Rocznik IY.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie .    .

półrocznie . .

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

w s:

złr.

Lwów, 20. Marca 1880. * \VF LWOWIE/* )

----—— - i——— wĄ, ■ ÿ

'\^ć//£ Q |^\\j Redakcya i administracya

DŹWIGNIA

Ir. 3.

znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. tęiłą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bękopisma nie użyte zwraca Bedakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Jan Franke, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej; Roman br. Gostkowski, inspektor kolei Albrechta; Edward Heppe, nadinźynier kolei Karola-Ludwika ; Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej; Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika i Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej.

Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

i tyce zastąpiony telefonami. Mimo to posiadają także telefony zalety przed aparatem Morsego, gdyż prędzej odbywa się rozmowa przy takowych niż przy aparacie telegraficznym, tudzież nie wymaga użycie telefonu ćwiczenia w rozmowie. Gdzie się rozchodzi o pozostawienie Zgromadzenie odbyte na dnin 14. lutego 1880.    :Ślad“    tam telefm nie może znaleźć zastosowania. Przy

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 57 członków i 8 goéci. i f'j⁰ !<0W?“ ***"»    me m°ł0 ^

Protokół z ostatniego zgromadzenia przyjęto bez zarzutu.    k“T'***"    fIad korespondencyl Zdarz,dku dziennego udziela p. przewodniczący głosu p. Abakanowiczowi, i    P' *"••****    •!' lDal“e ^oleJaf używać telefonów do

który opisuje przyrz,d własnego pomysłu, służący do wykreślania linii : rtTm°Wy a w szczego no-ci na imać zwon -owyc. . pieegent całkowej jeśli się ma dan, linię różniczkowa. Zarazem dowodzi p. prele- i °PIS“J« Bzcf ■S»¹»’™ urządzenie dzwonków elektrycznych w budkach gent, iż przyrząd jego można także zastosować do graficznego przedstawię-i    °W, a, ej o wy,. , porozuniiewającyc sieze stacjami pizez a-

nia momentów statycznych, meteorologicznych spostrzeżeń i t.d. Zgro- : Y?¹?⁰ umowionyc sygna ow. aiazem po nosi p. pie egent wa liwo-madzenie przyjęło wykład z uznaniem. W dyskusji „ad wykładem i T ”u>d»«»<iu⁰śc, takiego sposobu porozumiewania się, tudzież przed-, .    .    , .    ...    .    . ,    ,.    .    ; stawia urządzenie hmj dzwonkowych na kolejach pruskich. P. prele-

zabiera glos p. przewodniczący, który przyznaiac gemalnosc pomysło- :    .    ,    ,    .    ^    f    v

......    , ..    , . j ,    .    ,    . i gent zaleca zaprowadzenie telefonów na liniach dzwonkowych w ten

wi, podnosi niektóre wątpliwości co do mechanicznego wykonania, a:    ...

, •    i .    ,    , . ,    : sposob, aby w każdej drugiej budce dróżnika umieszczono telefon z od-

imanowicie powątpiewa, czy bedzie można zapobiedz ślizganiu sie kolka ;    . , .    ,    . 1Ir . ,

poruszającego sio po papierze. P. prelegent odpowiada, iż po dokona- ! P° 'T urządzeniem W końcu oblicza p. prelegent koszta „rżanej próbie, podniesiona okoliczność nie doje powodu do obawy w tym: Zer"¹R lnl! zaon ?groma zenie pizyję o wykład względzie. P. Pragłowski porównywaj,o użycie tego przyrządu z piani-i "I⁰¹“ V ***'?' «ad wykładem zabiera głos p. profesor Bykowski, metrem, przyznaje wyższość przyrządowi p. Abakanowicza, gdyż pla- :    ⁰¹Y cynl uwagę, iż p. pie egen za ma o po loży na -oszta uizą-

nimetr podaje liczby, podczas gdy tym przyrządem otrzymuje ,ię : daa"'a‘el0^uow. P prelegent odpowiada, iż daty przez niego podane wprost rezultaty iadane sposobem graficznym. Zarazem podnosi pan:?, lcz°n° w P1ZJ lżeniu. . aa zapytuje, ja - na e'y wyt umączyć, Pragłowski, iż ten przyrząd dalby sio także zastosować do graficznego !    k°’0Jach    używają na lmu dzwonkowej bardzo słabych

oznaczenia prężności pary w kotle, przez zaprowadzenie odpowiedniego :pla' °W’ .‘ pr.e 0°?n' "ĆJaaina. i w lazie i awania sygnałów używają dzenia    *    j magneto-mduktorow. P. Darowski zapytuje, czy p. prelegent robił

i próby z telefonami na liniach dzwonkowych. P. prelegent oznajmia, j iż robił próby na linii Stanisławów-Jezupol i takowe wypadły bardzo ! pomyślnie.

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych.

z uzna-

Zgromadzenie odbyte na dniu 21, lutego 1880.

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 55 członków i 8 gości.

Protokół z ostatniego zgromadzenia przyjęto bez zarzutu. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczicy głosu p. Dr. Feliksowi:

Strzeleckiemu, który mówi „O maszynie falowej Szwedowa.* P. prele-j zaJm|e siÇ wydawnictwem dzieł technicznych w języku polskim bądź gent opisuje urządzenie tego przyrządu służącego do przedstawienia i ⁰¹ Jgin^lnych, bądź przełożonych z literatury obcej. Czynność ta po-fal akustycznych i czyni z takowym doświadczenia. Zgromadzenie ; w^eizJ SÎÇ osobnej komisyi, która obmyśli potrzebne do tego środki, przyjęło wykład objaśniony odpowiedniemi eksperymentami z uznaniem. | wni°skiem przemawiają pp. Babel, Mitscha, Kakowski, Bieńkowski W dyskusyi nad wykładem zabiera głos p. przewodniczący, który : ^ Pragłowski, przeciw przemawiają pp, Radwański i Stwiertnia. Zgro-utrzymuje, iż możnaby wynaleźć związek między ilością węzłów aku- : madzenie^ uchwala większością wniosek. P. przewodniczący odstępuje stycznych a prężnością nitki używanej przy tym przyrządzie do przed-: wn^ose^ Narządowi do dalszego traktowania według regulaminu, stawienia fal. W tym celu trzebaby zawiesić na końcu nitki odpowiednie ciężarki, któreby spowodowały większą lub mniejszą prężność nitki, co się przy tej maszynie wykonywa za pomocą mocniejszego lub słabszego nakręcenia odpowiednio urządzonej śruby. Zarazem podnosi ; kretarz odczytuje spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzystwa; p. przewodniczący prostotę w urządzeniu tego przyrządu, lecz nie może j tudzież pismo Wydziału krajowego, w którem tenże wyraża Towarzy-służyć do sumowania i odejmowania fal, co przy innych aparatach ; sLwu uznanie za rozpatrzenie i ocenienie planów, projektów i poglądów tego rodzaju jak n. p. przy przyrządzie Fessela przedstawić można, j odnoszących się do regulacyi Górnego Dniestru. — Z porządku dzien-Wynalazcy chodziło jednak głównie o przedstawienie ruchu. P. prof. : nego udziela p. przewodniczący głosu p. Brucknerowi, który opisuje Jägermann zapytuje, w jakim stopniu podlega nitka zużyciu przez ; i przedstawia rysunkiem przyrząd Seemana, służący do przytrzymy-częste robienie doświadczeń. P. prelegent odpowiada, iż wytrzymałość j wania zbiegłych wozów kolejowych. P. prelegent omawia zarazem próby nitki wystarcza dla kilku tego rodzaju doświadczeń.

Zgromad zenie odbyte na dniu 28. lutego b. r.

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych i8 członków i 2 gości, j praktycznym. W dyskusyi nad tym przedmiotem zabiera głos p. Heppe Protokół z ostatniego zgromadzenia przyjęto bez zarzutu. Z po- ; i zapytuje, w jakim czasie i z jaką trudnością można tym sposobem rządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu p. MachalskiemuJ zatrzymany wóz kolejowy zepcbać z przyrządu. Pan prelegent wyjaśnia, który mówi: „O zastosowaniu telefonu na liniach dzwonkowych dróg : iż ta czynność nie natrafia na żadne trudności. P. Walewski przytacza żelaznych.“ P. prelegent omawia trudności, jakie się nasuwają przy i przykład z kolei czerniowieckiej, gdzie z wielkim skutkiem zbiegłe zastosowaniu telefonów a w szczególności, iż telefonem można rozma- j wozy zatrzymano. P. przewodniczący nadmienia co do uznania prakty-wiać na krótką tylko odległość. Według prób dokonanych przez pana i cznej wartości przyrządu przez zarządy kolejowe. W szczególności pod-prelegenta można użyć telefonu na odległość 15 mil. Z tych powodów ; nosi p. przewodniczący, iż koleje czeskie dotychczas nie zaprowadziły powszechnie uźywan aparat Morsego nie może być wszędzie w prak-: tego przyrządu a natomiast używają do zatrzymywania wozów oso-

P. prof. Bykowski czyni następujący wniosek : Towarzystwo

Zgromadzenie odbyte na dniu 6. marca b. r. Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 41 członków i 1 gość. Protokół z ostatniego zgromadzenia przyjęto bez zarzutu. Se-

on

przedsiębrane z tym przyrządem na kolejach austryackich, i nadmienia, że nawet przy spadzie wynoszącym 1:72 okazał się ten przyrząd

