Rocznik III.

Lwów, 20. Października 1879.

•y'I \

Sr. 10.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie

półrocznie ....    3    „

Numer pojedynczy kosztuje 6<> ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklainacye najeży wnosić najdalej do dni 14.

(i złr.

DŹWIGNIA

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Redakcya i adminidracya znajduje się przy ulicy Watowej 1.4

inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, expedycya anonsóto Haaseustein & Vogler, jakoteż jej ajeneye w Austryu Niemczech i Szwajcaryi.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Fdward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

's?..

J:

„Inżynierja i Budownictwo“

półmiesięczne

pismo techniczne i ilustrowane

ZASADY

perspektywy wolnej

dla

NAPISAŁ

inżynierów, właścicieli fabryk i maszyn, przemy- j słowców, górników, budowniczych, przedsiębiorców obywateli ziemskich i t. d.

Cena prenumeraty wynosi

prowincji i zagranicą rocznie 7 rubli sr. 20 kop. |

półrocznie 3 rubli sr. 60 kop.

Prenumeratą przyjmują wszystkie ksiągarnie i redakcja w Warszawie pod L18, ul. Sto.-Krzyzka.

KAROL MASZKOWSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

ua

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrzę.

Cena egzemplarza 1 złr. w. a.

sss

S5% taniej.

TEORYA

um

CEMENT

Kr

najmniejszych kwadratów

wetten wyRMów pol, D, ZPożla

mm

KIO

napisał

gÿ August Witkowski, asystent geodezyi w szkole Politeclini- |||

cznej we Lwowie.

Cena 1 zł, 50 centów.

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.

l^ali

: Sx.

■

CO

co

-Ö

a,

S K Ł A t> Ï hUÜi ä s O V% i-: :

W Tarnopolu u M. Kochanego, filia Danku Hipotecznego; w Przemyślu u II. Kozłowskiego

SOTISOS

Pod redakcją prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

KOSMOS

organ Touarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. 6.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają, prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fabiana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen- ^ ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych.

___ Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

Praeo wnia

i skład wyrobów blacharskich

ALFREDA KRUGA

WE LWOWIE,

ulica Arsenalska I. 2 (obok kościoła 00. Dominikanów)

przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki blacharskiej wchodzące, a mianowicie-, ornamen-J towe, gzymsowe, pokrycia dachów, wieży * ¹    kościelnych, rynny i t. p.    ’

1 Roboty wszelkie wykonywują się sumiennie i w jak najkrótszym czasie.

fóąjyp Zamówienia z prowincyi uskuteczniają się jak najspieszniej.

ZET O £ 2Æ O £

Ul

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PASOWA FABBYKA PABKIETÛW

w Kamionce Strumiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szaą. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica żółkiewska Nr. 85.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak, że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KâFOl llF MlOF L T6HÜGF Sfü

'äSk'

Wkrótce opuści prasę

55

Klimm Ittllilllf 1» tli 1880

Cena jednego egzempl. 2 zt. 30 cent. w.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Lwów w Wrześniu 1879.

a.

Rocznik III.

Lwów, 20. Października 1879.

Ir. 10.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi:

.    .    (> złr.

rocznie .    .

półrocznie ....    3 r

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

DŹWIGNIA

Pedahcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWU POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisma nie nżyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c.k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK BADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

kupnem takowych i odpowiedniem urządzeniem sali. Nadto uchwala Zarząd, iż pierwsze zgromadzenie tygodniowe w półroczu zimowem ma się odbyć w sobotę dnia 8 listopada. Zarząd poleca prezydyum złożyć podziękowanie dyrekcyi szkoły rolniczej w Dublanach za uprzej-Zo-romadzenia tygodniowe rozpoczną sie w półroczu zimowem i ma gotowość z jaką zezwoliła na zwiedzenie zakładu przez grono z dniem" 8. listopada i odbywać sie beda w szkole ludowej imienia ! członków podczas wycieczki odbytej na dniu 28. września b. r. Ponieważ Konarskiego, ulica Wałowa 1. 4 (dom, w którym mieści się biuro To- j w nowej kadencyi Bady państwa wniesiony zostanie projekt rządowy

' nowej ustawy przemysłowej, przeto poleca Zarząd prezydyum wystosować pismo do posła p. Hausnera z prośbą, aby zechciał wpłynąć na dotyczące obrady w duchu rezolucyi Wysokiego Sejmu, powziętej w skutek petycyi Towarzystwa co do instytucyj koncesyonowanycb budowniczych. Ponieważ zastępca prezesa p. Baciborski już od dłuższego czasu Składamy serdeczne podziękowanie p. Ludwikowi Hublowi, inży- i jest złożony ciężką chorobą, przeto poleca Zarząd p. Kovatsowi, aby nierowi cywilnemu w Tarnopolu, za zbiór kamieni ofiarowanych przez i się zechciał porozumieć, czy dla przewodniczenia w komisyi regulacyi

Dniestru nie trzeba będzie powołać innego członka Zarządu. Z powodu otwarcia wystawy rysunków uczniów tutejszej szkoły politechnicznej, wybiera Zarząd dla wydania oceny o tychże pracach, komisyę złożoną z pp. Iskierskiego, Kamienobrodzkiego, Słonińskiego i Stwiertni. Sprawozdanie komisyi ma być ogłoszone w „Dźwigni“.

Do Towarzystwa przystąpili:

Białaczewski Władysław, c. k. mierniczy-elew.

Fabia Jan, inżynier-elew kolei Karola Ludwika.

Maksymowicz Wiktor, c. k. mierniczy.

Satke Władysław, ukończony technik.

Skibiński Karol, asystent szkoły politechnicznej.

Tylec Józef, c. k. mierniczy-elew.

Sprawy Towarzystwa,

L. 420.

Ogłoszenie.

warzystwa II piętro).

Lwów, 14. października 1879.

Zarząd Towarzystwa.

L. 424.

Podziękowanie.

Niego dla zbiorów Towarzystwa.

Lwów, 15. października 1879.

Zarząd Towarzystwa.

Sprawozdan ie

z posiedzenia Zarządu, odbytego na dniu 6. października 1879 r.

Stwiertnia.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecni pp. Bartelmus, Jägermann, Kakowski, Kamienobrodzki,

Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 25. sierpnia b. r. przyjęto bez zarzutu. Przyjęto 7 nowych członków. List członka Towarzystwa p. Łapińskiego, w którym tenże oświadcza swoje wystąpienie, powzięto do wiadomości. Sekretarz odczytuje pismo podpisane przez kilku członków, w którem upraszają, by Zarząd zechciał przedstawić „Kołu Polskiemu“ w Wiedniu smutne następstwa, jakie za sobą pociągnąć może pomijanie krajowych techników przy obsadzaniu stałych posad geometrów powiatowych, gdyż wkrótce nastąpi rozwiązanie komisyi szacunkowej a natomiast będą mianowani geometrzy powiatowi. Po dłuższej dyskusyi uchwala Zarząd wystosować w tej sprawie powtórnie j pismo do Koła delegacyjnego w* Wiedniu, na ręce J E. Dr. Kazimierza i Grocholskiego. Wykonanie tej uchwały poleca się prezydyum z uwagą, i iż prośba ta ma być popartą danemi, które wymownie dowodzą anor- j malnych stosunków przy urzędach pomiarowych w naszym kraju. Sekre- j    dalszy.)

tarz odczytuje następującą interpelację wniesioną przez członka p Thul-|    z t h to powodów zadecydowano :

Ä h    ^ wodociągi, zbudowaną być

p. Ibjańskiego, niewydała dotychczas swego sądu, przeto zapytujemy, ; ma bezzwłocznie nowa sieć kanałów do spłukiwania, do któiej kiedy komisya pracę swoją ukończy. Zważywszy następnie iż ulepszenie | }^\ ma być spławiany. Ciecz kanałowa używaną będzie konstrukcyi, dokonane przez członka, w wysokim stopniu interesuje ogół ; wiosnę, W lecie i jesieni do irrygacyi pól i łąk, zaś W zimie Towarzystwa, upraszają podpisani, by Zarząd wpłynął na redakcję j ^ w bag0!iacłl i jednocześnie desinfekcyonowaną.

