-

<

t#

aeoi

%

•    â:-

Ł

»

I

V

iïC::-DjJl

- ■

r<

-

i

: > ■

jT

e£2

B9SH33

\>

0

S

I

à*

fÎHTR 0 L fG ATORNfi Al J. KOSTIUKA

L WE LWOWIE il

■ asbz n - - y. -i.w-TrmrwałKtaaay

/

y

L

/(tJl fci    i l\

4ź-

Jo<+j

O-r^l

CK^>

'T* /ÿÿ/

<;

\

\>

cO

UL

(A X y 2

ISh

ORGAN

Tiiirmiii iiilttcliicmn it Linii

KOMITET REDAKCYJNY;

Jan Franke, profesor c. k. Szkoły politechnicznej, Roman br. Gostkowski, inspektor kolei Albrechta, Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły politechnicznej

i Paweł Stwiertnia, inżynier-eleAT kolei Karola Ludwika.

ODPOWIEDZIALNY REDAKTOR

LUDWIK RADWAŃSKI inżynier cywilny z upoważnieniem rządowem.

XSoczaaük: ITT. 1SSO.

2: 10 tablicami i drzeworytem.

•L./

- ^ n

'i

\^y

-u

IM-

ru'

*¥ f

NAKŁADEM TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO-

Z DRUKARNI K. PILLERA.

18 8 0.

*0*

A

/

WWE LWOWIE;.*)

Spis rzeczy

"w roczniku I"X7\

z r. 18 8 0.

Stronnica

Stronnica

I. Sprawy Towarzystwa.

Ogłoszenia i podziękowania oraz odezwy Zarządu Towarzystwa

. 1, 9, 49, 57, 64, 89 i 101

politechnicznego Sprawozdanie z walnego Zgromadzenia Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych :

Zgromadzenie dnia 13. i 20. grudnia 1880    ....

„    „    10.    17. i    24. stycznia oraz    7.    lutego 1880

„    „    14.    21. i    28. lutego i 6.    marca    1880

„    „    13.    i 20.    mara 1880 .

„    ,    10,    i 17.    kwietnia 1880

„    „ 24. kwietnia 1880

„    „1. maja 1880

„    „ 13. 20. i 27. listopada 1880

„    „    24. maja 1880    .....

„    „ 3. czerwca 1880    .....

„    „    6. i 21. czerwca oraz    9. lipca 1880

„    „    28. lipca 1880

„    „    13. sierpnia 1880

„    „    7. września 1880 .

„    „    30. października 1880    .

Spis członków Towarzystwa politechniczego Petycya w sprawie reformy szkół średnich .

Kongres austryackich inżynierów i architektów w Wiedniu

Projekt konkursowy na przytulisko w Anières, przez Bronisława

Bauera (z rys. na tab. I., III. i IV,).....

O wodach gruntowych, przez Michała Zajączkowskiego, inżyniera cywilnego .    .....

'    ^i Szafa biblioteczna lwowskiej c. k. szkoły politechnicznej, przez

J. Zachariewicza (z rys. na lab. II.) .    .    ,

1 i Znaczenie cukrownictwa w Galicyi, przez B. Nowakowskiego 11 i O lokomotywach przeznaczonych do służby stacyjnej na dworcach dróg żelaznych, przez Romana Gostkowskiego 25 ; Diagram goniometryczny, przez Aleksandra Tychowskiego (z rys.

na tab. V.)..........

41 i O usuwiskach, przez N. Kovatsa, inżyniera kolei Lwowsko-

Czerniowieckiej (z rys. na tab. VII.)42, 50, 58, 66, 79, 89 i K)2 Rys historyczny rozwoju dróg żelaznych przez Romana Gostkowskiego    44, 51, 60, 69, 83 i 92

Oznaczenie sił działających w belce ciągłej przegubowej za pomocą linij wpływowych, przez Maksymiliana Thullie, dypl. inżyniera i docenta szkoły politech. we Lwowie (z rys. na tab. VIII)

•    33 : Obrazki przemysłu angielskiego .

17

33

49

101

102

11

12

41

49

50 !

V. Rozmaitości.

. 68, 80, 92 i 105 96 i 108

57 I Fabryka papieru w Czerlanach. — Telefon w budkach strażniczych    .........

.    65 i

66 Kolej linowa nad Giessbach. — Przyrząd do wypośrodkowania rozkładu cisi ienia w sklepieniu ukośnem. — Mosty z betonu w Irlandyi. — Zużytkowanie nieczystości kanałowych w Paryżu. — Tory kolei konnych w Paryżu. — Maszyna do obrabiania płyt granitowych. — Czarny połysk u wyrobów glinianych. — Budowle na wyspie Bourbon Zjazd techników cywilnych. — Regulacya rzek. — Międzynarodowa wystawa wyrobów glinianych w Berlinie.— Nowe budowle w Bosnii i Hercegowinie. — Domy w Paryżu. —

Dostarczenie

77

102.

2, 12, 25, 50, 57 i 89

41

77

II.    Odczyty na zgromadzeniach tygodniowych.

O wpływie techniki na cywilizacyę, odczyty p. Karola Maszkow-skiego, prof. szkoły politech.

O zastosowaniu telefonów przy drogach żelaznych w liniach sygnalizacyjnych, odczyt p. Henryka Machalskiego, inżyniera (z rys. na tab. V.)    ...*...

III.    Wykłady na posiedzeniach komisy i To w. politech. dla sprawy regulacyi Dniestru.

O regulacyi Dniestru, wykłady p. Jägermanna, prof, szkoły

politech., (z rys. na tab. VI. IX. i X.) 37, 46, 54, 73, 85 , 94 i 106

Sprostowanie i uzupełnienie wykładu p. Jankowskiego, inżyniera Wydziału krajowego, zawartego w nr. 12 „Dźwigni“ z roku 1879

.    2, 12, 18 i 25

34

IV. Rozprawy.

O przewietrzeniu mieszkań i sposobach oznaczania stopnia zepsucia powietrza, przez Michała Zajączkowskiego, inżyniera cywilnego ........

4j

Centralne ogrzewanie całego miasta. — wody zachodnim przedmieściom Wiednia .

Izba inżynierska Galicyi i W. ks. Krak. — Konkurs. — Most nad rzeką Taya. — Most na Wiśle koło Grudziądza. — Kolej przez Saharę. — Osuszenie bagien rzymskich. — Szluza niezwykłej wielkości. — Most stalowy. — Kanał Dumont. — Piec z puszek. — Eiplozya w tunelu. — Bloki cementowe tam portowych. — Podwyższona kolej drogowa w Nowym Jorku. — Wydzielanie fosforu z żelaza. —

Wozy kolejowe na mięso .......

Petycya w sprawie stopni doktorskich na politechnikach.— Wystawa przemysłowo-rolnicza w Cieszynie. — Zawalenie się

stajen w Beikos. — Kanał Panama.....

Tramway lwowski. — Szpitalik dla dzieci we Lwowie. — Jan Pietraszek. — Reforma szkół politechnicznych .

Sztuczne drzewo — Kolej elektryczna w Berlinie. — Most w Iwakuni (Japonii). — Statystyka szyn kolejowych. — Zużycie szyn kolejowych. — Wierzchnia hudowa kolei

16

23

konnej Vignola. — Szklanne progi kolejowe. — Kolej linowa do hotelu Giessbach. — Corbin’a przenośna kolej żelazna. — Kontakt elektryczny za pomocą żywego srebra. — Przyrząd Dorpmüllera. — Maszyna do obrabiania kamieni. — Oddziaływanie cieczy kloacznych na ściany

kanałów..........

Nowa ustawa budownicza dla znaczniejszych miast Galicyi. — Izba inżynierska Galicyi i W. ks. Krakowskiego Petycya w sprawie kolei Transwersalnej. — Kongres austry-

ackich techników ........

Wybór rektora szkoły politechnicznej we Lwowie. — Jednolite oznaczenie ilości w naukowych dziełach technicznych Wiadomości personalne. — Kongres austr. inżynierów i architektów w Wiedniu. — Muzeum techniczno-przemysłowe w Krakowie. — Kanalizacya w Poznaniu. — Ulice asfaltowane. — Podziemna kolej w Paryżu. — Halla elektryczny przyrząd sygnałowy. — Poziomy wiatrak. — Oświetlenie elektryczne.— Pokład pomostowy z drzewa bukowego.— Koboty melioracyjne we Francyi ..... Szyny kolei konnej w Kolonii. — Pierścienie wzmacniające

przy kotłach parowych    .......

Konkurs. — Stypendyum im. Franciszka Józefa. — Kościół w Zarzeczu. — Ankieta górnicza. — Instytut dróg i mostów w Petersburgu ........

Sprawy personalne. — Stanisław Grzywiński. — Konkurs. — Izba inżynierska. — Bogactwo marmuru w Japonii. —

Kanały z betonu........

Usunięcie sklepionego mostu. — Zawalenie mostu. — Tunel kolei Arletańskiej. — Hydrauliczne wyciągi. — Ogrzewanie wozów kolejowych. — Przyrząd Stroudleya. — Kocioł parowy Thwaita. — Powody eksplozyi kotłów. — Lokomobile Świderskiego. — Maszyna parowa dla domowego użytku —

Euszt dla drobnoziarnistego materyału. — Lokomotywy pospieszne kolei Franciszka Józefa .    .    .    .    ,

VI. Literatura techniczna.

110

.    40

16, 24, 40, 48, - 8, 16, 24,

i 74

Czasopismo techniczne Inżynierya i budownictwo ^ , Przegląd techniczny .

|0 zakładach wodnych według J. Pohla ułożył E. Uderski . g,. ; Zweite Abhandlung über die Wasserabnahme in den Quellen, Flüssen und Strömen von Gustav Kitter von Wex. . i Uiber die Be- und Entwässerung der Landeshauptstadt Czer-

nowitz von Ottokar Burghart.....

Theorie und Berechnung der Bogenfachwerkträger ohne Scheitelgelenk von Fr. Eugesser, Ingenieur. Ocena przez

M. Thulliego . ■.......

Neue Constructionen aus der graphischen Statik von Dr. H. T.

Eddy. Ocena przez Aleksandra Pragłowskiego Wiadomość o dawnych fabrykach w Polsce, przez Juliana Ku-łaczkowskiego .........

Kzuty środkowe czyli nauka wolnej perspektywy, napisał Wł. Daszyński, c. k. profesor. Ocena przez Walentego Lati-

neka, dypl. inżyniera .    .....

Wiadomość o nowych publikacyach dzieł technicznych

Jako dodatek załączono do każdego numeru „Dźwigni“ M a tery a ł y do słownika techniczego, wydane przez komisyę słownikową Towarzystwa politechnicznego we Lwowie (razem 12 ćwiartek czyli 48 stronnic).

Spis rzeczy zawartych w III. roczniku „Dźwigni“ (1879) załączony został do nr. 1 „Dźwigni“ z r. 1880.

