Rocznik IY.

Lwów, 20. Czerwca 1880.

i* (WE LWOWIE)/"")

Ir. 6.

Prenumerata z -przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie

półrocznie ....    3    ,

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

6 złr.

DŹWIGNIA

Bedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisiua nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesięca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Jan Franke, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej; Roman br. Gostkowski, inspektor kolei Albrechta; Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika; Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej

i Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika.

Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

Zarazem czyni komisya wniosek, aby Zarząd polecił komisyi dla przejrzenia projektu ustawy budowniczej miasta Lwowa, zastanowić się nad tern, czy nie należałoby w projekcie uchwalić się mającej usta-; wy, dodać poprawkę, celem zastrzeżenia prawa co do ochraniania pa-

Sprawozdanie ze zgromadzeń tygodniowych.

Zgromadzę nie odbyte na dniu 24. kwietnia b. r. Przewodniczą- \ miątek architektonicznych. Zarząd przychyla się do wniosku komisyi cy p. Gostkowski. Obecnych 33 członków i 1 gość. Protokół z ostat- 1¹ poleca prezydyum uwiadomić o tern dotyczącą komisyę. — Nadto niego zgromadzenia przyjęto bez zarzutu. Z porządku dziennego udzie- ; poleca Zarząd p. Janowskiemu , aby zechciał zwrócić uwagę komisyi la p. przewodniczący głosu p. Abakanowiczowi, który mówi o ulep- i dla sprawy ochraniania pamiątek architektonicznych, czy nie dałoby szeniu, jakie w swoim integratorze zaprowadził. Polega ono głównie i znaleźć odpowiednich środków celem zdjęcia rysunków z cennych tern, iż zamiast dolnego i górnego kołka, znajdują się dwie proste i pamiątek architektonicznych ? krawędzie. Następnie przytacza p. prelegent; przykład zastosowania integratora do rozwiązania równań. W końcu omawia p. prelegent u- j zjazdu polskich techników i kongresu austryackich techników, odczy-rządzenie noweiro regulatora do światła elektrycznego pomysłu Eych- i tuje następującą uchwałę Zgromadzenia tygodniowego, zapadłą na dniu nowskiego. W dyskusyi nad wykładem zabierają głos p. przewodni-i 14. kwietnia b. r. „Zgromadzenie tygodniowe popiera myśl zwołania

zjazdu polskich techników i towarzystw technicznych w Austryi.“

na

czący i p. Pragłowski.

P. Stwiertnia po dłuższem umotywowaniu wniosku o zwołanie

Zarząd przychylając się do powyższego wniosku, poleca prezy-

Na wniosek p. Stwiertni, uchwala zgromadzenie : „Zgromadzenie tygodniowe popiera myśl zwołania zjazdu polskich techników i i dyum powołać dla tej sprawy komisyę, w skład której oprócz innych towarzystw technicznych w Austryi.“ Na tern zamyka p. przewodni- i członków Towarzystwa, ma wejść prezes, zastępca prezesa i sekretarz.

Zarząd zaleca zarazem prezydyum jak najrychlej przedstawić w

czący posiedzenie.

i tej sprawie odpowiednią propozycyę krakowskiemu towarzystwu tech-; nicznemu i towarzystwu austr. inżynierów i architektów w Wiedniu.

: Na wniosek p. Bykowskiego, uchwala Zarząd wystosować pismo do Posiedzenie Zarządu odbyte na dniu 19. kwietnia b. r. ; Posła Kady Państwa p. Smolki z prośbą, by zechciał wnieść w Sej-Przewodniczący p. Gostkowski) Obecni pp. Brückner, Bykowski, Gó-j^ie interpelacyę co do zaprowadzenia języka polskiego na kolejach recki, Janowski, Kovats, Patelski, Raciborski, Sarę i Stwiertnia.    i galicyjskich. Zarazem uchwala Zarząd wystosować powtórnie petycyę

! do Sejmu o przyznanie głosu wirylnego każdoczesnemu rektorowi lwowskiej szkoły politechnicznej. Zarząd uchwala odroczyć zgromadzenia tygodniowe aż do jesieni a ostatnie zgromadzenie ma się odbyć dniu 1. maja. W sprawie wniosku o wydawnictwo dzieł technicznych poleca Zarządprezdyum powołać osobną komisyę.— Na tern zamknię-

Sprawozdanie z posiedzeń Zarządu.

Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 22. marca b. r. przyjęto i bez zarzutu. Przyjęto trzech nowych członków. P. Bykowski przypo- j mina prezydyum § 23 regulaminu. — P. Sarę zwraca uwagę prezydyum;, na § 53 regulaminu , według którego co 3 miesiące ma być przepro- i wadzonem skontro kasy. Nadto zwraca uwagę prezydyum na § 12 i regulaminu komitetu redakcyjnego „Dźwigni“ według którego winien i posiedzenie.

na

redaktor na każdem posiedzeniu Zarządu przedłożyć rachunek wyda- i nego numeru „Dźwigni¹. Nakoniec zwraca uwagę prezydyum na § 8 ; regulaminu, według którego protokół z posiedzeń komitetu redakcyj- ; nego, winien być przedłożony Zarządowi.

HP e 137-c 3T a,

i wniesiona przez Towarzystwo politechniczne do Wysokiego Sejmu

Sekretarz odczytuje następujący wniosek p. Poźniaka i 5. towa- I rzyszy: „Zarząd powoła komisyę złożoną z 12 członków i poleci tej- ; że zbadać szczegółowo:

a) Czy założenie przez krajową kuratoryę dla przemysłu domowego i zaprojektowanej szkoły nauczycieli garncarstwa we Lwowie jest ; odpowiednim środkiem podniesienia przemysłu garncarskiego i

w sprawie reformy szkól średnich.

Wysoki Sejmie!

Podpisane Towarzystwo politechniczne, składając się z techników, z których jedni wstępowali do akademii technicznej w kra-u ?    ; na podstawie ukończonych szkół realnych, drudzy zaś na pod

ój Czy przez wymienioną kuratoryę zaprojektowany program tej szko- : Stawie stlldyÓW gimnazyalnych, a tem samem znając Z obu

ły jest odpowiednim ?

stron braki tychże szkół, poczuwa się do obowiązku zabrania

c)    Czy zapomocą innych środków nie możnaby osiągnąć znaczniej- j głosu W Sprawie koniecznej reformy Szkół Średnich.

szego podniesienia przemysłu garncarskiego w kraju?    _    :    Czując potrzebę reformy szkół średnich i Zadając jej win-

d)    Jakich nakładów lub ofiar wymagać beda przez komisyę projek- ;    .    J . .,    '

towana Środki podniesienia przemysłu garncarskiego ?    i “Śmy zwrocie uwagę na najdotkliwsze przynajmniej ich braki,

Zarząd przychylając się do powyższego wniosku, uchwala wybrać dla tej sprawy komisyę złożoną z 7. członków i poleca prezydyum przedstawić na najbliższem posiedzeniu odpowiednich kandyda- i stawia nam się podział tychże na dwie kategorye, t. j. na tów. — Imieniem komisyi wybranej dla sprawy ochraniania pamiątek ; crimnazya i Szkoły realne, architektonicznych miasta Lwowa, przedstawia p. Janowski pismo ma- j jące być wystosowane do Rady miasta Lwowa i rządowego konser- ; watora. Zarząd przyjął bez zmiany memoryał opracowany przez komisyę i polecił prezydyum poczynienie dalszych kroków.

i i tem uzasadnić naszą prośbę.

Jako główna wada w organizacyi szkół średnich przęd

Już sama nazwa „Szkoła średnia“ wskazuje wedle na-: szego zdania, że szkoła ta winna być jedną dla wszystkich, I którzy się chcą poświęcić naukom wyższym, a zadaniem jej

— 42

nie może być specyalność, lecz podanie fundamentów dla wszel- j kiej wiedzy ludzkiej i zasad rzetelnej humanitarności.

Uzuając, iż tylko szkoły średnie we wszystkich tych ! trzech kierunkach racyonalnie prowadzone t. j. w kierunkach

Dla tych zaś, którzyby chcieli po ukończeniu szkół lu- i naukowym, wychowawczym i hygienicznym skutecznie złe usu-dowych, na podstawie dalszego wykształcenia oddać się zawo-: nać będą mogły, uprasza podpisane Towarzystwo: dom czysto praktycznym, powiune być osobno utworzonej „Wysoki Sejm raczy dla dania początku niezbę-liczne szkoły fachowe.    i dnej reformie szkól średnich ze swego ramienia zwo-

Nie widzimy najmniejszej przyczyny, dla którejby nasza i lać ankietę, któraby złożona z obywateli rozmaitych młodzież wstępując w lub lQtym roku życia do szkół j zawodów, jakoteż delegatów różnych ciał naukowych, średnich, miała być dzieloną na dwie kategorye i to w ten i poruczone miała wypracowanie projektu reform, po-sposób, że realistom dla braku znajomości języków klasycznych j trzebnych dla naszych szkół średnich.“ zamknięte są studya uniwersyteckie, a gimnazjalistom dla j braku rysunku oraz niedostatecznego przygotowania w naukach ; matematycznych i przyrodniczych, bardzo są utrudnione stu- j dya techniczne.

Któż bowiem może naprzód przewidzieć, czy młodzieniec j wstępujący do gimnazyum, nie byłby może więcej kwalifikowany i do nauk techniczych, a wstępujący do szkół realnych, lepiej i przygotowany do nauk uniwersyteckich?

