowa górn. w Polsce.

I. Dział poszukiwań górniczych.

Geologiczne badanie znachodzeń się ropy, węgla, rud, glinki ogniotrwałej, kamieni użytkowych i budowlanych i. t. d.

li. Dział wiertniczy.

Płytkie wiercenia poszukiwawcze — głębokie wiercenia za ropą, węglem, solą, wodą itd., bądź systemem suchym polskim (t. zw. kanadyjskim), bądź płuczkowym szybkoudarowym lub płuczkowym obrotowym, dyamentowemi koronami do jak największej głębokości z najdalej idącemi gwarancyami.

III. Dział robót górniczych.

Głębienie szybów o wyprawie murowanej, betonowej, żelaznej, żelazno-betonowej, drzewnej w warstwach zwykłych i wodonośnych. Pędzenie przecznic (przekopów), chodników, wykonywanie podszy-biów, izb maszynowych podziemnych itd. Pędzenie tunelów dla celów kolejowych i dla zakładów wodnych.

IV. Dział biura technicznego.

Projektowanie urządzeń nowych kopalń, zmian w istniejących kopalniach oraz wszelkie roboty w zakres miernictwa górniczego wchodzące.

V. Dział towarowy.

Dostarczanie urządzeń kopalnianych oraz wszelkich dla ruchu kopalń potrzebnych artykułów technicznych. Zastępstwo fabryk wykonujących takowe (H. Flottmann i Sp., Boehler i Sp. itd.).

VI. Dział ropny.

Własne kopalnie ropy; tworzenie Spółek dla eksploatacyi ropy (Krakowsko-bitkowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka naftowa) i zarząd tychże. Kupno i sprzedaż terenów naftowych.

VII. Dział węglowy. — Sprzedaż węgla i koksu.

C. K. U PRZY W.

Fabryki maszyn i wagonów L. ZIELENIEWSKI

w Krakowie, Lwowie i Sanoku, To w. Akcyjne

Ä    wyrabia :

f',

■ w

t-m

IM

v u

,1

Maszyny {Darowe, maszyny wydobywcze, maszyny wiertnicze, rygi kopalniane.

Pompy, kompresory, rurociągi, transmisye itd.

Kotły parowe wszelkich systemów, kotły ^ lokomobilowe dla celów wiertniczych, g Wieże szybowe, konstrukcye dachowe. =? Przyrządy do podnoszenia i przenoszenia ciężarów. Pogłębiarki (bagry) łyżkowe, chwytaczowe i czerpakowe. Obrotnice kolejowe. Wagony wszelkich typów, normalnotorowe i wązkotorowe. Cysterny do przewozu ropy, nafty, benzyny i t. p. Wózki dla kolejek górniczych. — Odlewy: Dzwiczki paleniskowe, ruszta, kola pasowe.

Rury cienkościenne i t. d.    Ll

Motory ropne „Elzeta".    B

GALICYJSKIE AKCYJNE

ZAKŁADY GÓRNICZE

W SIERSZY

polecają dla celów przemysłowych i potrzeb domowych węgiel z kopalń ARTU R w Sierszy i KRYSTYNA

Kln+0[55^ W TenCZynku,    P=iKcRKcHKćRRió^

(9

o#

n>

ZWIĄZEK GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W KUSTRY!

powstał z wykonania uchwały Zjazdu I-go górników polskich w roku 1906 w Krakowie.

Celem Związku jest : okazywać materyalną, moralną i intelektualną pomoc swoim członkom i przyczyniać się do rozwoju polskiego górnictwa i hutnictwa.

W tym celu Związek stara się o stosowną pracę dla swych członków udziela im możliwego poparcia. Organizuje zjazdy naukowe, fachowe i towarzyskie. Ogłasza drukiem prace swych członków

z zakresu teoryi i praktyki górniczo-hutniczej.

Związek założył polską SZKOŁĘ GÓRNICZĄ w Dąbrowie (Śląsk Austryacki) wydał wiele dzieł z zakresu polskiego górnictwa i hutnictwa.

Posiada własne Biuro w Krakowie, ulica Pańska L. 7.

Wszyscy pracownicy przemysłu górniczo-gutniczego powinni uważać za swój obowiązek

moralny zrzeszać się w Związku Górników i Hutników Polskich.

Wpisowe 5 kor., roczna wkładka członków 10 kor. Przedsiębiorstwa płacą wpisowe 50 kor., roczną

wkładkę od 50 kor. (do dowolnej wielkości).

Wpłaty w Austryi : czek P. K. O. Nr. 97, 33. Rk bieżący : Bank Przemysłowy Oddział w Krakowie.

KASA OSZCZĘDNOŚCI MIASTA KRAKOWA

C

przyjmuje i wypłaca wkładki na warunkach najkorzystniejszych.

Oprocentowanie dzienne rozpoczyna się z dniem następującym bezpośrednio po dniu zrobionej wkładki. Do wkładek wnoszonych obecnie, nie stosuje Kasa Oszczędności miasta Krakowa postanowień rozporządzenia moratoryjnego i ewentualnych dalszych moratoryów stosować nie będzie o tyle, iż wypłacać będzie nawet większe kwoty bez wypowiedzenia.

Dla osób zamiejscowych przesyła na żądanie celem zaoszczędzenia kosztów przesyłki gotówki czeki Pocztowej Kasy Oszczędności — a zarazem przyjmuje od nich w przechowanie (za wydaniem kwitu depozytowego) i administracyę własne książeczki wkładkowe bez policzenia za to jakichkolwiek opłat.

s Dr. KAROL SMOLEN adwokat w Chrzanowie a

przezes Stowarzyszenia funkcyonaryuszy kopalnianych Zagłębia krakowskiego

„Łączność“ w Jaworznie

8.

urzęduje codziennie od godziny 9-tej rano do 6-tej wieczór.

t

Stowarzyszenie zarejestr. z nieograniczoną poręką

TOWARZYSTWO OSZCZĘDNOŚCI i ZALICZEK W CIESZYNIE

w „Domu narodowym“, w Rynku na I. piętrze — z Filiami: w Jabłonkowie, we Frysztacie, w Bogu-minie, w Skoczowie, w Dąbrowie i Orłowej — przyjmuje od członków i nieczłonków WKŁADKI NA OSZCZĘDNOŚĆ do oprocentowania i płaci od nich 4 1/2 %

od nowych wkładek obecnie 4°/„ rocznie, od dnia następnego po wpłacie aż do dnia poprzedzającego wypłatę, a jak dotąd, samo za wkładkujących opłaca podatek rentowy. — Kapitalizacya półroczna.

Pożyczki daje Towarzystwo na umiarkowany procent.

Eskontuje weksle swych członków, udziela kredytu na podkład faktur i otwartych rachunków książkowych — wydaje

SKARBONKI DOMOWE.

Godziny kancelaryjne codzień, z wyjątkiem świąt i niedziel, od godz. 8-12 przed południem i od godz. 2—4 po poł.

W Filii w aąbrowie urzędują w poniedziałki, środy i piątki od godziny 4. po południu.

ZARZĄD Towarzystwa oszczędności i pożyczek w Cieszynie, Stowarzyszenia zarejestr. z nieograniczoną poręką :

I. Domagalski.

H. Filasiewicz.

A. Teper.

TOW. ELEKTRYCZNE m.tm SOKOLNICKII WIŚNIEWSKI I

■\

KRAKÓW ul. Dominikańska 3.

LWÓW ul. Słowackiego 18.

wykonywa wszelkie roboty elektrotechniczne

posiada na składzie wszelkie materyały do urządzeń elektrycznego światła, motorów,

sygnalizacyi, gromochronów etc.;

............... poleca własnego wyrobu szczelne armatury szybowe syst. inż. Postępskiego.

“wa?4

TOW. AKCYJNE FABRYKI CEMENTU w S IERSZY

POLECA

CEMENT

NAJLEPSZEJ MARKI

ST. KOLEJOWA.

SIERSZA WODNA.

IM

«?<9

—.......

ROK ZAŁOŻENIA 1796.

KSIĘGARNIA D. E. FRIEDLEINA

Kraków, Rynek główny L. 17

zajmuje się specyalnie dostarczaniem dzieł naukowych ze wszystkich zakresów wiedzy w językach polskim i obcych, według własnych i zagranicznych katalogów.

""zzz Podejmuje się również wyszukiwania dzieł dawniejszych, wyczerpanych.

Skład nut oraz wypożyczalnia nut.

Äs=

Cenniki oraz warunki przesyła sie na żądanie.

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

Z galicyjskiego przemysłu naftowego.

MONOGRAFIA

CZASOPISMO GÓRNICZO-HUTNICZE

POŚWIĘCONE SPRAWOM RODZIMEGO PRZEMYSŁU GÓRNICZO-HUTNICZEGO

WYCHODZI CO MIESIĄC W KRAKOWIE.

REDAKCYĄ KIERUJE KOMITET REDAKCYJNY.

WYDAWNICTWO „ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH W AUST R Y I“.

Prenumerata z przesyłką pocztową : . K 18-—

.    „    4'50    Rocznie .    .    .

Cena pojed. numeru .    „    2’—    Kwartalnie    .    .

Rocznie . . . Kwartalnie . .

Dla członków Związku :

K 12-—

Cena ogłoszeń:

Za całą stronę . . K 10O— „ 7₂ strony . . . „ 50 —

Zresztą według umowy.

za lli strony . . . K 25’ —

» V10    >»

• „ 10*-

Rękopisy niezużytkowane zwraca się na żądanie. — Przedruk artykułów dozwolony tylko z podaniem źródła.

Wszelkie korespondencye prosimy wysyłać pod adresem : Związek górników i hutników polskich w Austryi, Kraków, Pańska 7. Nr. te!. 2431.

Zastępstwo dla Warszawy, Łodzi i Lublina w księgarniach: Gebethnera i Wolffa.

Przyszłość polskiego górnictwa.

Napisał

Dr. Władysław Szajnocha prof. Uniw. Jagiell.

(Dokończenie).

Górnictwo solne, najstarsze w ogóle na zie- „Polska ciężarna solą“ i chyba zaznaczyć w pamięci miach Polski, tak rozległe i ważne od 8 stuleci, za- że, wartość monopolowa wydobytej soli w Galicyi, opatrujące dawniej całą Polskę, a w ostatnich 50 la- głównie w Wieliczce, wynosiła w r. 1915 t. j. w roku tach jeszcze całą Galicyę, Szląsk, Morawy i Czechy wojennym 16.856.128 koron i że czysty dochód pań-w sól pokarmową, fabryczną i bydlęcą, nie potrze- stwowy z salin galicyjskich wynosić może rocznie buje istotnie tutaj szczegółowego omówienia. Wiemy co najmniej 10 do 12 milionów koron. Całą Polskę wszyscy dobrze, jak potężne pokłady soli kamiennej może przez wieki zaopatrywać w sól Galicya, byleby znajdują się czy to w kopalni Wieliczki, czy Bochni, tylko drogi zbytu były otwarte a zarząd kopalniami czy Stebnika, gdzie to jeszcze w r. 1844 stwierdzono oraz handel solą spoczywał w doświadczonych już wierceniami cztery pokłady soli grubości razem 168 rękach kraju i jego organów, metrów, a więc grubości większej niż nawet w Wie-

winu i będą prowadzone dalsze poszukiwania wiert-Tożsamo zbytecznem by było sięgać do prze- nicze za solami potasowemi w okolicach Morszyna starzałych już dzisiaj obliczeń zasobów soli kamiennej i Turzy Wielkiej, gdzie gorżkie solanki oddawna w Wieliczce z r. 1867 albo rachować, ile obszaru w kilom, wskazują na istnienie podziemne złóż soli potaso-kwadrat. zajmują płaty iłów solonośnych na Podkar- wych — naturalnie możliwych do stanowczej oceny paciu galicyjskiem lub jaką mają te iły grubość i za- dopiero po przeprowadzeniu szeregu niezbędnych wartość chlorku sodowego. Dzisiaj możemy tylko głębokich wierceń. Na razie złoża już rozpoznane powtórzyć w całej pełni słowa Długosza z drugiej i stwierdzone tak kainitu jak i sylwinitu, którego to połowy XV wieku: „Regio polonica salis gravida“ ostatniego minerału zasób niewątpliwy obliczał w roku

Podobne przeświadczenie można mieć także liczce — wiemy, że wschodnio-galicyjskie warzelnie co do s o li p o t a s o wy c h t. j. kainitu i sylwinu solne jak Lacko, Bolechów, Dolina, Delatyn, Łanczyn w Kałuszu. Wiele lat trzeba było, aby najpierw prze-i Kossów rozporządzają bardzo wielkiemi złożami konać odnośne czynniki we Wiedniu, że sylwinu iłów solnych, a więc i odpowiednią ilością surowicy i kainitu dosyć jest w Kałuszu do rozpoczęcia racy-sztucznej lub naturalnej i zastanawiać się nad wi- onalnej odbudowy i produkcyi, a następnie aby stwo-dokami przyszłości polskiego górnictwa solnego by- rzyć prawdziwie krajowe przedsiębiorstwo, mające łoby czas marnie tracić nad pytaniem, jak długo za zadanie przeróbkę soli potasowych w Kałuszu jeszcze Tatry lub Karpaty istnieć będą na świecie. i ewentualnie w innych punktach Podkarpacia na Jedynie kwestye mniej lub więcej ekonomicznego wysokowartościowe sole nawozowe, tak gwałtownie wyzyskania tych pokładów solnych — bądź przez no- potrzebne dla całego rolnictwa tak w Galicyi jak woczesne wielkie warzelnie jak niedawno co zbudo- i w Królestwie Polskiem. Wojna przerwała niestety wana w Wieliczce, bądź przez odbudowę stwier- rozpoczętą zaledwie działalność tego, pod kierunkiem dzonych już wierceniami ale dotąd nieodbudowywa- Wydziału Krajowego i Banku Przemysłowego stoją-nych złóż soli kamiennej jak koło Stebnika, możnaby cego akcyj. Towarzystwa, ale wątpić nie można, że dzisiaj omawiać w związku z ewentualnem silniejszem z chwilą powrotu pokojowych stosunków i kopalnia zużyciem solanek w Busku i Solcu lub w Ciechocinku w Kałuszu rozpocznie dalszą produkcyę kainitu i sył-w Królestwie Polskiem.

odbudowy polskiego górnictwa.

1912 prof. Niedźwiedzki na przynajmniej 10 milionów Częstochowskiem i okolicy Bendzina stojące w peł-cetn. metr. — wystarczyłyby na szereg lat do ren- nym rozkwicie.

townej odbudowy i produkcyi chociażby tylko suro-    Nie mniejszą może jak żelazo doniosłość ma dla

wych lub niższostopniowych soli nawozowych.    Królestwa Polsk. a także i dla Okręgu krakowskiego

Węgiel kamienny, olej skalny, wosk ziemny, sól ołów. Od wieków znane są liczne złoża galeny t. j. i sole potasowe to dopiero najważniejsze kopaliny ołowianki w triasowych pokładach Małopolski i każdy na obszarze ziem dawnej Polski. Poza niemi rudy zna z historyi stare kopalnie Olkuskie, z których kruszcowe : żelaza, ołowiu, cynku i miedzi oraz siarka pochodząca ruda ołowiana dostarczała także nieco były dawniej lub są jeszcze dzisiaj przedmiotem srebra, jakkolwiek w bardzo małym procentowym

stosunku, gdyż zaledwie 0 05    0*2°/₀ z czystej galeny.

Pierwsze miejsce z pomiędzy tych minerałów Wiele z tych dawniejszych kopalń w okolicy Olkusza należy się w czasach wojennych rudom kruszco- i Będzina zostało zalanych przez napływ wody i opu-wym.

Nie mamy pod ręką cyfr ogólnej produkcyi

szczonych już w połowie XIX stulecia lub nawet Co do nich Galicya ustąpić musi z góry Kró- dawniej, ale jeszcze z początkiem wojny kilka z nich lestwu Polskiemu. Górnictwo rudy żelaznej od koło Olkusza i Bolesławia było w ruchu z pożytkiem, kilkunastu lat zaledwie że istnieje w Galicyi. Kar- a największą w ostatnich dziesiątkach lat ze wszyst-packie sferosyderytowe rudy — dawniej w różnych kich w ogóle polskich kopalń rudy ołowianej była miejscach Karpat wydobywane do produkcyi dosko- i jest dotąd kopalnia w Kątach koło Chrzanowa, nałego lanego żelaza, straciły wobec cienkości i rząd- która w r. 1915 już podczas wojny wydobyła 32.653 kości pokładów teraz tak samo na znaczeniu jak cetn. m. ołowianki wartości 1.108.856 koron, i darniowe rudy na niżu galicyjskim tu i owdzie dawniej odkrywkowo wyzyskiwane. Na razie wątpić rudy ołowianej w Król. Polskiem z lat ostatnich ani także musimy, aby stare kopalnie rudy żelaznej nie wiemy, czy w ogóle istnieją jakiekolwiek z now-w Tatrach doczekały się zmartwychwstania i jedynie szych lat próby obliczeń zasobów rud ołowianych wydobywane są jeszcze brunatne rudy żelazne i cynkowych w gubernii Kieleckiej, ale, o ile znamy w Okręgu Krakowskim, gdzie w r. 1913 wyprodu- tamtejsze stosunki naocznie, to możemy przypuszczać, kowała jedna jedyna kopalnia 188.394 cetn. metr. że ołowianki okolic Bolesławia i Olkusza odegrają

rudy wartości 165.787 koron.

Rudy ołowianej w Król. Polskiem i Okręgu

po-

Z ołowiem geologicznie i geograficznie ściśle jest

W tych samych stratygraficznie warstwach śred

jeszcze kiedyś większą rolę górniczą i przemysłową, W większej natomiast ilości znaleść można te- o ile kopalnie tamtejsze byłyby ochronione pewnem raz w Polsce rudę żelazną tylko w Królestwie, głównie cłem wchodowem od napływu górno-szląskiego i za-w triasowych i jurajskich pokładach dawnej Piotr- chodnio-niomieckiego ołowiu. Pewnem poparciem tego kowskiej, Kieleckiej i Radomskiej gubernii. Żelaziaki przypuszczenia, jakkolwiek odnoszącem się przede-kajprowe, występujące w licznych punktach między wszystkiem do Gaicyi może być produkeya meta-Opocznem i Końskiem a Ostrowcem i Opatowem były licznego ołowiu w hucie w Trzebinii wynosząca w ostatnich dziesiątkach lat podstawą silnie rozwi- w r. 1915 a więc już podczas wojny 35.322 cetn. niętego hutnictwa żelaznego w Radomskiem, a jeszcze metr. wartości 2,199.722 koron, przyczem jako ubocz-o wiele ważniejszemi były i są średniojurajskie sfero- nego produktu uzyskano 5078 kilogramów srebra syderyty ilaste, o nie zbyt wielkiej wprawdzie zawar- wartości 556.650 koron, tości metalicznego żelaza (25—45%) lecz za to występujące na bardzo znacznej przestrzeni — jak mówi krakowskim górnictwo polskie w przyszłości nie będzie radca Bartonec w swej ostatniej publikacyi z r. 1915 mogło więc lekceważyć i niejedne w tym kierunku „na wielu tysiącach kwadratowych kilometrów“ — jeszcze — tak bardzo pożądane i potrzebne pomiędzy Siewierzem i Częstochową a Wieluniem szukiwania górnicze uwieńczone będą z pewnością i Sieradzem nad Wartą. W roku 1900 wydobyto pomyślnym i bogatym rezultatem, w całem Królestwie Polskiem przeszło 4*8 milionów cetn. m. rudy żelaznej, później produkeya spadała połączone występowanie w Polsce rudy cynkowej, (aż do 2'6 milionów w r. 1905) i następnie znowu się podniosła (przeszło 3 miliony cetnarów metrycz- niego triasu znajduje się i ołowianka i galman wraz nych w r. 1913) i nie może ulegać najmniejszej wąt- z blendą cynkową, tak w okręgu krakowskim jak pliwości, że zasoby podziemne tych rud są tam bardzo i w południowej części Królestwa Polskiego i bywały jeszcze potężne. Dyrektor rosyjskiego Zakładu Ge- dawniej okresy, w których rudy cynkowe w znacznej ologicznego w Petersburgu Karol Bogdanowicz w ofi- ilości wydobywano w obu obszarach, jak n. p. w roku cyalnej publikacyi XI Międzynarodowego Kongresu 1878 w krakowskiem (247.420 cetn. m. rudy wartości Geologicznego w Sztokholmie z r. 1910 oświadcza przeszło 290.000 koron) lub w r. 1904 w Królestwie wyraźnie, że zasoby rudy żelaznej w Królestwie (1.015.880 cetn. metr.) Od tego czasu jednak niektóre mają wielką przyszłość, „większą nawet aniżeli rudy stare kopalnie obu części Polski bądź istotnie się w środkowej Rosyi“ i przytacza odnośne obliczenie wyczerpały, bądź nie mogły wytrzymać przemożnej inż. górn. Kukowskiego, według którego obszar ru- konkurencyi Szląska pruskiego, posiadającego o wiele donośny czterech gubernii: Radomskiej, Kieleckiej, rozleglejsze i bogatsze złoża i produkującego tern Piotrkowskiej i Kaliskiej dochodzi do 10.000 kw. samem o wiele większą ilość i galmanu i blendy wiorst i zawiera prawdopodobnie ogółem do 605 cynkowej (n. p. w r. 1913 przeszło 5 milionów ćetn. milionów ton rudy żelaznej. Bogdanowicz uważa tę metr. rudy cynkowej). Obecnie już znacznie mniejsze cyfrę wprawdzie za przesadzoną lecz „w żadnym razie ilości rudy wydobywa się tak w Okręgu krakowskim

nie więcej niż o 50%-“

(n. p. w r. 1913 zaledwie 15.304 cetn. m. wartości Tak więc górnictwo żelazne ma jeszcze na dłu- 48.927 koron) jak i w Królestwie (w r. 1912 rudy gie dziesiątki lat zapewnioną pomyślną przyszłość cynkowej i ołowianki razem przeszło 597.000 cetn. w Królestwie Polskiem, a z górnictwem idzie w parze metr.) i to głównie okolicznościowo niejako, to jest także i hutnictwo żelazne, oddawna w Radomskiem, przy odbudowie rudy żelaznej lub ołowianki.