I ²>.D!a "“‘i dla ów

Zarząd poleca p. prezesowi, aby zechciał w tej sprawie poinformować : odosobnionych i nieposiadających wodociągów, na xazie, kana się u przewód, komisyi p. Dr. Wolskiego. Zarząd powziął do wiado- j jjzacya przeprowadzoną nie będzie, jednakże dzielnice te pro-list członka Zarządu p. Iszkowskiego, w którym tenże oświad- j je]£j;0m detalicznym zostaną objete i właściwości ich UWZglę-cza, ii z powodu owego służbowego przeniesienia do Wiednia, >ii;    skutet tego pozostać muszą te dzieluiee przy sy-

zmuszony złożyć mandat. Wybór nowego członka Zarządu w miejsce;    ⁵    °    ;    . , . .    n, „.i.

p. Iszkowskiego odroczono, aby prezydyum mogło się rozpatrzeć codo i Steinie WYWOZU kału. Jako najodpowiedniejsze sy J p -propozycyi odpowiedniej osobistości. P. przewodniczący oznajmia, iż i ciła deputacya : system wychodków ziemnych (Erd- nnd w nadchodzącem półroczu zimowem nie będą się odbywały zgroma- ; Aschenkloset), system Lieurillira dla wypróbowania jego do-dzenia tygodniowe w muzeum przemysłowem, lecz w szkole ludowej j brocp a wr0SZCj₀ [ SyStem beczkowy, stosownie do lokalnych imienia Konarskiego. Ponieważ jednak w tej szkole sale nie bywają '

oświetlane, przeto uchwala Zarząd na zakupno kilkunastu lamp kredyt    .

do wysokości 30 złr. i poleca zarazem prezydyum, aby się zajęło za- ' WÓZ kału został uporządkowany J urzędownie był na Z 1 y.

0 kanalizacyi miast w liemczech i potrzebie ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa

przez

L. RADWAŃSKIEGO

. inżyniera cywilnego z upoważnieniem rządowem.

na

mości

warunków, przy czem wyraziła deputacya życzenie, aby wy-

Co do zniżenia stanu wody gruntowej, wyraziła deputa-cya zapatrywanie, iż należy w tym celu założyć osobne sy- j w Berlinie, ułożony jest wzdłuż szosy aż do Osdorfu, gdzie

Rurociąg od zbiornika systemu promieniowego Nr. III.

stemy drenów.

; rozgałężą się po całym obszarze irrygowanym w sieć ruro-Obszar miasta zaopatrzonego już w wodociągi (1.770 i ciągów, zaopatrzoną w rurę wylotową (Ueberlaufrohr), rozpro-hektarów z ludnością 690.000, czyli na Igo mieszkańca tylko j wadzających ciecz do wszystkich wyższych punktów obszaru, a 25 [d m.), kaualizowany będzie w 5ciu oddziałach, z których j z tąd rowami i rynienkami do właściwego użytku. Folwark każdy stanowi dla siebie całość. Oddziały te mają nazwy :: położony tu na pagórkowatej wyżynie o podglebiu piaszczy-system promieniowy (Radialsystem) I, II, III, IY i Y, uza-jstem, miejscami gliniastem, ma słaby odpływ dla opadów sadnione tern, że sieć każdego oddziału, jakby w promieniach i atmosferycznych za pośrednictwem dwóch potoków do Haweli, schodzi się w zbiorniku, położonym w najniższym punkcie od-i Co się tycze zastosowania rodzaju kultury, to na zboczach działu; zbiorniki takie nie leżą jednak we środku jeno w ob- : założono łąki, na równym terrenie uprawiają przeważne ja-wodzie odnośnych obszarów. Koszta budowy pięciu syste-jrzyny i rzepak, zaś niskie i wilgotne miejsca nadają się tylko mów preliminowane są w sumie 9,774.000 talarów, czyli prze-i do kultury wierzb.

eiętnie wypada 14 talarów'na jednego mieszkańca.    Kanały miejskie dostarczają bez przerwy i w ciągu ca-

Przeprowadzenie kaualizacyi rozpoczęto systemem Illcim, | łej zimy wody kloacznej. Wprawdzie nawet przy 10°—12° na zaludnionym 132.000 mieszkańcami obszarze 423 hekta- : zimna, nawodnianie jest możliwe, przy bezustannym bowiem rów. Pompy, a względnie zbiornik, znajdują się obok kanału i ruchu wody tworzy się tylko warstwa lodu, pod którą woda spławnego, przy ulicy Schöneberg. Ta część kanalizacyi już |dalej spływać może; lecz sposób ten, a raczej wilgoć taka oddana została do użytku przed dwoma laty.    j    w zimie nie służy wegetacyi. Z tych powodów, co zresztą już

Obecnie przysposobiono dla łąk 92 hektarów w systemie

Budowa systemu promieniowego Nr. ligi, była właśnie i przy opraco waniu projektu było przewidziane, wpuszcza się w czasie mej bytności w Berlinie w r. 1878 na ukończeniu, i w porze zimowej ciecz kloaczną do basenów, w których na-Z powodu, że zbiornik (położony obok kanału żeglugi przy j muł się osadza, zaś ciecz się przefiltrowuje, aby następnie Gitschinerstrasse), znajduje się w punkcie obwodu przyuale- i dostać się mogła do wody gruntowej. Baseny takie, każdy po żnego obszaru, wypadają nierówne długości pojedyńczych ga-130 — 35 mórg. magd., wykopane są na głębokość 1 m. w na-łęzi kanałów, a ztąd i różne spadki, które w ogóle są niezna- i turalnym gruncie; groblami, z uzyskanego materyału, osią-czne. Tak np. główny kanał posiada spadek 1:2880, drugo- j gnięto głębokość 2ch metrów. W nieprzepuszczalnym gruncie rzędne kanały 1:1000, zaś rurociągi większe. Sieć kanałów i i są baseny drenowane. W każdym razie wsiąka woda w prze-odnośne budowle tj. studzienki itd., przedstawiają się podobnie j ciągu sześciu dni. Wszystkie baseny zajmują obszar 60 hek-jak przy kaualizacyi Gdańska. Z kierownikiem budowy syste- ; tarów. W porze zimowej nawodniane bywają także przestrzenni ligo, zwiedziłem kanał główny; zaopatrzeni w latarnie ! nie niesplauowane przez rozprowadzenie wody prowizorycz-zrobiliśmy wędrówkę podziemną od zbiornika, na odległość i uemi rowkami, a dopiero z wiosną uprawiają na tych obsza-300 metrów. Kanał ten wykonany jest w gruncie mokrym ! rach pośledniejsze gatunki zboża, które jednak w ogóle przy z cegły w zaprawie cementowej ; podeszwa jest z ciosów, pro- ! użyciu wody kloacznej nie udają się. fil jajowaty. Pomimo starannego wykonania nie są ściany kanału absolutnie nieprzepuszczalne, gdyż co najmniej ślady i spadowym, zaś dla uprawy jarzyn 52 hektarów w systemie wypocenia (Durchschwitzen) wody były widoezne.    ! grządkowym. Koszta splanowania i wykonania rowów i rynien

Główną gałęzią gospodarstwa jest uprawa jarzyn, lnianym i w wysokim stopniu mokrym, a przy tern wszystkiem : no wicie : buraków, marchwi, jarmużu, kalerepy, kalafiorów^ dokładna w pełnem tego słowa znaczeniu robota, nie jest do ! melonów itd., zaś z roślin olejnych przeważnie rzepaku. Rocznie lekceważenia. Zbiornik murowany tego systemu, w którym j osiąga się dwa zbiory. Zwykle udają się buraki i rzepak, a także i namuł się uchwycą, posiada dewizor żelazny dla od- i tylko wyjątkowo w bardzo dobrych latach udają się dwa zbio-dzielania stałych i pływających przedmiotów; ze zbiornikajry roślin olejnych. W basenach uprawiane bywają wyłącznie wychodzi także upust (Nothauslass) wprost do kanału spła-itylko rośliny olejne; dla jarzyn i roślin olejnych przysposo-wnego. Do wytłoczenia cieczy służy pięć pomp, z których i biony jest terren w grządkach, 1 m. szerokich, 20—25 m. każda dostarcza 2 kub. m. w sekundzie tak, że zwykłej po-: długich; rynny są 0.20 m. szerokie, a 0.15 m. głębokie i za-trzebie uczynią zadość dwie pompy, zaś w czasie ulewy wszy- j łożone poziomo; 8—10 takich grządek tworzy kompleks, który

ima osobny rów doprowadzający; odwodniającego rowu niema.

