Rocznik IY.

Lwów, 20. Października 1880.

/#—r%\

! J WE LVv 0 //!F ' * j

ffr. 10.

Prenumerata z przesyłką poczto-wą iv Austryi wynosi : rocznie

półrocznie ....    3    „

.Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

G złr.

DŹWIGNIA

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Watowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. Będą otrzymywali to pismo Bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bęltopisma nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Jan Franke, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej; Roman br. Gostkowski, inspektor kolei Albrechta; Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika; Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej

i Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika.

Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

Sprawozdania z posiedzeń Zarządu.

dniu 7. września 1880

i w Wiedniu, kongres inżynierów i architektów, któremu przedstawiono | następujące pytania do rozpatrzenia i powzięcia uchwał:

I.    Jakie prawa i atrybucye należy przyznać technikowi z akademi-ckiem wykształceniem i w jaki sposób należy te prawa i atrybucye zapewnić ?

1.    Egzamina państwowe, ëgzamina dyplomowe, doktorat.

2.    Prawo głosowania i wyboru.

8. Stanowisko techników cywilnych z upoważnieniem rządowem. 3a. Rewizya statutu techników cywilnych z upoważnieniem rządowem. (Izby inżynierskie, zaprowadzenie inżynierów-mecha-ników i technologów i t. d.)

3b. Rewizya ustawy przemysłowej co do udzielania konsensów na budowniczych.

4. Stanowisko techników w służbie państwowej. Czy wobec powyższego stanu należy dążyć do zmiany państwowych urzędów budowniczych ?

II.    Czy jest pożądana reorganizacya szkół średnich jako przygotowawczych dla szkół politechnicznych?

1. Szkoła realna? 2. Gimnazyum realne? 3. Gimnazyum?

Posiedzenie odbyte na

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecni pp. Bykowski, Kasprzycki, Kovats,

Patelski, Raciborski, Radwański, Stwiertnia. Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 13. sierpnia b. r. przyjęto bez zarzutu. Powzięto do wiadomości list G. H. Niewęgłowskiego w Paryżu, w którym tenże potwierdza odbiór 117 zł. a. w. i donosi o wysłaniu 6 tomów swoich dzieł matematycznych. Powzięto do zadawalającej wiadomości pismo nowozawiązanego Towarzystwa technicznego w Lincu, w którem donosi ono o swojem zawiązaniu i uprasza o koleżeńskie poparcie.

Sekretarz odczytuje pismo Towarzystwa austr. inżynierów i architektów w Wiedniu, zwołujące do Wiednia kongres austr. inżynierów i architektów na dzień 9., 10 i 11. października b. r. Celem sformułowania rezolucyj i przygotowania materyału do kongresu poprzedzać będzie jego obrady konferencya delegatów zaproszonych austr. Towarzystw technicznych. W tym celu zostało Towarzystwo wezwanem do wysłania trzech delegatów na konferencyę, która się odbędzie dnia 7. i 8. października b. r. Po dłuższej dyskusyi uchwala Zarzad wydelegować na kongres pp. prezesa br. Gostko-

wskiego i sekretarza Stwiertni,. Co do trzeciego delegata poleca Za- ; !“”£> temu pierwszemu kongl.esowi ceehe tak powain, i ser-rtad prezydyum porozumieć sie z p. prof Zachanewiczem czy me ze- : J , d Jato t„ierdzid m„t„a, f kongres ten wypadł świetnie, chciałby przyjąć wyboru na trzeciego delegata. W razie gdyby p. piof. ;    .

Zachariewicz nie przyjął mandatu, natenczas ma się prezydyum poro- i    Szczegółowe sprawozdanie z toku rozpraw byłoby może najpo-

p. Iszkowskim, inżynierem w ministerstwie spraw wewnę- j żądańszem szanownym czytelnikom, jednakże podać go nie modemy trznych w Wiedniu, ewentualnie z p. Horoszkiewiczem, inżynierem; dla braku miejsca, i odsełamy interesujących się sprawą kongresu o kolei Albrechta w Wiedniu. Jeżeliby zaś żaden z wspomnianych kan- j sprawozdania, które na podstawie stenogramów, wkrótce w języku dydatów wyboru nie przyjął, natenczas ma prezydyum zwołać nad- ; niemieckim drukiem będzie ogłoszone, zwyczajne posiedzenie Zarządu.    Według programu odbyła się najpierw na dniu 8. i 9. b. m.

Imieniem komitetu redakcyjnego „Dźwigni“ przedstawia pan ; konferencya delegatów 15 towarzystw technicznych Austryi, oie po-Radwański następujący Wniosek: Celem zachęcenia przemysłowców do i niżej wymienionych reprezentantów wydelegowały: umieszczania inseratów w „Dźwigni“ jest pożądanem zaprowadzenie;    l. Tow. poł i t e c h n i c z n e w e Lwowie: R. br. Gostkow-

tanich ogłoszeń. Komitet redakcyjny „Dźwigni“ proponuje przeto za- j gki> p Stwiertnia, J. Zachariewicz; 2. P o 1 i t e c h n i c z ny klub prowadzenie następującej zmiany co do formatu „Dźwigni“ : Na ogło- ; w G-radcu: Hohenburger, c. k. nadradca budownictwa, Stark, prof, szenia „Dźwigni“ przeznacza się ćwiartkę druku, a zamiast okładki ; c> k szkoły politechnicznej, Zelinka, inspektor kolei południowej ; powiększa się objętość pisma o jedne ćwiartkę druku. Proponowana ; 3 Czeskie Tow. inżyn. i archit.: Hladik, b. dyrektor kolei, zmiana zostałaby już z 9. numerem zaprowadzoną, gdyż w tece redak- ; Dr Koristka, prof. niem. szkoły politechn., Dr. Lörsch, dyrektor za-cyjnej nagromadzono zapas artykułów, które ze względu na szczupłe j ^ja^ kredytowego ziemskiego w Pradze; 4. Tow. inżyn. i arch. ramy pisma nie mogłyby być w b. r. ukończone.—Zarząd uwzględnia- ; w i r yeście: Dr. Buzzi, inż. cyw., Dr. Gairinger, inź. cyw., Pe-jąc przytoczone motywa, przychyla się w zupełności do wniosku ko- j rissinij inż. Cyw. ; 5. Krakowskie Tow. tech.: Matula, c. k. nad-mitetu redakcyjnego. Oprócz tego przedstawia komitet redakcyjny j inżynier, Moraczewski, dyrektor urzędu budów, miej , Odrzywolski, drugi wniosek następującej treści: Zarząd zechce wystosować odezwę | ai.chitekt i prof. irsty.u u *:echn. przem.; 6. Niemieckie Tow. do członków i reprezentantów Towarzystwa, by zechcieli nadsyłać ; pQ j j t e c ^ w c z e c h a eh : Czuber, c. k. prof., Fuchs, nadinźyniei. redakcyi „Dźwigni“ lokalne wiadomości techniczne, tyczące się w szcze- j kolejowy) Wersin, inż.; 7 Techniczny klub w Salzburgu'-gólności budowli wykonanych lub wykonać się mających.“ Zarząd i    architekt i dyrektor c. k. szkoły przemysłowej; 8. Techni-

przychyla się także do tego wniosku komitetu redakcyjnego i polecu j c z n y ^lub w Ci e s zy ni e: Fulda, budowniczy, Koniakowski, in-prezydyum wystosować odpowiednią odezwę w najbliższym numerze j ktor kolei, Schnapka, inż. górnik; 9. Tow. górnic zo-hu-„Dźwigni“.    itnicze dla Styryi i Karyntyi: Bock, prof. c. k. akademii

górniczej, Heyrowski, generalny dyrektor akcyj. tow. gormczo-hutni-czego Peithner, generalny sekretarz zakładu fabrycznego w Innerberg;

techników Górnej Austryi:

techników

zumieć z

Kongres anstryacM inżynierów i arcAMtów w Wieflnin.

4. Wspólna szkoła średnia ?

Wyczerpujące, gruntowne omówienie poruszonych kwestyj i pomyślny wynik rozpraw, które przeprowadzono na posiedzeniach kon-ferencyi delegatów i na walnych posiedzeniach kongresu, jak nie mniej koleżeńskie zbliżenie się techników różnych zawodów i kra-

10. Stowarzyszenie

Hora, inż., Nagel, inż., Girowetz inż. cyw.; 11. Stów.

L wo w i e : Gebauer, inż. cyw., Radwański,

w Pradze:

Za inieyatywą lwowskiego Towarzystwa politechniczego, a zgo-dnie z objawionem ' życzeniem wielu innych stowarzyszeń techni-j c y w. z u po w. r z ą d. w e cznyct, zwołany został przez Towarzysswo inłynierów i architektów ‘ mi. cyw., Zakrzewski, inz.cyw.-, 12. Stów. te eh. cy .

Kirpal, inż. cyw., Siegmund, inż. cyw., Turba, inz. cyw. ; 13. Stów.; technicznych umiejętności, należałoby przyznać stopień akademicki, tech. cyw. w Bernie: Biberle, inż. cyw., Burghart, inż. cyw.,Ro-ia mianowicie stopień doktorsfci.

dler, inz. cyw-; 14. Stów. tech. cyw. w Wiedniu: Dörfel, inż.:    ad I. 2. W interesie pomyślnego rozwoju przemysłu i zawodów

przy-

cyw., Krousky, inż. cyw., Ziffer, inż. cyw.; 15. Austr. T o w. i n ż. ; realnych należy przyznać doktorom technicznych umiejętości i rząd. i archi t. w Wiedniu: br. Engerth, c. k. radca dworu, konsulent ; upoważ, technikom cywilnym prawo wyboru i obieralności w ustawie techniczny Iow. kolei państwowej, członek Izby panów, Rziha, prof. j wyborczej państwowej, krajowej i gminnej, tudzież należałoby szkoły politech., Schmidt, c. k. nadradca budownictwa, c. k. prof., ; znać głos wirylny w sejmich rektorom szkół politechnicznych, budowniczy tumu św. Szczepana w Wiedniu.    ad I. 3. a. Uznaje się za niezbędnie potrzebne: 1) by w drodze

Prawie wszyscy delegaci zjawili się na konferencyi, nieobecni ; prawodawczej wydano ustawę o cywilnych technikach (analogicznie

usprawiedliwili się ważnemi przeszkodami.