Czy jest to już nieodwołalne zamieranie tego wicach, gdzie aż do r. 1884 istniały stare od XV w. górnictwa? Zdaje mi się, że tak powiedzieć nie wolno datujące się kopalnie i w Truskawcu, jak i w Kró-i że są liczne geologiczne wskazówki, któreby rokowały lestwie Polskiem, gdzie w Czarkowej nad Nidą tudzież możność odrodzenia cynkowego górnictwa, a prze- w Piotrkowicach i w Posądzy znane są ślady rud dewszystkiem potrzebę podjęcia nowych poszuki- siarczanych, zdaje się, dosyć bogatych. Tam podjęto wań za galmanem i blendą w niejednym obszarze, nawet niedawno roboty górnicze, których rezultatu • dawno już znanym aczkolwiek zaniechanym obecnie, oczekiwać trzeba niebawem.

Na siarce kończy się szereg głównych płodów

Cytowany już poprzednio doskonały znawca polskiego górnictwa radca Bartonec jeszcze niedawno, kopalnych, na których oprzeć się może w przy-gdyż w r. 1906 obliczał dla Okręgu krakowskiego szłości polskie górnictwo.

powierzchnię rudonośną, zasługującą jeszcze „na dalsze    Jest tych płodów, jak widzieliśmy, nie mało,

Wszystkich tych kopalin nie brak także na obszarze Polski, więc i na nich, jak na tych głównych,

poszukiwania i na ewentualną odbudowę“ na 135 ale po za nimi są jeszcze inne, jak gazy naftowe, kwadr, kilometrów, a dyrektor Kaz. Srokowski oma- mało stosunkowo dotąd wyzyskane, dalej nader różno-wiając w r. 1907 stosunki przemysłu cynkowego rodne kamienie budowlane (granity, porfiry, wapienie, w Król. Polskiem, podnosił szczególnie ewentualną piaskowce i gipsy) lub gliny ogniotrwałe, które to doniosłość zaniechanej w r. 1894 kopalni „Anna“ wszystkie stoją nieraz w ścisłym związku z górnic-w Strzemieszycach, posiadającej „znaczne ilości bo- twem i hutnictwem, albo są przynajmniej główną gatej blendy cynkowej“ i tern samem godnej dal- podstawą przemysłu budowlanego, szych systematycznych poszukiwań.

A więc polskie górnictwo cynkowe może mieć

jeszcze pewną przyszłość, ale aby znaleźć podziemne powyżej szczegółowo przedstawionych surowcach bogactwa, trzeba ich najpierw szukać, a do racyo- ściśle górniczych polega korzystna dla przyszłości nalnych poszukiwań nie brak już w kraju ani wiedzy prognoza polskiego górnictwa.

geologicznej ani doświadczeń przeszłości.

Dla Galicyi mamy już oficyalne cyfry za rok

na podstawie różnych porównawczych dat tak ga-

Aby wszakże prognozę naszą co do przyszłości Krajowy t. j. polski zakład geologiczny, którego polskiego górnictwa oprzeć jeszcze silniej na już utworzenie dla Galicyi było już przed wojną posta- obecnych faktycznych stosunkach, musimy rzucić nowionem w zasadzie przez Sejm galicyjski i Wydział okiem na pieniężną wartość produkcyi górniczej i hut-Krajowy, oddałby i w takim wypadku — co do sy- niczej tak w Galicyi jak i w Królestwie Polskiem stematycznych poszukiwań geologiczno-górniczych — w ostatnich przedwojennych czasach, całej Polsce wielkie usługi, a polska Akademia Górnicza, również przed wojną przygotowana już 1913, dla Królestwa natomiast istnieją tylko cyfry w Krakowie w najdrobniejszych szczegółach, miałaby samej produkcyi (w pudach lub tonnach) częścią za wdzięczne i urodzajne pole do kształcenia górników, r. 1912 częścią r. 1913, a wartość pieniężną trzeba odpowiednio wyszkolonych do samodzielnych poszu- było dopiero mozolnie obliczać albo raczej oceniać kiwań wszelkich płodów kopalnych.

Ostatnim metalem, który znajduje się na zie- licyjskich jak i południowo rosyjskich. Nie tutaj miejsce miach Polski i o którym wiemy od trzech czy czterech na przytaczanie całego użytego sposobu tego obliczenia, stuleci, jest miedź. Rudy miedziane, po części razem który w razie potrzeby możemy odsłonić, w każdym z rudą żelazną a nawet ołowianą i cynkową, zna- razie jednak cyfry wartości pieniężnej, jakie podajemy chodzą się w Kieleckiem między Kielcami i Chęci- poniżej dla Królestwa Polskiego, są cyframi minimal-nami a Oblęgorkiem i cały szereg punktów jak Mie- nemi, niższemi niewątpliwie od istotnych cyfer rze-dziana Góra, Miedzianka, Szlachetna i inne opisany czywistości, błędów zatem zbyt wielkiego optymizmu jest co do występywania tamże rud miedzianych niema z pewnością w tych obliczeniach.

w dawnych, historycznie i geologicznie tak cennych dziełach Bloede’go, Puscha lub Łabęckiego.

wartość węgla czarnego .

„ węgla brunatnego „    rudy    żelaznej .    .

„    rudy    ołowianej

„    rudy    cynkowej

„    oleju    skalnego

„ wosku ziemnego .

„    soli i    kainitu .    .

„    wytopionego    srebra

„    „    cynku

„    „    ołowiu

16.702.192 K. 463.690 „ 165.787 „ 1.484.269 „ 48.927 „ 85.741538 „ 2.385.466 „ 17.415.028 „ 326.162 „ 7.883 383 „ 1.174.472 „

Wartość pieniężna poszczególnych gałęzi górnictwa i hutnictwa w Galicyi w r. 1913 przedstawia Rudę miedzianą kopano tam jeszcze w trzecim się w następujących urzędowych cyfrach: i czwartym dziesiątku XIX stulecia, miedź z tych rud wytapiano jeszcze w r. 1824 i 1826 w Niewa-chlowie i Białogonie, ale później opuszczono przecież te dawne kopalnie i dopiero około początku XX w. przypomniano sobie na powrót Miedzianka i Miedzianą Górę i rozpoczęto nowe poszukiwanie i nową odbudowę, nie bardzo wszakże szybko postępującą Dopiero wojna obecna wywołała żywe zajęcie się staremi kopalniami w Kieleckiem i otwarcie dawnych, zasypanych lub zatopionych sztolni i szybów. Można mieć nadzieję albo raczej pewność, że teraz stare górnictwo miedziane na nowo odżyje i że przyszłe

polskie górnictwo i ten kruszec będzie dobywało    Odnośne cyfry dla Królestwa Polskiego dały się

w znaczniejszej może i pokaźnej ilości.    obliczyć i zestawić, bądź za rok 1912, bądź r. 1913,

Cztery zatem metale : żelazo, ołow, cynk i miedz, w okrągłych milionach koron, jak następują : oprocz jeszcze z ołowiem zmieszanego srebra, posiada

1-82 „    „

2-84 „    „

„ węgla brunatnego (r. 1912)

„ rudy żelaznej (r. 1913) .    .

„ rudy cynkowej i ołowianej (r. 1912) 191    „    „

„ surowego żelaza (r. 1913) . 45'90 „ „ „ wytopionego cynku (r. 1912) 4 60 „ „

Polska w złożach bądź istotnie bogatych i cennych, wartość węgla kamiennego (r. 1913)    102 45 mil. K.

bądź w śladach zasługujących na dokładne systematyczne poszukiwania, a więc nawet na hutnictwa polskiego przyszłość wolno patrzeć z otuchą i wiarą.

Poza wymienionemi powyżej kopalinami posiada jeszcze Polska siarkę tak w Galicyi: w Swoszo-

Badania geologiczne terenów naftowych na wyspie Sumatrze.

Napisał

Dr. K. Tołwiński.

Uwagi o przyrodzie i warunkach pracy.

Ponieważ opady atmosferyczne wynoszą tu po-

dego trzeciorzędu. Dopiero ku wschodowi rozlewa Praca geologa w dziewiczych puszczach Indyi się szeroko na nizinach leśnych, by wreszcie na ob-wschodnich tak jest odmienną, tak różnemi musi się szarze olbrzymiej delty przybrać wspaniałą a tak posługiwać metodami, niż to się dzieje w warun- charakterystyczną dla tego kraju postać potężnej kach normalnych zwłaszcza na lądzie europejskim, i zawsze spokojnej masy wodnej, jakby przelewają-że nie będzie może rzeczą zbyteczną skreślić do- cej się stale po przez brzegi, świadczenia nabyte pod tym względem w ciągu dwuletniego naszego pobytu na archipelagu malaj- nad 2000 m/m rocznie, rzeki więc zawierają olbrzy-skim. Tym więcej, że człowiek biały coraz to czę- mie masy wód i wobec ukształtowania kraju są na ściej i dalej wdziera się do krajów pierwotnych, że pewnej przestrzeni wybrzeży wschodnich dostępne dżungla zanika a po kilkudziesięciu może latach nawet dla statków morskich, które na Musi docho-inaczej zupełnie będzie wyglądała przynajmniej część dzą do miasta Palembang. Pomimo jednak, iż osady tej pustyni leśnej, gdzieśmy nowe musieli torować krajowców mieszczą się wzdłuż dróg wodnych, wgłębi

sobie drogi.

Słów kilka o warunkach klimatycznych, gdyż

Z cyfr powyższych cyfra wartości surowego żelaza jest najprawdopodobniej o wiele a wiele za niską, a cyfra wartości wytopionego cynku także niższą od rzeczywistości, skoro już za r. 1910 podawana była wartość hutnictwa żelaznego w Król Polsk. na 28.639.709 rubli czyli okrągło 71’6 milion, koron, a wartość cynkowego hutnictwa na 2.309.256 rubli czyli okrągło 5‘77 mil. koron. Przyjąć wszakże musimy te powyżej podane cyfry za r. 1913 tak, jak one dały się mozolnie obliczyć, jako minimalne, wyprowadzone celem zestawienia pełnego obrazu całokształtu polskiego górnictwa i hutnictwa w r. 1913.

Razem przeto wynosi dotychczasowa t. j. przedwojenna roczna wartość pieniężna całego górnictwa i hutnictwa w Galicyi : 151.383.556 koron, a w Królestwie Polskiem co najmniej 159‘52 milionów koron, czyli ogółem co najmniej 311‘9 milionów koron!

Jest to równo o 100 milionów koron więcej, aniżeli wynosi cała wartość pieniężna rocznej (r. 1913)

produkcyi górniczej i hutniczej w Czechach (21 PI milionów koron), najbogatszego i najbardziej przemysłowego kraju całej monarchii austro-węgierskiej.

Jakaż więc może być przyszłość bliższa i dalsza polskiego górnictwa na podstawie powyższego, z konieczności bardzo a bardzo pobieżnego przedstawienia? Może być nie tylko pomyślna i trwała, ale * świetna i wspaniała, jeżeli wojna skończy się słusznem zwycięstwem cywilizacyi i kultury, jeżeli ziemie polskie doczekają się sprawiedliwego odżycia praw historycznych i jeżeli my sami, wszyscy bez wyjątku, przyłożymy natychmiast rękę do usunięcia gruzów wojennych i do budowy nowego państwowego i społecznego ustroju. Wtedy być musi i będzie przyszłość polskiego górnictwa świetną i wspaniałą, bo ono stanie się jedną z najsilniejszych podstaw narodowego bogactwa. W to wierzyć musimy !

Szczęść Boże!

kraju nawet wybrzeża rzek są niekiedy bezludnem Będziemy mieli do czynienia z przyrodą i wa- pustkowiem leśnem, nie mówiąc już o wielkich prze-runkami pracy przeważnie na Sumatrze południowo- strzeniach leżących po za sferą tej jedynej sieci ko-wschodniej, gdyż był to właściwy teren naszych ba- munikacyjnej. Miewałem tereny pracy, gdzie w pro-dań geologicznych i robót poszukiwawczych. Równik mieniu kilkudziesięciu, a nawet setki kilometrów przecina Sumatrę mniej więcej po środku a kraj trudno było o większe siedliska ludzkje. Było się o którym mowa leży już na półkuli południowej wówczas śród olbrzymiej pustyni leśnej, gdzie ani w odległości 2°—4° od równika. Jest to rozległa ni- wydostania żywności, ani jakiejkolwiek pomocy ludz-zina stopniowo jakby wyłaniająca się z morza od kiej nie można było oczekiwać. Czuliśmy się wtedy strony wschodniej. Wielkie obszary rozciągające się pozostawieni istotnie sami sobie, skazani na własne na paręset kilometrów w głąb kraju wznoszą się za- swoje siły i na swoją przezorność przy organizowa-ledwie na kilkadziesiąt metrów nad poziomem mo- niu wyprawy, rza. Na olbrzymich przestrzeniach nie napotykamy tu ani wyżyn, ani wzgórz większych; łagodne fali- sprawa.ta wiąże się ściśle z pracą geologa w tym ste pagórki przerywają jedynie tu i ówdzie mono- kraju. Jesteśmy więc w klimacie gorącym i wilgo-tonny charakter równiny, lub też ledwo dostrzegalne tnym. Temperatura roczna wynosi tu mniej więcej wzniesienia stanowią strefy tak zw. ziemi wysokości -U 25° C ; w puszczy nie masz znaczniejszych od tej (tana tinggi), kraju suchego, poprzedzielane od sie- liczby odchyleń. Najniższa temperatura jaką stwier-bie nizinami i moczarami. Na równinie tej wyrastają dziłem stanowiła w godzinach porannych około bujne lasy dziewicze, jak dotąd gdzieniegdzie jedy- 21° C Pory roku zaznaczają się w ten jedynie spo-nie przetrzebione ręką człowieka. Osady malajskie sób, że okresowi naszej zimy odpowiada tam okres skupiają się około wybrzeży rzek, które stanowią wzmożonych deszczów, powodujących wylewy rzek prawie wyłączne drogi komunikacyjne. Wymienimy i powodzie zataptające niekiedy znaczne obszary, tu dwie wielkie rzeki, znoszące wody obfitych desz- Ze zjawiskiem tem trzeba poważnie się liczyć, chcąc czów podzwrotnikowych do morza. Są to Batang uniknąć straty czasu i przykrych bardzo niespodzia-Hari i Musi. Rzeka Musi, biorąc początek w górach nek. Byliśmy świadkami nieumiejętnie zorganizowa-Sumatry środkowej, jakiś czas płynie skalistem wą- nej wyprawy, która po szeregu miesięcy musiała skiem łożyskiem żłobionem w potokach lawy mło- z racyi wielkich powodzi wrócić bez rezultatów.

Okres deszczów nie jest tu jednak okresem śmy kilka wielkich powodzi, a jedna z nich zmusiła nieprzerwanej ulewy. Nawet i w zimie pogoda trwa nas do budowania nowych mieszkań na wyższych często dni i tygodnie i dlatego w miejscowościach i mocniejszych polach, gdyż odpowiednich miejsc chociaż cokolwiek wyżej położonych praca przez wyższych w pobliżu nie było. Natomiast przygląda-cały rok jest możliwą. Czasami nawet zyskiwaliśmy liśmy się, jak zbudowany przez kogoś poprzednio na tern ze względu na ułatwioną komunikacyę, bo na przeciwległym nizkim brzegu tak zw. „magazyn“ statki wówczas mogły dochodzić w głąb kraju, co (gudang) — chata na polach, a więc budowla kil-z powodu utrudnionego wogóle dowozu żywności kumetrowej wysokości stopniowo zanurzała się w wo-miało dla nas wielkie znaczenie. Trudności się roz- dzie, zniknęła wreszcie znpełnie bez śladu, a potę-poczynały, gdy do przenoszenia ciężarów potrzeba żny prąd sunął spokojnie ponad nią. było używać siły ludzkiej. Znajdywaliśmy się wów-    W porze letniej, suchej ulewy również nie są

czas niekiedy w sytuacyi ludzi mieszkających na rzadkością, lecz ograniczają się one przeważnie do wyspie leśnej otoczonej wodą, a raczej lasem zala- godzin popołudniowych. Dziwnem nam się zaiste

H A«>

B a'V

*Y

a Ajonc

/a/o ' d° ur

KAfcAMoRjJ

€MfPALEMBANG

<*v

■\

TEBiNGTiN^j

BENKULEN

\* Y'Ns

cr

l/A RA EniM

er,

oY

, *hn

V Y

S U MAT RA

POŁUDNIOWO WSchoDNIA

1 : »1.000.000

---‘in-cbiej c»ain.i.cjjx jcijcK a riły nUnali

Kopalnie oleju JKal

nym wodą, gdzie ani łodzi, ani tratew nie można było używać.

Na obszarach niższych praca w okresie takim stawała się wogóle niemożliwą. Woda zalewała rozległe przestwory, które dopiero w porze letniej były dostępne dla obserwacyi.

Rzeki szybko wzbierające po deszczach gwałtownych stanowią często w tym kraju istotne niebezpieczeństwo. Byłem świadkiem, że po 2—3 dniach deszczowych rzeka wzbierała o jakie 3 m a wznoszenie się poziomu wody o 7 metrów nie było zjawiskiem wyjątkowem w porze dżdżystej. Takie nadzwyczajne wzbieranie wód wobec nizkich wybrzeży nabiera szczególnego znaczenia. Mieszkania i magazyny żywności zbudowane na wysokim brzegu, nie zdradzającym na pierwszy rzut oka śladów powodzi, mogą niespodzianie być zalane wodą. Przeżyli-

wydaje, jak szybko znikają te ślady obfitych deszczów podwrotnikowych. Szybkie wsiąkanie w ziemię i parowanie intenzywne sprawiają, że ulewa, której następstwa dawałyby się u nas odczuwać przez szereg dni, tam zaraz noikn bez znaku.

Sucha pora letnia miała dla nas wyjątkową wagę przy czynieniu spostrzeżeń geologicznych — jak to zobaczymy później.

Trudności napotykane przy czynieniu spostrzeżeń geologicznych.

Pomijając trudności techniczne, wynikające przy organizowaniu pracy w kraju niezdrowym, często niezamieszkałym, bez ustalonych dróg komunikacyjnych i z ludźmi mało przyzwyczajonymi do zatrudnień systematycznych, geolog ma tu od zwalczania cały szereg przeszkód, które specyalnie utrudniają

wykonywanie najistotniejszej jego czynności, doty- górków małych ukazują się tu i ówdzie odsłonięcia czącej spostrzeżeń i pomiarów geologicznych. Prze- naturalne — „tana napal“ — tak bardzo pożądane szkodami temi są w pierwszej mierze lateryt, roślin- dla geologa, ność i woda. Normalnie powierzchnia gruntu składa się z kilkumetrowej warstwy laterytu ; jest to czer- kiedy jednym rzutem oka na teren otwarty, tam wona masa gliniasta lub gliniasto-piaszczysta — jak jest rezultatem długiej mozolnej pracy, polegającej

To co w naszych warunkach zdobywa się nie-

4₄

TM

li

.^Z

>*

iùèrn

[T

4:

'-i-i

"

'    31

-- .. ~*ffr    .... -

wiadomo rezultat wietrzenia chemicznego rozmaitych na zestawianiu’poszczegôlnych znaków geologicznych skał pod zwrotnikiem. W laterycie zaciera się często na mapie, dodajmy, na mapie wykreślonej również istota i charakter pokładu nawet uławicenie zanika ; własnemi siłami. Dżungla strzeże zazdrośnie swoich chcąc więc    dostać się do skały rodzimej, trzeba prze-    tajemnic. Punkty oddalone    o    kilkadziesiąt    a nawet

bić lateryt    duklą lub otworem świdrowym. Grubość    kilkanaście metrów nie są już    widzialne. Bujna ro-

warstwy laterytowej jest zjawiskiem bardzo zmień- ślinność utrudnia oryentacyę topograficzną w naj-nem, zależnem od charakteru pokładu i intensywno- wyższym stopniu, zasłania obnażenia naturalne przed ści erozyi    w danem miejscu. Wietrzenie łupków    okiem, a dostęp do nich    czyni sprawę    mozolną

gliniastych    sięga przeciętnie na 3—4 m w głąb, na-    i pochłaniającą wiele czasu,

Wybrzeża rzek są w pewnych razach jedynem przykryte są laterytem na 6—7 m i więcej metrów miejscem, gdzie można coś zobaczyć bez uciekania grubym. Przy piaszczystym charakterze pokładów się do robót sztucznych. Woda jednak zatapia cza-dolne warstwy laterytu zachowują ślady uławicenia sem odsłonięcia, których nie zdołały przykryć pierwotnego. W miejscowościach nieco wyższych, na lateryt ani roślinność. Wzbierające rzeki wyrządzają brzegach rzek i strumieni leśnych, na zboczach pa- wówczas największą krzywdę geologowi. (C. d. n.).

tomiast margle, miękie pokłady piaszczysto-gliniaste

Kilka słów o galicyjskiem hutnictwie Żelaznem.