Obszary, zakupione przez gminę miasta Berlina, a prze- j Do rynien napuszcza się wodę kloaczną tylko o tyle, aby na znaczone do nawodniania wodą kloaczną, której dostarczać bę- j grządkę nie wystąpiła, dą systemy promieniowe I, II, III, znajdują się w Osdorf ii

Fridrikenhof, obok stacyi kolei żelaznej Lichterfelde, położo-j Budowanowej sieci kanałów miasta Wrocławia jest nej l¹/, mili za Beiliuem w kiei linku ku Poczdamowi. Przy ; obecnie na ukończeniu i o ile mogłem sądzić z szczegółów jest wzo-wypośrodkowaniu wielkości obszarów do nawodniania w celu : rową. Użycie cieczy kloacznej do irrygacyi jest zamierzone. Ogólne uczynienia zadość pod względem rolnictwa i należytej desinfekcyi j ]£OSZfca fiudowy i założenia, preliminowano w kwocie mil. tal. przyjęto 1 mórg magd. na 150 mieszkańców, podczas gdy

W rzeczywistości przedstawia taka budowa trudności: na 1 morgu magd. wynosiły 100—110 mark. Łąki nie by-w wykonaniu, jako to: rozgałęzienia kanału, odgałęzienia ka-: wają nawodniane od grudnia do marca, a pomimo tego dają uałów kamionkowych, wymijanie wodociągów i gazowych rur, j 6 zbiorów rocznie, wreszcie fundacya w obrębie wązkich ulic w gruncie nieopor-

stkie zaledwie wydołać zdołają.

Folwark administruje miasto w własnym zarządzie.

Dodatkowo i dla całości nadmieniam tu jeszcze, że we-według noim angielskich wypada na 1 moig magd. 63 EÛe-jdjug systemu kanałów do spłukiwania, oprócz trzech wymię-szkańców. Ka tej podstawie postarano się dla 3 systemów | nionycŁ bardz0 zna(!zllj,eh miast, jeszcze tylko jedno t. j. promieniowych o obszar 900 hektarów, z których jednakże jFra nkfurt „. M>i j Hamburg posiada całkiem nową sieć takich z powodu, że dotychczas tylko system promieniowy Kr. HI, | kanałów, spławiających swą zawartość wprost do rzeki. (C. d. n.) dostarcza wody kloacznej, tylko część bywa irrygowaną.    ' '    _________ 09i>_______

Oświetlanie pociągów kolejowych.

Po licznych próbach, gdy dopiero doświadczalną drogą nauczono się surową naftę tak destylować, że destylat był bez • barwny, myśleć można było o użyciu go do palenia w lampach. Mając destylat taki nie omieszkał Łukaszewicz (1853) oświetlenia i zwrócić nań uwagę inżyniera Prokesza, który też niebawem

Napisał

ftOMAN jjOSTKOWSKI.

Bezpieczeństwo ruchu kolejowego wymaga pocią™ na zewnati-z, wygoda podróżnych zaś, oświetlania wue- i przybył do Lwowa w celu zawarcia kontraktu o dostawę trza wagonów. Dawniej    kursowały pociągi tylko we dnie,    nie |    “»%■ Do zawarcia kontraktu jednak nie    przyszło, gdyż nie

były zatem oświetlane,    a konieczność oświetlania okazała    się i    znalazł się ani jeden przedsiębiorca, który    by mógł dostarczyć

po raz pierwszy dopiero w roku 1836, a to ua drodze żela- :dla Północnej potrzebnej ilości nafty. Po usilnych zabielej łaczaeej ze sobą miasta Liverpool i Manchester. Na kon-! g** zdecydowali się-wreszcie wspomniani już przemysłowcy tyneneie nie znachodzimy do roku 1842 nigdzie jeszcze świa- ! Schreiner i Stiermann, na dostawę 10 tonu nafty rocznie, tel na pociągach; kolej wiodącą z Lipska do Drezna zdaje i Zawarcie kontraktu nie zraziło jednak przemysłowców by-sie być pierwsza, która poeiagi oświetlać zaczęła.    i    najmniej, jak to świadczy okoliczność, że już w roku naste-

Do oświetlenia tak sygnałów, umieszczonych na zewnątrz I    (1854) dostawili oni ua targ wiedeński 15 tonu nafty,

pociągów jakoteż do lamp osadzonych we wnętrzu wagonów, ! Ponieważ w roku 1854 kolej żelazna wykończoną była dopiero używano w początkach    w Anglii tłuszczów zwierzęcych,    na i    do Krakowa, przeto rzeczony transport nafty zrobić musiał

kontynencie olejów roślinnych, a zwyczaj ten przechował    się i    425 kilometrów szosą a 525 kilometrów    koleją, aby konku-

aż do roku 1848    *    ; rować w Wiedniu z fotogeuą hamburską. Z powodu braku

W tym roku zjawia się w Hamburgu brunatny płyn j odpowieduej komunikacyi, była konkurencya trudną, pomimo okazujący 43” ua skali areometru Beaurnć, który paląc się wy- j to dostarczano rok rocznie chociaż uie wielkich ilości nafty, dawał dosyć dobre, chociaż mocno kopeć osadzające światło, i jednak przynajmniej tyle, że jakaś część potrzeb kolei Półno-Płyn ten wprowadzony w handel pod nazwą fotogeny, otrzy- ! cnej — podówczas jedynej kousumentki naszej nafty pomywano przy suchej destylacyi łupku lub węgla kamiennego, j pokrywaną być mogła, przywożonego jako balast na okrętach hamburskicb, wracają- j Taki był stan rzeczy do roku 1858, w którym Ameryka cych ze Szkocyi. Z tonny (1000 klgr.) łupku otrzymywano 30 —40 i wyzyskując swe obfite źródła, odkryte w Pensylwanii, Europę kilogramów fotogeny, a touna destylatu, któremu później ua- i naftą zalewać poczęła. Okoliczność ta zamiast zabić uaszą dano nazwę hydrokarbury kosztowała podówczas loco Wiedeń j predukcyę, przyczyniła się owszem do jej rozwoju : niesłychana 860 złr. czyli kilogram 86 ct., podczas gdy dzisiaj kilogram i gorączkowość ogarnia wiejskich obywateli i przemysłowców nafty kosztuje 16 ct. Pomimo tej wysokiej ceny próbowano j naszych, wszystko szuka nafty, po całej Galicyi niemal po-używać hydrokarbury, do oświetlenia sygnałów, próby wypadły ; wstają kopalnie, a nasza nafta zwycięża w Wiedniu amery-jednak nie korzystnie, gdyż nie umiano wtedy wyrabiać pro-i kańską. Wiedeńscy przemysłowcy: Toeb i Heindl urzą-duktu, który by bez znacznego kopcenia się palił. Świadomych i dzają pierwsi rafinerye nafty, jeden w Wiedniu, drugi rzeczy, okoliczność ta jednak wcale nie zrażała, gdyż wiedzieli i w Ottakring (w pobliżu Wiednia), za ich przykładem pospie-oni, że przyczyną kopcenia są przymieszki z których płyn i sza i Łukasiewicz zakładając w Bóbrce, majętności pana Klo-

oczyścić należy. Zwrócono też uwagę na

oczyszczania, i doprowadzono niebawem do tego, że fotogena i nafty produkuje, palić się dala wprawdzie nie w lampach pokojowych lecz w i Rozpowszechnieniu użycia nafty stała na zawadzie tru-lampacb sygnałowych umieszczonych na zewnątrz wagonów. | dność, że nie miano jeszcze lampy w którejby palić było Przewiew powietrza bowiem sprawiał, że lampy sygnałowe ! można produkt oczyszczony już do wysokiego stopnia. Lampa dosyć dobrze świeciły, podczas gdy w latarkach ustawionych j jednak dłużej na się dała czekać niż się spodziewano, pomimo wnętrzu wagonów fotogena zawsze jeszcze kopcić nie ; usilnych zabiegów fachowych i zarządów kolei Północnej i Po-

i łudniowej ; dopiero w roku 1862 powiodło się Ditmarowi i P. Prokesz, inżynier austryackiej kolei Północnej, zajął j Bruinnerowi w Wiedniu konstruować odpowiednie lampy.