do ustawy o adwokatach i notaryuszach), celem unormowania stano-Jako zastępcy delegatów byli obecni pp. Prenninger, dyrektor ; wiska i zakresu działania techników cywilnych odpowiednio wymo-budowy kolei Południowej i Wolf, inż. cyw., zaś jako rzeczoznawcy ; g°mJ czasu i postępu; 2) by wykonywanie praktyki w zawodzie cy-przy obradach co do koncesyonowania budowniczych pp. Hoppe, Kromb- i wilnych techników -uczynić zawisłem: od złożenia egzaminów pań-holz i Neumann, architekci i budowniczowie w Wiedniu.    ; stwowych, od praktyki odbytej w prawnie określony sposób i od egza-

Po przyjęciu regulaminu obrad wybrano prezydentem konferen-I minu fachowego (inż., arch. lub geom.); możność uwalniania od eg-cyi p. Sc*hmidta, pierwszym wiceprezydentem p. Zachariewicza, dru- i ^aminów państwowych i fachowych powinna być bezzwłocznie wyklu-gim wiceprezydentem br, Engertha, sekretarzami pp. Sitte i Wersi- j czoną ; 3) by zamiast obecnie funkeyonujących inżynierów cywilnych na, a następnie rozpoczęto obrady nad pytaniem II.    ;    (dla budownictwa i maszyn) ustanowiono osobnych inżynierów dla

ad I. 3. b. Postanowienia §. 23 ustawy przemysłowej z r. 1859 jakoteż §§. 10 i 11 projektu nowej ustawy przemysłowej z r. 1877 Po całodziennej dyskusyi uchwalono następującą rezolucyę : ; P°winne uledz modyfikacyi w kierunku następującym: 1) dalsze ist-,,Kongres austr. inżynierów i architektów w Wiedniu (1880 r.) uznaje i n*en*e przemysłu budowniczych powinno być zniesione, a względnie konieczność jednolitego sposobu kształcenia młodzieży, przygotowują- i nadałoby zaniechać dalszego udzielania konsensów cej się do uniwersytetów i szkół politechnicznych, i wypowiada za- i Nadto zważywszy, że sztuka budownieza, jako taka, wyjętą jest z pod trywanie, że temu warunkowi stanie się zadość przez zaprowadzenie i Postanowień ustawy przemysłowej (patent, V c), a budowniczy wy-

I łącznie kierownictwem budowli, nigdy zaś wykonywaniem pojedyń-

„Dla osiągnięcia celu tego, należałoby istniejące gimna-^^ gał^ pnemysh budowlanego zajmować się winien (gdyż do zy urn w ten sposób zreformować, by naukę rysunków jako przedmiot i teg° UStan0Wieni Są maj8tr0Wie Pojedyńczych rzemiosł), zważywszy obowiązkowy zaprowadzono, tudzież by nauki realne w wyższych kia- I nast®pme’ li dla wykonywania tych czynności technicznych budowni-sach więcej były uwzględnione “    i cze£⁰’zostah Już Prawme ustanowieni cywilni architekci, wynika przeto,

W ciągu dyskusyi nad pytaniem I. przedstawiła delegacya Tow !bj,lobf    ustanawiać po za obrębem postanowień ustawy

polit, we Lwowie następujące wnioski:    • j przemysłowej nową instytucyę budowniczych; 2) do warunkowo wol-

, T y „    .    .    , ,    .    ; nych gałęzi przemysłu powinien być zaliczony tylko przemysł mai-

a " ‘ ®n^ies uznaJe za mez ę ne, y w spiawie egzami- ; strów murarskich, kamieniarskich, ciesielskich i studziennych, now państwowych zarządzono, co następuje : 1. Do służby technicznej ;

Ze strony Tow. polit, we Lwowie przedstawiony został nastę- i dzdadu budownictwa, inżynierów-mechaników i inżynierów-technologów ; pujący wniosek: „W interesie humanitarnego wykształcenia i po- ; ^ d^a ockl'ony praw, znaczenia i powagi jakoteż przestrzegania żądanego równouprawnienia techników okazuje się niezbędnem zapro- j obowiązków stanu techników cywilnych, utworzono izby inżynierskie; wadzenie jednej wspólnej s z k o ły ś red n ie j, w miejsce obe- : ⁵) by wykonywanie zawodu cywilnego inżyniera górnictwa uregulowa-cnie istniejącej szkoły realnej, realnego gimnazyum, jako szkoły przy- \ nem zos^a^° odnośnie do powyższych zapatrywań, gotowawczej dla studyów w szkołach politechnicznych, uniwersytetach i i innych Akademiach.“

na

budowniczych.

wspólnej szkoły średniej.“

za-

, ,    ,,    ad I. 4. Co do stanowiska technika w służbie p

państwa kraju urzędów gminnych i kolei należy przyjmować w,łą- ; shlgaje sczególnie poinieSĆ okolicznośćj tt w skutek

czme tylko techników posiadających egzamina państwowe. 2. Wyko-: tecŁni Ł deparUm6ntów ; „ddziaMw władzom politycznym, nywanie samoistoj technicznej praktyki należy uczynić zawisłem odjuszc , zosW aIeż techaitowi zakres dziala„Pia złożenia egzaminów państwowych. S. Tylko egzamma państwowe npra-i cz    cierpi na tem tak2e taterM ^ z teg0 powodll bj!oby do

wniają do uzyskania tytułu miyn.era“ arch.tckt,« geometry- i do ; ä    ia, ab zreorganizowano państwowa słnżbe budownictwa w na-

odnosnej nominacy. w każdym zawodzie a mianowicie: a) tytuł >- Utępujących kierunkach: 1) należałoby utworzyć ministerstwo komu-zyniera (rnz. w służbie państwowej luz Wydziału krajowego, Rady ; niŁacyi j robót publiez„ych; 2) techniczne departamenty i oddziały powiatowe,, urzędu gminnego, cywilny, kolei górniczy i t. d.) nale-; nlleiałoby wydzielié , „rzędów politycznych, a podporządkować nad( żałoby przyznać tylko takiemu kandydatowi który oprocz odnośnych i mienionema ministerstwu; 3) oprócz zreorganizować sie mających egzaminów państwowych wykaże się prawnie określoną praktyką i ; technicznych departamentów i oddziałów powinno być zaprowadzone »egzaminem na mzymeia b) tytuł aichitekty (architekt w służ- ; w krajach koronnych osobne oddziały techniczne do wykonywania bia państwowej, arch. cywilny . t. p.) należałoby przyznawać _ tylko | kontroli aad kolejami Żelaznem! ; 4) w shiżbiebudowniczejpaństwapo-a 'b”⁰” 1 a”"    ° °W1’ ■ °r( ?,pr0CÏ ° nośnych egzaminów państwo- : wimii być ustanowieni oprócz dotychczasowych inżynierowie-mecbanicy i

C2

SJ

wycb wyka e srę prawnie „kreśloną praktyką i »egzaminem na archi- ; architekci; 5) kandydat na posadę inżyniera, względnie architekty, L tekt «; c) tytuł geometry (geometra w służbie państwowej, geometra ; winien wykazać kiłknletSi, prawnie ok,’,ślona‘ praktyka i egzlmi-cywiiny , t. p.) nalezaioby przyznać tylko takiemu kandydatowi, który ; Mm na inäyniera wzgl?dnie    opr6cz odnP₀ś„yeh egzaminów

; państwowych.

oprocz egzaminów państwowych, przepisanych dla wodu inżyniera- :    11 r    J ë

„egzaminem na

|    W nader zajmującej dyskusyi, która się wywiązała nad pyta-

...    .    i niem I» wyłoniło się zapatrywanie, iż fizyczny brak czasu zniewala

4. Egzamin na inżyniera, architektę, geometrę, powinien się od-! ograniczyć się w powzięciu uchwał co do tak różnorodnych i nader bywać przed komisyą egzaminacyjną, złożoną z organów rządowych j doniosłych kwestyj, skutkiem czego uchwalono tylko jedną, a to na-i reprezentantów odnośnych zawodów. Przy powyższych egzaminach j stępującą rezolucyę:

powinien kandydat wykazać, iż nabył wiadomości potrzebne do wy- ; „Austryacki kongres inżynierów i architektów wita z radością -onywania o lanego zawodu.    ;    rozwój instytucyi cywilnych techników i uznaje potrzebę, doniosłość

Zważywszy, iż „inżynierowi“ przyznano pewien stopień ; i pożyteczność tejże instytucyi. umiejętnego wykształcenia, przeto okazuje się tytuł „nadinżynier“ j    Z powodu utworzenia szkół fachowych na politechnikach, oka-

jako zbyteczny i należałoby zaniechać dalszego udzielania tego j żuje się potrzebnem, aby w formie nowelli do „normy względem za-tytu u-    .    ...    I prowadzenia instytucyi cywilnych techników“ uczyniono zadość temu

. Analogicznie do egzaminów państwowych w szkołach poli- j postępowi w wykształceniu fachowem ; w szczególności okazuje się ec nicznyc powinne być takie egzamina zaprowadzone na akade- j poźądanem ustanowić inżynierów-mechaników z upoważ. rzadowem. miach górniczych, względnie, należałoby te zakłady naukowe podnieść; Przed wydaniem nowelli należy zasięgnąć opinii towarzystw o znaczenia szkół politechnicznych.    technicznych pojedynczych krajów koronnych.“

(. Obecnie istniejące egzamina dyplomowe nie odpowiadają ce-; Co do reszty wniosków przedłożonych konferencyi przez Iwow-. eoi etycznie wykształconemu technikowi, który przy ścisłym ; skie Tow. polit, wypowiedzieli najpoważniejsi delegaci zapatrywanie, egzaminie (rygorozum) wykaże wyczerpującą znajomość pewnego działu i iż przypisują takowym wielką doniosłość i uważają je jako cenny ma-

budowy, wykaże się prawnie określoną praktyką geometrę.**

teryał, który dla braku czasu

szczegółowo omówiony być nie może i | biera stan skupienia podobny stanowi ziem średnio przepuszczalnych i tworzą się w nim rozpadliuki, ułatwiające wnikanie i przebywanie wody.

W obu wymienionych razach nie należy obawiać się

dla tego drugiemu zjazdowi przedstawiony zostanie.

Wreszcie uchwalono ostatni (3ci) wniosek, następującej treści :

„Kongres wybierze z grona swego stałą delegacyę, złożoną

z prezydenta kongresu i 10 członków, zamieszkałych w Wiedniu, ce-    .    .

leni urzeczywistnienia wniosków, zawartych w rezolucyach i dla przy- : U Sil W i sk, skoio tylko dcimy odpowiödni odkos stokom 1 OoklO-gotowania materyałów dla obrad następnego kongresu.“    ;    uimy je od zewnętrznych wpływów powietrzni.

