Bocznik III.

Lwów, 20. Listopada 1879.

Nr. 11.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie

półrocznie .... 3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

6 złr.

DŹWIGNIA

Eedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1.4.

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, escpedycya anonsów Haasenstein & Vogler jakoteż jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Fdward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

^’e^j^-jai^i_ja^=gi^e^^aa^..jcjaafee^«=a5aaB2.

„Inźynierja i Budownictwo“

półmiesięczne

pismo techniczne illustrowane

ZASADY

perspektywy wolnej

dla

NAPISAŁ

inżynierów, właścicieli fabryk i maszyn, przemy- | słowców, górników, budowniczych, przedsiębiorców, | obywateli ziemskich i t. d.

Cena prenumeraty wynosi

na prowiueji i zagranicą rocznie ? rubli sil 20 kop. | półrocznie 3 rubli sr. 60 kop.

Prenumeratą przyjmują wszystkie księgarnie | | i redakcja w Warszawie pod 1.18, ul. Sto.-Krzyzka. |

KAROL MASZKOWSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena egzemplarza 1 złr. w. a.

:cS3£r=Jf

=SSS=S*

HU

T~

sw lian iiiiBfi ni

■Q.

’CÄ

na odwodnianiu i

polegających

ziemi

O*

Podręcznik dla użytku inżynierów kultury, wyższych szkół technicznych i agronomicznych oraz postęp, gospodarzy wiejskich

opracowany przez

8[

J-s

upow. inżyniera cywilnego w Tarnowie.

w. a.

Cena egzemplarza 2 złr. 70 cnt.

Do nabycia a autora aa pisemnem namówieniem. 4HI

A\

Pod redakcją prof. Dr. Br. Radziszewskiego,    ^ |

wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

Praco wilia

I i skład wyrobów blacharskich

KOSl£OS

ALFREDA KRUG A

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-I szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. 6.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają I prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fa-

biana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen- Ipg é Roboty wszelkie wykonyWUją Si© Sumiennie i W jak '7? ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, '3rs "    ⁷    / j i    «

Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharewicza i wielu 1 innych.

CSC OS O S

WE LWOWIE,

I ulica Arsenalska I. 2 (obok kościoła 00. Dominikanów)

przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki ^ blacharskiej wchodzące, a mianowicie: ornamen-^ to we, gzymsowe, pokrycia dachów, wieży kościelnych, rynny i t. p

najkrótszym czasie.

__' Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

g HBF* Zamówienia z prowincyi uskuteczniają | się jak najspieszniej.

W^’

i'

w.

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIEMSZA GALICÏJSO PABOffA FABRYKA PARKIETÓW

w Kamionce Strnmiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szan. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica Żółkiewska Nr. 85.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak, że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSFOl llf Mi6F L TGMIGF î S7Q

Już opuścił prasę

„Kaleiiari lnliiiiir 11 Fit 1880

w zmniejszonym, wygodnym formacie, uzupełniony działem miernictwa.

Cena jednego egzemplarza 2 zł. w. a.

dla członków Towarzystwa Politechnicznego 1 złr. 80 cnt.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Listopadzie 1879.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Rocznik III.

Lwów, 20. Listopada 1879.

Ir. 11.

Prenumerata z przesyłką poczto-icą ic Austryi icynosi: rocznie . półrocznie .    ■

Numer pojedynczy kosztuje GOct.

złr.

DŹWIGNIA

Hedakcya i administracya znaj-duje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. tędą otrzymywali to pismo bezplàtnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOIWE.

Rękopisma nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c.k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

wód płynących i studzien jest nieuchronne, tembardziej, gdy ostry klimat zimy potęguje trudność nawodniania.

Rolnicy, mianowicie w tych prowincyach, w których kał wychodkowy bywa zużytkowywany, zarzucają systemowi irry-Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 8. listopada 1819 r. | gaCyi, [fc przez wielkie rozcieńczenie kał traci na swej war-

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 67 członków.

P. przewodniczący zagajając pierwsze zgromadzenie w bieźącem półroczu zimowem wita członków, którzy po dłuższej przerwie znowu stanęli ochoczo do pracy. Zarazem żywi p. przewodniczący nadzieję, że sprężystość umysłu reprezentantów różnych zawodów technicznych ; powiedziane na pierwszem posiedzeniu „Towarzystwa między-zdoła urozmaicić obrady, i zachęci ogół członków do jak najliczniej- j narodowego przeciwko zanieczyszczeniu wód, gruntu i powie-szego udziału w poważnej i korzystnej czynności : pielęgnowania wiedzy technicznej. Następnie zabiera p. przewodniczący głos i mówi „O przenoszeniu energii na większe odległości.“ Wyczerpujący i starannie opracowany wykład przyjęło zgromadzenie hucznemi oklaskami, j Czyła się Rada sanitarna Holandyi bez względu na to, czy Ponieważ w dyskusyi nad wykładem nikt nie zabiera głosu, zamyka j ciecz ma być wypuszczana do wód płynących, czy też zużyt-

kowywana do irrygacyi, i poleciła natomiast system pneumatyczny Lieurnura, w drugim zaś rzędzie system beczkowy. 0 kanalizacyi miast W Memczecll i potrzebie ulepszenia i Bawarskie Towarzystwo inżynierów i architektów oświadczyło

i się podobnie. W Anglii zaczynają narzekać na szkodliwe wy-j ziewy a tern samem i na waterklozety, na nieszczelność ka-jnałów i zatrucie gruntu. Miasto Paryż, jedyne w całej jFrancyi, które zużytkowuje wodę kloaezną do irrygacyi, w i skutek skarg o zakażenie wody zaskórnej, ma kłopoty.

I Profesor Dr. A. Mtiller w Berlinie, specyalista i powaga w Przedstawiłem powyżej system kanałów do spłu- ; zakresie rolniczej chemii, który brał udział w robotach przed-kiwania na podstawie własnych spostrzeżeń, które w ciągu i wstępnych tyczących się kanalizacyi Berlina, wystąpił do krótkiego czasu poczynić mogłem. Dodatnie strony systemu i zaciętej walki z Dr. Dünkelbergiem, wielkim zwolennikiem tego wyłoniają się same z opisów powyższych tak, że pozo- i nawodniania cieczą kloaezną, i stawia między innemi następu-staje mi jeszcze tylko podnieść zarzuty przeciwko spławianiu i jące trudne warunki, jeżeli racyonalne nawodnianie w ogólności zawartości wychodków kanałami i poglądy potępiające nawo-i jest możliwem: ochronę przeciw zamarzaniu gruntu w zimie dnianie wodą kloaezną, które zaczynają kwestyonować ten dla I i przeciwko brakowi kwasorodu przy ciągiem nawodnianiu; wielkich, miast z wielu względów jedyny system, umożebnia- i dalej kulturę roślin, które w zimie wegetują, gdyż tylko jący zastosowanie ulubionych przez niemiecką publiczność water-| wtedy rośliny asymilują, a wreszcie możność odprowadzenia klozetów.    I wody gruntowej i t. d. Prof. Dr. med. Reclam wyraził się następu-

. Zarzuty podniesione przez przedstawicieli hygieny, jak- jjąco : „Przed wypowiedzeniem prawdy cofać się nie godzi. Byłem kolwiek nie zapadły że tak powiem większością głosów, są j dawniej innego zapatrywania, lecz następujące fakta zmuszają następujące: 1) Grdy według opinii techników, utrzymanie i mnie do oświadczenia się przeciw kanałom do spłukiwania: szczelności kanałów przez dłuższy przeciąg czasu pomimo naj-i Najdzielniejsi technicy przyznają, że kanały w dłuższym prze-staranniejszego wykonania, jest niemożliwe, przeto nastąpić j ciągu czasu nie dają rękojmi szczelności. Odprowadzanie nie-rnusi przez takie kanały zakażenie gruntu. 2) Pomimo spłu- ! czystości nie odbywa się w praktyce tak, aby nie pozostawał kiwania tworzą się w podziemnej sieci niebezpieczne gazy, i czas do rozkładu tychże i do tworzenia się wyziewów, które które szczególnie z powodu bezpośredniej łączności kanałów j nawet do mieszkań się wdzierają. Co do pól nawodnianych, z wychodkami a pośrednio i z lokalami mieszkalnemi (pomi- i to z wyjątkiem zastosowania irrygacyi dla mniejszych obsza-mo zamknięć syfonowych i innych) szkodzą zdrowiu. 3) W o-i rów, są one kosztowną zabawką, przynoszącą zbyt małą kobee trudności a raczej niemożebności nabycia w pobliżu zna- i rzyść rolnictwu a zatruwają natomiast wodę i grunt", czniejszych miast dostatecznie wielkich obszarów dla przefil-trowania cieczy kloacznych, względnie dla celów sztucznej j wstępie powiedziałem, służy tutaj sieć kanałów tylko do odpro-irrygacyi łąk i pól, zakażenie wody gruntowej a tern samem i wadzania opadów atmosferycznych i zużytej w gospodarstwie wody,

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych.

tości, a reprezentanci miast ponosząc znaczne koszta pompowania cieczy na wielką odległość, w braku odpowiednich korzyści przyłączają się do tych skarg.

Poniżej przytaczam jeszcze niektóre zapatrywania, wy-

trza" odbytem w r. 1877 w Kolonii.

Przeciwko systemowi kanałów do spłukiwania oświad-

p. przewodniczący posiedzenie.

kanalizacyi miasta Lwowa

przez

L. RADWAŃSKIEGO

inżyniera cywilnego z upoważnieniem rządowem.

(Dokończenie).

System kanalizacyi t. z. separacyjuy. Jak już we

w skutek czego taka woda kanałowa wpuszczana być może w obrębie miasta do płynącej wody, gdyż nawet w szczególnych wypad-: t. zw. głównemi, które posiadają odgałęzienia; tym sposobem kach (jeżeli n. p. wody fabryczne tą samą drogą się spławia) ! 40—60 wychodków wypróżnia się do jednego desinfekcyonowauie, z powodu nieobecności kału, łatwiejszem i jest do przeprowadzenia. Co do budowy różni się taka sieć | ctwem tylko jednego kurka. Ponieważ rurociąg nie tworzy kanałów od kanałów do spłukiwania tern, że koszta wykonania ; linü prostej, lecz ma kolana i syfony, w których kał podno-przedstawiają się znacznie mniejsze, a to z następujących po- j szony być musi, przeto kał w tych przejściach tak się rozbija,

Wyckodki połączone są z tymi rezerwoarami rurami

rezerwoaru.