18 —

bnych torów zbudowanych na wzniesieniu, które urządzono dla próby ; jako W rękę Ogień ! — Nie można się dziwić, te rówieśnicy na kilku stacyacb. — W dalszym ciągu wykładu mówi p. prelegent j j₀gO patrzyli nań jak lia bóstwo jakie, jak na czarnoksiężnika, * O przyrządzie Tompsona“ służącym do uszczelnienia rur płomień- :. ^ ua    wyższą, i że przeczuwając instynktowo ważność

nycb w ścianach kotła. Również opisuje p. prelegent utządzenie i uży    ludzkości cudotwórczej siły Ognia, widzieli w niej COŚ,,

cie drugiego przyrządu Tompsona, który w podobny sposob jak poprze-; Uld'    yuuuu    J / f ’    ,    .    ’

dni jest urządzony i służy do obcinania rur płomiennych. W dyskusyi przed czem człowiek W swej maluczkoŚCl korzyć Się powinien,

nad tym przedmiotem zabiera głos p. Epier.    a nareszcie, że dla wykonawcy tej sztuki wytwarzania ognia

P. Świątkowski czyni następujący wniosek : „Towarzystwo wnie- powzięli cześć, która się kapłanowi każdej idei, każdej do rządowego konserwatora zabytków architektury, tudzież do wję]£SZ0j my§li należy. Ogień też wzbudzał w ludziach p 0-urzędu budowniczego miasta Lwowa przedstawienie, ażeby wzbroń i o- : ^ ^    z Q u w j e ] b i e U i e i wdzięczność, wzbudzał

ogóie°ucziicia, które stanowią rdzeń „««ć tak wauych prawkę, ażeby zamiast udawać    się do urzędu budowniczego, wniosło    :    re 1 Igi j ny c h , to jest uczuc, które umysł człowieka kieiują

Towarzystwo przedstawienie    do    Rady miejskiej. Zgromadzenie przyjęło    ;    ^ sferom nadziemskim, które go zniewalają do mimowolnego

wniosek z poprawką p. Heppego.    i uginania kolaua przed ogromem tej siły, która niepojętym dla

ludzkiego umysłu sposobem światy tworzy i niemi dyryguje.

ów wiec pierwszy i największy technik, ów wynalazca ognia, był zarazem twórcą uczuć religijnych, A jeżeli

Odczyty prof. K. Masz kowski ego    na zgromadzeniach tygodniowych dnia 15, 22 \    gjg wsteez, aż do czasów najwcześniejszych, spo-

/ 29 listopada 187 .    j strzeżemy, że pierwsza religia zasadzała się ua czci ognia,

(Ciąg dalszy).    ia w dalszym swym rozwoju : słońca, gwiazd itd. Dopiero póź-

Pozwoię sobie teraz określić, co ja rozumiem pod te-j niej, gdy się już ludzkość niejako wdrożyła w pielęgnowanie ehniką, a w czem na szczęście moje, zgadza się moje zdanie i takich uczuć, powstawały — w miarę coraz bardziej rozwi-

yżyuach i jających się pojęć, inne poglądy religijne. Ze człowieka, ktoiy to Avszystko wynalazkiem ognia spowodował, możemy nazwać j £a]j.    i twórcą pojęć religyjnych, nie podlega wątpliwości, równie jak

Technika jest wynikiem pracy umysłowej, skiero- ; pojąć nie trudno, że posiadającego tajemnicę wytwarzania wanej    ku    zbadaniu    praw przyrody,    a    to    celem zużytko-    j ognia, ówczesna naiwna ludzkość wysoce czciła, a widząc w mm

wania    tychże    praw    do    wszystkiego, co przyczynić    sie    może do    j posiadacza tajemniczej a tak dobroczynnej siły otoczyła go

wzrostu umiejętności, do upiększenia i uzacuiema żywota łudź- j aureolą jakiegoś wyższego posłannictwa, jakiegoś kapłan-kiego, do rozpowszechnienia miłości piękna i do uregulowa- j s t nia stosunków społecznych i politycznych odpowiednio godno- :

sie

O wpływie techniki na cywilizacye-

na w

ze zdaniem znakomitego grona ludzi, stojących

wiedzy technicznej.

w a.

Tak więc pierwszy technik był t wór c ą pierwszej religii ści człowieka    ; zarazem pierwszym kapłanem. Czuję dla tego nieznanego gie-

Że technika rzeczywiście tem jest. i na tej drodze sie uduszą tem większa cześć, iż wyprzedzając myślą swą epokę o ty-rozwija, postaram sie w bogdąj krótkich słowach udowodnić. ! siące a tysiąc lat, rozwiązał on praktycznie zagadnienie zaprząta-Pierwszym, największym', dotychczas przez nikogo nie-ijące dziś jeszcze najznakomitszych uczonych. On bowiem pokazał

prześcignionym był ten, niestety ni z imienia, ni z rodu, : światu, że pracę mechaniczną, wykonywaną przez tarcie drzewa o ni z czasu,'w którym żył nieznany nam technik; ten, któ-; drzewo, można przekształcić na prace ciepła i światła. Był ry pierwszy wynalazł sposób sztucznego wytwa- zatem twórcą dziś tak dominującej dyscypliny, jaką jest .tarzania ognia. Mówię: był to największy w świeeie technik, : o r y a mechaniczna ciepła.“ A dopiero (prawie w naszych gdyż od chwili wynalazku ognia świat stał się rzeczywiście : czasach) powiodło się drugi emu, j emu ró w nemu geniu-krółestwem człowieka - światem, który go dzieli przepaścią : s z o w i, odwrotną znowu drogą idąc w machinie parowej pracę niczem się nie dającą zapełnić od świata zwierzęcego. Ido-.ciepła przemienić za pośrednictwem pary w piacę me-

pokad Darwiny mnie nie przekonają, że i u zwierząt znajdu- chaniczną.    ...    ,    . - , -

I sie choćby "tylko ślady tego, że którekolwiek z nich. czy:    Wracam do mego pierwotnego założenia, i do udowodnienia

go

to na niskim czy na najwyższym stopniu rozwoju organiczne-: tego twierdzenia, że technika jest wynikiem piaey umys stojące, okazuje dążenie do wytworzenia sobie sztucznego i w ej celem zbadania praw, któremi się przyroda rządzi. Ze ba-ciepła za pomocą ognia, uwierzyć nie mogę w prawdziwość i danie praw jakiebkolwiekbądź me może yc po îczone teoryi tak Lanej Darwinowskiej,", pozostanę przy tej wierze, : pracy fl z y c z ne j, lecz z pewnością jes pra, nm^owz Jo że człowiek (pomimo że ma tyle wspólnego ze zwierzeniem) : w naturze pojęć ludzkich leży Chcąc zaś “c jaki p , jest przecież czemś iunem niż zwierze.    podług których sie pewne fnukcye odbywaj tr eha obie n -

' Wiarę te zawdzięczam owemu pierwszemu i największe- ; samprzód sprawę zdać z tego, na jakiem polu te tant T -

mu technikowi, bo wynikiem jego wynalazku był wywrót ; odbywają i w jakim kierunku chce się je badać. Otóż wszel-

całego pierwotnego ustroju życia ludzkiego. Wyobraźmy sobie Aie swe funkeye natura    __

tylko stan ludzkości, nie posiadającej ognia sztucznego; jakaż i w czasie; i najbai ziej^ n    A    )j ż

żarła surowe mięso ;

to dzicz być musiała?! Żarła ta czerń surowe płody roślinne, ; m y ś 1 ludzka, odbywa ą« w człowieku ^    . .i

— równie zwierzęciu musiała się kryć i pewną przestrzeń zajmuje, i chocby tiafną czy tez najuiedo-po norach ziemnych, gdyż narzędzi do sporządzenia sobie mie-; rzeczniejsza wypowiadał myśl, tiwa ona czas ja i c oc y szkania nie miai L og- mieć ich nie mogła. Wynalazca : tylko czas różniczkowy Ztąd    ™ ^ “

ognia od razu dał ludzkości władze, berło nad światem mar- jest w związku z przestrzenią i z czasem. Juz ^wet twym roślinnym i zwierzęcym, zrobił człowieka rzeczywiście wspominam o inuych zjawiskach świadczących o życiu ł> J

lemorzyrody    : rody, które obserwujemy, a z których przebiegu wmosku emy

Dziś L/muie jak i żadnemu z Panów nawet na myśl; że podług tych a tych praw się odbywają; obserwacje e zas nie przyjdzie zastanawiać się nad olbrzymim postępem, który: możemy przeprowadzać tylko w przestrzeni iw pewijm czA ludzkość odrazn uczyniła, gdy jej ten wielki technik dał nie- : sie. Te dwa pojęe.a : przestrzeni i czasu, nad któ.ych