Na walnych posiedzeniach kongresu dnia 9. i 11. października ; Rozbijanie brył, usypywanie warstwami, ugniatanie po-r. b. wybrano prezydentem p. Schmidta, wiceprezydentami : pp Dr. ; W(5z^am[ *) lub ubijanie ziemi przyspiesza ustalenie sie l‘ó-Buzzi, br. Engertha, Hohenburgera i Zachariewicza, sekretarzami : pp :    . .    . .    . .    .

Fuchsa, Sittego, Stwiertnie i Wersina. Uchwalono według wniosków | '»nowagl 1 "mniejsza Osiadanie nasyp".

konferencyi powyżej wyszczególnione rezolucye, oraz przekazano stałej;    Jeśli nasyp jest Z ziemi gliniastej lllb ilastej utworzony,

tak -łatwo, w skutek występującego działania spójności, a osiadanie odbywa się nierównie wolniej. W tym to razie możemy

delegacyi do rozpatrzenia wnioski lwowskiego Tow. politech,, jakoteż i to bryłki składające ją, posiadają zdolność umniejszania się samoistny wniosek inż. Goldschmidta i towarzyszy treści następują- ; a£ ₍}₀ gtopnia zupełnej niepodzielności ; nie odbywa się OUO cej : „Auctr. kongres inż. i arch. wypowiada zapatrywanie, iż w szkołach politechnicznych należałoby obszerniej wykładać jurydyczne, administracyjne i ekonomiczne nauki, że główne działy tych nauk po-winne być jako obowiązkowe objęte planem naukowym, a względnie, ; być przygotowani na wypadki USUwisk, któiych cechy od tego że znajomość tychże przedmiotów powinna być wymaganą od kandy-; zależą, czy i w jakim okresie osiadania następują, czy też po

datów przy egzaminach państwowych.“

W kongresie wzięło udział blizko 200 inżynierów i architektów,

przeminięciu obu okresów, a więc już w czasie zupełnie sta-

pomiędzy tymibylo 23 z Salie,i i Krakowa. Tow. tai i arch.. oraz Tow. ff^agi. Nasyp gliniasty będący w pierwszym okresie tai cywilnych w Paryżu wydelegowało 3 reprezentantów, Tow. tech. j «Siadania przepuszcza wodę łatwiej 1 w większej ilości aniżeli w Berlinie reprezentowane były przez 2 delegatów, wreszcie Tow. ; by to mogła uczynić ziemia stała. Masa lOZtwaiza się daleko tech. w Zagrzebiu przez członka lwowskiego Tow. politechnicznego inż. ; łatwiej i prędzej, przemienia swój stan skupienia stały Szczepaniaka.    ;    w muiej stały liib płynny i odbywa te przemianę głównie

Do stałej delegacyi oprócz prezydenta kongresu wybrani zostali |u    dokąd wszelka woda, znajdująca się

pn. Dorfeł, inż., Ferstel, c. k, pro!., Hoppe, budowniczy, jarolimek, ;    * J J J c TJ    .    ...,    ,    ,

bud., Ziffer, inż.

W końcu nadmieniamy, że zwiedzenie budowli monumentalnych, j j-anja ruchu, bez koniecznego działania parcia hydro-

jako to: muzeów dworskich, teatru dworskiego, pałacu sprawiedliwo- i statyezinego ; chociaż z drugiej strony nie jest zupełnie stwier-ści, parlamentu, ratusza, uniwersytetu, a oraz bankiet na dniu 10 ; J °    . ,    ?    .    , , ,    .    ,

b. m , juk nie mniej zwiedzenie regulacji Dunaju ped Wiedniem i wy Jwinmi, czy ono 1 tu mc przyczynia Się także do urucho-cieczka na Kahlenberg na dniu 12. b. m., pozostaną w miłej pamięci : mienia, albowiem dają się spostrzegać w górnych częściach uczestników kongresu, cały zaś przebieg obrad zachęci niezawodnie | nasypu pęknięcia, napełnione wodą, która wywierając na ich wszystkich uczestników do wytrwałej i pożytecznej pracy dla dobra j k₀]Q ciśnienie może się przyczynić do wywołania ruchu. To stan u naszego, który w każdym państwie cywilizowanym prawnej opieki

nadradca górniczy, Krousky, tal, Prenninger, dyrektor kolei, Rebhan, ! wewnątrz nasypu, dąży. Łatwo więe pojąc, iz w tych wa-c. k. nadradca bud..Rzicha, c. k. prof., Wehrenpfennig, c. k. nadradca ; runkach roztworzenie i zmiażdżenie miękkiej gliny pod ciężarem wierzchniego materyału, wystarczyć może do wywo-

doznawać powinien.

samo da się powiedzieć o okresie drugim osiadania się, w miarę, o ile tenże nie odstąpił jeszcze daleko od pierwszego okresu.

O usuwiskach.

NAPISAŁ

N. KO V ATS

inżynier kolei Lwowsko - Czerniowieckiej.

(Ciąg dalszy.)

ma

W każdym razie oddzielenie usuwającej się ziemi nasypu w czasie okresu osiadania następuje według powierzchni, której przekrój przedstawia krzywą ciągłą, zbliżającą się bardzo do cykloidy, którą p. M. Collin już stwierdził, jednak tworzenie się jej, jako ogólną zasadę na zbyt wiele wypadków rozszerzył, gdy to właściwie tylko w tym jednym wypadku miejsce. Powierzchnia działu czyli usuwowa jest gładką, 2. Nasypy.    _    _    i    mydlastą, oślizłą i przedstawia ślady tarcia. Ruch raz rozpo-

Przy usypywaniu wałów materyał składa się, jak po- : CZg^y postępuje ciągle bez nastania przerw ; tak usunięta, jak wszechnie wiadomo, z bryłek większych lub mniejszych roz-G usuwająca się ziemia znajduje się już w chwili pierwszego miarów, układających się jedne na drugich. Pod ciężarem i uruchomienja w stanie roztworzonym i nie napotykamy nigdzie masy następuje pierwszy okres osiadania, mający swą przy- ; ow0go na ws^ępie tego rozdziali/ wykazanego wysunięcia dol-czynę w zmianie względnego położenia bryłek ku sobie. | ^ p₀₍jstawy uruchomionej masy wprzód, a górnej wstecz, Mniejsze wnikają w próżnie pozostawione między wie-1 jecz przeciWnie. kszemi i nastaje pewien rodzaj równowagi, przyczem pozo-1__ .    .    _ ,

staja zawsze jeszcze liczne pomniejsze próżnie, któremi woda i *) Co do ugniaUnia Powózkami czym pio. u man uwagę, i z ^    J F    i ku temu celowi nadaje się najlepiej rozwoz taczkami, usypując ziemię

krążyć może.    .    Jw niegrubych warstwach, ponieważ w tym wypadku ciężar przewożonej

Gdy pod wpływem obciążenia lub działania wody bryłki |ziemi gfcoi w daieko korzystniejszym stosunku do szerokości dzwona się rozdrabiają, to istniejące próżnie umniejszają się w miarę ;iub wieńca koła, aniżeli n. p. u wozu końskiego. Koło taczki przed-tego, i następuje drugi okres osiadania, trwający do czasu, j stawia się nam albowiem jako walec ugniatający ziemi, koła zaś i./    Ti    i i .    • i -i-i i-i • i    - wozu îâko krftżck czyli tarcza, która nie ugniata ziemi, tylko pize-

w którym dalsze rozdrobieme bryłek dla ich uiepodzielnośoi j oiwJ    czjU ,ozpu,ch„ia. ryj,o w niej głębokie koleje. Po

staje się lliemożliwem. Następstwem tego osiadania jest sto- ;    wywodacłi przychodzi do wniosku, iż usypywanie warstwami

pniowe wzmaganie się stanu skupienia, tak, iż nasyp będąc i p0Winn₀ stać na pierwszem miejscu, a ubijanie na drugiem, i to tylko początkowo daleko mniej ścisłym od ziemi stałej, osiąga i ku stokom, ponieważ środkowa część nasypu pod własnym ciężarem

¹ — jej ścisłość    e7a..j!mate^ćwwCtp. Meyer radź, «»ypywame w waretwach, leer

Jeśli owe niepodzielne bryłki czyli pierwotne ez^st'kl ; naprzemian grubszym i drobniejszym materyałem n. p. gliny i piasku. Składowe nasypu są większe, tworząc ziarna grubsze, to staje ; postępowanie to zapobiega silniejszemu osiadaniu się, lecz nie usu-się on zupełnie przepuszczalnym, jeśli zaś są mniejsze, a ma- ; wjskom. Jak utworzenie warstwy przepuszczalnej ma być urządzone teryał nasypu nie zawiera wcale albo mało gliuy, to przy- :w nasypie, by usuwiskom zapobiedz mogło, obaczymy później.^

— 80

Po przeminięciu okresu osiadania t. j. gdy bryłki stały ; bywa), to woda utrzymując powierzchnię gliny w stanie wil-się już niepodzielnemi, stan skupienia jest ten sam, ja"k ziemi i gotnym nie dozwala jej się zsychać i tworzyć rozpadlinki, stałej, kopaniem nie wzruszonej, a zdarzające się w tym cza- ! a gdy i odpływ jest o tyle zapewniony, że nie może wywierać sie usuwiska nie różnią się niczem od usuwisk przekopów. ! ciśnienia hydrostatycznego, wówczas nie dostaje się prawie Nadmienić jednak należy, iż między okresami osiadania się, j wcale do wnętrza masy. a zupełnem ich przeminięciem, nastaje rodzaj stanu przej-1 ściowego, a usuwiska w tym czasie się zdarzające przedsta- j przemian okresom suszy i wilgoci, to w czasie trwania pier-wiają cechy mniej lub więcej zbliżone do jednych lub dru- j wszego tworzą się rozpadlinki, a podczas drugiego wnika gich usuwisk.

W zestawieniu wszelkich dotychczas przytoczonych szcze- i swego źwierciadła, wywołuje ciśnienie hydrostatyczne w roz-gółów przychodzi p. Lefevre do następujących wyników:    jpadlinkach, dąży co najmiej do utrzymania ich w stanie roz-

1)    Usuwiska nasypów nie przedstawiają równyeh cech i wartym, zazwyczaj zaś rozwiera i pogłębia je jeszcze więcej, z usuwiskami przekopów lub gruntu rodzimego w ogóle. ! wnikając eo raz dalej.