Rura główna połączona jest z rezerwoarem za pośredni-

wodów :

że w rezerwoarze gromadzi się już płynny gąszcz. Kały spro-

czasu

1) Kanały, których niepotrzeba wyprowadzać za miasto, ; sadzone do budynku maszynowego¹ o ile nie zostaną natych-stają się krótszemi i otrzymują tym sposobem stosunkowo j miast odwiezione dla zużytkowania jako nawóz, przerabiane bystrzejszy spadek a względnie i mniejszy przekrój; 2) Ruro-Jbywają na pudretę, przy zużytkowywaniu cieplika pary z ma-ciągi i kanały tak główne jakoteż i domowe ułożone być ; szyn, wytwarzających vacuum. Wychodki mogą być urządzone mogą mniej głęboko niż kanały spłukiwane, w skutek czego ; jako waterklozet lub jako wychodek pneumatyczny. Waterklo-wykonanie robót ziemnych i murarskich co do kosztów i i zetj zaopatrzane bywają jednakże w przyrządy, które nie do-wykonauia jakoteż i konserwacya są ułatwione. Jeżeli ; Zwalają na użycie nadmiaru wody ; Lieurnur bowiem w celu grunt jest nieoporny i mokry, wtedy okoliczność ta ze względu j lepszego zużytkowania kału, nie dozwala na rozcieńczenie na przyległe domy wielkiej jest wagi; 3) Odpada tutaj po-1 zawartości wychodkowych. Wychodek pneumatyczny posiada trzeba budowania budynku, pomp i kosztownego wodociągu do pól ; pod miseczką klozetową syfon, który napełniony kałem prze-nawodnianyeh (jeżeli to w ogóle miało by być zastosowane) i rywa komunikacyę między lokalem wychodka a właściwą wreszcie 4) Wykonanie pomniejszych budowli jako to : ruro- ; rurą wychodkową. Przy uastępnem użyciu klozetu wypływa ciągów żelaznych po pod potokami, licznych studzienek i t. d. ; z syfonu tyle gąszczu, ile nowego przybyło. Dla wentylacyi, połączone jest z mniejszym kosztem. Sieć takich nowych ka- ; połączona jest miseczka klozetu z rurą, sięgającą aż po nad nałów zbudowano,. o ile mi wiadomo, w kilku dzielnicach ; dach. Właściwa rura wychodkowa ma na samym dole także miast Monachium i Carlsruhe ¹).    i    syfon, który jednakże już sposobem pneumatycznym się wy-

Tyle co do samej sieci kanałów.    j    próżnia, a dla dostatecznego dostępu powietrza przedłużoną

Według poprawnego już systemu Lieurnur’a kanalizo-racyjnego, odbywać się systemem Lieurnur’a lub systemem ; waiie są niektóre dzielnice w Amsterdamie, Dortrechcie i beczkowym.

Pozbycie się zawartości wychodków stanowi drugą część jes£ właściwa rura wychodkowa aż po nad dach. zadania i powinno, według pojęć zwolenników systemu sepa-

System beczkowy (Tonnensystem). W Memczech nwa-

Leydzie. Pierwszą próbę zrobiono w Pradze a następnie System pneumatyczny Liernur'a, jak każdy nowy wynala- w Hanau, jednakże jeszcze podług nie wydoskonalonego systemu, zek, przechodzić musi ulepszenia, które jednakże dokonywane są

mu

Oprócz Niemiec jest system beczkowy w użyciu i w innych krajach.

Stolica Styryi, Gradée, posiada już od dawna system beczkowy. Połączenie rury wychodkowej, najczęściej drewnia-

powoli, bo na cudzy koszt, a ztąd wyniknąć muszą oceny syste- | zaja konstrukcyę beczkową Heidelbergi za najlepszą. W sy-stronnicze. Me miałem sposobności przypatrzeć się temu j stemie tym umieszczona jest beczka w najniższem piątrze, systemowi, a literatura odnośna przepełniona jest samemi j względnie w suterenie i połączona z siedzeniem wychodka zawistnemi rekryminacyami, tak, że z wielką ostrożno-j riira żelazną albo kamionkową. W miejscu, gdzie rura wcho-ścią przyjmować należy wszelkie daty w tym przedmiocie, j dzi w beczkę znajduje się takzwany syfon, którego połączenie Tyle jednak jest pewnem, że gdy przed kilku laty w Berlinie j z beczką z łatwością daje się dopełnić lub przerwać. To urzą-ze stanowiska technicznego nie został ten system uznany j dzeilie syf011ll i zamknięcia jest najistotniejszą częścią skła-za odpowiedni, obecnie w Holandyi cieszy się, rzec można, j dową beczki Heidelberskiej. Ważną także rzeczą jest to, że powodzeniem, że więc ma przyszłość, jakkolwiek znaczniejsze j nietylko stałe ale i płynne części kału gromadzą się w becz-koszta są walną zawadą w zastosowaniu go rozleglejszem ²). ; C0. wydzielanie bowiem płynnych części do kanałów zamie-System Lieurnur’a obecnie stanowi sieć żelaznych ruro- j niłoby je w kanały spłukiwane. Rura wychodkowa sięga w ciągów, którymi tylko zawartość wychodków, zostających w j prZ0dłużeniu aż po nad dach budynku. Beczki sporządzone są łączności z tą siecią, za pomocą ciśnienia powietrza wytła- j z mocnej blachy żelaznej albo z dębowego drzewa (przero-czaną bywa za miasto ; z tąd też pochodzi nazwa systemu | bione beczki naftowe) i zawierają zwykle 100 litrów. Według pneumatycznego. W stosownym punkcie obszaru miejskiego, j wielkości domów i liczby mieszkańców odwożone bywają be-ile możności nisko położonego, aby wyzyskać spadek naturalny j czfei 1 do 6 razy tygodniowo a natomiast dobrze oczyszczone terenu, usytuowany jest budynek maszyn; w rezerwoarach ;beczki podstawiane. Do przewozu beczek używają osobnych, tutaj umieszczonych rozrzedza się powietrze na l/4 atmosfery, i stosownie skonstruowanych wozów na 12 beczek. Za miastem które nazwijmy dla krótkości vacuum. Wzdłuż ulic znaj-1 znajduje się „dworzec beczek", gdzie beczki po przybyciu do dują się rurociągi żelazne t. zw. magistralne, które w bu-|gz0py wyciągane bywają w górę i wypróżniane do wielkich dynku maszynowym utworzone vacuum oddają rezerwoarom j kadzi, po 2.000 litrów. Kadzie te odbierane są codziennie ulicznym t. j. cylindrom z lanego żelaza, poziomo ułożonym. | przez gospodarzy wiejskich, którzy używają zawartości beczek Rura magistralna połączona jest z rezerwoarem dwoma kur- j w świeżym stanie jako nawóz lub do kompostów. Kontrakty kami: jeden kurek komunikuje z górną częścią rezerwoaru i |z kilku większymi właścicielami ziemi zapewniają stały służy do udzielania vacuum budynku maszynowego rezerwoa- i ₀dbyt, a tern samem uniemożliwiają nagromadzenie i rozkład rowi, drugi umożebnia połączenie z dolną częścią rezerwoaru, | kałów, aby później sprowadzić kał do budynku maszynowego.

ingénieur. Braunschweig 1879“,

czego wyziewy beczki dostają się do wychodków. Ujemna stroną jest wreszcie i to, że znaczna część beczek poniżej | więcej zaludnione dzielnice miasta posiadają kanały, przeznaczone do odprowadzania wszelkich płynnych nieczystości W mieście Augsburgu zastosowane są zasuwki metalo-ia więc i kału wychodków. Tam, gdzie nie ma kanałów

Kanalizacya miasta Lwowa. Prawie wszystkie

miasta wypróżnianą bywa do rzeki.

we dla połączenia beczki z rurą, syfonu nie ma.

Sieć istniejących kanałów lwowskich nie powstała od

przyczyną, dla czego ścieki podziemne nie posiadają odpowiednich spadków, dla czego nie stanówią że tak powiem, organicznej całości i dla czego miejscami za płytko pod terenem są ułożone, która to ostatnia okoliczność uniemożliwia częstokroć celowi odpowiednie połączenie z wychodkami.

spływa woda zużyta w gospodarstwie domowem a często-W Anglii rozpowszechnił się ten system na wielkąjkroć i płyny z zakładów przemysłowych otwartemi ryuszto-skalę, tak n. p. w ßochdale jest przeszło 9.000, w Birming-j kami, zaś kał wychodków gromadzony bywa w zbiornikach; hamie przeszło 16.000 a w Manchester do 25.000 rucho-itylko mała liczba budynków we Lwowie, jak n. p. szpital mych beczek. Wywóz beczek uregulowany jest tu znakomicie, i powszechny, dom obłąkanych na Kulparkowie, szkoła polite-W Holandyi beczki zwykle są na każdem piętrze usta- i chniczna i kilka domów prywatnych posiadają wychodki, w wionę, i muszą być znoszone. — Bardzo wiele miast nie po-! których zastosowano system beczkowy (beczki systemu siada jednolitej kanalizacyi i posługuje się częściowo bądź ! Lessage). tym bądź innym systemem, a oprócz tego zastosowują te systemy z róźnemi odmianami. Tak n. p. miasta: Carlsruhe j raZu, ieCz z biegiem czasu, w miarę wzrastającej ludności i Monachium posiadają kanały według systemu separacyj- i powiększała się ciągle ; w obecnej chwili n. p. jest właśnie nego, lecz wywóz kału nie odbywa się ani systemem becz-jna porządku dziennym budowa znacznego odgałęzienia na kowym ani systemem Lieurnur’a, gdyż dotąd są w użyciu | GUódeckiem. Takie powstanie sieci kanałowej jest właśnie zbiorniki murowane i dlatego nadmienię tu jeszcze:

O racy onal niej szych sposobach wypróżniania zbiorniJców murowanych.

Wykonanie kanałów (z kamienia łamanego na zapra-

Sposób wyczerpywania kału do skrzyń lub beczek umieszczonych na wozie, przy którym oprócz strasznych fetorów zajeżdżanie z cuchnącemi naczyniami na podwórze domów jest uiezbedne. wychodzi całkowicie z użycia a wiwie waPienne>) »« Poczynią się przy niegtadkiem wnętrzu miejsce jego używają pomp, celem sprowadzenia kału do i¹ ^odpowiednim profilu,- do łatwego odpływu cieczy, a szczelnie'zamkniętych beczek.    i brai P‘^r^dów do uchwycenia namułku potęguje groma-

Pompy ręczne nie działąją w ogóle tak energicznie i bezwonnie, jak pompy, poruszane siłą mechaniczną; do ostatnich należy pompa Talar da, (obacz nr. 6 „Dźwigni" z r. i obszarach niejako sieć kanałów do spłukiwania, tylko że 1878), poruszana siłą pary a umieszczona na lokomobilu, i s*ec ^ stanowią nieodpowiednie ścieki, a spłukiwanie odbywa który z łatwością daje się transportować wzdłuż ulic miasta, j tylko w czasie nawalnych deszczów, wodociągów bowiem, Cylinder pompy połączony jest z beczką i z paleniskiem j rozProwa^zaj^cJc^¹ wodę po domach, Lwów nie posiada, lokomobilu, . w skutek czego wyssane wyziewy kloaczne i ^^czr10 bierniki wychodkowe, najczęściej nieodpowiednio (w początku powietrze) z beczki, wtłoczone zostają do pale- ! wykonane, wespół z kanałami zakażają przeważnie wilgotny niska i tamże całkowicie się spalają, tak, że w ciągu całe-! °^szar m*a^a i sprowadziły stan podobny temu, jaki go przebiegu wypróżniania zbiornika nie jest możliwe na- ! wstópi⁰ niniejszej îozprawy pizedstawiłem. Gdyby nie szczę-wet najmniejsze zanieczyszczenie powietrza. Jako paliwo ! s^vva okoliczność, iż mamy (jakkolwiek w niedostatecznej

: ilości) wodę źródlaną do picia, sprowadzaną wododociągami do publicznych studzien wytryskowych, stosunki zdrowotne Lwowa musiałyby stać się bardzo fatalnymi.

