Rocznik IY.

Lwów, 20. Września 1880V^[/^ r-rro^Ç

-----X; uĄ/

ïr. 9.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie .    .

półrocznie .... 3 „ Turner pojedynczy kosztuje 60ct.

.    .    (> złr.

DŹWIGNIA

Bedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bękopisma nie użyte zwraca Bedakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Jan Franke, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej; Roman br. Gostkowski, inspektor kolei Albrechta; Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika; Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej

i Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika.

Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

garażem nadmieniamy, iż kartę uczestnictwa uprawniającą do wstępu kongres będzie można otrzymać w cenie 2 zł. a. w. tylko za pośrednictwem Zarządu.

Lwów 14. września 1880.

na

Zarząd Towarzystwa.

äää = s=r æçïâ

Ltryackie Towarzystwo inżynierów i architektów w Wiedniu- ! »1 nieodzowną, iżby F. T. członkowie zechcieli usiłowania redakcyi

kontrę!inżynierów i architektów. Do wcięcia udziału w dotyczących ob- : » *Jm kierunki popierać. Podpisany Zarząd odzywa się przeto z prośbą Kongres inżynierów aruiueiuo .    too    i do P. T. członków i reprezentantów Towarzystwa, aby raczyli nad-

radach z głosem stanowczym zostały zaproszone wszystkie Towary-    wiadomości techniczne, dotyczące w szczególności budo-

stwa techniczne w Austryi, zaś Towarzystwa zagraniczne w chara- ; sjtac iOKaine wianom »soi uecnmcz , j 4    s

kterze gości. Kongres ten odbędzie się we Wie dniu | wli wykonanych lub wykonać s.ę mających.

w dniach 9    10 i 11. paźd zier n ik a b. r. Następujące pytania j    Uwagi w tym przedmiocie nadesłane będą przez redakcyę

będą postawione ni porządku dziennym kongresu :    ! „Dźwigni“ w odpowiedni sposób zużytkowane.

I. Jakie prawa i atrybucye należy przyznać technikowi z akade- i    Lwów 14. dnia września 1880.    Zarząd Towarzystwa.

mickiem wykształceniem i w jaki sposób należy te prawa i atry- |    l. 318. Ogłoszenie. Składka urządzona na rzecz G. H. Niewę

głowskiego w Paryżu przyniosła od miejscowych członków 6< zł. dochodu, która to suma na miejsce przeznaczenia odesłaną została, o czem się Szanownych członków uwiadamia.

Lwów 14. września 1880.

a. w.

bucye zapewnić?

1.    Egzamina państwowe, egzamina dyplomowe, doktorat.

2.    Prawo głosowania i wyboru.

3.    Stanowisko techników cywilnych z upoważnieniem rządowem.

3a. Rewizya statutu techników cywilnych z upoważnieniem

rządowem. (Izby inżynierskie, zaprowadzenie inżynierów-mechaników i technologów z upoważnieniem rządowem i t. d,)

3b. Rewizva ustawy przemysłowej co do udzielenia konsensów na budowniczych.

4.    Stanowisko techników w służbie państwowej. Czy wobec po-    , , .    .    .

wyższego stanu należy dążyć do zmiany państwowych urzędów ; Kovats, Patelski, Radwański, Sarę, Stwiertnia.

budowniczych ?    Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 6. czerwca, 21. czerwca

II. Czy jest pożądana reorganizacya szkół średnich jako przygoto- • i 9 iipca b. r. przyjęto bez zarzutu. — P. przewodniczący zdaje sprawę wawczych dla szkół politechnicznych?    w imieniu delegacyi wysłanej do posłów sejmowych w sprawie kolei

1. Szkoła realna ?    i transwersalnej. Zarząd powziął sprawozdanie do wiadomości. — Przy

jęto 3 nowych członków. — Zarząd powziął do wiadomości zgłoszenie Włodarczyka, iż występuje z Towarzystwa. — Sekretarz odczytuje

piśmie przez p. Gajewskiego i 25 to-

Zarząd Towarzystwa.

Sprawozdania z posiedzeń Zarządu.

Posiedzenie Zarządu odbyte na dniu 28. Iipca b. r. Przewodniczący p. Raciborski. Obecni pp. Brückner, Janowski, Kasprzycki,

2.    Gimnazyum realne?

3.    Gimnazyum ?

4.    Wspólna szkoła średnia ?    i następujący wniosek podany    i

Celem przygotowania materyału i sformułowania rezolucyj i ^Tpar^TpLezMctyć“zlundus«6* TÓ^zyrtwa^odpowtadnią uchwalić się mających, odbędzie się przed kongresem dnia 7. i 8. paź-; 7    7    ’ V    ^    ,    yaknnno dzieł

dziernika b. r. konferencja delegatów zaproszonych Towarzystw tech- j    poie'Ca Zarząd prezydyum,

nicznych. Każde z Towarzystw zaproszonych jest upoważnione wy- ; matematycznymi iNiewęgrowsmegu.    B Wipwprfnw^kie^o nrze-

Słać na konferencję » delegatów. W kongresie zaś może wziąć „dział ; by ta    ^    L ytS Se dzieł! sl je-

w obradach z głosem stanowczym każdy z członków    ”tora do nabycia Nadto poleca Zarząd prezydyum, by w naj-

dnego z zaproszonych Towarzystw. Zwracając uwagę P. T. członko ;    numerze Dźwigni“ umieszczono odezwę do członków, w celu

na sposobność, która się technikom nadarza do wzajemnej wymiany ; bliższym numeize „u ₀    .

myśli co do sformułowania i przedstawienia usprawiedliwionych żądań j urządzenia składki na rzecz îeweg ow v a

pracowników na polu nauk zastosowanych, celem uzyskania piaw, ja- j    Z porządku dziennego zdaje sprawę p.^    Udania

kie innym zawodom od dawna przyznane zostały, odzywa s i ę : komisy! co do zwołania kongresu aust.technrkow W U ek żądania podpisany Zarząd do P. T. członków, by jak n a j 1 i-: austr. Towarzystwa inżynierów i architektów we Wiedniu, “toiył» czniej w interesie naszego zawodu i Towarzystwa; komisya kwestyonaryusz, któryby miał posłużyć jako materyał do „a kongresie stanęli. Ponieważ Towarzystwo wiedeńskie czyni i przygotowań podjętych przez to Towarzystwo. Zarząd po dłuższej gorliwe zabiegi, aby uzyskać dla uczestników kongresu jak największe j dyskusji uchwalił w myśl wniosku komisji polocie wredenski.mu To-zniżenie ceny iazdy na kolejach żelaznych, przeto liczyć można, iż i warzystwu podniesienie następującj cli spiaw. » )    7 J y    7

a d7 ;„by,u b dąJskr„mne, aUm samem nie'powinny od- j ścią dla humanitarnego wykształcenia i W»«, rownoupra wnienia straszyć P. T. członków od wzięcia udziału w obradach, które nie- ; techników, gdyby zamiast obecnie zapi-owadz nych szkół ea nych zaprzeczenie przyczynią się do usunięcia wielu nieprawidłowości i j i gilnnazyalnych zorganizowano jedną szkołę aedmą dla w»po ne unormowania stanowiska inżyniera i architekty. Członkowie, którzy | przygotowania do studyów techmckich i un.wer yte k,ch ₂ 2) Czy jest

zamierzają być uczestnikami kongresu zechcą się zgłosić najpóźniej ;    ^',“3^'c“/“'praktyczną udzielanie

tar^wa łuTtaLt l    Ä ^ boMtecLnicznyeh i jakie środki by-

na

Stwiertnia imieniem

łyby wskazane, ażeby to prawo uzyskać? 4) W jaki sposób należałoby zmienić przepisy o egzaminach państwowych dla cywilnych techników? 5) W jaki sposób byłoby możliwem uzyskać równouprawnienie dla stanu technicznego względem innych stanów, co do praw politycznych? 6) Czy jest pożądanem wobec funkcyonujących tecnników cywilnych z upoważnieniem rządowem zatrzymanie koncesyonowanych budowniczych, a w takim razie czy nie należałoby udzielać konsensów tylko ukończonym technikom? 7) Czy jest pożądanem zaprowadzenie rządownie upoważnionych inżynierów - mechaników i technologów, tu-. pi’ZöpuSZCzaluym a Ścisłym. pokładem, przejdziemy do dzież przez jakie postanowienia mógłby być ich zakres działania | wypadku, w którym warstwa średnio przepuszczalna spoczywa unormowany? 8) W jaki sposób należałoby analogicznie z istnieją- j bezpośrednio na warstwie nieprzepuszczalnej, cemi izbami przemysiowemi, adwokackiemi i notaryalnemi zorgani- i zować izby inżynierskie? 9.) W jaki sposób należałoby zorganizować i publiczne urzędy budownicze stosownie do organizacyi szkół politech-i w    trmco izadziej aniżeli w poprzednim, ponieważ

O usuwiskach.

NAPISAŁ

N. KOVATS

inżynier kolei Lwowsko - Czerniowieckiej.

(Ciąg dalszy.)

Rozpatrzywszy układ z warstwą wodonośną między śre-

Usuwanie się po powierzchni tej ostatniej zdarza się

nośnej warstwie. Tu większa część zjawisk odbywa się w dol-

nicznych, aby zakres działania techników został rozszerzony i tymże i umniejszenie tarcia może być wywołanem tylko rozmiękcze-samodzielność w urzędzie przyznana? 10.) Jaka zasada winna być j niem powierzchni pokładu nieprzepuszczalnego, a nie jak w szczególności przy państwowych i przez rząd subwencyonowanych ] wprzódy i parciem od dołu Wódy, znajdujacóf sie W wodono-kolejach przyjęta, celem zaprowadzenia prawnego postępowania przy i    Ł

normowaniu stanowiska służbowego i zakresu działania techników ko- ;    .

lejowych?“ Zarząd poleca prezydyum, by jak najrychlej udzieliło po- j Û0J warstwie. Lbytek warstwy wodonośnej ułatwia tworzenie -wyższą uchwałę do wiadomości towarzystwu inżynierów i architek- i się rozpadlinę k na powierzchni pokładu ścisłego, podczas gdy

tów we Wiedniu.

j równocześnie woda przebywająca w warstwie średnio prze-

W razie uskutecznienia przekopu traci odkryta i prze-

,    ,    ,    , , ,    ... w pokładzie glina swa właściwa preżliwość i następuję

bez zarzutu. — Przyjęto dwóch nowych członków. — Powzięto do:    °    ‘    ,    .    , ,

wiadomości pismo p. G. H. Niewęgłowskiego w Paryżu w którem ; ogólne r0ztwoizeme czyli lozpizęzenie masy albo też tenże podaje spis swych dzieł jakie są u niego do nabycia. — Po- j oberwanie się według znaczniejszzj rozpadliny. Roztworzenie wzięto do wiadomości pisma czeskiego towarzystwa inżynierów wPra-izaŚ może nastąpić albo Z zewnątrz, a więc widocznie, lub też dze i towarzystwa inżynierów w Tryeście, w których donoszą, iż po- ; bez widocznych zewnętrznych oznak aż do czasu, w którym ruszoną sprawę zwołania kongresu austr. techników uważają za bar-jt stop]lia dosieże iż powstaje uruchomienie mas. dzo pożyteczną. Zarazem uwiadamiają te dwa towarzystwa Zarząd, iż ;    ‘    J

ze swej strony gorąco poparły w towarzystwie wiedeńskiem usiłowa- i

nia wnioskodawców. Sekretarz odczytuje pismo krakowskiego towarzy-: uruchomienie na powierzchni zewnętrznej a znamionuje je stwa technicznego, które również poparło w towarzystwie wiedeńskiem i usuwanie się drobnych

mĆ!-Tia"i\Ł°"gl'eSYrtr- techników, a co do zwołania zjazdu, j czagtki „ w ehwiIi obrywania ie mni iecej roztworzone polskich techników przedstawia swoje uwagi. Zarzad uchwala odesłać !.    '    ,    \ _    ,    ,    "    ,    .    .    .    .

to pismo do komisji obradującej w sprawie zwołania kongresu. s*.|J®dnak nigdy w «tom. płyn ym, a d je natychmiast kretarz odczytuje pismo austr. Towarzystwa inżynierów w Wiedniu ; uprzątniemy, powierzchnia działu nie przedstawia się jako w którem przedstawiono Zarządowi do zaopiniowania pytania*), kon- i gładka i OŚlizła, tarciem wygładzona, lecz posiada tylko miej-gresowi przedłożyć się mające. Zarząd uchwala przychylić się w zu- : sca połyskujące, któreśmy stwierdzili na wewnętrznych Ścia-pełności do propozycyi Towarzystwa wiedeńskiego.