2)    Z głównych przyczyn usuwisk w nasypach jest je- j Możemy zatem śmiało wnioskować, iż istnienie warstwy

dna bierna t. j. rozmoknięcie gliny, druga zaś czynna, jak j zupełnie przepuszczalnej, z zapewnionym odpływem bezustan-ciężar materyału czyli działanie siły ciężkości.    j nie bieżącej wody na warstwie nieprzepuszczalnej, zapobiega

3)    W przekopach zaś są głównemi jeśli nie jedynemi j prawie zupełnie wnikaniu wód w pokład dolny i nie dopuszcza

usuwania się takowego. Obawa usuwisk staje się nieco uza-

a) umniejszanie spójności, w skutek tworzenia się roz- \ sadnioną, gdy przepływ wody w warstwie wodonośnej nie jest

ciągły, staje się zaś prawie pewnikiem gdy przepływ ten jest

przyczynami usuwisk:

padlinek i

Gdy jednak woda nie bieży ciągle, a glina podpada na-

j w nie woda ; jeśli zaś woda nie ma odpływu, podnosi stan

b) wywieranie w nich ciśnienia hydrostatycznego zbie- i zatamowany, rającej się wody.

Woda wnikająca w ziemię gliniastą posiada możność 4) Tak rozmiękczenie, jak i ciśnienie hydrostatyczne j krążenia w niej, wypełniając już istniejące lub tworzące się może się przyczynić do wywołania usuwisk, mianowicie j dopiero rozpadlinki jedną po drugiej i zbiera się w miejscach w starszym nasypie, którego stan skupienia zbliża się do te- j wnętrza, gdzie napotyka materyał względnie najwięcej prze-goż ziemi stałej lub też w przekopach przy roztwarzaniu się j puszczalny, wywierając potem ciśnienie, które jest główną widocznem, postępującem z zewnątrz ku wnętrzu; a działa- jprzyezyną wypadków; należy więc dążyć do uchylenia tego nie obu tych przyczyn może być równoczesne, lub też po so- j ciśnienia ułatwiając odpływ, bie następujące, (jak n. p. przy istnieniu warstwy wodono-1 śnej, w którym razie pierwsze uruchomienie powoduje ciśnie- j nie hydrostatyczne a dalszy ruch rozmiękczenie gliny.)

Mamy zatem na razie zadania następujące:

1)    Zapobiedz wnikaniu wody w ziemie glinaste.

2)    Ułatwić odpływ tej wodzie, która we wnętrze już

Środki ku uapobie{eniu usumskom.

i wniknęła.

Pierwszą rzeczą zatem będzie przeszkadzać, ile tylko można i wnikaniu wody w warstwę wierzchnia, a zatem ułatwiać ze-Rozpatrzywszy teorję p. Lefevre, chciejmy zobaczyć ja-1 WQętrzI16 czyU naziemne odwodnienie, które jak wiadomo kie wskazówki ona nam daje celem przedsięwzięcia środków ku zapobieżeniu usuwiskom, rozpoczynając od stoków w przekopach i stoków naturalnych a usuwistych.

Ponieważ ogólnym powodem usuwisk jest działanie wód na ziemie glinaste, zaś zupełne uchylenie ostatnich od ;

i przy jakiegokolwiek rodzaju budowli odgrywa ważną rolę, I jest zaś niezmiernej doniosłości przy robotach ziemnych, a i już wcale przy robotach w ziemiach usuwistych.

Deszcze rozprowadzają swe wody mniej więcej jednostajnie po powierzchni ziemi, pozostawiając je tak długo na wpływu pierwszych, w rzeczywistości osiągnąć sienie da, zatem niejj póki nie wsiąkuąi wyparują lub odpłyną. Odpływ wy-trzeba nam dążyć ile możności do osłabienia zgubnych skut- j ków w ogóle, zaś skutków działania wód wewnętrz mas w szcze-

maga istnienia spadku i jest tern szybszy, im spadek większy jw najniższych zaś punktach zbierają sie z pochyłości spły-góluości. Działanie zewnętrzne wody możemy śledzić i wcześnie j wajaee wody ; przenosza sie dalej nizinami. Ten naturalny

szkodom powstać mogącym zapobiedz, zaś działanie wewnątrz j porządek zastosowany do robót ziemnych da nam najkorzyst-jest dla nas w swym przebiegu niewidzialnem i spostrzegamy ; uiejsze wyniki, t. j. najprzód skupienie, a następnie odpro-je zazwyczaj dopiero po nastąpieniu zniszczenia. O ile skutki | wadzenie wód. jego wydają nam się w pojedyńczem miejscu lub w oznaczo- i nym okresie czasu niepewnemi, o tyle brzemiennym w na- j stępstwa wielkiej doniosłości jest wynik ostateczny. Strugaj wody, dla której przepływu wystarczy otwór millimetrowy, ! rozmiękczy w skutek ciągłego i bezustannego działania w dłuż- j szym lub krótszym przeciągu czasu największe bryły, a za- ! tamowana w swym odpływie, spiętrza się, wywołując niepo- j mierne ciśnienie hydrostatyczne, wzrasta w zbiornik rozmiarów j znacznych i przełamuje wszelkie przeciwstawione sobie opory, j Podziemne czyli wewnętrzne wody dostają się w głąb j masy z zewnątrz, ich wnikanie zaś ułatwia przedewszystkiem i okresowość w zwilgacaniu (powodując tworzenie się rozpa- j dlinek), brak odpływu z powierzchni zewnętrznej i wznoszenie j się poziomu ich zwierciadła.

(C. d. n,)

Oznaczenie sił działających w belce ciągłej przegubowej

za pomocą

linij wpływowych.

Napisał

yWAKSYMILIAN 'J'hULLIE.

dypl. inżynier i docent szkoły politechnicznej we Lwowie. {Z rysunkiem na tab. VIII.)

(Ciąg dalszy.)

j    b) Momenty.

Figura 7 przedstawia nam linię wpływową dla momen-jtów dla punktu E zupełnie tak samo, jak dla belki zwykłej. Widzimy z tego, że cała część pierwsza powinna być

Jeśli powierzchnia ziomi gliniastej jest ciągle i bezprze- j stannie zwilgacaną (w jakikolwiek bądź sposób to się od-jdla maximum obciążona, że ciężary największe znajdować

81

się muszą w pobliżu przekroju, a jeden ciężar na przekroju, i wnanie 16) prostą, która jest przedłużeniem prostej określona mocy. prawidła znanego już czytelnikom „D wigni“ i nej równaniem 4). Przedstawiłem to rysunkiem na Fig. 11. z poprzedniego artykułu, mamy system ciężarów sku ionych ! b) Momenty.

posunąć na prawo, jeżeli    Gdy siła P = 1 działa w punkcie F (Fig. 12), wtedy jak wie-

7) i my częć jej Dm = — — — przenosi się w punkcie M na część

gdy Pt oznacza wypadkową wszystkich ciężarów działających i drugą i dostauiemy dla b>x>o

na długości ae, a P₂ ua długość em.    !    x .    M    x

Dla ciężaru jednostajnie rozłożonego otrzymamy    j    ^ = j~ £ wi§c M' = -j- = — -    . 18)

Mg = g. 0 ae'm —

Pt

P2 r P, P₂

U) i-¹

b-f

a max. (+ M) = i- p £ (b — 0

max. ( —M) -= o

Cl,

Dla b -f- a ;> x >» b otrzymamy — — P (b — x -f- 0 = — (£ — x-j-b) więc

9)jM' =Ę-

⁸^Im

0-

. 19)

. 10

Równanie 18) oznacza linią am', 19) linię m'e, jeżeli Równania 8) i 9) przedstawiają nam parabole, które j mm" = 1 (Fig. 13). Każdy ciężar sprawia więc moment widzieć możemy na Fig. 8, a mianowicie ar'm i ar"m.

Maxima otrzymamy dla £ =

a max. (-j- M) — 4 pba = niu ciężaru własnego i ruchomego otrzymamy Mq = rr'" =

▼—i GO

ujemny, dla max. (— M) musi być pierwsze przęsło do przekroju E obciężone, a największe ciężary znajdować się mają w pobliżu przegubu M. Obciążenie reszty belki po za przekrojem E jest obojętne.

Dla systemu ciężarów skupionych zastosujemy prawidło o liniach wpływowych. Z figury 13. widzimy, że dla ₁₁Jmax. (— M) starać się musimy o jednakowy ciężar jednostkowy na długościach AM i ME, czyli, że system posuniemy

p

na prawo, jeżeli >

8 « bJ =

rr'

rr". Przy równoczesnem działa-

(p + g) ba

§. 3. Przęsło skrajne z jednym przegubem.

Cześć 11.

a) Siły poprzeczne.

Gdy siła P = 1 działa w punkcie F, wtedy dla b >> x >> o j M'g — — g. am'e =

•    JPx x

częśc jej składowa działająca w punkcie M Dm = — — -

a ztąd siła poprzeczna w E Q = — Dm =

znane

P₂ •    , ,

i na odwrot, przyczem Pt i Pa

oznaczają wypadkowe sił na długościach AM i ME.

Dla ciężaru własnego otrzymamy z Fig. 13:

M,

r—I i

g. ae. mm' =

\ g ï (•> + d

\ g (b + £)> więc

. 20)

12) Î równanie paraboli. Różniczkujmy to równanie, a otrzymamy gb — g£ = tg a

“ b •

prosta przedstawiona na Fig. 10 linią am', gdy mm" = 1. j    ~

Gdy siła P znajduje się w drugiej części przęsła, więc’ dla b -j- £ ;> x ;> b czyli na długości ME wtedy Q = — P = — 1    .

co przedstawia na Fig. 10 linia m'e'.

Dla x :> b -|- £ Q = o

Mając linie wpływowe łatwo nam będzie wysnuć dalsze jdMg prawidła i wzory. Widzimy mianowicie, że max. (— Q) musi | d £ być belka obciążona od A aż do E, i że dalsze obciążenie jJestto parabola stanowiąca przedłużenie paraboli części pier-jest obojętne, a największe ciężary stać muszą na długości ME. ! wszej, jak to widzimy na Fig. 14.

Niech nam Pt przedstawia wypadkową ciężarów na długości AM, P₂ na długości ME z wyjątkiem P₃, który to ciężar stoi na przekroju. Gdy posuniemy system cały na prawo o długość e, dostaniemy d (— Q) = P₂ dya — P₃ nie uwzględniając ogólnego znaku ujemnego siły poprzecznej.