' dzenie- się gnijących materyj.

Miasto Lwów posiada tedy na więcej zaludnionych we

Jakkolwiek kanały lwowskie służą do odprowadzania

około 50 beczek napełnić.

Do wypróżniania zbiorników wychodkowych w budyn-

używają koksu, aby jak najmniej wytwarzać dymu. Powietrze rozrzedzone w beczce do prężności 20 cm. —30 cm. wystarcza do wyprowadzenia nawet gęstej cieczy ze zbiornika, i wymaga pary o ciśnieniu 2 do 3 atmosfer. Beczki, objętości około 25 m. sz. sporządzone są z żelaza, do herme- ! i kału, pomimo to zachodzi potrzeba częstego czyszcze-tycznego zamknięcia sposobne i osadzone na wózku. Napeł- j aia? mianowicie kanałów domowych, a że posiadamy wielką nienie jednej beczki trwa 4 do 5 minut wśród normalnych ! liczbę zbiorników wychodkowych, przeto sposób wypróżniania warunków. Połączenie pojedynczych części kiszek (Schlauche) ! kloak i zbiorników jako też wywozu kału jest sprawą wiel-tak między sobą, jako też z beczką, jest bardzo proste ijkiej doniosłości, która jednak przez kompetentną władzę szczelne. Jedną pompą możua w ciągu dnia przeciętnie i Qie bywa za taką uważana. We Lwowie bowiem cierpiany jest dotychczas, z wyjątkiem wypróżniania zbiorników Bardzo odpowiednie są także beczki, których powietrze ! w budynkach, którymi magistrat zawiaduje, barbarzyński spo-wypompowane zostaje w odnośnym zakładzie po za miastem. !wyczerpywania kału i wywożenia go częstokroć w ot-Beczki te (z żelaznej blachy) umieszczone są na wozie a i wartych naczyniach 1 przywiezione w pobliże zbiornika wciągają nieczystości jego po połączeniu kiszką i otwarciu kurka. We Włoszech pół-ikach, które do gminy miasta Lwowa należą, używa przedsię-nocnych, praktykuje się ten sposób bardzo rozlegle, a w Udy-j biorca ręcznych pomp, które w beczce żelaznej, na wozie nie znajduje się fabryka, wyrabiająca specyalnie potrzebne ! umieszczonej, rozrzedzają powietrze, w skutek czego ciecz przyrządy. Także w Bremie i Gorycji (Görz) są takie pne- i zbiornika wciąganą bywa do tej beczki, albo też używa

umatyczne beczki w użyciu.

pompy ssąco-tłoczącej, która zawartość zbiornika wtłacza Wreszcie przytaczam tu jeszcze szczególne urządzenie i do beczki drewnianej. Jakkolwiek pompy ręczne w ogóle w Szczecinie. Od zbiornika każdego domu, prowadzi tam i ani tak energicznie ani tak bezwonnie nie działają jak po-ruroeiąg aż do ulicy, tak, że przez połączenie wylotu z beczką j przednio opisane pompy poruszane siłą mechaniczną, umożli-pneumatyczną, wygodne czyszczenie zewnątrz domu odby- i wiają jednak daleko odpowiedniejsze wypróżnianie zbiorników

wać się może.

i godne są polecenia. Ciężki zarzut, jaki bym jeszcze kana-

iizacyi Lwowa uczynił, jest ten, źe użytkuje z „Pełtwi“, | i płynów cuchnących, jednem słowem nie należałoby pozba-tego ubogiego w wodę potoczka, jako z otwartego kanału, j wiać Pełtwi praw naturalnych i pozostawić jej charakter

Ponieważ w nowszych czasach rozpowszechniono pojęcie | potoku, odprowadzającego opady atmosferyczne, wodę zużytą kaualizacyi o tyle, że i zniżenie zwierciadła wody za-iw gospodarstwie domowem i odpływy z zakładów przemy-skórnej wciągnięto w jej zakres, przeto poruszam tutaj : slowych, które w szczególnych wypadkach musiałyby być jeszcze jedno wielkie złe: wiele przedmieść, w szczególności I wpierw desinfekcyonowane.

Zielone, część Piekarskiego, ulica Jagiellońska i inne mają i Obecne spławianie zawartości wychodków Pełtwią jest w wysokim stopniu grunt mokry, w skutek czego budynki i bowiem tern samem, co odprowadzanie kału otwartemi ryn-są zawilgocone, piwnice miejscami całkiem niemożliwe a ! sztokami ulic, a na coś podobnego trudno zaiste się zgodzić, mieszkania w ogóle niezdrowe. Przyjemne i miłe przedmie-j II. Potrzebę zakazu spławiania Pełtwią nieczystości ścia nie mogą się więc podnieść, jakkolwiek posiadają ku : wychodków i innych cuchnących płynów wykazałem powy-temu warunki a osuszenie bez stosunkowo znacznych ko-lżej, nie mniej i to, że przy jakimkolwiek systemie kanali-sztów dało by się uskutecznić.    i zacyi, z Pełtwi, jako z kanału, korzystać nie można. Spo-

W rozważeniu sprawy ulepszenia kaualizacyi Lwowa j sób, w jaki taka zmiana miałaby być przeprowadzoną, za-potrzeba mieć na względzie:    i    wisi już jednak od wyboru rodzaju kanalizacyi i dlatego do-

Mamy do wyboru między systemem kanałów spłuki-

1)    Że płynne a częstokroć i stałe nieczystości wychod- i pi⁰¹*⁰ teraz mówić będę o wprowadzić się mającym syków (wykonanych w systemie wolnego spadu), jako też płyny i Sternie, z zakładów przemysłowych (farbiarni, rzeźni i t. d.) wpu- j

szczane bywają (za pośrednictwem kanałów) do otwartego j wanyeh a systemem separacyjnym, koryta Pełtwi, w obrębie najwięcej zaludnionych części miasta, i . Ni⁰ przesądzając zdania innych, jestem zapatrywania,

2)    Że wywóz zawartości kanałów i zbiorników wychod- i iź system kanałów do spłukiwania nie powinien być zasto-

kowych za miasto praktykuje się we Lwowie na znaczny j sowany, tylko system separacyjny a to z następujących po-rozmiar.    j wodów :

3)    Że nie posiadamy wodociągów domowych.    1) Jakkolwiek nie mogę orzekać o tern, które stron-

4)    Że w obec różnego stopnia zaludnienia w pojedyń- j nictwo lekarzy i przyrodników ma racyę, t. j. czy przeci-

czych dzielnicach, w obec tak wielkiej różnicy co do sposobu j wnicy czy zwolennicy kanałów spłukiwanych, wyrobiłem so-życia , mieszkania i schludności jako też i zamożności li- i bie z tego co widziałem, czytałem i doświadczyłem przeko-cznych warstw ludności Lwowa, która przedstawia ożywioną i nanie, że system kanałów spłukiwanych nie odpowiada wy-rozmaitość, nie wolno nawet w przed wstęp nem omawianiu j mogom hygieny, a że to jest moje sumienne przekonanie, sprawy zapomnieć o tern, iż na razie o zastosowaniu jednegojnie waham się takowe jako pierwrszy argument przytoczyć, systemu, względnie tych samych sposobów, w calem mieście |    2) Jeżeli system kanałów spłukiwanych przeprowa-

mowy być nie może, lecz że dopiero w specyalnem rozpa-1 dzony ma być racyonalnie we wszystkich szczegółach i kon-trzaniu sprawy Avyłonią się odpowiednie wskazówki.    sekwencyach, pociągnąć musi za sobą bardzo znaczne koszta,

5)    Że wiele przedmieść jest bardzo zawilgoconych. i o które dobre chęci rozbić by się musiały.

6)    Że przy odpowiedniem traktowaniu a mianowicie! 3) W związku ad 2) pozostaje okoliczność, że przy sy-

prędkiej decyzyi i ustaleniu projektu nowej kanalizacyi, j stemie tym potrzebne są niezbędnie wodociągi rozprowadza-przedstawia się oprócz innych ważnych korzyści, możność ijące wodę po mieszkaniach domów. Jak już wspomniałem, uskutecznienia mniejszemi funduszami przedsięwzięcia, przy i posiada Lwów wodociągi systemu grawitacyjnego (t. j. bez rozłożeniu czasu budowy na lat kilka. ¹    j    sztucznego ciśnienia, względnie podnoszenia wody), które do-

Szczególnie zwracam uwagę na punkt    szósty t. j. na to, i starczają dobrej urody, lecz    w małej    ilości i nie posiadają

aby    się zajęto niezwłocznie tą sprawą, mianowicie by usku-i warunków do doprowadzania    wody na    piętra. Uzupełnienie

teczniono roboty przedwstępne i projekt, a po przyjęciu go j wodociągów w rodzaju istniejących uskutecznione być może zarządzono odpowiednie jego wykonanie; wynikają bowiem j małymi kosztami, czyli, zaopatrzenie Lwowa w dosta-z tego następujące korzyści:    j    teczną ilość wody źródlanej,    jednakże    bez możności zaopa-

a)    Jakiekolwiek systemy kanalizacyi    przyjęte zostaną i trzenia w nią pomieszkań wszystkich    piątr, jest łatwe do

prawy kanalizacyi.

4) Ponieważ system kanałów spłukiwanych, według zapa-kanały ; jeźliby więc istniał jednolity projekt, wtedy mo- jj;i.yWa^ zwolenników tego systemu, tylko dla gęsto zaludnio-źnaby się w wielu razach ściśle do niego zastosować i tym ! ^ych przedmieść ma racyę bytu, przeto tylko znacznie mniej-sposobem rozpoczęłaby się budowa nowej sieci niezwłocznie, j sza część obszaru mogłaby w ogóle według systemu tego bez jakichkolwiek kosztów.    _ i być kanalizowaną.