19

definicją najwięksi filozofowie, zacząwszy od egipskich i grec- ! racyonalnie przeprowadzoną weûtylacye, powietrze nieraz kich, a skończywszy na Fiehtych, Szeliugach, Kantach, Heglach, i czystsze, aniżeli w niejednych salonach. Tam znów całe Hart mailach

rozwiązać nie zdołali — ujęła te-i miasto zaopatrzone, przez mądrze przeprowadzone wodociągi, chnika! Przestrzeń bowiem mierzyć i kształtować umie i w najczystszą, najzdrowszą wodę. Tu piece, dozwalające analityka i geometrya wykreśliła, a czas mechanik swoim i w każdej chwili uregulować temperaturę odpowiednią potrze-zegarem ; a wszystko, co tylko mierzyć zdołam jest już moją i bie. Tu szkoła, w której dzieci nasze bez narażenia zdro-duchową własnością, jest czemś, co podlega mojej woli, czem I wia, (gdyż sale są światłe, średnio ogrzano i dobrze wenty-kierować, co do tejże woli nagiąć i zmusić mogę. Żaden i lowaue) mogą pobierać nauki na szwank. . . . technik wprawdzie nie dał orzeczenia tych dwóch pojęć czy- j Zastrzegam się najsolenniej przeciw zarzutowi, jakobym sto abstrakcyjnych ; lecz technikowi nigdy nie chodzi i cho- ; w moich zapatrywaniach chciał ubliżyć zacnemu stanowi le-dzić nie będzie o same orzeczenia, ale tylko o rzecz. i karskiemu. Daleki jestem od tego, gdyż wiem, że tak jak ja, Pytam: czy więcej się rozwojowi ducha ludzkiego przysłużył ; każdy z nas doświadczał ofiarności lekarzy, którzy nieraz z na-t.en filozof, co się nadaremnie rozbijał za definicyą pojęć czasu ; rażaniem się nawet na utratę własnego zdrowia i życia, z ca-i przestrzeni, ezy też technik, który badając naturę, zastoso- : łym zasobem swej wiedzy i zręczności, nie zważając ni wał wyniki studyów nad temi pojęciami ku pożytkowi ludz-:czag> üa p₀re, ani na niebezpieczeństwo, zdażali z ratunkiem kości ? !

na

do chorego. — Cześć im za to! — i nie ich to winą, jeżeli Zdobył więc sobie technik wymierzalne, uchwytne, jego i skutki ich poświęcenia są częstokroć smutne, i zawodzą często woli poddane dwa najbardziej abstrakcyjne pojęcia; a domi- i oczekiwania ich samych i rodzin otaczających łoże umiera-nując na tych dwóch polach, mógł się pokusić o zdobycie jjącego. przynależnego sobie wpływu na bieg wszelkich strumieni, którymi płynie życie społeczne.

Mnie chodziło tylko o wykazanie, że technika ma wielki i zbawienny wpływ na medycynę; a że to, co lekarze

Przypatrzmyż się teraz tym usiłowaniom i wynikom ich | nazywają sztuką leczniczą, w rozróżnieniu od umiejętności leczniczej, dziś jeszcze tak samo w kolebce spoczywa, jak za czasów Hypokratesów i Eskulapów, to zaczerpnąłem z rozpaczliwych wykrzykników dzisiejszych koryfeu-Rozpada się ta umiejętność na dwie główne grupy, na ; SZ<5W medycznej wiedzy, jak Rokitański, Skoda, Delaton, Bil-dział tak zwanych chorób wewnętrznych i chorób chirnrgi- j roth [ cznych. Co do rozpoznania chorób wewnętrznych, które jest bezwarunkowo rzeczą lekarza, to w tym dziale lekarz bez techniki rady sobie dać nie może. Tylko bowiem przy pomocy termometru, wzierników rozmaitych, wpływów elektryki i ma-„„»tramu na organizm i jego życie, przy pomocy chemii, i wiellie j<*» ? - A to robi okulista, zdejmując bielmo wzrok która jedynie podaje lekarzowi możność ocenienia, czy lek zaciemniające, za pomocą tego instrumentu misternego, który zaordynowany może lub nie może być skutecznym — tylko mii sporządził technik. Lecz nawet i w pizypadku szczę-. przy pomocy praw akustyki t. j. przez auskultacya i perku- śliwie dokonanej operacyi, na nie by się to wszystko (i ta sya'i t d„ lekarz może 'rozpoznać chorobę i na podstawie    oMistI 1 te P™>>yte bole pacyenta) nie przydało,

takiego rozpoznania zastosować swe postępowanie lecznicze ! gdyby znowu nie technik, sporządzający skaleczonemu, soczewki zbawienne lub zgnbue. A czyż zastosowanie ciepła lub zimna i pozbawionemu oku odpowiednich okularów. - A ileż to ramion, nie odgrywa dziś w medycynie jednej z najważniejszych ród ? "óg sztucznych, ile szczęk, nosów odtworzonych, ile zębów A czyż 'dopływ świeżego powietrza w dostatecznej ilości, i ! wstawionych widzieć możemy, przez co wszystko ludzkości świeżej, czystej wody, nie stanowi dziś kamienia węgielnego ! cierpiącej ulgę sie przynosi i do pracy pożytecznej uzdalnia; całe»» lecznictwa? Wszystko wiec to, na czem opiera medyki» t0 wszystko mamy zawdzięczyć tym poczciwym, nieznanym swoja wiedze lekarską, czerpie on z fizyki i chemii, tych parł* imlema- * ciehośel P>»cWjm technikom, którzy zagłę-exceVtnce dyscyplin technicznych. I jeżeli smutne zanotować i biwszy si? w    chmirga-lekarza, sporządzili narzędzia

możemy rezultaty czynności sztuki lekarskiej, to z pewnością;' prayraądy tak, by lekarz celu założonego dopiąć mógł. — nie można tego policzyć na karb techniki, bo ta ze swego za- i Lecz uiezaprzeczenie i technika ma chirurgu wiele do zadania wywiązała sie świetnie, jeśli wszelkich środków tak do i wdzięczenia, gdyż bez żądali, jakie chirurg mechanikowi sta-rozpoznawania chorób, jako też potrzebnych do zwalczania ich ! wi- “<>*®by ten ostatni nie przyszedł na myśl sporządzenia-medykowi dostarczyła.    : (abï *ïlko PaI'? dać przykładów) - piły łańcuszkowej, lub

giętkiej osi, które nam umożebuiają we wszystkich okoliczno-Technika spełniła swe zadanie, jeżeli przez rozbiór che- i ściach i we wszystkich kierunkach ciąć i wiercić, miczny ciał podała : z jakich pierwiastków one się składają,

Przedewszystkiem przypatrzmy się wpływowi techniki na

medycynę.

Przejdę teraz do chirurgii. Czy może być dla człowieka straszniejsza klęska, jak utrata wzroku? Czyż z drugiej strony można sobie wyobrazić większe dobrodziejstwo, jak uzdro-

Przychodzę teraz do tematu, który z jeduej strouy może i jak w danym razie te ciała (gdyby się bezpośrednio w ua~ ; jes^ uzasadnienia najtrudniejszym, a z drugiej łatwym turze nie znajdowały) możnaby sztucznie utworzyć. Już nie; ć_ przyZnać jednakowoż musze, że uzasadnienie tego, ja-techuiki rzeczą jest badanie, czy takie ciała dla ludzkiego : ^ , technika wielki wpływ miała na ustawodawstwo i zasto-organizmu są lekiem, czy trucizną. Nie jest rzeczą technika j    ■ „0 w praktyeei di» tego tylko jest dla mnie tak

orzekać o tern, czy (w ogóle biorąc) działanie trucizn w ciele |    ieważ w tjm ki6rlmiu powinienbym jak naj-

schorzałem człowieka, który chorobą zdjęty, mniej siły posiada :    u#^ M . przykladów przytoczyć, by zadość uczynić

do przeciwdziałania złym skutkom trucizny, mi zdrowy ; zalożedu . _ a t dla kr6tkośei czasu, jakim rozporządzam, człowiek, jest zhawiennem czy też zgubnem. To jest już rae-j^^ nie mog<?> zatem ograaicZe się na dwóch tylko fak-czą lekarza wyłącznie. . . .    jtaeh, które muie usprawiedliwią, że i co do jurysprudencyi

Po stronie techniki znajdziemy monumenta świadczące | teelinika działa w duchu humanitaryzmu. I tak (uie przypo-o jej działalności. I oto szpital, w którego komnatach przez: miuam sobie już w którym roku) skazano rzeźuika na śmierć.