Więc dla d(— Q) >. o , e . Pte djl = b ’ WięC ~b~ > ?3

Pi dyi > P

dM

<E

a z tego dla £ = o,

tg a = —

g b,

. 21)

13)    ja więc ta sama styczna, co dla wyznaczonej równaniem 8), I w punkcie M, jak to się możemy przekonać różniczkując

14)    ; tamto równanie. Z równania 8) otrzymamy

^ g b — g £ ; więc dla £ = b również tga = — ^ gb.

Dla ciężaru ruchomego otrzymamy analogicznie

a ponieważ

. 15)

W razie tej nierówności suniemy system na prawo,. gdyby znak nieruchomości był przeciwny na lewo. Z tego i wynika, że zawsze dla na przekroju E.

Z Fig. 10 otrzymamy dla ciężaru własnego Q = — g (amm' + mm'ee') = — g (|- b + g) .

a dla ciężaru ruchomego max. (— Q) = — p ^

max. (+ Q) = o Równianie 17) daje nam linią prostą styczną do para-i boli pierwszej części, jak to poznamy z równania 6), a ró- j

max

• (— Q) stać musi ciężar jeden !

max. (_ M) = — ₂ p l (b + 0 max. (+ M) = o

Parabole widzimy na Fig. 14 dla ciężaru własnego jar'mb', dla ruchomego ar"mb", a dla ciężaru zupełnego iar'"mb"', przyczem

| bb' = — a (a -j— b) = Mg dla ^ = b ; bb" == — ^ a (a + b) = max. (— M) dla ^    b ‘ 23.

(g “ł~ P) a (a “F b) = max. (— Mg) dla £ = b,

. 22)

16)

fcCI i—¹

17)

bb'" =

i—I l(M

§. 4. Przęsło skrajne bez przegubu.

a) Siły poprzeczne:

Gdy ciężar P = 1 działa w punkcie F, wtedy otrzymamy dla £ > x > o (Fig. 15.)

_ K ~ x

li

!D

a więc Q — Da — 1 = —

. 24)

/TT'-

prostą ae" jeżeli zrobimy bb" = 1 (Fig. 16.) Dla R >> x >■ £ mamy Q = Da = 1 —

82

• 25) !

a więc prostą e'b, jeżeli aa' = l.

Jeżeli siła przekroczy punkt B t. j. dla R + a x > ^ i otrzymamy :

Da =

li

Q = Da =

(-

M,

| dla £ = o j Qg + ~ g^-

max. (-j- Q) = pli max. (— Q) = —

a (a —{— b)

li

26) ja dla £ = 1, J Q

prostą bm", przedłużenie prostej e'b wyrażonej równaniem (25). j

Nareszcie dla lt -}- a + b :> x ;> lt -f- a Dm = (l - £),

więc Da — — (l

które to równanie oznacza prostą m"n gdyż

jeżeli Xi = x — G — a

.    27)

toi

33)

toi h-

a (a -j- b)

(i. +

a (a -f- b)

= “2 g • max. (-f- Q) = o

jmax. (— Q)

b) Momenty.

Gdy ciężar P = 1 działa w punkcie F (Fig. 18) wtedy otrzymamy dla £ ;> x > o

a(a + b)^

Js4)

li

dla xt=:b,Q = o, a dla xt = o, Q = —

Z Fig. 16 widzimy, że dla max. (-j- Q) pierwsze prze-sło ma być tak obciążone, jak dla belki zwykłej, jakeśmy to j ^M w §. 2 wyłuszczyli, a drugie przęsło nieobciążone. Dla max. (— Q) musi być ciężar ruchomy rozdzielony. W pier- j

wszem przęśle ma być obciążoną długość AE, jak dla belki i druga a'e, rzędne pierwszej odciągnięte od rzędnych drugiej zwykłej (patrz §. 2), a oprócz tego drugie przęsło aż do i wyznaczają linią ae'. punktu N, przyczem największe ciężary umieścić należy ; w pobliżu przegubu M. Z kształtu linii wpływowej widzimy, i że w drugiem przęśle posunąć mamy system ciężarów sku- j

p

pionycli na prawo, jeżeli ;>

I/

[ M = Da £ — P (£ — x) =

(‘ - 9

£ — (£ — x), więc

.    35)

Pierwsza część równania określa prostą a'e' (Fig. 19),

Dla R > x >■ £ otrzymamy

M/ =

^ {Fig. 16) czyli

(-0

.    36)

P₂

. 28)!

o > T

Dla ciężaru ruchomego jednostajnego otrzymamy z Fig. 16': i

max. (+ Q) = p. ee'b =

max. (—Q)=p(aee"+bm"n) =

przedstawione na Fig. 19 linią e'b.

Dla G + a ;> x >> li mamy

U' = ę

jak równanie 26), wyznacza prostą bm//.

Dla R -R -f b > x > li + a mamy

Da £

= Da = ~

Gt-¹) •

.    37)

.    29) |

2p^i7"~ 2 p^a+b> i;⁼ i

a (a —|— b)

D,

(‘ - P r.

.    38)

i jak równanie 27), wyznaeza więc prostą m"n.

Z Fig. 19 widzimy, że dla maximum momentów pier-! wsze przęsło musi być całkiem obciążone, drugie aż do N Równanie 29) możemy inaczej napisać : max. (+ Q) = j wolne, przeciwnie dla max. (— M) pierwsze przęsło wolne,

| a drugie aż do N obciążone.

max. (— Q) = — ₂-p!i

p (R —£)²

K0

li

30)

, a wtedy jest ono zupełnie co do formy zgodnej

Dla systemu ciężarów skupionych poznajemy z kształtu z równaniem 2), tylko, że zamiast b    tu przychodzi    długość R. j nR[j    wpływowych,    że    system posuniemy    na    prawo dla

Jest to wiec parabola taka sama,    jak ta, która    określa ró-i    p,    p„

i max.    (+ M), jeżeli    ^    > r-V’ a dla max*    (—    M), jeżeli

t G t

wnanie 2).

Równanie 30) określa parabole przystająca do poprze-i p, P₄    Po    r-.-n-r.--r,

dniej ale odwróconą i przesuniętą na dół, jak to na Fig. 17 \ BM ^ MN CZ^ ¹ a ^ b PlzJezem 1    2    3 1 4 0ZIia

widzimy. Linia a"‘b przedstawia maximum, a at 6“ mini- i czają wypadkowe ciężarów na długościach AE, EB, BM, MN.

Dla obciążenia jednostajnego otrzymamy

P₄

mum sił poprzecznych.

Dla ciężaru własnego otrzymamy (Fig. 16)

Qg = g (ee‘b —aee" —bm"n), a uwzględniwszy równanie 29) i 30)

li-S

Qg —•

a (a -j- b)^

li

i max. (+ M) = p £ ae'b = ^ p 1 £ i max. (— M) = — p £ bnP'n = — i P £ (a + b)

li

= ^P?G.-f)89)

.    40)

=4g(l,-2.£-

li

równanie prostej a"b' Fig. 17, a z tego równania

af_jj_ a (a -f- b)

2

Linie aIYb' i aj b"', przedstawiają maxima i minima i ^ _

przy obciążeniu ruchomem i własnem.

Analityczne maxima tych linii są na podporach a mia- i

211

Równanie 39) określa parabolę podobną do paraboli ! określonej równaniem 9), jak dla belki zwykłej. Równanie .    31) ! 40) określa linię prostą przechodzącą przez punkt a. Obie te

! linie przedstawione są na Fig. 20. mianowicie ar“b i ab". Dla ciężaru własnego otrzymamy z Fig. 19 iw uwzglę-.    32) j dnieniu równań 30) i 40) :

rH

g i (i.

a (a -J- b)

nowicie :

-    41)

a więc znów równanie paraboli, a mianowicie paraboli jar'hb' (Fig. 20), gdyż dla £ = o Mg = o, dla £ = li,

li

Mg--g S (a + b) a, dla punktu h Mg = o =

(i,    a,a+'’A

Zestawmy maxima analityczne dla momentów przęsła pierwszego, a otrzymamy z równania 41)

2 g‘ &

ztąd£x = lj —

a (a —b)

dM,

li

= ah 42) ;

d^

= o więc

li —2 £'-

a (a —j— b)

li

= o, ztąd ^' = 2 I li “

a (a —j- b

li

COI M.

.    43

wstawiwszy tę wartość w 41) otrzymamy

a (a ~b b)^³

max. M

8 g (lx

li

.    44

“ 8

dla £ = lt, min. Mg =

Dla ciężaru ruchomego otrzymamy maxima dla

max. (-j- M) przy £ = ~ L a dla max. (— M) przy £ =

wstawiwszy to w 39) i 40) mamy

1 * ,

8 P V

największe max. (-f- M) =

g (a + b) a .    .    45)

li

.    46)

Koleje dla ogólnego użytku dzielą się i koleje prywatne w Austryi

„ w Węgrzech .

„ państwowe w Austryi

w Węgrzech .

„ obcych państw na terytoryum państwa Austro-Węgierskiego

„ prywatne austryackich przedsiębiorstw, znajdujących się na terytoryum obcem „ prywatne, będące własnością przedsiębiorstw zagranicznych

* przemysłowe « konne

znowu na 10.421 kilometrów 5.114

702

1.621

80

11

razem

17.954

największe max. (— M) ==— ^ p a (a -f b) .

.    47)

(C. d. n.)

Rys historyczny

rozwoju d.rÓB' ±ela,zn3rcło.

Napisał

Roman Gostkowski.

(Ciąg dalszy.)

Sieć opisanych kolei zostaje w posiadaniu 40 właścicieli, a mianowicie:

35 przedsiębiorstw prywatnych zawiązanych w Austryi

1    państwowe austryackie saskie bawarskie

2    przedsiębiorstwa pruskie

40 właścicieli mających razem

Ponieważ kolej tyrolska Voralberg posiada w Szwajca-ryi i państwie Lichtenstein 11 kilometrów, więc pozostaje dróg żelaznych na terytoryum Austryi 17.943 kilometrów, z których zostają pod zarządem państw obcych : Saksonii 44, Bawaryi 36, Prus 5, razem 85 kilometrów.

15.546 kilom, kolei 2.323

44

36

17.954

Od czasu katastrofy giełdowej w roku 1873, wstępują i złr. dochodu, koleje austryackie w nowe stadyum rozwoju. Powszechny

Każdy kilometr kolei dał w roku 1876 średnio 11.840

Koleje austryackie łączą się z kolejami zagranicznemi brak kapitałów zmusza rząd do ujęcia budowy projektowa-; w 44 punktach, a mianowicie: z pruskiemi w 14 miejscach, nych kolei we własne ręce, a temsamem odnawia się epoka ;z gaskiemi w 11, z bawarskiemi w 9, z rossyjskiemi w 3, kolei państwowych.