OO

98

109

CO •

24,

^ C5 • O o OO

i 48

i 48

24

24

24

CM    CO . CO

CO    lO O

64

74

Eocznik IY.

Lwów, 20. Stycznia 1880.

(* (WE LWCS:! '

Ir. 1.

Prenumerata z pr z esy łka pocztową w Austryi wynosi: rocznie półrocznie .... 3 , Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

(» złr.

DŹWIGNIA

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. ł>ędą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisma nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet

redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, dyrektor ruchu kolei Rumuńskiej, Paweł Stwiertnia, inżynier elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor : LUDWIK RADWAŃSKI, inżynier cywilny z upoważnieniem rządowem.

Sprawy Towarzystwa.

Sprawozdanie z posiedzenia Zarządu.

Posiedzenie odbyte na dniu 9. grudnia 1879 r. Przewodniczący i p. Raciborski. Obecni pp. Bartelmus, Jägermann, Kakowski, Kovats, i Radwański, Stwiertnia.

.....    .    Przyjęto dwóch nowych członków. P. prof. Jägermann oświad-

cznego odbedpe się w sobotę dnia 81. stycznia o go- czs a 2 p0„„du ci?żkiej rtabości p Dr Wolskiego, wybrał. komisja

dżinie 6. wieczorem w sokole ludowej imienia Konarskiego, j oceniająca ulepszenie konstrukcyi mostów pomysłu p. Ibjańskiego,

przewodniczącym p. Aleksandrowicza. Prezydyum oznajmia, iż w myśl uchwały Zarządu z 17. listopada b. r. ukonstytuowała się komisya dla sprawy komasacyi gruntów i rozpoczęła swoje czynności. Sekretarz

1)    Zagajenie posiedzenia przez zastępcę prezesa p. Ra- j odczytuje pismo p. Felkla, w którem tenże oświadcza, iż przyjmuje

mandat na reprezentanta z siedzibą w Rzeszowie. Powzięto do wiado-

2)    Odczytanie protokołu z ostatniego Walnego Zgromadzenia, j    Zarząd powziął do wiadomości oświadczenie pp. Jana Schulza

i Wincentego Sierakowskiego, iż występują z Towarzystwa. P. reprezentant Rudkowski uprasza wykreślić z listy członków p. Perellego, który oznajmił, iż wkładek płacić nie będzie. Zarząd poleca prezydyum

4)    Sprawozdanie komisyi lustracyjnej za r. 1878 i 1879. ; zażądać od p. Perellego zapłacenia zaległych wkładek na podstawie

5)    Wybór prezesa, zastępcy prezesa, 7 członków Zarządu i §. 11 statutu lit. b) a dopiero potem może nastąpić jego wykreślenie.

i 3 zastępców tudzież komisyi lustracyjnej z 3 członków i 2 i Kilkn członków uprasza, aby Zarząd zechciał udać się z prośbą do

Koła Polskiego w Wiedniu, o wstawienie się u c. k. Rządu za członkami, którzy ze służby katastralnej oddaleni zostali. Z powodu nagłości sprawy uchwala Zarząd wystosować następujący telegram do Koła Zarząd Towarzystwa. ! Polskiego : ,,Reskryptem ministeryalnym z 26. listopada b. r. oddalono i z katastru pomiędzy wielu innemi następujących 12 członków Towa-

L. 603.

Ogłoszeni e.

Walne Zgromadzenie Towarzystwa Politechni-

ulica Wałowa /. 4.

Porządek dzienny:

ciborskiego.

3) Sprawozdanie z czynności Towarzystwa (Referent p.

Stwiertnia).

zastępców.

6) Wnioski (Referent p. Radwański). Lwów, dnia 15. stycznia 1880.

wać czynności prezesa i uprasza przeto o uwolnienie go od dotychcza-

Zarząd Towarzystwa.

i rzystwa politechnicznego, za którymi na tej drodze z powodu nagłości L. 604. Ogłoszenie. P. Władysław Słoniński, dyrektor ruchu ! ośmiela się upraszać Wysokie Koło o łaskawe wstawienie się, Prezes.“ kolei rumuńskiej w Jassach, przyjął mandat na reprezentanta Towa- i Sekretarz odczytuje pismo p. bar. Gostkowskiego, w którem tenże rzystwa z siedzibą w Jassach, o czem się Szanownych członków uwia- i oświadcza, iż zmuszony stosunkami słuźbowemi nie może dalej sprawo-damia. Lwów, dnia 15. stycznia 1880.

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych.

wodniczący p. Raciborski. Obecnych 54 członków i 2 gości.

sowych obowiązków. Zarząd po dokładnem zbadaniu motywów, z wiel-kiem ubolewaniem przyjmuje rezygnacyę p. prezesa, i uprasza zarazem dotychczasowego zastępcę prezesa p. Ludwika Raciborskiego, aby ze-Zgr omadz enie odbyte na dniu 13. grudnia 1879 r. Prze-i chciał aż do Walnego Zgromadzenia objąć prezydyum. Sekretarz odczytuje następujący wniosek p. prof. Maszkowskiego poparty przez 6 P. przewodn. oznajmia, iż ze względu służbowych stosunków, ; towarzyszy : „Uprasza się Zarząd, by zechciał powołać komisyę, której p. Roman bar. Gostkowski zrezygnował z godności prezesa Towarzystwa, ; zadaniem byłoby obmyśleć środki, jakiemiby Towarzystwo jako tak P. przewodn. podnosząc znakomite zasługi jakie p. baron Gostkowski I poważna korpóracya, wpłynąć mogło na pozyskanie kompetentnych położył około rozwoju Towarzystwa w ciągu swej trzyletniej działał- ; sfer celem wyjednania reformy szkół średnich w myśl projektu opra-ności, uprasza zgromadzenie, by zechciało wyrazić przez powstanie swe I cowanego przez p. Maszkowskiego w osobnej broszurze p. t. „Orefor-ubolewanie z powodu holeśnego ciosu jaki dotknął Towarzystwo przez j uoie szkół średnich¹⁻. Zarząd uznając ważność i nagłość sprawy podnie-rezygnacyę p. prezesa. Zgromadzenie czyni zadość wezwaniu p. prze- ; sionej poleca prezydyum wybrać dla zbadania tej kwestyi komisyę wodniczącego. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu : złożoną z 8 członków. Komisya ma Zarządowi przedstawić w tej spra-p. prof. Zbrożkowi, który mówi „O rachubie czasu“. W dyskusyi nad j wie odpowiednie wnioski. Sekretarz odczytuje następujący wniosek wykładem zabiera glos p. Gostkowski i mówi o urządzeniu ratuszowego i uchwalony na zgromadzeniu tygodniowem dnia 6. grudnia b. r. „Upra-zegaru lwowskiego, którego wahadło jest tak urządzone, iż podczas ; sza Zarząd’, by się zechciał zastanowić nad myślą prof. Jäger-ruchii doznaje zmiany długość takowego. Następnie wspomina o wpły- i manna, względem utworzenia funduszu rezerwowego dla pokrycia chwi-wie przypływu i odpływu wody na długość dnia. W końcu czyni iłowych potrzeb materyalnie podupadłych członków“. Zaiządpo dłuższej p. Chowaniec niektóre uwagi co do prawdziwości obliczeń astronoma j dyskusyi poleca prezydyum wystosować odezwę do członków, aby Besleya.    ;    w myśl §. 1 statutu zechcieli składać nadzwyczajne dobrowolne datki

Zgromadzenie odbyte na dniu 20. grudnia 1879 r. Prze- i miesięczne, któreby jako pomoc materyalna dla potrzebujących wodniczący p. Raciborski. Obecnych 42 członków i 2 gości.    ;    członków użyte zostały. Ponieważ komisya wybrana dla sprawy

Sekretarz odczytuje spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzyst. i regulacyi Dniestru swoją czynność ukończyła, przeto poleca Zaiząd Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu p. prof. Zbroż- i prezydyum, aby wystosowało pismo do Wydziału Krajowego z oznaj-kowi, który mówi w dalszym ciągu „O rachubie czasu“. Po wykładzie i mieniem, iż komisya przedstawiła jako ostateczny rezultat swych kil-oznajmia p. przewodniczący iż z powodu nadchodzących świąt Bożego j komiesięcznycb narad odnośne wnioski. Zarazem mają być załączone Narodzenia, odbędzie się następne zgromadzenie dopiero 10. stycznia r. p. R° ^eo° pisma wszystkie sprawozdania komisyi i podhomisyi.

Do Towarzystwa przystąpili:

| dnego dzieła artysta by się de podjął, gdyby z góry wie-| dział, że teehdka nieda mu sposobu do wykouauia jego po-; mysłu. Tym sposobem ta prosta technika jest podporą myśli, I jest częstokroć bodźcem do nowych myśli, na któreby myśliciel artysta nigdy nie był przyszedł, gdyby mu technika nie dała możności wypowiadania swych myśli w kształtach odpowiednich rzeczy. Biorąc więc technikę w najpospolitszein znaczeniu tego słowa, jest ona nietylko pomocnicą, lecz często-

Adamczyk Władysław, c. k. praktykant budownictwa.

Eberhard Feliks, ukończony technik.

Folsztyński Romuald, ukończony technik.

Kowalski Włodzimierz, inżynier-asystent kolei Karola Ludwika. Nanowski Jan, ukończony technik.

--

0 wpływie techniki na cywilizacye.

Odczyty prof. K. Maszkowskiego na zgromadzeniach tygodniowych dnia 15, 22 j kroć pobudzającym do myśli czynnikiem, a nawet rodzi-

i 29 listopada 1879.    . .    I cielką tego, co stanowi szczyt rodu ludzkiego, to jest:

Zamierzyłem mówić o wpływie techniki na kulturę i j

cywilizacyę świata. Chcąc się wywiązać z tego zadania, j w daleko większym jeszcze stopniu pojawia się to muszę uważać za pierwszy swój obowiązek wypowiedzenie, ; gamo w malarstwie. Tu technika w tern znaczeniu słowa, co ja rozumiem pod słowem: „technika ; gdyż lóżni r^'|jakieśmy jej dotychczas jeszcze nadawali, odgrywa daleko więźnie się na tę rzecz zapatrują.    ^    j kszą rolę, bo się nie ogranicza tylko na kształty, lecz roz-

oso-

w literaturze? Czyżli i tu nie odgrywa technika wielkiej Weźmy rzeźbiarstwo na uwagę, i spytajmy tych, którzy j roli ? Spróbujmy oddać „Tadeusza“, „Sen srebrny Salomei“, się niem trudnią; z pewnością otrzymamy odpowiedz, że i ! „Boską komedyę“, „Anhel’ego“, „Chaild Harolda“, Sonety w tej sztuce są bardzo wielkie trudności do zwalczenia, j Szekspira, wybuchy uczuć Schillera, lub głębokie pomysły trudności tak zwane techniczne. Jeden n. p. umie w mar- j Göthe’go, w suchej, nieokrzesanej prozie, językiem, który murze oddać łudząco aksamit, to samo inny w miedzi; ten i aie został ujęty w karby prozodyjnej techniki; a będzie umie wykuć z granitu włosy tak misternie, iż się zdaje, że ; wszystko dla nas albo niezrozumiałe, albo w razio najlep-najlźejszy powiew wiatru je zburzy; inny naśladuje atłas, | szym nudne i jałowe. Wczytywując się w arcydzieła pier-inny brokat lub kaszmir, wszyscy zaś wykonywają to w jednym ! wszorzędnych mistrzów pióra, spostrzeżemy, jaką wagę oni materyale, w marmurze, lecz wykonywają to wszystko pod i kładli na techniczną stronę utworów swoich, kiedy im cho-warunkiem posiadania tak zwanej techniki.