Tym sposobem zapewnioną została nafcie: wydoskona-

konieezność dobrego ! basy, rafinerye, która dzisiaj już'rocznie powyżej 1000 tonn

we przestawała.

się zaraz od początku ukazania się fotogeny kwestyą użycia jej na cele oświetlania pociągów. Szereg doświadczeń zwróeił ; lonymi środkami rafinowania jak niemniej wynalazkiem odpo-wreszcie uwagę jego na olej skalny, który u nas w Galicyi j wiedniej konstrukcyi lamp, trwała przyszłość, znanym był pod nazwą ropy.    Jak mało znaczące były pierwsze potrzeby nafty, a do

Chociaż ropę znano u nas już bardzo dawno, przecież j jakich rozmiarów później doszły, wykazuje następujący wykaz

pierwszy w usta- i rozchodu nafty na kolei Północnej.

Konsumcya nafty wynosiła:

raz

3 tonny 23 tonu

w roku 1851 „    „    1852

35

1853

„    1854—1857, rocznie 36

r 1858 „    1859 i 1860, rocznie 42

„ 1861

38

48

53

1862

50

1863

66

„    1864

68

1865

70

1866

dopiero znachodzimy wzmiankę o niej po wie górniczej z r. 1810. Wieśniacy nasi używali ropy do przyprawiania tak zwanych smolaków, służących do rozniecania ognia, później do garbowania skór zwierzęcych, do smarowania osi wozów, do palenia w kagankach a nareszcie jako środek leczniczy. Nieznany i nieużyty prawie, wypływał olej naszych skał aż do roku 1848; nagle pojawiająca się fotogena zwróciła uwagę przemysłowców na naszą fotogene.

Z końcem wspomnionego roku przedstawiło dwóch przemysłowców : Schreiner i Stiermann, w aptece Mikolasza we Lwowie olejek zielonawego koloru, uzbierany na powierzchni strumyków płynących w okolicy Drohobycza; ówcześni prowizorowie apteki: Zech i Łukasiewicz zajęli się analizą olejku, a ostatni odkrył w nim surową naftę.

przy czem zauważyć trzeba, że do roku 1859 naszej nafty mało tylko używano, podczas gdy od tego roku, nasz produkt wchodzi w użycie wyłącznie, a fotogena ginie. Za wzorem kolei Północnej: używania nafty do oświetlania latarń sygnałowych przy pociągach, poszły wnet i inne zarządy kolejowe. Okoliczność ta, nie mniej wysokie wydoskonalenie lamp, w których dzisiaj naftę palimy, wpłynęła tak dalece na rozwój produkcyi, że podczas gdy to ima nafty kosztowała w roku 1854 jeszcze 720 złr. obecnie dostać ją można po 160 złr.

Konkurencya kopalń, rozsianych w 154 punktach Gfalicyi, obniżyła bardzo cenę nafty, a pomimo to kwitną zawsze kopalnie: Bóbrka, Borysław, Dzwieniacz, Pieczeniżyn, Berko-mety, Krasna, Kimpolung itp. niemniej też i rafinerye, których obecnie przeszło 40 w naszym kraju liczymy.

Składowe części nafty wyrażone w procentach jako też ciężar gatunkowy uwidocznia następująca tabliczka.

Ponieważ latarki, w których palimy olej, mają tylko wązkie, lampy zaś naftowe bez mała dwa razy szersze knoty, więc by trzeba konsum oleju przynajmniej podwoić chcąc otrzymać porównawcze daty tyezące się kosztów oświetlania jednym i drugim materyałem. Przyjmując, że kilogram nafty kosztuje 24 ct., kilogram oleju rzepakowego zaś 50 ct., kosztować będzie godzina oświetlenia: naftą, 4‘5 centów, olejem 6 0 centów.

Kopalnie nafty

Ciężar

gatunkowy

Olej do oświetlania

Olej do smarowania

Parafina

Pozostałości

Bóbrka w Galicyi Borysław Pensylwania w Ameryce . . Kanada    „

Birma w Indyi

CO C- 05 00 OS

© © © © o

co

O) CO o CO

SO (M CO tû

Skład chemiczny nafty wyraża się ogólnie wzorem: Cn . H(n+2) ; w szczególności zawiera nafta galicyjska . H₂s, nafta amerykańska Cu . H₂₆, nafta hanowerska Cie . Hx9.

Porównywując świetlność płomienia nafty z innemi światłami otrzymujemy następujące zestawienie:

świetlność oleju rzepakowego 1.00 „    świecy    łojowej

„    „    stearynowej    0.15

„    „    woskowej

„    gazu świetlnego

„    nafty

Co się tyczy zużycia nafty w rozmaitych lampach używanych na drogach żelaznych, to pouczają nas doświadczenia (na wielką skalę przeprowadzane), że w przecięciu spala się na godzinę

Naszkicowawszy historyę rozwoju nafty, tego najważniejszego materyału do oświetlenia pociągów na zewnątrz, omówimy .oświetlenie wnętrza wagonów. Jak już wspomniano, nie oświetlano do roku 1842 wcale wagonów, gdyż nie było ku temu potrzeby: ruch pociągów bowiem odbywał się tylko podczas dnia. Grdy ruch o tyle się zwiększył, że pociągi już i w nocy kursować musiały, pomyślano o oświetlaniu wagonów, i używano zaraz od początku ku temu celowi oleju rzepakowego. Zwyczaj ten przechował się aż do najnowszych czasów, jak o tern wymownie świadczy protokół z posiedzenia przedstawicieli zarządów dróg żelaznych, należących do związku niemieckiego, z roku 1865, na którem to posiedzeniu z liczby 27 reprezentowanych kolei, oświadczyło się 22 za używaniem oleju rzepakowego do oświetlania wagonów. Nawet inne koleje, które podówczas zaprowadziły oświetlanie wnętrza wagonów innym materyałem, przyznały, że olej rzepakowy najlepiej odpowiada ekonomii i prostocie manipulacyi.

Podług zestawienia, ogłoszonego na zgromadzeniu zarządów dróg żelaznych niemieckich w roku 1878 oświetla się obecnie wnętrze wagonów naftą

na 3 kolejach

0.10

0.16

1.27

1.38

świecami stearynowemi „    4

gazem świetlnym olejem rzepakowym reszta zarządów kolei (57) należących do związku nie podała odnośnyeh dat.

Co się tyczy kosztów oświetlania, przyjąć można, że kosztuje godzina oświetlenia jednym płomieniem, używając

2-O centów w. a.

« 10 . 28

nafty 19 gramów oleju 6

O ile konsumcya nafty zależy od wielkości knota ikon-strukcyi lampy wykazuje następująca tabliczka:

knotu

Gatunek płomienia

kształt

szerokość

milimetrach

olej

rzepakowy

nafta

CT5 4 P

-5 M

8» o erą

w

«<*

Latarka na lokomotywie „    „ semaforach.

„    „ zmianach .

okrągły

17*5

HMM Oj Ol

nafty

świec stearynowych oleju rzepakowego gazu świetlnego w koszta te wliczono już koszta amortyzaeyi kapitału wydanego na urządzenie wagonów do oświetlania, koszta obsługi i t. p.

Olej rzepakowy pali się w zwykłych lampach, zawierających 02—0'4 klgr. oleju, które wpuszczone są w powałę oświetlać się mającego wagonu i otoczone szklannym kloszem, w którym kapiący olej się zbiera.