Posiedzenie Zarządu odbyte na dniu 13. sierpnia b. r. i puszczalnej, wywołuje w jej rozpadlinkach parcie hydrosta-Przewodniczący p. Janowski. Obecni pp. Kasprzycki, Kovats, Eadwań- i tyczne, ski, Patelski, Sarę, Stwiertnia.

Protokół z posiedzenia Zarządu z dnia 19. lipca b. r. przyjęto

Przy pierwszym rodzaju roztwarzania się, następuje

ziemi. Oddzielone od stoku

OQ «2.

się (decollemeut) i tylko w razach, gdy oberwaną ziemię pozostawimy dłuższy czas w jej nowem położeniu, a ta pod

! nach rozpadlinek. Me jest to zatem usuwanie się w tern Komitet redakcyjny „Dźwigni“ przedstawia następujący wnio- znaczeniu, jak je zwykle pojmujemy, lecz rodzaj obrywania sek komitetu redakcyjnego „Czasopisma technicznego w Krakowie“::

Redakcya „Dźwigni“ z jednej strony, a redakcya „Czasopisma techni-| cznego“ z drugiej, obowiązują się doręczać dziennik swój zarówno człon-i kom krakowskiego Towarzystwa technicznego, jakoteż członkom To- : wpływem wód deszczowych rozmoknie, wytwarza się dalsze warzystwa politechnicznego we Lwowie, a to pod następującymi wa- i usuwanie, kt5re atoli jest już spowodowane działaniem wody runkami : „Towarzystwo politechniczne“ we Lwowie wypłacać będzie-1 zawartej W glinie roztworzonej. Usuwiska tego rodzaju po-

redakcji „Czasopisma technicznego“po 2 zł. rocznie za każdego zejgtepują stopniowo, widoeznie i dopiero po dłuższym' czasie

swych członków i wydawać będzie nadal „Dźwignę“ 15. każdego mie- i    .    .

siąca w formie jednego arkusza druku z dodaniem rycin co 2 mie- i pizybieiają cechy giozne.

siące. Krakowskie Towarzystwo techniczne wypłacać będzie nawzajem :    Przy drugim rodzaju roztwarzania się powstaje W gli-

: trzymując się w pobliżu dna przekopu i wywołuje w tym po-! ziomie usuwanie się. Dalsze wody przybywające przez rozpa-

redakcyi „Dźwigni“ po 2 zł. rocznie za każdego ze swych członków j nje gzer0g rozpadlinek, woda wnika w nie z łatwością, za-(obecnie w liczbie 100) i wydawać nadal każdego 1. „Czasopismo te-: chniczne“ (najmniej arkusz druku), illustrowane co2gi numer. Wobec powyższego warunku musiałoby Towarzystwo politechniczne, liczące, przeszło 550 członków ponieść nowy wydatek na pokrycie wspólnego j dlinki w to miejsce umniejszają opór tarcia tak dalece, iż wydawnictwa w sumie 1.100 zł. — 200 zł. = 900 zł. rocznie. Jakkolwiek j nastaje chwila, w której opór ten staje się za mały, by prze-Zarząd podziela w zupełności motjwa przjtoczone przez komitet re- i ₀;wwajj-} ciśnieniu hydrostatycznemu, wywołanemu wodami dakcjjnr Czasopiema technicznego 00 do wepólujch korzyści, jakiebj;    w rozpadlinkach i następuje uruchomienie

obydwa Towarzystwa odniosły przez odbior dwóch pism, nie może ; r j j - j    .    . , .

się jednak przychylić do powyższej propozycyi, gdyż skromne fundusze : masJ* Rzadko kiedy ilość płynnej giny w usunie ej masie Towarzystwa politechnicznego żadną miarą nie mogłyby starczyć na : przy pierwszem uruchomieniu jest znaczną ; powstaje ona pokrycie żądanego wydatku. Zarząd poleca zarazem komitetowi re- i dopiero przez następne wnikanie WÓd W jllż roztworzoną dakcyjnemu „Dźwigni“ aby przedstawił komitetowi redakcyjnemu j mag0 p0nieważ zwykle nie natychmiast po usunięciu uprze-„Czasopisma technicznego“ powody, dla których powyfezy vM \    ^    âemie, wiec ustaliło się mylne przekona-

vats czyni imieniem komisyi słownikowej wniosek, aby Zarząd zechciał i zakupić dla biblioteki Towarzystwa słownik wyrazów w budownictwie : niem i roziniazdżeniem dolnej warstwy.

używanych, ułożony przez dr. Zebrawskiego. Wniosek przyjęto.    j Nim się 1'OZpOCZuie W tym wypadku ruch, ukazują się

-- ; szczeliny i rysy, powstałe około górnej części stoku ; usunięta

ziemia znajduje się w muiej roztworzonym stauie, a urucho-

¹    | nie, iż pierwsze uruchomienie zostało wywołane zgmece-

*) Pytania te zawarte są w Odezwie Zarządu Towarzystwe politeoliniczego L. 316.

mienie samo nie następuje w pewnej ciągłości, lecz oka- ; poprzerzynano ją prostopadle do kierunku rowu ważkimi, pozuje przerwy odpowiednio nastającym deszczom lub posuchom, i przecznymi wykopami (z których utworzono potem odcieki wy-Uruchomiona ziemia usuwa się albo równolegle do swego ; pełniane na sucho kamieniem) prowadząc takowe aż do powierz-pierwotnego położenia, albo też w położeniu nieco nachylo- i ehui działu. Na zewnątrz znamionowało się uruchomienie pęknię-uem ku pozostałej części przekopu. Linia działu jest jeszcze i ciem gruntu, powstałem za górną krawędzią rowu fortecznego, zawsze w swej górnej części (odpowiadającej grubości war- ! wysunięciem się stoku u swej posady wprzód, zaś w górnej stwy średnio przepuszczalnej), albo dokładnie pionową lub | części małem nachyleniem wstecz, a wreszcie znaczniejszem też nieco ku wybranemu przekopowi nachyloną. W ziemi i podniesieniem się dna rowu przed uruchomioną masą. nieprzepuszczalnej zaś linia działu przyjmuje początkowo kie-i Wnętrze bryły usuniętej było zupełnie stałe i wcale runek w przybliżeniu równoległy do przekroju powierzchni i nie roztworzone. Linia działu posiadała kształt poprzód wy-stoku, a u dna przekopu staje się poziomą. Kształtem swym j mieniony, przypominający cykloidę lub inną do niej podobną ogólnym przypomina ona krzywą cykloidalną (nie two- ; krzywą, lecz ciągłości krzywizny wcale nie można się było rżąc krzywizny ciągłej) ; jej najniższy punkt znajduje się za- i dopatrzeć. Rozwartość rozpadliny, według której oddzielenie zwyczaj w poziomie dna przekopu, czasem jednakże wyżej i się nastąpiło, była w różuych punktach krzywej rozmaitą i lub niżej. Powierzchnia działu czyli powierzchnia usuwowaitak: w górnej części bardzo małą i prawie niepostrzegalną, jest tylko w dolnej ezęści gładką i oślizłą, w górnej zaś i zdawało się nawet, jakoby bryła masą swą parła w ziemię, części, począwszy nieco wyżej poziomu dna, chropowatą.

od której została oderwaną ; w średniej części przeciwnie

Wszystkie powyższe znamiona wskazują na ruch po-

Z powyż przytoczonych spostrzeżeń wynika, że zgniece- i wcale znaczną, bo znajdowała się próżnia, w którą ramie monie i rozmiażdżenie dolnych warstw gliny nie jest właściwą i zaa wsadzić, w dolnej części zaś już trudno rozróżnić i jedyną przyczyną usuwisk. Mała ilość gliny wilgotnej lub !dawała, a napotykano tylko powierzchnię oślizłą (po któ-płynnej w masie usuniętej przy pierwszem uruchomieniu, i reJ usuwanie się odbywało), sięgającą około dwu metrów ni-przerwy w postępie usuwania się, kierunek w jakim ono się i zej dna i'owu- Wilgotnej, miękkiej i rozmiażdżonej gliny nie odbywa, a nareszcie kształt i rodzaj powierzchni działu wska- i znajdowano nigdzie, również nie można było znaleść śladów żują dostatecznie na wyłączne działanie ciśnienia hydrosta- i jakiegokolwiek tarcia w części środkowej, tycznego, które jest właściwą przyczyną usuwisk.

Pozostaje nam jeszcze przy tym układzie warstw u sto- ■ wstały kierunku poziomym z równoczesnym obrotem, w sku-ków przekopu ostatui rodzaj usuwisk t. j. w skutek oberwania j tek którego nastąpiło nachylenie wstecz górnej części bez się, według znaczniejszych czyli głównych rozpadlin.