Dla czegóż technik, od którego postępowania w przy-szłem życiu zawodowem zawisło częstokroć dobro i życie jego współobywateli, ma być mniej humanitarnie wykształconym niż jurysta albo medyk?

Nadto daje się spostrzegać, że młodzież w naszych szkołach średnich intelektualnie mało się rozwija, pomimo — a właściwie dla tego — że jej podają za wiele pokarmu umysłowego którego spożytkować jest dla niej prawie niepodobieństwem. — Wprawdzie wiele naukowego materyału otrzymuje młodzież w szkołach średnich, z którego ma zapas do zapominania w wieku późniejszym, lecz bardzo mało. przynosi zasobów, by w uniwersytetach lub na innych naj. : różnorodniejszych własności w pewien stały system, wyszuŁa-wyższych zakładach naukowych korzystać mogła z nauk tamże i u*a Plmktów zbieżnych i îozpatizenia całości z ogólnego a je-udzielanych    jdnolitego stanowiska, jako też wreszcie uwzględnienia i wzię-

Przemilczamy już te okoliczność, że szkoły średnie niei6ia w obliezellie ceeb wybitnych i rozmaitych współczynników, daja dość możności do samodzielnego myślenia, że nie dała i Lecz tak jak Praktïk wymawia sie brakiem danych te-czasu do kształcenia sie samoistnego, a przez nadmiar pracy i etycznych,, tak znów i teorya może w tym razie mieć słn-młodzież niszczeje fizycznie i intelektualnie.    isznJ żaI do Praktyki, ta ostatnia bowiem podaje wcale nie-

Podajae nadmiar pokarmu umysłowego, zapomniano, że!wiele odP<"™dmo opracowanych opisów szczegółowych, każdy nadmiar szkodliwy jest i sprawia upadek sił. — A to I b°dstawie ŁtórIeb °Sfllle zasad? wysnućby sie dały. się odnosi tak do żyeia fizycznego, jakoteż do władz umysłowych, i 0 ile wdzięcznem bywa zajęcie inżyniera przy budowlach

„r    , .    ,.    ,    , :w odpowiednich warunkach przedsiębranych, dozwalające

W ogolności rzecz biorąc śmiało twierdzić możemy, że i , .    ,    ,    .    .    .    ,    .. '    /    . :. ,

, , . ,    ,    . . ,    ‘    J : stwierdzać z zadowoleniem co chwila postęp pracy, widzieć

młodzież nasza obecnie jest nauka przecieżona.    , .    ,    ...    . ,

.    '    '    ; wzrastające własne dzieło, o tyle me wdzięcznem staje się ono

Diugą wielką wadą w dotychczasowym ustioju szkół ; w 0t₀liey, która wskutek swych stosunków geologicznych jest średnich jest zupełne zaniedbanie kierunku i nadzoru hygie- i naraŻ011a na llsuwi3ka.

niczuego w wychowaniu młodzieży, jakoteż obznajomianie jej :    Żmudne badania wewnętrznego «warstwowania ziem,

wczesne ze sposobami pielęgnowania swojego zdiowia. Ztąd ; podziemnego biegu wód i t. p. staje się pierwszem zadaniem poc odzi, że młodzież nasza szkolna co raz baidziej fizycznie ijutyniera, poprzedzającem przedsięwzięcie jakichkolwiek śród-staje się wątlejszą.    jków ochronnych, aby mógł najwłaściwsze z nich zastosować.

Trzecim z kolei brakiem, dotkliwie uczuwać się dają- ; Usuwiska są to choroby gruntu, które uchylić jest zada-cym w dotyczasowym kierunku szkół średnich jest ten, iż i njem inżyniera.

mało stosunkowo zwracają one uwagi na stronę wychowawczą i Jak lekarz przed zadaniem jakichkolwiek środków le-i kształcenie charakterów w młodzieży, co się dziś powszechnie i czniczych wprzód bada siedzibę i przyczynę choroby, tak i. in-spostrzegać daje.    j    źynier nie będzie mógł uchylić usuwania się ziem, nie zba-

Że zdanie to nasze jako teehników o ujemnych stronach ! dawszy poprzód jego siedliska i przyczyny. Nasuwają się tu je-naszych szkół średnich nie jest bynajmniej odosobnione, ale ! dnemu i drugiemu jednakie prawie trudności — lekarz nie jest wyrazem powszechnej w kraju opinii, dowodem tego są i może wejrzeć bezpośrednio w całe wnętrze organizmu ludzkie-ze wszech stron podnoszone wciąż głosy, domagające się re-igo, a inżynier nie może bezpośrednio widzieć wnętrza głęb-formy szkół średnich, oraz ankiety, jakie w tym celu zwo- | szych warstw usuwiska ; obaj muszą więc po dokładnem i su-ływał c. k. Rząd i różne towarzystwa. W ankietach dotychcza- i miennem zbadaniu miejsc przystępnych o przyczynie wniosko-sowych podnoszoną była jednak wyłącznie potrzeba reformy i wać i wedle tego środki swe zastosowy wać. A jak wielu cho-szkół ze względów czysto naukowych i dydaktycznych, inne | rych padło ofiarą niewłaściwego leczenia, w skutek błędnego zaś względy^, mianowicie wychowawczy i hygieniczny, były j lub wcale uieprzedsiębranego rozpoznania choroby, tak i nie-pomijane.    Imała część początkowo wcale nieznacznych usuwisk, urosła

O usuwiskach.

NAPISAŁ

N. KO V ATS

inżynier kolei Lwowsko - Czernionieckiej.

W S T Ę T.

Dążność zastosowywania wyników teoryi w praktyce staje się przy obecnym szybkim postępie nauk ścisłych, jak wiadomo coraz powszechniejszą i niezbędną, wydając w razie odpowiedniego zastosowania bardzo korzystne praktyczne wyniki ; najmniej jednak pewnych i niezbitych prawideł podaje teorya przy budowlach w ziemi, objętych zawodem inżyniera i właściwych robotach ziemnych a szczegółowo środkach przeciw usuwiskom. Piśmiennictwo techniczne nie przedstawia również zbytniej obfitości dzieł traktujących ten przedmiot teorytycźnie.

Przyczynę tego stanowi prawdopodobnie niezmierna trudność ujęcia najróżnorodniejszych rodzai ziem i ich jeszcze

na

- 43 —

wskutek łiiezbadauia przyczyn, zaniedbania lub niewłaściwego; drobne, iż ich bez pomocy szkła rozróżnić nie możemy, cechują

się nią wybitnie.

Pierwiastkowe cząsteczki, składające ziemię, pozostawiają ze zjawiskami przyrody i ujarzmić jej rozkiełzane żywioły. ; między sobą mniejsze lub większe odstępy, czyli próżnie, które Ileż to razy bezczynnie przypatrywać się musi jak jego! dozwalają wodzie przepływu. Przepływ ten napotyka na tern z największą mozolą i staraniem dokonane dzieło w niewielu; większy opór im cząsteczki są drobniejsze i im większą spój-godzinach zniszczouem i zdruzgotanem bywa; jakżeż mało-jność posiadają. Łatwość podobnego przepływu i przesiąkania znacznemi wydają mu się wówczas wszystkie jego najgłębiej; posiadają ziemie gruboziarniste, a szczególniej krzemionko wate, pomyślane i najstaranniej wykonane roboty w obec zawładnie-i (My zaś ziarnka są drobne, to mimo tego, iż nie posiadają, cia bezmiernej siły urochomionych ziem, i jak bezsilnym się; między sobą spójności, przepływ nie jest łatwy, dowodem cze-czuje, gdy nieprzejrzane powierzchnie ziemi niby fale mo-i go nieprzepuszczalność drobniutkich namulistych piasków, rza naprzód postępują, wzgórza się walą, a równiny wznosząj Przepuszczalność ziem, jak się później przekonamy, zawisłą i pękają. Przygnębiony, udaje się skwapliwie po pomoc i po-1 jest jednakowoż tylko wyjątkowo od próżni między pojedyń-radę do rozmaitych bardzo poważnych i cennych dzieł i roz-jczerni cząsteczkami, praw traktujących ten przedmiot, i uezuwa przykre wrażeni gdy dla jego właśnie wypadku wskazówek do dalszego poste- i mi, zawisłą jest od stopnia jej wilgoci. Czysty, drobny piasek powania wcale nie znajduje.

Trzeba rzeczywiście żelaznej woli i niezachwianej na- ; dnak w stanie wilgotnym, dziei (opartej na przeświadczeniu dobrze obranej drogi i sumiennie przedsiębranych badań), iż się wszelkie trudności ; stych, z tą jednak różnicą, iż w tych ostatnich zwiększanie zwalczy, by mieć odwagę roboty ponownie rozpoczynać.

przeprowadzenia robót, do ogromnych rozmiarów.

Inżynier musi często, że się tak wyrażę, podjąć walk

Spójność zaś między cząsteczkami jednej i tej samej zie-

nie posiada spójności wcale gdy jest suchym, okazuje ją je-

To samo da się orzec i o ziemiach wrapnistych i glinia-

się spójności ze wzrostem stopnia wilgoci ma swoją granicę, Piśmiennictwo techniczne, jak już wspomniałem, nie ob- ; ztąd stosunek staje się znów odwrotny, t. j. iż przy zwiększa-fituje w dzieła traktujące obszernie i szczegółowo ten przed- ! niu się ilości wody spójność się zmniejsza, tak, że rozmoknięte miot i ogranicza się przeważnie tylko na ogólnych wskazó- ! ziemie przybierają postać rzadkiego błota i przechodzą w stan wkach zawartych w dziełach Henzego, Kulmana, Heynego, j płynny.