Było to w Bawaryi. Wszelkie poszlaki były tego rodzaju, że j busiów, zostających ze sobą w związki pewnego współ met wa. sądowi, na podstawie dochodzeń, było prawie niemożebnem | Takiemi bandami zaniepokojona, a w bycie swoim zagrożona przypuścić, że ktoś inny mógł być mordercą, jak tylko pod- j społeczność udaje się po ratunek do organów policyjnych i sądny. Poszlakowauy zaś do ostatniej chwili utrzymywał i na- j sądowniczych. Policya rozsyła straże i wyłapuje tych rzezi-wet zaprzysiegać chciał, że jest niewinny. Nic to nie porno- j mieszków, aby oddać ich sądowi, a sąd ich kondemnuje, czy gło — skazano go na śmierć. Najważniejszą z poszlak przeciw | to na więzienie czy nawet na śmierć. Społeczeństwu jednak niemu był znaleziony na drugi dzień po dokonauem morder- j ucywilizowanemu nie powinno zależeć na wyłapywaniu i ka-stwie fartuch krwią obryzgany, z śladami, że ktoś krwią zbro- ] raniu zbrodniarzy, lecz powinno się ono starać o umemoże-czonemi rękami za ten fartuch chwytał. A ponieważ ofiarajbnienie popełnienia zbrodni; wtedy i zbrodniarzy me będzie, miała także palce pokaleczone i ponieważ podsądny w żaden i i karającego sędziego nie potrzeba.

sposób alibi dowieść nie mógł, przyjęto więc fakt morderstwa j Na to podała technika środek.    Paryżu, on yme,

na

jako przez niego dokonany, i skazano go (jak już wyrzekłem) j Nowym Jorku, Chicago i t. d. mieszkańcy urządzili się a , śmierć. Już odsiadywał w izbie nieborackiej trzydniówkę, j że kupcy, zamiast ryglować drzwi olbrzymiemi sztabami, za-w tern przekonaniu, że chyba jakiś cud go od niezasłużonej j miast spuszczać żelazne story w oknach, zamiast utrzymywać kary ochroni, gdy technik pewien, a zarazem fizyolog, który | stróżów nocnych, zostawiają swe sklepy, magazyny, kasy prasie zaimo wał wówczas mikroskopia, badał owe plamy krwiste iwie otwarte, i słuchając rad techniki, zamiast stróża nocnego, ^a fartuchu - i o! zgrozo, czy też o szczęście? - mikro- ] tej ciemnej istoty, zapalają lampy w swych lokalnościach. skop wykazał, że te plamy pochodzą z krwi świni, a nie czło• j I ta lampa, ten gaz przez technika stworzony, jest najlepszym wieka! Zakomunikowane sądowi to spostrzeżenie spowodowało|stróżem bezpieczeństwa. Za storami, za drzwiami zamknięte-cofniecie wyroku; i tak mikroskop, a raczej ten technik, co! mi złodziej lub rabuś mógł bowiem daleko bezpieczniej ma-pierwszy mikroskop ułożył, wyratował człowieka od utraty ! nipulować, gdyż był narażony na czujność tylko jednego stróża; czci i życia Wiece] sie znajdzie podobnych przykładów, zktó-iprzy takiem zaś urządzeniu pierwszy lepszy przechodzień staje ryeh sie okazuje,' że często, bardzo często technika i jej za-i się takim stróżem, gdyż spostrzegłszy w sklepie w porze niestosowanie w sadownictwie są dobroczynne, i że jedynie te- j zwykłej kogoś, narobi hałasu, i znrodmarza wyda. chnika potrafiła wyprowadzić z błędu sędziów - ludzi, którzy! A teraz pozwólcie mi Panowie znowu zapytać, komu się z pewnością tylko wedle najskrupulatniejszego obrachunku i należy palma pierwszeństwa z powodu krzewienia humanita-z swoiem sumieniem i trzymając się obowiązujących praw.jryzmu: czy temu, co dysponując kaźmą, stryczkiem mieczem werdykta wydaja. Technice też zawdzięczamy, że sprawie-] lub gilotyną, karze schwytanych zbrodniarzy, czy tez temu, dliwsze są dziś ‘sądy niż niegdyś, gdyż ona podaje środki do j który roznieca światło i przez to światło ^Pobiega^^brodm. .

racyonalniejszego analizowania winy, lub niewinności.    ^ 0 naS

0 wodach gruntowych.

Kto czytał historyę i statystykę, ten wie, że ilość zbrodni zmniejsza się z wyższym stopniem cywilizacyi i moralności, na którym w danej chwili społeczeństwo się znajduje..

dów na jeden.

Technika bezsprzecznie ten stopień podwyższa i na umoral-i Spotykamy się często z zażaleniami właścicieli realności nienie wpływa. Jeżeli zaś tak jest, to musimy i w historyijna stopniowe psucie się wody w ich studniach, których zam-i w statystyce znaleść na to dowody. Z niezliczonych dowo- j knięcia z przyczyny szkodliwości dla zdrowia, lekarze żądają, a stwierdzenie wyż przytoczonego zdauia, wyjmę tylko i ponieważ sprowadzenie zdrowej wody z poza obrębu mrnsta

! połączone jest ze znacznemi kosztami, których właściciele

Wiadomą jest rzeczą, że tam, gdzie jest stek większy j realności sami pojedyńczo, ludzi, gromadzi się także wielka liczba indywiduów, należą- j nie posiadają, skazani więc jesteśmy truć się dalej z zupełną cych do najniższych warstw społeczeństwa, pod względem wy-i świadomością tego.

chowania w najwyższym stopniu zaniedbanych, nie posiadają-; Następnie doświadczamy a częściej jeszcze słyszymy o cych ni zdolności, ni wykształcenia dostatecznego, by się ! zawaleniach się domów nowych w pewnych latach (w Niem-z uczciwej pracy żywić mogły. A co najfatalniejsza, to to, że ; czech szczególniej w r. 1866) zbudowanych, posądzamy budo-takie indywidua mają nawet wstręt do pracy (czemu się zre- ; wniczych o nieumiejętność, użycie złych materyałów, niedbal-sztą i dziwić nie wypada, gdyż człowiek bez żadnego a ża- i stwo w robocie — chociaż i to często słusznie lecz gdyby dnego wykształcenia jest gorszym od zwierzęcia); żyć zaś trzeba, i tylko te były przyczyny, musiałyby wszystkie domy w podo-utrzymanie życia trzeba płacić, — czy to groszem, czyjbny sposób budowane runąć, też pracą. Zarobku tacy ludzie nie szukają, bo mają wstręt;    Główną przyczyną zatrucia wody studziennej, jak i

do pracy, jeżeli więc nie chcą z głodu ginąć, nie pozostaje j lenia się domów w czasie suchyeh lat zbudowanych, są wody im nic, jak tylko drogą zbrodni przyjść do funduszów konie- j gruntowe (Grundwässer) o których chociaż wiemy lecz nie cznie potrzebnych do utrzymania życia. Raz zaś puściwszy się j dosyć jasne mamy pojęcie, jak tego dowodzi różna ich defi-na tę drogą, coraz niżej spadają, i coraz bardziej brną w ka- i nieya, zależna prawdopodobnie od odmiennych stosunków miej-łuży zbrodni, a ponieważ największy stek ludzi najrozmait-j scowych, i tak: Petenkoffer, który pierwszy zwrócił uwagę szych stopni, tak co do majątku jak i potrzeb intellektual- ; na pewien niewyjaśniony wówczas jeszcze związek zachodzący nych i materyalnych, w miastach większych znajdujemy, więc j między pojawianiem się chorób tyfoidalnych a wyższym lub też do tych miast najchętniej się garnie ta czereda, nie ma- ! niższym stanem wód gruntowych, nazywa wodę wypełniającą jąca najmniejszego pojęcia o godności człowieka, o poszauo- ] wszyskie pory ziemne, wodą gruntową. Komisya piagskiego waniu praw drugiego i o poddaniu się chętnemu istniejącym ; Towarzystwa inżynierów (Jahrgang 1868 Heft II.) nazywa prawom. Widząc, że każdy z osobna nic w zamiarze popeł- ; wodą gruntową tę wodę, która spływa po pierwszej warstwie nienia zbrodni dokazać nie może, gdyż trudno jednostce zwy- j nieprzepuszczalnej i wypełnia do pewnej wysokości wyżej po-cięzko walkę toczyć z uorganizowanem społeczeństwem, or-j łożony grunt przepuszczalny.

ganizują się więc między sobą, i tworzą bandy złodziei i ra- Inni identyfikują wodę gruntową z wodą znajdującą się

często i zbiorowo jako gminy,

a za

i wa-

21

w poziomie zwierciadła obok płynącej większej rzeki, a są; przeto należy się uznanie gminie miasta Berlina, która zarzą-i tacy, którzy pochodzenie wody w studniach kopanych i ar- i dziła dokładue w tym kierunku badania, a mianowicie pole-tezyjskich, jakoteż wody źródlanej, z wód gruntowych wy- i ciła urządzić kilka rzędów studzien (z rur żelaznych) po obu prowadzają.

Nie zapuszczając się w krytykę powyższych uiedostate- i dnie takie zabezpieczone od wód wierzchnich, wskazują cznyeh definicyj, konstatujemy tylko sam fakt, dowodzący, jak j pośrednictwem pływaków każdoczesną wysokość zwierciadła koniecznemi są dokładne badania warunków pojawiania się | wód gruntowych. Graficzne zestawienie zmiany wysokości wód wód gruntowych oraz praw, jakim one podlegają, gdyż do- i rzeki Sprewy, porównane z zestawieniem wywołanych zmian piero po dokładnem poznaniu przyczyn, możemy obmyślać! w studniach, da pożądany a ważny rezultat, sposoby zapobieżenia skutkom na wstępie podanym.