Jedni widzą w technice tylko zręczność w wykonywa-cjąga się na właściwości powierzchni, na ich ubarwienie, na niu pewnych prac, jak n. p. i to słusznie w muzyce nazy- : światło i cień, na większą lub mniejszą przejrzystość; za wają techniką: umiejętność przezwyciężania trudności pal- j teChn.iki pomocą, artysta jest wstanie doprowadzić do tego, cowania lub głosowania, jeżeli egzekutor wykonywa dzieła|^0 rzecz j₀gO pędzlem wymalowana a nawet wyrysowana muzyczne ręką na instrumentach, lub własnym przez naturę ; ^yjko na tej samej płaszczyźnie zda się uchodzić o kilka, danym mu głosem. I słusznie nadał tej zręczności w prze- | kilkanaście mil, zda się niknąć w bezdennościach nieskoń-zwyciężaniu fizycznych, niejednokrotnie niezmiernych hra- j czonej przestrzeni. Technika tylko umożebnia mu z całem dności duch ludzki osobne miano technika. A rzeczywiście j złudzeniem oddania w kształtach czysto materyalnych, cza-słuchając takich Lisztów, Ernstów, Servaix’s, Paganinich, : samj nawet dla widza wstrętnych, istot pozaziemskich, istot Lipińskich, Wieniawskich, Artó, Patti, Rubini, Brahms ow, j tylko w imaginaeyi ludzkiej egzystujących. Gdyby nie technika Jozeffi’ch i różnych innych, nie pozostaje nam nic innego, j w j.0m zilaczeiliu tego słowa, jakieśmy przyjęli dotychczas, jak tylko podziwiać łatwość, którą oni pracą i wytrwałością j t0 aili Rafael nie mógłby był wykonać transfiguracyi, tej nad osiągnęli w przełamywaniu trudności czysto fizycznych i me- ; Wszelki wyraz wielkiej transfiguracyi, ani nasz Grottger chanicznych ; słuchając ich mimowoli wykrzykujemy w za- ; t₀gO uroczego, do głębi serca nasze przejmującego kcścio-pale uniesienia się ich grą lub śpiewem : „to nie zró wnana ; trupa, przez lasy puszcz litewskich lecącego, niesłychana technika!“ Brawura ta ich bowiem (że się; Pomysły bowiem może mieć każdy myślący i uczu-technicznie wyrażę) dosięga takich olbrzymich rozmiarów, j ciowo szlachetny człowiek; by zaś te pomysły oblec w takie że człowieka w podziw porywa, i do chętnego okrzyku na |formy, któreby porwać były wstanie umysły i uczucia wi-cześć wykonawcy zniewala. Lecz nie tylko do przezwy- j dzów lub słuchaczy, by te formy nadać mogły innym ciężenia trudności mechanicznych odnosi się wyraz „t e c h a i- | bom wyższy szlachetniejszy nastrój duszy, do tego koniecznie ka“ u ogółu. Nawet i u ludzi umiejętnych, fachowo muzy- | potrZeba: posiadania techniki. Bez niej wprawdzie dzieło kalnie wykształconych odnosi się to pojęcie techniki także : artysty wywoła swoją genialnością podziw, nigdy zaś nie i do pracy czysto umysłowej, twórczej, ko m p oz y t o rskie j. j wzniszy uczucia i nie doprowadzi do tego stopnia uniesienia, I w niejednem dziele muzycznem, jako wyniku głębokiego ; uWielbi₀nia i uszlachetnienia uczucia własnego, jakiem się rozmysłu podziwiamy technikę, jak n. p. w wszelkich :widz przejmuje patrząc na utwór artysty technicznie wytra-kanonach, fugach, w takiej uwerturze do „Fletu czarodziej- j wnego; artysty, który nietylko że podjął wielką, szlachetną, skiego“ i t. p. utworach. A czyż nie mamy prawa powiedzieć : ducha ludzkiego podnoszącą i uszlachetniającą myśl, lecz że technika sprawia, iż kompozytor inaczej układa nuty pi- i umiał ją wlać w formy, odpowiadające temu polotowi swoich sząc dla wirtuoza, a inaczej jeżeli je układa dla początku- ; myśli. A do tego możność daje mu tylko posiadanie tającego? A przecież w każdym z tych wypadków okazać się i ch ni ki. Bez posiadania tejże, może sobie każdy śmiertelnik może jako mistrz, dlatego, że jest wszechwładzcą techniki ; być bardzo zacnym, nad swojemi tworami rozrzewniającym muzykalnej. Wybitne w tej mierze miejsce zajmuje Sebastyan j gj₀ dyletantem, nigdy zaś artystą, którego zadaniem jest: Bach. Tu już technika odgrywa rolę nieco wyższą, bo odno-; prz0z swe utwory w pojęciach podnosić, a w uczuciach szącą się do wykonywania pracy czysto umysłowej, pracy, | uszlachetniać ogół ludzkości. Czyżli inaczej rzecz się ma która jest nietylko wykonawczą, lecz zarazem twórczą.

dziło o oddanie zwłaszcza jakiejś głębszej myśli, jakiegoś A jakżeż mało ludzi, którzy by się zastanowić chcieli i wznioślejszego uczucia. Wymowne przykłady tego mamy nad tern, że właśnie ta technika, ta możność wykonania je- i w wiekopomnych dziełach naszej trójki poetów, jak niemniej dyną jest częstokroć podstawą do podjęcia myśli. Bo nieje- i n. p. w utworach Szekspira i Schillera. Mistrze ci atoli

co stanowi technikę w piś-jcach znaleźć można było; dziś się znajduje w każdej chacie

władali też niezrównanie tem miennietwie.

i chłopskiej ; i dzięki technice jest lepsze i tańsze.

Mamże wspominać o architekturze? o ornamentyce?

binacyj.

Z tego, co dotychczas powiedziałem o technice szkła,

Wydoskonalenie techniki szklarskiej otworzyło ludzko-z których przynajmniej ostatnia prawie wyłącznie polega na ści oczy na całkiem nowe światy; przez mikroskop na świat technice. Lecz i tu technika dająca możność wyrażenia my- pyłkowych żyjątek, przez dalekowidze na niezmierzone uni-śli w materyi, w formach dla zmysłów przystępnych, odda- wersum. Tej technice mamy do zawdzięczenia, że możemy wania tego, co się zrodziło z fantazyi, nietylko że umożebnia | podpatrzeć życie komórki, tworzącej roślinę i ciało zwierzęce ; wykonanie tych widm wyobraźni, ale drażniąc ją, pobudza;jej również zawdzięczamy jasny pogląd na bezgraniczne do tworzenia coraz to nowych form, i nowych tychże kom- | otchłanie światów słonecznych. Za pomocą niepokaźnej soczewki szklannej możemy nawet zmieniać niczem nieujęte Przypatrzmy się teraz niektórym z rękodzieł, słu- ; siły przyrody, bo światło w ogień, skupiając za jej pomocą żących do dostarczania niezbędnych wżyciu domowem sprzę- cały pęk promieni światła słonecznego w jeden punkt, i tów. I tu znajdziemy wielki wpływ techniki nietylko na: zapalając drzewo lub inny jaki materyał palny, któryby udoskonalenie wyrobów pod względem czysto materyalnej bez niej był tylko oświetlony. Nawet siłę wzroku, jedne-strony, lecz co ważniejsza: pod względem lepszego i racyo- go z najcenniejszych skarbów żywota naszego, zapożyczamy nalniejszego zastosowania praw fizykalnych; a co najwa- u techniki, gdy bowiem wzrok słabnieje, wzmacniamy go żniejsza, pod względem nadawania sprzętom owym form okularami ; mamy przeto możność kształcenia się na dzie-piękniejszych, estetyczniejszych. Spójrzmy n. p. na wszelkie i łach wielkich myślicieli, złożonych w pismach lub drukach, wyroby z gliny lub porcelany, albo z gipsu. Przypomnijmy ; To wszystko zaś umożebnił nam sposób przekształcenia pia-sobie, jak niezgrabne i jednostajne, wszelkie uczucia piękna i sku na kryształ, i zręczność w szlufowaniu szkła t. j. technika, obrażające były formy tym utenzyliom nadawane, począwszy od prostego garnka, w którym chałupnik kartofle gotuje, aż wypływa, że taż technika przyczynia się do uwygodnienia do misternie częstokroć wykonanych kachli piecowych; od : życia, i do łatwiejszego i dokładniejszego badania przyrody; skromnego imbryczka do artystycznych wyrobów fabryki zatem ułatwia spostrzeżenia a przez to samo częstokroć po-„du Sevreslub do misternych, swą techniką w zdumienie budzą do nowych badań, do nowych śledzeń, czy to celem wprowadzających figielków porcelanowych! Przedmioty też, rektyfikowania znanych już rezultatów, czy też dla wy-które w czasach dawniejszych były przystępne (dla swej dobycia nowych prawd, a za pomocą tychże, w umysłach drogości) tylko władcom świata, magnatom, dziś dzięki wy- j ludzi do pracy umysłowej wprawionych, prowadzi do wycią-doskonalonej technice stają się własnością coraz szerszych gania wniosków względem praw, jakiemi się przyroda rzą-kół, pożądaną własnością wszelkich warstw społeczeństwa, dzi. Nie zapominajmy także, że za pomocą szklannego pry-A niezaprzeczoną jest rzeczą, że wyposażone w sprzęty o z matu, dzięki spektralnej analizie jesteśmy w możności, nie kształtach pięknych mieszkania, cywilizują i uszlachetniają ; odgadnąć, lecz stanowczo orzec, z jakich pierwiastków che-ludzi żyjących w takiem otoczeniu, coraz bardziej bowiem i micznych składają się światy pozaziemskie, światy oddalone odwodzą ich od zaspokajania prostych, dzikich tylko chuci i od nas o miliardy mil; że zatem ten prosty pryzmat daje zwierzęcych, a prowadzą szybkim prądem (nawet bezwiednie j nam wgląd wżycie pozaziemskie. Tym sposobem techniczna i mimowoli) masy społeczeństw w świat idei, którego po- ! zręczność w wyrabianiu szkła jest pomocnicą umiejętności, czuciem, zrozumieniem i pragnieniem szczyci się człowiek, ; a najdobitniejszym dowodem tego twierdzenia jest rozwój w odróżnieniu od zwierzęcia, słowem, wprowadzają go w świat ; umiejętności w naszych czasach tak ważnej, tak rozległej,

piękna.