Rząd zaczyna nawet nabywać koleje prywatne, tak, że w dniu 1. stycznia 1878 posiadał już na stronie węgierskiej 1621 kilometrów, a na austryackiej 702 kilometrów czyli razem 2323 kilometrów dróg żelaznych.

Co się tyczy admiuistracyi kolei, to zdaje się, że takowa jest tańszą w ręku prywatnych.

Koleje państwowe węgierskie dawały bowiem w roku 1869 9-3%, 1872 2-5°/₀, średnio więc 5*9°/₀ zysku ; zaś prywatne koleje austryackie dawały w roku 1867 10*8°/₀, 1877 4-l°/₀, średnio więc 7*4°/₀ zysku.

włoskiemi w 3, z szwaj carskie mi w 2, z rumuńskiemi w 2.

Wszystkie kraje, wchodzące w skład dzisiejszego państwa Austro-Węg., mają koleje żelazne, a to w następującej iługości :

Koszta utrzymania ruchu zdają się być większe na państwowych kolejaeh, niż na prywatnych, jak wykazuje następujące zestawiewie :

Wydatki na utrzymanie ruchu wynoszą i w stosunku do wszystkich wydatków' j

w r. 1869 w r. 1872 średnio i

Na kolejach węgier.-państ.    38*4°/₀    71T°/₀    59-7°/o I

„    „ prywatnych 35*1%    49-0%    42-0% j

Obecnie, a mianowicie od dnia 1. stycznia 1878. roku,! posiada Austrya 18.741 kilometrów kolei żelaznych, które to j koleje dzielą na

Czechy .

W ęgry .

Austrya .

Gralicya .

Morawa .

Styrya .

Siedmiogród

Tyrol

Kroacya i Sławonia Kraina .

Karyntya Szląsk Salcburg.

Wybrzeże Bukowina Yoralberg

razem

3.097

6.735

1.535

1.398

995

939

717

492

443

410

350

300

205

130

117

80

17.943 kil.

PrzT kolejach tych funkcjonuje obecnie 15 tysięcy urzę- ! Kaab, otrzymało towarzystwo akcyjne dnia 24. lutego roku dników, a to w następującym stosunku :    j 1»«. przywilej na budowę kolei żelaznej od granicy pruskiej

.    0 onrv urzęa. urzęd. na ; (j₀ wolnego wówczas miasta Krakowa. Lima ta, mająca <u ki-

Na kolei Południowej .    .    2.200 czy„ «I 100 ki, j lometrów⁰długośc. połączyła stupnę, stację dzisiejszej pruskiej

”    * Państwowej .    •    •    •    *    »    ! g6rn₀-sZlaskiej kolei z Krakowem, i została oddaną do publi-

•    ■    P“-zacŁoduieJ    *    *200    „16    „    |KMgo ^ daial3> października 1847. roku, pod nazwą

*    ”    ^a®Jl0ClmeJ ‘    *    *    •    ”    nd    "    ! „kolei krakowskiej górno-szląskiej". Kierownictwo    ruchu na

”    «    Północnej •    •    •    •    ”    ”    jtej jmi objęła pruska górno-szląska kolej żelazna,    zamiano-

« ^auciszka Józefa .    . m .    03    ,    / Sims0aa dyrektorem, z siedzibą w Krakowie.

'■

*    ” ÜfIO a ,U< WI a    ■ '    ’ i Niedługo zostawała ona pod obcym zarządem, uchwalono bo-

•    • Wigierskiej państwowej .    600    „    08    .    | wiem 21. stycznia i850 roku, na ogdlnem zgromadze-

,    ,    Lwowsko-czermowieckiej    .    5o0    „ 88    „    | ^ ak    zów rozwiązanie stowarzyszenia, a rząd au-

■    *    ArcyŁsięcia Budolfa    .    oOO    78    .    j stryacki, na mocy uchwały z dnia i3. marca ₁₈₅₀ roku, na-

, . .    ogQ g2    j był ją na własność.

„    „ UsansKiej .    .    •    ”    ”    Prawomocność tego kupna została stwierdzoną w Wie-

”    •    Węgierskiej pdłn wschód.    270    .    47    .    | dtti dnta 30. kwietuia 1850 roku, przez zastępcę towarzy-

•    *    Węgierskiej wschodniej    .    220    „    42    .    !    Gräffa z jednej strony, zaś ze strony rządu

•    * Koązycko-boguminskiej .    220    ,    60    ,    |    ‘    .    » przez miQistr6w Kraussa i Brücka, z tem je-

*    ■    Poładmow«-p4ła*«aej    .    200    .    70    .    |daak\aJZ0Żen;em, że kolej prnska glWszląska będzie

”    ”    ~U !    ° e,U aC- .    '    170    ”    71    ”    i obowiązana utrzymywać ruch na tej linii, aż do końca roku

„    . Czesko-zachodniej .    .    70    .    «    .    ;    ' wi «Runek. Cena kupna i sprzedaży tej linii

*    *    Węgierskc- .    •    •    ™    .    45    .    ,    34.5 milhn(m

”    ”    Czesko-pó nocnej .    . » ” ; Rząd austryacki objąwszy zarząd tej kolei dnia 1. sty-

”    ’    flT'wT?¹⁶¹’1,0    '    ’    un    ”    85    ”    Uznia 1851 roku, nazwał ją „koleją państwową wschodnią“,

”    ”    Aloe - mme    .    .    •    ”    ! a po zbudowaniu przestrzeni z Krakowa do Dębicy    dnia 20.

„    „ Centraluo-moiaw.-    .    -    »    i lutego 1856 roku, połączył obydwie te linie, stanowiące razem

całej przestrzeni.

W rok później t. j. dnia 3. marca 1857. roku otrzymało towarzystwo prywatne koucesyę na budowę kolei z Dębicy do Lwowa. W roku 1858, dnia 26. czerwca, towarzystwo to nabyło od rządu kolej z Krakowa do Dębicy, długości 109 kilometrów. Całą przestrzeń z Krakowa do Lwowa nazwano „koleją Karola Ludwika'⁴. Część zaś z Krakowa do Stupuj nabyło równocześnie towarzystwo kolei północnej cesarza Ferdynanda, za cenę pierwotną i złączyło ją ze swoją linią.

Odbiór w posiadanie tych pojedyńczych części załatwiony został przez oba towarzystwa dopiero dnia 1. stycznia 1858 roku. W ten to sposób kolej północna zdołała połączyć się z Wiedniem, a z drugiej z Krakowem.

I    I    ÄJÄ    :    lo5    :    %    ’    in/kiłometrćw. zamianowawszy D, Kntscherę dyrektorem

„    „    Siedmiogrodzkiej .    .    100    „    34

„    „    Turnau-Kralup-Praga    .    90    „    74

90 „    64

90 „ 130 78 „ 66 72 „ 45 72 „ 43 70 „ 77 64 „ 42 40 „    46

30 „ 60

„    „    Praga-Duks

„    „    Mohacz-Piinfkirchen

„    Pograniczno-morawskiej .

„    „    Południowo-zachodniej

„    „    Dunaj-Drawa

„    „    Girac-Koeflach

„    „    Rakoniee-Prociwin

„    „    Raab-Oedenburg-Eberfurt

„    „    Fünfkirchen-Barcs

Z powyższego zestawienia wypada, że koleje austryackie zatrudniają średnio, na 100 kilometrów torów, 90 urzędników. | z jednej strony

Zestawienie to bardzo ciekawe, nie ma jednak żadnej po- j Wojna austryacko-francusko-włoska odstrasza kapitały uczającej wartości, gdy się zważy, że często na jednej kolei j i wstrzymuje budowę dróg żelazuych w Galicy i do tego sto-wypełniają urzędnicy te funkcye, jakie na innej wykonywają | pnia, że dopiero 5. listopada 1361. roku towarzystwo kolei robotnicy, oznaczenie więc granicy, gdzie się kończy czynność | Karola Ludwika dotarło z budową do Lwowa. chwili tej urzędnika, a zaczyna zatrudnienie robotnika, jest niemożebnem. | szyny żelazne połączyły obydwie stolice Galicyi, a połączenie Na kolejach pruskich np. urzędnicy pełnią czynności i to, t. j. kolej z Krakowa do Lwowa, było przez 5 lat jedyną hamulczego, smarownika i t. p. gdy na kolejach austryackich ; arteryą handlu naszego, czynności podobne poruczane bywają robotnikom. To też sta-

Tylko co ukończona wojna we Włoszech, wycieńczyła tystyka kolei niemieckich wykazuje, że na    100 kilometrów    i siły materyalne Amstryi do tego stopnia,    że o budowie    dal-

kolei przypada średnio 374 urzędników, a    więc przeszło 4    ; szycD dróg żelaznych już więcej mowy nie    było. Nawet    kon-

razy więcej, niż na kolejach austryackich.    jstytucya udzielona w roku 1860, nie zdołała zmienić tego

Sieć kolei austryackich oczekuje świetna przyszłość, bo|smutnego położenia. Podczas tych stosunków, tak dla rozwoju gdy fale ruchu handlowego zejdą z jednej    strony na linię    jkolei nieprzyjaznych, formuje się z grona    urzędników    kolei

Londyn, Paryż, Wiedeń i Stambuł, a z drugiej na liuię Pe- j Karola Ludwika nowe stowarzyszenie, ubiegające się o    kon-

rzyszenie to otrzymuje dnia 11. stycznia 1864. roku konce-syę, która dla tego samego zasługuje na uwagę, że była w Austryi pierwszą w drodze parlamentarnej nadaną (przez

tersburg, Moskwa, Warszawa, Wiedeń, Tryest i Rzym, wów-jC0gyę aa budowę drogi żelaznej ze Lwowa do Czerniowiec. czas w żelaznych arteryach, krzyżujących się w sercu Au- j Wykazując się kapitałem zaangażowanym w Angli, stowa-stryi, pulsować zacznie handlowe życie całej Europy.

XII.