Badania dotychczasowe wykazały, że przy normalnych ; mniejsze strugi wodne, zanim do właściwej dojdziemy; wody warunkach V3 część opadów atmosferycznych spływa po po- ! te nazywamy bocznemi albo zaskórnemi, a zbierają się wierzchni ziemi do niżej położonych miejsc i tworzy potoki, ; one na mniejszych pośrednich warstwach nieprzepuszczalnych, wzrastające w rzeki — następnie, że */₃ część paruje a reszta j z końcem których opadają, łącząc się z właściwą wodą grun-zaś opadu atmosferycznego wsiąka w ziemię gdy ta jest prze-:tową. Takich pośrednich warstw bywa czasami kilka ponad puszczalną, zbiera się u spodu tejże na    pokładzie nieprzepu- i sobą, należy zatem odróżnić przypadkowo    pojawiające    się

szczalnym i zależnie od ukształtowania    tegoż tworzy bagna idy zaskórne od wody gruntowej,

albo spływa za spadkiem pod powierzchnią ziemi do najbliższego otwartego koryta. Chyżość tego odpływu zależy od spadku i tości wody gruntowej w okolicy Wiednia, rozróżniają szcze-i przeszkód t. j. większej lub mniejszej    porowatości gruntu. ! gółowo różne gatunki wód podziemnych.    Korzystając z    tej

Nie wszystka jednak wsiąknięta woda spływa, gdyż podlega ! pracy pozwalamy sobie powtórzyć uwagi,    tyczące się    pewne

prócz prawu ciężkości, także prawu włoskowatości! łąki między górami, o gruncie ze zwietrzałego i bardzo poro-(Capillarität) powodującemu podnoszenie się wody w przestrze- j watego kamienia wapiennego, którą przerzynał potok, zbiera-niach między pojedyńczemi cząstkami ziemi, do wysokości i jacy przesiąkłe opady atmosferyczne, będące właściwą wodą zależnej od gatunku i porowatości tej ziemi ; i tak im więcej gruntową. Powyż potoku przerzynała tę łąkę młynówka o ko-glinki i próchnicy w ziemi, tern podnoszenie się wody w skutek i rycie ilastem, nieprzepuszezalnem, pochwytująca wody boczne, włoskowatości wyższe, lecz jak różnym jest fizyczny skład i lecz że wierzchnie warstwy brzegów były wapienne, więc ziemi, tak też różnemi są otrzymane rezultaty, przeciętnie | podczas znaczniejszego przybytku wody w młynówce część jednak przyjąć można, że siła włoskowatości podnosi wodę j tejże przesiąkała górną częścią koryta w pokłady wapienne

i zlewała się do wód gruntowych, o czem przekonywał fakt, że właściwa woda gruntowa płynąc ciągle zamkniętemi pokładami wapiennemi stała się twardą, a woda ściekająca z młynówki, w skutek dłuższego zetknięcia z powietrzem i odda-Żawilgocenie gruntu spowodowane tą wodą, zmniejsza się ku ; nia znacznej ilości kwasu węglowego, była miękką, powierzchni, i to tern szybcej, im porowatość gruntu większa, zatem w piasku ubytek ten jest widoczniejszym aniżeli w gli-j chuią łąki znaleziono mniejsze warstwy iłowate, na których

zatrzymywała się woda tylko po deszczach lub topnieniu śnie-

brzegach rzeki Sprewy w kierunku do niej normalnym; stu.

za

Przy kopaniu zwykłych studzien, napotykamy często na

wo-

Badania komisyi wodociągowej wiedeńskiej co do obfi-

ciężkim

„ bagnistym

Prócz tego w kilku miejscach bezpośrednio pod powierz-

niastym gruncie.

Wody włoskowatością parte nie pojawiają się na powierz- ! gów, w czasie zaś posuchy i mrozów zupełnie ginęła, co do-chni. gdyż wystawione na wpływ powietrza parują, roślinność ; wodzi, że obszar tego iłu był nie wielkim, a woda na nim je pochłania a resztę obsuszona ziemia absorbuje. Jeżeli ! zbierająca się nie miała z wodą gruntową żadnego związku, w kierunku normalnym do biegu rzeki wykopiemy w pewnych odstępach studnie, to zwierciadła wód w tych studniach będą ! od rzeki odległości wody podnoszące się i opadające a nawet wyższe aniżeli w rzece, i tern wyższe, im więcej od rzeki j całkiem znikające w miarę równoczesnego podnoszenia i opa-oddalone, a ich powierzchnia da nam zwierciadło wód grun- i dania wód w rzece, zjawisko to tłómaczy się na zasadzie rurek spółkujących ; wysokość poziomu wód na gruncie wystę-W obszernej kotlinie, w której rzeka ma słaby odpływ, i pujących równa się prawie wysokości wodostauu w rzece.

Zdarza się także n. p. najwidoczniej w okolicach Paryża,

towych.

Pojawiają się w pewnych okolicach, w znacznej nieraz

zwierciadło wody gruntowej jest prawie stałem, gdyż spadek warstw nieprzepuszczalnych jest niewielki, a do tego zawil- ! Algieru i Chin, że pod znacznym pokładem nieprzepu-gocenie wyższe wskutek włoskowatości reguluje małe różnice ! szczalnym obejmującym koryta wielkich rzek spotykamy wywołane świeżemi opadami atmosferycznymi.

W pobliżu rzek spostrzegamy także, że w czasie nagłe-:'kami opadów atmosferycznych, i gdy te zbiorniki są w górach go ich przyboru zwierciadło wody gruntowej podnosi się, co i to woda w swej spodniej warstwie znajduje się pod silnem następuje w skutek zamkniętego odpływu jakby jazem i w sku- ! ciśnieniem a po przebiciu warstwy przykrywającej nieprze-tek wciskania się wody rzecznej w przyległe warstwy ziemi; j puszezalnej występuje ze znaczną siłą tworząc t. z. studnie ten wał wciskającej się wody posuwa sie zwolna naprzód sto-1 artezyjskie. Jeżeli zaś warstwa przykrywająca nie gruba, a sowuie do jakości gruntu i chociaż wody w rzece opadły, to j ciśnienie nieznaczne, przedziera się woda sama na powierz-wody gruntowe podnoszą się jeszcze i na odwrót, o czem i chnię tworząc źródła, przekonywują nas studnie zasilane wodą gruntową.

drugą warstwę porowatą, komunikującą z odległymi zbiorni-

Zestawienie powyż opisanych zjawisk doprowadza nas do Jak daleko sięga wpływ podniesionej wody w rzece na i wniosku, że 1) wody gruntowe są to przesiąkłe opady atmos-wysokość wód gruntowych, nie zbadano jeszcze dokładnie, aiferyczne zbierające się na warstwie nieprzepuszczalnej, obej-że ta kwestya jest bardzo ważną dla miast, nad rzekami po- i mującej w najniższem swem miejscu koryto rzeki, do które łożonych, ze względów na pomyślny skutek kanalizacyi, a dla ; nieprzerwaną strugą w skutek siły ciężkości spływają z chy-gospodarstw rolnych na udatność zamierzonych melioracyj,: żością zależną od spadku i porowatości gruntu, w skutek zaś

Najpomyślniejszy skutek kanalizacyi spotykamy w Frank-

włoskowatości, podnoszą się w wierzchnich przepuszczalnych warstwach do wysokości, zależnej od jakości gruntu i ilości ; furcie nad Menem, gdzie obniżono zwierciadło wód grunto-wód; 2) należy odróżnić te stale płynące wody od chwilowo : wych tak dalece, że musiano studnie o 2*0 do 250 m. po-przeciekających, od wód bocznych czyli zaskórnych; 3) i wre- głębiąc; piwnice, które przedtem każdej wiosny były zata-szcie od wód znajdujących się pod warstwą nieprzepuszczalną, I piane, obeschły zupełnie, do czego przyczyniło się także

dobre brukowanie ulic i podwórzy — oraz obsypanie kanałów Poznawszy warunki tworzenia się wód gruntowych, mo-i na zewnątrz żwirem, utworzenie z nich drenów, żerny zastanowić się uad ich wpływem na stosunki sanitarne

a źródła i studnie artezyjskie zasilających.

Z uwag powyższych, chociaż niewyczerpujących przed-

z czasem,

czasu

Zanim to jednak nastąpi byłoby bardzo pożądanem by pp. budowniczowie zbierali dokładne daty dotyczące wyso-Jedynym środkiem poprawy złego, jest obniżenie zwier- ; fco^ci wód gruntowych w miastach, gdyż tylko na podstawie ciadła wód gruntowych przez racyonalną kanalizację; kanały ; takich dat można skuteczną kanalizacyę zaprojektować, a za-uwolnią powierzchnię ziemi od dalszjeh zanieczyszczeń,;raz0tn daty te służyć mogą budującej publiczności za wska-zmniejszą ilość wsiąkających opadów atmosferycznych, osuszą ; z<5wkę, jak głęboko wolno z fundamentami zapuszczać się wierzchnie warstwy ziemi, które przedtem bywały przeply-jj jakich ostrożności użyć, by zapobiedz przykrym nie-wającą wodą gruntową ługowane, a chociaż się późuiej ; spodziaiikom. zwierciadło tych wód czasami podniesie, zetknie się tylko; z ziemią wolną od zanieczyszczeń.

Następnie podnoszące się i opadające wody gruntowe; wśród ziemi wolnej od zanieczyszczeń, działać będą jakpłu-; ca, wypychając i wciągając powietrze, sprowadzą zatem po- ; zadaną ciągłą wymianę i przekształcanie pierwiastków, a. przezto nietylko osuszą ziemię, lecz zwolna uwolnią nas od: smutnych następstw dotychczasowego zaniedbania.