Napisał

Zenon Jędrkiewicz inż. górn.

Hutnictwo żelazne naszego kraju nie zawsze znajdowało się w tak opłakanym stanie, jak obecnie.

Był czas w którym ta ważna gałęź przemysłu bez-porównania wyżej unas stała aniżeli obecnie. W drugim zeszycie prac krajowego biura statystyki przemysłowej, w części opracowanej przez Dra Aleksan- Po roku 1885 udział ten spada ustawicznie, dlatego, dra Szczepańskiego, znajdujemy na str. 3-ciej tabe- że produkcya surowca w innych krajach koronnych larne zestawienie produkcyi surowca fryszerskiego stale wzrasta a w naszym kraju natomiast stale się i odlewarskiego w Galicyi na podstawie ścisłych da- obniża. W roku 1905 wynosił udział ten już tylko nych. Z tego zestawienia widzimy, że udział Galicyi 0'7°/₀ a w następnym roku t. j. w roku 1906 prze-w wytwórczości całego państwa w surowcu odle- staje Galicya wogóle wytwarzać surowiec, — gdy warskim wynosił:

£ £ r:

piec wielki w Węgierskiej Górce został zniesiony.

W wytwórczości surowca fryszerskiego nie odlewów handlowych, jak naczynia kuchenne, piece brała Galicya nigdy znaczniejszego udziału z powodu żelazne etc. Główną rudą były, jak już wspomniałem, tego, że nasze podkarpackie sferosyderyty nie na- karpackie sferosyderyty — one stanowiły w prze-dają się zupełnie do wytapiania surowca fryszer- szłym stuleciu bezwarunkowo podstawę naszego skiego. Od roku 1885 nie wytwarzały galicyjskie hutnictwa żelaznego, piece wielkie tego surowca, a także przed rokiem 1885 była wytwórczość w tym surowcu minimalna, wielkie także rudę darniową, rudę brunatną a piec bo wynosiła zaledwie 0⁻5°/₀ wytwórczości państwa, wielki w Zakopanem także rudę tatrzańską która Tak więc hutnictwo żelazne w roku 1906 się szczególnie nadawała do wyrobu surowca fry-w kraju naszym zupełnie upadło, gdyż licznych szerskiego i dlatego też kute żelazo zakopańside mniejszych i większych odlewni żelaza nie można należało swego czasu do pierwszorzędnych marek, zaliczać do „hutnictwa żelaznego“ — jest to tylko Piec wielki w Zakopanem był zdaje się jedynym przeróbka surowca odlewarskiego na towar handlowy, który wyrabiał przeważnie surowiec fryszerski. Sfe-Piece wielkie mieliśmy onego czasu w Zakopanem, rosyderyty zwane także rudami ilastemi, znajdują Suchej, Węgierskiej Górce, Mizuniu, Dębni, Augu- się na całej przestrzeni od Białej aż po Kuty. Skład stówie, Mokrymówce, Pasiecznej, Majdance, Żaklu, chemiczny tych rud jest bardzo zmienny — prze-Cisnej i Smolny. Były to naturalnie piece o małej ważnie mają one w stanie surowym około 22 do wytwórczości o większej części z bardzo prymityw- 29°/₀ — w stanie prażonym około 33 do 40°/₀ żelaza, nemi urządzeniami maszynowemi — nie należy je- Trafiają się jednak pokłady daleko bogatsze w że-dnak zapominać, że w owym czasie także i w in- lazo Prof. Szajnocha podaje w swem dziele „Płody nych krajach posługiwano się przeważnie piecami kopalne Galicy i ‘ analizy sf erosy dery tów z miejsco-o małej wytwórczości, a to dlatego, że te staro- wości Oczków, Witano wice, Wojnicz z zawartrścią dawne wielkie piece używały do wytapiania surowca żelaza 44‘4°/₀ (Oczków) 51'8% (Witanowice) i 409°/0 z rudy wyłącznie węgla drzewnego, który to ma- (Wojnicz). Tego rodzaju sferosyderyty należy zali-teryał nie znosi wielkich rozmiarów pieca.

Oprócz sferosyderytów przetapiały nasze piece

czyć do pierwszorzędnych rud żelaznych. Niestety

(C. d. n.).

Nasze hutnictwo żelazne oparte było na wła- rudę tę napotykamy w stałych pokładach, zaledwie snym węglu drzewnym i na własnej rudzie żelaznej 7—20 cm grubości, co powoduje stosunkowo wyso-— było to więc hutnictwo oparte na czysto krajo- kie koszty wydobycia. Zresztą rzec można, że ruda wych siłach. Surowiec odlewarski, wytapiany w no- ta nie posiada żadnych wad tego rodzaju, któreby wych piecach przeważnie z karpackich sferosydery- się podczas przetapiania jej w piecu Wysokiem na tów przy użyciu węgla drzewnego, był materyałem surowiec odlewarski niemile uczuć dały. pierwszorzędnej jakości, nadającym się bardzo dobrze przedewszystkiem do wyrobu cienkościennych

Typy tektoniczne karpackich pól naftowych.

Napisał

Dr. Jan Nowak, Docent Uniw.

Elementem tektonicznym najniższego rzędu jest

W nielicznych dotychczasowych kartograficznych zestawieniach karpackich obszarów naftowych, gru- tu siodło. Nie potrzebuję przypominać, że część fałdu powano zwykle obszary te wedle wieku skał, z któ- warstw naftonośnych siodłem zwana jest miejscem,

w którem gromadzi się ropa, owa — jak wykazuje Prof. Zuber — intergralna, ale niestała składowa część pokładów fliszu karpackiego.

Wśród siodeł zawierających większe ilości ropy, dadzą się wyróżnić następujące trzy typy:

Siodło normalne (Fig. 1) x). Takiem siodłem nazywam tego rodzaju wypukłość warstw naftono-

óiodto nornjalye

1o

Siodło WjbrZMÓZO

6    7

fO

Fig. 1.

Fig. 2.

śnych, która w przekroju poprzecznym jest mniej więcej symetrycznie z budowana (4, Fig 1)

rych eksploatuje się ropę. W obec tego, iż we współczesnych badaniach nad polami naftowemi, wybija się coraz bardziej na pierwszy plan moment tektoniczny, pragnę w obecnym szkicu odpowiedzieć na pytanie, czyioileistnieją w budowie geologicznej karpackich obszarów naftowych pewne analogie, lub nawet homologie, któreby pozwalały wyłącznie na podstawie tektonicznej na wydzielenie pewnych typów

O wspólnych znamionach, łączących w SO-    >) Liczby 1—10 przedstawiają szematycznie poprzeczne

bie obszary jednorodne w naturalne grupy, wzdłuż całej długości siodła.

elewacyi osi

lub posiada jeden stok nie o wiele stromszy od dru- dłużne osie siodeł w regule nie biegną prostolinijnie giego (5, Fig. 1). W przekroju podłużnym (równole- względnie w formach doskonałych linii łukowych, gle do osi) budowa jego jest również symetryczna Zwykle są one pofalowane, zwłaszcza u siodeł dłuto znaczy, że przekroje 1—5 są powtórzeniem ta- gich, szeregiem wyniosłości i obniżeń (elewacyi i de-kichże 10—6, czyli że podłużna oś fałdu normalnego wznosi się z wolna (1—5) aż do punktu szczytowego (5 — 6) następnie opada w tym samym porządku przekrojów (6—10).

Pięknych przykładów krótkich siodeł tego typu dostarcza nam okolica Iwonicza, ^ północna Klimkówki, południowa Ryma- linowa i t. p.    . ^

2)    Siodło wybrzuszone (Fig.2). S

Ten typ różni się od poprzedzającego

tern, że na miejscu szczytowem osi podłużnej (4 — 7, Fig 2) następuje przegięcie fałdu ku przodowi, wskutek czego powstaje wrażenie jakoby oś fałdu również ku przodowi się wybrzuszała łukowato.

Przykładem tego typu jest siodło Potockie w krośnieńskim powiecie, rozpoczynające się na presyi).~Elęwacye zaznaczają się występywaniem po-północny zachód od Jedlicz jako siodło normalne, kładów starszych na powierzchni, zaś depresye za-obalające się miedzy Krosnem a Potokiem swym nikaniem tychże w głębi jak to ilustrujedyjagram Fig. 4. eocenem na łupki menilitowe, zaś w Krościenku Niżnem powracające znów do normalnego typu.

3)    Siodło złuskowane (Fig. 3).

depresye osi

* j'

deprey* osi

Fig. 4.

Szczegół ten jest dla nafciarstwa niezmiernie ważny, gdyż elewacye przedstawiają maksimum dobrych warunków siodła, depresye zaś minimnm. Typ ten zarówno w przekroju podłużnym jak Jako przykład wystarczy podać Borysław leżący na poprzecznym niesymetrycznie zbudowany. W prze- takiej właśnie elewacyi siodeł naftowych. Gdzie się kroju podłużnym oś jego wynurza się na początku elewacya kończy, ustajądobre warunki.

(1, Fig. 3) następnie zaś stale wznosi się aż na    Jak wspomiałem wyżej, omówione główne trzy

(biodło złuskow&pO'

JO

Fig. 3.

końcu (10, Fig 3) wybiega w powietrze. W prze- gatunki siodeł są elementami tektonicznymi najniższego rzędu. Zależnie od zjawisk tektonicznych potężniejszych, niejako wyższego rzędu dadzą się one uszeregować również w grupy wyższego rzędu’ Takiemi zjawiskami potężniejszego znaczenia są daleko idące nasunięcia. Mamy dwa rodzaje nasunięć. Pierwszy, to tak zwane płaszczo-winy. Jeżeli sobie wyobrazimy, że fałd Fig. 3, przekr. 10 dozna nasunięcia wprzód idącego w kilometry i dziesiątki kilometrów, będziemy mieć do czynienia z płaszczowiną. Typ drugi, t. zw. skiba jest również nasunięciem potężnem z tą je-kroju poprzecznym odznacza się on coraz dalej idą- dnak różnicą, że tu następuje wcześnie przerwanie cem przewaleniem warstw siodła ku przodowi tak, t. zw. śródfałdzia (Fig. 3. Przekr. 10a) tak, że nasu-że w regule część siodła (t. zw. śródfałdzie, Fig. 3, nięta skiba przylega bezpośrednio swemi najstarszemi

10a) ulega zgnieceniu i wyprasowaniu.

Nasunięcia skibowe są regułą w naszych Kar-

Zależnie tedy od położenia względem nasunięć Codo wydatności pod względem ropy skibowych można wyróżnić dwa rodzaje siodeł: należy zauważyć, że w siodłach normalnych najlepsze szanse przedstawia partya odpowiadająca kulmi- du[ą się u czoła skib nasuniętych. Tu dadzą się wy-nacyi osi siodła (Fig. 1, przekr. 4—7) — w siodłach dzielić dwa podrodzaje: wybrzuszonych partye odpowiadające częściom normalnym (Fig. 2, przekr. 2 — 3 i 8 - 9) chociaż i ła- w niewielkiej odległości od czoła skiby, gdzie ta godny stok tylny części wybrzuszonej daje również ostatnia jest poprzerywana tworząc t. zw. okna te-dobre wyniki. Tosamo odnosi się i do siodła złusko- ktoniczne. Do takich należy siodło bitkowskie wanego, przyczem jednak partyi nasuniętych w for- leżące w oknie skiby skolskiej i siodło Węglówki mie łuski (Fig. 3, przekr. 6—10) należy unikać.

W tern miejscu wypada też zaznaczyć, że po- wieckiej.

warstwami do warstw najmłodszych podłoża, na które Na tę modłę jest zbudowana przeważna ilość jest nasunięta, śródfałdzie zaś nie istnieje, karpackich siodeł naftonośnych. Przykładów można naliczyć od wschodu ku zachodowi mnóstwo. Do patach fliszowych i posiadają dla nafciarstwa nietęgo typu należy siodło Słobodyrungurskiej, siodło zmierne znaczenie. Same one ropy nie zawie-kopalni Akreszorskiej (fałd Brusnego), siodło Zapu- raj ą w większych ilościach jednakże siodła (t. zw. stu koło Kosmacza (fałd Płoskiego), siodło kopalni autochtoniczne) na które one są nasunięte, leżące w Rypnem, siodła mraźnickie i schodnickie, siodło u ich czoła okazały się na j wy datniejszem i Draganowa - Iwonicz - Rymanów - Rudawka rymanow- w ropę. ska i w. i.

1) Siodła przyskibowe, tj. takie, które znaj-

a) Siodła skibowe (Fig. 5). Te leżą zwykle

oraz Krasnej leżące w oknie skiby bon aro-

b) Siodła przedskibowe (Fig. 5). Te leżą o zdjęcia geologiczne stojące na wyżynie współcze-tuż u czoła nasuniętej skiby. Walnym przykładem snej tektoniki! tego podrodzaju są siodła borysławskie tworzące czoła skiby skolskiej, siodło staruńskie, kosmackie, Słobody rungurskiej u czoła tejże skiby, siodła Bobrki i rymanowskie u czoła skiby magórskiej Karpat zachodnich.

2) Siodła pozaskibowe. Leżą one w znacznej odległości od większych skib, tak że wydają się nie pozostawać w żadnej od tych zależności. Przykład, siodło potockie, niektóre siodła w sa-nockiem i in.

W orzeczeniach o terenach naftowych aż na-

Siodłd przyók ibowe

Siodło okter/p    ói°dfa jorzeolski bow&

17,

Już przykład borysławski, bobrecki ^

i bitkowski wykazuje, że najważniejszemi--

z wymienionych grup dla przemysłu naftowego są siodła przyskibowe. Stąd widać jak ważną dla nafciarstwa jest rzeczą znajomość nietylko obszaru samego siodła, ale i jego zbyt często szafuje się analogiami z Borysławiem, otoczenia. Stąd należałoby zapytać, czy nie byłoby Schodnicą, Bóbrką i t. p Zadaniem niniejszego ar-w interesie przemysłu naftowego, aby się postarano tykułu jest ułatwienie w szukaniu podobnych analogii.

•źit

Fig. 5.

Przegląd ekonomiczny górnictwa.

Napisał

Dr. Maryan Rosenberg.

I.

dów, uzależniając je całkiem od siebie. Powyższego dowodzą najlepiej ostatnie dzieje polityki handlowej

(Górnictwo, jako siła społeczna. Znaczenie górnictwa w czasie wojny. Współzawodnictwo Anglii i Niemiec. Znaczenie dróg Anglii i jej współzawodnictwa Z Niemcami, wodnych dla górnictwa. Stosunek wzajemny państw wojujących pod względem górnictw i węglowego. Wpływ wojny na górnictwo węglowe w Austryi. Górnictwo węglowe Austryi).

Anglia posiadała omal do ostatniego dziesiątka lat najbardziej rozwinięte kopalnictwo węglowe, mimo że co do bogactwa złoży węglowych Niemcy wy-W nowoczesnem gospodarstwie społecznem wy- przedzają Anglię. Podczas gdy bowiem bogactwo bija się górnictwo na pierwszorzędne miejsce, jako węglowe (węgiel kamienny) Niemiec obliczają na dominująca siła i funkcya społeczna. Bez węgla, że- 410 miliardów tonn, zapasy naturalne Anglii odnośnie laza, soli, stałaby się egzystencya niemożliwą. Sam do węgla kamiennego, mają wynosić jedynie 190 brak węgla wystarczałby, by stanęły wszystkie fa- miliardów tonn.

bryki, by ustał ruch kolejowy, by zamarło życie    Mimo powyższego ukształtowania się bogactwa

pulsujące dotąd tak żywem tętnem.    naturalnego, przedstawia się odmiennie stosunek pro-

Jeśli w czasie pokojowym, wobec ułatwionej dukcyi węglowej, międzynarodowej wymiany dóbr, niedocenia się w całej pełni wagi i znaczenia górnictwa, to znaczenie jego uwypukla się najlepiej w czasie wojny, gdy zanikła możność międzynarodowej wymiany i obrotu dóbr, gdy omal każde państwo skazane jest wyłą-    Podczas gdy przeto naturalne bogactwo wę-

cznie na własne zasoby naturalne, gdy przeto roz- glowe Niemiec przeszło dwa razy większe od Anglii, miary górnictwa zakreślają granice nietylko gospo- mimo to efektywna wytwórczość węglowa Anglii, była darce społecznej, ale również stanowią o możności przed 13 laty omal półtory razy większą od nie-i rozmiarach obrony.

Znaczenie górnictwa dla gospodarstwa społecznego najlepiej ilustruje zestawienie źródeł naturalnej siły. I tak gospodarce światowej dostarczyły w r. 1909'):

Produkcya węglowa wynosi bowiem w r. 1903:

234,020.000 tonn,

w Anglii w Niemczech 162,457.000    „

mieckiej.

Stosunek powyższy zmienia się atoli już rażąco w 10 lat później:

a)    Oleje skalne około 3*5 miliony sił koni,

b)    Gazy ziemne

c)    Siły wodne

d)    Węgiel

2*4

W roku 1913 wytwarza:

Anglia 292,040.000 tonn, Niemcy 278,986.000    „

Powyższe zestawienie wskazuje na niestosun-kowy wzrost wytwórczści węglowej Niemiec w osta-tniem dziesięcioleciu, wzrost zagrażający dotychcza-Bogate kopalnictwo węglowe zapewnia możność sowemu omal monopolowi węglowemu Anglii.

Anglia bowiem dzięki swemu położeniu jako

3-4

127-6

powołania do życia wielkiego przemysłu ; naród o rozwiniętem i znacznem górnictwie węglowem staje wyspa, okolona ze wszech stron morzem, rozporządza siłą faktu w stosunku wierzyciela do innych naro- najtańszym środkiem komunikacyjnym, jakim jest

') Cyfry podane z zestawienia inż. A. H. Goldreicha w „N. W. Tagblatt“ („Tägl. Montan Berichte“ z 5. sierpnia 1916).

²) Według obliczeń Dr. H. Leitnera ogłoszonych w „Mitteilungen der k- k geographischen Gesellschaft in Wien“.

droga wodna. Dzięki tanim taryfom w parze z wie- przy równoczesnem inniejszem zapotrzebowaniu, podkową znakomitą organizacyą handlową, umiała we noszą swój bilans węglowy przez eksploatacyę wszy-Francyi zachodniej prawie że wyrugować rodzimy stkich kopalń węglowych Belgii i Królestwa Pol-węgiel francuski. Co więcej, dzięki tanim środkom skiego. Produkcya zaś węglowa Belgii podnosi się przewozowym Anglia jeszcze w r. 1913 importuje stale i wynosiła już w ostatnim kwartale 1915 r. do konkurencyjnych Niemiec około 9 milionów tonn 70°/o wytwórczości przedwojennej (1913). węgla. Parodoks ten ekonomiczny zrozumiemy łatwo,    Wybuch wojny światowej musiał z natury rze-

gdy porównamy taryfy przowozowe lądowe (niemie- czy odbić się w górnictwie monarchi austr. najsilniej ckie) i morskie (angielskie).    w pierwszych miesiącach, gdy conajmniej jedna

rozpocząć służbę wojskową, gdy z powodu służby wojskowej ubyło kopalniom wielu inżynierów i urzędników kopalnianych, gdy z powodu czasowego zastanowienia, a następnie zmniejszenia ruchu kolejowego dla obrotu prywatnego, zabrakło kopalniom niekiedy najnieodzowniej szych materyałów i artykułów technicznych. Inicyatywa właścicieli kopalń, wzmożona dzięki tak korzystnej konjunkturze targowej, jakiej dla odbytu węgla nastręcza czas wojenny, jak niemniej pomoc decydujących czynników wojskowych, umożliwiły rychło górnictwu austr. wyswobodzenie się poważne z pod ujemnych wpływów stosunków wojennych. Niektórym towarzystwom kopalnianym udało się nawet (przy węglu kamiennym) prześcignąć swą produkcyę przedwojenną. Interesujące w tej mierze cyfry podają bilanse wdel-kich austr. towarzystw górniczych ]) :

I tak taryfy kolejowe wynoszą w r. 1910 dla czwarta część załogi górniczej opuściła kopalnie, by węgla z zagłębia prusko-śląskiego od tonny:

1)    do    Szczecina    7    marek 70    fen.