Winklera, Heusingera i krótkich monografiach, rozstrzelonych tu i ówdzie po czasopismach technicznych. W roku 1876 wyszła ; żniach czyli odstępach między cząsteczkami zmienia się wraz broszura w Zurychu, której autorem inżynier Lorenz, obejmu-ize spójnością, jednak w stosunku odwrotnym. Suchy piasek jąca zestawienie, rozpoznanie i ułożenie w pewien system obja- ; jest przepuszczalnym, a staje się daleko mniej przepuszczal-wiających się rodzai usnwisk, jako też i środków ochronnych j nym osiągnąwszy pewien stopień wilgoci, a więc skoro się bez rozwinięcia jednak teoryi i z pominięciem działania usu- ; stał spoistszym. wistych ziem na mocy ich układu mechanicznego, jak i wła- j sności fizycznych. Tym ostatnim działem zajmują się więcej ! wiastkowemi cząsteczkami, skupiają się one, tworząc bryłki, inżynierowie francuzcy, a między nimi w nowszych czasach i czyli ciała stałe, zawisłe co do kształu i wielkości od własności cząsteczek.

Również i przepuszczalność zasadzająca się li na pró-

W skutek spójności działającej między pojedyńczemi pier-

pp. : Girard, M. Collin, Sazilły i inżynier Lefèvre.

Oparty na powyż przytoczonych źródłach, a mianowicie p. Lefèvre, starałem się odnośne uwagi, prawidła i wskazówki ! massy na bryłki oddzielone od siebie przedziałami w kształ-w niniejszej rozprawie o ile możności zestawić, sądząc, iżpra-icie szczelin, których ciągłość, regularność, rozległość i roz-ce inżynierów niemieckich winne być uzupełnione i wyświe- i wartość zmienia się wraz z nastaniem odmiennych warunków, cone badaniami i wywodami inżynierów francuzkich, i że oba te kierunki wzajemnie się dopełniają.

W roku bieżącym wydał i pan Tiefenbacher dziełko

Przez tworzenie się tych ciał powstaje podział całej

Na niezmierną doniosłość tych szczelin, które nazwiemy •ozpadlinkami (délits) zwrócił p. Sazilly naszą uwagę.

W ziemiach, których spójność jest bardzo małą, nie two-większych rozmiarów o usuwiskach. Nowego nie ma w niemirzą się rozpadlinki, lecz dopiero przy większej spójności, wiele, lecz eennemi są opisy przeszło trzydziestu wypadków I w dowód czego niech nam posłuży okoliczność, iż ziemie su-rzeczywistych wraz z zastosowaniem środków i przytoczeniem j che w stanie miałkim nie są nigdy podzielone na owe brył-ich skuteczności, czem autor dał pod tym względem dobry i ki, a więc nie posiadają rozpadlinek, spostrzeżemy je zaś natychmiast, nawet w piaskach drobnoziarnistych miałkich, gdy ą zwilgocone, a więc skoro spójność swych cząsteczek zwiększą.

Według tego czy spójność jest większą lub mniejszą two-zą się rozpadlinki rozmaicie ; jest ich nie wiele, są mało wy-)itne, ciągłe’ i zazwyczaj pionowe, gdy spójność nie jest silną ak u. p. w ziemiach z przewagą piasku; są zaś liczniejsze,

„ , ,    ,    .    .    . . . .    . .    ,    ,    ,    . . ; wybitniejsze, lecz zawsze jeszcze regularne, ciągłe i pionowe

Każdy rodzai ziemi składa sie z drobnych cząsteczek, mniei i .    ......    ,    , .    . ,

. ,    \    . r .    ,    . .'    ,    . J. _    \.    .w ziemiach o średniej spoistości, jak u. p. tam, gdzie wapien

lub więcej skupionych, mniej lub więcej ku sobie zbliżonych,¹

posiadających własność wzajemnego zlepiania się czyli spajania, którą zowiemy spójnością (cohésion).

Własności tej piasek o cząstkach dających się dostrzedz zazwyczaj woluem okiem, nie posiada prawie wcale, wapień w małym stopniu, gliny zaś, których cząstki są zawsze tak

przykład.

^Mechaniczny układ :(iem i działanie wód na nie. (Lefèvre *).

Trzy są ciała główne, tworzące podstawę mechanicznego układu ziem, t. j. piasek czyli krzemionka, wapień i glina.

rzeważa, występują jednak w wielkiej liczbie zupełnie niere-ularnie i bardzo wybitnie w ziemiach z przewagą gliny.

Rozpadlinki te stają się przewodami dla wód opadowych, rtóremi dostają się do wnętrza ziem niedozwalających wodzie rzepływu pomiędzy swemi. składowemi cząsteczkami w skutek małych tychże odstępów. One to powodują przesiąkanie tych

*) Mémoires sur la construction des terres et sur accidents dans i ziem wodą i ułatwiają im przepływ.

les terrains argileux (annales des ponts et de chaussées, zeszyt paździer- ;    •    _

nikowy z r. 1&78).    ,    i

(C. d. n.)

W kopalniach Newcastle, od tego roku znajdujemy już formalne tory drewniane, po których przewóz węgla kamiennego odbywał się daleko łatwiej, niż po zwykłej drodze, a nawet korzystniej, niż na bitej szosie. Do poruszenia bowiem ciężaru jednej tonny (20 cetnarów) na ubitej szosie potrzeba siły 22 kilogramów, podczas gdy na kolei drewnianej siła 12 kilogramów wystarcza, konie zatem na torach drewnianych

Rys historyczny

rozwojio. ćLrógr żelaznych.

Napisał

Roman Gostkowski.

I.

....    '    ,    : re w gruncie naturalnym, w odstępie jednego metra ukła-

mamy przypatrzywszy sie wszystkim tegoczesnym środkom i    f, ,    /    .    , . . „.

, ,    .    ;    . .    .    , ,,    ... idano. Aby zaś umknąć wymiany całe] belki w razie uszko-

przewozowym, tak pierwotnym jak ulepszonym, które istnie- :■    .    , J    , . . .

,,    . .    . .    ....... m    ,    , i dzenia toru, pokrywano belki deskami, które dzisiejsza szynę

I zek. Do tych wózków ładowano po 2-5 tony, obciążano je za-Tam, gdzie człowiek dźwigał ciężary, wystarczała wąz-jtem 5Q cetliarami>

ka ścieżka ; dla zwierzęcia przewożącego towary droga musi i _    .    .    , . ,    .    . , . , .

, ,    .    ,.    ‘    . . i ,    :    Częsty przejazd wózków, mających koła żelazne, sprawiał,

W Egipcie znachouzimy pierwsze ślady torów. Były to tory kamienne, po Których na wałkach przesuwano bryły ka-mienue, przeznaczone do budowy piramid i obelisków. Podobne tory znajdujemy w zwaliskach Herkulanum i Pompei.

Tory kamienne musiano jednak zarzucić i zastąpić je później dobrze utrzymywanemi drogami bitemi, których wspaniałą budowę dzisiaj jeszcze podziwiać możemy we Włoszech : świadczy o tern sławna yia A pi a. Podczas gdy na drogach bitych ruch coraz bardziej się rozwijał, w ciemnych labiryntach kopalń Anglii kobiety i dzieci, czołgając się na klęczkach przesuwały wydobyte kruszce na wielkich płachtach do miejsc składowych. Kruszce te ładowano do worów, po 150 kilogramów, i przewożono je końmi do składów. Później, gdy dla przewozu kopalń poczęto budować ciężkie taczki na dwóch kołach, przekonano się, że siła konia wystarcza do przewozu | Posilenie tak wielkie i doniosłe, że wyrób kopalniany został nie 150, lecz 750 kilogramów.    [pozbawiony prawie wszelkiego popytu.

[przybijając je do podwaliny drewnianej.

Z chwilą użycia pierwszego kawałka żelaza do naprawy toru drewnianego, zrodziła się myśl przyszłych kolei żelaznych; zanim wszakże myśl ta znalazła praktyczne zastosowanie i urosła do potęgi dzisiejszych komunikacyj światowych, ukrywała się półtora wieku w ciemnościach kopalń.

II.

W rozległych kopalniach węgla i żelaza, stanowiących dobrobyt Anglii, rozwijał się ruch na torach drewnianych coraz ] i bardziej. Łatwość przewozu po takich torach zwiększyła produkcya surowca do tego stopnia, że ceny tego materyału, z powodu nadmiaru produkcyi, znacznie się obniżyły.

Obniżenie cen żelaza lanego sprowadziło w roku 1767

Nie chcąc zawieszać robót kopalnianych, pan Reynolds,

Odlewano więc żelazo w formie płyt, i takiemi płytami

Ciężkie taczki otrzymawszy później 4 koła i przybrawszy tern samem kształt wózków, wyżłabiały skutkiem prze- i zarządca kopalni węgla w Colebrooke-Dale, powziął myśl uzy-jazdu po jednej i tej samej drodze głębokie rowy. A gdy ro-[eia tymczasem wyrobionego surowca do naprawy dióg kopal-wy te poczęto wykładać drewnianemi belkami celem ich na- [ marnych, prawy, przekonano się, że ciężar 750 kilogramów można było zwiększyć do 2.000 kilogramów, nie przeciążając wcale siły j poczęto wykładać drogi kopalniane, po których toczyły się

koni.