Przy tej sposobności wypada wspomnieć o używanym; półśrodku o t. zw. desinfekcyi, mającej tworzyć nowe połą- ; czenia chemiczne dla życia organizmów nieszkodliwe, czego ; ezone jednak bliższe badania nie stwierdziły, albowiem niepodobna : bibliotekę zakładu. Przy obecnie liczebnie nie zbyt wielkim jest odmierzyć potrzebnej ilości tych środków a w niewła- i księgozbiorze pomieszczony zostanie tenże, jako też i czy-ściwym stosunku dodane i z odpadkami zmieszane wsiąknąw-: telnia w jednej sali, która w porze zimowej ma być ogrze-szy w ziemie okazały się szkodliwemi. Ich działalność po- i waną kaloryferem, druga zaś sala służyć będzie na razie równać można z kadzidłem, które fetoru nie usuwa wcale, ! jako rezerwowy lokal biblioteczny, a w skntku ostatecznym bardziej jeszcze powietrze zanie- i    Prócz tego znajduje się jeszcze czytelnia dla pp. Pro

cesorów tuż przy publicznej czytelni.

samem

Szkodliwość wysokiego stanu wód gruntowych na bu-w naszych miastach, nie posiadających kanalizacyi dla raeyo-idynki mieszkalne jest tak powszechnie znaną, że wystarczy nalnego odprowadzania odchodów i nieczystości, które rozpu- powtórzenie, a mianowicie: źe zatapiają piwnice, zawilgo-szczone w opadach atmosferycznych, wsiąkają w ziemię, zanieczy- cają mury fundamentowe a w następstwie i wyższe i są szczają warstwy ziemi głębiej leżące i wody gruntowe, zasi- przeto jednym z koniecznych warunków rozrostu grzvba łające nasze studnie. Ze wzrostem ludności zwiększają się. domowego ; ługują zaprawę wapienną w murach, niszczą stopniowo zanieczyszczania i tą drogą wytwarzają się i prze- więc związek pojedyńczych kamieni a przezto są przyczyną noszą zarodki wszystkich chorób epidemicznych — jak to ; znacznego, nieprzewidzianego osiadania murów. W gruncie udowadnia O. Reich (Die Salpetersäure im Bruunenwasser u. ; lekkim, piasczystym stan wód gruntowych bywa szczególniej ihr Yerhältniss zur Cholera. Berlin 1869), twierdząc że mię- podczas suchych lat bardzo niskim ; budując w takim roku, dzy istotami organicznemi t. j. roślinami i zwierzętami z je- : należy się mieć na ostrożności, gdyż ten pozornie suchy dnej a wodą, powietrzem i ziemią z drugiej strony, istnieje grunt a więc pewny fundament zamienia się pod parciem ciągła wymiana pierwiastków, które zmienione przez jedne wód gruntowych w t. zw. kurzawkę (Triebsand) (Prof. Dr. służą do podtrzymania życia drugich; lecz ziemia, woda i po- ; E. Pereis Handbuch des iandwirth. Wasserbaues, Berlin 1877) wietrze mogą tylko do pewnego stopnia pochłaniać produkty ; i usuwa się z pod fundamentów sprowadzając smutne kata-życia organizmów, po nasyceniu się przestają fuukcyonować ; strofy zawalenia, jak to widzieliśmy w Berlinie i Niemczech i taki stan rzeczy spotykamy we wszystkich prawie większych po roku 1865 a później w Krakowie z kamienicą p. Grötza miastach, w których ziemia, woda i powietrze przesycone aa Piasku, budowaną przez doświadczonego i znanego z rze-odpadkami organicznemi, wymiany pierwiastków nie podtrzy- teluości budowniczego, mują, uwolnione więc miazmata otaczają nas i trujemy się uietylko wodą ale i powietrzem. Złe powyższe pogarsza się miotu w tej mierze jak na to zasługuje, przekonywujemy gdyż według doświadczeń Pfaffa (Uiber Brunnen | gie, jak ważną i piekącą sprawą jest kanalizacya miast, jaki und deren Verunreinigung durch Kloaken. Erlangen 1867); ciężki grzech wobec współobywateli i następców popełniają ciągłe zanieczyszczenia zmieniają grunt nawet piasczysty w nie- ; zarządy miast marnujące fundusze wyłącznie na dekoracye przepuszczalny, a przez to tamują wszelki dostęp powietrza — i jak to w Krakowie z D/2 milionową pożyczką zrobiono, a zaś nieczystości zostają pod powierzchnią w wodzie rozpuszczone. ; wreszcie jaki obowiązek cięży na ludziach, pojmujących do-Przy takim stanie rzeczy, wody gruntowe działają | niosłość tej sprawy, mianowicie na lekarzach i technikachi szkodliwie w dwojaki sposób 1) że podnosząc się od czasu do ; którzy żadnej sposobności pominąć nie powinni by potrzebę zawilgacają wierzchnie warstwy ziemi, czem ułatwiają i kanalizacyi racyonalnej do ogólnego uznania i wykonania rozkład znajdujących się w nich nieczystości. 2) Wypełnione ; doprowadzili, wodą pory ziemi nie dopuszczają do niej powietrza, a tern przeszkadzają wymianie pierwiastków.

Przemyśl, w marcu 1880.

M. Zajączkowski, inżynier cywilny.

Szafa biblioteczna

c. k. lwowskiej Szkoły Politechnicznej. (Z rys. na tablicy II.)

W głównym gmachu Szkoły Politechnicznej przezna-zostały na pierwszem piętrze dwie obszerne sale na

czyszczą.

28

Przy wypracowaniu powierzonego mi projektu na szaf)

Izba francuska

— Kolej przez pustynię Sahara, biblioteczne liczyć sie musiałem z danymi warunkami USy-:uchwalita kredyt do wysokości 600.000 fr. na studya projektu kolei tnowania, które "wskazywały jako najodpowiedniejsze miejsce ; ieIamei "•»*>«* I>row*<uié I-««    Sahara'

dłuższą, oknom przeciwległą ścianę sali.

Wymogi architektoniczne jak nie mniej ważny wzgląc

— Pod kierownictwem starszego inżyniera Ainen-duni, rozpoczęto studya nad osuszeniem bagien rzymskich. Przedstawiono dwa projekta. Według pierwszego projektu ma być osuszenie na utworzenie jak    najwięcej    miejsca, dla umieszczenia ksią- ;    przeprowadzone za pomocą pomp, według drugiego przez utworzenie

Żek spowodowały    mnie do    zaprojektowania szaf w dwóch j    sztucznego jeziora, któreby połączono z morzem za pomocą kanału,

etażach, stanowiących jedną całość a zajmujących w całej rozciągłości jedną ścianę sali bibliotecznej (67'-6"), jak to ! żJnier zjednoczonych stanów Ameryki północnej, kończy obecnie kon-

strukcyę szluzy, mającej funkcyonówać przy wodospadzie Sainte-Marie, gdzie jezioro hudsońskie komunikuje z eriksońskiem. Szluz3 ta będzie największą na świecie. Długość takowej wynosi 575 stóp, szerokość 80 Podług wniosków grona profesorów Szkoły Politech. za- i    stóp, a Spadek 18 stóp. Okrota mające 60 stóp szerokości będą mogły

rządziło c. k. Namiestnictwo wykonanie urządzenia.

Szafy są wykonane z doborowego, dębowego drzewa, tak jak przeważna część innych sprzętów.

Trudności na jakie z początku w wykonywaniu mebli natrafialiśmy, usuwają sie z postępem dostawy; postęp w wy-

załączoneplany uwidoczniają, z których także i co do szczegółów poinformować się można.

— Szluza niezwykłej wielkości. Jenerał Weitzel, in-

przechodzić.

— Most stalowy. W zjednoczonych stanach północnej Ameryki zbudowano na kolei Chicago i Altona most stalowy o 5 otworach po l06’7 m. rozpiętości. Konstrukcya wznosi się nad najwyższym stanem wody w wysokości 244 m.

.    .    _    .    — Kanał Dumont. Izba franc ;ska uchwaliła wykonanie

konaniu lobót jest znaczny. Zbawienny wpływ budownictwa ; j£anajUj który ma służyć do nawodnienia departamentów Isère, Drôme, a względnie wykonywania większych budowli na podniesie- i Vaucluse, Gard i Hérault a w szczególności umożliwi ten kanał zasi-uie rzemiosł i przemysłu widocznym jest więc i w niniej- i lanie wod4 tamtejszych winnic.

— Piec z puszek, Z powodu ciężkiej zimy okazał się wBo-

szym przypadku.

Program robót i środki pieniężne nie pozwalały na wybór bogatego założenia; musieliśmy pozostać w wskazanych uam skromnych granicach.

Pp. bracia Wczelacy, majstrowie stolarscy ze Lwowa, i pieca potrzeba 30—35 puszek, wywiązali, się znakomicie z powierzonego im zadania. Objęli oni dostawę szafy bibliotecznej Z dodatkiem robót snycerskich, j cnej Ameryki wydarzyły się trzy eksptozye przy budowaniu tunelu

które pan Sokulski wykonywa. Z ustawieniem, okuciem i i na San-Josć Santa-Cruz. Za powód strasznego wypadku, przy

,    ,    .    ,    ,    .    . ■ którym utraciło 44 robotników życie, podaja zaj alenie w pokładach

oszkleniem kosztuje to zabudowanie wraz z dwoma schodami; /    „afty, a „powodowane przez nieuwagę robotnik,.

śnii dla załogującego tamże wojska austryackiego brak pieców do

ogrzewania koszar. Użyto przeto do budowy pieców puszki blaszane, które znaleść można w znacznej ilości, gdyż używają takowe do przechowywania konserwów dla wojska. Dla zbu lowania jednego takiego

— Eksplozya w tunelu. W zjednoczonych stanach półno-

8900 z Ir.