' tak głęboko sięgającej we wszystkie stosunki życia naszego Nie inaczej, choć z innemi konsekwencyami, ma się i materyalnego, jaką jest chemia, której istnienia wyobra-rzecz ze szklarstwem. Dopokąd szkło się wyrabiało bez ; zić nawet sobie nie można bez pomocy techniki szklarnej. techniki, było i złe i drogie; tak drogie, że nawet na szyby ; Nie zapominajmy dalej, że przez sposoby techniki, możemy okienne mógł się zdobyć taki tylko, co rozporządzał znaczną ! wyrobom szklannym nadawać najrozmaitsze kształty i kolory; bardzo fortuną. Ludy cale zaś musiały się ratować błonką I od nas samych zatem zależy, wybierać je tak, by były pię-pęcherzową, wstawianą w maleńkie otwory, zastępujące to, | kne i harmonijne, przez co wpływać możemy na rozwój poco dzisiaj się nazywa oknem światłodajnem, szkłem zaskle- i czucia piękna, jako na moment cywilizacyjny.

pionem ; a tak przejrzystem, że w miejscu zamkniętem ;    -

Nie będę szeroko mówił o wpływie niezmiernym jednej

przyjemniej i skuteczniej oddać się można pracy, niż pod wpływem bezpośrednim promieni słońca, tego ojca wszel- ; z czyności technicznej, która nadała światu ludzkiemu zu-kiego życia na ziemi. Owa zręczność w przekształceniu pia- ; pełnie odmienny od dawnego charakter, która umożebniła sku, udoskonalająca się wciąż, owa technika w industryi ; w krótkim czasie udzielanie myśli swoich milionom, dzie-szkla, która produkując masami, daje drogocenny ten ma- j lenie się temi myślami, i pobudzanie do nowych myśli teryał po cenach, każdemu prawie dostępnych, doprowadziła ; ludzi, którzyby może bez-tego środka pomocniczego, bez tej do tego, że każdy pracujący jest w możności realizować I technicznej zręczności, nigdy na samodzielne pomysły nie swe myśli bez względu na to, czy sprzyja mu ciepło, czy j byli wpadli, i jakoby w letargu umysłowym swój żywot zimno, noc czy dzieó. Gdy dawniej musiano pić wodę utrzy-; spędzali w zaspokajaniu czysto zwierzęcych potrzeb. Że tu mywaną w żołądkach zwierzęcych, łupinach arbuzowych lub j przed moim umysłem stoi technika drukarska, zdaje się, nie w naczyniach drewnianych albo metalowych, tak łatwo ule- j potrzebuję nawet wzmiankować; ta technika, za której wy-gających zanieczyszczeniu, dziś pijemy ją z naczyń, których j konywanie czekała początkowo wykonawców banicya, a nawet czystość i przejrzystość przewyższa nawet czystość i przej- ; śmierć z ręki kata. A przecież zaiste mogę wyrzec, że rzystość samejże wody, tego płynu podtrzymującego w tak ! chwila zrodzenia się tej techniki, była chwilą odrodzenia się znakomity sposób życie całego świata organicznego. Dawniej j całego świata. Gdyż, jakby rószczką czarodziejską tknięta, zwierciadło było sprzętem tak drogim, że je tylko w pała- spadła pomroka przesądów, tłocząca ludzkość; i zaświeciła

zorza jaśniejszych, humunitaryzmowi więcej odpowiadających; O przewietrzaniu mieszkań i sposobach oznaczenia poglądów na świat i na stosunki życia społecznego. Gdy przedtem tylko może mnich w swojej celi wygotował odpis rękopisu któregoś z mędrców, swymi pomysłami rozjaśniających umysły, i ten odpis był przystępny maluczkiej tylko liczbie ludzi zamożnych, dziś w skutek techniki drukarskie ten mędrzec owiewa swym duchem świat cały, pobudza prawie miliony w mgnieniu oka do myślenia, do zastanowienia się nac najwyższymi problematami odnoszącymi się do rozwiązania najzawilszych zagadnień co do życia jednostki, rodziny, państwa

stopnia zepsucia powietrza.

W pracy niniejszej nie mam preteusyi do wyczerpującego traktowania kwestyi wentylacyi, zamierzam tylko wykazać konieczność przewietrzania naszych mieszkań ze względu na zdrowie, następnie zwrócić uwagę, yak wielce grzeszymy lekceważąc sobie tę potrzebę, a wreszcie podać ogólnie sposoby urządzeń wentylacyjnych, naszym środkom i potrzebom odpowiednich.

Wiadomo nam, że świeże powietrze jest koniecznym społeczeństwa, i w ogóle ludzkości. A to wszystko ma taż : warunkiem zdrowia i wzrostu wszystkich istot organicznych sama ludzkość do zawdzięczenia prostej technice drukarskiej.

Wprawdzie możnaby cale tomy spisywać o doniosłości tej wła-

a zatem i ludzi ; lecz czyż ono może być w naszych mieszka -.. niach zdrowem jeżeli go ciągle psujemy naszemi wydechami, śnie gałęzi technicznej, lecz pozwólcie Panowie, że się 0 u^eJ' j wyziewami a wreszcie światłem wieczornem? Nie wchodząc więcej rozwodzić nie będę, gdyż każdy albo już o tern czytał, : w    rozbiór procesu chemicznego, konstatujemy, iż osta-

albo własnem zastanowieniem wyiobił sobie zdanie o ważno- j t0CZaym rezultatem oddychania ludzkiego jak i palenia światła ści i doniosłości tej sztuki dla życia umysłowego całej ;j0St ciągła konsumcya tlenu, przy wydzielaniu powietrza, ludzkości. Śmiało twierdzę, że każdy z nas nie wiedziałby

w którem znajduje się znaczniejsza ilość kwasu węglowego, co począć, jak sobie w życiu radę dać, nie umiałby nawet jpary wodnej i innych gazów, aniżeli ich było w powietrzu odpowiedzieć na pytanie, co by się z widownią bytu ludz- j prz0^ zużyciem.

cze

(C. d. n.)

wypada z dat statystycznych, że stosunek śmiertelności w więzieniach wentylowanych a nie wentylowanych wynosi 3:10.

Straszne skutki zamknięcia przewiewu powietrza opisuje Maculay. Gdy nieludzki Nabob Bengalski Seratscha-

kiego stało, gdyby człowiekowi odebrano ^ dziś tę na pozór ; Ponieważ z wyliczonych zanieczyszczeń powietrza, kwas tak niepokaźną technikę .drukarską. Cześć więc słuszna się I węglowy znajduje się w największej ilości i najłatwiej o jego należy owemu wielkiemu technikowi, owemu Guttenbeigowi, ; przekonać się można, inne zaś zanieczyszczania wzra-który zerwał wynalazkiem swoim zasłonę z oczu ludzkości, ; s^ają Zwykle proporcyonalnie do przybytku kwasu węglowego, która dzisiaj dzięki jego technice łatwo może się dzielić j prZyjęt₀ tedy ilość zawartego w powietrzu kwasu węglowego prawdami, wynalezionemi przez największych swoich myśli-| za mjar0 j₀gO zepsucia; i tak przekonano się, że czyste pocięli i poetów. Jednakże do pojęcia prawd, a jeszcze ba.r- ; wietrZe atmosferyczne zawiera na 10.000 części, 5 części dziej do pojęcia piękna i do upowszechnienia się tych pojęć, ; }cwasil węglowego i gdy ilość ta nie przekracza 8 części jest nietylko drukarstwo tak znakomicie się przyczyniło; są jesz- |powietrz© jeszcze do oddechu przydatne, znaczniejsza zaś ilość inne gałęzie techniki, które w tej mierze ludzkości usługi ; j0Sj. Z(jrowiu szkodliwą. Tymczasem Dr. Pettenkofer w Mo-przyniosły i znakomicie się przyczyniły do jej kultury ijuachium znalazł w knajpie raz 25, drugi raz 40 części, a cywilizacyi. Są to wszelkiego rodzaju praktyki^ techniczne, ; w pewnej pod wielu względami wzorowo urządzonej szkole mające na celu rozpowszechnienie myśli i uczuć w pewnych j dziewcząt 72 części kwasu węglowego na 10.000 części zmysłom przystępnych formach podane. Jak bowiem filozof, ; zwartego powietrza. Dr. Lunge, prof, chemii w Zurychu, ba-jak poeta może się podzielić z swą liczną bracią słowem kilkakrotnie stan powietrza w swej sali wykładowej izna-drukowanem, jak muzyk udziela swych myśli i uczuć tysią- : jazł przed wykładem 8—9 części kwasu węglowego, a po com a tysiącom ludzi kupujących drukowane jego utwory ; j jednogodzinnym wykładzie 20-22 części na 10.000 części tak też i malarz i rzeźbiarz i architekt i mechanik i che- ; powi₀trza, pomimo że sala mogła podwójną liczbę słuchaczy mik za pomocą techniki mogą swe pomysły wyrażać j pomieścić. Prof. Breiting w Bazylei podaje, że w jego sali w sposób najdobitniejszy, każdemu zrozumiały, każde-; naukowej, o godzinie 9tej rano wynosiła ilość kwasu węglo-mu przystępny, każdemu zresztą miły: za pomocą rycin, j weg0 22 części w skutek poprzednich zanieczyszczań, ilość ta litografii, fotografii lub też odlewów. Widzimy więc, że te- j wzrosła o godzinie litej do 81 a o godzinie 4tej popołudniu chnika nawet w tern pospolitem znaczeniu zręczności w wy- j do 93*/₂ części na 10.000 części powietrza, konaniu spełnia misyę cywilizacyjną, rozpowszechniając! Dowiedzionem jest, że powietrze zawierające w 10.000 wiedzę, a przez to rozpowszechnianie budząc w masach na- ; ezęściach 250 części kwasu węglowego, procesu palenia już rodów zamiłowanie prawdy i piękna, i dając pobudkę wybi-inie podtrzymuje, a przy 300 częściach jest zabijającem ; cóż tniejszym jednostkom do nowych pomysłów ido rozbudzania; dopiero mówić o powietrzu bezpośrednio z wydechu pocho-nowych, szlachetną ludzkość cechujących myśli i uczuć. ; dzącem, które 500 części kwasu węglowego zawiera! Skutkami A cóż dopiero powiedzieć o wynalazku technicznym, który ; widocznemi oddychania zepsutem powietrzem są: ból głowy, dozwala przesyłać myśli swe w najodleglejsze krańce świata; osłabienia sił fizycznych i umysłowych, a gdy między zgro-chyźością błyskawicy? Cóż powiedzieć o technicznej zrę - ; madzonymi w jednym lokalu znajdują się chorzy na płuca czności telegrafowania. Myślą wprawdzie i dawniej prze-;lub inne zaraźliwe słabości, a my ich wyziewy połykamy, to nieść mogliśmy się w każdej chwili choćby na drugą półkulę ; nietylko chwilowe osłabienia lecz zarody groźnych chorób do ziemską, choćby nawet po za ziemię, po za słońce, po za; domu przynosimy. Jako ilustracyą tego podaje Parkes, że drogę mleczną, lecz ileż to czasu, ile trudu mymagało, ni-i w nieodpowiednio wentylowanem więzieniu na Leopoldstadzie żeśmy mogli naszą myśl zakomunikować braci zemieszkującej | w Wiedniu, umierało w latach 1834—47 przeciętnie 86ciu tak odległe krainy jak Ameryka, Australia. Dziś dzięki te-1 więźniów na 1000 a z tych 51-4 na suchoty, gdy zaś w dobrze chnice rozwiniętej, wymieniamy swe myśli w przeciągu; urządzonym Domu poprawy, również w Wiedniu, umierało kilku godzin, choćbyśmy je przesyłali na największe na j tylko 14 na 1000, a między niemi 7’9 na suchoty; w ogóle ziemi naszej możebue odległości.