Na torach z żelaza lanego potrzebowano bowiem dla kopalń Anglii, i z nimi to prawdopodobnie przeniósł się do [ przewozu każdej tonny ciężaru tylko 8 kilogramów siły po-Anglii zwyczaj wykładania drzewem torów kopalnianych. Od [ ciągowej, podczas gdy na torach drewnianych zużywano na

każdą tonnę ciężaru 12 kilogramów siły.

: wózki. Płyty te miały leżeć w torach tak długo, dopóki się cena Zwyczaj wykładania rowków wyżłobionych przejazdem : surowca nie podniesi.e Przekonano się jednak po wyłożeniu dio-wózków "belkami z drzewa, spotykamy w kopalniach niemie- i gb przewóz surowca do pieców giserskich, odbywający się ckich w okolicy Renu, w kotlinie Saar, już w 14tem stule- i P° torach z żelaza lanego, okazał się daleko łatwiejszym, niż ciu. Królowa Elżbieta, wstąpiwszy na tron angielski, sprowa- i P° torach drewnianych, dza z kopalń tych około roku 1600 górników do upadających

roku 1650 zwyczaj ten staje się powszechnym.

12

= 1*5 ra-

kilogramów.

na

Na torach żelaznych ciągnęły więc konie

O

• 22 z y tyle, co na torach drewnianych, albo -g- = 2-8 razy tyle,

co na zwykłej szosie.

Korzyść ta jakoteż nadzwyczaj niskie koszta utrzymania torów żelaznych, sprawiły, że później, pomimo podniesienia się cen surowca, pozostawiono i nadal płyty żelazne w torach kopalnianych.

Odkrycie pana Reynolds znalazło wielu naśladowców. W kopalniach księcia Norfolk, w pobliżu miasta Sheffield, powstaje w roku 1776 droga, którą już umyślnie wyłożono żelazem. Była to więc pierwsza kolej żelazna -na świecie.

Zamiast żeby wielkie to odkrycie powitać radośnie, stawiano rozpowszechnieniu się kolei żelaznych jak największe trudności. Robotnicy, obawiając się żeby ta nowość nie pozbawiła ich chleba, zbuntowali się i zerwali tę pierwszą, przez inżyniera Kurr wybudowaną kolej żelazną. Kurr tylko ucieczką w lasy, gdzie przez trzy dni się błąkał, zdołał uratować swe życie i ujść wściekłości roznamiętnionych robotników. Obawy powtórzenia się podobnych zdarzeń, jako też niepojmowanie rzeczy, stały się powodem, że postępowanie pana Kurr nie znalazło naśladowców.

Kurr przejęty doniosłością swej sprawy, począł lać szyny swe w nieco inny sposób, chcąc bowiem zapobiedz spadaniu wózków z toru, nadał szynom brzegi wystające.

Krótkie szyny układał on na belkach podłużnych. Później, w roku 1789, usunął wystające brzegi u swych szyn, gdyż przekonał się, że z powodu kruchego materyału brzegi te często pryskały. Zamiast dawnych brzegów, Kurr odlewał koła z wystającą obręczą, zrobił więc tern samem nowy wynalazek jak największej doniosłości. Od tego bowiem czasu powstaje możność odlewania dłuższych szyn, mających metr długości, które pojawiają sie po raz pierwszy w roku 1793.

Outram, ojciec sławnego generała indyjskiego, zaczyna w tym roku odlewać w Derbyshire takie szyny i ustawia je już nie na podwalinach podłużnych, lecz na kostkach kamiennych, zagrzebanych w ziemi w równych od siebie odstępach, według wzoru Jorna Burus. Był to nowy krok na drodze postępu, albowiem drzewo w Anglii było drogie, a kostki kamienne przedstawiały materyał daleko tańszy. Koleje żelazne pana Burus, układane na kamiennych kostkach, rozpowszechniały się też w kopalniach Anglii coraz więcej, lecz nadano im nazwę nie pana Burus, tylko „Outram- Ways' zkąd później wyrobiła się nazwa. „Tram-Ways,“ która teraz przeszła na wszystkie koleje konne. Górna powierzchnia szyny na tych kolejach nie leżała już w równej wysokości z naturalnym gruntem, lecz wystawała ponad poziom tegoż, gdyż obręcz wystająca kół musiała- znaleźć miejsce odpowiednie. Zasada ustawiania szyn w równej wysokości nad powierzchnią gruntu do dziś dnia zachowaną została.

Doniosłość kolei żelaznych do przewożenia ciężarów za pomocą koni już oddawua znalazła uznanie, świadczy o tern doktor Anderson w dziele swem o rolnictwie z r. 1800. Anderson twierdzi, że jest rzeczą konieczną, aby koleje żelazne rozszerzyły się po za obręb kopalń. Powiada, że przychodzi czas, aby na szosach układać szyny i przewozić po torach żelaznych płody ziemne, gdyż zniżenie cen przewozu, umożli- j wionę na szynie żelaznej, oddziałać musi korzystnie na wszyst- j kie gałęzie przemysłu.    i

Koleje konne, pomimo tego, nie wychodziły z zacisza kopalń : szyny lane były bowiem zanadto kruche i nie dozwalały przewozić znaczniejszych ciężarów. Próbowano je zastąpić szynami z żelaza kutego (Nixon 1805,) lecz próba nie udała się, z powodu zbyt wysokiej ceny wyrobu. Dopiero w roku 1820, gdy nauczono się szyny walcować, koleje konne wchodzą w nowe stadyum rozwoju.

Wynalazek ten, największej doniosłości, stanowi ważną epokę w historyi dróg żelaznych.

John Berkinshaw, naczelnik huty żelaznej w Durham, był szczęśliwym wynalazcą walcowanych szyn żelaznych. Na walcach można było wyrabiać szyny daleko dłuższe od szyn z żelaza lanego. Większa długość szyn dozwoliła zmniejszyć ich liczbę przy zakładaniu drogi, a tern samem zmniejszyła się ilość połączeń, przez co zyskało bezpieczeństwo ruchu.

Pierwsze szyny, które odlewać zaczęto, miały 4*5 metrów długości. Użyto ich po raz pierwszy na kolei konnej, mającej 20 kilometrów długości, zbudowanej przez Stephensona w roku 1822, w kopalniach Hutton.

Inżynier Wood pierwszy wykonał w roku 1824 systematyczne próby, w celu wyznaczenia oporu, na jaki przewóz napotyka. On to wykazał, że do poruszenia jednej tonny potrzeba siły, wynoszącej : na szosie bitej „ torze drewnianym „ szynach lanych .

„ szynach walcowanych .

Łatwość przewozu, taniość wyrobu i utrzymania, nako-niec trwałość materyału i bezpieczeństwo ruchu osiągnięte zostały dopiero po wprowadzeniu szyn walcowanych. Dzięki tym własnościom szyny walcowanej urzeczywistniło się w 30 lat później twierdzenie Andersona.

Od czasu wynalazku walcowania szyn, poczynają koleje konne wychodzić po za obręb kopalń.

We Francyi, w roku 1823, niejaki Baunier, otrzymuje koncesyę na budowę kolei konnej dla przewożenia węgla kamiennego z St. Etienne do Andrieux. Kolej ta nie przyszła jednak do skutku. Również nie przyszły do skutku inne koleje konne, a mianowicie z St. Etienne do Lyon i z St. Etienne do Roanne ; pierwsza koncesyonowana braciom Siguiu, druga panom Mellel i Henry.

G-dy jednak we Francyi budowa projektowanych dróg żelaznych nie przychodzi do skutku, w Anglii na licznych kolejach kopalnianych zajmują się czynnie wymianą szyn lanych walcowane, jakoteż przedłużeniem torów.

Unia Stanów północnej Ameryki, dla uczczenia aktu oswobodzenia się od zależności angielskiej 1775 r. powzięła myśl usypania wielkiego kopca na pagórku Dunker-Kul, w pobliżu miasta Borton. Na kopcu tym miano postawić obelisk 70 metrów wysoki z granitu i dia ułatwienia przewozu granitowych bloków, z któryeh powstał obelisk, zbudowano kolej żelazną od rzeki Neponsel, na przestrzeni 5 kilometrów. Ea kolei tej, zbudowanej w roku 1827, nie przewożono jednak kamieni końmi, lecz ciągniono je w wózkach za pomocą liny zwijającej się na bębnie, poruszanym siłą stałej maszyny parowej. Kolej ta, zwana koleją granitową, była pierwszą koleją wybudowaną na kontynencie Ameryki.    (C. d. u.)

Trzeci klin żwiru diluwialnego widzimy na Bystrzycy, a mia-Wykład p. Jägermanna, prof. Sokoły politechnicznej inowicie na Bystrzycy czarnej czyli nadwórniańskiej a stosunkowo ma-

O regulacyi Dniestru

na posiedzeniu komisyi Towarzystwa politechnicznego dla sprawy regulacyi Dniestru, dnia 3. kwietnia 187J.

(Ciąg dalszy.)

(z rysunkiem na tab VI.)