Początek kolei galicyjskich datuje się od pamiętnego dla | Radę państwa), nas 1846 roku.    ! Na czele tej budowy staje słynny w Anglii przedsię-

Jeszcze podczas budowy kolei żelaznej z Wiednia do j biorca, p. Brassey, który już prawie w całym świecie bu-2507 złr. dochodu 1800 „

dował koleje, a dyrektoryum obejmuje również słynny, jako organizator i finansista, p. Ofenheim. Panująca wówezas drożyzna i głód nastręczają przedsiębiorstwu taniego i tak licznego

Pierwsza węgierska Tarnów-Leluchów

przed b°W°    “if Me"’ wypada

w Czechach « niższej Austryi „ Szląsku „ wyższej Austryi „ Morawie „ Styryi « Wybrzeżu „ Karyntyi * Y oralberg    ,

„ Salcburgu „ Krainie „ Gralicyi

4*0 kil. dróg żel.

terminem, a mianowicie dnia 1. września 1866. roku.

3*6

2-8

2-7

2-4

2-3

2-0

1-8

1-6

I—*

1-2

W trzy lata później, dnia 28. października roku 1869, otwiera to samo przedsiębiorstwo przedłużenie swej linii po za granice państwa austryackiego, do Rumunii.

W tym samym roku otwarła kolej Karola Ludwika przestrzeń ze Lwowa do Złoczowa, z odgałęzieniem z Krasnego do Brodów, ku granicy rosyjskiej.

Pierwsze połączenie się kolei Karola Ludwika z Rosyą miało miejsce dnia 12. lipca 1869. roku, drugie zaś 4. października 1871, przez ukończenie linii Złoczów-Podwołoczyska Tym sposobem złączyła Galicya carat z zachodem, a po wykończeniu linii z Suczawy do Romania, dnia 12. grudnia 1869. roku, nastąpiło połączenie Wschodu z Zachodem i mo-

Stosunek ten jednak się zmieni, skoro przyjdzie' do

(C. d. n.)

Wykład p. Jägermanna, prof. Sokoły politechnicznej

O regulacyi Dniestru

na posiedzeniu komisyi Towarzystwa politechnicznego dla sprawy regulacyi Dniestru, dnia 1. maja 1879.

rza Czarnego z Adryatyckiem. Z tego powodu otrzymała Ga-lieya pierwsze warunki do rozwoju przewozu, a koleje jej I skutku budowa projektowanych linij : Tarnów-Sandomierz, Gry-weszły w poczet kolei światowych. Z wykończeniem linij ru-1 bów-Zagórz, Sącz-Oświęcim, Sucha-Kraków, Lwów-Tomaszów, muńskich i tureckich z jednej strony, zaś rosyjskich z dru- i Stanisławów-Husiatyn, Stryj-Beskid. giej, posunie się Galicya z wschodniego krańca cywilizowanej Europy, ku jej środkowi. Przez Galicyę przewożą nie-tylko płody wschodniej Rosy i i wyroby zachodu, lecz i ruch miejscowy znacznie ożywionym zostanie, skoro boczne projektowane linie będą. wykończone. Budowę tych bocznych kolei już rozpoczęto.

(Oiąg dalszy.)

Charakter rzeki (jakto już dawniej powiedziałem) jest w wielu częściach odmienny, podzieliłem zatem Dniestr na 3 główne części: górny, średni i dolny, jakkolwiek średni i dolny Dniestr moglibyśmy Towarzystwo kolei Łupkowskiej dotarło także słynnym i w całości jako średni uważać, a przyjąć dopiero po za granicami

Austryi Dniestr, jako dolny. Żeby projekt regulacyi dla całej prze-

W roku 1873, dnia 16. października, połączyło towa-1strzeni Przedstawić> niedość Jest studyować charakter rzeki, ale , ii-    i • • n, ,,    ₀₁ . T    : z uwzględnieniem wszelkich stosunków podać trzeba taki zaradczy środek,

rzystwo kolei arcyksiecia Albrechta Stryi ze Lwowem, aiu- V •    . . ,    .    ,    ,,    , J

J    J    J J    który by nie sprzeciwiał sie zdrowemu rozsądkowi a naturze rzeczy

w roku 1875 Stryj ze Stanisławowem. Dalsza budowa ze i najlepiej odpowiadał.

Stryja przez granicę węgierską, aż do Munkaczu została uniemożnioną z powodu katastrofy giełdowej w roku 1873.

Dnia 8. maja 1872 roku kolej Łupkowska otworzyła przestrzeń z Przemyśla do Chyrowa, a kolej Dniestrzańska, w końcu tegoż roku, przestrzeń z Chyrowa do Stryja.

Cała przestrzeń z Przemyśla do Stryja wynosi 135 ki-

lometrów.

tunelem przez Łupków do granicy Węgier.

Kotliny znajdujące się wzdłuż rzek, są łożyskami przedpoto-

Drugą zasadą, którą chciałem się kierować, było to, aby nie zadawać gwałtu naturze, gdyż gwałt taki podobnie, jak w pojedyń-Katastrofa ta stała się powodem, że rząd ujął dalszą bu-1 czym organizmie, prędzej czy później mścić się musi. dowę dróg żelaznych we własne ręce.

Początek w tej mierze stanowi galicyjska kolej Tar- j Pow7ch rzek, i podobnie, jak w rzece mniejszej (wijącej się jako

nowsko-Leluchowska, która dnia 18. sierpnia 1876 roku została otwartą, przedłużając sieć kolei naszych o 147 kilometrów.

' wstęga) w odnośnym przekroju są miejsca płytsze i głębsze, tak samo też i w tych kotlinach, jako łożyskach rzek przedpotopowych znajdują się punkta najniższe (względnie najniższe), a to tak w podłużnym kierunku, jak i poprzecznym. Przypatrując się profilowi normalnemu 1. stycznia 1878 roku znajdujemy W Galicyi i Buko-j rzeki’ spostrzeżemy, że ten profil normalny jest najwłaściwszy, gdzie winie następujące koleje :    I w pośrodku szerokości lub w pobliżu tego środka szerokości stanu

_    ' t i -i *    r* a i * i    , ,    I wody znajduje się największa głębina, zmniejszająca się ku brzegom

Lwowsko-Czerniowiecka Arcyksiecia Albrechta Pierwsza węgierska Tarnów-Leluchów Naddniestr zańska Północna .

355

Karola Ludwika    .    .    594 kilometrów. i jednostajnie. Jeżeli rzeka wobecnem znaczeniu jut tylko czucia.

183

147

146

112

77

1614

razem

Każdy kilometr pomiecionych kolei dał w roku 1876 Lwów-Kraków „ -Suczawa s -Podwołoczyska Arcyksiecia Albrechta .

Naddniestrzańska .

30161 złr. dochodu

rzeki przedpotopowej, odpowiednią byłoby rzeczą, aby wstęga jej wiła się także po najniższych punktach kotliny (czyli łożyska) rzeki przedpotopowej. Ślady tego łożyska mamy na dokładnych planach, gdyż można powiedzieć, że teren inundacyjny przy kolosalnych wezbraniach w teraźniejszości naszych rzek może być uważany jako normalny profil dawnych rzek przedpotopowych; zmierzam zatem do tego, aby uzasadnić, że ściek w kotlinie powinien ciągnąć się ile możności środ-ciem tej kotliny, gdyby nawet pewne zachodziły nieregularności kon-iguracyi terenu w prawo lub w lewo, ku jednemu lub drugiemu tokowi kotliny.

14983 „ 11629 „ 3062 „ 2731 „

Teren kotliny Dniestrzańskiej na znacznych przestrzeniach jest i terenem napływowym dawniejszych przedpotopowych i teraźniejszych i czasów. Napływowy ten materyał znajdzie się na podłożu pewnej for-”    ; macyi, którą w swoim czasie, mówiąc o układzie geologicznym, ob-

„ ijaśniłem.

86 —

Wody zatem w czasach przedpotopowych wymulały niezawodnie j zmienić niekorzystnie konfiguracyę części profilu podłużnego Dniestru; to podłoże, wyrabiając sobie koryto, które znowu w późniejszym pery- ; ta zmiana właśnie wpływa na tworzenie się wysepek, które zadarnia-odzie nanosem założone zostało. W tych nanosach znajduje się -woda i jąc i zalesiając się (mianowicie jeżeli przy średnim stanie wody albo zaskórna, starająca się najkrótszą drogą i najsilniejszym spadkiem i małem wezbraniu są zalane), są dla spławu niebezpiecznymi, do najniższych punktów kotliny spłynąć, a więc wybiera sobie kie- j gorsza niebezpieczne są dla tworzenia się zatoru lodu, w skutek czego runek poprzeczny w kotlinie od stoku do ścieku. Im szerszy jest i nawet katastrofy wielkich powodzi mają miejsce, pas od stromego stoku kotliny do najniższego punktu, tem dłuższego j    Na przestrzeni od Okop do Niżniowa należy ujścia tych nie-

czasu potizebuje woda ściekowa chcąc dostać się do linii samego j bezpiecznych potoków ująć ostrogami, rozdzielając je niejako od Dnie-ścieku, a jeżeli na tej drodze pewne nieregularności w konfiguracyi j stru samego, zaś wody tych dopływów (które w górnym biegu mają teienu występują (t. j. niejednostajność lub falistość upadu) to zau- ; małe spadki, a przy ujściu właśnie dość silny, jak n. p. Strypa) ile ważamy, że w pewnych miejscach niżej położonych (ale jeszcze dość j możności pod ostrym kątem do Dniestru wprowadzać, zresztą regu-daleko od linii ścieku) zaskórna woda wydobywa się na powierzchnią | lacya ograniczyłaby się na zniesieniu istniejących wysepek, co dałoby terenu, albo też znajduje się tak płytko, że dla roślinności jest szko-| się przeprowadzić jedynie tylko przez stosowną koncentracyę łożyska, dsiwą. Tym względem kierując się przychodzę do rezultatu, że naj- i stosowniejszą jest rzeczą, żeby woda zaskórna spływała ile możno- i ści regularnie i w jak najkrótszym czasie (po prawej i po lewej ; stronie) do linii ścieku, i aby ta ostatnia założona była środkiem kotliny.

a co

Od Niżniowa począwszy do Żurawna, a ztąd do Sambora regu-lacya Dniestru nie da się przeprowadzić inaczej, jak za pomocą przekopów. Konieczność zastosowania tego systemu regulacyi wskazuje j nam profil podłużny, który na tej przestrzeni stosunkowo bardzo małe i spadki wykazuje.

Wstęga zregulowanego Dniestru zastosowaną być winna do pasu -inundacyjnego czyli do pasu kotliny między wybitnymi stokami. Dniestr dostatecznie w kotlin'e swojej przez wieki grasował, osadził

Przy Dniestrze występują kotliny 6 a nawet do 7 kilom, szerokie.