Dania zdobył w roku 1736 Kalkutę, wtrącił 146 Anglików jjego pokoju zawierającego 2650 stóp sześć, wymieniło się raz do więzienia mierzącego 18 stóp w kwadrat, dwoma okien- ! w ciągu godziny przy zewnętrznej temperaturze 0° a wewnę-kami w jednej ścianie oświetlonego; ci nieszczęśliwi po 4go-|trznej + 18° R. dżinach byli prawie wszyscy odurzeni, po 6ciu godzinach i umarło 96eiu, a gdy na drugi dzień drzwi otwarto, zastano;i tak: mury ceglane są więcej porowate od kamiennych, tylko 23 przy życiu, którzy też następnie w skutek zatrucia ; ściany olejną farbą powleczone mniej od zwykłych wapnem krwi pomarli lub pomieszania zmysłów dostali, a tylko kilku ; wyprawianych, wilgotne tracą prawie swą porowatość, wreszcie co utrzymali się przy oknach, pozostało przy życiu. Taką j kierunek i siła wiatrów wpływa wielce na wentylacyą porami, samą śmiercią zginęło 260 żołnierzy austryaekich z 300stu zamkniętych przez jedną noc w więzieniu po bitwie pod Au- j porami ścian, wzmagana otwieraniem okien, wystarcza w mie-sterlitz. Okropniejszy, bo w czasie pokoju, zdarzył się wypadek i szkauiack stosunkowo obszernych, wysokich, w których nie w r. 1848 na okręcie pasażerskim „Londonderry“, na którym j ma ani wiele światła, ani dymów, lecz pokoje, w których cała zamknął kapitan podczas burzy 150 podróżnych do kajuty, j familia dłuższy czas przesiaduje a szczególniej sypialnie szczel-której otwory wszystkie pozamykał. Na drugi dzień pozostało j niej na zimę zamykane, a w nocy nie otwierane, bez wenty-z tych 150ciu tylko 70ciu przy życiu.

Szybkość wymiany zależy także od jakości materyałów

Taka mimowolna wentylacya szczelinami drzwi i okien,

lacyi obejść się nie mogą.

Wykazaliśmy powyżej szkodliwość zepsutego powietrza wiwszy się nad rezultatami badań Pettenkofera iVoita, którzy | w mieszkaniach dla naszego zdrowia i przyczyny tego psucia obliczyli, że człowiek dorosły siedząc spokojnie spożywa w ciągu i a wreszcie przyjęliśmy ilość zawartego w powietrzu kwasu 24 godzin 500 litrów tlenu a wydaje na to miejsce 465 litr. ; węglowego za miarę stopnia zepsucia; teraz wypada jeszcze kwasu węglowego, podczas pracy zaś konsumuje 670 litrów:podać sposoby przekonania się, jaką ilość kwasu węglowego tlenu wTydając 652 litr. kwasu węglowego. Świeca stearynowa j zawiera dane powietrze, a ponieważ ścisła analiza chemiczna lub woskowa spożywa w lnej godzinie 20 litr. tlenu a wydaje | wymaga dłuższego czasu i specyaluych wiadomości, a do tego 15 litr. kwasu węglowego, zatem prawie tyle co spokojuie j jest zbyteczna, ograniczę się przeto na podaniu dwóch bardzo siedzący człowiek. Lampa olejna wydaje w godzinie 60 litr. I prostych sposobów pomysłu Anglika p. Agnus Smith, (Dr. Gr. kwasu węglowego, zastępuje pod względem tej produkcyi 3ch j Lunge prof, der Chemie am Politechnikum in Zürich, „Zur ludzi, a płomień gazowy spalając w lnej godzinie 100 litr. j Frage der Ventilation“, Vortrag am 18/1 1877), polegające na gazu, wydaje 80 litr. kwasu węglowego, zastępuje więe 4ch | oddziaływaniu kwasu węglowego na wodę wapienną lub bary-ludzi.

Nie będziemy się dziwili opisanym wypadkom, zastano-

Na tej zasadzie ocenia się ilość kwasu węglowego za

powietrzę winno być 3 razy wymienionem.

tową, strącającą większy lub mniejszy osad stosownie do ilo-Weźmy dla przykładu pokoik zwykły miastowy, mie-jści użytego kwasu węglowego. Przy stosunkowo małej ilości rżący 5 m. w kwadrat, przy 3 m. wysokości t. j. 75 m. j kwasu węglowego objawia się ten osad jako lekkie zamącenie sześć. = 75.000 litrów, a w nim trzech mężczyzn około lampy i a gdy na taką samą ilość wapna działa większa ilość kwasu przy preferausie siedzących. Według powyższych dat otrzy- i węglowego lub powietrze więcej zanieczyszczone to zamącenie mamy w godzinie 3 X 20 -j- 60 = 120 litr. gazu kwasu wę-! staje się coraz widoczniejsze, glowego, pokój ten będzie zatem po pierwszej godzinie zawierał, jeżeli poprzednio napełniony był czystem atmosferyeznem ; wartego w powietrzu następująco: Bierze się kilka flaszek powietrzem, a następny tegoż dopływ był szczelnie zamknięty ; o szerokich szyjach, dobrze wyczyszczonych, suchych, miesz-75,000 X 0.0005 -J- 120 = 157"5 litr. t. j. 21 części kwasu i czących 450, 350, 300, 250, 200 i 150 cm. sześć., napełnia węglowego na 10.000 części zawartego powietrza; a ponieważ : się je z pomocą mieszka powietrzem pokoju lub miejscowości powietrze pokojowe nie powinno zawierać więcej kwasu wę-! której stopień zanieczyszczenie skontrolować zamierzamy; glowego nad 8 na 10.000, zatem wspomniany pokój powinien j następnie nalewa się w te flaszki po 15 cm. sześć, świeżej posiadać 2-6 razy większą pojemność albo co na jedno wyjdzie j wody wapiennej, poczynając od najmniejszej flaszki. Po nalaniu zatyka się miękkim korkiem i miesza, a gdy zamącenia Jeżeli więc w normalnych warunkach okazuje się j nie spostrzegamy to dowód, że za małą była ilość powietrza potrzeba wentylacyi mieszkań, o ileż gwałtowniejszą jest ja względnie kwasu węglowego. Ten sam proceder wykony-w lokalach przeznaczonych dla chorych, w szkołach, w salach i wamy w drugiej flaszce, wreszcie w trzeciej i t. d. Dlajedno-posiedzeń i w ogóle w lokalach publicznych, w których na i stajnej miary zamącenia, przylepia się    na flaszce    karteczkę

jedną osobę przypada    zaledwie 4—5 m. sześć, z    przestrzeni i papieru, ua której zrobiony jest znak ołówkiem i do wnętrza

zawartej, bo weźmy z    powyższego przykładu: 3ch    ludzi i Ina i flaszki zwrócony; jak długo znak ten jest    przez płyn    widoczny,

lampa spotrzebowała    w lnej godzinie 2 6 X 75    = 195 m. i tak długo nie ma mowy o zamąceniu,

Z porówania rezultatów otrzymanych drogą analizy

sześć, powietrza, to na jednego wypada 33 m. sześć.; przyjmuje się też stosownie do rodzaju zatrudnienia, stanu zdrowia, j chemicznej a powyższym empirycznym sposobem wypada, że chwilowego lub ciągłego pobytu na jedne osobę 30 do 100 m. i zamącenie we flaszce

sześć, powietrza ua jedne godzinę, o ile więc dany lokal mniej-i najmniejszej (150 cm.) wskazuje na 16 cz. kw. węg. w 10.000 cz. powiet sza ilość zawiera, tyleż przez stosowne wentylacyjne urządzę-i ²°ieJ (²⁰⁰ » )    » ¹² »    »    "    »    »    »

nia dopełnione być winno.    j    ” j    ”    ”    *    "    *

5tej    (350 ” )

6tej    (450 „ )

n” ti r

Sposób ten chociaż bardzo prosty, wymaga jednak kilka flaszek i dłuższej manipulacyi, niedogodnym więc jest dla badań dorywczych, jakie często lekarze i technicy przedsiębrać

Jeżeli pomimo udowodnionej potrzeby tak znacznej ilości świeżego powietrza do utrzymania zdrowia, ród ludzki jeszcze nie wyginął, zawdzięczamy to tylko stolarzom, starającym się o jak najmniej szczelne drzwi i okna a wreszcie porowatości materyałów tworzących ściany naszych mieszkań, przez które ciągła wymiana powietrza się odbywa i jest tern szybsza im ! muszą. Uwzględniając te powody podaje prof. Dr. Lunge większą jest różnica między zewnętrzną a wewnętrzną tern-! sposób drugi z użyciem jednej flaszeczki 50 cm. sześć, peraturą, a zatem w zimie. Pettenkofer obliczył, że powietrze ! mieszczącej (38 mm. średnicy, 90 mm. wys.) miękkim kor-