Bryła owa uruchomiła się na początku zimy w roku

j piouoY/ego ruchu czyli bez zmiany położenia środka ciężkości Oprócz rozpadlinek niewielkich rozmiarów napotykamy i ta- : w kierunku ; ruch zaś taki nie mógł być spowodowany kie o wcale poważnej rozciągłości. Ten rodzaj rozpadlin oznaczył i wyłącznie ciężkością masy, albowiem praca mechaniczna tej już de Sazilly zwiąc je głównemi powierzchniami działu (plans i s^y z Przyezynyi iz środek ciężkości wcale się nie zniżył, declivage principeaux), inne zaś drugorzędnemi (secondaires) ; te I ^y^a tak małą, iż nie wystarczała do przemożenia oporu spój-ostatnie mogą tak, jak pierwsze w skutek prężliwości gliny i a°ści tarcia, a tern mniej do zmiażdżenia gliny pokładu ści-znikać, lecz cokolwiek trudniej. Gdy rozpadlina tego rodzaju i słego i podniesienia dna rowu. Konieczność więc wymaga, znajduje się tuż za krawędzią stoku, w kierunku podłużnym i przypuścić, iż oprócz siły ciężkości, działała jeszcze inua siła, przekopu, woda wnikając w rozpadlinę wywiera parcie hy- ia właśnie przyjęcie ciśnienia hydrostatycznego jako takiej drostatyczne dążące do jej rozprzestrzenienia, które znów mo- i sity* tłumaczy rodzaj powyższego uruchomienia. Pozioma że nastąpić na długość lub głębokość. W razie postępu na ! składowa tej siły wywołała ruch w kierunku poziomem a po-długość kończyny rozpadliny zbliżają się do przekopu ogra- j nieważ jej punkt zaczepienia znajduje się niżej środka cięż-niczając rozmiar oddzielić się mającej bryły, w drugim zaś i kości, więc powoduje obrót około punktu ciężkości. Pionowa razie postępują w głąb, jednak w tym kierunku, w którym i składowa ciśnienia hydrostatycznego, czyli parcie od dołu, napotykają na najmniejszy opór. Jeśli przetniemy stoki pła- i podnosi masę i umniejsza tarcie skoro rozprzestrzenienie się szczyzną pionową prostopadle do kierunku przekopu, to linia i rozpadliny uchyla opór spójności, najmniejszego oporu przedstawi nam się od pewnego punktu za krawędzią przekopu początkowo zbliżoną do pionowej, po- i 1876, a powstrzymała się w swym pochodzie w lecie w roku tern równoległą do linii stoku, a wreszcie natrafiając głębiej i p877 ; wykopy poprzeczne wykonano w jesieni tegoż roku aż na opór ziemi ścisłej, jako linia do poziomu zbliżona; kształt \&₀ \[R[[ działu, a w następnej zimie nie spostrzeżono wcale ten (który z prostego rozumowania wypływa) odpowiada rze- j dalszego ruchu. Ten zastój w postępie ruchu nie byłby do czywiście kierunkowi, według którego te rozpadliny się tworzą, ] wytłumaczenia, gdyby ciężkość i rozmiażdżenie gliny było je-przypominając po części kształt linii cykloidalnej. Rozmiar ; dynym powodem ruchu, ponieważ otwarcie poprzecznych wy-powierzchni, w której spójność istnieje jeszcze zupełna, ] kopów mogło tylko przyspieszyć rozmoknięcie dolnej gliny; zmniejsza się w miarę, jak parcie hydrostatyczne wzrasta i j wyjaśnia się zaś rzecz, gdy przypuścimy, iż ciśnienie hydro-następuje chwila, w której to ostatnie osiąga przewagę nad : statyczne jest przyczyną pierwszego uruchomienia, bo usku-oporem spójności części dolnej i bocznych, odrywając i wpra- | tecznione poprzeczne wykopy aż do powierzchni działu czyli wiając w ruch całą bryłę ziemi. Uruchomienie odbywa się i rozpadliny, nie dozwalały w niej się zbierać wodzie i podnosić zwolna i nieregularnie wzrastając w skutek deszczów, a wstrzy- : poziom zwierciadła, a przez to i parcia wywierać. Jeszcze mując się w czasie suszy i w miarę tego, jak oddzielona jedna okoliczność była uwagi godną, a mianowicie, iż ogólny bryła pod działaniem wpływów powietrznych więcej lub mniej : kierunek ruchu nie był dokładnie prostopadły do kierunku

się roztwarza.

rowu fortecznego, co wskazywało na poprzednie istnienie P. Lefeyre przytacza przykład podobnego wypadku przy znaczniejszej rozpadliny ukośnej do osi rowu (inaczej bowiem sposobności wykopu rowu fortecznego w miejscowości Stains i nie było by przyczyny, dlaczego ruch nie miał przyjąć dokonanego w roku 1876. By zatrzymać ruch oderwanej bryły i kierunku prostopadłego).

Rozpatrzywszy szczegółowo wypadki nsuwisk w przekopach :    Przykłady przytoczone wskazują, iż chcąc istniejącym

tych nagieh miejscach, szczególniej u szczytu stromych stoków,

możemy słusznie twierdzić, iż jedną z najgłówniejszych przyczyn i lub w przyszłości nadarzyć się mogąeym usuwiskom zapo-je powodujących jest ciśnienie hydrostatyczne wód, przebywa- j biedź, wypada nam najprzód zdać sobie sprawę z wzajemnego jących w rozpadlinkach ziem gliniastych, a względnie podno- j układu warstw, a po drugie musimy mieć zdjęcie kształtu szenie się ich do takiej wysokości, że wywarte parcie prze-1 powierzchni dolnej nieprzepuszczalnej, bez świadomości tych waża wszelkie inne opory, które przeciwstawiają masy ziem. | warunków bowiem wszelkie przedsiębrane środki ochronne Przyczynę podnoszenia się stanu wody w rozpadlinkach przyj mogą mieć tylko przypadkowo dobry skutek, układzie z warstwą wodonośną stanowi zatamowanie odpływu j Stoki naturalne terenu, podlegające usuwaniu się i wy-z tej warstwy, zaś przy układzie bez warstwy wodonośnej j magające pod tym względem dalszych badań, może i mniej przyspiesza się ono wystawieniem odkrytej powierzchni ziemi na i wprawne oko poznać z zewnętrznych oznak, a mianowicie: po działanie opadów atmosferycznych, małą grubością warstwy i właściwie cechującem się falistem, do podnóża stoku mniej wię-wierzchniej, średnio przepuszczalnej, dozwalającej tern dosad- j cej równoległem, ukształtowaniu powierzchni gruntu, po zdar-niej działać suszy i wilgoci na warstwę nieprzepuszczalną.

Oznaczenie sił działających w belce ciągłej przegubowej

za pomocą

linij wpływowych.

Napisał

ytö-AKSYMIMAN 'J'hULLIE.

dypl. inżynier i docent szkoły politechnicznej we Lwewie.

(Z rysunkiem na tab. XIII.)

§. 1. W s t ę p.

W artykule moim ogłoszonym w „Dźwigni" w roku 1878 pod tytułem: „Kilka słów o belce ciągłej" wykazalèm wiel-Jeśli więc powierzchnia warstwy nieprzepuszczalnej tworzy j kie zalety belki ciągłej przegubowej pomysłu Gerbera. Belki w jakiemś miejscu kotlinę, lub równinę lozległą, otoczoną na    ; p^^ogubowej używają    też    coraz    częściej    dla    mostów o    wię-

około spadającemi ku niej stokami, to łatwo    pojmiemy, iż    j kgzycb rozpiętościach, a    konstrukcya    przegubu    coraz bardziej

z tego miejsca odpływu nie będzie, i że wody    przebywające    j ₈* udoskonala *).

w warstwie wodonośnej podnosić muszą swe    zwierciadło, a

Nadmienić wypada, iż przy istnieniu warstwy wodonośnej j P° wypukłych wybrzuszeniach u podnóża stoku zaś mniejszym odpływ z niej może być zatamowany nie tylko w sztuczny sposób, j spadzie uruchomionej ziemi w jej górnych częściach, po nie-lecz i przyroda sama uchyla go czasem, jak n. p. przez wyr- j pionowym kierunku rosnących wysokopiennych drzew, po buj-wy i jary utworzone nagłym spływem wód deszczowych, przez j nJm poroście rośliny zwanej kopytnikiem (Huflattich), po pogłębianie łożysk rzek i potoków wijących się u podnóża i wilgotnych, czasem zabagnionych miejscach i t. p. stoków, aż poniżej poziomu warstwy wodonośnej, w którym to i razie przy zaniedbaniu ubezpieczenia tych miejsc nastaje przypadek uwidoczniony w fig. 1. (tab. YII). Odpływ zwarstwy wodonośnej nie zawsze jednak zatamowany bywa niejako, w oczach naszych, odpływ ten może już poprzód nie istnieć wcale, a to albo przez zakończenie warstwy przepuszczalnej w głębi ziemi, przerwanie jej ciągłości innemi warstwami lub też samem ukształtowaniem warstwy nieprzepuszczalnej ; stwierdzono bowiem, iż powierzchnia warstwy dolnej nieprzepuszczalnej nie jest prawie nigdy równoległą do powierzchni warstwy górnej, przeciwnie nieraz pod najwyżej leżącym punktem naziomu (terenu) mamy najniższe punkty powierzchni warstwy nieprzepuszczalnej, tworzącej tak jak wierzchnia oddzielne wypukłości i wklęsłości, na których w danym razie warstwa przepuszczalna czyli wodonośna mniej więcej jednolicie się rozprzestrzenia.

W artykule niniejszym zamierzam przedstawić teoryę wnikając w rozpadlinki, i wywierając ciśnienie hydrostaty- j bejkj ciągłej przegubowej. A choć rzecz ta jest znaną, me-czne poczynają działać niszcząco na nią, powodując usuwiska j to(ja jedQak oznaczania natężeń za pomocą linij wpływowych, nieraz bardzo rozległych obszarów.    j₀ ij0 m[ wiadomo, nie została jeszcze zużytkowaną dla tej

Tak samo i wzgórzyste okolice z drągiem uwarstwowa- j belki (z wyjątkiem rozprawki Fränkla), a ponieważ metoda niem swych pokładów w razie nastania odnośnych warunków ; ^ coraz bardziej używana, jest tak prostą, spróbuję przed-bądź przez przedsiębranie robót, bądź też naturalnym sposo- j g^wié tutaj- teoryą tej belki za pomocą linij wpływowych, sobem, podlegają tym samym następstwom.    | Odpowiednio umieszczeniu przegubów rozróżniamy tutaj

Zmiana i wyrównanie poziomu wzgórz i dolin odbywa- i ,jwa przypadki, według tego czy w przęśle skrajnem urzą-jące się wszędzie i ciągle, które jednak przy prawidłowych | dzony j©^ prz0gUb (Fig. 1) czy też nie (Fig. 2.J. Kombinu-warunkach potrzebywałoby lat tysiące, następuje w tym razie |jąc 0ba te przypadki otrzymamy następujące rodzaje przęseł: po kilkudziesięciu, kilkunastu, a nawet kilku latach.    j prZ0gło skrajne z jednym przegubem ; przęsło skrajne bez

§. 2. Przęsło skrajne z jednym przegubem.

Część 1.

Z Fig. 1. widzimy, że przęsło skrajne AB dzieli się na

*) Zwracam uwagę most nad na Wartą pod Poznaniem zbud.

1876 i mosty z roku 1878 budowane w zakładzie Gerbera w Bawaryi.

w r.