Lwów w marcu 1880.

J. Zachariewicz.

— Największe bloki cementowe używane do rozbijania bałwanów morskich przy budowie portów, znajdują się przy ujściu Missisipi. Ciężar jednego bloku wynosi 25—72 tonn a jego części składo-stanowią : 15 części (co do objętości) kamienia, 44 części krzemienia, 8‘3 części piasku i 3 części cementu.

we

— Podwyższona kolej drogowa w Nowym Jorku. Koszta budowy jednej angielskiej mili wynoszą około 800.0CO doi., to — Na zjeździe rządów nie upoważ. i n ż y n i e r ó w, j Jest jednego kilo. 500l00 doi. Jeden wóz kosztuje 3400 doi. III. t. TT.

Obecność fosforu w żelazie psuje jego jakość.

JbŁ ozmaitości.

architektów i geometrów cywilnych odbytym we Lwowie dnia 11. i 12. marca r. b., postanowiono założyć Izbę inżynier-; W procesie besemerskim w tak zwań. konwertorach starano się odpowie-ską dla Galicyi i W. ks. Krakowskiego. Po uchwaleniu statutu i za-i dniemi przyprawami oddzielić fosfor od żelaza. Stała temu na prze-łatwieniu spraw porządku dziennego wybrano tymczasową Izbę, w któ- : szkodzie zbytnia zawartość krzemu w przerabianym surowcu (patrz rej skład weszli pp. inż. Zakrzewski (jako prezes), arch. Kuhn (zast⁻ ; Dźwignia str. 24 z r. 1879). V\ ostatnich czasach odkryto sposób zo-prezesa), inż. Kędzierski (sekretarz), arch. Engel ( kasyer), inż. Gebauer, ; bojętnienia działania krzemu zastosowaniem przyprawy baidziej zasa-geometer Mierka, inż. Zajączkowski i Ziembicki.    j dowej. Jest nią wapno palone, niegaszone, które albo kawałkami

- Konkurs. Towarzystwo niemieckich zarządów kolejowych \ wrzucają lub sproszkowane wdymają do konwertorów. Skuteczność przeznaczyło nagrodę w sumie 30.000 mark za ważne wynalazki w ko- ; takiej przyprawy już praktycznie w ostatnich czasach stwierdzono, lejnictwie. i tak: 1) Za wynalazki względnie ulepszenia w konstrukeyi : A można na pewno się spodziewać, że i z rud o znacznej zawai-i urządzeniach budowy kolei nagrodę 7500, 3000 i 1500 mark ; 2) Za j tości fosforu będziemy mogli uzyskiwać zupełnie dobre żelazo.

— Wozy kolejowe na mięso Na wystawie zeszłorocznej

wynalazki i ulepszenia lokomotyw i wozów kolejowych, względnie co do użycia tychże, nagrodę 7500, 3000 i 1500 mark; 3) Za wynalazki i    ;    w Kilburn, w Anglii, zasłużyły na szczególniejszą    uwagę dwa    wozy

ulepszenia ze względu na administracyę kolejową i statystykę, tudzież    j    kolejowe do przewozu mięsiw: wóz kompanii wozowrej, t. z. „Swansea’

za wybitniejsze publikacye w literaturze kolejowej nagrodę 3000    i    i wóz pułkownika Mann’a. Oba wozy podobne są z    zewnątrz do    zwy-

i 1500 mark. Ubiegający się o powyższe nagrody winni prace swoje    i    kiego wozu towarowego krytego,

nadesłać do zarządu tegoż Towarzystwa najpóźniej do 15. lipca 1881 r.

Wóz „Swansea et Comp.“ urządzony jest na zasadzie Knotfa.

—    Most nad rzeką Taya. Odbudowanie mostu Taya po- ; Zasada ta polega na niedopuszczaniu zewnętrznego powietrza a prze-wierzono kontraktowo przedsiębiorcy John Waddell i postanowiono : czyszczaniu wewnętrznego. Na jednym końcu wozu jest przesiąk (filter) wznieść filary z cegły na zaprawie cementowej, gdyż uznano fundo- i powietrzny, którym powietrze przez węgiel drzewny przechodzi. Wialnia poruszana od osi, gdy wóz w ruchu, a ręcznie korbą na zewnątrz

—    Z początkiem b. r. odbyła się próba mostu na Wiśle i wystającą gdy wóz stoi, pędzi powietrze przez przesiąk a ztąd aż do koło Grudziądza (Graudenz). Most ten zaliczyć wypada do jednej znaj-; najdalszego końca wozu. Dno i dach wozu są podwójne z wypełnieniem większych budowli tego rodzaju, gdyż długość żelaznej konstrukeyi ; rozstępów złymi przewodnikami. Dla ochłodzenia powietrza umieszczo-wynosi 1100 m., która przewyższa co do długości wszystkie dotycb- j ny jest pod dachem szereg naczyń napełnionych lodem lub mieszaniną czas w Niemczech zastosowane. Most jest zbudowany o 11 otworach : ziębiącą. Przez naczynia te przechodzą od dołu pionowo puste cylindiy a ciężar żelaznej konstrukeyi jednego pola wynosi 750.000 kg. Dolny ; aby powiększyć powierzchnię ścian ziębiących. Poprzeczne wieszadła gurt przy dźwigarach jest prosty, górny zaś' paraboliczny. Most służy ; z hakami służą do przewieszania mięsiw. Powietrze wewnętrzne szczel-równocześnie dla ruchu kolei, drogi i pieszych. Dla ruchu wozów : nie zamknięte, przez zetknięcie ze ścianami mrożąeemi pozbywa się zwykłych urządzono 6 m. szeroką drogę jezdną a dla pieszych dwa i wilgoci, która się skrapla a przepływając przez przesiąk wydziela ze

siebie szkodliwe pierwiastki, które węgiel pochłania. Z początku powie

wanie za dostatecznie, aby wstrzymać mogło ciężar filarów.

trotoary po D5 m. szerokości. Budowa trwała przez 3^2 lat.

24-

trze zbiera wilgoć z mięsiw, skoro jednak te zamarzną prąd powietrVßznych spostrzeżeń a w szczególności wodostanów pięciu głównych nie wpływa na mięsiwa, które Zachowują się świeżo pod wpływem chłodu i rzek środkowej Europy: Dunaju, Renu, Łaby, Wisły i Odry — że nie z naczyń ziębiących pochodzącego.    : tylko w tych rzekach ale i w dopływach tychże ilość odpływającej

Wóz pułkownika Mann’a polega na ciągłej zmianie powietrza : w°dy znacznie się umniejszyła w ostatnich dziesiątkach lat; następnie przewiewającego mięsiwa. Wóz obity jest wewnątrz blachą. Za blachą : wyjaśnił autor przyczyny tego fatalnego zjawiska jako też wskazał jest gruba warstwa papieru a za tą rozstęp podwójnej ściany, wypeł- : środki zaradcze. Ta praca autora doznała w kompetentnych sferach niony jest otrębami. Tak samo urządzone jest dno i dach wozu, nadiJa^ najlepszego przyjęcia, lecz znalazła także — jakkolwiek nielicznych którym jest markiza do rozpięcia w czasie upału. Drzwi do zasuwania, j przeciwników.

po zamknięciu, przyciska się śrubami do obwódki gumielastycznej :    W niniejszej d r u g i ej rozprawie zestawił autor w pierwszym

uszczelniającej zamknięcie. Na jednym końcu wozu są 2 kominki, któ- ! rozdziale te zapatrywania, wypowiedziane przez naukowe Towarzystwa rymi powietrze do wnętrza się dostaje. Kominki te mają lejkowate:* pojedyńczych badaczów przyrody jako też zawodowców, które popie-wyloty zwrócone w przeciwne strony i klapy, które na ten wylot się : raJ'^ zdanie autora; w drugiej zaś części rozwija autor dalej swoje pootwierają, który do kierunku jazdy jest zwrócony. Z kominków pędzi po- i    uzasadnia je nowemi, cennemi datami hydrotechnicznemu a po

swoich twierdzeń.

wietrze do puszki wolno napełnionej wełnianymi skrawkami, które ; lemiżując z przeciwnikami swoich zapatrywań, dowodzi słuszności zawsze są zwilżane wodą ściekającą z ziębiących naczyń. Skrawki te działają z grubsza, oczyszczając powietrze z kurzu i dymu. Ztąd prze- i    Obie rozprawy autora polecamy uwadze Szanownych Czytelni-

chodzi powietrze przez bawełnę do pary rui’, które kilka razy od koń- ; ^ć>w, a to tern więcej, gdy jesteśmy mieszkańcami kraju, który pod ca do końca tam i napowrót przechodzą przez naczynia tuż pod da- ; w^lędem gospodarstwa wodnego w każdym kierunku jest całkowicie chem umieszczone, zawierające lód. Przechodząc przez chłodzące węże : za,*iedbanym.