Natomiast frachty morskie dla tonny węgla angielskiego wynoszą w r. 1910:

1)    do Szczecina, Gdańska i Królewca łącznie z kosztami wyładowania, przeciętnie 6 marek;

2)    do Berlina (łącznie z kosztami przewozu rzecznego) 7 marek 53 fen.

Węgiel angielski dzięki drogom wodnym rozporządzał przeto tańszemi taryfami w stosunku do węgla z rewiru śląskiego. Okazuje się różnica na rzecz węgla angielskiego, którego przewóz jest tańszym od przewozu węgla śląskiego, a to od tonny:

A. Kopalnie węgla kamiennego.

1)    do    Szczecina    1    marka 70    fen.

1913 r. | 1914 r. 1915 r.

w milionach cetn. metr.

Kolej północna:

Wytwórczość węgla .

„    koksu . .

Tow. kolei państw.:

Wytwórczość węgla .

Kolej busztichradzka:

Wytwórczość ....

Praski przem. żel.:

Wytwórczość ....

Tow. górn. i hutn.:

Wytwórczość węgla .

„    koksu . .

Zach. czeskie tow. górn.:

Wytwórczość . •    .

B. Kopalnie węgla brunatnego.

16 363 2850

03 Cn Ó on Ul oc

CO 03

15803

3-611

Dzięki przeto tanim drogom wodnym, a w następstwie i niskim taryfom, jest węgiel angielski w stanie w północnych Prusiech konkurować z węglem górno-śląskim.

6-296

6104

5-669

4053

3-464

4-040

Ólbrzymie znaczenie dróg wodnych dla rozwoju górnictwa, uwydatni się najlepiej przy omawianiu stosunku projektowanych kanałów do górnictwa węglowego Galicyi.

15-405

15692

14-283

19-753

6-694

20940

4-821

18-884 5 519

Zanim atoli przystąpimy do omówienia górnictwa węglowego poszczególnych dzielnic polskich, zaznaczymy w ogólnych zarysach wpływ wojny na ogół górnictwa węglowego *).

10-75

10-68

11-93

1915 r.

1914 r.

1913 r.

Wytwórczość węgla państw objętych obecnie wojną światową, z włączeniem Stanów Zjednoczonych, wynosiła z górą 90°/₀ ogólnej wytwórczości światowej, gdyż przeszło l¹/^ miliardów tonn węgla. Wojna, a w jej następstwie i zmniejszenie się sił roboczych, sprowadziły redukcyę ogólnej wytwórczości węglowej.

w milionach cetn. metr.

I tak w r. 1914 zmniejsza się wytwórczość węglowa o 150 milionów tonn, w r. 1915 zmniejsza się wytwórczość węgla o 185 milionów tonn, w porównaniu z ostatnim rokiem pokojowym.

Gwarectwo brixenskie:

34-0

28-9

38-7

Przy zestawieniu wytwórczości węglowej obu grup państw walczących w ostatnim roku wojennym (1915), okaże się następujący stosunek:

16-54

19-33

23-32

a)    Niemcy i Austro-Węgry o łącznej wytwórczości 280 milionów tonn ;

10-33

11-89

9-46

b)    Anglia, Francya i Rosya o łącznej wytwórczości 300 milionów tonn.

11352

10-581

10-861

Zestawienia powyższe przemawia jedynie pozornie na korzyść państw koalicyi, skoro się zważy, że muszą one zaopatrywać w węgiel cały szereg państw, podczas gdy obecnie Niemcy i Austro-Węgry

9 Na podstawie cyfr bilansu, z „N. Fr. Presse“ z 2-go sierpnia 1916.

])Die Weltproduktion im J. 1915 (Tagi. Mont. Ber. z 25. sierpnia 1916).

1913

1914

1915

w milionach cetnarów metrycznych

Miesiąc

Węgiel Brykiety

Koks

1-7

18

2-1

18

15-5

143

19-7

17-3

16-4

Z powyższego zestawienia okazuje się, że podczas gdy produkeya kopalń rządowych w Galicyi w ostatniem trzechleciu podniosła się o przeszło 20%, równocześnie o przeszło 20% spadła wytwórczość galicyjskich kopalń prywatnych.

Górnictwo węglowe Galicyi w pierwszych miesiącach r. 1916 i jego stosunek do górnictwa monarchii ilustrują następujące tablice *) :

Styczeń

Luty

Marzec

Kwiecień

Maj

Galicya i Bukowina:

Austrya :

Galie a i Buko ina :

Austrya :

Galie a i Bukowina :

Austrya :

Galicya i Bukowina:

Austrya :

Galicya i Bukowina:

Austrya :

9.160 19,468 077

6496

19,395.978

7.577 20,919 994

8.205

18,911.757

8.550

20,790.463

201.451

197.577

216 493

193.584

208.544

(C. d. n.).

Rok

B. Węgiel brunatny.

Powyższe cyfry przykładowo dowodzą, że w kopalnictwie węgla kamiennego ułożyły się stosunki produkcyjne w czasie wojennym o wiele korzystniej, aniżeli w kopalnictwie węgla brunatnego.

Dla zrozumienia uczestnictwa poszczególnych krajów koronnych, a w szczególności Galicyi w ogólnej wytwórczości węgla kamiennego należy podnieść, że w r. 1913 produkowała Austrya około 165 milionów cetn. metr. (Węgry 13 mil. cetn. metr.), zaś wytwórczość ta rozkładała się wedle poszczególnych krajów następująco :

Śląsk

Czechy .... 44 Morawy .... 22 Galicya .... 197 pozostałe kraje

Wytwórczość węgla kamiennego w Galicyi, przedstawia się w ostatnich trzech latach następująco:

Miesiąc

Styczeń

Luty

76 milionów cetn. metr.

Marzec

Kwiecień

Maj

A. Węgiel kamienny.

(Wytwórczość w cetnarach metrycznych).

Galicya : Austrya :

Galicya : Austrya :

Galicya : Austrya :

Galicya : Austrya :

Galicya : Austrya :

Węgiel

Brykiety

Koks

1,590 080 14,507.170

1534414

14387.172

1,595 766 15,378.488

1,444.222 13,709 991

1,630.800

15.322.150

170.705

185.615

160 423

164.557

172.102

2,019 372

1.972 158

2,154.750

2,021.832

2,194.031

Wytwórczość Wytwórczość Łączna kopalń rządowych kopalń prywatnych wytwórczość

(Wytwórczość w cetnarach metrycznych).

E. C. Sprawdzanie pokładów węgla w otworach wiertniczych.

Od czasu gdy w nadziei uzyskania nadań górniczych na podstawie odkrywek za pomocą głębokiego wiercenia, zaczęto z większą dokładnością przeprowadzać sprawdzania miąższości pokładów węgla, nawierconych w otworach świdrowych, wyłoniły się różne zapatrywania co do systemów, jakie przy sprawdzaniach takich należałoby zastosowywać. Wprawdzie każdym systemem można z większą lub mniejszą dokładnością zbadać rodzaj i miąższość nawierconego górutworu, gdy jednak sprawdzanie pokładów węgla ma być podstawą do nadania własności górniczej, musi dać ono gwarancyę możliwej pewności co do uzyskanych wyników, z wykluczeniem wszelkich wątpliwości i opieraniu się na przypuszczeniach. Z tego też powodu daje się odczuwać brak norm, jakie przy sprawdzaniach przestrzegać by należało, a ponieważ normy te mają przedewszyst-kiem służyć do usunięcia wątpliwości w kwestyach więcej zawiłych, koniecznem jest zebranie właśnie

') Powyższa tablica zestawiona na podstawie dat urzędowych publikowanych w wykazach miesięcznych w „Bergbau und Hütte“, organie ministei’stwa robót publicznych.

tych wypadków, które utrudniają wydanie sądu jasnego i pewnego co do wyników przeprowadzonego konstatowania.

Gdy czasopismo nasze daje nam obecnie możność wspólnej pracy we wszelkich dziedzinach naszego zawodu, spodziewać się należy, że skorzysta z tego także i powyż poruszona sprawa, wymagająca wspólnego opracowania na podstawie dotychczasowej praktyki a poniżej przytoczony opis jest dowodem potrzeby publikowania wypadków, w których napotkano na trudności w ocenie rodzaju przewierconych warstw.

Przebieg wyż wspomnianego konstatowania przedstawia się następująco : wiercono systemem udarowym z odwrotną płuczką; ocenę wyników wiercenia oparto na postępie świdra i na wypływie płuczki, posługując się zarazem porównawczem mierzeniem ilości wyniesionego przez płuczkę nawierconego materyału. Do wiercenia nie użyto świdra zwykłego z ostrzem podłużnym, lecz t zw. koronkę udarową t. j. świder z ostrzami poprzecznemi, którego używa się chętnie przy wierceniu we węglu w celu większego rozdrobnienia węgla i uchronienia

b)    obrotowy,

się przez to przed zatkaniem otworu żerdzi wiertni- z uwzględnieniem stosunków Zagłębia Krakowskiego, czych. Głębokość otworu wynosiła 816 m; do 813 m który szanowny autor zestawił w przekonaniu, że otwór był zarurowany rurami o średnicy 108 in/m, na tle zebranego przez niego nader cennego mate-koronka udarowa miała średnicę 87 m/m, szerokość ryału rozwinie się krytyka rzeczowa, która posłuży 60 m/m a wysokość trzonu 150 m/m; nad koronką do wszechstronnego wyczerpania przedmiotu. W pracy był obciążnik długości 13 m o średnicy 80 m/m; tej omówione są w osobnych rozdziałach : postano-średnica żerdzi wiertniczych wynosiła 57 m/m.    wienia ustawowe, systemy wiercenia (wiercenie bez

W czystym węglu przewiercono 3 m, przyczem płuczki i płuczkowe), sprawdzanie wierceniem od-odwiercenie 1 dm trwało 3/4 do 1 minuty, płuczka krytego węgla, naturalne złoża węglowe, ilość czy-wynosiła drobny węgiel, woda wypływała bez ża- stego węgla, postępowanie przygotowawcze, postę-dnego zanieczyszczenia, na odwiercony 1 dcm uzy- powanie podczas sprawdzania i jakość pokładu wę-skano około pół litra materyału węglowego, wynie- glowego. Do pracy swej dołączył sz. autor „kwe-sionego przez płuczkę. Przy dalszem wierceniu po- styonaryusz“ w sprawie sprawdzania wierceniem stęp świdra zwolniał znacznie; do odwiercenia 1 dm odkrytego węgla, którym wzywa najbardziej powo-potrzebowano 14—18 minut, należało zatem przy- łanych do wyrażenia w tej kwestyi swych poglądów puszczać nawiercenie łupku lub piaskowca, mimo wyczerpujących, na doświadczeniach opartych poda-to jednak płuczka wynosiła bez przerwy węgiel i to jąc jako wytyczną tych odpowiedzi kolejno punkty w ilości prawie tak jak poprzednio, przyczem woda następujące :

była tylko bardzo nieznacznie zabarwiona łupkiem.    1) System wiercenia: (który uważać należy za

Oprócz tego wypłynęło kilka płytek rdzeniowych najlepszy do konstatowania),

z łupku o grubości 2—3 m/m, które powstały wi-    a) udarowy: suchy, płuczkowy, kombinowany

docznie w otworze, znajdującym się w środku ko- (suchy i płuczkowy), ronki. W ten sposób odwiercono 40 cm, poczem celem wyświetlenia sprawy założono zwykły świder, a różnica następnego wiercenia polegała w tern, że na odwiercenie 1 dm potrzebowano tylko 6—8 minut, płuczka wynosiła o połowę mniej węgla niż poprzednio, a woda była daleko silniej zabarwiona wkładowej (Kohlenmtttel) — i podkładowej ;

3)    Pomiar miąższości pokładu czystego węgla;

4)    Oznaczenie nachylenia pokładu węglowego;

5)    Szemat tabelaryczny, według którago ma

c)    kombinowany (udarowy i obrotowy) ;

2) Sposób sprawdzania ze względu na:

a)    dokładność,

b)    łatwośćwoznaczaniu warstwy nadkładowej —

rozpuszczonym łupkiem.

6) Jakie błędy i przeoczenia są możliwe w cza-

7) Środki uchylające ewentualne nadużycia (pod-

8) Głębokość rurowania, ~ do jakiej należy do

ił) Kontrola dokonanego pomiaru;

10) Itd. itd.

Na to przysłały nader cenne swe wywody

Stanisław Nowak, aut inżynier górn. Kraków,

Wyniki te dają podstawę do uzasadnionego przypuszczenia, że od chwili zwolnienia tempa wiercenia, wiercono w łupku i że węgiel, jaki płuczka być notowany przebieg wiercenia podczas spraw-wynosiła nie pochodził z odwiercenia, lecz że ob- dzania; ciążnik podczas ruchu (70 uderzeń na minutę) odbijał węgiel od ścian otworu. Wskazuje na to ilość sie obserwacyjnym ; otrzymanogo węgla, która podczas wiercenia koronką przez 15—18 minut była 2—3 razy większą stępne wsypanie węgla); niż przy wierceniu świdrem przez 6—8 minut, również wskazuje na to stopień zanieczyszczenia wody prowadzić przed konstantowaniem ; płuczki, w której rozpuszczał się nawiercony łupek, przyczem wypływ podczas szybszego postępu wiercenia musiał być stosunkowo a zatem 2—3 razy silniej nasycony łupkiem, co miało miejsce przy wier- osoby i firmy następujące : ceniu zwykłym świdrem.

Wypadek powyższy poucza, że gdy wiercenie Prof. Uniw. Dr. Józef Grzybowski, Kraków, Inż W. Drzy-odbywa się w otworze o małym przekroju, gdy za- muchowski, Biuro techniczne, Kraków, Zygmunt Biel-tem różnica średnicy otworu i obciążnika nie jest ski rząd upow cywilny inżynier budowy maszyn, tak wielką, by nie zachodziła obawa obrywania ścian Lwów, Dr. Franz Meine, Bielitz, Ing. Karl Nossek, otworu przez drgania obciążnika, wówczas nie po- Biała, Tiefbau- uud Kälteindustrie-Aktiengesellschaft, winno się pozostawiać otworu bez zarurowania vormals Gebhard & Koenig in Nordhausen i Moritz n a większej długości, gdyby zaś zachodziły trudno- Lendl, Berginspektor der Mähr.-Ostrauer Steinkohlen-ści w opuszczaniu rur (jak miało miejsce w da- gewerkschaft „Marie-Anne“, Marienberg, Leopold nym wypadku) należałobywiercićobrotowo. Beneś, Oberingenieur u. Betriebsleiter Mayrauschacht

in Motyćin b. Kladno, Deutsche Tiefbohr-Aktienge-sellsshaft, Berlin, (Betriebsverwaltung Nordhausen), *    *    J. Schlutius’sche Hauptbergverwaltung, Kattowitz,

Direktion der Witkowitzer Steinkohlengruben. Mähr.-Ostrau, C. J. Winter, Maschinenfabrik, Eisenkon-

Sprawa ta niezmiernej wagi poruszoną została struktionen Schachtbauten, Tiefbohreinrichtungen, przed kilkn laty przez Związek G. H. P. i wówczas Tiefbohrungen, Schachtbohrungen, Kamen, Westfa-to już ukazał się w druku *) obszerny referat c k. len, Inż. J. Fabiański & inż. L. Mikucki, przedsię-st. radcy górn. p. F. Jastrzębskiego, traktujący kwestyę biorstwo głębokich wierceń, Lwów, Stanisław hr. ustalenia norm dla sprawdzania miąższości i ja- Skarbek, autoryz inżynier górniczy, Kraków, Karl kości pokładów węglowych w otworach świdrowych Just, Obermarkscheider und Fabriksbesitzer, Beuten,

l) Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych, napisał Ferdynand Jastrzębski. Kraków, 1910. Nakładem Związku Gór. i Hut, Pol. w Austryi.

O. S., Inż. Wacław Wolski, Lwów, Leon Syroczyń-ski, profesor encyklopedyi górnictwa i eksploatacyi nafty i wosku ziemnego, Lwów, c. k. Szkoła politechniczna , Albert Fauk, Wien Trauzl & Co,

Wien, Commandit-Gesellschaft für Tiefbohrtechnik Aktiengesellschaft für Tielborungen, Aschersleben, und Motorenbau, Tiefbohrunternehmung Albert Prov. Sachsen.

Fauck & Co., Wien, Oesterreichische Bohr- und    Sprawa poruszona dziś ponownie obudzi nie-

Schurfgesellchaft, Wien, Internationale Bohrgesell- zawodnie żywe zajęcie w kołach zawodowych, schaft (vorm. H. Thumann), Halle a/s, Heinrich Lapp

Przyp. Red.

Wytwórczość węgla w Austryi w miesiącu sierpniu 1916. )

A) Węgiel kamienny:

Ogółem węgiel kam. 15,218.261 q

9,504.627 q 400.900 „ 2,025,774 „ 1,023.668 „ 358.006 „ 1,594.165 „

Napisał

Tadeusz Filippi, dyr. filii Banku przem.

„ Schwadowitz .    .

„ Galicyjski . .

Inne drobne przedsiębiorstwa .    .

Ogółem węgla kam. 117,690.271 q

1915

8,200.805 q 360.000 „ 2,364.332 „ 927.448 „ 361.137 „ 1,520.616 „

211.121 „

193.181 „

13,932.-,19 q

2,797.533 q

.    12,493.804 „

2,890.546 q

10,232.842 „

1,603,453 „

1,488.293 „

107,018.589 q

B) Węgiel brunatny :

Okręg Brüx-Teplitz 102,037.010 q „ Falkenau ,    .    .    27,000 024 „

„ Wolfsegg .    .    .

„ Leoben - Fohns-

2,701.133 „

B) Węgiel bruuatny:

Okręg Brüx - Teplitz 12,740.368 q

3,443.751 „ 304.126 „

dorf

„ Köflach .    .

„ Trifail .    .

„ Falkenau . . . „ Walfsegg . . . „ Leoben - Fohns-dorf.....

11,877.584 q

2,883.969 „    „ Dalmatyński .    .

299.191 „

824.756 „ 428.336 „ 1,047.420 „ 76.068 „

1.000 „

719.650 „ 503.031 „ 915.280 „ 56.131 „

6.802 „

„ Galicyjski .    . .

Inne drobne przedsiębiorstwa w Sudetach .    .    .    .

Inne drobne przed-sięb. w krajach alpejskich .    .    .

6,251.866 „ 3,949.316 „ 8,076.300 „ 642.462 „

45.688 „

1,506.935 „

5,779,379 „

Ogółem węgla brun. 157,992.313 q

93,920.809 q 24,034.432 „ 2,427.304 „

5,964,104 „ 4,119.000 „ 7,241.850 „ 447.370 „

6.802 „

1,668.720 „

5,242.014 „

145,073.409 q

187.456 „

192.864 „

738 079 „

635.296 „

Ogółem węgla brun.

19,791.360 q

W czasie od 1 stycznia do 31 sierpnia przedstawiają się cyLy wytwórczości następująco:

18,089.798 q

Okręg M. Ostrawsko-Karwiński .

„ Rossitz .    .

„ Kladno .    .

„ Pilzno . .

A) Węgiel kamienny : 1916

1915

62,835.906 q 2,819.500 „ 18,931.583 „ 7,819.869 „

Z powyższego zestawienia widać, iż w czasie od 1/1 do 31/8 1916 podniosła się wytwórczość węgla kamiennego w Austryi ze 107,018.537 w r. 1915 na 117,690.271 q t. j. o 11 °/₀ w Galicyi zaś w tym samym czasie podniosła się wytwórczość z 10,232,842 q na 12,495 804 q t. j. o 12.2⁰/₀ i dosięga już cyfry przedwojennej (sierpień).

Ze względu na to, że import węgla pruskiego, który przed wojną pokrywał przeszło połowę zapotrzebowania kraju, obniżył się do minimum, pożądane jest zwiększenie wytwórczości naszych kopalń w sposób najbardziej intenzywny, aby obecnie opanować jak najsilniej miejscowy rynek zbytu.

¹) Na podstawie dat c k. Ministerstwa robót publicznych.

Jasielski okręg naftowy.

Napisał

Henryk Salomon de Friedberg, ces. król. st. kom. gór.

(Dokończenie).