Do kotliny, utworzonej powierzchnią warstwy nieprze- i przegubu ; przęsło średnie z dwoma przegubami; przęsło puszczalnej, napływa w skutek usuwania się ziem, roztwo- i średnie bez przegubu, rzona wodą płynna glina, wywołuje parcie od dołu i podnosi wierzchnią warstwę ; będziemy więc mieli na pochyłościach ruch warstwy wierzchniej od góry ku dołowi, zaś w samej kotlinie od dołu ku górze prawie pionowy; będzie on na całej powierzchni jedostajny, gdy woda i roztworzona glina je~ | dwi© części, AM i MB, przedzielone przegubem, dnako przybywa z wszystkich stron po stokach, a warstwa i Najprzód weźmiemy pod uwagę część pierwszą AM, wierzchnia jest jednolitej grubości; zaś jednostronny, gdy i kt(5ra zachowuje się zupełnie tak, jak belka zwykła o roz-który ze stoków dostarcza jej więcej, a wreszcie niejednostajnym i falistym przy rozmaitych grubościach warstwy wierzchniej.

piętości AM=l>. Obciążenie innych przęseł i drugiej części tegoż przęsła nie wpływa zupełnie na natężenia części pierwszej.

pb

Nie chcąc tu powtarzać podanych dla belki zwykłe w mym artykule w „Dźwigni“ w grudniu 1878 r. ograniczę się tylko na wynikach.

a) Siły poprzeczne. Linia wpływowa dla sił poprzecznych przedstawiona jest na Fig. 4, a z niej poznamy, jakie jest najniekorzystniejsze obciążenie dla ciężaru jednostajnego i dla systemu ciężarów skupionych.

Z lig. 4. widzimy, że dla maximum sił poprzecznych musi być obciążona belka na długości EM, a nieobciążona na długości AE. Obciążenie reszty belki od M na prawo jest obojętne. Na przekroju E musi stać jeden ciężar i to o ile możności największy.

Jeżeli pierwszy ciężar systemu ciężarów skupionych jest mały, może zachodzić pytanie, czy pierwszy czy drugi ciężar powinien stać na przekroju. Fig. 3 i 4 przedstawiają nam przypadek, w którym drugi ciężar stoi na przekroju. Jeżeli posuniemy cały ten system na prawo o długość c tak że P₁ wpadnie na E, wtedy zmieni się też i siła poprzeczna i otrzymamy :

dQ = + Piy. + P.y» - (P. + P' + P") dj

dQ < o jeżeli 2 Pdy > P, (y, + y o)

£ - o

J- = —

— c -j- b —

Z Fig. 5 dostajemy mm" = om tg więc K- =om p,

z czego wynika, że styczna w punkcie m"

przechodzi przez środek belki o, że zatem łączy punkty a" i m".

Równanie 4) zaś określa nam linię prostą a'm' na Fig. 5. Przy jednoczesnem działaniu ciężaru własnego i ruchomego otrzymujemy jako maxima i minima linie a'" m' i a' m"'

(g 4- p) b, a

a ztąd om =

przyczem aa

/// _

mm

✓ //

aa' — mm'" =

gb.

(C. d. n.)

Rys historyczny

rozwoj-o. d.róg ±ela<zrL3rcłA

Napisał

Roman Gostkowski.

(Ciąg dalszy.)

dy =

cr| o

więc

Pi

c*-vl1 f~: 1}

Jeżeli więc Pt jest stosunkowo małe, a c dość wielkie, wtedy może istnieć nierówność 1) i wtedy dla maximum musi stać drugi ciężar na przekroju E.

Nie chcę tutaj przytaczać znanej konstrukcyi maximum i minimum sił poprzecznych dla systemu ciężarów skupionych za pomocą wieloboku sznurowego, która tu zostaje ta sama, jak dla belki zwykłej, i podam jedynie wzory dla

ciężaru jednostajnego.

A naprzód otrzymamy dla ciężaru ruchomego

max. (4- Q) = p. mee" == * p (b — £) —^

max. (+ Q) =

P (b - £)²

to

Akcye kolejowe z każdym dniem idą w górę, aż do roku 1847, w którym to czasie kryzis giełdowa, poprzedzająca rewolucję z roku 1848, zachwiała nagle tern wielkiem dziełem. Koleje bankrutują jedna po drugiej, sekwestracye stają na porządku dziennym, a świetnie rozpoczęty rozwój

dróg żelaznych zbliża się coraz spieszniej do upadku.

Napoleon III. wziąwszy sprawę kolei w swoje ręce (1852) zapobiega złemu na pewien czas, a to w ten sposób, że rząd gwarantuje’ odsetki kapitałów kolejowych do wysokości 4—5°/₀, a ponieważ uskarżano się na krótki czas kon-cesyi, przeto rząd przedłuża je na 99 lat, a nadto łączy mniejsze linie kolejowe w większe kompleksy. W tern przesileniu byłyby koleje niezawodnie upadły, gdyby nie energiczna pomoc rządu w stosownej chwili, który uratował dla kraju miliardy frankówr, gdyż pomoc ta wzbudziła zaufanie do kolei żelaznych, które nie tylko prosperować znowu, ale nadto silnie rozwijać się zaczęły. Fraucya miała bowiem kilometrów

w roku

1834

266 dróg żelaznych.

440

dalej max. (— Q) — — P aee' =

toi t-J

a.

max. (— Q) — — a dla ciężaru własnego

3)

Qg = g (mee" — aee') = ^ [(b — £)² — p]

Qg —

tOj i-*

g (b - 2 l) .

4)

Przy tak spiesznym wzroście dróg żelaznych, było powstawanie także linij podrzędnej doniosłości rzeczą nieuniknioną, które, jak się później okazało, z powodu słabego ruchu, żadną miarą opłacać się nie mogły; dlatego w roku 1877 wybrano z nich 2615 kilometrów, i uznając je jako ważne dla państwa, wyznaczono (1878) na ich za-kupno i wykończenie rozpoczętej budowy 500 milionów franków.

5048

6186

16240

20345

Równania 2) i 3) przedstawiają nam parabole przystające odwrócone, które łatwo możemy wykreślić, gdyż

max. (— Q) = o,

dla £ = b zaś max. (4~ Q) = o, max. (—Q) = —

dla £ = o mamy max. (4~ Q) =

d max. 4~ Q

dx

ce;^

ce

9-

to

O

CD'

-e

.PS

? o- o-i-c

acTdq y

-e -e

vO

-e

05

Akt ten ministra robót publicznych Freycineta przyszedł właśnie w porę kolejom, i przyczyni się niezawodnie tak samo do wzmożenia się dobrobytu kraju, jak pomoc niesiona przez Napoleona w roku 1852. Minister Freycinet, przedkładając senatowi projekt swój (14 marca 1878), podniósł, że prawdziwy zysk, jaki drogi żelazne dają krajowi, tkwi przeważnie w ułatwieniu przewozu, a nie w dochodach, jakie przynoszą swym właścicielom.

Uznanie to stało się właśnie powodem, że koleje francuskie stanęły już bez mała na szczycie swego rozwoju w chwili, w której w innych krajach walkę o swój byt jeszcze staczają.

Uchwalono więc budowę linii z Moskwy do morza Czarnego i oddanie jej w ręce kapitalistów. Wówczas jednak ze-

Nie poprzestając na tern, minister Rzeczypospolitej po- i kolei żelaznych, i poczyna się żywo interesować budową no-szedł dalej, i przedłożył krajowi myśl złączenia wszystkich j wych linii, drugorzędnych kolei w jedną całość i subweneyonowania ich i odpowiednio. Koleje miejscowe, które nie miały dotąd żadnej i gwarancyi, przestaną się już same rządzić, i powstanie w pań- ;

I branie kapitałów i utworzenie przedsiębiorstwa dla tak zna-stwie ogromna, jednolita sieć drugorzędnych kolei wicynal-1 CMej budowy? napotykalo na zuacZne trudności, rokowania

Podczas trasowania tej kolei (1865) celem zachęcania W przeprowadzeniu tej myśli maluje się wybitnie kon- j gpekulacyi do dalszej budowy projektowanych linij, postano-trast miedzy Francuzami a Anglikami, którzy wszędzie chcą ! wił rząd gwarantować odsetki od kapitałów wyłożonych widzieć samorząd, podczas gdy Francuzi centralizacyą są prze- j budowę, i okoliczność ta stała się hasłem do żywej spekulacyi. jęci, i kładą nacisk na jednolitość zarządu swoich dróg żela- j Od tej chwili zawiązują się rozmaite stowarzyszenia dla bu-znych. Dążeniu temu zawdzięczają koleje francuskie swój do- j dowy kolei żelaznych, z których najznaczniejszem było sto-brobyt, swą piękną, naśladowania godną administracyę, nie j warzyszenie francuskie, podejmujące się wybudowania sieci mniej i swe przyrządy ruchu, do wysokiego stopnia dosko- i k₀lej0wej wynoszącej 4000 kilometrów, nałości doprowadzone.

i z Anglią i Ameryką nie powiodły się, a ponieważ innych ka-Szerokość torów nowej sieci będzie równa szerokości ! pitałów zaangażować nie było można, więc rząd na własną normalnej, co pociąga za sobą trojakie korzyści, a mianowicie : ; rękę podjął się w roku 1863 robót przygotowawczych oddając że wagony przechodzić będą mogły z sieci głównej na sieć i kierownictwo ich generałowi Semiczów. Dwa lata później na-drugorędną i odwrotnie, dalej, że sąsiednie koleje pierwszo-i deszły wprawdzie oferty na budowę tej linii, rząd jednak porządne będą mogły prowadzić ruch na kolejach wicynalnych j mimo korzystnych warunków pozostał przy budowie na wła-skoro zajdzie tego potrzeba, a nakoniec, że istnieje zawsze i sną rękę, rozpoczętej z całą energią w roku 1866. możność zamiany kolei wicynalnych na pierwszorzędne.

na

X.

Rozwijają się też koleje co raz bardziej, tak, że z dniem nowego roku 1878 posiadała Rossya 21481 kilometrów dróg żelaznych, nie licząc w to kolei Bender-Gałacz, nie leżącej -Podobnie jak Francya, stojąc początkowo na uboczu, iw całości na terytoryum rossyjskiem. podezas gdy koleje w sąsiednich krajach coraz bardziej się ! Przeważna część rosyjskich kolei ma odmienną szero-rozwijały, dzisiaj w urządzeniu swej sieci kolejowej przewyż- j kość torów od wszystkich innych kolei europejskich. Za obra-szyła wszystkie kraje, tak też i Rossya niechętnem tylko okiem | niem mniejszej szerokości torów przemawiały mniej względy patrzała z początku na nowego przybysza, któryby mógł za- j strategiczne, aniżeli chęć szybkiego otrzymania długich linii, mącić ciszę rozległego caratu. Niejako dla poznania i przy- j nie cieszących się znacznym ruchem.

patrzenia się z bliska tej nowej instytucji, zezwolił car Mi-; B d jski saiMł wiec w roku 1860um;ina ło-kołaj 1. na budowę krótkiej kolei z Petersburga do Carskiego    ^ zwMzajae kokje Europy, m9gia m „rżeczenie

Sieć kolei rossyjskich wzbudza podziwienie. Linie prze-! rzynające rozległy kraj od południa ku północy w długości Jeszcze z końcem roku 1835 otrzymał Gerstner w spółce j 2790 kilometrów, łączące Władykawkaz z Tawastehus, ró-z trzema kapitalistami koncessyę na budowę tej kolei, a obej-|wnież linie wiodące od Aleksandrowa do Saratowa i Carycyna mując główne kierownictwo budowy, rozpoczyna ją już w kił- : w długości 2200 kilometrów, oddano już do użytku publika miesięcy po otrzymanem pozwoleniu. Budowa idzie tak i cznego. szybko, że już dnia 4. kwietnia 1837, oddaje Gerstner tę ko- ; lej, 27 kilometrów długości mającą, do użytku publicznego, j