Ç©

kiem lub kauczukiem zatkauej. W korku są dwie dziury, idwo napotkać można urządzenie dla stałej wentylacyi, poprzez jedną przechodzi rurka szklanua prawie do dua, przez j mimo że potrzeba wentylacyi cieszy się ogólnem w zasadzie drugą również szklanua rurka sięga tylko do spodu korka, i uznaniem, pomimo wielu publikowanych projektów i po jest górą zagięta i przedłużona gumową, 20—30 cm. długą i granicami kraju naszego przeprowadzonych urządzeń. PP. bu-rurką, która na końcu jest połączona z gumowym mieszkiem, j downiczowie starają się o wszystko, co się tyczy zewnętrznego mieszczącym około 30 cm. sześć. Rurka gumowa powinna być ; i wewnętrznego komfortu, zapominają jednak o najważniejszej z miękkiego kauczuku o grubych ścianach z nacięciem | kwestyi, bo o zapewnieniu mieszkańcom zdrowego i życie ich 1 cm. długiem, zastępującem wentyl powietrzny. Na ścianie ; konserwującego powietrza, flaszki wyrżnięta kreska pozioma, oznacza miarę 7 cm. sześć, a karteczka ze znakiem ołówkowym służy do oznaczenia sto-; z wnętrza, albo kominki, zapewnili już dostateczną wenty -pnia zamącenia.    i lacyę, zapominają jednak, że napływające szczelinami świeże

Tak przygotowaną flaszeczkę wyczyszczoną i suchą na- | powietrze w miejsce zużytego do procesu palenia, jako chło-pełnia się powietrzem pokojowem za pomocą mieszka, nastę- | dniejsze sprowadza szkodliwe przeciągi a jako gatunkowo pnie nalewa się do niej 7 cm. sześć, wody barytowej (rozczyn | cięższe zajmuje najniższe warstwy i ono to służy do zasi-z 6 grm. wodniku barytu [Barythydrat] w 1 litr. wody), za- | lania ognia, osoby zaś znajdujące się w takiem mieszkaniu

a coraz to gorszem po

za

Jedni usprawiedliwiają się, że urządzając opalanie pieców

tyka korkiem i miesza; wreszcie przyciskam jedną ręką j oddychają zawsze tern samem rurkę gumową powyż nacięcia a drugą ściskam mieszek, j wietrzem. przez co wypycham nacięciem zawarte w rurce gumowej mieszku powietrze a po zwolnieniu nacisku napełuia się mie-

Inni twierdzą, że zbyt szczupło wymierzane fundusze nie pozwalają na urządzanie racyonalnej wentylacyi, co także szek powietrzem, które ma tylko jedną diogę przez otwartą ; ₁₁ieSjUgZriej gdyż przy nowych budowlach dla zwykłych celów, rurkę szklanua i płyn wflaszeczce. Doświadczenie przekonało, j urządzeaie stałej wentylacyi, zapewniającej tyle korzyści, nie że tym sposobem przypływa po każdoiazowem naciśnięciu : p0mnaża wcale kosztów, jakto później zobaczymy, zwłaszcza około 23 cm. sześć, powietiza. Za każdym przypływem P0_ i gdy połączymy ją z systemem ogrzewania. Jedynie prakty-wietrza potrząsa się flaszeczką dla dokładniejszego wymię- ; kowaily u nas gposób przewietrzania mieszkań polega na szania i uważa czyli zamącenie nastąpiło. .    _ : odmykaniu okien ; wystarcza on jakeśmy powyżej powiedzieli

Przyjąwszy pierwsze napełnienie powietrzem flaszeczki j ^la mi0SZ]fań obszernych, w których dla uniknienia przeciąża dwukrotne wstrzyknięcie, liczy się ilość potrzebnych wstrzy- j gßw j nagłych oziębień można przewietrzać się mający po-knięć do zamącenia, a z tej wnioskuje się o ilości kwasu    ₀pr^nić; lecz w mieszkaniach szczupłych, składających

węglowego w powietrzu zawartego, i tak gdy zamącenie na-^    nieraz z jednego tylko pokoju, w którym prócz starszych

stępuje    ;    są i dzieci a czasem i chorzy, taka wentylacya jest bardzo

po 4 wstrzykn. to wskazuje 22 części kw. węg. na 10000 cz. powietrza ; szk₀dliwa, nietylko ze względów sanitarnych lecz i finanso-

”    ”    ”    ”    ”    ;    wych. Wreszcie zastosowanie takiej wentylacyi w szkołach,

szpitalach, salach koncertowych, teatralnych, restauracyach it. p. gdzie prócz zgromadzonych osób, pali się wiele światła, sprowadza więcej strat, aniżeli korzyści, jak o tern każdy z nas wielokrotnie się przekonał, a wielu chorobami a nawet śmiercią udowodniło.

19

19

19

19

11

14-8

12-6

c:

110 9-8    „

8-8 „ 8-0 „ Ti „ 6-8 „ 6*3    „

5*8    „

5*4    „

19

11

» 10 » U « 12 „ 13 „ 14 » 15 „ 16 17

„ 18

Rezultaty tym sposobem otrzymane, bardzo mało różniły się od dokładnych, otrzymywanych metodą Pettenkofera, wystar- i gółowy z powodów na wstępie podanych zapuszczać się nie czają zatem do naszych celów wentylacyjnych a swoją do- i możemy, gdyż zakreślony temat tego nie obejmuje, godną formą zaleca się ten przyrząd do jak najogólniejszego ! Zadaniem wentylacyi jest usunięcie zepsutego powie-rozpowszechnienia, szczególniej między lekarzami, którzy | trza i wprowadzenie natomiast odpowiedniej ilości świeżego, oceniają zwykle jakość powietrza otaczającego chorego, je- i urządzenie więc polega na ułatwieniu tych dwóch funkcyj dynie organem powonienia.

li

ii

ii

ii

ii

ii

ii

11

11

5-1

4.9    „ ..

ii

11

Na usprawiedliwienie pp. budowniczych należy dodać, że ogół publiczności naszej nie pojmuje dosyć jasno ważności wentylacyi, a nadto zrażony nieudałemi próbami, przez em-oiryków wykonanemi, obawia się bezcelowych wydatków.

Pozostaje nam jeszcze omówienie sposobów praktycznego irządzenia wentylacyi w mieszkaniach, w których opis szcze-

|a środki do tego służące są:

Przy dawnym a powyż opisanym przyrządzie Smitha

1) mechaniczne wdymanie powietrza świeżego, etwo-zdarzało się, że eksperymentujący zapomniał ścisnąć rurki!rami przy podłodze lub w samej podłodze, które wypiera przy wygniataniu powietrza z mieszka, skutkiem czego i otworami przy lub w powale zepsute powietrze na zewnątrz; wpadało ono do flaszeczki i wypychało rozczyn drugą rurką, i 2) mechaniczne ssanie zepsutego powietrza, na którego Aby temu zapobiedz wstawił Dr. Lunge w otwartą rurkę j miejsce napływa zewnętrzne świeże skutkiem wywołanego szklanną wentyl t. zw. Kröniga, zamykający się w razie parcia | rozrzedzenia ; płynu na zewnątrz a spadający przy ustaniu tegoż parcia, I przepuszczając napływające zewnętrzne powietrze.

3) wywołanie ruchu powietrza różnicą temperatury czyli jt. zw. naturalna wentylacya, dla odróżnienia od poprzednich

Jako drugi cel niniejszej rozprawy postawiliśmy wy- \ sztucznych, kazanie zaniedbania kwestyi wentylacyi mieszkań przez pp. kierowników budowy, a że tak jest nikt prawdopodobnie i wymaga działania mechanicznego , połączoną jest zatem nie zaprzeczy, gdyż oglądając wszystkie budynki dla celów i z kosztami znacznemi, nie kwalifikuje się więc do naszych prywatnych jak i publicznych służące, w wyjątkowych żale- i zwykłych celów, dlatego tylko o tak zwanej naturalnej wen-

Wentylacya sztuczna daje pewniejsze rezultaty, lecz

—i

tylacyi mówić będziemy, tern więcej, że do zaspokojenia dzi- palenia światła wyprowadzić, jeżeli zaś mamy zarazem

i chłodzić albo gdy lokal ten tylko w dzień używanym bywa, Powiedzieliśmy, że wentylacya naturalna polega na i to wspomnione otwory umieszcza się w poziomie podłogi.

Kanały doprowadzające świeże powietrze, oblicza się

siejszych potrzeb zupełnie wystarcza.

ruchu powietrza wywołanym różnicą temperatur wewnętrznej i zewnętrznej; im ta różnica znaczniejsza, tern wymia-i w podany powyż sposób, lecz cbyźość dopływu nie powinna na powietrza szybsza, należy więc starać się o tę różnicę temperatury, co przy nowych budowlach bardzo łatwo, urzą- . dza się bowiem przy kominie cały rok ciepłym n. p. ku- i ^ ^» urz^dza się je zwykle tak, by wpadające zi-chennym drugi tak zwany wentylacyjny przedzielając je !mne Povvi⁰krz0 Ja^ najmniej zgromadzonych raziło, zatem tylko ścianką na grubość cegły. W rurze tak utworzonej ! P° uac^ głowami, n. p. w górnych kwaterach okien, nad będziemy mieli słup ogrzanego a zatem gatunkowo lżejszego j drzwiami korytarzowemi, a gdy to niemożebnem, w para-powietrza. Przez połączenie pokoi wentylować się mających ; Pe^ac^ okiennych lub w poziomie podłóg, wtedy jednak na-fze wspomnianym słupem, zapewniamy sobie odpływ powie-i siatką zasłonić aby prąd rozdrobić. Wyższe umieszcze-trza z pokoi.    i me dopływów jest korzystniejszem, gdyż powietrze opadając

ku podłodze miesza się z pokojowem, odświeża go a samo

przenosić 0*5 m., zatem będą posiadały przekrój

100X30

3b'00 X 0*5

W istniejących już budynkach urządzanie takich kominów jest trudniejszem, gdyż musimy albo wycinać w mu-rach kominy i ogrzewać je umyślnie u spodu urządzonem małemi ogniskami (Lockkamine); albo istniejący komin szeroki przedzielać ścianką dla utworzenia wentylacyjnego, albo wreszcie używać wprost kominów, jakie są, do tych celów lecz należy je zaopatrzyć w przyrządy zapewniające dobry ciąg, a komunikacye z pokojami zaopatrzyć w przyrządy zabezpieczające od cofania się dymów. Następnie, ponieważ zewnętrzne powietrze, zwykle chłodne, dąży do zrównoważenia powietrza kominowego, rozgrzaniem rozrzedzonego, wciska się więc wszelkiemi otworami prąc przed sobą powietrze pokojowe ku kominowi.

się ociepla. Jeżeli wentylacya połączona jest z ogrzewaniem, to powietrze świeże przechodzi wpierw przez komorę ogrzewalną lub piec, się ogrzewa i dalszym napływem powietrza świeżego, bywa wyparte na pokój.

Ponieważ urządzenie tak wielkich kanałów jest nierno-źebnem ze względów konstrukcyjnych, rozdziela się je na kilka pomniejszych, czem zyskuje się jednostajniejszy rozkład napływającego powietrza; toż samo tyczy się kanałów odpływowych.