I ło na Bystrzycy złotej czyli Sołotwińskiej ; i tutaj rzecz podołanie się I ma jak ze Stryjem i owemi małemi rzeczkami, które w pobliskości i kotliny Stryja swoje źródła posiadają, a mimoto od Stryja odstę-: pują. Jak struga, płynąca po płaskim stożku stara się rozchodzić i po tym stożku ku podnóżu tegoż, podobnie ma się rzecz zWoroną(któ-I ra jak też Strymba i Uniawa są odnogami Bystrzycy nadwórniańskiej.)

razem

od strony północno-wschodniej sięga prawie do Dniestru

; Występuje prawie z Bystrzycy, następnie oddala się płynąc ; pod dość stromym stokiem formaeyi trzeciorzędnej, zwraca się ku By-Stosunki geognostyczne są w ścisłym związku ze stosunkami ; strzycy żeby między Jezupolem a Mariampołem wpaść do Dniestru. Ten oro- i hydro-graficznymi całej kotliny Dniestru. Powiedziałem już że ; dwuklin

działy wód Dniestru od strony północnej, a więc działy od Sanu, Bugu, Dniepru i Bohu są znacznie niżej położone nad poziomem morza

samego.

Wyżyna Korszowska (wzniesiona ponad źródło rzeczki Tłumacz) Adryatyckiego niż działy wód Dniestru między Dunajem (względnie j pokryta jest namułem diluwialnym czyli tak zwanym Loess (glin-Cisą) i Prutem. Jeżeli wspomnę o wyżynie, która się ku północnemu i ta), swoją zaś drogą pod tym namułem i czarnoziemem znajdują się wschodowi zwraca, rozciągając sie już od samego Chyrowa na dziale j pokłady form. trzeciorzędnej gipsu, między Strwiąźem a Wyrwą i Wiarem, jako dopływem Sanu, na Rud- i ki do Gródka, dalej zaś za Janów na Wiszeńkę, zwracając się na Żor- i ₀d

Warstwy formaeyi trzeciorzędnej występują w pasie począwszy Chyrowa na Starąsól, Staremiasto, Uróż, między Borysławiem a niska-Łozinę ponad Lwów, ztąd w kierunku na Gołogóry po za Zło-    j    Drohobyczem,    wyżej Bolechowa ku Sołotwinie; wszystkie    zatem do-

czów na Płuchów, Olejów, Podhorce i Podkamień, a wzdłuż suchej    j    pływy Dniestru od Karpat począwszy wcięte są w tej formaeyi trze-

granicy rosyjskiej ku Zbruczowi, to występuje na tym paśmie wyżyn    j    cio-rzędnej a    mianowicie w piaskowcu karpackim, potem    w łupkach,

(które przeważnie lasami są porosłe) trzeciorzędna formacya, zawie-j    a nareszcie w    solonośnym ile.

rająca piaskowce, iły i warstwy piasku, która tylko miejscami prze- ;    W tych wcięciach prócz tego są jeszcze odsypy w kotlinach

ciętą bywa warstwami z formaeyi kredowej (tak zwaną warstwą na- : należące do czasów nowszych, a mianowicie do epoki diluwialnej górzańską). Zalesienie tych stoków jest większe, a w nich znajdują się | i aluwialnej. W miejscach, gdzie się te trzeciorzędne formacye kończą, źródła potoków i strug wszystkich po lewej stronie Dniestru położo- | silny spad wszystkich rzek dopływowych Dniestru nagle łamie się nych dopływów większych i mniejszych. Między tymi dopływami a j na znacznie łagodniejszy, utrzymujący 'się jednostajnie prawie aż do mianowicie zacząwszy od Złotej Lipy (Koropiec, Strypa, Sered, Nie- ; sameg₀ łożyska Dniestru. Jakkolwiek wierzchnica tych trzeciorzędnych zława) aż do Zbruczu ciągnie się płaska wyżyna prawie pozioma, nie- i pokładów lasami jest porosłą, mimo to w najnowszych czasach przez znacznie ku Dniestrowi spadająca, tak zwana podolska. Wyżyna ta j korczowanie znaczne obnażenie pozostało, w skutek czego i wietrzenie posiada warstwy formaeyi i czwartorzędnej czyli diluwialnej i obfituje ! szybko postępuje, tak, iż wszystkie te rzeki przy wezbraniach nad-przeważnie w czarnoziem. Dopiero w jarach stromych stokach tych do- ; zwyczaj wiele żwiru prowadzą, który unoszony bywa prądem wody

*----—    (wzg dnie warstwy nagórzańskie) i po silnym spadku, dostając się nagranicę formaeyi 3- a 4- rzędnej. Tutaj

pod którą występują sporadycznie trzeciorzędnej formaeyi pokłady j pozostają tylko większe sztuki unoszonych kamieni podczas gdy dro-gipsu. Pod formacyą kredową, dewońska formacya rozciąga się wzdłuż j bniejszy ryń unoszony bywa aż w pobliże Dniestru samego. Dopływy tych dopływów jak n. p. Strypy, Seretu, Niesławy, Dźuryniu, Koropca j położone po lewej stronie jakkolwiek także występują w form. 3.- rzęd-aź do samego Dniestru, 'która to formacya występuje w wybitnych nej, a nawet w form. kredowej, nie są już tak niebezpieczne dla obnażonych stokach samego Dniestru, a pod formacyą dewońska znaj- j Dniestru samego z powodu, iż nie unoszą wiele żwiru ale więcej na-duje się formacya sylurska, zatem najniżej położona. Od Chyrowa ku j mułu, który to ostatni, a nawet i żwir po części pozostają we wklę-Ustrzykom występują z trzeciorzędnej formaeyi t. zw. „iły solonośne“ ; słościach kotlin swoich, gdyż dopływy te przegrodzone są stawiskami, które z powodu pofałdowania warstw przecięte są łupkami. Na naj- j mają w profilu podłużnym układ tarasowy, a zatem do łożyska Dnie-wyższych zaś wyżynach czyli na samym dziale między Sanem a Strwią- j stru dostaje się stosunkowo więcej namułu, mniej zaś żwiru. Toż sa-źem i Dniestrem występują piaskowce w niektórych tylko miejscach | mo się ma nawet z dalszymi dopływami (jak n. p. Zbruczem,,Seretem, przegrodzone w pojedyńczych pasach łupkami. Niżej tego pasu solo- j Koropcem); tu jakkolwiek stoki są także obnażone i występują formacye nośnych iłów występuje formacya czwartorzędna czyli diluwium i to ! starsze niż sylurska, dewońska i kredowa, to dopływy powyższe o'tyle tylko w dwóch typach, mianowicie:    tylko do Dniestru kamienie unoszą, o ile takowe z tych stoków od

Odłamy te tworzą później większe lub mniejsze wysepki a sta-a Stryj względnie Bereźnica od wschodu stanowi drugą granicę tego i nowiąc rodzaj tamy utrudniają odpływ: tym sposobem tworzą się wyklina, zaś same prawie łożysko Dniestru od ujścia Letwianki aż po- i sepki pokryte roślinnością, która jednakowoż przy następnem wezbra-niźej Żydaczowa zajmuje właśnie ten żwir diluwialny przykryty na- j niu częstokroć (zniszczoną i unoszoną bywa. Inaczej ma. się rzecz mułem aluwialnym czyli żwirem i piaskiem z najnowszego peryodu. : z mniejszymi strugami tak po lewej jak i po prawej stronie poło-Ten klin żwiru diluwialnego stanowi upłaz lekko nachylony i żonymi w tej form. sylurskiej i dewońskiej, z krótkim wprawdzie od podnóża gór ku Dniestrowi, przykryty w niektórych miejscach tylko ; biegiem ale z nadzwyczaj wielkimi spadkami. Są one bardzo niebez-namułem aluwialnym, który to namuł, piasek i żwir aluwialny potworzył ; P*eczne Dniestru samego, gdyż stoki ich są więcej obnażone i większe i mniejsze odsypiska; w całym tym klinie jednak istnieje : rozłożyste, a jakkolwiek w czasie posuchy wody wcale nie prowadzą, jednostajne prawie nachylenie. Można więc uważać ten cały klin jako : przecież po nawalnym miejscowym deszczu unoszą wody zmieszane

z masą kamieni i namułu. a pędząc materyał ten do Dniestru tworzą formalne odsypy, rodzaj jazów w poprzek koryta Dniestru.

Inne dopływy od Gniłej Lipy począwszy w górę biegu Dniestru są regulowane stawiskami i moczarzyskami, w skutek czego żwir nie może się do Dniestru dostać.

Od Synowódzka (gdzie Stryj wraz z Oporem dostaje się w ni- i czasu do czasu w większych lub mniejszych odłamach staczają się, zinę) występuje klinem t. zw. żwir diluwialny, który uważać możemy ; z których nadto większe pozostają w samych łożyskach tych dopły-za zamknięty w trójkącie od Hurnia po za Stryjem aż do Wypu- : wów, gdyż woda nie jest w stanie je unieść, czek tak, że Letnianka i Kłodnica stanowią granicę na zachód,

odsyp, jako stożek odsypany.