Sioła, z rezydencji swej zimowej do rezydencji letniej. Pier- ; ß0 do szerotości tordw, ; na podstaHi₉ doświadczeń [tej ko-wsza ta kolej na terytoryum rossyjskiem jest dziełem tegoż |mj . obrauo wJate m przyjeta w Kossyi szerokość torów, samego Gerstnera, który był twórcą pierwszych kolei (kon- : nych) w Austryi.

z sercem

Na południu tegoż państwa łączą one nietylko Kaukaz Rossyi, lecz zbliżają carat do Persyi. Połączenie W roku 1842 dekretuje car budowę drugiej kolei, a ; miasta Tyflisu z miastem Baku, odległem od pierwszego o mianowicie linii łączącej obydwie stolice cesarstwa. Projekto-i 610 kilometrów, wkrótce nastąpi. Nowosielski, prezydent

ważne miasto handlowe Astrachan, położone przy ujściu Kaspijskiego, ze światem handlowym Europy

ona

wano dwie linie, z których pierwsza omijając po drodze mia- j Odessy, stojąc na czele budowy tej linii, gwarantuje swoją sta, zdąża w prostym kierunku z Petersburga do Moskwy, j sprężytością za spieszne jej otwarcie. Kolej ta, której budo-druga zaś, nieco dłuższa, prowadzi przez Nowogród do Moskwy, j Wę dnia 1. września 1875 rozpoczęto, ma doniosłość nietylko Car dekretuje linię prostą; w roku 1843 zaczęto więc budo-! dla samej Rosyi lecz ważną jest dla całej Europy. Połączy wę tej kolei państwowej, mającej 605 kilometrów długości. :

morza

Rosyjskie koleje sprawiły, że Lwów dzisiaj od Persyi i tylko 90 godzin jest oddalonym, bo przestrzeń ze Lwowa do W całem tern rozległem państwie tak słabym był po-1 Tabris (w Persyi) wynoszącą 3266 kilometrów, przebyć mo-czątkowo rozwój dróg żelaznych, że w roku 1855, to jest : żna w powyż oznaczonym czasie, jadąc ze Lwowa przez Pod-w roku śmierci cara Mikołaja I, liczono zaledwie 1044 ki- : wołoczyska, Balte, Charków, Taganrog, Rostok. Władykawkaz

i Tyflis.

W roku 1845 powstaje trzecia z rzędu, a druga państwowa i Wołgi do kolej, łącząca Warszawę z granicą austryacką, której długość i wschodniej, wynosi 290 kilometrów. Kolej ta przeszła później na własność j Towarzystwa akcyjnego.

lometrów kolei.

Gdy jednak angielska armia prędzej przybyła z Londy- :    Że linie rosyjskie rozwijają się coraz bardziej, dowodzi

mi

do Bałakławy, niż stanąć mogły wojska krajowe pod Se-1 fakt, iż w roku 1877 zamówiono 600 lokomotyw i 14 tysięcy bastopolem, poznaje car Aleksander II. strategiczną doniosłość ! wagonów, który to materyał dostarczyć miały: fabiyki kia

jowe za 7 milj. rubli, fabryki zagraniczne za 4 milj. rubli, i więc Austrya, w dzień trzech króli 1838 miała 17 kilome-a stowarzyszenia kolejowe' za 10 milj. rubli. Łączne koszta itrów kolei żelaznej, nabycia tego materyału wynoszą więc 21 milionów rubli.

XT.

i Szyny tej kolei były 9 centymetrów wysokie, a metr ich ; ważył 17 kilogramów. Szyny te były układane na sposób i angielski w trzewikach, za pomocą klinów wsuwanych.

Wkrótce jednak doświadczenia pouczyły, że obrane szy-| ny nie mogły wytrzymać ciężaru po nich się toczącego, 26 kil ‘ zwićkszono przeto ich wysokości o 6 mm., przez co szyna ₁₄ i metrowej długości 18 kilogramów ważyła.

41 „ |

43 » i u Stephensona, Ruch na tej kolei był początkowo nięzua-gg ” ; cznym. Do roku 1838 kursowały tylko pociągi żwirowe dla ₉₈ ” I budowy.

21 „ i Pierwszy pociąg wiozący osoby, a prowadzony lokomo-

Pierwsza kolej żelazna w Polsce powstaje w roku 1842, a pojedyńcze linie otwierano w następującym porządku: d. 22. maja 1842 otworzono linię z Wrocławia do Olau

*    „ Olau do Brigg

» Brigg do Opola „ na Pomorzu „ z Warszawy do Grodzisk „    „ Grodzisk do Skierniewic

„    „ Opola do Świętochlebic

„    „ Skierniewic do Łowicza

» »    »    ” Bog°wa 30 „ | ^yWą B Austrya“■ wyruszył z Wiednia w dniu otwarcia linii do

„    „    Świętochlebic    do Mysłowic    17    „    i    Wagram, tj. 6. stycznia 1838. Do roku 1839 kursowały po-

„    „    Piotrkowa do    Częstochowy    85    „    j    ciągi tylko w niedzielę i święta, przewożąc gości spacero-

„    „    Częstochowy do Ząbkowic    63    „    j    wych. Dopiero w roku 1839 rozpoczęto puszczać pociągi re-

2    „    jgularne, którymi w tym roku przejechało 264 tysięcy osób.

70 „ ; Towarów kupieckich wcale jeszcze nie przewożono.

14 „ i

W rok później, kiedy już ta kolej 150 kilometrów dłu-; gości dosięgła, zaczęto przewozić i towary, których w roku ; 1840 zaledwie 3200 tonn wyekspedyowano.

W roku 1841 miała kolej ta już 300 kilometrów dłu-1825 do 1831, jakoteż powszechne mniemanie, że koleje że- | gości i przewiozła 333 tysięcy osób, a 56 tysięcy    tonn    to-

lazne przyszłości nie mają, spowodowały zupełny zastój w bu- j warów.

dowie kolei żelaznych w Austryi. Do tego znacznie przyczy- ; Tabliczka    następna okazuje rozwój    ruchu tej    kolei    od

niło się mniemanie, iż uda się zbudować lokomotywę, która ; początku, aż do    roku 1850, wówczas 446    kilometrów długiej,

poruszać się będzie nie po szynach, lecz po zwykłym go-1 na której szyny z powodu wzrastającego ruchu trzykrotnie ścincu. Mrzonka o możności zbudowania takiej lokomotywy, ■ 2mieniane być musiały, która postępując po zwykłym gościńcu, w miarę posuwania j się, sama dla siebie układać będzie szyny po swej dalszej j drodze, była także powodem, dla którego wahano się wyda- j wać miliony na zakupno szyn.

Stanowcze wystąpienie rządu belgijskiego, który dekretem z dnia 1. maja 1834 budowę kolei kosztem państwa postanowił, ożywiło chwilowo ducha przedsiębiorczego.

Świetne interesa, którymi niemiecka kolej żelazna, z No- ; rymbergii do Fürth prowadząca, poszczycić się mogła, przewa- j żyły wreszcie szalę na korzyść przedsiębiorstwa. Riepel, pro- i fesor geometryi praktycznej na politechnice wiedeńskiej, j wskazał był pierwszy w roku 1835 na drogę wiodącą z Wie- ; dnia do Bochni, z odgałęzieniem do Berna, Ołomuńca, Białej ; i Wieliczki, która to droga do rozwoju handlowego wielce ; przyczynić by się musiała, gdyby na niej szyny położono.

„ 3. sierpnia 1842 „ 28. maja 1843 w roku 1843

„ 3. czerwća 1845 „ 8. paździer. 1845 „ 31.

„ 1. listopada 1845 » 15.

„ 5. paździer. 1846

„ U.

„ 1, grudnia 1846 w roku 1847 „ 13. paździer. 1847 » 13.

„    1. kwietnia 1848

1845

1845

1846

1847

,, „ Mysłowiec do Słupca „    „ Słupca do Krakowa

„    „ Ząbkowic do Granicy

NIT.

Niedobór na kolejach konnych, zbudowanych w latach

Lokomotywy na tej kolei używane zakupił Rotszild

Rok ! 1C00 osób

1000 tonn

Rok 1000 osób

1000 tonn

1838

1839

1840

1841

1842

1843

1844

1845

660

145

264

229

333

706

661

668

1846

1847

740

206

732

229

56

95

122

133

1848

1849

1850

1860

735

220

744

262

1096

1886

357

1804

Przedstawienia profesora znalazły echo n Rotszylda, który tak sprężyście umiał zająć się sprawą, że już dnia 4. jtoraeh rocznie po 4*8 miliona tonn towarów, marca 1836 otrzymał przywilej na budowę drogi żelaznej

w wyż wymienionym Menmkti. Przywilej teil sprzedał Kot-,    ieniać szyuy dotychczasowe, „a neroko - stopowe,

szyld towarzystwu akcyjnemu, które zawiazało sie (Ima 19. j    j m    w torach leżą. Szyny te sa 105

maja 1836 roku pod Arma: C. k. wyłącznie «przywilejo- ;    »    ₆.7 metrów dhlgie, » metr ich waży

wana północna kolej żelazna cesarza Ferdynanda. Tutaj nad- ; kilogramów

W roku 1877 przewoziła kolej Północna po swycb

Z powodu znacznie ożywionego ruchu zaczęto w roku

mienić wypada, że rząd austryacki włożył po raz pierwszy j w nadanych przywilejach na budowę kolei, to ważne dla pań- i

stwa zastrzeżenie, że koleje kapitałem prywatnym zbudowane, ; tach 1836 i 1837 ubiegał się baron Sin o przywilej przechodzą po upływie pewnych lat w ręce rządu. Myślidowę kolei żelaznej z Wiednia do Raab, a otizymawszy go uzyskania kolei państwowych podówczas już była powziętą, ; 2. stycznia 1838 odstąpił go Towarzystwu akcyjnemu pod stan finansowy tylko nakazywał odroczenie jej wykonania, jfirmą: kolej żelazna Wiedeńsko-Raabska. Budowa tej kolei Otwarcie pierwszej kolei anstryaekiej z Florisdorf do j napotykała na wiele trudności, któie otwaicie jej opóźniły. Wagram nastąpiło dnia 17. listopada 1837 roku, zaś linii j Oprócz wymienionych kolei znajdowały sie wówczas z Wiednia do Florisdorf dnia 6. stycznia 1838 roku; tak;w rękach prywatnych jeszcze następujące linie: Węgierska-

Jeszcze przed otwarciem linii

go CD

ce

la-

ba

centralna, Medyolan-Como-W enecja, kolej Ferdynanda, a na- j Wanych przez przedsiębiorstwa prywatne. Zakupiono więc wyż koniec kolej Neustadt-Oedenburg.

Koleje te nie. budowane według jednolitego planu nie jt₀ połączono dworzec kolei północnej z dworcem południowej miały ze sobą żadnej łączności, i nie tworzyły żadnego | koleją żelazną, pewnego systemu.