Na niedługi czas przed wojną rozpoczęło pracę kowska Spółka naftowa, Polska Związkowa Spółka w tym kierunku Towarzystwo dla przedsiębiorstw naftowa, „Głęboka“ Polska Spółka naftowa), z myślą górniczych „Tepege“ oparte na wyłącznie polskich połączenia produktywnych w towarzystwo akcyjne, kapitałach, tworząc spółki naftowe dla eksploatacyi Dotychczasowe rezultaty tej pracy można uważać za poszczególnych terenów naftowych (Krakowsko-bit- korzystne. W ostatnim czasie Bank przemysłowy ga-

licyjski podjął inicyatywę utworzenia towarzystwa wiertniczego w Posadowej, lecz roboty te rychło akcyjnego dla eksploatacyi niewyzyskanych gazów zaniechano z przyczyn wewnętrzny spółki, ropnych i rozpoczął od łączenia spółek eksploatacyjnych w jedną całość.

Powiat gorlicki wykazuje większe ożywienie: W roku 1913 rozpoczynają po jednem wierceniu A prócz „Tepege“ kilkunastu przedsiębiorców Piotr Tumidajski w Sękowej (kopalnia „Stefania“) naftowych (Inż. Władysław Dunka de Sajo, Wit Su- a „Włościańska Spółka naftowa“ w Siarach. Obu limirski, inż. Julian Pierściński, inż. Stanisław Libelt wierceniom kładzie kres wojna, tak, że nie osiągnęły i inni) rozpoczęło przed wojną każdy oddzielnie pracę żadnych rezultatów, dla osiągnięcia tego samego wyżej wymienionego celu. A więc początki zrobione.

Natomiast to samo Towarzystwo kontynuuje

Na linii Dominikowice - Kobylanka-

W tym samym roku rozpoczyna „Galicyjsko-Karpackie akc. Towarzystwo naftowe“ wiercenie po-Powyższe ożywienie przemysłu musiało wywo- szukiwawcze w Pętnej, które również wskutek łać wzrost produkcyi, który widzimy w roku 1913, wypadków wojennych musiano zaniechać, a następnie również w r. 1914, jeśli uwzględnimy, że w roku tym wskutek wypadków wojennych ruch wiercenie w Gorlicach, rozpoczęte w roku 1914. kopalń miał miejsce tylko przez 9 miesięcy. W roku 1915 ruch kopalń można oznaczyć na 7 miesięcy; Kr y g istnieją trzy kopalnie: 1) Dominikowice-Ko-w czasie tym produkcya jest stosunkowo dość wy- bylanka Wiktora Petita, 2) Kobylanka-Kryg Galicyj-soką, (choć niższą niż w roku poprzednim), albowiem sko-Karpackiego akc. Towarzystwa naftowego i 3) otwory nie eksploatowane przez około 7 miesięcy „Kinga“ w Krygu Stanisława Mrazka, która do roku dają początkowo wyższą produkcyę niż normalna. 1913 wchodziła w skład kopalń ad 2) pod nazwą Po wyczerpaniu tej niejako zapasowej nadwyżki, terenu Sokołowskiej. Pierwsza i druga kopalnia produkcya spada a dopiero z ożywieniem się ruchu utrzymywały aż do wojny ruch wiertniczy, wiercąc wiertniczego zaczyna się od marca b. r. zwolna każda jednym rygiem, od chwili wybuchu wojny

i dość nieregularnie podnosić.

Ruch wiertniczy od roku 1910:

uwiercono w roku metrów:

rok

ograniczyły się do ruchu wiertniczego. Obecnie mają Powyższy stan rzeczy ilustrują następujące cyfry: tak Petit jak i Karpaty rozpocząć po jednym wierceniu. Kopalnia „Kinga“ ogranicza od dawna ruch swój do pompowania.

a) maszynowo: b) ręcznie: . .    8.448

. .    9.434

. . 13.401 . . 21.401 . . 15.613 . .    2.945

CO CD CD CO CO CD

OT OO tO ł-^ ©

61

35

95

Kopalnia „Adam“ w Libuszy hr. Skrzyńskiego zastanowiła od wybuchu wojny również ruch wiertniczy, obecnie zamierza go podjąć dwoma rygami. W tej samej gminie rozpoczną również wiercenie Stanisław Mrazek i Ska na terenie dawniej Rappaporta.

Produkcya w tym samym czasie:

ruch trwał w roku przeciętna mieś. przez miesięcy prod. w q

......... 63.902

......... 56.496

rok

produkcya roczna w q 653.230 633.457 595.886 669.053 575.122 395.471

CO CD CO CD CD CO

-J ÎC to to

na terenie dawniej kopalni Stawiarski i Spka. Od początku wojny ogranicza się ta kopalnia do ruchu

Kopalnię Stawiarski i Ska w Lipinkach nabyło w roku 1913 francuzkie „Towarzystwo wiertnicze Grabownica Ska z ogr. por.“ i prowadziło na niej przed wojną stały ruch wiertniczy, obecnie podjęło go na nowo. W tej samej gminie powstały w roku 1913 dwie nowe kopalnie: „Morgenstern“ Rozalii Morgenstern i „Stern“ Ignacego Sterna. Pierwsza z nich, założona na dawnym terenie „Karpat“, prowadzi stały ruch wiertniczy jednym rygiem. Druga stoi od początku wojny, nie osiągnąwszy jeszcze dotąd właściwych rezultatów prócz śladów ropy. Również w roku 1913 podjęła „Polska Spółka W roku bieżącym uzyskano w poszczególnych naftowa Wójtowa z ogr. por.“ ruch we Wójtowej miesiącach następujące produkcyę:

. 49.813 q . 47.916 „ . 52.786 „ . 52.925 „ . 55.1< <2 „ . 51.338 „ . 54.693 „ . 51.295 „

w styczniu „ lutym . „ marcu . „ kwietniu „ maju . . „ czerwcu „ lipcu . . „ sierpniu

pompowego.

Kopalnia w Załawiu koło Biecza, przeszła w roku 1913 w ręce Stanisława Mrazka i To w. w maju b. r. zaś w ręce Eks. Władysława Długosza. Ruchu wiertniczego dotąd na niej nie podjęto.

W Głębokiej zamierza Towarzystwo przedsiębiorstw górniczych „Tepege“ rozpocząć wkrótce wiercenie na nabytym terenie.

„Zachodnio-Galicyjskie Zakłady naftowe Ska

W powiecie jasielskim ruch naftowy rozwija Powyższy zarys życia okręgu jasielskiego się dotąd jeszcze bardzo powoli: w ostatnich latach niech uzupełni krótki przegląd

ruchu wiertniczego na poszczególnych terenach, z ogr. por.“ prowadziły na kopalniach swych w Har-przyczem posuwać się będziemy od zachodu na kłowej i (sąsiedniej gorlickiej) Pagorzynie do

wschód.

nia „Galicyjskiego Gwarectwa naftowego Harklowa“

roku 1913 wcale intenzywny, choć na razie mało W powiecie nowo-sandeckim utrzymuje skuteczny ruch wiertniczy' Poczem ograniczyły się się od dłuższego czasu tylko kopalnia „Gwarectwa do ruchu pompowego. Obecnie przystąpiły znowu do Klęczany“ w Klęczanach -Trzetrzewinie, montowania nowego wiercenia. — Sąsiednia kopal-która ogranicza się tylko do ruchu pompowego.

W powiecie g r y b o w s k i m rozpoczęto w roku w Harklowej utrzymuje stały ruch wiertniczy, 1913 odczyszczenie i pogłębienie dawnego otworu obecnie wierci dwoma rygami i montuje trzeci.

Kopalnia w Ropiance Goldschmidta z Brukseli zastanowiła ruch wiertniczy jeszcze w r. 1912 i poprzestawała na pompowaniu; obecnie zamierza podjąć wiercenie jednym rygiem.

Na zachodnim przedłużeniu linii Rogi - Równe-Wietrzno-Bóbrka w Kobylanach zaczęło wiercić Towarzystwo akc. „Austria“ w roku 1912, wiercenie to jednak zastanowiło z początkiem wojny zwłaszcza że napotkało na potrzebę dłuższej instrumeutacyi. W roku 1911 przechodzi dawna kopalnia kobylań-ska, która obecnie nosi nazwę „Berta“ na Oktawię i Wita Sulimirskich. W latach 1913 i 1914 odwiercono tu dwa otwory, poczem zadawalano się wyłącznie pompowaniem. Obecnie przygotowuje się nowe wiercenie.

Kopalnia Gwarectwa „Rogi“ w Rogach uległa wśród walk w r. 1915 zupełnemu zniszczeniu.

Na północ partyi Rogów powstaje w r. 1912 kopalnia „Marta“, a w r. 1913 kopalnia „Louiza“ i „Piastowe“. Pierwsza z nich pogłębia obecnie dalej swój otwór, w którym nie dowierciła się jeszcze wyraźnych rezultatów, obie drugie uległy wskutek wypadków wojennych zniszczeniu.

Dochodzimy do granicy powiatów krośnieńskiego i sanockiego, gdzie nowszy ruch wiertni-

W Mrukowej odwierciła „Spółka Mrukowa“ z ogr. por. w roku 1913 dwa otwory, z których tylko jeden osiągnął niską produkcyę, którą sporadycznie się pompuje.

W Tokach rozpoczął w r. 1914 Izydor Dressier wiercenie poszukiwawcze, które jeszcze dotąd nie dało rezultatów.

Wiercenia Dra Gottlieba i Spółki w Ni eg łowić ach w roku 1913 nie wydało żadnych rezultatów.

Ruch naftowy rozwija się natomiast najinten-zywniejszy w krośnieńskiem i sanockiem.

W powiecie krośnieńskim: Hanowersko-Ga-licyjskie Gwarectwo naftowe, wspólnie z Akc. Tow. rafineryi olejów mineralnych forsuje w tym czasie dalej dwoma rygami odkrycie terenu w Białkówce i (sąsiedniej jasielskiej) Brzezówce, na kopalni zwanej „Winnica“. Wiercenia te wydają kolosalny stały wypływ gazów, dochodzący do 100 nU na 1 minutę z jednego otworu lecz na ropę nie natrafiają. Ruch wiertniczy, przerwany wybuchem wojny, podjęto obecnie przez nowe wiercenie w Białkówce, nadto rozpoczęto montowanie rurociągu dla doprowadzenia gazów z tych kopalń do Potoka i Krosna.

W Męcince rozpoczął J. M. Waterkeyn w r. 1913 wiercenia, dające dotąd analogiczne wyniki, jak kopalnia „Winnica“.

„Spółka naftowa Potok“ zastanowiła w roku 1912 wiercenia na swej kopalni w Potoku, mimo iż te wykazywały korzystne rezultaty, świadczące dobrze o zachodniej, nie tkniętej jeszcze części terenu kopalnianego. Gdy kopalnia ta jednak oraz sąsiedni teren w Jaszczwi w roku 1913 przeszły na «Société Française des Pétroles de Potok“, nowa ta firma rozpoczyna w roku 1914 w Jaszczwi 1 wiercenie i 4 w Potoku. Z tych są obecnie w ruchu 1 w Jaszczwi i 2 w Potoku.

„Hanowersko-Galicyjskie Gwarectwo naftowe“ utrzymuje na swej kopalni w Potoku stale ruch wiertniczy, obecnie wierci jednym rygiem.

Kopalnia «Piast“ Galicyjsko-Karp. akc. Tow. naft. w Potoku utrzymuje od szeregu lat tylko ruch

pompowy.

W Toroszówce rozpoczyna na nowo ruch Gwarectwo „Hektor“ z Gotha pierwszem wierceniem w roku 1913; obecnie kopalnia ta ma jeden otwór w pompowaniu a drugi we wierceniu. W roku 1914 powstały w tej gminie nowe wiercenia: kopalnia «Ewa“ Hanowersko-Galic. Gwarectwa i „Barbarossa“ gotajskiego Gwarectwa tej samej nazwy. Oba są obecnie w ruchu. W roku 1916 rozpoczęła nadto wiercenie Spółka w ogr. por. „Wiktor“.

Również w roku bieżącym rozpoczęło gwarectwo „Gerdasglück“ z Gotha ruch wiertniczy w Białobrzegach.

Kopalnia w Krościenku niżnem i wyżnem utrzymuje stały ruch wiertniczy. W roku 1913 przechodzi na wspomnianą „Société Française des Pétroles de Potok“, która w roku 1914 rozpoczyna in-tenzywne roboty wiertnicze, które wybuch wojny przerywa. Obecnie wierci się tam 2 rygami i zamierzone są dalsze wiercenia.

W Węglówce wierciło Galicyjsko-Karpackie akc. Towarzystwo na swej kopalni przed wojną jednym rygiem, obecnie planowane jest podjęcie ruchu wiertniczego.

Połączona kopalnia H. Machera i Spółki oraz Dra Wittiga i Spółki w tej samej gminie ogranicza od szeregu lat swój ruch do pompowania. W roku

1913 odżyła w Węglówce dawna kopalnia Galicyjskiego górniczego akc. Tow. naftowego (Montan). Teren jej nabywa H. L. Chittenden z Londynu i odwiercą jeden nowy otwór i odczyszczą trzy stare. Obecnie ruch tej kopalni polega wyłącznie na pompowaniu.

W Krasnej prowadzi firma J. M. Waterkeyn od r. 1911 wytrwale wiercenia poszukiwawcze mimo bardzo trudnych warunków wiertniczych. Wojna wstrzymała te roboty.

Wiercenie poszukiwawcze Legranda w Woli komborskiej prowadzone w r. 1912 nie dało rezultatów.

Galicyjsko-Karpackie akc. Towarzystwo naftowe utrzymywało do początku roku 1914 ruch wiertniczy w Bóbr ce, poczem utrzymuje jedynie ruch pompowy. Obecnie zaczęło nowe wiercenie, założone bardziej na południe, co w razie spodziewanego pomyślnego rezultatu przyczyni się do ożywienia tak tej kopalni, jak i kopalń sąsiednich.

To samo Towarzystwo utrzymuje w sąsiednich kopalniach Łęki i Wietrzno tylko ruch pompowy.

Na północ od karpackiej kopalni podjęło w Bóbrce w roku 1913 „Anglo-Austryackie Tow. kopalniane Ska z ogr, por.“ wiercenie dwu otworów; z wybuchem wojny został ruch tej kopalni całkiem zastanowiony.

Kopalnia M. Reicha we Wietrznie poprzestaje na pompowaniu dawnych otworów.

„Akcyjne Towarzystwo rafineryi olejów mineralnych wierci w Równem jednym Rygiew, w Rogach prowadzi tylko tłokowanie dawnych otworów.

Kopalnia „Perkins & Co.“ w Równem nie wierciła również przed wojną. W czasie walk w r. 1914 uległa zupełnemu zniszczeniu. Obecnie projektuje się odnowienie tej kopalni i pogłębienie otworu Nr. 9.

Hr. Oppersdorff w Równem wykazał uzyskaniem tuż przed wojną, obfitszej produkcyi w otworze Nr. 8, w głębokości 650 m, że południowa partya linii Bóbrka-Wietrzno-Równe rokuje piękne nadzieje, Obecnie zamierza pogłębić jeden z dawnych otworów.

nockim dochodzimy do kopalni „Janina“ Wiktora Żnrowskiego w Woli jaworowej, która utrzymuje tylko ruch pompowy. Zamierzone przed wojną przez tegoż właściciela podjęcie ruchu wPłowcach nie doszło do skutku wskutek wojny.

Spółka naft. z ogr. por. „Kopalnie nafty Zagórz“ wierci obecnie na kopalni swej Włodzimierz w Zagórzu jednym rygiem. Kopalnia „Warszawa“ tamże (dawniej R. Breitenwalda) pompuje tylko.

W Wielopolu Gwarectwo „Erzherzog Franz Ferdinand“ wierci na kopalni „Konstanty“ drugi otwór. Spółka Rokach i Sussmann poprzestaje dotąd na expłoatacyi dawniejszych otworów.

W Mokrem założyła angielska „Związkowa Spółka naftowa z ogr. por.“ w roku 1912 kopalnię „Stefan“ i dowierciła się wysoko wartościowej ropy. Projektowane jeszcze przed wojną wiercenie drugiego otworu ma obecnie przyjść do skutku. W roku 1914 rozpoczęła w tej gminie „Spółka naft. z ogr. por. „Mokre“ nowe wiercenie, które jest jeszcze nieu-kończone.

czy odkrył dwie linie Iwonicz-Klimkówka, obie dawniej częściowo znane, lecz zaniedbane.

Na linii północnej leżą kopalnie: „Antoni“ Dra Ślączki i „Hanna“ A. Czeczowiczki w Iwoniczu, kopalnie „Minia“ Dra Gottlieba i Ski oraz „Ostoja“ Spółki Ostoja z ogr. por. w Klimkówce.

Dr. Ślączka zaczyna wiercić na swej kopalni jeszcze w roku 1910, obecnie utrzymuje tylko ruch pompowy, Kopalnia „Hanna“ założona w roku 1912, nie osiągnęła jeszcze produkcyi i z chwilą wybuchu wojny zastanowiła ruch. Kopalnia „Minia“ założona również w roku 1912, pompuje jeden otwór. Kopalnia „Ostoja“ (dawny teren Karpat), założona tuż przed wojną uzyskała w maju b. r. w głębokości dwustukilkunastu metrów produkcyę, wobec czego podjęła obecnie wiercenie nowego otworu.

W I wonie zu-wsi ma w najhliższym czasie „Akc. Towarzystwo Galicya“ rozpocząć wiercenie dwoma rygami na południowej granicy kopalni „Antoni“.

W gminie Klimkówka pomiędzy wspomnia-nemi oboma liniami założyła „Jasielska Spółka naftowa z ogr. por.“ w roku 1913 kopalnię „Tonią“. Na kopalni tej zastanowiono w roku 1914 ruch ; obecnie łyżkuje się sporadycznie.

Główna południowa linia Klimkowiecka przechodzi przez Lubatówkę-Iwonicz-zdrój - Klimkówkę-Wulkę, a przedłużenie jej na wschód stanowią kopalnie w Wołtuszowej i Rudawce rymanowskiej Odkrycie tej linii, dokonane w roku 1912 przez Spółkę naftową z ogr. por. „Klimkówka“ przyczyniło się w znacznym stopniu do ożywienia ruchu w jasielskim okręgu.

W Lubatówce Galic.-Karpat. akc. Towarzystwo naftowe kontynuuje obecnie pierwsze wiercenie zaczęte przed wojną.

Kopalnia „Józef“ w Iwoniczu-zdroju hr. Załuskich od szeregu lat poprzestaje na pompowaniu, obecnie zamierza podjąć wiercenie.

Kopalnia „Iza“ w Iwoniczu-zdroj u-Kliinko wce spółki hr. Załuscy i Jan Mazurkiewicz założona w roku 1916, dowierciła się świeżo produkcyi i przystępuje obecnie do wiercenia drugiego otworu.

W samej Klimkówce więrcą obecnie kopalnia „Emma“ Izydora Dresslera, założona w r. 1913, dwoma rygami, wspomniana już kopalnia „Max“ Spółki „Klimkówka“ również dwoma rygami, a położona między niemi kopalnia „Minka“ Spółki z ogr. por. Mertens & Comp, jednym rygiem. Na wszystkich tych kopalniach zamierzone są dalsze zwiększenia mchu wiertniczego.

We Wulce wierci obecnie „Galic.-Karp. akc. Tow. naftowe na kopalni „Flora“ dwoma rygami we własnym zarządzie a dwa dalsze wiercenia oddało w akord spółce „Tepege“.

W Wołtuszowej rozpoczęło Galic.-Karpackie akc. Towarzystwo naftowe niedawno wiercenie.

W gminie Rudawka-Rymanowska rozpoczęło w roku 1915 wiercenie „Akc. Tow. Rafineryi olejów mineralnych i uzyskało obecnie w 301 m głębokości produkcyę. Drugie wiercenie ma wkrótce być rozpoczęte.

Posuwając się dalej na wschód w powiecie sa-

W powiecie brzozowskim prowadził w ostatnich latach syndykat firm „Mantzke & Comp.“ Galic.-Karpackie akc. Tow. naftowe na kopalniach swych w Zmiennicy i Turzempolu stały ruch wiertniczy. Od początku wojny dotąd jeszcze wierceń nie podjęto.

Słynną z białej, bardzo wysoko wartościowej ropy kopalnię w Starej Wsi nabyła w roku 1913 angielska Spółka „Oil Investors Associasion“, lecz mimo zmiany właściciela ruchu wiertniczego na niej nie podjęto.

Galicyjskie akc. Towarzystwo produkcyi nafty, prowadzi na kopalni swej w Humniskach stale ruch wiertniczy i obecnie wierci jednym rygiem.

Kopalnia „Graby“ Towarzystwa wiertniczego Grabownica w Grabownicy powstała w r. 1913 na terenie dawnej porzuconej kopalni Galicyjsko-Karpackiego akc. Towarzystwa naftowego. Przed wojną do wiercono na niej do ropy dwa otwory, które obecnie się pompuje. Istnieje zamiar nowego wiercenia na tym terenie.