Rozchód oleju rzepakowego w lampach takich zawisł od konstrukcyi lampy; przeciętnie zużywa się na godzinę w lampie używanej na kolei Prusko-szlązkiej Arcyksięcia Albrechta 10*6 Lwowsko-Czerniowieck. 10*9

2-2

2*4

3-3

10*0 gramów oleju rzepakowego

Lampa biurowa

w kandelabrach . . na werandach .    .    .

Zwykła ordynarna latarka . .

Latarka sygnałowa .

, dla strażników

płaski

24-0

17-3

11-0

11-0

to fcO to O CO

00

Austryackiej południow. 11*8 Państwowej Saskiej 12 O „ austryackiej 15*4 Północno-zachodniej 16 O galic. Karola Ludwika 16 6 w Brunświku Austryackiej północnej 32*8    „    „    *

Rozmaitość tama głównie swą przyczynę w okoliczności, że lampki używane na kolejach, mają nie jednako szerokie

18-7

Przedmioty wystawione podzielono na 15 grup, a mia-

knoty. O ile zaś oględną manipulacją wpłynąć można na rozchód oleju wykazuje wymownie doświadczenie kolei Karola i uowicie :

Ludwika: w roku 1875 konsum oliwy wynosił ua każdą lampkę 53 gramów, zaś w roku 1878 wychodziło tylko 22 gram. i tkaniny, sukna, wyroby powroźnicze, ubiory męzkie, kobiece, Częste zamarzywanie oliwy na kolejach przerzynających ubiory dla dzieci, bielizna, kapelusze, wyroby kuśnierskie i kraje wysunięte na północ, spowodowały zastąpienie oliwy i fryzyerskie. świecami stearynowemi, które osadzone są podobnie jak w latarniach naszych powozów. Wschodnia kolej pruska oświeca wnętrze swych wagonów osobowych świecami stearynowemi,

i utrzymuje osobno urzędnika, którego zadaniem jest, patrony | szykarskie, bednarskie i wyroby tapieerskie. zaopatrywać w świece i czuwać nad tern, aby każdy pociąg

zaopatrzony był w dostateczną ilość patron. W razie, gdy ; wyroby kamieni sztucznych, świeca z jakiej bądź przyczyny przestaje się palić, wymienia się Całą patronę a nie świecę. Oświetlanie świecami jest dro- j klej [ słoniowej kości, z rogu, włosów, sierci, perłowej macicy, gie i dla tego też mało tylko rozpowszechnione; w roku 1865 i z piauki morskiej, skorupy żółwiej, z drzewa, papieru, tektury, używało n. p. z 45 kolei należących do związku niemieckie- j skóry, bronzu, kruszcu, wreszcie wyroby introligatorskie, zaba-go, zaledwie 4 świec stearynowych.

Myślano też o materyale, który by był tańszy od świec

1. grupa. Przędziwo surowe, bielone, farbowane i różne

2.    grupa. Wyroby ze skóry, kauczuku i gutaperki.

3.    grupa. Papier i wyroby z masy papierowej.

4.    grupa. Wyroby z drzewa: ciesielskie, stolarskie, ko-

5. grupa. Wyroby szklarnie, wyroby z gliny, porcelany,

6. grupa. Wyroby galanteryjne a mianowicie: ze zwy-

wki i t. p.

7.    grupa. Wyroby jubilerskie ze złota, srebra    i tak

stearynowych    i pizedstawiał te    same dogodności    co- i    one.    j    zwanego    nowego srebra — wyroby z żelaza, miedzi,    cyny,

Pomyślano o    nafcie. Oświetlanie    naftą przedstawia    niezaprze-    i    wyroby    z różnych kruszców i galwanoplastyezne.

czenie wiele    korzyści, lecz nafta    zanieczyszcza metalowe    czę-    ;    8.    grupa. Litografie, staloryty, druki olejne, fotografie,

ści lampy, wymaga przeto wielkiej staranności w utrzymaniu i drukarnie i t. p.

jaką nie zawsze na kolejach osiągnąć można. Ważniejszą; 9. grupa. Wyroby chemiczne, jako to : sole, kwasy, jednak przeszkodę w używaniu nafty do oświetlania wnętrza j oleje, tłuszcze, farby, pokosty i t.- p. wagonów widzimy w stosunkowo łatwej zapalności tego materyału, względnie w niebezpieczeństwie ognia w wypadkach wykole

ić. grupa. Tytonie, tabaka, napoje, i wiktuały.

11. grupa. Instrumenta matematyczne, astronomiczne, jenia się lub zderzenia pociągów. Z tej to właśnie przyczyny ; fizykalne, aparata chemiczne, zegary, przyrządy do fotografii zakazała generalna iuspekcya już w roku 1871 używania w j i telegrafu, sztuczne zęby, ręce, nogi i t. d.

Austryi nafty do oświetlania wnętrza wagonów, a za przykładem Austryi poszły i koleje należące do związku niemieckiego, w roku 1878. Tym sposobem wykluczono naftę z szeregu materyałów nadających się do oświetlania wnętrza wagonów, j więcej okazów w budynku własnym, zwanym pawilonem Dzisiaj jednak, gdy nauczono się wyrabiać naftę, zapalającą j miasta Berlina. Były tam okazy materyałów do budowy, się dopiero przy ciepłocie 50°C, obawa przed niebezpieczeń- : plany i modele wodociągów, kanalizacyi i t. p. stwem ognia traci co raz więcej na uzasadnieniu, tern bardziej, gdy konstrukcya lamp bezpieczeństwa przedstawia się i eem wystawy, jako zadanie możliwe do rozwiązania*).

12.    grupa. Instrumenta muzyczne.

13.    grupa. Maszyny i przyrządy do transportu.

14. grupa. Budownictwo i inżynierya, przedstawiły naj-

15. grupa. -Ogrodnictwo ; okazy umieszczono przed pała-

(Dok nast.)

Podział ten jak to zwykle bywa, nie był ściśle zachowany w uporządkowaniu przedmiotów.

Maszyny na wystawie przemysłowej miasta Berlina w roku 1879.

Napisał

SI. STADTMXTXiLIlB,

prof. szkoły przem. w Krakowie.

Na tegorocznej wystawie przemysłowej w Berlinie, otworzonej dnia 1. maja, wystawione były tylko okazy przedmiotów wyrabianych w obrębie Berlina.

Sala maszyn, 107 m. długa, 12 m. szeroka miała dwa przybudowania. Maszyny rolnicze umieszczono w otwartej szopie przy budynku maszyn. Tylko 220 fabryk maszyn przysłało swe okazy. Brak był kompletny okazów kół wodnych, turbin, maszyn górniczych, miechów parowych, walcowni, młotów i t. p.

Najwięcej ciekawości budziła tak zwana kolej elektryczna (Siemens & Halski) zbudowana obok sali maszyn. Przewie-. zienie trzech wózków z 18 podróżnymi na odległość 300 m. Wystawa ta była głównie z tego powodu zajmującą » ; ^rwaj₀ tam [ napowrót D/2 minuty, co odpowiada średniej ponieważ Prusy nie wzięły udziału w ostatniej wystawie Pa-: ryskiej, nie był więc znanym postęp ich na polu przemysłu.

Wystawę urządzono w budynku umyślnie na ten cel

cbyżości 24 kilometrów na godzinę. Wynalazek ten robi niezwykłe wrażenie, bo nie widać zupełnie zkąd się wydobywa siła . poruszająca, widać tylko woźnicę poruszającego drążkiem w celu zbudowanym, któiy jednak nie odznaczał się ani pięknością ; pUSZCZenia w rueh i zatrzymania poeiągu. Zastosowanie elek-ani przepychem, a nawet co do obszaru wiele pozostawiał do ' życzenia.

tryczności jako siły przewozowej nie jest zupełnie nowe,

odnośne próby robione we Francyi wykazały jednak, że taka Rozkład okazów był niedogodny: umieszczono wyroby j giła przewozowa jest zbyt kosztowną, różnego rodzaju obok siebie, a naturalnem następstwem tego ' n. p. wyroby ślusarskie porozrzucane były po całej wystawie.

Tłómaczono to tern, że wystawcy zakupywali dla siebie miejsca, często nie wystarczające, zmuszeni więc byli mieścić się potem gdzie było można.