powietrze częściowo wysecha (wilgoć skrapla się na ścianach wężów),:    ,Ueber die Be- und Entwässerung der Landes-

z wężów dostaje się do przesiąku z chlorkiem wapna, gdzie zupełnie ; b a 11P t ⁸ t a d t Czernowitz. Gutachten erstattet an den Gemein-wyschnie, a potem dopiero działa na mięsiwa. Na poprzek wozu tuż pod ; Oerath von Czernowitz, von Ottokar Burghart, behördlich autorisirter ziębiącemi naczyniami przymocowane są do dachu drągi żelazne z ha- : Civil-Ingenieur. Wien, Lehman et Wentzel. 1880.“ kami, na ktôi'ych wieszają mięsiwa. Oczyszczone i chłodne powietrze :    Autor, zawezwany w r. 1879 przez radę gminną miasta Czerniowiec

dostaje się między szeregi mięsiw, ogrzane ich ciepłem uchodzi w gó- wypowiedzenia swoich zapatrywań w sprawie pożądanego zaopa-rę, gdzie styka się ze ścianami naczyń ziębiących, tu chłodzi się : Crzenia miasta w wodę, jakoteż co do kanaiizacyi miejskiej, ogłosił od-i znowu na dół spada; tak powtarza swe zwroty pokąd nie dostania i nośne sprawozdanie drukiem. Jakkolwiek przedmiotem powyższego się na przeciwny koniec wozu, gdzie kominkiem uchodzi na zewnątrz- dziełka jest w pierwszym względzie omówienie kwestyi wodociągów i Przy opisanem urządzeniu czyste, suche i zimne powietrze krąży mię- : kanaiizacyi w danym, specyalnym wypadku — pomimo to zawiera ono dzy mięsiwem gdyż nie tylko podczas jazdy ale i przy postoju powstaje: obszerne objaśnienie tych kwestyj w ogóle i dla tego zainteresować przewiew, chociaż o wiele słabszy. Dnia 19. czerwca r. z. oba opisane i Pow*nno Szanownych Czytelników, wozy, każdy naładowany płatami wołowiny, cielęciny, wieprzowiny^    — Inżynierya i budownictwo nr. 27 zawiera: Nowy

jagnięciny, zającem i t. d. odbyły przejażdżkę z Kilburn do Holyhead ; dworzec w Warszawie. Tramwaje warszawskie. Konferencye z in-i przybyły napowrót na wystawę 28. czerwca r. z. Gdy zostały otwarte i żynierem p. W. H. Lindleyem. O wykreślnem obliczeniu wytrzyma-przekonano się, że wszystkie mięsa świeżo były zachowane. Próba ; łośei wiązarów dachowych, podług metody prof. Cremona (dokończ.)-trwała 9 dni, a mięsa były wyrąbane dzień przed próbą.    ;    Ogrzewanie gazem oświetlającym. Praca zawarta w funcie pary (dok.).

pomocą szurfowania (c. d.). O upiększaniu miast za pomocą ogrodów publicznych. Bibliografia. Roboty miejskie. Nr. 28. zawiera: Sygnały elektryczne dzwonkowe na drogach — „O zakładach wodnych ułożył dla podręcznego użytku : żelaznych, systemu Leopoldera w Wiedniu. Droga żelazna pńzez Andy cywilnych inżynierów, podług dziełka niemieckiego J. Pohla, poprą- i (Pei’u). Kocioł oszczędny ogrzewany gazem. Wentylacya, oświetlenie wiwszy je i uzupełniwszy, E. Uders ki, inżynier cywilny. Nakładem;* ogrzewanie mieszkań (odczyt prof. Corfield). Przystępny wykład prowadzenia poszukiwań za pomocą szurfowania. O upiększaniu miast za Podręczników w tej gałęzi wiedzy technicznej nie posiadamy : pomocą ogrodów publicznych. Wiadomości pobieżne. Bibliografia. Różności techniczne.

A. Pragłowski. : Szkic do projektu Ateneum dla Warszawy. Przystępny wykład prowa-: dzenia poszukiwań za

Literatura techniczna.

autora. W Samborze, z drukarni J. Czaińskiego. 1880.“

w naszej literaturze.

— Przegląd techniczny zeszyt XII. zawiera : Objaśnienia

Dziełko J. Pohla: „Die Anlage von Wassermühlen“, które jeszcze w r. 1865 wydane zostało, uważane bywa słusznie jako jeden ; nadesłane przez prezydenta m. Warszawy, w odpowiedzi na artykuł o z najodpowiedniejszych podręczników, czego najlepszym dowodem oko- projekcie wodociągu inżyn. Lindley’a, podany w zeszycie VIII. Prze-liczność, że znaczny nakład nietylko w handlu księgarskim ale i whan- S^.du technicznego za r. b. O ruchu pociągów po torach dróg źela-rtlu antykwarskim wyczerpany został całkowicie.

znych ułożonych na/wzniesieniach, (dok.). O torfach i ich pochodzeniu, Publikacya p. Uderskiego zaradza więc istotnej potrzebie a : sposobach wydobywania, przerabiania i zastosowania do użytku domo-przyjętą zostanie tern chętniej (pomijając już to, że jest w ojczystym i weS° i fabrycznego z uwzględnieniem stosunków krajowych (dok.), języku napisaną) gdy nadmienimy że autor, o ile sądzić możemy z na- i Krytyka i bibliografia. Przegląd wynalazków, ulepszeń i celniejszych desłanych nam kilku pierwszych arkuszy, jakkolwiek bardzo trafnie ; r°bót. zatrzymał praktyczny układ dziełka niemieckiego, opracował i uzupełnił je w odpowiedni sposób, t. z. nie zwiększył niepotrzebnie : £°- Wjazdy dla drogi zwyczajnej przy moście kolei Nadwiślańskiej na objętości a pomimo tego wprowadził wiele nowego jak n. p. najnow- : ^ai'wi pod Modlinem. O zakładaniu cmentarzy przy większych mia-sze wzory dla obliczenia chyżości wody i t. p., których w niemieckim i s^ac^*- Objaśnienia nadesłane przez pana prezydenta miasta Warszawy, podręczniku nie ma. Liczne przykłady jakoteż tablice współczynników i w odpowiedzi na artykuł o projekcie kanaiizacyi inżyn. Lindley’a, i innych zestawień, podane są w miarze metrycznej, podczas gdy pod- : podany w zeszycie IX. Przeglądu technicznego za r. z. Krytyka i bi-ręcznik Pohla posługuje się miarą wiedeńską.

— „Zweite Abhandlung über die Wasser abnah in den Quellen, Flüssen und Strömen bei gleichzeitiger : rzystwa technicznego krakowskiego. Wniosek członka Karola Knausa. Steigerung der Hochwässer in den Culturländern, von Gustav Ritter Von i Uwagi nad zamierzoną budową mostu pod Zamkiem w Krakowie (dok.) Wex, k. k. Ministerialrath und Oberbauleiter der Donau-Regulirung i ⁰ rozsadzaniu zatorów (c. d.). Sgraffito pod względem historycznym,

technicznym i artystycznym. Rozmaitości.

Zeszyt I. 1880 zawiera : W przedmiocie słownictwa techniczne-

bliografia. Kronika bieżąca.

ru e

— Czasopismo techniczne nr. 3 zawiera : Sprawy Towa

bei Wien. Verlag von R. v. Waldbeim 1879.“

Jeszcze w r. 1873 ogłosił autor pierwszą rozprawę, posiadającą ten sam tytuł, w której wykazał dowodnie, na podstawie rozli-

Do dzisiejszego numeru załącza się jedną tablicę (nr. II.) i dodatek: materyały do słownika technicznego.

Treść : Sprawy Towarzystwa. — O wpływie techniki ra cywilizacyę. - O wodach gruntowych. — Szafa biblioteczna lwowskiej szkoły politechnicznej (z rys. na tab. II.). — Rozmai ości. — Literatu ra techniczna.

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

3s

Ç=j

ii

û.

r

IL

jl

AI

iv£

El

SS

Tff

vfr 4

CL

\\t

p-

ES.

Ti

T~

T

CT

JlL

SE

IM!

ôl

r-

■s

j£Ê

r¹

SI QlliMMStSlSS eiiiSW Q

=» « 71 ! s:

11

ica

.....—>i

ko«

‘.h™

;Ss. • ?S..-.    X--

il :|

<s»

...

BSLiiSi

==.-r(|

Si

=1

:â___âj?

•vu*

3s

SfV⁵!

*zr~Y

BD

BE

‘1

II

iï

Œ>

i ms

_J

?

h"

Hh

czu

_ t. —

LL>\

tn

■¥

|    f

—(V¹    •

*t;

[f

l&

4p=

SSE

==?p

tu

r~:z:

HT"

JU

SSÏ'ÂÏ

>7

-J

:o

;r

71

<s>

'ffir---^ }t—*%?*"

.A

mm

mi

s=.=rrrrir~: r.^.zss)

j*~--

“fl

< ZFT

cko£x X w/Cu?^C^l4^b

M/vC./iv i5^^4!c /j^^"/Vxî/C^4A4^/l4^

|1XC^ é&foumf'

Îuxaa^Sa/ hïAXii<i✓ ^cyelcuy,

1451

/MM!/

i<?    •

1»    <M^ł Mî^

r7fî

E5S5Ś

SSi

B=

ta

ÉÉÉt

fM

~ür

a;È

□ El

fc

ü>.

’l

i!

Ease'ejT»¹-- ries

Sir

'■Fs?: II!

r^sr--r=-grr

3.

„ Dźwignia/ JD 3 UJ0,

TMica,!.

edi

3p

iô

::

•>

II

!!

r A*

i

I

♦

\

-1

*

.

<•

»

\