Podobnie zupełnie rzecz się ma i w nowszych czasach: jeżeli: potok jakiś unosi wiele namułu, a kotlina raptownie się rozszerzy, wów- i czas siła wody się rozdrabia, a żwir unoszony przez wodę rozprze- i strzeniając się pozostaje jako nadzwyczaj płaski odsypowy stożek;

Druga partya żwiru diluwialnego ciignie się podłużnym dwuklinem ;    Btożewka jest w */₃ swej długości od Koniuszek począwszy

ale znacznie węższym nad Łomnicą, Dubą i Czeczwą. Tu nad Łomni- zabagniona, nie przedstawia wybitnego łożyska, przy nawalnym desz-cą i Czeczwą, znajdują się odsypiska wprawdzie z peryodu aluwiàlnego ; czu wsz^ki namuł roztacza się na moczarzyskach a do fetrwiąźa nie lecz występujące tu silne załamanie terenu między Łomnicą a Czecz-;    dostaje,

Podobnie ma się rzecz ze Strwiąźem. Od Chyrowa tworzą się

wą datuje się jeszcze z peryodu diluwialnego, a więc z tego żwiru diluwialnego ; można zatem uważać ten klin jako odsyp czyli płaski sto_ : odsypy (aluwialne) z tych kamieni, żwirów i łupków, które powyżej żek pofałdowany, rozciągający się od podnóża tycii trzeciorzędnych warstw ; Chyrowa z pojedynczych potoków występują, gdyż od Chyrowa spadek na Łomnicy i Czeczwie, sięgający, do Prewoźca, lecz nie dosięgający Dnie- j łagodnieje. Podobnie jak Uniawa jest odnogą Bystrzycy czarnej, tak stru (gdy przeciwnie przedtem wspomniany klin nad Stryjem jest zu- [ też i Nieżnchówka może być uważana za odnogę Stryju na tym od-pełnie otwarty i przypiera na znacznej długości do samego Dniestru.) j sypowym diluwialnym stożku, tylko że przy jakiejś większej kata-

strofie miejsce to (gdzie się rozgałęzienie rozpoczyna) zostało namu- j du, ażeby woda w tym peryodzie zdołała tak wyczyścić to podłoże iłu łem zatarasowane. Te odsypy diluwialne są dla nas bardzo cennej solonośnego ze żwiru i piasku a raptem nanieść tylko namułek. Na-gdyż tłumaczą nam, dla czego właśnie przy większych wezbraniach j turalną jest rzeczą, że w tych wyższych partyach Dniestru (od ujścia Stryju i jego dopływów, w dawnych czasach Stryj grasował na ca- i Stryja) gdzie dolina się rozprzestrzenia (łącząc się z doliną rzeki łej tej dolinie od Nieżuchówki do Bereźnicy. Na dokładnych kartach i Stryja) żwir diluwialny i namulenie było najszersze, dalej zaś mniej-widzieć można wyryte w różnych kierunkach łożyska tych strug na j sze (gdzie się kotlina zwęża) tak, że przeprowadzając sondy w tern tym właśnie płaskim stożku odsypowym.    i    szerszeni polu profil podłużny miałby spadek mały, dalej tworzyłby

Podobnież ma się rzecz z doliną Łomnicy i Czeczwi, które i się rodzaj grobelki a potem spadek silniejszy ku Żurawnu na forma-powyżej Kożniatowa dzielą się w różnych kierunkach, tworząc bar-i cyi kredowej, gdzie ona właśnie występuje. To jednakże zostało zwi-dzo wiele ramion.    j    rem i nainułem zaniesione; grobelka owa w pobliżu tej formacyi kre-

Że takie rozdrobienie siły wody jest szkodliwe, poznać można : dowej niżej Żurawna (tam gdzie Świca wpada do Dniestru) jest po-na pierwszy rzut oka, gdyż woda przy niższym stanie nie może uno- ; wodem, że cała ta warstwa aluwialna i częściowo deluwialna żwiru są sić piasku i żwiru i ten osiada; przy wyższym stanie wody są wpra-i stale nasiąknięte wodą zaskórną, z której odpływa tylko nadmiar po wdzie te liczne ramiona chwilowo korzystne, bo można je uważać jako j nad grobelka; że jednak po nad grobelka namuliska się znajdują a kanały ulgi ; to przecież żwir diluwialny przykryty tylko częściowo i przy silnym opadzie atmosferycznym nagromadza się także woda za-namułkiem (albo nawet żwirem odsypowym nowszym) zostaje uniesio- ; skórna na całej powierzchni, woda zaskórna zatem z powodu tej gro-ny z jednego miejsca, a osadzony tam, gdzie dawniej przy niższym i bli ukrytej pod powierzchnią terenu ma bardzo mały odpływ, i dłu-stanie było łożysko jakiejś odnogi, tak, że po każdej większej kata- i giego potrzeba czasu aby grunt się osuszył. Że druga taka grobelka strofie łożyska tych pojedynczych ramion są zupełnie inne niż poprze- i (na warstwie nieprzepuszczalnej jako podłożu) koło Kołodrub (gdzie dnio. Że w skutek tego sioła przyrzeczne narażone są na największe ! są błota horuckie) znajdować sią musi, nie podlega kwestyi, gdyż straty i nieszczęścia rozumie się samo przez się.    i znów jeżeli w wyższych okolicach Dniestru, rzeka Bystrzyca, Tyśmie-

Podobnie jak na powierzchni ziemi lasy i roślinność tamują się do Dniestru wtedy tylko, jeżeli częściowa ulewa na jednym tylko ; odpływ wody, tak samo grobelki na nieprzepuszcZalnem podłożu iłów dopływie miała miejsce, gdy siła wody ten żwir do Dniestru popycha, ; solonośnych tamują odpływ wody zaskórnej.

a po wezbraniu wód Dniestru tenże, dalej się posuwa i rozprzestrzenia. |    S t o s u n k i \ i s t o r y c z n e Jak już nadmieniłem, nie uważałem

Widzimy tedy, że na odsypach Dniestru tylko drobny żwir się znaj- ; Strwiąźa za tak niebezpieezny dla Dniestru., nadto myślałem, że wykonany duje, rzadko gdzie giubszy, chyba tylko przy samem ujściu tych do- • kanał dołubowski może pozostać; po bliższych jednak studyach przeko-pływów, które swoje łożyska posiadają w zwirze diluwialnym.

Muszę Panom także przedstawić, że klin między Żydaczowem,

Rudą a Młyniskami należy także do formacyi diluwialnej, jakkolwiek nie jest na karcie geologicznej oznaczony, karty te bowiem są dość po-

Najgorszą jednak jest rzeczą, że właśnie na te wielkie a płaskie i nica, Strwiąż i górny Dniestr doznają silnego obniżenia stanu wody, stożki (w górnych partyach) co raz.to więcej żwiru się dostaje a sto-i to właśnie koło Kołodrub woda jest tamowaną, sunkowo mało żwiru do Dniestru bywa unoszonego. Żwir ten dostaje

.    .    Idąc wyżej Niźniowa, stanowi łożysko Dniestru wybitna gra-

na całej tej przestrzeni diluwialne,, a więc tam, gdzie posiadają małe i nice j'atów , sióh MiasI0 żydaczów po prawej stronie położone, spadki, w łożyskach swoich podniesione zostały, ale nawet całe doliny |    ;ada, 0 le m braeg„ na sil„ym stoku wieksze części leśnewktó-

tych dopływów się podniosły. Tak samo ma się rzecz z Dniestrem, i    b zah)żone b,ly folwarti z odręb,„ gospodarką; podobnie i miasto

od Nizniowa w gorę pod Spaś za Starem miastem a nawet do Strzytek ; Drawno za Spasem. Wyżej Spasa z powodu silnego załamania Dniestru two-rzyły się w najnowszych czasach odsypiska, niżej zaś na Stare miasto,

Sambor aż do błot Samborskich. Podłożem tych’ odsypisk jest nieza- ! dzisiaj Dniestr nie płynie, z siół tych gospodarstwo rozłożone jest już wodnie ił solonośny, który w peryodzie diluwialnym został wymulony i P° obu stronach, a część przez Dniestr odcięta jako niżej położona, i zastąpiony uniesioną gliną, albo też żwirem diluwialnym. Na całej j urażoną bywa na znaczne wylewy. Studyując te granice, wpadło mi jednak przestrzeni tego odsypu aluwialnego znajduje się niezawodnie i w °^° Począwszy od bambora aż do Źydaczowa (względnie Między-zwir w dolinie Dniestru nawet pod torfem lub żyznym namułkiem. i rzecza) stosunki się zmieniły ; pierwszem mojem zadaniem było zbadać Żwir ten wykazany jest w sondzie (przedstawionej przez p. Janko- ; okolicę, tern bardziej, iż przed kilku laty nie miałem dokładnych kart, wskiego) wykonanej przez inżynierów rządowych z Namiestnictwa j badając teren i okolicę, wywnioskowałem, którędy Dniestr płynąć mu-(między Koniuszkami a Kalinowem w pobliżu gościńca z Sambora i siał. Ze dzisiaj Dniestr tamtędy nie płynie, jest to bardzo łatwo do do Rudek)    i wytłumaczenia (jak n. p. przez zamknięcie koryta tamą, zmuszona

jest woda wchodzić w inną odnogę ; nie mniej możliwe jest to, że dziś pewne dopływy krzyżują się z dawnemi odnogami, lub że inne dopływy mnożące żwir wpadły do opuszczonej odnogi, w których żwir ;en tern łatwiej osadzić się mógł, ile że nie był wzruszany silnym