Uważać także należy, by wyloty kanałów dopływowych i odpływowych były jak najwięcej od siebie oddalone, najlepiej w dwóch podłużnych ścianach pokoju, dopływowe w parapetach okiennych, odpływowe zaś w ścianie środko-. wej t. j. kominowej. W celu zabezpieczenia kanałów od za-lacyjnych jest zadaniem budowniczego; zadanie to na pozör i śmieC0aia zaopatrza się ich wyloty siatkami dnicianemi, a bardzo łatwe, lecz doświadczenie przekonywa, że mało spo-; w C0ju regulowania ciągu żaluzyami lub rozetami, co przytykamy urządzeń odpowiadających wszechstronnym wymo- j czynU si? takŻ6 rozdrobienia warstw napływowego gom. Pochodzi to z braku studyów specyalnych a trzymania ! p0Wjetrza się empirycznych naśladownictw, pomimo że potrzeby i wa-

Wyzyskanie tych własności powietrza do celów wenty-

Wyczerpawszy postawiony temat, pozwolę sobie zwró-runki zmieniają się; i tak, inne musi być urządzenie w lo-:c^ UWagę chcących się bliżej z przedmiotem obeznać, na kałach zamieszkanych przez zdrowych, inne dla chorych; j Qasfcępująee dzieła:

inne znów w lokalach towarzyskich, z których prócz powie-; 4. Wolpert „Prinzipien der Ventilation u. Lufthei-trza należy wyprowadzić znaczną ilość gazów o wysokiej i ZUÜg« 186a L> Degen „Pract. Handbuch der Ventilation temperaturze ze spalenia światła powstałych; odmienne, gdy | u> Heizung» 1869. E. Haeseche „Ventilation mit Heizung“ zadaniem wentylacyi jest także ochłodzenie mieszkania, albo | pgT7. Staebe „Preisschrift über zweckmässigste Ven-gdy wentylacya połączona jest z ogrzaniem.    i tilations Anlage“ 1878. Dr. Lunge „Vortrag zur Frage der

W obec tylu zmiennych warunków niepodobna stałych | yeatilation“ 1879. „Katalog der ersten Specialausstellung reguł postawić, omawianie zaś wszystkich przekroczyłoby j V0Ü Heizungs und Ventilations-Aulagen in Kassel“ 1877.

zadanie, i wyczerpującem byćby nie mogło; byłoby j ^ wj cic’s „Jahrbuch über Leistungen u. Fortschritte im Ge-nawet zbytecznem, gdyż każdy budowniczy znając zasady, j ^ Theorie u. Praxis der Baugewerbe“ 1870 do 1876 zastosuje system odpowiadający postawionemu celowi.

nasze

a wreszcie opisy szczegółowych urządzeń we wszystkich W praktycznem wykonaniu najważniejszem jest wła- j prawie czasopismach fachowych, szczególniej berlińskich „Deut-ściwe umieszczenie i wymiary kanałów, doprowadzających j Scbe Bauzeitung“ i Erbkamm’s “Zeitschrift für Bauwesen“, świeże powietrze, jak niemniej kanałów dla odpływu zepsutego powietrza. Wymiary kanałów otrzymuje się rachunkiem bardzo prostym, gdyż wiemy z doświadczeń, że różnica ciepłoty między powietrzem kominowem a pokojowem wynosząca 20 — 25° R. wywołuje chyżość ciągu w kominie = 2-0 m., a chyżość wypływu z pokoju =0-70 m. na se-

Przemyśl w Grudniu 1879.

oMichai Zajączkowski

inżynier cywilny.

■ssg-3}~gSi=.

Rozmaitości.

— Fabryka papieru w Cze r łanach. Wyrób papieru

kunde, jeżeli więc w sali pewnej odbywa się krótsze pośle-! ?<;siada₁ mi«dyy ionemi gałęziami przempłu w Galicji stosunkowo ,    .    .    J    , r, ;jak najkorzystniejsze warunki rozwoju. Deprymującem było więc wra-

dzenie a jest 100 Osób zgromadzonych, każda zas zuzywa j ^enie, wywołane przed dwoma laty upadłością towarzystwa akcyjnej W godzinie 30 m. kb. powietrza, wtedy przy chyżości Odpły- i fabryki w Czerlanach, tem więcej, gdy po objęciu tej fabryki przez WU =070 m. musimy przygotować kanały odprowadzające i towarzystwo akcyjne spodziewano się jak najpomyślniejszych rezulta-100X30    n r~i    .    i tów. W roku zeszłym przeszła fabryka na własność spółki: ,,Bracia

3,;00x6-7    1 19 Um., a ponieważ otwory te j JKöliselxor i 3Æai'kh.eimt£ a obecnie podajemy Szanownym czytelnikom

o powierzchni

zasłonięte bywają siatkami, zajmującemi część przekroju ka- i przjjenaną wiadomość, że z dniem 1. stycznia r. b. fabryka ta znowu

nałów należy go podnieść do 1*30 Dm. Otwory służące do iw lucłl puszczoną została.

. ° j .    .    ,    .    |    — Na jednej z pruskich kolei zaprowadzono dla próby

odpływu powietrza daje się zwykli bezpośiednio pod powałą ; telefon wbudkach strażniczych. Dróżnicy dwóch budek mogą się tym lub w niej samej , aby prócz wydechów także i produkty jsposobem porozumiewać co do ruchu pociągów. Dotychczas odbywała

się ta czynność za pomocą lokalnych aparatów telegraficznych. \ „Czasopisma technicznego“ ma być wyrazem owej nieprzerwanej ko-(Z. d. H. J. V.).    |komunikacyi wspólnego interesu i tych szczerych patryotycznych dą-

—    Kolej linowa nad Giessbach (Szwajcarya) łączy ; żności, które zapewne zechcą podzielić wszyscy technicy i obywatele hotele Giessbach z jeziorem u ich podnóża polożonem. Początek kolei i kraju. „Czasopismo Techniczne“ będzie się starało uwzględniać prze-znajduje się blisko brzegu, koniec zaś przed słynnym spadem potoku ; de wszystkiem rozwój miejscowych stosunków technicznych, Giessbach. Spadek wynosi 28%, szerokość toru 1 m. Ruch odbywa się j biorąc na siebie rolę sprawozdawcy i doradcy w rzeczach publicznego za pomocą dwóch równocześnie kursujących pociągów, które są urno-! budownictwa, inżynierskich, mechanicznych i do technologii chemicznej cowane na końcach liny drucianej. Za siłę pędzącą służy tu wyłącznie I należących przedsiębiorstw, jakoteż takich spraw jak: przemysł zwyciężał- pewnej ilości wody, którą można doprowadzić u góry do zbiór-j kły i artystyczny, rozwój szkół technicznych itp. Szpalty „Czasopisma'»

pójdą równocześnie krok w krok za postępem technicznej wiedzy, do-

—    De la Gournerie wynalazł przyrząd, za pomocą którego : nosząc o wszelkich wynalazkach, ulepszeniach i środkach technicznych, można na drodze experymentalnej wypośrodkować rozkład ciśnienia i mogących znaleźć korzystne zastosowanie w naszych krajowych sto-przy ukośnych sklepieniach. Przyrząd ten składa się z modelu ukośnego i sunkach“. Numer pierwszy zawiera: Wstępne słowo. Protokół z posie-sklepienia, utworzonego'z kawałków cynkowych. (Z. d. H. J. V.).

—    Mosty z betonu wybudował już kilkakrotnie inżynier ; ciorys). W sprawie budowy domu dla Kasy Oszczędności. Uwagi nad

Jackson w Irlandyi. Rozpiętość mostów wynosi 6—11 m. Jeden z tych i zamierzoną budową mostu w Krakowie (z dwoma tablicami). Najno-mostów ma nawet 13-7 m. rozpiętości a wysokość strzałki dochodzi ! wsze postępy w różnych gałęziach przemysłu. Leśne postępowanie 2 3 m. Jako zaletę podnoszą łatwość naprawy przy uszkodzeniach spo- :: przy sprzedaży drzewa budowlanego. Literatura techniczna. Rozmai-wodowanych przez wielką wodę. (Z. d. H. J. N.).    j tości. — Sądząc z pierwszego numeru, trzeba nazwać kierunek pisma

—    Dla p r z e s t u d y o w a n i a sprawy z u ź y t k o wa n i a i odpowiednim. Kraków jako miasto posiadające bardzo wiele drogich nieczystości kanałowych miasta Paryża, powołano osobną i pamiątek historycznych, dostarczy Redakcyi odpowiedniego materyału komisyę ministeryalną. Członek tej komisyi p. G. Ville podaje, iż ilość j dla wzbudzenia zamiłowania ogółu do architektury, której zabytki cieczy zawarta w kanałach podczas jednej doby wynosi 280000— i w Polsce wymownie świadczą o świetnej przeszłości narodu. „Czaso-300000 m. kb, Ta ćiecz ma zawierać 5,400000 kg. azntu, co przedstawia j pismo Techniczne“ wychodzi raz na miesiąc; prenumerata dla zawartość 5 do 6 mil. frc. a jako nawóz dla 40000 ha. wystarcza, i miejscowych wynosi rocznie 4 złr. 50 ct. Nowemu koledze życzymy

serdecznie powodzenia !

— Inżynierya i budownictwo. Nr. 24 zawiera: Zapusz-dwa tory, z których jeden jest przeznaczony dla kół przednich, drugi i czanie studzien rurowych i bicie pali. O wykreślnem obliczaniu wy-dla kół tylnych. Koła przednie poruszają się po torze o większym pro- ; trzymałości wiązarów dachowych. Rzecz o tramwayach. Maszyna pa-mieniu, tylne zaś po torze o mniejszym promieniu. Wozy są zaopa- rowa 12 konna z expansya automatyczną. O różnych systemach doby-trzone w przyrząd, który umożliwia, iż koła przy początku krzywizny : wania cukru z melasu. Nowe budowle warszawskie. Obchodzenie się same schodzą na odpowiedni tor względnie same występują na tor ; z młocarniami parowemi (dok.). O upiększaniu miast za pomocą ogrodów publicznych. Wiadomości pobieżne.

Nr. 25 zawiera: O wykreślnem obliczaniu wytrzymałości wiązarów

nika, umieszczonego w wozie osobowym. (Z. d. H. J. V.).

i dzenia Towarzystwa technicznego krakowskiego. Filip Pokutyński (ży-

(Z. d. H. J. V.).

— Koleje konne w Paryżu mają w wielkich krzywiznach ;

główny. (Z. d. H. J. V.).