Staraniem mojem było łożysko w sam środek tego pasu terenu włożyć, i a badania moje, tak na miejscu, jak i na planach przekonały mię, że i przed wiekami Dniestr rzeczywiście kotlinę swą w tem położeniu i przerzynał (jak to najdowodniej na granicach powiatowych i gminnych i W terenie inundacyjnJm W* namułu i w takiej warstwie, że gdyby wzdłuż błot Samborskich jest uwidocznione).    ! Przestrzeó ta zosfcała Uciśnioną, względnie zredukowaną do normal-

_ , , .    ,    .    .    .    ! nego łożyska Dniestru, mogłaby być kulturze w zupełności oddaną.

,    . ZaSa \ na ° st)łk¹< opiero tam, gdzie kotlina się ; X)₀pier0 później, gdyby tego lepszy stan kultury wymagał, możnaby

Z1VÇM, jak n p. wyżej Drawna (m.ędzy Holeszowem a Smuchowem) ; śleć tak4e 0 * łeb wod Dnie3tr„ llij6 bądź to dokolmacji, w miejscu, gdzie klin szutru diluwialnego z Dniestrem si₅ styka, gdzie i bądź te4 do nawodniania gruntów, bądź też na zakładanie silni wo-po prawej i ewej s łonie występują wy itne stoki, a kotlina (prze- ; dnycjj. kia razie według mego zapatrywania cały ten dzisiejszy teren strzen podlegająca mundacyi przy wielkich wezbraniach) mierzy za- j imindacyjnJ jert tak przysposobiony, że gdyby tylko zaskórna wodę ledwie 1 kilom, szerokości ; w takich razach można odstąpić od zasady j {a ^ ogólem stan wody) obniäon0i jlä tem samem pozyskalibyśmy włożenia lim, ścieku w sam środek pasu, owszem poprowadzić ją bliżej | wyśmienity teren dla rolnictwa. Przez zniżenie stanu wody zinieni-je nego u iugieo0 sto n, co nawet niekiedy jest rzeczą pożądaną, ; jyby sje obszary te w źyźne pola i łąki, a kolmacyę przeprowadzać mianowicie jeżeli przez geologiczny układ ściśnienie gwałtowne na- j naleialJby tam tylko, gdzie przez obniżenie stanu wody osiadtby sie stępuje tak, że nawet rozwiniecie trasy linii ścieku byłoby poźądanem. ; w}aściwy grunt torfowy.

Takie rozwinięcie trasy linii ścieku na Dniestrze, jest zbyte-i    _ ^ ^    .    „

cznem, mimo to Dniestr wyżej Żurawna (gdzie rzeka Lubeszka 4» L , Ostatecznie , te miejsca, gdzie warstwa namułkn jest cienka, Dniestru wpada) trzymając sie lewego stoku prze rzuca sie (w miej- i b"d*° ^ ?'a tultnry odzyskane być mogą. Kolmaeya całego

sen gdzie Krechówka koło Żurawna do Dniestru wpada) w poprzek i °bszar" dla t“lturJ' Jest ”w    no jeżeliby się przez kolrna-

, .1.    ,    ,    ,.    ,,, i cye całego obszaru grunt podmosł i przekroi mundacyjny kotliny

kiedy w nim utrzymuje się niski stan wody, tamuje tenże i powoduje !    *^es^    z Równych myśli, którą kierować^ się posta-

Dniestr do takiego nieregularnego serpentynowania. Dniestr począ- i now^em'    d< n-)

wszy od Cwitowej do ujścia Siwki, dalej Łomnicy, Łukwi i Bystrzycy i trzyma się z małymi wyjątkami przeważnie prawego stoku kotliny i i dopiero ujście Bystrzycy spowodowuje, że Dniestr przerzuca się znów i na zwężonej kotlinie za Maryampolem ku Uściu zielonemu, a ztamtąd | w dwóch wielkich serpentynach do Niżniowa, zkąd przerzucanie się i Dniestru ustaje, (gdyż kotlina jego ścieśniona skałami formacyj ; dawniejszych nie pozwala na podobne przerzucenie), i ztąd w serpentynach często bardzo ostrych płynie ta rzeka aż do Okop, gdzie ustępuje z Galicyi.

Jakkolwiek może mniej nas obchodzić powinna część Dniestru i od Żurawna (ujście Świcy) do Okop (ujście Zbruczu), która po dzisiaj ; ^elaza (< sztuk na 16 m. toiu).

pieczy organów rządowycn jest powierzoną, przecież w kilku słowach i    _ Pierścienie wzmacniające przy kotłach pa-

muszę przedstawić zasadnicze myśli co do przeprowadzenia regulacyi i r 0 w y c h. Pruskie ministeryum zwróciło uwagę zarządów kopalń i tej części. Spławność rzeki, której tak kraj, jak i rząd sobie życzą, i fabryk na korzyści, jakie się osiąga przez wzmocnienie rur płomien-(a rząd ma obowiązek spławność utrzymywać) cierpi bardzo przez i nych przy kotłach parowych pierścieniami. Przy próbie kotłów mają tworzenie się wysepek w pobliżu ujść dopływów, dalej zaś z powodu, i organa rządowe w każdym pojedynczym wypadku orzec, czy jest po-że niektóre dopływy mniejsze unosząc z nadzwyczajnym spadkiem ka- i trzebnem zaprowadzenie takich pierścieni, mienie i żwir, tworzą przy ujściu do Dniestru w poprzek naturalne jazy, powodujące w dalszym rozwoju swym tworzenie się wysepek, następstwie nawet częściowe tamowanie wody dniestrzańskiej,

Jeden taki potok o krótkim biegu a silnym spadzie, jest w stanie

Rozmaitości.

— Przy kolei konnej w Kolonii użyto do bud o-i w y wierzchniej, szyny o podwójnej szyjce. Takowe spoczywają w zerknięciach na 80 cm. długich siodłach. Na głowie szyny jest wyżłobiony rowek. Szerokość toru otrzymuje się za pomocą płaskich kawałków

--s=sgr-ę3~g3=-

Do dzisiejszego numeru załącza się dodatek: materyały do słownika technicznego.

"I

■j-

Ci-

“ g

2    H

‘i %

3    ^

œ

t-s et-

g ^

^ ?

P.O ©> ©

©.

0Q

rf rsj M ce .2 ©

CQ

«S

S £

co

13 S

%S.

p-g

bo

na

Sß

<D

NJ

Es

<X> t—

rA

co

HH

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

87 —

87 —

OGŁOSZENIA.

25% taniej.

>N Y A O B K RAJO lVp Lć

l^EEP=========^s^

PORTLAUD

CEMENT

bdlugoszowskibgo

dolina

Lwo'

SIE

JA

SKŁADY KOMISOWE:

Tarnopolu u M. Kaclianego, filia Banku Hipotecznego; w Przemyślu u M. Kozłowskiego.

«s

Wyłączny skład na Galicję.

Przez komisję, złożoną z Szan. delegatów wysok. k. Namiestnictwa, Wys. c. k. Jenerałnej Komendy skowej. Wysokiego Wydziału Krajowego i t. d. jako lepszy ze wszystkich gitunków Cementu uznany.

Ceny najniższe !

su

SOKS02:

... Bs. 10 I

Pod redakcją prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok piąty, czasopismo

KOSl£OS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda zlr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. (i.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1879 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej, — Roczniki te zawierają I prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fa-

biana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen- |fć| ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych.

_ _ Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

"i Przegląd Techniczny \

H    w Warszawie :    *a .P™™ “cyi 1 W *kra' 1

B    jach Związku pocztow.

Bocznie .... Bs. 8 Bocznie .

y Półrocznie    „    4 Półrocznie . .

Prenumerować można w Redakcyi „Prze-    i

glądu Technicznego“ w Warszawie, ulica B Krakowskie Przedmieście Nr. 93, oraz    g

we wszystkich polskich księgarniach.

55

Kalmiin tiiliitiif is ni 18811

w zmniejszonym, wygodnym formacie, uzupełniony działem miernictwa.

Cena jednego egzemplarza 2 zf. w. a.

dla członków Towarzystwa Politechnicznego 1 złr. 80 cnt.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa

politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na i. piętrze.

Lwów w Lipcu 1880.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Jednorazowe umieszczenie ogłoszenia na przestrzeni jednego kwadratu kosztuje 30 ct. w. a.

Pierwsze biuro techniczne

J. KOSTIUK

c. k. wyłącz

uprzy-

wilej.

DO OGRZEWANIA

i przewietrzania

Er. Rychnowskiego

we Lwowie

ulica Ossolińskich 1. LO.

INTROLIGATOR,

ul. Halicka l. 46. (naprzeciw gi-mnazyum Franciszka Józefa)

:    po'.eca Szan. P. T. Publiczności

i Pracownią introligatorską

; Wszelkie roboty introligatorskie usku-: teczniają się w jak najkrótszym cza-; sie i po najumiarkowańszych cenach.

Cena teki na „Dźwignię* kosztuje bez oprawy 70 ct. z oprawa. 1*20.

G. Schapira

i Malarz szyldów i lakiernik

we Lwowie,

; przy nlicy Sykstuskiej pod 1. 10.

; poleca swoją pracownię napisów ! lanych i liter metalowych, szyl-; dów na szkle, blasze i drzewie.

Również wykonuje wszelkie ro-i boty lakiernicze po najumiarko-| wańszych cenach.

ALFRED

Kamienobrodzki,

Budowniczy

ulica Kleinowska 1. 7.

Pracownia stolarska

Mnm i Bnflownictwo“

BRACI WCZELAK

Lwów, ul. Łyczakowska 1. 27. wykonuje wszelkie roboty w za- ; kres stolarstwa wchodzące i usku- \ tecznia takowe według najnow- i szych wzorów i najlepszej kon- \ strukcji z mater y ołów doborowych. \ Zamówienia tak w miej- i sen jak i z prowincji wyko- ; nu je jak najstaranniej po ce- ; nach nader umiarkowanych. ;

półmiesięczne

pismo techniczne illustrowane dla inżynierów, właścicieli fabryk i maszyn, przemysłowców, górników, budowniczych , przedsiębiorców, obywateli ziemskich i t. d.

Cena prenumeraty wynosi : prowincyi i za granicą Bocznie 9 rubli sr. 50 kop., półrocznie 4 rubli sr. 75 kopijek.

Prenumeratę przyjmują wszystkie księgarnie i redakcya w War_ szawie pod l. 18, ulica Święto _    ^

Krzyzka.    ^

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.