nałem się, że pierwszem nieszczęściem spowodowanem ręką ludzką, był właśnie wspomniany kanał. Studyując karty Kummersberga i spe-cyalne najnowsze generalnego sztabu przekonałem się, iż Dniestr podobnie jak każda, rzeka w innym kraju, stanowi na znacznej przestrzeni bieżnie ziobione i w wielu miejscach niedokładne, gdyż rzeczka Be- ; zaporę komunikacyjną. Naturalnem następstwem było, że w dawnych reżnica, któi.a lównolegle. do Stiyja. płynie . w Ludzie dzieli się Lak, j czasac}₁ (kiedy przewozy pi’omem zastępywały mosty) ludzie osiedlając iż jedno lamię pi ze chodzi na Bmeżnicę do Młynisk i wpada wyżej ; sjęt uważali Dniestr za swoją granicę. Dniestr występuje od Okopów w gó-/urawna a nap izechv Holeszowa. do Dniestru, zaś druga część prze-; rg na przestrzeni 50 kilku kilom, jako granica państwa, od Czarnego pochodzi na Kochawinę, i koło Hniadyczov a wpada do Stryja (ażeby ze ; toku do Czerniawy wyżej Zaleszczyk jako granica Bukowiny i Galicyi, Stryjem zrobić znaczny luk po za /ydaczów) i ze Stryjem wpada zna- ; daiej Zaś występuje Dniestr jako częściowa granica dawnych cyrkułów, cznie wyżej niż odnoga pierwsza do Dniestru, lak zwana Góra żyda- ; powiatów, a prawie zawsze jako granica osad (siół) z małymi tylko czowska (czyli wyżyna) jest w sobie zamkniętą, i może być uważaną; wyjątkami. 1 tak: miasteczko Niźniów, do którego grunta po prawej jako odsyp gliniska na zwirzysku diluwialnem. Jak to z dokładnych : stronie Dniestru należą, nad rzeczką Tłumacz posiada lasy po lewej planów (podług warstwie) przekonać się można, jest to (biszkoktowego ; stronie, w których to lasach po wykorczowaniu założono małe folwarki kształtu w układzie poziomym) płaski pagórek, który został podmulony ; z odrębną gospodarką; dalej wieś Petryłów po lewej stronie posiada przy wielkich wezbraniach Dniestru i Stryju, względnie Bereźnicy. j na stromym stoku po prawym brzegu Dniestru przydzieloną sobie Nie ulega najmniejszej kwestyi, że jeżeli się stan wody obniżył w : CZęść lasów, nareszcie Horyhlady po lewej stronie, a część lasu leżała którym z wykonanych przekopów dawniejszej regulacyi lub się łożysko ; p₀ prawej stronie Dniestru. Grunta uprawne nie były położone po obu przekopu pogłębiło, to po dłuższym przeciągu czasu łożysko znowu j stronach, gdyż gospodarka tym sposobem byłaby utrudnioną bez do-się podniosło. Nie podlega również najmniejszej kwestyi (a udowo- i statecznej komunikacyi z siołem, dnić można na każdym prawic kroku) że nie tylko dopływy Dniestru

Idąc dalej, Dniestr stanowił dawniej granicę, łożyskiem tern

>rądem wezbranej wody Dniestru).

Z tych tedy powodów twierdzę, że Dniestr na granicy do Radło-

Pod warstwami namułku i torfu znajduje się na samym spodzie piasek i żwir, a podłoże tych żwirów stanowi ił solonośny. Wymule-nie podłoża jest coraz płytsze ku stokom poblizkim, tak, że na tym ile solonośnym zaskórna woda do kotliny się ściąga ; im bliżej tej granicy, namułek j^st coraz cieńszy, tak, iż na samej granicy pokazuje się na powierzchni stoku ił solonośny. Im dalej idziemy w kotlinę Dniestru i jego dopływów warstwa diluwialna i aluwialna staje się wic i Neudorf a Sambora płynął znacznie bliżej pod Sambor, stano-coraz to głębszą, a więc najgłębsze wymulenie jest w kotlinie dnie- wiąc granicę pomiędzy Radło wicami i Samborem aż do tego punktu, strzańskiej. Że te żwiry muszą znajdować sie we wszystkich tych gdzie w r. 1S7G woda puściła się po za Kalinów, wzdłuż Kalinowa a moczarzyskach wzdłuż nie podlega żadnej kwestyi; bo nie ma powó- Pienian czyli wzdłuż drogi rudeńskiej i wpadła do starego Dniestrzyska.

48 —

Że przy każdej większej katastrofie, tutaj właśnie Dniestr swoje : snego stoku poprowadzili zatem młynówkę od Dniestru, a skoro od prawa chce utrzymać, to nawet starzy ludzie poświadczyć mogą. ; noga tej młynówki nie była zabezpieczoną, więc podczas wezbrania Przy jak stosunkowo małern wezbraniu wody Dniestru mogą się prze-; Dniestru wdarła się w młynówkę większa ilość wody a wyźłabiająe sunąć tern dawnem zasypanem łożyskiem, wykazać łatwo (gdyż brzegi ! sobie koryto przerzucił się Dniestr w tę młynówkę, jakkolwiek oberwane są dość niskie).

Podobnie się rzecz miała i z Strwiążem, którego wody w tem-Wówczas kiedy niżej Sambora, na granicy Krużyk, Badłowic i j miejscu, gdzie jest silnie serpentynująca granica między Pienianami Kalinowa, Dniestr pchnął się na Kalinów jako jedna odnoga, gdy | a Czernichowem, pchnęły się do Błożewki, a potem do dawnej mły-druga odnoga dostała się do kanału Dołubowskiego, obserwowano przy j nówki jako odnogi z Błożewki wzdłuż całego płaskiego stoku Koniu-moście Badłowieckim (najniższy stan wody 8%* pod 0,) najwyższy stan j szek i t. d.

90%i nad 0, różnica więc wynosiła 98%.

Późniejsza katastrofa spowodowała, iż wody Dniestru płynęły

Tu najdowodniej wyszukać można łożysko Dniestru i jego i tak zwanym Starym Dniestrzyskiem ku Koniuszkom : że była możność odnogi z powodu, iż tu się potworzyły znaczniejsze wysepki, przykryte i tego stanu, rozumie się samo przez się zważywszy, że przy rozgałę-namułkiem, na których później powstały całe osady, jak n. p. Kalinów, i zieniu rzeki na dwa ramiona (jak n. p. Dniestru pod Hordynią) two-podczas gdy w części wyżej Sambora wysepki są albo łozami porosłe, i rzą się odsypy, takowe powiększają się, przykrywają namułkiem, za-

darniają tworząc tym sposobem rodziaj ostrogi, ludzie zaś chcąc się przy odnodze Hordyńskiej uchronić od nadmiaru wodu, starali się ją zamykać, w skutek czego odnoga ta nie mogła działać jako kanał ulgi, tak, iż przy jakiejś znaczniejszej katastrofie nastąpiło zupełne przerzucenie się Dniestru na Zuzanówkę do Koniuszek.

albo nawet wcale nagie.

Na takim właśnie odsypie między dwoma ramionami Dniestr leży dziś Kalinów ; wierzchnia warstwa gruntu jest namułkiem, a pot nim w głębi mniej więcej 45%j znajduje się szutrowisko [aluwialne Na gruntach tych rodzi się najśliczniejsze proso, jakie kiedykolwie w Galicyi widziałem. Że to odsypisko za czasów cesarza Józefa ni było jeszcze uprawiane, wnioskuję z tego (jakkolwiek pomiaru Józe fowskiego nie oglądałem), że tu właśnie kolonia Kalinów utworzon została na gruntach, które do Kamery należały, część tego odsypiska była pastwiskiem narażonem na wylewy, które później oddane zostało

Rozmaitości.

(C. d. n.)

Nowa ustawa budownicza dla znaczniejszych miast kolonistom, a dziś mamy na tern miejscu bardzo bogatą kolonię. Dniestr j krajUj a mianowicie dla Białej, Bochni, Brodów, Brzeźan, Buczacza, więc do punktu, gdzie jest folwark Zuzanówka miał swoje koryto ha, | DrohobJcza , (jorlic> Gródka pod Lwowem, Jarosławia, Jasła, Koło-granicy Kornalowic, Hordyni i Koniuszek a Kalinowa ; ztąd za® : myi, Krosna, Nowego Sącza, Podgórza, Przemyśla, Bzeszowa, Sambo-Dniestr płynął środkiem błot; a podobnie jak gdzieindziej, tak i tu- : ra^ ganokai Śniatyna, Sokala, Stanisławowa, Stryja, Tarnopola, Tar-taj granica ta środkiem błot jest zregulowaną, gdyż nikomu na tern ; nowa> "Wadowic, Wieliczki, Zaleszczyk, Złoczowa i Żółkwi uchwaloną wiele nie zależało, ,a przy pomiarach dla uproszczenia rzeczy prosto- | zogtała w bieżącym tygodniu przez Sejm krajowy, wano granice. Naturalnie tym sposobem dawne serpentyny Dniestru ' zostały także w prostych kierunkach przyjęte.