*) Inżynier Thofehrn skonstruował naftową lampę posiadającą w tym względzie wiele zalet.

Urządzenie tej kolei jest następujące :

Maszyna dynamo-elektryczna (według nazwy p. Sie-mens’a) poruszana za pomocą maszyny parowej wytwarza prąd elektryczny. Prąd ten przeprowadzony w szynę (60mm X 8mm) umieszczoną w środku toru kolejowego, działa za pośrednictwem kółka szczotkowego stalowego, na przyrząd dynamo-elektryczny umieszczony wewnątrz wózka. Tu następuje prze-

Maszyna wystawiona, poruszająca na wystawie transmi-syę i maszyny w głównej sali maszyn, o sile 30 do 45 koni, Szyna średnia była izolowana od ziemi za pomocą drzewa, i miała cylindry pionowe po bokach symetrycznie u góry zawilgoć ziemi nie miała innego wpływu jak osłabienie i wieszone, i wspartą była na dwóch kozłach kształtu litery A. prądu elektrycznego.    | Wał główny z kołem szalonem umieszczony był na dole. Ka-

istoczenie działania siły w ruch obrotowy. Prąd przez koło! to jak najmniejsze obciążenie wału tego, drugi zaś oszczędną biegowe i szyny toru odchodzi do ziemi.    i pracę maszyny Compound w porównaniu z dawnym systemem

Doświadczenia Siemens’a okazały że wydostać można około | Woolfa.

30 do 40 procent z siły mechanicznej, przeistaczając ją w prąd elektryczny.

zamkniętą zostaje komunikacya pary odchodzącej z prze-W czasopiśmie: „Verhandlungen des Vereins zur Beför- ! grzewaczem a natomiast otwieramy drogę do kondenzatora-derung des Gewerbefleisses“ znajduje sie rozprawa Dr. Sie-! tym sposobem działać może jeden i to dowolny cylinder ma-mens’a o kolei elektrycznej.    ijąc swą własną kondenzacye. Kondenzator i pompy powie-

Siemeas & Halski wystawili oprócz tego kilka dynamo- trzue były bardzo zgrabnie ułożone i w rodzaju Corlissa wy-elektrycznych maszyn do wytwarzania światła elektrycznego i t.p. i konane. Regulator działał bezpośrednio na dystrybucyę a nie

na przepustnicę. Ułożenie części składowych maszyny i wy-

Wystawionych było 14 okazów, a mianowicie: nadesłał i ^0üan^e wzoiowe, tak, że każdy zwiedzający wystawę A. Borsig 2, O. Heniges 3, akcyjne towarzystwo Cyc/op lJ^aSZyme teJ pierwszeństwo pod każdym względem przyznawał. Berlich 4? C. 1, wreszcie Beri: Maschinenbau - Aktien Gesell-: eiia wionej maszyny była 11.250 mark, schaft, dawniej Schwartzkopff 7 okazów.    ! Dniga maszyna Boisiga nie była w ruchu, miała 3 cy-

Na szczególną uwagę zasługiwała maszyna parowa Com- m(^ sJ^8mu^ Woolf, a patentu Althaus, z kondenzacyą i

legulatoiem działającym bezpośrednio na dystrybucyę, wykonana dla wysokiego ciśnienia 12—20 atm. Cena 7.000 mark.

cylindrze, następnie przegrzana świeżą parą wchodzi w wie-i . Henn*ges & C. wystawili jedną 60-kouną maszynę

System więc | leżącą’ bez kondeuzacyi, o cylindrze 470 mm. średnicy i 750 mm. i skoku ; przy 4*/₂ atm. nadciśnienia robiła 60 obrotów

Ważną częścią mechanizmu jest regulator włączony w ; żdy cylinder miał na boku (wewnątrz maszyny) skrzynkę prąd elektryczny. Działanie jego jest podobne do działania ; parową z stawidłem walcowem ulżonem, z zmienuem napeł-przepustnicy przy maszynie parowej. Przy regulatorze Sie-j nianiom systemu Borsiga i z osobną kondenzacyą, a to dla mens’a wsuwa się tern więcej pręcików węglowych w prąd im ; tego, ażeby w razie potrzeby reperacyi lub mniejszej pracy, prędzej maszyna się porusza; tym sposobem wzrasta opór i! maszynę tylko z jednym cylindrem w ruch puścić. W takim nie dozwala na wzmacnianie sie prądu.    ! razie

Maszyny parowe.

pound. wystawiona przez Borsiga. Jest to maszyna parowa z dwoma cylindrami. Para działa najprzód na tłok w małym

na

kszy cylinder, zkąd uchodzi do kondenzatora. jest podobny do systemu Woolfa z tą różnicą, że para odpły- ,

wowa z

pierwszego cylindra przed wejściem do wielkiego    Suwak był Majera z zmienną nastawą, cena 6200 mark,

cylindra przegrzaną zostaje, czyli, że działa większem prężę- ^aszyiia ^a m0 była w ruchu. Oprócz tego były 2 maszyny uiem na tłok wielki. Borsig wyrabia te maszyny od roku Plzen0^ne 0 sü⁰ 10 Jioni.

wy-

1872, zwykle leżącej koustrukeyi (wyjąwszy wystawowej) o    Towarzystwo akcyjne Cyclop (Mehlis & Behrens) ~~__

najmniej 7 atmosfer nadciśnienia.    stawiło bardzo piękną maszynę leżącą o sile 35 koni. Wy

że budowa tego systemu jest znacznie oszczędna i ko- m*aiT tejże były : cylinder 400 mm. średnicy 800 mm. skoku, rzystna łatwo wytłómaczyć. Wiemy, że spotrzebowaną paro SKolo zamachowe wykonane jako tarcza pasowa, otoczona, dla maszyny parowej rozdzielić możemy na skuteczną część:m^° ^SOO mm. średnicy, 350 mm. szerokości, 2700 klgr. pary, która jest potrzebną do poruszania tłoka i na straconą i wa§Â robiło 45 obrotów w minucie. Wentyl parowy (w miej-

scu

parę, która skrapla sie na ścianach cylindra i t. d.

z re-

Do wykonania tego jest między drążkiem suwaka a mi-

przepustnicy) był zupełnie otwarty przy ruchu maszyny. Że ostatnia część jest bardzo znaczną, wiemy z doświad-i Stawidło parowe działało znakomicie. Połączenie suwaka czenia, jako też i to, że strata ta jest tern znaczniejszą im i gulatorem było podług patentu Rutkel wykonane, większą jest różnica w ciśnieniu pary z jednej strony tłoka a! Dystrybucyt ta ma 2 suwaki podobne do Mayera, dolny oporem z drugiej. Z tego wynika, że konstrukcya Woolfa a ! 10Z(lzieląjący i górny do zmiennego nadania pary czyli eks-więc i Compound wydaje mniejszą stratę pary niż przy ma- ! PaüZ3Â która przez to osiągniętą zostaje, że regulator zmienia szynach o jednym cylindrze, gdzie z jednej strony tłoka całe i górnego suwaka, ciśnienie pary, zaś z drugiej strony w skutek działania kou-

Maszyny dawniejszych systemów, mogą być bardzo Jak wyżej wspomniałem, polega różnica między syste- ; łatwo na tę konstrnkcyę przeistoczone, mem Woolfa i Compound na tern, że gdy przy pierwszym para bezpośrednio z małego cylindra do wielkiego dąży, w | kutego żelaza; trzon korbowy, trzony dystrybucyjne i czop drugim para z małego przez przegrzewacz przechodzi. To I korby jak i trzon tłokowy były ze stali. Waga maszyny włą-umożliwia zarazem ważną konstrukcyjną zaletę, t. j. korby ! cznie z aukrami, płytami i wentylem parowym (wyjąwszy rur) obu cylindrów pod prostym ustawić kątem, jako też i eks- ; wynosiła 6900 klgr. Cena 5200 mark, panzyę powtórną w większym cylindrze wykonać. Pierwszy

denzatora zaledwie 0 2 atmosfer ciśnienia znajdujemy. Dla : mośrodem rodzaj kulisy, wahającej na czopie stałym; zawie-naszego systemu będzie skuteczność tern korzystniejsza, im ; szeuie zaś drążka suwaka jest połączone z regulatorem dźwi-silniejszą parę wyrobimy t. j. czem większą prężność otrzyma i gaią prostą, tak, że czem wyżej regulator posunie czop zawie-para, bo tern mniej pary spotrzebujemy a zatem i strata : szenia, tern większy skok otrzyma suwak ekspanzyjny. Kulisa może być mniejszą ; w przeciwnym razie, gdy para ma bardzo | sama zostaje przez mimośród za pomocą czopa, w najwyższym nizkie ciśnienie zużyjemy wiele pary do otrzymania tego | punkcie kulisy stale osadzonego, poruszaną, samego skutku a więc i strata pary będzie tern znaczniejszą.