W Witryłowie rozpoczęto wiercenie w roku 1911 na kopalni „Katarzyna“, własność Gwarectwa „Gloria“ z Gotha. Obecnie pompuje się tam tylko jeden otwór. Na kopalni „Zofia“ należącej do Spółki z ogr. por. „Frida“ rozpoczęto wiercenie w r. 1912, obecnie kopalnia ta zastanowiona. Natomiast rozpoczęto przed niedawnym czasem ręczne wiercenie na kopalni „Gertruda“ Wilhelma Müllera.

W powiecie strzyżowskim rozpoczęło Towarzystwo wiertnicze „Grabownica“ w roku 1914 poszukiwawcze wiercenie w Kozłówku. Wskutek wojny wiercenie to zostało wstrzymane.

Streszczając, możemy zaznaczyć, że tutaj na zachodzie przygotowuje się w ostatnich latach nowe szerokie pole dla rozwoju naszego przemysłu naftowego. Skoro wreszcie zakończy się szczęśliwie szalejąca wojna — będzie przemysł ten miał wszelkie dane, aby pokierowany należycie, mógł być jedną z dźwigni zniszczonego gospodarstwa narodowego.

Borysławski okręg naftowy.

i.

Wykaz kopalń oleju skalnego okręgu górniczego Drohobycz, będących w ruchu w dniu 30 czerwca 1616.

(Dokończenie).

Poz.

Położenia

kopalni

Nazwa

przedsiębiorstwa

Uprawnieni do wydobywania

UWAGA

119 Tustanowice Marta .    .

120

dtto

121

dtto

122

Marya

Mamcia .... Henryg Bard i Szymon Dische Moneta

123

124

125

126

. . M. Wiksel, S. Gartenberg, H. Laufer Merkury . . . . B. Goldberg, F Goldberg, A. Weidberg Marya Teresa (Mina) Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“ Marcel .    .

dtto

127

Morgan .... Oil Investors Assoc. T. z. o. P.

.    . Bohrges „Meta“ T. z. o. p. Altona

Meta . .

CO CO

CD OO

iS iS

.    . Dr. M. Tiegermann, Dawid Roth

Nelson

Niagara .... Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“

oh.imco CO CO CO CO

Paryż (Wiedeń) . Józef Rothenberg

Petrunio .... „Union“ akc. Tow. dla przemysłu naft. Parkinson .    .    . Tow. naftowe z ogr por. „Premier“

Popper .    .

dtto

134

Otylia .    .

.    . Markus Schotz i Ska Wiedeń

135

136

137

Rockefeller ... Oil Investors Assoc. T. z. o. P.

Roman .... Akc. Tow. dla przemysłu ol. skaln.

Rosa.....Wagmann, Gartenberg, Eckstein et Cons.

138

139

140

141

Sekcya Wolanka . Tow. akc dla przemysłu ol. skaln. State Lands . . . Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“ Synge .    .

Sas .    .    .

dtto

142

143

144

Tow. naftowe z ogr. por. „Joanna“ Lwów Szczęść Boże .    . Kurt Mitzlow, Samuel Poch

Stefania .... Gwarectwo „Stefania“ Borysław Sarmacya .    .    . Tow. akc. rafinerya ol. min.

Teresia

.    . Józef Huiles, Dr. Wł. Szajna

Tow. akc. raf. ol. min. Akc. Tow. rafineryi ol. min Budapest Trunkwalter .    . J. Lieberman jun. i Ska Drohobycz

Tryumf .... Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“

149

150

151

152

153

154

155

»

Mrażnica

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

168

V)

Popiele

Urycka Ska Sekcya Urycka Spółka dla przemysłu naftowego Feuerstein Vulkan I.

„ II. *

Wilno . .

Walka-Wisia Waliszko .

Faustyna .

Gottfried .

Herman Backenrotk Herman Backenroth

. Galicyjskie Tow. akc. naftowe „Galicya“

. Dr. Szymon Segil et Comp.

Gizela Thorn, Wiedeń . Związkowa Ska naftowa z ogr. por.

. Tow. z ogr. por. „Karpacki Orzeł“

. Jakób i Gustaw Goldmann, Gizela Herzig Tow. akc. rafineryi ol. min. Budapest . Hryń Iwańczuk, Mrażnica . Tow. z ogr. por. „Karpacki Orzeł“

. Galicyjskie Tow. akc. naftowe „Galicia“

. Tow. z ogr. por. „Silva Plana“ Borysław

. Tow. naft. z ogr. por. „Vulkan“ Wiedeń dtto

Dr. Ludwik Roehr, Lwów „Joanna“ Ska z ogr. por. we Lwowie . Tow. naftowe z ogr. por. „Premier“

. Meilech Horn

Tow. z ogr. por. „Silva Plana“ Borysław

Oil Spring Photogen . Temida Union .    .

Zofia .    .

Antoni .    .

Drohobycz

Poz.

Położenia

kopalni

Nazwa

przedsiębiorstwa

Uprawnieni do wydobywania

UWAGA

169

170

Popiele

171

172

173    Opaka Urycz Urycz

174

175

176

177

178

Paszowa

Inż. Klarfeld i Ska Borysław Akc. Tow. dla przemysłu ol. skaln. Tow. z ogr. por. „Karpacki Orzeł“ Akc. Tow. dla przemysłu ol. skaln. Gal. Karpackie Tow. naftowe Abraham Backenrotk et Comp.

Urycka Ska dla przemysłu naftowego

Dzierżawca A. Backenroth

Tryjesteńska rafinerya ol. min.

Tow. naftowe z ogr. por. „Polana“

Wiedeń,

I. Renngasse 6.

179 Ropienka-Wańkowa

180

Rajskie

Ropienka-Oelgrub. F. Pauls, H. J. Verhellouw Rajskie (Łuh) .    . Oil Investors Assoc. G. m. b. H.

181

Wańkowa-

Brelików Parkinson Marriot Société des Petroles de Wańkowa

<N CO OO 00

tH t-I

Perehińsko

to ;o 00 00 00

rlrlrl

Rypne

00

Poraź

Grecko-kat. Metrop. Tow. naftowe „Tryumf“ dtto

i E. T. Boxall . dtto i E. T. Boxall

Fundacya hr. St. Skarbka Hannibal .    .    .    . E T. Boxall

Polsko-Związkowa

Ska naft. ... Tow. dla przedsiębiorstw górniczych

„Tepege“

Gal. górn. Towarzystwo naftowe

Alfa

Aleksander XII.

Kraków,

ul. Jagiellońska 5.

188 Strzelbice

189

Dolina

Spadk. hr. Jadwigi

Wodzickiej .    . ¹ Ska kopalniana „Strzelbice“

Hungaria .... Akc. Towarzystwo raf. ol. min.

190

191

192

193

194

195

196

197

198

199

200

201

202

203

204

205

206

207

Perutz i Ska Otylia I, II. . . Stara kopalnia . Samson .    .    .

Ska Podwawelska Tow. dla handlu ropą .    .

.    . Gal. Tow. akc. naftowe „Gal i ci a“

Abranam Backenroth sen.

Gal. górn. Towarzystwo naftowe . i Gal Tow. akc. naftowe „Galicia“

Akc. Tow. dla przemysłu naftowego „Bi-har Szilagyer“

. Gal. Tow. akc. naftowe „Galicia“ dtto dtto

Sische Backenroth i B. Löw . Akc Tow. „Bihar Szilagyer“

. Dr. Wł. Szajna, S. H. Pollak et Comp.

. P. Brzozowski i H. Winiarz Eisig Backenroth et Comp.

Gal. Tow. akc. naftowe „Galicia“ dtto

Eisig Backenroth, Tonie Spitzmann et Co. Eisig Backenroth et Comp.

.    . Towarzystwo dla handlu ropą

Zygmunt .... Zygmunt Furgalski, Drohobycz

Zosia.....Akc. Tow. „Bihar Szilagyer“

Bandrów .... Gal. Tow. dla eksploatacyi i transportu

we Lwowie i Abraham Dogilewski

211 Rosochody Siegfried .... Gwarectwo „Siegfried III“ w Gocie

to to to

V

Bandrów

212

Łodyna

Kościuszko . , . St. August Glazor

II.

Zestawienie kopalń i ostatniego stanu otworów wiertniczych.

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy Głębokość

Średnica

rur

Wiercenie

cc

65

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

HH HH HH

1150

1536

1195

naftowe

Sektion .    .

Wolanka .    .

Spitzman

V

Columbus

Erha

Spitzman

Babycz

Terlecki

Spitzman

Rosberger

Terlecki

Towarzystwa

UJ HH £ HH HH HH W HH H HH HH H-j HH |>' > g HH HH |*j ^ £

I— H    1^ ^ P HH

^ > £

1504

1090

680

1320

1278

420

1571

1020

1266

1329

1365

1453

1425

1381

1398

1402

Ci ^ Vj Ü¹ O C5 ^ O CJ1 Ü' ^ ÜI

fifififififififififififif:

fi

fi

fi

fi fi

îi

îi

Ol en

0-75

1-6

i instrum.

fi

1000 kg. mieś. 4000 „    „

1000 „ „

1. cyst.

p -

cn cji oi

Eduard

Elżbieta

/ Paulus ( Zeus

1151

1219

I.

1229

Filip

II.

III.

1069

1295

Gliński '

IV.

I.

II.

1207

1284

1492

Herman I.

* II. Herzfeld Jenny . Kniep .

I.

1586

(Aloizy) I.

1509

I.

I.

I.

447

1493

849

Liliom .

Liliom

»

Marya

I.

II.

1295

1270

1210

Marta . Sabina

I—i l—i

1408

1310

P R R P E RPRPPPCPPRPPRPIP

fi Ü fi

fi

R îi

fi

fi

ic

co u-O ö Ó

11

1-70

0*70

lO 00 6 6

fi

fi fi fi

fi

2 cyst. mieś.

nieczynny

expl. gazów

Gahcya

Frania Fortuna Alfred . Antoni . Tadeusz

"-'"SR

1313

588

1148

1294

1222

fi

fi

Genia Zuzia

Ö CD

g-5.

1444

1417

fi fi

CO CO

6 6

I Johanna

Habsburg Hucuł . Ignacy . Jakób . Jawa . Sas . . Walka .

>-H j—I J—I J—t HH J—I I-i

1242

1422

1382

1455

1303

1520

1279

fi

fi fi fi fi

ii

00 zp O 'HH

Ö ós ©ą

1 cyst. mieś. i instrum.

cyst. miesięcz.

Stan otworu

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni Otwór wiertniczy

Głębokość

Średnica

rur

Wiercenie

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

Dąbrowa

1330

1443

1366

Vf

1454

V.)

1355

Kate

644

1383

Las

1260

73

1345

O

• P-H

1359-9

13492

1188-3

11561

903-9

73

Bank

1081

cd

1273-2

1280

O

•P-H

rfi

1392-9

1435-6

1394-7

1441

V

Bukowice

710-6

1324

y>

1316

y)

1200

v

Ponerla

1209

1129

800

CD © 07 07 Ot Ot CD Ot OT ^ Ot    Ot "Ol © Ot Ot Ot Ot Ot Ot zO © Ot Ot Ot Ot

RRRRRRRRRRRfcRftRt;RRSiRf;f;f;R,!R'-'f;f:!

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

© ©

ob tfä» © en Ç⁵

vl Ol O CU bs bS Ot

bS

44

44

44

44

44

44

44

44

0-1

1-8

0-53

7-2

3-4

0-9

0-75

P5

nieczynny

instrumentée i wierci

Kometa Kopernik . Las szlachec Luiza . . Mamcia Merkur

1600

885

1038

1529

1264

1024

Meta

Nafta

Moneta Fiume . Goldberg Jan Kanty Naphta

KH j-H I—5

h-î

1425-3

1232-5

630

885

1232

W

Sarmacya Nelson .

Oil Inv. / Morgan Assoc. (

Otylia . Oil City Petrunio

Premier Tow. nafta

Clay . . . . Długosz .    .    .

Długosz Łaszcz Erdölwerke I. . „ HI. .

<5    ^

H M M h .—¹    HH J—i ł-H H—I t—I t—| HH HH hH <1 £h M

1344

1142

1295

1296

1100

1068

1322

1175

1614

1032

1600

152530

1238-45

1045

1425-20

1219-60

OÜtÜtOt©Ot<l^)OtOivlütot©OÜt

SRSRRSRSRRRSS-RSf.

>£*■ Ot £=■ ot © © r r r r r r

0-2

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

44

s-i co ccj O*    O*

CO \0

i wierci

nieczynny i instrumentée

ekspl. gazy

44

Ot

44

montuje

44

Ol

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni Otwór wiertniczy Głębokość

Średnica

rur

Wiercenie

Stan otworu

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

Uwaga

Erdölwerke

Galie. Spółka

XII.    1333*30

XVI.    1255-50

II.    1207

III.    1150-50

r>

IV.

1250

Hilda

I.

King Eduard . .

King Eduard VII. Henry Thomas Kithe

VIII.

XII.

XIII.

Alix

XIV.

1274-90

1405-80

1305-20

95P30

1150-6

879-60

)lO »O lO lO

ó ^ o o

i wierci

Livia

Marcel

Premier, Tow. Naftowe

Marya Teresa .

Niagara . . . . ! Pluto.....

State Lands . .

Synge

Tryumf . .

Waliszko Wisła . . Popper

Rosa . . Salo . . .

Stefania . . Szczęść Boże Teresia . . Triestr. Raff.{ Kinga . . .

Trunkwalter To w.    J Feuerstein .

Uryckie \

Wiedeń .

Wilno . .

Wulkan I.

Wulkan II. Zofia . .

.<1 .<1 ö H i-H UH

1217-60 6“

1270

6“

1322-60 4“ 1197-40 4«

1327

5“

Mina

IV.

V.

VI.

1265-60 5“ 1600-50 4“ 1341-40 5“ 1266-90 6“ 1315-98 6“ 1192-80 6“

lO

6 6

montuje

Borak

Hubicze

Dereżyce

Eileen

Dorrit

Edna

Marg. Gr.

Lusia

I.

II.

III.

V.

VI.

IX.

X.

XI.

I.

II.

III.

I.

I.

II.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

IV.

V.

I.

II.

I.

I.

III.

II.

508

1157-17

1297-25

1339-25

1275

1145-90

1324-50

1284-30

1166

1250-39

1295-7

1486-20

1170

1321

1233

1278

1438

1445

1673

1033

1321

1407

1110

1160

9“

4“

5“

5“

6“

5“

5“

5“

6“

5“

5“

5“

5“

4“

4“

5“

5“

4“

7“

5“

4“

6“

6“

lO lO lO

i wierci

nieczynny

montuje

cyst miesięcz.

i instrument

1089-60

1412-60

1329

6“

6“

6“

1150    5“

836-60 9“ 831-50 9“ 455-40 10“ 30    14“

Ci

ZD

i wierci

4 otw. nieczyn.

2 eksp. gaz.

3 montowania

Stan otworu

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy Głębokość

rur

Wiercenie

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa

Produkt,

dzienna

Uwaga

BORYSŁAW

Comp.

Int.

de Petr.

Tow. \ Dąbrowa \

Bianka

Blochówka

»

Bory sławski

Celina .    .

Charitas . Kamilla » -

Zbyszko . Concilant . Everest Oil King . Debra .    .

Diamant . Donamon .

/ Tatra I Willy

I.

ii

I.

1217

I. 1085

741

913

I.    1343*08

I.    1325

IL    1249

I.

II.

I.

I.

I.

III.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

I.

III.

ii

ii

ii

ii

2000 kg. mieś.

0-25 i wierci P5 cyst. miesięcz. 075|

03

Ol

ii

ki

ii

1340

1526

1297

1229

1337-45

1455-50

1280

1153

1111-30

1124

1187-70

1384

1523

ii

ii

ii

ii

ii

O O    O O o H-

h- i-, to pa o* ci< ói co 6i

o

? ó ?

m ot i—»•

cyst. miesięcz.

i wierci

i wierci

Equivalent Erich Ernuśka Estera . Dawidman

Jobku

1106-10

456-8

Y)

I.

1026

ii

1 5 cyst. miesięcz.

0-5

III.

1490

0-6

Fanto

Towarzystwo naftowe

Etna . . Johanna .

Kornhaber

V

Ludwik Port Artur

y.

I.

I.

II.

III.

II.

III.

V.

I.

853-99

1121

1299

1314

1061-35

1364

1297

03

559-90

1169

1 cyst. mieś.

Gal. kasa Jj Oszczęd.

Siehardt .    .

Felicyan .    .

Dr. Freund .

Gal Kasa oszcz.

/ Adela 1 Ida

II.

I.

I.

III.

II.

XVI.

1199-03 1408 4

845

1581

975

1028

1300

03

7*32

03

08

1-5

nieczynny

V    V    V    V

Pontresina I.

XXIII.

XXV.

1008

930

cyst. miesięcz.

cyst. miesięcz. 7000 kg. mieś.

I.

595

II.

50

IV.

13-40

»

Galicya Galicya

V.

95

III.

1537-20

ii

XIV.

1317

XV.

1314

XVI.

1162

XVII.

1187

<1 Cs Ci fc fc £ fc

2*5

02

1*5

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni

Otwór wiertniczy Głębokość

Średnica i

co

rur

Wiercenie

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa ° |

Produkt.

dzienna

Uwaga

I Helena i Violetta

I Brugger 1 Br. Raili

XXIII.

XXIV.

1007-50

0-3

I.

II.

I.

I.

I.

I.

I.

i.

II.

I.

III.

V.

VII.

1462

1260

1209

4“

5“

6“

1472-50 6“ 1030    ' 4“

890

1486

1268-50

1401-50

1038

1042-20

1240-70

1009

980

928*6

1242

466

0*75

666

i wierci

4“

5 cyst. miesięcz. 2 cyst. miesięcz.

5“

6“

5“

5“

7“

6“

7“

6“

5“

5“

10“

0-2

99 o

CC¹ co

i wierci

i wierci

ekspl. gazy

V

Maryna Maurycy .

VIII.

1002

7“

I.

1313

6“

Tow. o j i + Gal. Karp. | Syndykat

A. G.

Nafta

Ratoczyn

53.

1225

5“

1041-25

Oil City

Sekcia Potok Natan .    .

( Krakus

1206

1285

7“

6“

6“

I.

I.

1314-62

1309-60

4“

Oil Star 01ex

II.

66

6“

14“

97Ó9

Ol Ol Ol r~*

i wierci

I.

I.

II.

III.

1309

1345

1277

1257

5“ !

u

6“

I.

I.

I.

II.

I.

1270-40 1281-70 1040-4

1227

1307

6“

5“

6“

7“

7“

r—*    -r-H    CC

1-H t—t

6 ö

i wierci

i wierci

Premier

Albert Leo .    .

Na Wagmanie .

Leo Albert Boxai Milicent Sydney Vandenberg Eglon

II.

5“

1327

III.

II.

1104-40

1184-70

1186

980

1195

1056

5“

6“

6“

7“

7“

6“

4“

0*25

0-4

o bS 9 oi

ekspl. gazy

Tow. Ratoczyn

I.

III.

IV.

Ratoczyn borysł.

V.

VI.

VIII.

IX.

1164

970

1318

1266

1108

1037

1074

5“

4“

5“

5“

6“

7“

7“

Tow.

Fluss

Brenn

stoffe

Karp. Ratoczyn Regina .    .

Ręka .    .    .

Silva Plana .

8 starych otworów

Wotan

I.

I.

I.

II.

III.

1249

1090-40

1267-7

1258-4

721-8

TH lO    O-rH ^ Qi.

^6    ©66    9

i wierci

cyst. miesięcz. cyst. miesięcz. i wierci

ekspl. gazy i wierci cyst. miesięcz.

Przedsię

biorstwo

Nazwa kopalni Otwór wiertniczy Głębokość

Średnica

rur

Wiercenie

Stan otworu

Tłokowanie

Instrum.

Wypływa

Produkt.

dzienna

20

TO

Flüssige I Brenn \

Water-

keyn

Kozak

Józefina

IV.

207-5 12“ 1020-1    7“

1277-80 5“ 1217*70 4“

1513

1189

4“

6“

1267*70 4“

940

1043

1200

1307

3“

4“

5“

1282-79 5“ 481-07 9“ 470    19“

1127

6“

0-7

i wierci

1-5 cyst. miesięcz.

2^ cyst. miesięcz. 1-1 i wierci 1 cyst. miesięcz. 0-5 cyst. miesięcz. wierci

ekspl. gazów

0 05

0-5

55

55

nieczynny

55

1309-20 1170-34 4 1522    5

nieczynny

wierci

nieczynny

34

r-H

4    otw. nieczyn.

5    ekspl. gazów

MRAŻNICA.

1313

Gotfried . .