Według mego zapatrywania przedstawia się kanaliza-i 5) Jak zuźytkowywać ciecz kloaczną? Czy i nadal zakażać, cya racyonalniejsza od dzisiejszej w następujących zarysach : j chociażby po za obrębem miasta, Pełtew, a tern samem uzna-I. Bez względu na to, jakie systemy miałyby być za-|WSZy dobrą rade, którą nam daje bygiena, zastosowywać ją prowadzone nie powinno nigdy łożysko Pełtwi, ze względów |z0 szkodą drugich tylko dla siebie? Lub czy mamy tej cie-zdrowotnych, mających tern większe znaczenie z powodu nic j Czy używać do irrygacyi, jeżeli ceniąc nawóz taki, możemy nie znaczącej ilości wody, służyć w obrębie miasta za otwartą j w sposób ekonomiczniejszy go zużytkować? kloakę, jakoteż nawet po zasklepieniu nie mogłoby być uwa- j 6.) Nie przedstawia się możność, aby istniejące kanały żane za takową, gdyż i w razie przyjęcia systemu kanałów j jak₀ racyonalne kanały do spłukiwania użyte być mogły, spłukiwanych, kanał po lewym i po prawym brzegu Pełtwi.!' Jeżeli zaś przyjmiemy system separacyjny wtedy co przedstawiałby się stosowniejszym a nawet tańszym (temido sieci kanałów, dla odprowadzenia wody z opadów atmos-bardziej, gdy uwzględuimy długość kanałów domowych) niż j ferycznych, wody zużytej w gospadarstwie domowem i pły-wykonauie przesklepienia Pełtwi, którą przecież cały potok ; ₁₁₍5W z zakładów przemysłowych, nie przedstawiają stę tru-wezbranej wody spływa, podczas gdy kanały nieporównanie | dności, gdyż istniejąca sieć kanałów mogłaby być na razie mniej odprowadzają. Tylko w czasie ulewnych deszczów nad- j z małerni zmianami do tego użytą i uzupełnioną w celu miar wody kanałów przekazywany mógłby być osobnemi j osuszenia wilgotnych przedmieść, upustami Pełtwi.    Przyjąwszy system separacyjny, potrzeba załatwić kw⁰-

Przesklepienie Pełtwi nie przedstawia się więc żadną Istyę pozbycia się kału wychodków. Ponieważ wywóz kału miarą jako konieczność, chyba w celu uzyskania miejsca na ; praktykuje się we Lwowie od dawna na wielką skalę, b0 plantacye, o czem jednakże w dzisiejszym stanie rozwoju ! nietylko z licznych domowych zbiorników wychodkowych, Lwowa myśleć nie możemy, natomiasr, jednak nieodzowne ! ale co ważniejsza, prawie ze wszystkich kanałów domowych jest zabronienie spławiania do niej nieczystości wychodków ! jako też i w części z publicznych nieczystości wyczerpywane

(a choćby tylko zmiany w istniejącym) przeprowadzenie ich ; przeprowadzenia, zaś budowa wodociągów domowych, jakkol-połączone będzie z trudnościami ze względu na istniejące ; wiek bardzo pożądana, wątpię, aby tak prędko przyszła do już urządzenia wychodków i kanałów. Im później więc na-i skutku i nie sądzę, aby mogła kwestyonować potrzebę postąpi decyzya, tern więcej nagromadzi się trudności;

b)    Tak gmina jako też i prywatni budują i restaurują i na osi z obrębu miasta wywożony być musi, przeto za-i oświetlenia. Chęć zapobieżenia tej niedogodności sprowadza rzuty, podnoszone, gdzieindziej przeciwko niezwykłej trudności i na myśl zastąpienie zbiornika centralnego pewną liczbą wywozu kału, u nas zostały już przezwyciężone. W skutek i mniejszych zbiorników, osadzonych odrębnie na każdym wa-całkowitego odcięcia łączności wychodków z siecią kanałów ! gonie z osobna. Tym sposobem sprawiono, że każdy wagon nie powiększą się znacznie te trudności, a nawet będą mniej-1 miał oświetlenie dla siebie niezawisłe zupełnie od oświetlenia sze, jeżeli stosowniejsze sposoby wypróżniania nakazane zo-i wagonów sąsiednich. Zbiorniki wyrabiano początkowo z kau-staną i jeżeli z wdrożeniem większej schludności, a orazjczuku, materyał ten nie okazał się jednak praktycznym, gdyż z zniesieniem potwornych wychodków o tak zwanym wolnym | zbiorniki takie traciły podczas mrozów swą elastyczność do spadzie, tylko kat do wychodków dostawać się będzie. i tego stopnia, że niebyło można otrzymać nacisku koniecznego

Uwzględniając stosunki lokalne, z którymi liczyć siekło rozprowadzenia gazu. Trudność tę usunęły dopiero kotły należy, oświadczam, że na razie uważałbym miejscami za i stalowe, jakie wyrabiać począł w Wiedniu inżynier Brock dozwolone zbiorniki murowane, szczelnie wykonane, I w roku 1875, który oprócz tego uprościł regulatory do wy-wypróżuiane prawidłowo. Wielka jest bowiem różnica mię-isokiego stopnia, i podał prosty sposób napełniania zbior-dzy dzisiejszymi zbiornikami, połączonymi z siecią kanałów i ników gazem. Dzisiaj, nie przedstawia oświetlenie gazem już i cuchnącymi głównie z tego powodu, o czem miałem spo-i prawie żadnych technicznych trudności, a że oświetlenie po-sobność dokładnie we Lwowie się przekonać, a jeszcze więk-idobne odpowiada wszelkim wymogom cywilizacyi, świadczą sza między takimi odosobnionymi szczelnymi zbiornikami i nam dosadnie pociągi kursujące między Wiedniem a Berlinem! domowymi, a całe mi partyami dzisiejszych domowych kana- j Zbiornik napełniony w Berlinie dostarcza gazu przez całą łów, które co do wydzielania wyziewów gorsze są od pierw-i drogę do Wiednia i napowrót, a gaz pali się pomimo szybszych, bo nigdy dobrze wyczyszczone być nie mogą i daleko j kości jazdy, tak spokojnie jak w pokoju, większą płaszczyznę stykającą się z powietrzem, w porówna-i Orkan, który w roku 1876 powywracał na kolejach niu z wymiarem sześciennym zawartego kału przedstawiają. ! pruskich setki słupów telegraficznych, nie sprawił w oświe-

oświetlano bowiem gazem

w Austryi „ Rossyi „ Anglii „ Bawaryi „ Niemczech 3644

21 wagonów 218

We wszystkich nowych budynkach powinienby być i tleniu najmniejszej ujmy, co dosadnie świadczy o doskonałości zaprowadzony system beczkowy, a dla odosobnionych i aparatu, oświecającego wnętrze wagonów. Pomimo to oświe-domów na dalszych przedmieściach godny jest istotnie i tlanie gazem mało jest rozpowszechnionem ; w roku 1878 polecenia system wychodków ziemnych.

422

Systemu L i eu r nur’a nie mogę w dzisiejszym stanie wydoskonalenia głównie jednak dla kosztów polecić.

700

Ostatecznie uważam zaprowadzanie wychodków z rurami spadowemi i skuteczną wentylacyę wychodków jako rzecz niezbędną.

--

Oświetlanie pociągów kolejowych.

razem 5005    „

Napisał

Roman Rostkowski.

(Dokończenie).

a oprócz tego 42 lokomotyw. Wagony te rozdzielają się pomiędzy 33 właścicieli, z których kolej Północna jedyną była koleją w Austryi, która zaprowadziła u siebie oświetlenie gazem. Największą przeszkodą rozpowszechnienia się oświetlania gazem, zdaje się być względnie wysoka cena gazu jako też trudność w przechodzeniu wagonów z kolei oświecającej gazem na koleje, niemające podobnego urządzenia.

Wykluczając naftę pozostaje nam jeszcze gaz świetlny, i , Co się tyczy pierwszej z tych trudności, to zdaje się, odznaczający się światłem silnem, dozwalającem nawet wy- !    , zostanie . ona niezadługo usuniętą, gdyż nauczono się obe-

za

godnie czytać książki podczas jazdy. Pierwsze próby używania i C11i⁰ wyrabiać gaz z rozmaitych odpadków, a nawet z tłu-gazu świetlnego do oświetlania wnętrza wagonów datują się | szczów ^ p°z°stających w łożyskach, w których się obracają z roku 1863 i znachodzimy je równocześnie prawie w Anglii | osi⁰. kół wagonowych. Dopóki pobierano gaz potrzebny do i Ameryce północnej, nieco później w Belgii i Austryi. Kolej i oświetlania wagonów z fabryk gazowych, płacono za metr Zachodnia była w Austryi pierwszą, która starała sie wagony ! sześcienny przeciętnie 60 centów, podczas gdy obecnie, nau-swe oświetlać gazem    '    *    !    czywszy się wyrabiać gaz z rozmaitych odpadków, mają go

Oświetlanie gazem przedstawia pewne właściwości, a i 20 centów. Ponieważ na godzinę każdy płomień konsumuje odbywa się w sposób następujący: Głaz wychodzący zgazome-i^S litrów czyli O 035 metrów sześciennych gazu, więc wynoszą tru wciska się do zbiornika wyrobionego z kauczuku a za- i koszta gazu na godzinę 0'7 centów.

sze-

wierającego w sobie tyle gazu, ile potrzeba do oświetlenia! Na pruskich kolejach wyrabiają gaz świetlny z odpad-wszystkich wagonów pociągu. Ażeby ze zbiornika tego, usta- ; ków otrzymanych przy wyrobie parafiny ; płomień konsumuje wionego. przy pociągu w stosownem miejscu, gaz świetlny j na godzinę 22 litrów czyli 0'022 metra sześciennego takiego mógł się rozchodzić po całym pociągu, stać musi zbiornik ; gazu, która to ilość przedstawia wartość 0-84 centa. Zbiornik pod pewnym naciskiem.    j umieszczony na każdym wagonie zawiera 5-6 metrów

Doświadczenie poucza, że zbiornikowi nadać wypada obje- i ściennych gazu, który w nim pozostaje pod ciśnieniem 6_8

tość wynoszącą co najmniej 2Va metra sześciennego, a ustawić ! atmosfer. Napełnienie zbiornika wymaga 15—30 minut, go pod naciskiem 10 atmosfei. Graz stojący pod takim naci-; Niemiecka kolej Berlin-Anhalt wyrabia gaz świetlny snem îozchodzi się łatwo po linach rozpiowadzanych wzdłuż ; z tłuszczów otrzymanych przy wywiązywaniu wagonów i cadego pociągu, do dobrego, spalenia się posiada jednak za ; otrzymuje z jednej tonny takiego tłuszczu 570'8 metrów sze-wielką chyżosc.. Doświadczenie poucza, że gaz najlepiej się pali ■ ściennych gazu ; metr sześcienny takiego gazu kosztuje wraz stojąc pod naciskiem równającym się naciskowi słupa wody, j z amortyzacyą kapitału wydanego na założenie fabryki 34 U, mającego wysokości 25 milimetrów. Wynika z tąd, że .znajdo- ; centa waluta austryacka i wystarcza na 25 godzin palenia.

>7* >*. gaz’ przechodzi,    dostaA Ä ! c™^    Z

ustawia się jeszcze manometr wykazujący czas, przez który j czatkowa. ”    '    » J - L J J. 1

palić się może znajdująca sie w zbiorniku ilość gazu.    " At "    .    , .

Przechowywanie gazu ' w jednym tylko punkcie ealego i, «areszeie nadmienić wypada, ze światło elektryczne, wy-pociągu, natrafia jednak na trudności z powodu konieczności i"⁰™¹¹⁸ mechaniczną praeą korzystnie by zastosować można łączenia ze sobą rur, rozprowadzających gaz wzdłuż pociągu, i • «*»»»» kolejowych, gdyby trudność rozdrabiania go usu-Przy każdej zmianie liczby wagonów, składających pociąg, j uiętą zosta:ta-trzeba przerywać rury komunikacyjne, w których to razach pozostawały wagony, podczas trwania całej manipulacyi, bez

Maszyny na wystawie przemysłowej miasta Berlina i pulsometra. Posiadając rycinę tego przyrządu przyłączam ją z

w roku 1879.