Maszyna wystawiona miała koło zamachowe i korbę z

Maszyna ta poruszała na przemian z maszyną Schwartz-wynik daje bardzo jednostajny obrót wału korbowego i prze- ! kopffa maszyny ustawione wlewem skrzydle wystawy maszyn.

Taki sam system dystrylmcyi był i przy maszynie leżą- i wymaga. Stypendysta zamierza pracować przez kilka miesięcy w wie-cei 8—10 korniej, przez firme Berlich &C. wykonanej, Z tą j deńskiem muzeum przemysłowem, następnie uda się do Włoch i Francji.

,, .    .    .. . ,    ,,    .    .    .y,    i    , iZ naszej strony młodemu architekcie serdeczne „Szczęść Boże-*,

— Wycieczki urządzane przez Towarzystwo politechniczne. Liczne grono miejscowych członków zwiedziło na dniu 20. września b. r. budowę gmachu sejmowego. Oprowadzani

różnicą, że suwaki były próżne une miały skrzynek parowych. ■

Między maszynami Schwartzkopffa znajdowało się 5 maszyn 3-cylindrowych i tak:

Pierwsza pędziła pompę odśrodkową, druga wentylator O \ na placu budowy przez artystycznego kierownika p. Hochbergera do-2 met. średnicy. Trzecia maszyna, lokomobila 10—12 konna, ! siedzieliśmy się o wszystkich szczegółach i wymogach tyczących się

tnie 2 maszyny były to silnice samodzielne. Maszyny te 3 cylin-

była tych samych wymiarów i budowy CO poprzednia. Osta- i l>™wodniej myśli jego projekt,.. W robotach murarskich znacznie J J    j    ^    ■ postąpiono, gdyż są na ukończeniu wszystkie mury budowy tak dalece,

architektura

że z końcem tegorocznej kampanii pod dach wyprowadzone zostaną ; drowe posiadały jednakową dystrybucję Z dwoma suwakami ; wyprawy zewnętrzne w tej części budynku, która w zeszłym roku tarczowymi (z ekspauzyą zmienną wedle swego własnego ! dachem pokrytą została, już zupełnie są wykończone, z wewnętrznych patentu), gdzie każdy punkt suwaka rozdzielającego równe | tylk° te jeszcze pozostają do wykonania, gdzie bogatsza

koła opisywał, a każda linia równolegle się posuwa, mając za cel powodować jednostajne zużycie płaszczyzn.

' zastosowaną będzie, t. j. w westybulu, sali posiedzeń Wydziału krajowego, klatkach schodowych i sali sejmowej. Mury wzniesione z bardzo dobrego materyału, toż samo da się powiedzieć o kamieniu użytym do

Wzorowo funkcyonowała maszyna parowa leząca Z koił- ; ozdób architektonicznych. Z wyjątkiem rusztowań, których urządzenie denzacyą i z dystrybucyą znaną systemu Wannieck â Köppner. i nie wszędzie jest należycie przeprowadzonem, przyznać trzeba, że kie-Maszyna ta miała jeden cylinder o 360 mm. średnicy, 800 mm. ! lwn*ctwo budowy jest bardzo racyonalne.

skoku, silna 40—50 koni, pędziła jak wyżej wspomniano! , . . ~?nia 27‘ wlzej,nia zwiedziliśmy tutejszą fabiykę gazu, w której

L    J J J \    . i udzielał nam z największą uprzejmością bliższych wyjaśnień dyrektor

transmisyę w lewem skrzydle wystawy maszyn (jako też 1j zakładu.

Dnia 28. września odbyła się w Towarzystwie 20 członków wy-

tutaj ustawioną dynamoelektryczną maszynę dla kolei elektrycznej). Cena 8250 mark. Druga mniejsza maszyna 15—20|cieczka do Dublan, ostatnia w bieżącym roku. WDublanaek przywitał konna tego samego systemu bez kondenzacyi nie była w i nas dyrektor krajowej szkoły rolniczej p. Lubomęski wraz z kilkoma ruchu    I profesorami zakładu, po czem zwiedziliśmy ogród, budynki mieszkalne

_    .    .    ! i gospodarcze i zbiory naukowe szkoły. Jedyny to zakład rolniczy w

Towarzystwo akcyjne, dawniej Egells wystawiło maszynę ; naszym kraju, który ma zadanie kształcić młodzież na praktycznych okrętową (Trunkmaschine) o sile 2800 koni z 3 cylindrami, | gospodarzy. Do niedawna jeszcze był ten zakład własnością Towarzy-Z których każdy miał 1.812 mm. średnicy a 860 mm. skokll ; i stwa gospodarczego, które jednak nie rozporządzając odpowiedniemi i pracował 2 atm. nadciśnienia przy skropleniu pary na po- i buszami. nie mogło udzielić tej szkole potrzebnych środków mate-

wierzchni (Oberflachen-łondensation).    i ry“!n7cŁ' \ .‘f teS 1>owodu za“a<i ten ni* m6*!. ^ tatich/e‘

'    ,    ; zultatow, jakich się po mm spodziewano. Przyjęcie szkoły na fun-

zakład nie posiada odpowiednich gabinetów i innych środków nauko-....    <    , wych. Dość bogaty w modele jest gabinet narzędzi i machin rolniczych,

rodzaju, wyjąwszy jej pokrewną lokomotywę drożną (tramwa- ; które przy umiejętnym wykładzie prof. Rylskiego, wyczerpująco pou-jową) o 2 osiach sprzężonych wykonaną przez Towar z. akcyjne¹, czy ć mogą uczniów o najnowszych ulepszeniach poczynionych w tym F. Wöchlert. Koła biegowe mają 870 mm. Średnicy, odległość i kierunku wiedzy zastosowanej. Wielki brak budynków mieszkalnych, osi 1500 mm., cylindry parowe mają 180 mm. średnicy a 1 w Któl'ychby uczniowie pomieszczenie znaleźćmogli’czyni koniecznem’ 300 mm. skoku i leżą na zewnątrz a dystrybucye wewnątrz

habiyka Berlin. Maschh.-Act.-G^esll. dawniej L Schwartz- ; dusz krajowy było myślą bardzo szczęśliwą, gdyż może ona łatwiej przez kopff wystawiła swą tysięczną lokomotywę dla pociągów oso- I to uzyskać poparcie Wydziału krajowego, które niezawodnie przyczyni bowyeh z dystrybucyą na zewnątrz. Latarnie sygnałowe były ! si<2 do podniesienia tego zakładu naukowego na stopień, jaki nauki urządzone dla światła gazowego (patent J. Pinfcsch).    ¹ rolnicze w kraju rolniczem zajmować powinne. Nic też dziwnego, że

Lokomotywa ta była jedynym przedstawicielem swego

aby Wydział krajowy, względnie Sejm, poświęcił odpowiednie fundusze _    .    .    .    * ! na wybudowanie kilku domów mieszkalnych, gdyż ta okoliczność także