Koleje budowane kapitałem prywatnym, bez względu na ; epokę w rozwoju kolei austryackick, bo wtedy już posiadało ogół i politykę, mające jedynie własny zysk na celu, nie od- j państwo 1940 kilometrów kolei, dwunastoletni okres powiadały ani potrzebom handlowym, ani też wojskowym : przeobraził tak gwałtownie środki komunikacyjne ! Było to względom. Nasuwało się więc rządowi pytanie, czy nie jest | zaiste wiele, lecz ówczesne stosunki więcej wymagały, błędnem pozostawiać małej garstce akcyonaryuszów rozstrzyganie spraw dla ogółu tak ważnych, jaką jest n. p. przewóz j pogląd na rozwój społeczny, wykazując doniosłość dróg żela-na kolejach żelaznych. Wynikiem tych zastanowień był j znych. Koleje bowiem stały się areną, na której walczyły o reskrypt z dnia 19. grudnia 1841 roku, mocą którego rząd j zwycięztwo Austrya i Fraucya. austryacki postanowił nie udzielać przywilejów osobom prywatnym, lecz począł budować koleje kosztem państwa, i to już ; konała się, że dalsza budowa kolei żelaznych jest możebną według z góry ułożonego planu.

Ku temu celowi ustanowiono we Wiedniu nową władzę, j acki rozwija więc przed światem plan, w przyszłości budo-pod nazwą Generalnej Dyrekcyi kolei państwowych. Władza j Wać się mających kolei i wzywa przedsiębiorstwa prywatne ta rozpoczęła swą czynność z dniem 1. kwietnia 1842 roku. | do współudziału. Celem ułatwienia przedsiębiorcom przystępu Przewodnictwo dyrekcyi poruczono prezesowi izby nadwor- j d₀ tego współudziału, ogłoszono dnia 14. września 1854 roku nej baronowi Kübeek, dyrektorem zaś mianowano radcę dworu i nowy sposób koncesyonowania kolei. Ustawą tą określono

ściśle granice i drogę, w jakiej otrzymać można zezwolenie Sieć kolei budować się mających, podzielono na cztery i na nową budowę, przyznano przedsiębiorstwu prawo wywła-wielkie gałęzie, i nazwano je kolejami państwowemi półno- i szczenią gruntów, dawano gwarancyę pewnego procentu od cnemi, południowemi, wschodniemi i południowo-wschodniemi. j wyłożonych kapitałów, lub zabezpieczano pewien dochód na Bezpośrednie kierownictwo budowy objęli inspektorowie Ne-i jednostkę długości zbudowanej linii. Tym sposobem dodano grelli i Ghega, a same koleje miały następujące kierunki: ispekułacyi otuchy, co spowodowało szybki rozwój budowy Kolej północna przez Bodenbach, Pragę, Berno, Ołomu- ; dróg żelaznych.

wymienione koleje prywatne, wykończono ich budowę, a nad-

Do dnia 14. września 1854, który to dzień stanowi

czasu

Wojna wschodnia, właśnie co zakończona, rzuciła nowy

Wreszcie Austrya, obliczywszy siły swego kapitału, prze-

tylko przy współudziale kapitałów prywatnych. Rząd austry-

p. Fraucesconi.

nieć i t. d.

Na podstawie tego nowego rozporządzenia, w roku 1854 Kolej południowa z Wiednia do Neustadt, przez Sem- j dano jedną, w następnym roku dwie, a w roku 1856 już pięć

; koncesyj. Pierwszą koncesyę na podstawie nowego rozporzą-Kolej wschodnia łączyła Mysłowice z Krakowem, i pro- dzeuia udzielono dnia 19. października 1854 roku, pp.

Merk i Lindheim na budowę kolei żelaznej z Wiednia do Koleje południowo-wschodnie rozpościerały się w głębi I Salzburga ; otrzymała ona nazwę kolei zachodniej Jcesarzo-Węgier i wiodły przez Czegled, Szolnok do Pesztu.

W miarę wykończania budowy ustanowiono dyrekcye

mering do Gracu, Cilli i Lubiany.

wadziła do' Dębicy, leżała więc w Galicyi.

wej Elżbiety“.

Klęski finansowe zmuszają Austryę w późniejszym cza-ruchu, i tak miała kolej północna dyrekcye ruchu w Pradze ; ; sie nietylko do zaniechania budowy projektowanych kolei południowa miała jedną dyrekcye w Wiedniu dla linii Wie- i państwowych, ale nawet do sprzedaży już zbudowanych łub deń-Gloggnitz, drugą w Gracu, dla linii Mürzzuschlag, Grac, : nabytych kolei.

Cilli i Lubiana, połączenie zaś tych dwóch linij tj. kolej przez Semmering wybudowano później. Dla kolei wschodniej, jako j mering, drogi bardzo kosztownej i będącej arcydziełem sztuki w Galicyi położonej, ustanowiono dyrekcye ruchu w Krako- | inżynierskiej, w roku 1855, rząd austryacki zaczyna wywła-wie. Dr. Kutschera był pierwszym dyrektorem ruchu tej ko- j szczać się z dróg żelaznych, sprzedając je aż do roku 1865. lei. Koleje południowo-wschodnie miały dyrekcye ruchu i Linie kolejowe, których budowa kosztowała do 336 milionów w Peszcie.

Zaraz po ukończeniu drogi żelaznej przez górę Sem-

guldenów, przeszły tym sposobem w ręce prywatnych właści-

Zaprowadzeniem tern wstępują austryackie koleje w dru- j cieli za 168’5 milionów, gie stadyum rozwoju.

Z linij państwowych północnych i południowo-wschodnich Pod umiejętnem i energicznem kierownictwem inżynie- ; powstaje kolej prywatna, zwana jeszcze do dziś dnia koleją rów budowy, sieć kolei szybko się rozwijała. Oddano bowiem i Państwową (Staatsbahn). W rok później, a mianowicie w roku do użytku publicznego kolej :    '    !1856, kolej⁰ państwowe we Włoszech, t. j. koleje południowe

Mürzzuschlag-Graz .    .    .    21. października 1844 !1 CZ0Ś0 kolei południowo-wschodnich przechodzą na własność

Ołomuniec-Prao-a ...    1. września 1845    i francuskiego towarzystwa, pod nazwą „kolei południowych.“

Grac-Cilli !...    2. czerwca 1846.    | Wschodnie państwowe koleje, znajdujące się w Galicyi, t. j.

kolej cesarza Ferdynanda i kolej Karola Ludwika, przechodzą dnia 24 czerwca 1858 roku na własność dzisiejszych stowarzyszeń prywatnych. W rękach rządu pozostała tylko kolej.

Berno-Trübau Cilli-Lublana .

Praga-Lobosice Lobosice-Aussig Aussig-Bodenbach Semmering

3. września 1853. 17. lipca 1854.

Nie dość zresztą, że budowano równocześnie prawie na wszystkich punktach państwa, lecz nadto starano się państwową sieć dróg żelaznych zaokrąglić nabywaniem linij zbudo-

1. stycznia 1849.

15. września 1849.

1. czerwca 1850.

15 października 1850 Uącząca dworzec kolei północnej w Wiedniu z dworcem kolei : południowej również tam położonym.    (C. d. n.)

Wykład p. Jägermanna, prof. Sokoły politechnicznej

Zarys projektu. Nim przystąpię do omawiania projektu wstępnego regulacyi Dniestru, muszę podać motywa, które mnie skłoniły do przedstawienia projektu w całej rozciągłości Dniestru, od źródeł jego do ujścia Zbruczu, względnie do granicy Rosyi. Ażeby regulacyę rzeki jednolicie przeprowdzić, koniecznością jest wypracować ogólny projekt regulacyi czyli projekt generalny, który obejmować ma albo całą przestrzeń od źródła do ujścia, albo też tę przestrzeń, która w państwie leży lub też t y 1 k o tę, która pieczy pewnej instytucyi jest powierzona.

Postępowanie dotychczas przez organa państwa lub kraju przestrzegane, t. j. bez projektu generalnego przeprowadzać tylko częściowe projekta dla krótszych przestrzeni, które poprawić zamierzają, żadną miarą zalecać nie można, bo uwzględniając tylko specyalne życzenia interesowanych mieszkańców porzecza, nie dają one korzyści dalej sięgających, okazały się w skutkach co najwięcej połowiczne, zatem niedostateczne, a co najgorzej, że spowodowały niewiarę w skuteczność swą, odwodząc innych w podobnych warunkach zostających od przeprowadzania takich regulacyj.

Nawet osiągniona spławność rzeki na pewnej przestrzeni nie na ¹ ^ak; długo odpowiednich korzyści, dopóki sąsiednie części, zwłaszcza poniżej położone, spławnemi nie są.

Przez częściowe, a dotychczas niestety u nas praktykowane regulacye pogorszą się nawet stan niżej położonych części rzeki, gdyż tu się naniesiony materyał osadza powodując podnoszenie koryta, zatem wylewy wzrastać i jeszcze większe szkody niż poprzednio powta-

O regulacyi Dniestru

na posiedzeniu komisyi Towarzystwa politechnicznego dla sprawy regulacyi Dniestru, dnia 17. kwietnia i 1. majs 1879.

(Ciąg dalszy.)

rzać się muszą.

Nawet działalność budowli wodnych w częściowo zregulowanych przestrzeniach nie może być zupełną, bo narażone zanadto na działanie silnego prądu wody, wymagają kosztownej konserwacyi. Wszelkie tu przytoczone wady nie mogą zachodzić wtenczas, jeżeli regulacyę rzeki przeprowadza kię «na podstawie jednolitego projektu generalnego.

Teraz przejdę na młyny wodne, bo i te do kultury należą, zwłaszcza, że stanowią one część integralną rolnictwa. Młyny istnieją na górnym Dniestrze i różnych jego większych i mniejszych dopływach w znacznej ilości. Zaczynając od źródła Dniestru znajdujemy już w 4 kilom, biegu jego we wsi Wołcza młyn; dalej we wsi Łomna jeden tartak, w Dniestrzyku Hołowieckim jeden młyn i jeden tartak, w Spasie jeden tartak. Staremiasto posiada jeden młyn, Stra-szewice, Torhanowice i Bereżnica po jednym młynie, Czukiew jeden tartak, nareszcie istnieje w Samborze jeden młyn większy, z którego woda odpływa pod Biskowicami do Strwiążu. Na dopływach mniejszych po lewej stronie położonych jaki na potoku Mszaniec 6 młynów, z tych jeden młyn w Michnowcu, jeden młyn w Bystrym, dwa młyny w Mszańcu, jeden młyn w Grąziowej i jeden młyn w Kołowiecku; potoku Lechnowa jeden młyn w Chaszczowie ; na potoku Tysowiczka jeden młyn w Tysowicy ; na potoku Lenina 5 młynów, z tych jeden młyn i jeden tartak w Nauczułce ; dwa tartaki w Ławrowie i jeden tartak w Tereszowie ; na potoku Jabłonka przy ujściu do Dniestru jeden tartak i jeden młyn w Strzelbicach.