1317-9

220-65

Karla . . . Monte Carlo

1216

1117

1353

55

55

1307

lO O S'I id l> lO l>

Ol G'l

Galicya Naphta {

j Oil Spring

Janina Union . .

Zofia . .

Józef . .

Photogen

1313-25

309-60

845-50

1095

1100

350

439

1269

602

CO >o ip iO

© o O" to óo

i wierci

POPIELE.

Antoni . . Britania . . Sedno . . .

hhh

1602

1413

1289

Ol ^ ©

0.3

i wierci

ts

Tustanowice

40    94    16    7

Borysław

Mrażnica Popiele .

00

00

10 2

2    ekspl. gazów

3    w montowaniu

4    otw. nieczyn.

4    otw. nieczyn.

5    ekspl. gazów

Razem

! 86 186 : 28 |    9

309 otworów czynnych.

7 eksploatujących gazy

7 ekspl. gazów

Wykaz obrotu ropą za miesiąc wrzesień 1916.

Kopalnie i otwory wiertnicze

Zapasy 31. VIII.

1916

Wytwór

czość

Ropał

Manco

Wysłano w Kg.

Zapâs 30. IX. 1916.

Tustanowice Borysław . Mraźnica .

Razem

4403317

2476858

255142

7135317

44316309

24048346

2802240

71166895

458079    4119446    39992706    4149395

669598    889360    22447042    2519^04

119562    2667199    270621

1127677

5128868

65106944    6939220

68641

368501

403030

66682

30196

56400

366598

89250

2144590

767460

o o o O (M co CO CO Q

co

111345

173

89092

2034256

629120

1007

144955

20870

62635

66606

2020

22522

10400

59892

14905

2500

84000

24150

1382

64001

216300

10050

243800

68199

354170

526267

69182

24667

56400

339098

900

1600

8557

7500

226705

1282150

54464

122250

15100

13765

37930

500

31442

233810

1128620

63600

113100

28950

121013

178235

57470

11170

8172

7370

14850

35500

IC

m ni. o o* o o

9450

7870

31000

41242

50405

Razem .    .

8901177

76246934

1195842    5283748    69807188    8861333

ZESTAWIENIE

czystej produkcyi ropy po odtrąceniu ropału, manka i zanieczyszczeń w roku 1916.

Produkcya w cysternach 10.000 Kg.

MIESIĄC

Borysław Schodnica Urycz

Mraźnica Opaka

Inne

kopalnie

Styczeń Luty .    .

Marzec * . Kwiecień . Maj . . . Czerwiec . Lipiec .    .

Sierpień Wrzesień .

050005050005000505

cnco~J05Gotoo50to

ooGccocooüiœo

MOOCOCDO WOCD

totctototocotototo

ototOHtoboœcM

CMÜiOtO^^O

ÜlCDcDCOOWKtOOO

OpCDCOOOOO-^JCDCOCO

cDi-^dôÔOtôcôcà

q<oco<iQpootooM

oôrf^îôôôdôdôîôcô

MKtOł-kMWHI-łtO

COODOOOCDGOCO<IO

WO^COt^OCDHCD

-j^óóóaićócó

Razem

58908

1958

696

794

55-7    1817-9

ZESTAWIENIE

zapasów ropy w Borysławiu według stanu z 1. października 1916.

ROPA

Zajęta prze-Zapasy Kg. strzeń zbiorników Kg.

Borysław Schodnica Mraźnica Urycz . Opaka .

12,144.2431 159.5847 25.2869 27.9859 6.5131 j

58,600.0000

1,836.0650

122.0000

650.5603

192.0000

Z galicyjskiego przemysłu naftowego.

Napisał

Dr. Stanisław Olszewski.

rok J913 I. półr. 1914

6*09°/o    6‘17¹ /-

205°/₀    2’03°/₀

/o

Tendencya zwyżkowa ceny ropy, o której pisałem w poprzedniej notatce w Nr. 1-szym Czasop Górn. Hutniczego, nietylko utrzymała się, ale przekroczyła wszelkie najbardziej optymistyczne nadzieje. Ostatnie notowania z 20 bm. — ceny ropy borysławskiej we Wiedniu opiewają 29 K za 100 kg loco cysterna w Borysławiu. Wobec tak olbrzymiej hossy odnosi się wrażenie, że ta zwyżka, przewyższająca nawet cenę ropy, gdy ją w zachodniej Galicyi sprzedawano na garnce, potrwa dalej i przekroczy 30 K, czyli za dawny garniec 1 K !

Widocznem jest, że zapotrzebowanie galic. ropy jest bardzo wielkie. Niestety jest jej za mało, a w ostatnich tygodniach, wprawdzie jeszcze nie o wiele, ale powoli stale mniej. Wedle wykazów p. M. Witko-wera dzienna produkcya ropy zagłębia borysław-skiego wynosiła na dniu 18 bm. 214 wagonów po 10.000 kg, zaś dzienna produkcya wszystkich innych kopalń z wyłączeniem produkoyi kopalń położonych na wschód od zagłębia borysławskiego wedle mojego przybliżonego oszacowania 50 wagonów. W sierpniu br. wynosiła dzienna produkcya zagłębia borysławskiego 235—242 wagonów, więc ubytek w tym miesiącu wcale dotkliwy.

Nadzieje rychlejszego powiększenia produkcyi ropy pokładane w terenach naftowych w zachodniej Galicyi, tak ażeby je na wielkim targu odczuć można, nie dopisały. Niezmordowane zabiegi szefa sek-cyi p. Homanna odniosły ten bardzo pomyślny sku-tak, że wkrótce sześćdziesiąt kilka nowych rygów stanie do pracy poszukiwawczej gotowych. Ale zachodnia Galicya posiada swój odrębny i sobie właściwy charakter, z niej nie wydobędzie się więcej, jak to co wydobyć można. Wedle mojego statystycznego zestawienia, przygotowanego do drugiego wydania Mapy górniczo-przemysłowej Galicyi, wynosił procentowy udział w produkcyi całej Galicyi : powiaty: Nowy Sącz Gorlice,

Jasło, Krosno, Brzozów,

Sanok .    .    .....

po w. Lisko i Stary Sambor

a wiercono w tymże czasie i w tych powiatach bardzo intenzywnie, gdyż w dwa razy tylu miejscowościach—61— co w r. 1911. Jeżeli przeto błędy jakie popełniano przy poszukiwaniach za ropą będą te same, obecnie, to nie należy do wyniku nowych choćby bardzo forsownych wierceń za ropą w zachodniej Galicyi przywiązywać zbyt różowych horoskopów.

Obecnie rozgrywają się wypadki, które na cenę ropy galicyjskiej mogą mieć bardzo poważny wpływ. Jeżeli uda się państwom centralnym opanować kopalniami ropy w okręgu Prahowy, w takim razie państwo Niemieckie, Bułgarya i Turcya w pierwszym rzędzie znajdą pokrycie swojego zapotrzebowania, cena zaś ropy borysławskiej musi spaść do tej wysokości, jaką mieliśmy na początku tego roku t. j. do 9—12 K za 100 kg. Będzie to cena normalna na czas długi, a może sprawiedliwsza i o wiele zdrowsza jak obecna z tak horendalną hossą.

Zmienność produkcyi ropy nauczyła nafciarzy a szczególniej amerykanów dbać przedewszystkiem o odpowiedne zapasy ropy i forsować produkcyę tak długo, dopóki nie uzyska się w zbiornikach co najmniej półtorarocznej do dwuletniej produkcyj. Galic. przemysł naftowy od kilku lat ani marzyć o tern nie może. Zapasy ropy w Galicyi ogromnie zmalały i wynoszą nie całe 9.000 wagonów świeżej t. j. nie zwietrzałej ropy. Wypada nam więc usilnie choćby tylko ze względów zapobiegliwości na przyszłość starać się o szybkie powiększenie produkcyi. W zagłębiu borysławskiem sprawa niestety nie idzie tak prędko, w innych zaś terenach szyby nie są tak obfite, aby ich produkcyę można odczuć i jakbyśmy tego sobie życzyli. Powinniśmy więc z całych sił podnosić nasz targ naftowy i wytężać na wszystkie strony pracę i jeszcze raz pracę, aby wykazać w Galicyi miesięcznie choćby tylko na razie 10.000 wagonów ropy. Na tern tle jestem w toku studyów nad jednym problemem, który może przyczynić się do pewnego, a co najważniejsze szybkiego powiększenia produkcyi.

Stowarzyszenia górnicze.

Czytelnia Polska Akademików górniczych w Leoben.

Z chwilą wybuchu wojny ustało wszelkie życie towarzyskie w Czytelni. Koledzy rozjechali się bądź to do wojska, bądź to do domów i dopiero w listopadzie roku 1914 z otwarciem Akademii górniczej, rozpoczął się na nowo ruch towarzyski w Czytelni. Ilość członków, liczących normalnie koło 100, zmalała do liczby 15 w roku 1914, a 10 w roku 1915/16. Pomimo to Czytelnia była czynna nie tylko jak zazwyczaj, lecz starała się prócz swych celowych zadań, jako stowarzyszenie górnicze ogniskować również uchodźców Polaków, przebywających w Leoben. Staraniem Czytelni przy wybitnej pomocy zamieszkałego w Leoben St. hr. Franciszka Zamoyskiego, powstałą szkoła ludowa w lokalu Czytelni dla dzieci polskich, w której wykładali nauczyciele i nauczycielki — Polacy przebywający na tułaczce w Leoben. Ogół Polaków mógł za złożeniem kaucyi korzystać z biblioteki Czytel-nianej i czasopism. Czytelnia przyczyniła się także w znacznej mierze do założenia komitetu dla uchodźców, w skład którego weszli także dwaj członkowie Czytelni. Komitet dla uchodźców otworzył w Leoben gimnazyum dla młodzieży polskiej, po porozumieniu się z galic. c. k. Radą szkolną krajową, w którem to gimnazyum wykładali między innymi również dwaj leobeńczycy: kol. Fingerchut nauki przyrodnicze i kol. Marczewski, matematykę.

Staraniem Czytelni odbył się również wieczorek listopadowy przy współudziale członków Czytelni i Polaków z pośród uchodźców. Możność egzystencyi swojej w czasie wojny zawdzięcza Czytelnia głównie St. Strzechom, Świetnemu Wydziałowi krajowemu, Radom powiatowym i Instytucyom, które przez swe zasiłki umożliwili utrzymanie normalnego trybu życia Czytelni. Obecnie liczy Czytelnia 19-tu członków, w tern przeszło połowa z Królestwa Polskiego.

L.p.

Zamknięcie rachunków dochodów i wydatków

Pierwszej Grupy I-go Stowarzyszenia górniczego w Krakowie za rok 1915.

Przychód.

Rozchód.

Nazwa przedsiębiorstwa wpłacającego wkładkę

L. p.

Tytuł rozchodu

1.    Jaworznickie Gwarectwo węglowe

w Jaworznie.........

2.    Galicyjskie akc. Zakłady górnicze

w Sierszy..........

C. k. Dyrekcya Gwar. „Brzeszcze“ Kop. „Société anonyme min. et in-

dustr." w Borach.......

5. Towarz. akc. Zakładów hutniczych i górniczych w Trzebini . . . . Kopalnia „Matylda“ w Kątach . . Kopalnia „Compagnie galicienne de

mines“ w Libiążu.......

Kopalnia „Kmita Tenczynek w Ten-czynku (za rok 1914).....

2.799    14

CC

8.

Poz.

1.

1.

1.850

1.077

»O CM iO 00

1.077    82

t> L> CO co CO lO

00

251    80

173    61

8.465    77

Płaca sekretarza, płaca służącego, lokal, światło i opał, materyały piśiniehne i druki, porta i wydatki biurowe, posiedzenia, szkoły górnicze (Siersza), fundusz dyspozycyjny Prezydyum; różne wydatki (datek na Kolumnę Legionów, datek dla c. k. Urzędu o-pieki wojennej na cele świąteczne dla żołnierzy, remuneracya sekr.

i służby)...........

Utrzymanie szkoły górniczej w Dąbrowie: Preliminowane na r. 1915 K 4500, wypłacone z Rku majątku w dn. 19 6 i 21 8 1914 do rąk Prezydyum na cele szkoły, przekazuje się w myśl uchwały I. Grupy z dn. 29/11 1915 do Rku majątku ......... .

Razem . . . Nadwyżka kasowa za rok 1915 — przenosi się do Rku majątku z dniem 31/12 1915 ......

Bilans majątku pierwszej Grupy

I-go Stowarzyszenia górniczego w Krakowie z dniem 31. grudnia 1915.

Poz

Stan

3.573    37

4.500

8.073

37

392    40

8.465    77

Wypłacony do rąk Prezydyum Fundusz dyspozycyjny za rok 1914 Saldo dnia 31. grudnia 1915 na książ. wkł. powiat. Kasy oszcz. w Krakowie Nr. 80500 K 11.850-07 w kasie p3dręcznej na wydatki pocztowe . „

3-67

300

11.853

74

?»

Saldo dnia 1. stycznia 1915 . . . Przekazane w myśl uchwały I-szej Grupy z dnia 29/11 1915 z preliminarza wkładek na rok 1915 K 4500, wypłacone do rąk Prezydyum d. 19/6 i 21/9 1914 z Rku majątku na cele szkoły górn.

w Dąbrowie.........

Nadwyżka kasowa z preliminarza

wkładek za rok 1915.....

Odsetki narosłe na książeczce wkł. pow. Kasy oszcz. Nr. 80500 za rok 1915 ...........

6.974! 55

4 500

392

286

40

79 I

12.153

74

12.153

74

Preliminarz wydatków l-szej Grupy

na rok 1916.

Tytuł

Uchwalono na rok 1915

Wydano w roku 1915

Preliminuje się na rok 1916

Uwaga

tH

Płaca sekretarza, płaca służącego, lokal, światło i opał, materyały piśmienne i druki, porta i wydatki biurowe, posiedzenia

2.520

2.400    17    3.020

00    ! to

Szkoły górnicze uzupełniające w Jaworznie i Sierszy

700

393

20 1.800

Jaworzno 600 Siersza 1.200

1.800 K

Utrzymanie szkoły górniczej w Dąbrowie

4.500

4.500 ! -    4.500

. Fundusz dyspozycyjny Pre-zydyum

300

300

300

5.

Różne wydatki

480

480

280

Razem

8 500

8.073

37    9 900

Sprawy

bieżące.

F. T.

Westfalski Syndykat węglowy. Westfalski Syndykat węglowy, utworzony w roku 1895, przedłużony w czasie wojny na jeden rok prowizorycznie, został w ostatnich dniach na dalszych lat pięć t. j. do 31 marca 1922 r. przedłużony.

Do Syndykatu tego, który w ostatnim roku obejmował już 85 różnych Gwarectw i Towarzystw kopalnianych o łącznej wytwórczości przeszło 1.100,000.000 ton, przystąpiły obecnie wszystkie kopalnie węgla i koksownie tamtejszego okręgu.

Fakt ten jest bezsprzecznie dla dalszego rozwoju tego potężnego Zagłębia wielkiej doniosłości i nie pozostanie on bez wpływu na ukształtowanie się stosunków handlowych w cennych okręgach węglowych, a to nietylko w Niemczech ale także i w Monarchii austro-węgierskiej, jak i w Królestwie Polskiem.

Okoliczności towarzyszące temu przedłużeniu istnienia tej organizacyi kartelowej, w szczególności stanowisko zajęte przez Rząd pruski w tej sprawie są wysoce znamienne, i dlatego zasługują na to, aby im słów kilka poświęcić.

Rząd pruski, który jako właściciel kopalń i koksowni, a więc wytwórca bardzo poważnie w okręgu westfalskim interesowany, dążył wszelkimi środkami do ustalenia dotychczasowej organizacyi tamtejszego okręgu, widząc jednak piętrzące się trudności podczas rokowań, postawił wszystkie kopalnie przed wybór dobrowolnej autonomicznej organizacyi lub związku przymusowego.

Rząd stanął w tym wypadku ponad wszelkimi względami, które przemawiać mogą za lub przeciw kartelom a uznając, że tak w czasie trwania wojny, jak i w najbliższych latach powojennych jest niejako koniecznością państwową, by ustała walka konkurencyjna kopalń między sobą, dążył z żelazną konsekwencyą do przeprowadzenia swego planu.

Kopalnie postawione pod grozę organizacyi przymusowej, zdecydowały się pozostawić na uboczu swe specyalne interesa i wolały zjednoczyć się dobrowolnie, salwując w ten sposób swą autonomię i zastrzegając dla siebie odpowiedni wpływ na regulowanie wytwórczości i zbytu swych zakładów.

Nadmienić wypada także, że Rząd pruski chcąc zapewnić sobie większy wpływ w Syndykacie, wykupił akcye jednego z największych Gwarectw tamtejszych a mianowicie Tow. „Hibernia“, którego wytwórczość roczua wynosi przeszło 6,000.000 ton węgla i 1,500.000 ton koksu.

Zakład ubezpieczenia robotników górniczych od wypadku. Z dniem 1 stycznia 1915 weszło w życie ces. rozp. z 7 kwietnia 1914, mocą którego ustawa o ubezpieczenie od wypadków z 28 grudn. 1887 rozciągniętą została także na robotników górniczych i urzędników ruchu tak na kopalniach minerałów zastrzeżonych, jakoteż i na kopalniach dla żywic ziemnych.

Agendy ubezpieczenia w całem państwie sprawuje centralny zakład ubezpieczenia od wypadków we Wiedniu.

Od decyzyi tego zakładu dopuszczalną jest skarga przed właściwym Sądem rozjemczym.

W obrębie c. k. Starostwa górniczego w Krakowie ustanowione zostały dwa Sądy rozjemcze :

1)    W Krakowie dla okręg, urzędów górniczych w Krakowie i w Jaśle ;

2)    W Drohobyczu dla okręg, urzędów górn. w Drohobyczu i Stanisławowie.

Dnia 11 października b. r. odbyła się w Sądzie w Krakowie pierwsza rozprawa przed senatem złożonym z 4 asesorów fachowych pod przewodnictwem c. k. Radcy Sądu kraj. Markiewicza w obecności c. k. Radcy Dworu Dr. Edwarda Schneidera.

Z grona asesorów mianowanych przez c. k. Starostwem w Tarnowie i wskutek prośby Zarządu Ministerstwo robót publicznych, brali udział w Są- wodociągów miasta Tarnowa, rejon ochronny dzie : c. k. star. radca górn. p. Ferdynand Jastrzęb- w gminie katastralnej Swierczków, p owi a t s k i i c. k. star. komisarz górn. p. Emil Czerluncza- Tarnów ze względów dobra publicznego, dla zabez-k i e w i c z ; z grona asesorów wybranych przez przed- pieczenia zTódeł zasilających, wodociąg miasta Tar-siębiorców górn. i ubezpieczonych : star. inż. górn. nowa w myśl postanowień §§ 18., 220., 222. pow. p. A. Schmidt z Tenczyka i p. Bern a dziko wski ust. górn. z 23. maja 1854 Dz u. p., Nr. 146, oraz

§§ 72., 75 ust. naft. kraj. z 22. marca 1908 Dz. ust. i rozp. kraj. dla Galicyi Nr. 61.

W rejonie tym zakazano na czas trwania wzglę-

z Brzeszcza.

Rada Naftowa. Z ramienia Izby Pracodawców w przemyśle naftowym, wybrany został delegatem do Rady Naftowej na pięciolecie upływające z końcem dów publicznych prowadzenia jakichkolwiek robót r. 1920

p. Tadeusz Chłapowski, dyrektor kopalń poszukiwawczych, tak za minerałami zastrzeżonymi nafty akc. Tow. „Galicya“ w Borysławiu.

Schodnickie tow. akc. dla przemysłu naftowego, żywicznymi wymienionymi w § 1. wspomnianej ustawy zakupiło wraz z innemi rafinerami znaczne tereny naftowej krajowej, naftowe około Borysławia i Tustanowic, w zamiarze zapoczątkowania eksploatacyi już w r 1917. Ta sama zebranie pełnomocników i technicznych kierowników „Schodnica“ uzyskała również znaczne tereny w Mra- jasielskiego okręgu naftowego — zainicyowane przez żnicy dla pozostającego z nią w bliskich stosunkach tow. c. k. naftową wojskową komendę i c. k. jasielski „Vulkan“, gdzie już rozpoczęto montowanie szybów, urząd górniczy.

Huty żelazne w Dąbrowie górniczej. „Berliner

Tageblatt“ dowiaduje się, że władze austryackie mają dla przemysłu naftowego żywotne kwestye : zamiar podjąć na nowo ruch hut żelaza w Dąbrowie górniczej w Królestwie Polskiem. Prawdopodobnie ników i konieczność uwolnienia jak największej ilości wznowi także pracę tamtejsza fabryka stali. Produkcya tychże z wojska, wysokich pieców w Dąbrowie górniczej w r. 1913 wynosiła 4.2 milionów cetnarów metrycznych suro- budowy i ruchu kopalń, a głównie drzewa i węgla.