Napisał

s:. stadtiittliiEK,

prof. szkoły przem. w Krakowie.

; opisem : Przyrząd składa się z cylindra tłoczącego a z tłokiem b i i wyżej położonej puszki ssącej /, z pływakiem t. Połączenie cyliu-I dra z puszką uskutecznia po części rura ee odprowadzająca pare, i która przez suwak c, zamkniętą lub otwartą zostaje po części i przez kanał wodny /?, w którym dwa wentyle gg połączenie i uskuteczniają. Ruch tłoka b porusza suwak o za pomocą drą-(Dokończenie).    : żka rs w ten sposób, że przy górnem położeniu tłoka para

₇    ,    ,    , ,    .    .    ,    i z kotła wstępuje do cylindra przez rurę parowa d, przy dol-

Z motoiow gazowych były wystawione trzy syste-[ nem położeniu tłoka zaś zostaje komunikacya z rura d zam-

i50dn!1 MyStnnU w° n S1Î?« ⁴ n°R1 w/stawila »Berlin-jknięta, natomiast następuje połączenie z puszką f przez rurę Anhalt sehe Maschb. Act. Gesell*. . Opis tego systemu był ; e6t która pare do / odprowadza. Nad wentylami g osadzony umieszczony w „Przeglądzie technicznym“ z r. 1879. Cena:    . ,    ,    *

maszyn była    '    Bu |: « 1    jest wentyl tłoczący m

siła w koniach:    1    2    4    6    8    ffv -JAdiL.    i rura tłocząca n, w

cena w markach : 1675 2280 3190 4050 4660    e    |    , ;    którą może być bania

Diugi system był Bishop, małe maszynki z stojącym:    powietrzna włączoną: l

cylindrem, w górze osadzonem kołem zamachowem, znane!    j    K    SiPï    w wentvi ssaCv ‘ k

z opisów w „Przeglądzie techn.“ w ezasop. Diuglera, i t. p. j    lii;;    V •    7 . ' " ’ .

Trzecia maszyna była systemu nowszego, patentu Si- !    |j    te    Siÿp8§jj    służy za banię powie-

mona, o sile 5 koni. Maszyna ta ma zupełnie budowę zwykłej ;    -    |||    fegf    trzną do rur ssących,

maszyny parowej z cylindrem w górze    stojącym i    wałem i    ||j    ‘ÇÉff-feiÔSl    i jest rura ssąca, o,p, y

korbowym na dole ułożonym. Zapalenie    mieszaniny    gazu i;    |!|    są otwory do napełnia-

powietrza odbywa płomień stały za pomocą suwaka. Cylinder;    , 1 .MfelAA    nia i wypróżniania przy-

2oö mm. średnicy a 410 mm. skoku, ma spotrzebowywac na:    JJL    , JA. , .    .    "

godzinę i każdego konia siły 0,75 met.    sześć. gazu.    Cena i    M    O    rządu. Napełnianie wo-

3600 mark. Opis znajduje się w „Eugeneering“. Także ma-I    X TjfègQtëfâ    docisku otworami oip

szynę kaloryczną (powietrzną) dawnego systemu Lehman i JM Jj pl /(J, rM~ tylko raz jeden jest po-wystawiła firma^ Berlin. Anhalt. Masch. Act. Gesell. Jedną:    _ I    trzebne. Działanie jest

turbinę powietizną (wiati ak) o skrzydłach 3,25 m. ;    illlHllîlIfîÉlÿii |f    ®    następujące: para wpu-

średmey, na 16 m. Wysokiem rusztowaniu Żelaznem, ze zbiór-! IlKMIi    , ,

nikiem na wodę, wystawił L. Lohde (studniarz w Berlinie). !    IWBmS    m W    szczona przez wentyl

Kotłów parowych było pięć, przeważnie leżące! n. ißSpMSßk    ÿ Sil    parowy do cylindra a,

rurowe; blachy wyrobu huty Borsiga (najlepsze w Niemczech) !    ^§|p    przyciska tłok b na dół,

odznaczały się    staranną pracą    i dobrym materyałem.    czego !    iBBll Sjm    co powoduje wtłoczenie

dowody mamy    w tern, że    przy zgnieceniu, przez    brak    wody i    liïfflSW.ffîSWM    wody pod tłokiem sie

w kotle, 2 ogniowych rur płomiennych, me było ani śladu :    ■', •    •    , n

pęknięcia lub    uszkodzenia    ani    blachy samej ani    połączenia!    ^fcjl    znajdującej przez kanał

w nitach.    “    ‘    IV Ä i wentyl m w rurę n.

Pompy parowe wystawiły tylko trzy firmy : Borsig ]    ^    _____ ________________

(jedną), Brodnitz y. beydeł (6 włącznie z pompami dla słodu:    ■—otwiera się samodziel-

l do zasilania kotłów) i Dörfturt (jedną).    j nie komunikacya z rurą ee, a para odpływowa uchodzi do

Pompa Boisiga była leząca, zwykła, z osobnym przy- j puszki /, działając powtórnie i wypełniając miejsce uchodzącej rządem nowym (patentu Schultz) który regulował ruch pompy wody przez wentyl g pod tłok b do cylindra. Gdy cylinder a podług stanu wody w kotle lub lezerwoarze. Pływak pośre- j zostanie wodą napełniony t. j. tłok b napowrót zajmie naj-dniczy między legulatoi ein a pompą. Ostatnie pompy były [wyższe położenie, przychodzi znowu świeża para z kotła rura zwykłej dawnej konstrukcyi lezącej.    \d { ruefi powtarza się jak poprzednio.

J. (13) pomp odśiodkowyeh była jedna tylko 3-cylin-:    Równocześnie powstaje skroulenie pary w puszce f, za-

diowa i pędzona bezpośrednio maszyną arową Schwartzkopfa i tern próżnia, powodująca ssanie wody przez wentyl / i napeł-wspominano). Cylinder paro y 130 mm. średnicy, : nienie puszki wodą. Wentyl v otwierający się na 130 mm. skoku, dostarczał oOOO litrów wody w minucie na | służy do wypuszczenia nieskropłonej pary rura u. Tłok i wysokość 9 met. Maszyna ta piacująe siłą 15 koni dawała [ pływak t są z drzewa utoczone, tak, by wygodnie, bez tarcia 600 obi oto w. Lpizyi zadów do podnoszenia wody znajdowała się : pod naciskiem pary posuwać się mo°’ły. dostateczna ilość okazów, które można podzielić na pulsom e-i Działanie tu wskazane jest odpowiednie pojedynczo dzia-toiy i na w odociski pai owe czyli sifonoidy (Wasserheber, j łającej pompie. Inżynier Hasemaun buduje teraz tylko po-oiphonoid). Piei wsze t. j. pulsometry, okazał jedynie H. Hall, ; dwój nie działające wodociski, gdzie tłoki i pływaki sa z sobą Ja . Ja^C,lwy ^y^łazca w różnych wielkościach od N. O do [połączone tak, że gdy jeden zajmuje najniższe drugi wchodzi , ¹ .; wszystkie były w mchu. Od opisu tychże^ mogę ; w najwyższe położenie. Ruch i działanie jest zupełnie takie odstąpić, gdyż były baidzo często w dziennikach omawiane. [ same, z tą różnicą, że woda ciągłym strumieniem wypływa.

,, Bru^¹ rodzaj nazwałem : wodociski parowe, które pomimo ! Wyrób wodocisków objęła fabryka A. Göde w Berlinie, lozuych nazwisk patentowych .zawsze podług tego samego i Główne zalety systemu Hasemanna są: 1) Para tło-piawa są zbudowane, a przynajmniej jest w nich taż sama [ cząca nie przychodzi w styczność z zinąną wodą ani z pła-myśł pi ze wodnia, która Hallowi obcą nie była, a którą na- [ szczyzuami metalowemi, jak to przy pierwszych konstrukcyach stępnie Hambiuck w swojem przeistoczeniu wykonał i na to [i przy pulsometrze ma miejsce. Pływaki czyli tłoki są tu wziął patent. Zasada jest kiótka: przez ciśnienie pary na: płyt drewnianych złożone. Bezpośrednio styka się więc para zwieiciadło wody, osiągnąć podniesienie tejże.    drzewem, które jako zły przewodnik ciepła nie ma wpływu

W odociski wystawiły następujące fabryki : Otto Henni-: na zmianę temperatury, tern więcej, że płyty drewniane, prze-i ' ^e</era w0^°cisk ^parowy podwójnie działający (Dop-: dzielone są za pomocą blaszek, które ciepłą wodę unosząc pary he ^lir?.l!⁰¹,c Patent Hambiuch) dostarczający na minutę 600[skroplić nie mogą. Ciepło, woda i drzewo są zatem najlepsza do 1000 litiow wody (cena 1100 mark). Następnie F. Wöhlert, | ochroną przeciw skropleniu się pary. 2) W cylindrze tłoczą-jeden wodocisk parowy patentu prof. C. Fink z zmiennemicym a nie powstaje nigdy próżnia (jak to w syfonoidzie Ham-liapięzeiiiem. pany i z dystrybucyą na zewnątrz ułożoną, da-[brucha ma miejsce). Ponieważ przy tworzeniu próżni bardzo wał 220- 360 litiow wody na minutę (cena 650 mark; ceny |znaczne ciepło uchodzi, czyli stracone zostaje, jest separacya rozumieją się zawsze bez rur).    [ taka bardzo pożądaną i wymaganą.

Wieszcie okazał najnowsząkonstrukcyę C. Hasemann, inży-i Oprócz tych głównych zalet, twierdzi Hasemann, źe mer. Konstrukcya ta polega na skombinowaniu pompy tłokowej i: przy znacznych wysokościach podniesienia wody, można parę

-»""""uliTlllllllllllllllllla    p₀ skończonym skoku

Cs-^c-r-

odchodzącą do działania powtórnego użyć w niżej położonym : czyszczenie go prądem piasku zalecały firmę, która tak do-wodocisku, co pociąga za sobą 25 procent oszczędności pary. i bry towar po umiarkowanych cenach wyrabia. Tak n. p. za-

_Pomimo, że przy budowie tego przyrządu jest więcej ; k upilem dla gabinet„ lttstytutu tecłmiezuo - przemysłowego części na tarcie wystawionych niż w pulsometrze, działanie ;    *    .    . . ? .    . , J x    ,    , k, „ :    s

pary jest znacznie skuteczniejsze i korzystejsze niż w pnlso- ; w Kiaköwies łoz© kompletne wyt°cz°ii0 (systemu Seller) 40 mm.

metrze. O ile aparat ten jest tańszy od pomp wskazuje na- otworu 160 mm. długości panewek, za cenę 13 i/₂ mark czyli stępujący cennik:    i 6 V* z'^r- w- a*

Przeprowadzenie ruchu czyli transmisya była i na wystawie, z małemi wyjątkami, wyrobu powyższej fabryki, i odznaczała się dobrem ułożeniem, wyrobem i konstrukcyą.