To samo wiele młynów jest na Strwiążu, a względnie na różnych potokach jako jego dopływach, bo razem 21. Na Błożewce było dawniej 6, dzisiaj tylko jeden młyn, i to w Rakowej, prawie w pobli-skości źródeł. Po prawej stronie Dniestru położony potok Rypianka posiada jeden tartak w Rypianach ; na potoku Jasienica jeden młyn w Łopuszance chominej, jeden młyn i jeden tartak w Jasienicy zam-

kowej, » na potoczku Wołosianka jeden młyn ; na potoku Turzanka |    wszelkic^osnnki całego dorzecza i ich wza-

jeden młyn i jeden tartak w Tnrzem, dwa młyny w Topolnicy    i jemność wszechstronnie, a gruntownie w „ierozdzielnej całości rozważono,

Młyny te oddziaływały bardzo korzysta,e na cała kotlino Dnie-    stanowczością podać odpowiednie środki zmierzające

strn, przy każdym bow.em z nich znajdujemy stałe jazy zwykłej k.n-    J ; a tem samem „loS ć Saj8tosowniejszy plan dy-

strukcyi (nigdzie me znalazłem jazu ruchomego) wskutek czego .wir; p •    \    przeprowadzić si, mających. Choćby nawet ze

i kamienie osadzaj, się tak, z. najbliżej interesowani zmuszeń, są; P *    J r ^ „a dziesiątki lat rozłożono), pewne

czyścić młynówki z. zwiru naniesionego Tworzą s„ wprawdz.e szu- ;    «    dnoSJ pakcie ogólnym jako konieczne się okazały

trowiska zadarniając się dość prędko tak. ł. liche pastwiska tam po ; (wypływając z zebranych w ciągu pierwszych lat doświadczeń) przedzie dzień istuieją, które podlegają, wylewom Dniestru nie doznając je-; ( J ?    »    J być zasadnicze, lecz odnosić się będą tylko

dnakie żadnego znaczniejszego zniszczenia bo mają wartość małą 11    ^    £ rozumie się jeżeli proj,tt generalny wy-

odgrywają w kulturze rolę podrzędna Gdyby tych jazów me byłe. j    podstawie dobrze obmyślonych zasad, określających zu-

znacznie więcej szutru dostawa oby się ku nizinie Samborskiej a w,ęc;P    *    cel reg„,acyi. Taki projekt generalny może

„a błota Dmes rzanskiej zresztą jeżeli stosunki dzisiaj s, bardzo złe, ; P    i potrzeb zwiększonych kałdocześnie być udo-

na zawsze jednostronne, pareyalne, gorsza bezplanowe załatwienie sprawy. Ze zbiegiem czasu może

to byłyby one jeszcze gorsze wtedy, gdyby tyle młynów, względnie ; a    ^    Ł J

a co

nastąpić zmiana w kształcie biegu rzeki, wymagania stawiane przez interesowanych mogą się zwiększyć, ale najgłówniejsze czynniki, jak wody dorzecza, bezwzględny spadek, rodzaj nanosu i ogólny cha-

jazów, nie istniało. Jazy wiec te uważać możemy jako regulatory biegu ; skonalonym, a WJ uczone Jes raz wody i jako zapory do wstrzymania nanosów (żwiru i kamieni).

Że jednak jazy te tworząc odsypy przyczynić się mogą do pogorszenia stanu w tych wąskich kotlinach, jest łatwem do pojęcia, co

w uian    ,    ........ J    imieiscu rzeki, która tamże przed innemi regulacyi wymaga, roboty

mułek się osadził, widzimy krzaczki dość liche, na czystym zas ‘orfie :    a    razach wytwarzania się w pewnych miejscach

nawet najlichszego krzaczka me spostrzegamy    ,! tókLystnoo stanu, w odpowiedniej chwili temu stosownie zaradzić.

mchem torfowym.

Na obszarach poza torfowiskami roślinność mimo zabagnienia jest bardzo bujna i jeżeli posucha nastaje to roślinność bardzo silnie się wzmaga; ja sam znachodziłem bodiaki jak drzewa wysokie, pomiędzy którymi, jak w młodym lesie, trzeba było przedzierać się;.    .    .    .    ,    ,,    ,

znachodziłem dalej bodiaki obumarłe, zniszczone zapewne dłużej i s t a w 1C> Jak niemniej o my s ' P

J    r    w celu pozyskania odpowiedniego kapitału.

To były w głównych zarysach motywa, które mnie skłoniły do na całej jego przestrzeni aby w ogólnych zarytej przestrzeni, która jest

Przestrzenie czy.tego torfu okolone są kupkami łozy, a pokryte, nie    ^ ^ ^    ^ wytonJwać pewnych środk6w,

któreby całości szkodę przynieść mogły i t. p.

Tylko przez

jektu można dla całości robót, w pewnym

ykonać się mających, ogólny kosztorys

finansowania

ustanowienie generalnego pro-

czasu w

okresie z e-

trwającym wylewem.

na

na

---

Rozmaitości.

— Arndt skonstruował poziomy wiatrak, który ; co do skutku użytecznego wyprzedza zwykłe wiatraki.

— Na południowo-zachodniej kolei rossyjskiej

ma-

—    Wiadomości personalne. Dr. Julian Brühl został i mianowany nadzwyczajnym profesorem technologii chemicznej w c. k. ; w Kijowie zaprowadzono oświetlenie elektryczne (za pomocą szkole politechnicznej we Lwowie. O. k. Ministerstwo mianowało : szyn Gram ma i lamp Serraina). Koszta oświetlenia gazowego byłyby J. Dziubińskiego nadinżynierem, a c. k. adjunkta budownictwa j przy takiej samej sile światła 4 razy większe. Pomijając koszta, oświe-S. E y s z k o w s k i e g o, inżynierem w rządowej służbie budownictwa, j tlenie elektryczne przedstawia następujące korzyści: 1) Usunięcie

—    N a kongres austryackich in ż y n i e r ó w i a r c h i t e-i niebezpieczeństwa ognia; 2) wywiązana ilość ciepła jest nieznaczna ; któw, mający się odbyć w Wiedniu dnia 9, 10 i 11. października r. i 3) na cały warstat rozpościera się jednostajne światło.

b. wydelegowało Towarzystwo politechniczne pp. br. E. ;

Gostkowskiego, P. Stwiertnię i J. Zachariewicza — zaś Jzba i n ź y- ; czenie przy dziennym ruchu 900 wozów, iż do pokładu pomostowego nierska Galicyii W. K. Krakowskiego pp. Gebauera, j nadaje się najlepiej drzewo bukowe. Zużycie drzewa nastąpiło bardziej Eadwańskiego i Zakrzewskiego. Eównież wyseła krakowskie Towarzy- i przez starcie, aniżeli przez rozszczypanie. Jakkolwiek drzewo bukowe stwo techniczne delegatów, a oprócz wymienionych oficyalnych za- i przez swoją gładkość początkowo jest nieodpowiedniem, to przecież stępców naszych towarzystw technicznych wybiera się do Wiednia i trwałość takowego (3 lata, a przy dębowem drzewie tylko 2¹/₂) i tańsze kilkunastu kolegów dla uczestniczenia w obradach. W obec ważności i nabycie, przeważają tę małą niekorzyść. Gładkość drzewa bukowego spraw, które mają być podniesione i rozważane na kongresie, jak nie i przy pomostach bardzo łatwo usunąć można przez posypanie takowego mniej w obec faktu, iż inicyatywa do zwołania kongresu wyszła z kra-i popiołem. Według dotychczas zrobionych spostrzeżeń najlepiej układać ju naszego, koniecznym jest jak najliczniejszy udział; suche dyle o ile możności blizko siebie.

kolegów z Galicyi i Krakowa.    — E o b o t y m e 1 i o r a c y j n e w e P r a n c y i. Eząd francuzki

— Muzeum techniczno-przemysłowe w Krakowie ; wydelegował komisyę, irtóra miała przedstawić wnioski celem spożyz-ogłosiło właśnie krótkie sprawozdanie z dwunastoletniej swej działał- i Chowania wody dla gospodarstwa rolniczego. Wyjmujemy ze sprawo-ności i swojego stanu obecnego, jak niemniej ze stanu zakładów przy ; dania komisyi następujące szczegóły; Nawodnienie powiększa czysty niem istniejących, z którego się dowiadujemy, że zbiory instytutu te- ; d°c^dd z 1 ha. o 80 zlr. Przyczyny bardzo rzadkiego zastosowania mego, których podwalinę przed 12 laty stanowiło 5.000 okazów, zebranych j ł°dj nawodniania upatruje komisya w tern, iż zaprowadzono tylko ka-staraniem i kosztem założyciela i dyrektora p. Adryana Baranie-; nadJ główne, a właścicielom gruntów pozostawiono dowolnie zakładać c k i e g o, liczy teraz do 30.000 okazów tak surowych materyałów, jako j boezne kanały i rowy. Dla tego żąda komisya, ażeby przedsiębiorstwo też wyrobów we wszystkich gałęziach przemysłu, rzemiosł i sztuk i wykonało całą sieć kanałów i rowów, przez co woda będzie mogła być pięknych, a nadto do 180 sztuk przyrządów naukowych. Biblioteka mu- ; doprowadzoną do każdej parceli. Ten system znalazł już zastosowanie zealna posiada 3.500 dzieł i broszur, 170 map i planów, tudzież do ; w północnych Niemczech z tą tylko różnicą, iż tam właściciele grun-do 4.000 rycin i fotografij; zaś zakład naukowy dla kobiet przy Muzę-i sam* Jako przedsiębiorcy wykonanie tych robót podejmują. Nastę-um posiada osobny księgozbiór z 2.000 dzieł złożony. Sala rysunkowa ; P¹¹*⁰ P¹ oponuje komisya, ażeby iząd w podobny sposób jak przy kołe-rozporządza 980 sztukami odlewów gipsowych i 1.200 sztukami pierw- i iacb uzyczał gwarancyi dla jobót melioiacyjnych, a w pierwszych la-szorzednych wzorów rysunkowych i t. p. Nareszcie zbiór zoologiczny i *acb nawet udzielał subwencyi. Jako środek przeciw zalewom spo-liczy 727 okazów, 34 preparatów anatomicznych, 72 sztucznych modeli I sodowanym przez górny bieg rzek podaje komisya, iż zakładanie ro-kwiatów, zielniki i tablice naukowe do wykładów; laboratoryum che-!wów P<*i<>mych, odprowadzanie wody i zakładanie stawów, jako zbior-miczne zaopatrzone we wszelkie przybory i środki naukowe, a odłe- i mków> W*⁰ w pewnych wypadkach może być skutecznem. Jako rady-warnia gipsów posiada 150 matryc własnych. Przy Muzeum istnieją i kaIn^ środek uwaźa komisya postanowienia prawne, zmuszające wła. lub istniały: 1. wyższy zakład naukowy dla kobiet o pięciu wydzia-i ścicieli 2™ntów do zalesiania parcel. Dla dolnego biegu rzek tak samo łach naukowych (nauk przyrodniczych, historyczno-literackim, sztuk ! zakładanie stawów okazuJe si^ tylko w pewnych wypadkach korzystnem. pięknych, handlowym i gospodarczym); 2. wyższy zakład nauk han-! Również    komisya zakładanie wałów ochronnych, które jedna-

dlowych dla mężczyzn (zwinięty dla braku odpowiedniej subwencyi ikowoż uważać nale^ jako Jed^ środek skuteczny celem Ochrony w r. 1877); 3. Wykłady popularne bezpłatne dla szerszej publiczności ! od wy,ewów* Postanowienia prawne, dozwalające przy mniejszych rze-w niedziele i święta. Muzeum podjęło sie także wydawnictwa „Albumu !kach odbiór wody    nadbrzeżnym właścicielom, utrudniają w wy-

ozdób kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu“, dzieła W. Łuszczkiewicza j sokim stoPniu użytkowanie wody dla celów kultury. Z. d. H. J. V. p. t. : „Bartolomeo Berecci“, oraz wzorów do nauk rysunków: „Ozdoby! budownicze z cerkwi wKurtea d’Argyisch na Wołoszczyźnie“. Nakoniec : podnosi sprawozdanie szereg pożytecznych wystaw, które zarząd Muzeum urządził w czasie od roku 1869 do 1879.