— Amerykanin R. R. Atchison zbudował maszynę za i pomocą której można obrabiać płyty granitowe dla chodników. Odpo- i dachowych. Rzecz o tramwayach. O różnych systemach dobywania cukru wiednim przyrządom metalowym nadaje się ruch wahadłowy w ten i z melasu. Motor gazowy „The Nottingham Eclipse Engine“. Odrodzenie sposób, że powierzchnię kamienia obrabia się przez 6000 uderzeń na jedne minutę. Przyrząd ten przewyższa wszystkie dotychczas znane : za pomocą szurfowania. Tablica dla praktycznego zbadania stosunku

kosztów budowli w stanie nowym na metrze kwadratowym zajętej po-

i budownictwa w Belgii. Przystępny wykład prowadzenia poszukiwań

konstrukcye.

— Czarny połysk można nadać wyrobom glinianym, ; wierzchni gruntu. Listy do Redakcyi. jeżeli się takowe przed wypaleniem poleruje twardem ciałem (szkło). :

Gdy się następnie polerowaną powierzchnię nakryje trzaskami, naten- i czas przybierze takowa podczas wypalenia czarny kolor, gdyż zwęglone ;

Sprostowanie i uzupełnienie do wykładu o regulacyi Dniestru

trzaski oddziaływają na glinę. (Z. d. H. J. V.).    (nr. 12. z r. 1879).

— Na wyspie Bourbon budują port i kolej, która ma po-:

łączyć port z najważniejszemi miejscowościami wyspy. Punkt środko-i    Str. 92 wiersz 2 od dołu, zamiast: „doliny poprzeczne, których“,

wy linii kolejowej i główna stacya znajduje się w samym porcie, i czytać należy: „dolinę poprzecznie, której“

rozciąga się w kształcie podkowy po obydwu stronach wyspy na :    Str. 9o wiersz 29 od dołu, zamiast: „których zniesienie zmie-

125 km. długości i dochodzi do najważniejszych miejscowości. Oprócz i n^° s^an rzeki pomimo,“ czytać należy: „których zniesienie zmieniło bardzo wielu mostów największą trudność stanowi budowa 11 km. diü- ; stan rzeki. Pomimo,“

giej linii między głównem miastem Saint-Denis aportem, gdzie skały i    Str. ^3 wiersz 15 od dołu, zamiast: „przyjmując tam wysokość

aż do morza sięgają. Zaprojektowano 32 tuneli, z których najdłuższy : szJny mostu kolejowego,“ czytać należy: „przyjmując tam podaną mi

I przez inżynierów miejscowych wysokość szyny mostu kolejowego za

1500 m.

podstawę,“

Str. 94 wiersz 30 od góry, po słowach : „Przystąpię teraz do opisania projektu swego z r. 1877“ należy dodać : „Cel projektu wyraźnie — Czasopismo techniczne. W polskich sferach techni- : był określony uchwałą Sejmową: mianowicie chodziło o regulacyę cznych zaczyna się objawiać coraz większy ruch umysłowy i usiło- j Dniestru i dopływów w celu osuszenia bagien i moczarów wanie ku wspólnej pracy, uwydatniającej się przedewszystkiem w wy- j przyległych“, dawnictwach peryodycznych. Dowodem tego nowe pismo, które z dniem

1. stycznia r. b. zaczęło wychodzić w Krakowie, nakładem Towarzy- i statystyki zbiorów na Węgrzech w 1870 r.)“ należy dodać: stwa technicznego krakowskiego, p. t. „Czasopismo Techniczne“, i dziano tam, że regulacya Cissy miała większe skutki jak najprzód są-W skład redakcyi wchodzą pp. Wł. Datkiemcz, inżynier, J. Matula, : dzono ; ograniczono się tylko na osuszeniu gruntów, a wskutek tego c. k. nadinżynier, Wł. Bozwadowski, były profesor i J. Wdowiszewski, \ przedtem sławne pastwiska nad Cissą obecnie są zaledwie w stanie architekt. Odpowiedzialny redaktor i wydawca Wł. Bozwadowski. \ dostarczyć pożywienia dla owiec.

Program pisma określa „Słowo wstępne“, z którego przytacza-i    Str. 95 wiersz 8 od dołu, zamiast: „potrzeby regulacyi pod

my odnośny ustęp: „Towarzystwo techniczne krakowskie powstało je- i Żurawnem“ należy czytać: „działania regulacyi poniżej Żurawna na dynie w celu, aby rozpoczęte życie techniczne utrzymać nadal w coraz i górną część rzeki“

większym rozwoju i w stosunki nasze t. j. miasta i kraju wprowa-:    Tablica XIII fig. 16, zamiast: „spiętrzenie poziome“ należy

dzić rzetelne zasady przemysłowego ruchu. Niniejsze wydawnictwo : czytać „spiętrzenie“ a „pozioma“ ma się odnosić do linii poziomej.

Literatura techniczna.

Str. 95 wiersz 9 od dołu, po słowach: „(Wyciąg z urzędowej

„Powie-

Do dzisiejszego numeru załącza się jednę tablicę (nr. I.), spis rzeczy zawartych w roczniku III. (1879) „Dźwigni“ i dodatek: materyały do słownika technicznego.

Treść : Sprawy Towarzystwa. — O wpływie techniki na cywilizacyę. — O przewietrzaniu mieszkań i sposobach oznaczenia stopnia zepsucia powietrza. — Rozmaitości. — Literatura techniczna. — Sprostowanie. — (Do artykułu później zamifeścić się mającego : Plan parteru i piętra projektu na Przytulisko dla starców w Anieres, na tabl. I).

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

h,=z

2‘aZica 2 ,

mm

ir^iw«

9 syjtictfna

=i3

M    L

jgj KptoJXMH/iUt fi

realer

XI/TX-t'txfytor

| tmi xj

BHBUMor «a»«ïECg    [8

1    IVI

i\ /

':< |r|!

1 £/

Sy/rt'arlna.

.S'atJx fiy/tiahcr

imü

ôrrh* J

&Z//tZ&?71<Z ji

rESrSsffl I

Bauer.

Eiaea

3agü'iJiai;i~^s -----------

et

H;

...J\

kl

-f!

; Vjl|||ÆpVPiVV^i^5s^iÊÉ!

i|'

r|i M

• It

V'

jiïalcf

jgyjtïatna.

PT---

!Ü

*3Fr:i

rtl !!

' ' -    -7'

..-.-.y

ÏSSE3

7|

yzjsrjz-z::

ilil

’y

.Hezertooa

Si

/fonJUirsocoij

star coco w Pincer es .

Jfrelit te ht ■■ JBroitiöfau?

VT i.

atilx>U£Àÿ

i.

r-zteiajzz:

:iiq[ p:::

y §

---4 !    !--—

lll l^hzyuta:-

CT—

ri i W 1 1

,Sw/e

ITffll'ffi '

J_ ...

=*ES3

fro,

Przijtultslio dla

VcTo ?~at

■S\

U/y re

il

■wr

J p=il j

jj

T'

E5=ÏEE:

jü'î ekźkaj-z i Z

1

£louz I* -niekra.

W_ \y

Tl

T ffi T ffi T F

il £>ïrznyb'

Ü ..• uyqTOi/tâuy;

r/rje/a

Sy/tzaincr

l/Tnyt&urłrttęt ™ î èiuzçf ev U

Â4r

Xt/pittïna

£>a7a

Ajfniułna

7/mifioaht y a ! «5-hœtfcy

X" '• :    »! js X⁷ |H Û'jf’Z.ni

'\\[/ \Jj/ \jH

? «?

jiaZe

i tfai l

EEB

Z/a/a

jSy/Tiafar}

Te

'

' r : .

.

y

V ;v

L

* r

r

?

- ;

.

V,

\

■1

■

£ ' N >K'

\

!

■

v

■

v

vr'-V'V

;■ ■ s,

r

\

r

r

yv

, 'V K

■ -v.

.

•

'n

IV

! ;

- *L=

?,Sj¥R:

>'

Zfif.zctx&oys./o

PT

czystfPy

S»

VJ-

;>c

*8

*-i?

.    -ń    ;« 5

| |    * '    * }: I

4MB^ sEśSjJLfcss -łlł * ilHBF⁻•

/.cl i er

Z O/'<3 roto 61

!;j

2>0

■ ‘ie

i

5?>

!!

!!

tl/ Mo 07/i A;.

i-'-'

Älr!

r 'i*!

MM

W/

:<

j.j

il!

"ü

*»

|jt

ii

iSlfc ¹

i ■ iii

î?

Oj

!ji;

\. .. .. : ■

:i

, ,, w ;Ü! M'-

■3»-

■i

•Mi'

-m

'T6

LX

iii! iii!

I-

UTriy*

UżttiTUff

SÏUZtXClf

:*!

HI

».

MY

-£$-

"S

liii

5 4» C

' aUa//?7i<y

U=J

■/U'/»

"r

«r>

r/ot A o I Ml

Aklaû

mtfwr/k

z:m

\ [    Mu ryta

rS

4

■» *ss-

r® %

"X-rVïir

■-

%:

■Z':-

!:!iv

iii

-i

)4

r—4

.....;«

Jjś -rękipr

śrzafycĄ\\

"l

.1

iturjnua

ira ryła

rf^-Wadl

| Ü»

«<

■to

--V

:>X

' JflUjOM/J li'l/Ù

O >;---------?-

c .V , .....

Sil!

mm am SX ti m

mi X ;m

----j

"Si

"nr

I ■ x- -i

Ulan. Uar/ern, .

’ -l

l!'

■i

Jadalnia

P7t

il|

Ula rieżcuy

fc!

IH Krylu

&»» .-Hvnr,.

!r

Tnr

S;!i ■ -! ■W

.5.-

i; a

Iffï

:■:■■■■' Y ■    -Tym

fji

;nnŚT----

:ś

y*

:t.

{£?!?

fi

Ä!

/rzow/ù

istr

ii; ..

::-j

iüüff |!

%⁷’ Æték

ii

hojićjchzict

a "    “ o“

•a

$F“

an

-*—ijn-—

îst-î

,:V,;

diu/ùitk

v»

-Î

V :j

ic a I;

i;

:!l!l

li

i r:R--

^ li-'-

i fc:s

1 j

⁷-N-

•H

,î;

•.o,

II

v;ii

■t

Mli

■ii!n

|,:ą-

r:a:

i;

-i

• ■)

mi

■ ly

iii!

:«|c

I-

w-

i i! - x\ iii: x\ iii ! -Liuy 'Z.L1-    ....

p/rcctnema

æa

:/a

:/?ZZ(KK

⁷JrłWMev/rtUr

.3

«I»

as

v.§

syjuaina

jbala:

SmiUXiTfC:

Umywalnicr.

służąc#

~ Tl

%btCO'QlOfX.

SE

__

&

S • •

> J

\

4

%

/

*

f

A

'V

✓

ł

■*

i

. -1...

>

I

's-;

■

*

. : ,

:

%

%

i

■fi

i

i

—

f

*r C39

*r C³⁹

BIBLIOTEKA G Ł O W N A

akademii GÓRNICZO H UTNICZED