Izba inżynierska w Galicyi z W. X. Krakowskiem. W nr. trzecim czasopisma naszego podaliśmy wiadomość o zawiązaniu Najciekawszą jest rzeczą gdzie i jak Strwiąż z Dniestrem się i się Stowarzyszenia cywilnych techników z upow. rządowem. Z powodu łączy, gdyż w tern jest właśnie jeden z najgłówniejszych a najfatal- ■ jeszcze niezatwierdzonych statutów nie może Stowarzyszenie rozwinąć niejszych punktów owych stosunków w nadniestrzańskich okolicach, : odpowiedniej czynności, spodziewać się jednak należy wobec okoliczno-które muszą być uwzględnione przy regulacyi Dniestru. Podobnie jak iści, iż wszyscy technicy cywilni kraju do Stowarzyszenia przystąpili, Dniestr, tak samo i Strwiąż począwszy od Chyrowa stanowi (czy to : jak niemniej po dotychczasowej działalności „Izby inżynierskiej“ (Wy-teraźniejsze łożysko, czy też dawne opuszczone) granicę siół, powiatów;: działu Stowarzyszenia), iż pożądany rozwój tej pożytecznej instytucyi dopiero niżej Pienian t. j. gdzie Strwiąż stanowi granicę między Brze-; jest zapewiony. Oprócz innych czynności Izby podnosimy usiłowania garni, Pienianami ku Czernichowu, Strwiąż granicy się nie trzyma, i w kierunku przyznania praw przynależnych technikom cywilnym (mia-Najinteresowniejszem jest, że to opuszczone łożysko przedstawia gra- ; nowicie w podaniach do c. k. Ministerstwa i Bady państwa) i wypra-nicę serpentynująca, Strwiąż zaś łączył się z jedną odnogą Dniestru j cowanie projektu ustawy büdowniczej dla znaczniejszych miast Galicyi. (między którym a tą odnogą Pieniany były zamknięte) a połączone wody płynęły wzdłuż błot Dniestru. Błożewka stanowiła granicę między Czernichowem, Ostrowem a Koniuszkami, i właśnie w miejscu połączenia się Strwiążu z Dniestrem, Błożewka tam wpadała ; od tego miejsca dalej występuje Błożewka jako granica siół pomimo że jest zabagnioną.

Literatura techniczna.

— Inżynierya i Budownictwo nr. 35 zawiera: O ście-ach, kanałach i mostkach z dnami schodowemi na drogach żelaznych.

Co się tyczy młynów, to widzimy je wzdłuż Dniestru powyżej | Ulepszone przyrządy i sygnały, zapewniające bezpieczeństwo na dro-Sambora, wzdłuż Strwiążu; na starych kartach możemy ich dostrzedz j gach żelaznych. O wyborze drzew i krzewów na żywopłoty i opaski o wiele więcej; tak np. na Błożewce G młynów dawniej, a dzisiaj tyl- ; leśne. Centryfuga Weinricha. Projekt nawodnienia i osuszenia (dreno-ko jeden i to w części górnej, gdzie Błożewka jest jeszcze strugą, a i wania.) Przystępny wykład prowadzenia poszukiwań za pomocą szur-w części dolnej nie ma ich wcale, gdyż łożysko się podniosło.

owania. Nauka o elektryczności.

— Przegląd Techniczny zeszyt YI. zawiera: O potrze-ie i zasadach urządzenia wyższej szkoły technicznej. Kanalizacya

Trudno przypuścić, ażeby mieszkańcy owych źyźnych okolic mając podostatkiem wody nie zakładali młynów ; i tak n. p. po lewej . stronie Strwiążu młyn w Podolcach zniesiony w kilkanaście lat po i pneumatyczna Liernur’a (Systt-m różniczkowy. — Sieć pneumatyczna), wykonania kanału Dołubowskiego i młyn w Dołubowie, gdzie obecnie i Palenisko gazowe Haupt a w zastosowaniu do. kotłów paiowyc . tan

obecny przemysłu asfaltowego (1879 r.) przez Leona Mało, inżyniera

jest folwark na młynie. Dalej trudno przypuścić, aby tak wielkie wsi jak Chłopczyce, Koniuszki, które nad wodą leżą mając nadto rzeczkę j cywilnego, o małym stosunkowo górnym spadzie, a znacznym wodozbiorze niej ,— Cysasopisino Techniczne nr. 6, zawiera: Sprawozda-unoszącą wiele namutu, a tern mniej żwiru, nie miały dawniej młynów i nia z posiedzeń Towarz. techn. krak. Sgraffito pod względem history-na swą potrzebę; rzeczka ta jazem spiętrzona mogła wzdłuż Chłop- ; cznym, technicznym i artystycznym. O nafcie i innych wyrobach ga-czyc, Dołubowa prowadzić młynówkę zasilaną jeszcze mniejszymi ; licyjskiego oleju skalnego. Kilka ogólnych uwag o przewietrzam u we-strugami. Tak samo się rzecz miała po drugiej stronie Dniestru i dług Spona. Przebicie góry św. G'tar ła. Utworzenie »Akademii umie-wzdłuż Kornalowic, Hordyni i Biliny ; i tu ludzie mając dość wody, i jętności technicznych“ w Prusach. Eozmaitośei. Bycina: Plany domu naturalnem następstwem młyny własne mieć chcieli, u podnóża wła- ; g ispodarczego szpitala św. Łazarza w Krakowie (projekt.)

Do dzisiejszego numeru załącza się jedna tablica (nr. VI.) i dodatek: materyały do słownika technicznego.

Treść: Sprawy Towarzystwa. — Petycya wniesiona przez Towarzystwo politechniczne do Wysokiego Sejmu.— O usuwiskach. — Bys historyczny rozwoju dróg żelaznych. — Wykład p. Jägermanna: O regulacyi Dniestru (z rys. na tab. YI.). — Bozmaitości. Literatura techniczna.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera

-4

>

■ \}'f

. ' • v/ V ;

-

m

"'-i‘ '

•V

tflU^.ïo ——

i

J?2’s_________29*

“ sgo

Ni

i_

50/^

^^vWt^ro-

oô\otx &cyi

ww

F«4XK» Wl^    XX>W yixX-AO-OX/Vt/ Z XC V»?4i ttXW .yçtgx) t^-Vt> ^*Lc» ï-t) U wv X -X-tfifi' "1&1 9 -

â*-V-ïi-->%7*srÏ6 «y ‘    * ’    à

ą -. zo.ooû. <WTUrl^ 1 : zoo.

r-»

te

n*

'⁷ - ■? ;

j.

LZlWf

as*-

S1 i________

!■-

►u

îi

_____2?*

55*s.

te

jll

'S I

a

__17/-

2-S5

i_.

«-

?•

Ve)'

• /U? Z-i

<l\jUOAAA.Oy

/    4'VH^ Zvy

VVWt-

-l

£?1VC4W^

■>

hay j |

V-v'-6-y:5'UiVz°~o,-s'^n'"=y₉H-Q'^y W-b'-wy^èoq

|4C⁾a^- C cty -w> x-J j tV 1 S (? ^[

YMyAV^

TJ?------5—

.>/

r F 7 'V

■_ - ...«lJij ^:zz~S.

' N)

^|7

1 ëy

SAJlI^Ujy J^od^AA lAAA^ ZÏAs0^vJ^\C>4XM/L<^0 ^Ô^AAAC^AAAy \)~<J X\A,oVi\^ Atf cfi^S)/fvMMJUXX^

>SłTŁ^

'4

4é*‘5

lot-sL

4A

Co

j_ 8 ^1    _

îïo j 5^4mie«Àd«,

458

41*5

140-5!

#4

'S

<0

4»

•i.

1*o |_________*SZ

[_X_So*8

/ ** / VI

=e/f

/-

ł

1Ÿê r

iéz U?^_F^łi.

^j____:.«o_

J?i a»»

fA

lOo

'c

cWx^'f^to j/ jt aD f iXiU/vy    /w; >ł-a/u U,^

keoi/vij

! *1 |ji e t- fr- vo^

._2^_

I!

_________V"

Weteéxyeec

2<Ss

4o<?

405 j--

•SW

4-v

5ł

aw

2«îS

43 si

Dźwignia Jf~ VI. /SSO.

Tablica, VI.

*JraRT<ï > Üwl 7 I “

frr: ? -1

isŁ&u

ow

'4

^    ^w-i-łWł- 4i?x!^/ /x /txd^w -1819. 5*- S’- 5“-11'** \'>ixè/M/

I<XM\ko4x,wi 2o m vcź>Ł\a,'4a2 t)    aaax ĄwiiaKąaaaaI Ą10 fil \

OAĄĄ/.

<UX_

f*;

486 i_____AA1_

491 . ÄW.

te /?

i /o'

Fi

f.U

/£

,;8

«O

195 !—5?A

zoi InAÂ^j 20$ IZ1*&L

I'ISoô

jol

Z1S

Lo6;______

-r-Zizç

Z02

42 Çeoo

£»

2So

J^oD f xîtf C lv>< i/U? WHj, ^ ^%\Vt<XVô Wt \AAy, J^tc>

/ze<

'^•c? <)f u cj aAc

vux

«y

i

XXy^VUttkXxZlUMAsAAPA^lUlôX' ^95 ^Ifvf    ,

*#

T^woł tuu-.

stfa s*¹    j /

pSo.u. ?>Vw>- 'f j

w.

si

=ûs

RL

-V. 5 >oo

2<ïà

V-

•V

40

f, /

A* /

â /,

c /*

»•I

ł! 1

4 Si«O"*

' îO

^*18öo

»I

'O

pf ;î>

<8

lu

v»

IA

«*-----

Ui

«SS

j2î?sl_

\9â.sI

?5o

iz/<r

Î2

4*-sr

2*->. s

2^a

2.ar#______]•

2«/. Ç

Â-<>& -