Łożyska były bez wyjątku systemu Sellera z Filadelfii, i który uznane zalety posiada i tak: panewki są ruchome : w kulistych osadach, mogą przeto przybierać każde położenie Zwróćmy się do innych maszyn, to znajdziemy, że prze- j osb co zarazem usuwa drganie osi. Montowanie czyli ułożenie ważnie maszyny robocze i maszyny do szycia najliczniej łosi jest bardzo ułatwione przez łatwe zniżenie lub podniesienie są reprezentowane. Maszyn roboczych, t.j tokarń, hyblarń i t. p. ; środka panewek; następnie przy znacznej długości panewek

było pi zeszło 200, opiecz tego kilka drukarń, 5 centryfug, : (3    4. razy średnice osi) rozdziela sie ciśnienie osi na zna-

kilka pras wahadłowych, 5 maszyn do pończoch 1 t. d. Na- : rzedzia ręczne jak: pilniki, wiertarnie i t. p. wystawili:

Isserstedt & Günther narzędzia do drzewa i metalu/ M. Mit- : bardzo małe wynika a temsamem mniejsze ścieranie się i tag frezy i świdry do metalu, W. Eisenführ gwinciarki, i zużycie. Zamiast oliwiarek lanych nasadzone zostały oli-A. Kainmaich & 0. pilniki (i blachy falowate) wreszcie to- i wiarki szklanne, znane z dobroci i oszczędności, a pod łożami waizystwo akcyjne dla wyrobu pilników 0. Schaaf swe pilniki. ; ga podstawki do zbierania kąpiącej oliwy. Głodne uwagi było Maszyn do szycia rożnego systemu przedstawiło przeszło ⁻18 fabryk. Uzbrojenie czyli armatura maszyn i kotłów była bardzo starannie wykonana i przez znane firmy: O. Menniges, j    pierścieni osiowych (Stellringe) za pomocą kima Ker-

Neumann, E. Hoffmann, F. Bochert i t. d. wystawiona. Hoff- I naula. Pomimo kosztowniejszego wyrobu klin ten ma tę zna-mann pokazał swe patentowe parowe wentyle wpustowe, i komitą zaletę, że nie wymaga żadnego rowku ani płaszczyzny Szczelność tychże staia się konstruktor osiągnąć przez dwa : prostej Iia 0si, lecz zostaje jedynie śruba przyciśnięty tak przeciwnie ułożone wentyle z siedzibą stożkową, a zamknięcie ' lnb otwarcie ich odbywa sie za pomocą prostokątnych drążków (dźwigni z kuto-lanego żelaza) z spólnem wrzecionem i kół- j dzo znacznych sił. Sprzężadła mufo we jako też i tarcze, które kiem ręcznem. Gdy jeden wentyl szczelność straci, natenczas j tym klinem są opatrzone, nie mają części wystających, co jest para przechodząc pod niego przyciska tern silniej drugi. i bardzo korzystnem dla uniknienia nieszczęść z tąd często Aparata dla cukrowni, browaru i gorzelni wystawił j pochodzących.

C. Heckmann. Pomiędzy okazami wyszczególniał się miedziany '

Vacuum-aparat, 2,5 m. średnicy, kompletnie z uzbrojeniem.    .

najstaranniej wykonany. Inne okazy były mniej uwagi godne, i przedmioty, które odznaczały się dobrym wyrobem lub now-

Wöhlert pokazał nowość w młynku tarczowym z stożkowemi j szym pomysłem.

płaszczyznami patentu prof. Finka, służący do mielenia wszy-j Wystawiony był tylko jeden żuraw parowy dla 5000 klg. stkich ziarn,. szczególnie zboża. Młynek ten ma szczególnie ; żuraw ten, mogąc samodzielne sie posuwać, obracać sie i jako śrótowma (do krupienia) byc praktycznym. Do wymię- ' lenia krup używa Fink tarcz porcelanowych i podaje wynik i cenę jak następuje:

Ilość wody w minucie w litrach

Ceny przyrządu bez wentyla parowego i bez rur, w markach

Tarcze twardo lane o średnicy:

500 mm.

730    *

90

130 200

360

450

300 470 720 j 1050    1500    2000

550

680

840

1050

1400

1900 ; 2600

czną płaszczyznę, przez co ciśnienie na jednostkę płaszczyzny

wykonanie sprzężadeł osi jako też i umocowanie tarcz paso-

silnie, że tarcie wystarcza zupełnie do przeprowadzenia bar-

Na zakończenie opisu wystawy wypada wymienić inne

potrzebują siły wydają zboże w koniach skrupione

Cena mark

dźwigać, mógł być zarazem wstawiony w pociąg. Ręczne podnoszenie umożebnionem było do 2500 kilo. Wystawa żurawia (Ausladung) 4,5 m., najwyższe podniesienie haka nad tor kolei 5,5 m. Waga żurawia kompletnego 14400 klg., cena 11000 mark.

2o0 klgr. 375    „

760

1200

Narzędzi, rolniczych wystawiła najwięcej firma Towarzystw akcyjn. H. F. Eckert. Oprócz wykonanych narzędzi w nat. wielkości przedstawiła firma ta zbiór modeli (¹/₃—*/* nat. wielk.) bardzo starannie i wzorowo wykonanych ; taki

Kompletny wyrób i fabrykacye przedstawili: C. Schlick- ...    ,    ,    ,    , , .

eysen : prasy różne do gliny i torfu, do wyrobu różnych jzblor mógłby oddać znakomitą usługę w szkołach rolmczo-

cegieł i rur, tak mechaniczne jako i ręczne. Wyrób igieł był i przemysłowych:

przedstawiony przez dwóeh okazicieli: Żander & Palm i Wolff; Nowością była maszyna do prasowania (w ruchu) pa-& Knippenberg. Tu można było widzieć cały przebieg wy- ; tentu Ruheman & Jacoby, prasując n. p. 500 tuzinów koł-robu począwszy od drutu stalowego do gotowej igły. Kapelu- '

sznik O. Bluth urządziwszy swój warstat w sali maszynowej. ,,    ,    . T . A „    ,. .

wyrabiał kapelusze i cylindry, a cukrownik Hildebrand cze-i'uowośc Poll«zyc można korkociąg Lewa 1 tachofor czyli chy-koladę do wyrabiania ciast i napoju i takową na miejscu sprze- | domierz z kreśleniem Klosego (wyrób Horna). dawał. Na uwagę zasługiwał przyrząd do pieczenia mięsa na ! M. Friedrich z Lipska mając filię w Berlinie wystawił rożnie, wystawiony przez T. W. Kaiser & C. składający się ; swe aparaty do desinfekcyi. Opis tychże znajdował sie także ■l 4 do 5 rożuów. Boźuy ułożone poziomo obraca siła do ko-;w czasopismłe JnżynielTa i Budownictwo« (Warszawa), mina uchodzących gazów za pomocą kółek łańcuchowych ła-;    * ^    J    , . ,    ...    ’

czących je z górną osią poziomą, na której umieszczona śruba i ^10C -^auly ego zwiacał także na siebie uwagę. Pie-nakształt okrętowej. Przyrząd ten ma być bardzo praktyczny j cyk służył zarazem za kuchnię. Osobliwość jego polegała na tam, gdzie chodzi o pieczenie naraz wielkiej ilości drobiu. item, że nie potrzebuje wcale komina, pali się zarówno w pi-W 7. grupie znajdowało się kilka ładnych bram lanych ; wnicy jak i na każdem piętrze i nie ma żadnego obmurowa-i kutych, dobrze zrobionych jako też kasy ogniotrwałe z różnemi ; • ulepszeniami, n. p. z zastosowaniem dzwonka elektrycznego, ' jako ostrzegacza, wynalazku pana C. Reinhardt z Berlina.

Okazy odlewu surowego były najwzorowsze z fabryki ! kopci naczyń, a przecież gotuje i piecze; raz zapalony utrzy-„Berlin. Anhalt. Masehinb. Act. Gesell“. Czystość odlewu i i muje ogień godzinami i nie potrzebuje podpalania powtórnego.

nierzyków w jednym dniu. Z mniejszych przyrządów jako

Paliwo do niego użyte jest miał koksu z węgla brunatnego, nie wydaje płomienia lecz tli się tylko, przez co nie

Zgrabna budowa i ciepło jednostajne są to zalety, które razem i

Literatura techniczna,

wziąwszy przyrządowi temu wróżą dobrą przyszłość.

W ogóle wystawa okazała, że w Berlinie są dobre fa- | J. Sporny. W kwestyi zastosowania asfaltu do pokrycia sklepień i bryki i że wyroby firm Borsig, Siemens &' Halski i Towa- ! budowy magazynów zbożowych oraz o nieprzenikliwości asfaltu Paro-

rzystwa Berlin. Anhalt. Mascbb. Act. Gesell, odznaczyłyby sie i wóz bez °oniska Em- Lamm’a i Leona Francqa dla dróg żelaznych , , . .    .    .    .    . .    wiejskich i miejskich. M. Hulewicz. Wyrażenia analityczne i tablice

na każdej wystawie powszechnej dobrą robotą i doborowym | momentów bMwladll0Éci j mome„tów wjtajmałości przecięć kształtu

materjalem.    i podwójnego (dok-)- F. Kucharzeicski. Wodociąg i Kanalizacja

iw Warszawie. IL Lindley’a {a. Wodociąg). Krytyka i bibliografia.