3)    zapotrzebowanie koni.

4)    sprawy aprowizacyjne.

Po kilkugodzinnej dyskusyi ustalono najdokład-Jubileusz lampy bezpieczeństwa Dawy’ego przypadł niej całe zapotrzebowanie a c. i k. Komenda wojskowa obiecała jaknaj energiczni ej poprzeć postulaty

wego żelaza. Produkcya półfabrykatów żelaza wynosiła 6 milionów cetn. metr., a 4.7 miliona cetn. metr. stali.

na września r. b.

powszechną ustawą górniczą, jakoteż za minerałami

Dnia 15-go października odbyło się w Krośnie

Na konferencyi poruszono następujące bardzo

1) zapotrzebowanie wykwalifikowanych robot-

2) zapotrzebowanie materyałów niezbędnych do

Olej z węgla brunatnego. Jedno z niemieckich przemysłu naftowego, towarzystw akcyjnych („Frankfurter Ztg.“ nie podaje nazwy), postanowiło przedsięwziąć na dużą skalę nabyło około 200 morgowy teren leżący na linii wytłaczanie oleju z bitumicznego węgla brunatnego, naftowej Harklowa-Załawie i stworzyło spółkę celem Rozporządzeniem c. k. Urzędu górniczego okręgo- eksploatacyi tegoż. Większość udziałów objęli Eksce-wego w Jaśle, z dnia 26. lutego 1914 L. 826, ogło- leneya Władysław Długosz, Kazimierz hrabia Osie-szonem przez c. k. Starostwo górnicze w Krakowie, cimski-Czapski i Towarzystwo Tepege. z dnia 11. lipca 1916 r. L. 1833 w Dzienniku ustaw

i rozporządzeń krajowych, z dnia 20. września 1916 został powierzony Tow. Tepege.

Nr. 91 ustanowiony został w porozumieniu z c. k.

Polskie Spółki naftowe „G ł ę b o k a“. Tow. Tepege

Zarząd Spółki i wykonanie robót wiertniczych

Rozpoczęto montowanie Szybu Nr. I.

Przegląd literatury górniczej.

Galicyjski przemysł naftowy, napisał dr. Leon Rymar. Wśród nader w ostatnich czasach ubogiej w wydawnictwa literatury górniczej pojawiła się ta książka ciekawa, tern oryginalniejsza w swych poglądach, że napisana przez człowieka najzupełniej w sferach zawodowych nieznanego. Autor poświęca obszerną swoją pracę : „Twórcom i pierwszym pionerom przemysłu naftowego w Galicyi w 60-cio letnią tego przemysłu rocznicę“. Obszerną ocenę tej pożytecznej książki ogłosił niedawno w jednym z dzienników doskonały znawca przemysłu naft:wego p. inż. M. Szydłowski, wyraziwszy na wstępie swe zdziwienie : że ten najbogatszy z przemysłów polskich-galicyjskich nie znalazł dotychczas swego odbicia w literaturze fachowej, że się nie znalazł technik lub ekonomista, któryby historyi rozwoju tego przemysłu swą pracę poświęcił i opublikował !

Śmiało twierdzić można, że właśnie wskutek

‘) „Galicyjski przemysł naftowy“, napisał dr. Leon Rymar, Kraków 1915. Do nabycia w Biurze Związku G- i H. P. Kraków Pańska 7-

braku poważnych publikacyj o przemyśle naftowym i wynikłej z tego nieznajomości tegoż, nie zainteresował się nim, jak należało ani Rząd centralny ani krajowy, ani kapitał i społeczeństwo polskie. Uczyniły to natomiast nader skwapliwie kapitały obce, głównie angielskie, niemieckie i francuskie.

Książka dr. Rymara rozpada się na następujące rozdziały : Teorya powstania ropy, Geologia ropy, Produkcya, Gaz, Robotnicy, Konsumcya, Przemysł rafineryjny, Import, Eksport, Kapitał w przemyśle, Stanowisko władz. Zaopatrzona jest prócz tego w wykresy, z których nader przejrzyście poznać można stosunek wytwórczości ropy w Galicyi i Rumunii w latach 1884—1900, dalej zestawienie porównawcze w liniach odmiennych wytwórczości Galicyi, Rumunii, Indyi hol. Indyi Angiel. w r. 1874 -1912, wreszcie podobnie na osobnej tablicy zestawiona wytwórczość ropy Stanów Zjednoczonych i Rosyi od roku 1887 do 1912.

Produkcya ropy galicyjskiej wynosiła w roku 1912 2,43% produkcji światowej t j. ::a 47,276,725

K. Z.

W hutnictwie: 94 — % Polaków

—•—% Litwinów P—⁰ ₀ Rosyan 41 °/o Niemców 09 % Żydów W przeróbce metali:

77-7 /₀ Polaków 0 6° o Litwinów P3°/₀ Rosyan 6'0°/₀ Niemców 14-4% Żydów

ton wytwórczości ogólnej światowej przypada na Galicyę 1,187,007 ton.

Rumunia, która do roku 1910 miała stale wytwórczość mniejszą niż Galicya, tego roku przewyższyła wytwórczość galicyjską i stanęła na trzeciem miejscu wytwórczości ogólno światowej pozostawiając Galicyę wskutek szybkiego wzrostu wytwórczości Indyi holenderskich na miejscu piątem. W zespole tern zaopatrującym obydwie półkule w ropę zajmują pierwsze miejsce Stany Zjednoczone z 63,25%, drugie Rosya z 19,37%, trzecie Rumunia z 3,70%, czwarte Indye holend, z 3,09%, piąte Galicya z 2,43°/₀.

Wytwórczość ropy ogólnoświatową od roku 1874 do 1912 oblicza autor na 635,420,874 ton, galicyjską na: 16,525,184 ton. Jeszcze mniej korzystnie przedstawia się stosunek spożytkowania gazów ropnych w Galicyi. Pierwsze miejsce zajmuje pod tym względem także Ameryka, która wykorzystała w roku 1912- 508 miliardów stóp kubicznych gazu o wartości 350 milionów koron. Osobna sieć rurociągów do zużytkowania gazów ma długość około 40,000 km. Półpięta miliona ludzi korzystało ze światła i opału gazowego a pięć milionów ze światła gazowego. Galicya której jedno tylko środowisko Borysławsko-Tustanowickie mogłoby dostarczyć około 500 milionów metrów sześciennych gazu i zasilić światłem kilkadziesiąt dużych miast zrobiła nader mało celem wyzyskania gazów ropnych. Zaledwie 130 km. rurociągu służy przeważnie tylko w obrębie zarządu kopalń naftowych.

Autor omawia dalej szczegółowo z gruntowną znajomością rzeczy sprawę zniżki cen ropy spowodowanej brakiem zbiorników i stosunek niezorga-nizowanych wytwórców surowca w przeciwieństwie do znakomicie zorganizowanych rafinerów.

Stosunkom robotniczym poświęca p. Rymar obszerny dział swej książki stwierdzając wyjątkowe uzdolnienie naszego robotnika naftowego poszukiwanego dziś na całym świecie. Mówiąc o spożyciu ropy ogólnoświatowem porusza autor znamienny szczegół że Austrya posiadająca swój własny przemysł naftowy należy do najsłabszych konsumentów ropy, wskazując jako przyczynę wysokość podatku konsum-cyjnego (13 k. od 100 kg.) od roku 1882 do dziś nie zmienionego. W r. 1911 spożycie nafty w kilogr. na głowę wynosiło w Stanach Zjednoczonych 29,4 kg. w Niemczech 12,2 a w Austryi 6,2 kg. Zniesienie podatku od nafty używanej do opalania i ogrzewania i denaturowanie jej podobnie, jak to się dzieje z spirytusem uważa autor, jako konieczny warunek podniesienia jej spożycia ; zniesione winno być również według zdania autora uprzywilejowane stanowisko światła elektrycznego i gazowego nie opłacającego żadnego podatku.

Ostatnie dwa rozdziały o przemyśle naftowym poświęca autor kapitałom zaangażowanym w przemyśle ropnym i stanowisku władz w stosunku do przemysłu naftowego.

Książkę p. Rymara warto przeczytać z uwagą; rzecz cala jest traktowana bardzo sumiennie i na źródłach niewątpliwych oparta, co powinno zachęcić naszych wybitnych znawców przemysłu naftowego do podjęcia prac na tern tak jeszcze szerokiem i otwarłem do działania polu.

Montanistische Rundschau podaje w ostatnim numerze sprawozdanie radcy górn. F. Bartoneea z działu górniczo-hutniczego na ostatniej wystawie wojennej we Wiedniu, a mianowicie z pawilonu wojskowego okręgu gubernatorskiego w Lublinie. Są to wiadomości zestawione z właściwą p. radcy Bartonecowi sumiennością w szczegółach dla uświadomienia sfer górniczych obcych, które obecnie zwracają baczną na okupowane części Królestwa Polskiego uwagę. Do zestawienia przyłączona jest mapka orientacyjna wykonana starannie. Procentowy udział narodowości tak się przedstawia :

W górnictwie 97-—o'o Polaków 0*1 °/o Litwinów 0⁻3 % Rosyan P3 % Niemców P3 % Żydów

Sprostowania.

Holszańskiego.

Akademia górnicza w Krakowie. Str. 2. Nazwisko

Notatki o odkryciu nowych źródeł naftowych, dzamy niniejszem, żc Ks. Zofia nie była drugą, lecz W polskich i niemieckich dziennikach pojawiły się czwartą żoną Władysława Jagiełły i nie księżniczką ostatnimi dniami notatki o odkryciu nowych źródeł rosyjską, ale litewską córką Ks. Adrzeja Iwanowicza naftowych na linii Krościenko-Biafebrzegi-Potok.

Ze względu na liczne zapytywania stwierdzić musimy, że nowych źródeł naftowych na linii tej architekty, który współdziałał w wykonaniu planów dotychczas nie odkryto — na linii tej znajdują się p. S. Odrzywolskiego opiewa p. B a 11 e n s t e d t a nie stare kopalnie ropy w Krościenku i Potoku —wier- jak mylnie podano p. Bellenstedt. eony w Białobrzegach szyb przez gwarectwo nie-    Walne zgromadzenie l-szej Grupy Stowarzyszenia

mieckie nie jest jeszcze produktywnym.    górniczego w Krakowie. Str. 27. Dyrektor „Brzeszcze“

Kto zwiedzał kopalnię w Wieliczce. W Nr. 1 Czas. p. Karol Ponesch, a nie Ponesel.

Górn.-Hutn. na str. 28. zaszła pomyłka, którą prostujemy.

Ustęp odnośny brzmi: „W r. 1424 zaprosił król Wła- W rubryce czwartej wykazu zamiast: Ropa ma być: dysław Jagiełło na uroczystość koronacyjną swej Ropał. drugiej małżonki Zofii, księżniczki rosyjskiej“. Stwier-

Wykaz obrotu ropę za miesięc sierpień 1916. str. 20.

INHALTSANGABE.

Prof. Dr. Wł. Szajnocha. Polens Bergbau in der Zukunft. Es werden alle Zweige des Bergbaues in Galizien u. in Königreich Polen der Reihe nach auf ihre Zukunftsaussichten untersucht, die Berechnungen der noch vorhandenen unterirdischen Vorräte und die letzten Jahresproduktionsziffern angeführt und darauf hin eine äusserst günstige Prognose der weiteren Entwi-ekliung des gesammten Bergbaues Polens der schon jetzt (1913) einen Jahreswert von mindestens 31t Milionen Kronen darbetet, in Aussicht gestellt.

Dr. K. Tołwiński. Die geolog. Forschungen der Naphtaterains auf der Insel Sumatra. Die Charakteristik der ind. Dschungeln. Darstellung der Schwierigkeit dortiger geolog. Forschungen Klimatische Verhältnisse Einfluss der atmosph Niederschläge auf die Durchführung der geolog. Arbeiten im inudierten Terain Lateritschichten und die Ausbisse : „tana-napol“.

Ign. Zenon Jędrkiewicz. Einige Worte über das galiz. Eisenhüitenwesen. Anteil Galiziens ander gesammten Roheisenerzeugung Österreichs. Einstellen des Hochofens in Węgierska górka. Die galiz. Sphaerosiderité das beste Eisenerz⁻

Dr. Jan Nowak, Doz d. Univ. Die tektonischen Typen der karpathiśchen Naphtaterains in Iwonicz, Klimkówka und

Rymanów.

Dr. Maryan Rosenberg, Ökonomie des Bergwesens. Der Bergbau als volkswirtschaftlicher Faktor. Die Bedeutung des Bergbaues im Kriege Wettbewerb Englands und Deutschlands. Situations Verhältnisse der kriegsführenden Mächte bezüglich des Kohlenbegbaues. Der Einfluss des Krieges auf den Kohlenbergbau Österreichs.

E. C. Konstantierung der Kohlenflötze in Bohrlöchern. Über den Einflus der Verrohrungstiefe auf die Genauigkeit der zu konstatierenden Kohlenflötz-Mächtigkeit auf Grund einer vorgenommenen Erhebung.

Tadeusz F i 1 i p p i, Dir. d. Ind. Bank Fil. in Krakau. Kohlen Produktion in Österreich im Monat August 1916.

Heinrich Salamon de Friedberg k. k. Oberbergkomissair Jasloer Naphtarevier.

Naphtarevier in Borysław.

Dr. Stanislaw Olszewski. Aus der galiz. Näphtaindustrie.

Montanistische Vereine. Montanistische Chronik Bücherschau. Richtigstellung.

Zawiadamiamy niniejszem, że długoletni, a wielce zasłużony Dyrektor firmy naszej

WŁADYSŁAW WACHAL

po długich a ciężkich cierpieniach przeniósł się do lepszej wieczności dnia 31. października 1916.

Zwłoki przewiezione będą w najbliższym czasie z tymczasowego miejsca spoczynku w Krakowie do Krosna, gdzie złożone zostaną na miejscowym cmentarzu.

Zmarły pozostawia w pamięci właścicieli i współpracowników firmy niezatarte wspomnienie.

W. STAWIARSKI & Co.

Fabryka nafty

Spółka z ograniczoną poręką

w Krośnie.

i*

i*

!'

I,

BIURO ZWIĄZKU GÓRNIKÓW

I HUTNIKÓW POLSKICH W AUSTRYI

KRAKÓW, UL. PAŃSKA L. 7.

MA DO SPRZEDAŻY NASTĘPUJĄCE WYDAWNICTWA:

1. Nakładem Związku górników i hutników polskich:

Monografia - Krakowskiego zagłębia węglowego, część I., II

z mapami...................

Stosunki ekonomiczne zagłębia Krak., prof. J. Michalski . .

Droga wodna Dimaj-Odra Wisła-Dniestr, Dr. Józef Rosłoński Uwagi gospodarcze, przemysł górniczy i fabryczny w zagłębiu Krakowskim, Dr. Artur Benis . .

Taryfy kolejowe, Bronisław Chodkiewicz Handel węglem kamiennym, Tadeusz Filippi j

Pieśni górnicze, Zdz. Kamiński i P. Mooss, opraw......

brosz......

Sprawdzanie pokładów węglowych w otworach świdrowych

F. Jastrzębski...................

Pamiętnik I. Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1906 (wyczerpany)

IL Zjazdu górn. i hutn. poi. w r. 1910 ..... Memoryał w sprawie założenia Akademii górniczej w Krakowie Kalendarz górniczy „Szczęść Boże“ na r. 1910/11/12/13/14    .

Woda w przyrodzie i górnictwie.............

Podsadzka płynna....................

Przyszłość polskiego górnictwa, Prof. Uniw. Jag. Dr. W1 Szajnocha

2. Posiada na składzie komisowym:

Budowa geologiczna utworów węglowych w zagłębiu Dąbrowski em, St. Czarnocki................

Wypadki nieszczęśliwe w kopalniach węgla kamiennego w zagłębiu Dąbrowskiem w r. 1904, 1905 i 1906, Wł. Choro-

szewski i J. Hofman.................

Wapień muszlowy w zagłębiu Dąbrowskiem, Karol Bogdanowicz Przemysł węglowy w Królestwie Polskiem, K. Srokowski i J. Hofman

Geologiczny opis Polski, Jerzy Bogumił Pusch........

Pokłady węglowe wzdłuż przyszłego kanału Dunaj-Odra-Wisła,

Dr. W. Petraschek..................

Słownik techniczny niemiecko-polski, prof. K. Stadmüller . . .

W królestwie nocy, zbiór nowel z życia górników, Kazet ....

Pamiątka I. Zjazdu górników z 66 ilustracyami .......

Matka, poemat z doby współczesnej, Kazet..........

Galicyjski przemysł naftowy, (z wykresami) wydanie na kredowym papierze Dr. Leon Rymar ..............

Koron

i IV.

40 —

2*50

2‘—

3-60

yy

yy

3*—

!•—

10-—

6-—

1*—

—'80 —*30 —•30

3*75

1*90

2-50

1*25

3*75

—•50 30 —

2*—

5*-

3-50

'“'ÜS

«O

MONOGRAFIA

TOM IM.

UKAŻE SIĘ NIEBAWEM.

ZAWIERAĆ BĘDZIE MONOGRAFIE KOPALŃ WĘGLA I STATYSTYKĘ WYTWÓRCZOŚCI.

Ze względu na znaczny koszt tego wydawnictwa wyjdzie nakład tomu III. ściśle według zamówień.

Cena tomu III. zostanie później oznaczoną.

Zamówienia wraz z zadatkiem 20 K przyjmuje

BIURO ZWIĄZKU

GÓRNIKÓW I HUTNIKÓW POLSKICH

W KRAKOWIE, GL. PAŃSKA L. 7.

*****

*********

**********

BANK PRZEMYSŁOWY

at

dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wieikiem Księstwem Krakowskiem

FILIA W KRAKOWIE

Zakład Centralny we Lwowie. Filia w Drohobyczu. Ekspozytury: w Borysławiu i Wiedniu. Reprezentaoye: w Lublinie i Dąbrowie Górniczej

KAPITAŁ AKCYJNY K 10,000.000. aaaauatm TELEFON: 0092, 2375, 2377.

Uskutecznia wszelkie transakcye bankowe, a w szczególności przyjmuje

WKŁADKI na książeczki wkładkowe i rachunek bieżący

za korzystnem oprocentowaniem dziennem.

Podatek rentowy od wkładek oszczędności ponosi Bank z własnych funduszów.

Kupno i sprzedaż walut, dewiz i papierów wartościowych, inkaso weksli, przekazów i czeków. Uskutecznia przekazy i akredytywy i wydaje listy kredytowe na miejscu krajowe i zagraniczne itd. Udziela wszelkich wyjaśnień i wskazówek odnośnie do korzystnej lokacyi kapitałów i do przepraw, wszelkich transakcyi finansowych. Wynajmuje SCHOWKI (Safe deposits) w skarbcu stalowym,

Kasy otwarte codziennie w godzinach: 9—127, > od 3 -4 po południu z wyjątkiem niedziel i świąt.

i NAKŁADEM ZWIĄZKU GÓRNIKÓW i HUTNIKÓW POLSKICH M    wyszła rozprawa w wysokim stopniu aktualna :

1 PRZYSZŁOŚĆ POLSKIEGO GÓRNICTWA I

napisał DR. WŁADYSŁAW SZAJNOCHA Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Cena. X korona,

Do nabycia w Biurze Związku Górników i Hutników Polskich, Kraków, Pańska 7.    |

Sławkowska L. 2. Półwsie Zwierzyniec

Kościuszki L. 40.

SKŁAD FABRYCZNY

KRAKOWSKIEJ FABRYKI SZCZOTEK i PENDZLI

Krakowska FABRYKA SZCZOTEK i PENDZLI

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel :

Spółka z ogran. odpowiedzialnością.

Właściciel :

k pi. FRANCISZEK DROBNIAK

k prn. FSAHCISZEK NOMU

TELEFON Nr. 0488.

Jedyna polska fabryka w kraju, wykonuje i dostarcza po cenach fabrycznych wszelkie gatunki szczotek i pendzli, w szczególności szczotki z drutu do celów górniczych i fabrycznych.

TELEFON Nr. 2428.

Artykuły techniczne toaletowe i galanteryjne.

DOSTAWA NATYCHMIASTOWA.

FARBY, MATERYAŁY.

^StSXSiSSSXSSSXSXSSSXSX3SSX3^XSSSXSm

OGŁOSZENIE.

I Wojenna Centrala |

handlowa

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Krakowie, Sławkowska 1 G

prowadzi na mocy rekwizycyi c. k. Namiestnictwa sprzedaż węgli

ar .

. 0Q

wszystkich kopalń krajowych, a mianowicie: Jaworznickiego Gwarectwa węglowego w Jaworznie, Galicyjskich Akcyjnych Zakładów Górniczych w Sierszy, Towarzystwa przemysłowego i górniczego w Borach, Kopalni w la Compagnie Galicienne de Mines w Libiążu i przyjmuje zamówienia na tenże węgiel kraj.