—    Kanalizacya w Poznaniu. Eząd pruski polegając na zdaniu ankiety naukowej zakazał odprowadzenia kału kloacznego do i Warty.

—    Berlin posiada obecnie 5 kim. długości ulic"asfalto- i wych o 60.000 □ m. powierzchni. Przeciwnicy bruków asfaltowych! utrzymują, iż w Paryżu okazał się ten system brukowania jako nie- !

odpowiedni. Nie należy jednak zapominać, iż popełniono w Paryżu !do restauracyi zebrał i objaśnił Sławomir Odrzywolski, prof. błąd, gdyż użyto niektórych niewypróbowanych nowszych asfaltów, : Instytutu techn. przem. w Krakowie. Zeszyt I. Kraków 1880. które rzeczywiście w krótkim czasie okazały ślady zepsucia. Natomiast okazał się już kilkakrotnie asfalt z Val de Travers i Seyssel i z 11 n von Lr. -A-d°^ Wolpert. 2 Auflage, 2 Hälfte.

;    Handbuch des gesammten Strassenbaues in

— Na moście na Kenie w Kolon ii zrobiono doświad-

Literatura techniczna.

Czasopismo techniczne nr. 9. zawiera: Kongres i techników austryackich- Uwagi nad wynikiem ankiety w sprawie In-! stytutu techniczno-przemysłowego w Krakowie. Wodociągi w Krakowie, i O nafcie i innych wyrobach galicyjskiego oleju skalnego. Literatura | techniczna. Eozmaitości.

Nowe dzieła:

Dawny Zamek królewski na Wawelu. Materyały

Theorie und Praxis der Ventilat ijon und He i-

jako bardzo trwały.

— Podziemna kolej będzie wkrótce w Paryźui®^ad^en> von Eichard Kriiger. z Arc de triomphe aż do Neuilly zbudowaną. Długość ma wynosić!    Lie Strassenbahnen, deren Anlage und Betrieb, von

1.600 m., a tylko jedna stacya będzie zaprowadzoną. Jako motor j L- Kinnair Clark, C. J. Deutsche Ausgabe von W. H. Uhland. II. Bd.

Grundriss-Vorbilder von Gebäuden aller Art

będzie zastosowane zgęszczone powietrze.

— Ha 11 a elektryczny przyrząd sygnałowy do za-|von Ludwig Klasen, Architekt. Lief. 1 — 6. bezpieczenia pociągów przed najeżdżaniem. Pociąg wjeżdżający do sta- ! cyi zamyka prąd elektryczny i przez to powstaje przy odpowiednim i

Z numerem niniejszym zaprowadzamy tanie inseraty,

mechanizmie za pociągiem sygnał zatrzymania. Koło u parowozu i w formie uwidocznionej na zewnętrznej stronnicy „Oglo-przyciska [drążek umocowany obok szyny i tym sposobem wywołuje | szeń.“ sygnał.    i

Do dzisiejszego numeru załącza się jedną tablicę (nr. VIII.) i dodatek: materyały do słownika technicznego.

Treść: Sprawy Towarzystwa. — O usuwiskach. — Oznaczenie sił działających w belce ciągłej przegubowej (z rys. na tab. VIII) — Eys historyczny rozwoju dróg żelaznych. — O regulacyi Dniestru. — Eozmaitości. — Literatura techniczna.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

OGŁOSZENIA.

35°/₀ taniej.

fS . ii

C-łJ , \' üo CO

rs

'~cS

"i

tro •

Ag.

Ł Cii £ tp I

y-R 7

\PG

00

~cs

<0

i SKŁADY KOMISOWE:

Tarnopolu u M. Kochanego, filia Banku Hipotecznego ; w Przemyślu u M. Kozłowskiego.

¥•

ii)

IÎW

Wyłączny skład na Galicję.

ai

Przez komisję, złożoną z Szan. delegatów wysok. c. k. Namiestnictwa, Wys. c. k. Jeneralnej Komendy wojskowej, Wysokiego Wydziału Krajowego i t. d. jako najlepszy ze wszystkich gatunków Cementu uznany.

Ceny najniższe!

Pod redakcyą prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok piąty, czasopismo

Przegląd Techniczny

KOSMOS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. (i.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1879 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, F a- I biana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen- É.Û ekiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjeicicza i wielu innych.

s o sos:

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

■£*j?2s&sb

A. Brauna, S. Kossutha, E. Kucharzewskiego, Al. Sadkowskiego i L. Wojną.

Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku w ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków.

przed.pła/t3r :

Na prowincyi i w krajach Związku poczto w.

Bocznie .... Bs. 10

n 5

w Warszawie:

. . Bs.

__    Prenumerować można we wszystkich księgar

niach krajowych i zagranicznych.

Bocznie

Półrocznie .    .

Prenumerować można w Redakcyi „Prze- f glądu Technicznego“ w Warszawie, ulica Krakowskie Przedmieście Nr. 03, oraz B we wszystkich polskich księgarniach.

Hi. 00

Półrocznie . .

mm

J5

w zmniejszonym, wygodnym formacie, uzupełniony działem miernictwa,

Cena jednego egzemplarza 2 zł. w. a. dla członków Towarzystwa Politechnicznego 1 złr. 80 ont.

o?.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Lipcu 1880.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

dd:

Pierwsze biuro techniczne

J. KOSTIUK

c. k. wyłącz

uprzy-

wilej.

DO OGRZEWANIA i

i przewietrzania

Fr. Rychnowskiego

we Lwowie

ulica Ossolińskich 1. 10.

INTROLIGATOR,

ul. Halicka l. 46. {naprzeciw gi-mnazyum Franciszka Józefa)

poleca Szan. P. T. Publiczności

Pracownią introligatorską

Wszelkie roboty introligatorskie uskuteczniają się w jak najkrótszym czasie i po najumiarkowańszych cenacb.

Cena teki na „Dźwignię* kosztuje bez 70 et. z o (Trawą 1*20.

oprawy

„P I Ł A“

Uwie piły ghĄone

(Bundgatter)

; ramowe 28" i jedna sztuka okraj ki i (Saumgatter), pół roku tylko w : używaniu będące, są z wolnej ręki do sprzedania. Kupujący mo-. że zamiast jednej z powyżej wy-; mienionej piły otrzymać 24" Ta-| fana piłę.

Bliższej wiadomości udzieli Wny. Józef Nowakowski w PeSek w Czechach pod Pragą.

Pracownia stolarska

„Inżynieria i Bnlownictwo*

BRACI WCZELAK

półmiesięczne

pismo techniczne illustrowane

Lwów, ul. Łyczakowska 1. 27.

wykonuje wszelkie roboty w kres stolarstwa wchodzące i usku- ; tecznia takowe według najnow- i szych wzorów i najlepszej kon- \ strukcji z materyałów doborowych. ;

Zamówienia tak w miej- i scu jak i z prowincji wyko- j nuje jak najstaranniej po ce- i nach nader umiarkowanych, j

za-

: dla inżynierów, właścicieli fabryk ima-: szyn, przemysłowców, górników, budo-; wniczych , przedsiębiorców, obywateli :    ziemskich i t. d.

Cena prenumeraty wynosi:

; na pr owinjcyi i za granicą Rocznie 7 rubli sr. 20 kop., półrocznie 3 rubli sr. 60 kopijek.

Prenumeratę przyjmują wszyst-; kie księgarnie i redakcya w War-; szawie pod l. 18, ulica Święto- 1 i Krzyzka.    ^

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.

Z drukarni K. Pillera.

V

;:*ï

y:, •

-iV .

il

:4

'

“Si

m

-y

Y-,;

/

s

ïïl,

a":

Jig. /

'-k

A'

/T

.J/ .2# —zr~

C AA

JJ

TT

■a.

--Si

F"

Fiÿ- è.

? -4

o'.

a." Ji ! %,

1%

< I PlStv

Fij. S.

iJJ -

Ak

's

11-.

F*s

F F- 9-

4-

<5

-x-

----7

a":

-4-i-

S.

A\

<- x -->1

ffr*-

-, U

'4

iii

Mm

-<r -k—

4_l_

«xS-

Jij. 9

J ta. i-

\e'

Fy.8.

yiĘ”'*

4 m "‘

Fie/, ij

V-—

K?*

A JJ

ÆT

AL

y.

xn

-*4

-R53

/<~,n

A."l

^ti:P

7™'

'S.

a"

F J. //.

F.

a'

P' /

fis. /2.

JJ A/ MM

Ą JL

Fi/. 75.

EF

«U

A-L

=îk>

|<—X -

€m

JJ F

jj. /y.

b"

sr

JF

t t !# JJ

JA J

J—ą

77L/

i'

— ł.-

V*j

-i.

-----V--^

A‘v

-i,v

/ --—?a4-

h ------^ a 4----/

a"

a¹

Ri

V''

Jffl

A,¹--^

J.

TT

tir

UT

tem

;TrHJî

J^/y-

liV

Ji/- Ąó.

M*

a?

A ^nirç

t>-    ‘.t¹

772 "

A/

><?

’M⁻*

ïïiï

FiS. 2t.

J"

Pi

Pi

Azy. 29-,

Fi

JJ. 20.

JB M —------ar“ö>~

*------1, ---------i*i

Jf ?

~J~r

r\

■ W- *2- •>

►N

TFi

w;a-^-----<5 -

Jtr

—--•£--------

•J. i

'*■ à. 4-----—-—Af-À-f}.-

bu

-%• #•

r~-i

J}*. 25.

jiM*

lit

7% L

jM'

Ji

t’j-n n

VL

7% C

ll7l

C*

Fr

jn‘

--£i

'JL

30.

SHJJTtn

L"

r' -/T

'k

y7Tl/

f!

fr------Z-----

k----

-----u

H-

f- - -t- -

7 ..

ki

Jf J

e .a

r,„

Jźy. 20-

----

“TC

fi/- 26.

r:

c““

OU

î%

Jzÿ. JS.

---¥-4"'

5% i

\rw

— NL - i----— I

■ft

Xi

-A

b"

C“‘

<N

;•---

J&-

&•

C“

.....-i:------P£L

%É5

ïï

if

iiu,

y.

L-

mm

TL

.fJ’r    ------

\Y/

o.,

-A

>S__

-j,.

kj

J-i J

^ ^^Lld

¹ ✓!

-fH'

H!

-d

TJJwtgriiex .JA rJ26 /SSO. "