\ Czasopismo Stowarzyszenia Cukrowników Państwa Niemieckiego (ciąg „.    ,    ,    i dalszy). Nowe książki (dokończenie). Kronika bieżąca. W kwestyi pro -

, “Pierwszy ZJazd techników cywilnych z upowa-j^ kanaliZacyi Warszawy. Górnictwo i Hutnictwo : Produkcja że-^niem;²Î!:m- ma^ch siedzi^ urzędową w Galicy.,:^ w Królesfcwie polskiem w r> 1877. Wypadki w kopalniach węgla o ę zie się ma . istopa a r. . we wowie.    _    j kamiennego w Królestwie Polskiem w ciągu ostatnich lat pięciu,

y z 1 a - 'i aj o wy u zie fi ® JPen yum ^jonczonei^u : przez Winc. Choroszewskiego, inżyniera górn. Jedna tablica rysunków słuchaczowi lwowskiej Politechniki p. K. Stelzerowiktóry w celują pftrow6ł bez iska fcemu Lamm>a i Francq’a).

specyalnego studyum wodnego budownictwa bawi obecnie w Carlsruhe j    Zeszyt JX ^    Kilka słów 0 03mozie. m Froń Dia.

i uczęszcza na wykłady znakomitego profesora Sternberga.    jgram goniometryczny, ułożony na podstawie linij biegunowych funk-

Budowle lwowskie. Zima, która na seryo do nas zawi- j cyj goniometrjcznych F. Kucharzewski. Wodociąg i Kanalizacja tała, zamknęła tegoroczny sezon budowlany, któremu w ogóle powie- ; w Warszawie IL Projekt Lindley’a (b. Kanalizacjafi Krytyka i biblio-trze nie sprzyjało a mianowicie w porze jesiennej. Pomimo to. tegoro- j graf^ Podrecznik praktyczny dia fabrykantów cukru ułożony przez czny ruch budowlany we Lwowie był dość ożywiony w kierunku ^-\Aleksandra okęczyca. Nowe książki: Francuskie za czerwiec i lipiec, dowli publicznych.    ; iSiiemieckie za lipiec i sierpień. Kronika bieżącą. YV kwestyi Tramwa-

Frzy budowie gmachu sejmowego, która roku ze-:jów w Warszawie. Jedna tablica rysunków.\v. Diagram Goniome-szłego rozpoczętą została, wyprowadzono w r. b. pod dach wszystkie ; u-yczny)

traktaty tylko jeszcze od strony ulicy Kościuszki wykończają z pośpie- j    Zêszyt X. (październik) J. M. Cieślikowski. O torfach, ich po-

chem pokrycie dachu.    ...    . : chodzeniu, sposobach wydobywania, przerabiania i zastosowania do

Budowa domu administiacyjnego w Ku lpaiko wie ; u2ytku domowego i fabrycznego, z uwzględnieniem stosunków krajo-rozpoczęta racjonalnie z wczesną wiosną, wykonaną została według j wych> wedhlg wtasnych badań i innycb źl.ódeL Wm Wielicki Sprawo-programu, t. j. wykończoną.    .    ; zdanie z czynności pracowni chemicznej przy zakładach hutniczo-

pomimo wie^icb ; górniczych Starochowicko-Ostrowieckich. S. M. Roguski. Maszyny pa-trudności jako to : znacznie głębokiego gi ntu nieopornego z niezwykłym ; rowe złożone (Compound). A. Barcikowski. Odprowadzanie ścieków dopływem wody, doczeka się pomimo to wciągu następnego tygodnia : z przedmieścia Pragi. H. Polaczek. Najnowsze ulepszenia w zakresie ukończenia murowanej części kanału ; w dalszym bowiem ciągu t. j. : dyfuzyk Krytyka i bibliografia. Czasopismo Stowarzyszenia Cukrowniku dworcowi kolei Czerniowieckiej, wykonany zostanie tylko kanał ; kbw państwa Niemieckiego (dokończenie). Sprawozdanie z czasopism z brusów dębowych.    _    _    ^ i cukrowniczych. Nowe książki: Niemieckie ze czerwiec i lipiec (dok.);

Budowa kolei konnej. Kolej konna oprócz dogodności j francuskie za sierpień. Kronika bieżąca. Wodociąg Warszawski. Ka-taniego i modnego środka komunikacyjnego przedstawia tę nierównie : nalizacya Warszawy. Bibliografia. Sprostowanie. Dwie tablice rysun-ważniejszą korzyść, iż (przy sprzyjających okolicznościach) ułatwi jków. (yj. Odprowadzenie ścieków z przedmieścia Pragi. YII Rysunki zabudowywanie się odleglejszych przedmieść czyli rozprzestrzenienie ; do artykułów o maszynach parowych złożonych i o dyfuzyi). miasta, co ze względów zdrowotnych i architektonicznych (mam tu j -Inżynier y a i Budownictwo. Nr. 18 (wrzesień) zamyśli możność powstawania domów familijnych, zamiast owych : wjera; Z inżynieryi cywilnej: Słowo w sprawie kanalizacyi i wodo-womodnych koszar czynszowych) jako rzecz wielkiej wagi uważamy, j ciągu m< Warszawy: Wstep, p. W. Czerlińskiego ; Cześć I, p. Al. Bo-Przedsiębiorstwokoleikonnej: Towarzystwo tryesteńsk,ie|&r0M)m-cfe^0< Ulepszone bruki drewniane. Z inżynieryi rolniczej: miało jeszcze w r. b. otworzyć ruch na przestrzeni od głównego ; Projekt oszczędnej stodoły, p. Adama Drewnowskiego. Wiadomości dworca ulicą Gródecką, Kaźmierzowską, przez plac Gołuchowskich, : pobjezne. Buch przemysłu górniczego i mechanicznego. Ceny metalów ulicą Karola Ludwika, placem Maryackim i Bernardyńskim do placu j na targu londyńskim. Byciny: Fig. w tekście.

Cłowego. jakoteż z placu Gołuchowskich ulicą Żółkiewską naPodzam- j    Nr. 19. (wrzesień) zawiera: Z inżynieryi cywilnej : Słowo wspra-

cze i do rogatki żółkiewskiej..    ; wie kanalizacyi i wodociągu w m. Warszawie, p. Al. Bobrownickiego.

Z przyczyn od przedsiębiorstwa tramwajowego niezależnych, wy- ; BoZsZerzenie zakładów wodociągowych w Peszcie. Poglądy w sprawie konane zostały oprócz dworca kolei konnej, położonego przy ulicy | kanaliZacyi i wodociągów w Warszawie (z uwzględnieniem warunków Gródecko-Janowskiej, a obejmującego wielką stajnię, wozownię i budy- ; miejscowych), p. S. Modlińikiego. Projekty kanału międzyoceanowego. nek administracyjny, tory tylko w połowie projektowanej długości, tak, : z architektury: Domy mieszkalne, ich budowa i urządzenie odpowieże przedsiębiorstwo zamierza w r. b. wdrożyć ruch tylko na przestrzeni ; dnje warunkom hygieny (dok.). Z inżynieryi rolniczej: Wskazówki, od rogu ulicy Gródecko-Janowskiej ulicą Gródecką ku kościołowi św ;jak gię obchodzić z lokomobilami i lokomotywami drożnemi. Biblio-Anny, następnie ulicą Kaźmierzowską na plac Gołuchowskich, a ztąd ; grafia. Nekrologia. Ceny metalów na targu londyńskim. Byciny: Fig. ulicą Karola Ludwika przez plac Maryacki i Bernardyński do placu j w tekście. Jedna osobna plansza

Cłowego.    i    Nr. 20. (październik) zawiera : Z inżynieryi cywilnej: Kilka słów

Budowa nowych łazienek przy ulicy Słowackiego po-i ⁰ «Odpowiedzi p. St. Markiewicza“, oraz o badaniach przedwstępnych

stapiła o tvle, że jeszcze w jesieni przykryto budynek dachem W przy-: w sfa,wie wodociągu, p. W. Czapińskiego. Obniżenie rur wodociągo-U i-,    ,    . .    r / : wych bez przerwy w ich działaniu. Z inżynieryi przemysłowej : Od-

szłym roku korzystać więc będziemy mogli z wygodnych i w przystę- ; fosforowywanie w procesie Bessemera i Siemens-Mai-tina, p. S. M. pnem miejscu zbudowanych łazienek.    j Roguslciego (ciąg dalszy). Turbina „Victor“. Z architektury: Wyższa

Oprócz powyższych znaczniejszych budowli, wykończono dawniej i szkoła politechniczna w Akwisgranie. Co wpływa na rozwój piękna

rozpoczęta cześć nowego gmachu c. k. Namiestnictwa, pro- ! £ażdej miejscowości geograficznej w ogóle, a w szczególe na użycie f 1 kf .    ...    ,    _    .    ,    : barw w malarstwie, p. J. Swiecianowskiego. Z inżynieryi rolniczej :

wadzono dalej budowę kościoła i klasztoru F ra nCi s z k a- ; Wskazówki, jak się obchodzić z lokomobilami i lokomotywami dro-n e k, odrestaurowano wieżę Wołoskiej cerkwi i kościoła Ormiańskiego, i żnemi Wystawa nauk stosowanych w pałacu przemysłu (Pałais de wykończono szpitalik dla dzieci przy ulicy Łyczakowskiej, p r Z e- i l’Industrie) w Paryżu. Buch konstrukcyjny. Bóżności techniczne. Ceny s k 1,Pi o „o r e11 e w na malej praestaeniulioj Atad^ctiej, jg^. O    Â-tï-

wybiukowano îynek lt. d., wieszcie zbudowano kilka n o- : kowskiego (c. d.) Byciny: Dziesięć drzeworytów w tekście. Dwie oso-wych domów mieszkalnych.    bne plansze.

— Przegląd techniczny zeszyt VIII (sierpień) zawiera :

Rozmaitości.

Kanał miejski na

na

no

Do dzisiejszego numeru załącza się dodatek: mater y ały do słownika technicznego.

Treść : Sprawy Towarzystwa. — O kanalizacyi miast w Niemczech i potrzebie ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa. (Dok.) — Oświetlanie pociągów kolejowych. (Dok.) —Maszyny na wystawie przemysłowej miasta Berlina w r. 1879. (Dok.) — Rozmaitości.— Literatura techniczna.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

637. Rozpora u.

zioma między dwoma stawiona na ciśnienie.

/anannrieeel, Brustriegel, f. entrait, belka po-Spannr    ałami |eialiami, lub słupami wy-

“SîÜÆ'uîss»“"“*

przechowywania naizedzi.

r (ÄÄÄ- 5yXf. **«•. a.    *«,-

00 UW ’ P    j ai w o) n. Schmierer, Wagenschm%erer,

dauber, zatrudniony smarowaniem i opa-

er- O

643.Smarownik (kol f. graisseur, a. th

trvwaniem maźnic.    ₇

644. Światło    ~

f. espace ouverte, a. ope» space, powio

645.    Światło ładunku, nakładu    * wp<| wierzch niaprze-

wozów nie powiuieu

646. ŚwiatIo^^MdMkol«jji^wo)n^^ powienchaia

ÄÄS i» toru, w której pociąg me powrureu potkać żadnej przeszkody.

647.    Tonna, beczka u. Tonne, f. tonne, a.

1000 kilogramów.

na

w na

ton, miara wagi różo trace, kierunek dla

na

r/2 O

-piüsaSKl

652. ii przebieg u. Laufmiethe, i. reâevanses de parcour,

nale-

żytość za wzajemne używanie wozów, wedle przebieżonej odległości.

653.    Wyladować (wypróżnić) (kolejnictwo) n. Ausladen, ' Abladen, f. décharger, a. to discharge, to unload, towar z

wozu wyjąć.

654.    Zamurawić (roboty ziemne) n. berasen, f. gazonner,

a. to śocZ, wywołać porost murawy.

655.    Zastój n. Stagnation, f. stagnation, a. stagnation, ustanie

postępu ruchu lub obrotu.

656.    Zęza (budowa statków) n. Patsche, miejsce w dnie

statku, gdzie spływa wszelka wilgoć.

657. Żółtaczka (leśnictwo) n. Gelbsucht der Bäume, Choroba

drzewa objawiająca się przedwczesnem żółknięciem liści.

Prostujemy pomyłkę powstałą przy przepisywaniu do druku:

„ omieciny miałkie: otręby miałkie.

wyraz 549. zamiast omieciny, ma być: otręby. 550. „

W skutek uwag nadesłanych nam przez Panów J. Rossa i Józefa Webera, za które im serdecznie dziękujemy, podajemy następujące poprawki do poczynienia:

wyraz 4. dworzec a. dodać raitway-station.

„ „ 11. kotlina f. zamiast jatte maie tylko bassin.

„ „ 20. opierzenie f. dodać planchiage, a. planning.

„ „ 24. rozjazd a. dodać shunt siding.

„ „ 25. ściek n. dodać Strommrinne.

„ „ 28. spadek a. pitek, zamienić na fali, slope.

„ „ 30. spuszczać f. dodać dresser la carne, a. to shoot the edge.

* „ 33. szyja szyny f. opuścić tige.

„ „ 40. szyna szerokosfcopowa n. opuścić plattförmige Schiene. „ „ 50. baba ręczna f. dodać kie, a. pavingbeetle, zamienić na paviers beet te.

„ „ 62. kafar parowy a. dodać steam pile-driver.

iPP** Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań pod adresem: „Komisya słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.* — Ulica Wałowa I. 4.

Z drukarni K. Pillera.

Wyrazy do słownika technicznego,

CC

-.7

593. Babka (kowalstwo) 11 Amboseinsatz, Einsatzstock, ko

wadełko zwykle z czworobocznym pomostem.

594.    Bok zamykający (mechanika t e o r.) n. Schlusslinie,

ostatni bok wieloboka sznurowego.

595.    Czas jazdy (kolejnictwo) u. Fahrzeit, f. dwm? de trajet, czas ubiegły miedzy odjazdem z jednej stacyi a przyjazdem na inne (liczy się na minuty.)

596. Dźwigar rozporowy, rozporuica (mech. t e o r.) n. Spreng-

werJc, Sprengswefksträger, f. poutre à jambette, poutre de châssis, a. stout, fiamed girder, wywierający ciśnienie ukośne na opory, dążące do ich oddalenia.

597. Gaza młynarska n. Müller gaze, Deuteltuch, tk

¹

Szczegółowy opis nowej kanalizacji miasteczka Witten, w prowincyi nadreńskiej, znajduje się w „Zeitsch. f. Bauwesen 1873.

²

„Lieurnur’s System der Städtereinigung mit Bezug auf die ;    .    .    ,

Verhältnisse der Stadt Braunschweig. Berichte von L. Mitgau, Ober- z beczką, nie jest szczelne tak, Że W lokalu beczki Cll-

ichnąć muszą. Także nie są tam używane syfony, w skutek

597.    Gaza młynarska n. Müller gaze, Deuteltuch, tkanina jed

wabna używana do pytlowania mąki.

598.    Kolek (stolarstwo) n. Holznagel, f. cheville, gournable,

a. pcg, wooden nail, trennet, gwóźdź drewniany.

599.    Kowalstwo n. Schmiedehandwerk, f. forgérie, a. smith-work,

600.    Kowadło n. Ambos, f. enclume,, a. anvil.

601.    Krajniki (stolarstwo) n. Keid stösse, f. bonnement,

a, p/aned moulding, członkowane brzegi otoczyn.

602. Kuźnia n. Schmiede, f. forge, a. forge, smith’s shop.

603.    Ładować (nakładać) (kolejnictwo) n. Verladen, f. c^ar-

to lade, to load. to charge, napełniać wóz towarem.

504. Łupać n. spalten, Kloben, f. fendre, refendre, a. to split, to rive, to cleave. '

605.    Maszynista n. Mâschienenführer, f. Locomoiinführer, ma

chiniste, mecanitien, a. engine driver, kierujący biegiem parowozu lub ruchem maszyny parowej.

606.    Miara n. Mass, f. mesure, a. measure.

607.    podziałka (skala) u. Masstab, f echelle, regte, a. scalę. 603. rozsuwana u. Stellmass, Schmiege, f. fousse coupe, a. bereł cutting.

609.    zwijana, taśma n. JBandmass, Massband, f. mesure en ruban, a. measuring-tape.

610.    składana n. zusammenlegbares Mass, jauge, foot rule. 613.Metrówka n. Metermasstock, f. jauge a un mètre-

612.    Młot młyński n. Kranzhammer, młot do obrabiania kamie

ni młyńskich.

613.    Murarz n. Maurer, f. maçon, a. mason, bricklayer.

614. Nakładka (budowa mostów) n. Lamelle, wstęga do ką

towników lub żelaza w kształcie I lub T dla wzmocnienia

przymocowana. '

615. Nastawnik n. Arbeitsaufseher, dozorujący bezustannie ro-botuików.

616.    Odźwierny n. Portier, Hausmeisser, f. portier, a. porter,

dozorujący porządku w budynkach.

617.    Odzysk n. Rückgewinn, materyał uzyskany przy wymianie, lub z rozebranej budowli.

618.    ömieciny n. Fussmehl, Staubmehl, a mea'-dust, kurzawa

z mąki.

619.    Oskard młyński n. Ficke, i. pic à meules, a. pick, do ob

rabiania kamieni młyńskich, tegoż rodzaje:

620.    kończasty n. Spitzhaue, Spitzkrampe, Spitspicke, f. pioche, houe, a. jpzcÆ, pickax.

621.    pïaski n. Breithaue, Breitpicke.

622.    składany n. Bille.

623.    Ostrze młota (kowalstwo) n. Hammer schneide, Hammerschmale, Finne, Pinne, f. panne, a.    węższe zakoń

czenie młota.

624.    Pas (budowa mostów) n. Gurt, f. semelle, plate - bande,

a. chord, boom, flang, górna lub dolna część dźwigara, w której nagromadzony jest materyał. Pas górny związany jest z dolnym, ścianą pełną lub kratową.

625.    górny n. Obergurt, f. semelle, supérieure, a. top chord, upper - boom.

626.    dolny n. Untergurt, f. semelle inférieure, a. botton chord, lower boom.

627.    środkowy Mitte¹ gurt, pomocnicza część dźwigara w połowie wysokości.

628.    taśmowy poziomy n. Bandgurt, złożony ze wstęg poziomych.

629. Parcie z dołu (roboty ziemne) u. Sohlenauftrieb, ciś

nienie ziemi z dołu do góry.

630.    Piętno n. Stempel, Fabrikszeichen, Marke, f. marque, poin

çon, timbre, a. stamp, mark, znak fabryczny lub inny, zrobiony stosownem narzędziem.

631.    Pokład mostu n. Brücken - Bahngerippe, f. pont carcasse du

pont, dźwigary poprzeczne i podłużne drugorzędne, utrzymujące pomost.

632.    Pomost (budowa mostów) n. Bruckentafel, f. tablier

du pont, a. bridge - planking, część mostu spoczywająca na pokładzie.

633.    Powierzchnia obciążenia (mechanika t e o r e t.) a.

Belastungsfläche, przedstawiająca rysunkiem obciążenie, zamknięta między osią a linią, której rzędne odpowiadają ciężarowi jednostkowemu.

634.    Przeładować (przełożyć) (kolejnictwo) n. Umladen,

f. transborder, a. to relade, to lade on an other carriage, z jednego wozu do drugiego.

635.    Rąb kowadła (kowalstwo) n. Ambosrand, f. arête de,

l'enclume, bord de l'enclume, a. anvil edge, krawędź pomostu kowadła.

636. Róg kowadła (kowalstwo) n. Horn, Ambośhorn, i.bec,

corne, de l'enclume, a. beak, of the anvil, zakończenie podłużne w kształcie stożka u kowadeł franeuzkich i angielskich.

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI W C Z E L A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1. 27.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne: Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

z mate-

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH B UDO WLANYCH,

ulica Hetmańska Nr. 14. obok kawiarni Wiedeńskiej we Lwowie.

flMNŃ

Przegląd Techniczny

Ir

000000900®

••

■rab I i f

Od d. 1. Upen 1878 r. wychodzi w Krakowie pod re- 0 dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza biblioteki Jagiellońskiej

_    pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

■"    redagowane przez

„Przewodnik bibliograficzny“

| A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego.

ł Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze

m

li!

druku

io ósemce i jedną lub loięcej tablic rysunków.

I "ą^"ax-u.n.łs:i prz;ed.pła,t3r :

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, ja-koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości ¹/₂ — l¹/» arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy : 1. Bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskie i t. p.

Warunki prenumeraty:

z przesyłką 1 złr.

Na prowincji i w krajach Związku pocztow.

Bocznie .... Bs. 10

„ 5

można w Redakcyi „Przeglądu Technicznego“ w Warszawie, ulica I Krakowskie Przedmieście Nr. 93,

we wszystkich polskich księgarniach.

w Warszawie:

Bocznie .... Bs. 8 Półrocznie . . . „ 4

Prenumerować

Półrocznie . .

oraz

cent.

całorocznie 1 złr.

„    50    cnt.

28 „

« 10 *

Opłata od ogłoszeń za każdą ‘/₁₀ część strony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż reda kcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach 7* część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do księgarni Grebetlinera i Sp. w Krakowie, albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego.

V*

Vu

CO 05 tO

O ic. t£> tf.

Stanisław Wojtynski

W drukarni

KORNELA PILLERA 7&

WE LWOWIE,

ulica Akademicka w hotelu Żorża

poleca swój

ulica Łyczakowska Nr. 3,

najpraktyczniejsze,

z takowemi. Oraz    f ^ kres blacharstwa wchodzących artykułów.

Prasa ręczna do rastroWania    « |f Ę$SĘr Wszelkie zamówienia tak miejscowe jak izpro-

t, .    ,    .    i 2. wincji uskuteczniają się szybko, rzetelnie i najdokla-

z wszelkiemi przyborami.    j |    dniej, po cenach umiarkowanych.

lR=ri$g=

Członek Towarzystwa poliieclmicznego,

ZAJKŁA.X>

były asystent rysunków przy tutejszej c. k. szkole politechnicznej,

LITOGRAFICZNY

TOWARZYSTWA PRZEMYSŁOWE&O

we Lwowie, ulica Kopernika liczba 9,

wykonywa

m    9

| wszelkie w zakres ten wchodzące roboty |

jako to:

J etykiety, formularze, blankiety rachunkowe, wekslowe, § gj rejestra gospodarcze, bilety wizytowe, plany, mapy itd. * niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego wykończenia wymagające

| ! ®    po cenach na juminrkowauszych.

| udziela lekcye rysunków

•j

wolnorącznych, geometrycznych, architektonicznych i t. d. i t. d.

za mieniem wynagrodzeniem,

Uprasza się kolegów, ktorzyby o takich lekcyach | § wiedzieli, aby się zechcieli zgłosić do Zarządu Towa- f 8 rzystwa politechnicznego lub Redahcyi „ Dźwigni. “

35% taniej.

ii

-MtJland

cement .

TEORYA

i#€e św,

i®

najmniejszych kwadratów

Mil wylłaflów prof. D, ZtrcżŁa

ÓŁIN

Co

.o,

~o

Co ^ I

zr: -—■, • co

napisał

|||| August Witkowski, asystent geodezyi w szkole Politechnicznej we Lwowie.

7F

Cena 1 zł. 50 centów,

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.-

S KŁADY KOMISOWE:

W Tarnopolu u M. Kochanego, fil ia Banku Hipotecznego; w Przemyślu n M. Kozłowskiego

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.