Kocioł leżący liliowy z miedzianą skrzynią 6o0 mm. długą : wpływa niekorzystnie na rozwój zakładu. Gabinet fizykalny i chemi-640 mm. szeroką, 840 mm. nad rusztem, posiada 62 rur ; czny wymagają również bogatszego wyposażenia, jeżeli dwie najwa-ogniowych: 1.820 mm. długich a 46 mm. zewnętrznej śre- i żnieJ'sze nauki mają być wykładane z korzyścią dla uczniów. P. dyre-

dnicy. Cała ogrzewalna powierzchnia = 15 Hm., ruszt 0.49rim. !kfcor Lubom^ski ikilku profesorów oprowadzało nas po całym zakładzie ,    .    x    .    —J    ’ i i udzielało nam wszelkicn żądanych wyjaśnień, za co też składamy

prężenie paiy    a mosf. Maszyna 18-konna posiada dosta- jtym panom imieniem wszystkich uczestników najserdeczniejsze podzię-

teczną kondenzacyę powierzchowną; skroplona para i woda : kowanie. Kończąc nasze sprawozdanie, nie wątpimy, że przy poparciu przegrzana zostaje napowrót w kocioł wprowadzona. Dwa ! najwyższej władzy autonomicznej, znakomita wiedza fachowa i doświad-

smoczki Koertinga uzupełniają armaturę zasilającą. Hamulec iczenie P°^szeclinie szanownego dyrektora p Lubomeskiego, który

systemu Extera. Ponieważ maszyna musi naprzód i w tył jechać, umieszczone są drążki stawidłowe i regulator z obu stron t. j. z przodu i z tyłu lokomotywy.

przed kilku miesiącami kierownictwo objął, zdoła niezawodnie przeprowadzić nie jedną zmianę w organizacyi zakładu, jakoteż uprawianiu nauk rolniczych i tym sposobem rzeczywistą korzyść dla kraju przyniesie.

(Dok. uast.)

Rozmaitości.

Z powodu ostatniej wycieczki w ubiegłem półroczu letniem, niech nam wolno będzie jako sprawozdawcy z wycieczek urządzonych przez Towarzystwo politechniczne, poczynić kilka uwag co do korzyści odniesionych w tym roku przez członków, którzy w takowych uczestniczyli. Zaprzeczyć się nie da, iż urozmaicenie wycieczek najwięcej — Na uroczystym obchodzie jubileuszu J. I. Kraszewskiego w Kra- ; przyczynia się do ich powodzenia. Tą też zasadą kierował się Zarząd kowie reprezentowane było Towarzystwo politechniczne przez pp. Ga- ! urządzając wycieczki naukowe celem zwiedzania nietylko zakładów

jewskiego, Jarockiego i Słonińskiego. — Stypendyum

fabrycznych, budowli, lecz także pamiątek historycznych i t. d. we za granicę. Wydział krajowy udzielił ! Lwowie i w najodleglejszych miejscowościach Galicyi. Przez to poznaje na dwa lata stypendyum z funduszów krajowych naszemu członkowi, i się najlepiej rodzinny kraj. dodatnie i ujemne strony naszych prze-p. Dolińskiemu, celem odbycia studyów artystycznych w malarstwie i myślowych stosunków, wytwarzają się znajomości pomiędzy ogółem dekoracyjnem. P. Doliński jest jednym z naszych młodszych i bardzo ! Towarzystwa a jednostkami, jednem słowem wynika ztąd korzyść utalentowanych architektów, który poświęcając się tej gałęzi sztuki ! dla ogółu Towarzystwa i pojedyńczych członków. Ofiary materyalne, niezawodnie ze swego zadania sumiennie się wywiąże. Możemy tylko!jakie uczestnicy ponosić musieli, nie były tak wielkie, gdyż Zarząd przyklasnąć wyborowi takiego specyalnego studyum u nas bardzo za- ! czynił wszelkie zabiegi, aby jak największe zniżenie kosztów uzy-niedbanego, a które jednak koniecznie dłuższego pobytu za granicą ; skać. Pisząc sprawozdania o wycieczkach byliśmy nieraz zmuszeni

Literatura techniczna,

Literatura techniczna,

wypowiedzieć gorzką prawdę, nieraz spełnialiśmy przykry obowiązek i drogi żelaznej „Philadelphia & Reading* przez S M. Boguskiego. sprawozdawcy wykazując złe, które w interesie ogółu należałoby usu- j Krytyka i bibliografia. Skala muzyczna w architekturze. Czasopismo nąć. Czyniliśmy to jednak w przekonaniu, że słuszne uwagi podnie- j Stowarzyszenia cukrowników Państwa Niemieckiego (c.d.) - Przegląd sione w sprawach ogół obchodzących, przez nikogo źle zrozumiane j Wyn. i ulepsz, i celn. robót. Mechaniczny kontroler jazdy na drogach nie będą. W końcu składamy wszystkim członkom serdeczne podzię- j żelaznych, system braci Graftio. Kronika bieżąca Górnictwo i Hutni-kowanie, którzy nam byli pomocnymi przez udzielanie swoich uwag, j ctwo : Produkcya kopalń węgla kamiennego w królestwie Polskiem a tern samem ułatwili nam naszą, często bardzo przykrą czynność j w r. 1878, przez Winc. Doroszewskiego, inż. góra. — Sprawy kolejowe: sprawozdawcy.    ‘ P. S.    i Eoboty na drodze żel. Warszawsko-Terespolskiej. Rozmaitości. Sdowa-

| rzyszenie Inżynierów cywilnych, b. uczniów szkoły dróg i mostów ; francuskiej. Dwie tablice rysunków (VII i VIII). i Zeszyt VII (lipiec) zawiera : M. Zajączkowski. O grzybie drze-— Zasady technicznych amełioracyj roi    c    Pod-iw.nTm (domowym), warunkach jego pojawiania się i sposobach tepie-

ręcznik dla inżynierów kultury ete on    e    w a u y ‘ n\a-z³?* ßulewics- Wyrażenia analityczne i tablice momentów bez-

ęcznik dla mźynieiow kultuiy etc. op    c    w a n y ; władnosci i momentów wytrzymałości przeciec kształtu podwójnego

przez Kazimierza Krzyżanowskiego u po w. inżyniera; ~y (c. d.). - F. Kucharzewslci. Wodociągi i kanalizacya w Warsza-cywilnego w Tarnowie. Z 101 drzeworytami. Tarnów 1879. j wie. I. Projekty dawniejsze (Wodociąg: Pancera, Marconiego, Haw-W obec budzącego sie u nas ruchu na polu amelioi’acyj'rolnych, i trMajewskiego, Spornego, Surzyckiego). Kanalizacya: Katyńskiego,

które niezaprzeczenie jedną z najważniejszych dźwigni ku podniesieniu j ^kantonie WaWs(Zkj.S-^Krytyka ^tiMiogmfia^Se kskżkF dobrobytu krajów cywilnych stanowią, miło nam jest podać wiado- j; Kronika bieżąca. Wrystawa wyrobów tkackich. — Szkoły techniczne i mość o pracy naszego ziomka, wyszłej świeżo z pod prasy. Pracą tą j rzemieślnicze. — Nowe fabryki, stalownia „Lilpop Rau i Loewenstein* jest właśnie podręcznik o wyż wymienionym tytule. Dziełko p. inży-:na nowfj Pradze. — Trzy tablice rysunków (I örodki konstrukcyjne 7™ Krzyżanowskiego obejmuje na 207 stronicach „ktawki wHteej j    WÄÄ

dwa główne działy amełioracyj rolnych, mianowicie pierwszy z nich i Surzyckiego).    »

polegający na odwodnianiu, drugi zaś polegający na nawodnianiu grun- ‘ tów rolnych i pastewnych.

O £r

Inèynierya i Budownictwo. Nr. IG. zawiera: Z inżynieryi cywil-! nej : Kanał Panamski, p. W. Gzarlińskiego. O niwelacyi barometry-Pierwszą część traktującą o odwodnianiu podzielił autor    Artura Drewnowskiego. ■— Z inżynieryi przemysłowej: Rury

na trzy poddziały: 1)Odwodnianie ziemi otwartymi rowami, 2)Odpro- j XÄ sTem'ns-Mani^alf    "sISttoTycC

wadzenie wod zaskoinych i deszczowych kanałami podziemnymi i dre- ; budownictwa greckiego i rzymskiego, p. J. Świecianowskiego. Dom nami, 3) Odwodnianie przez wpuszczanie wody w głąb ziemi, albo I PrzJ ulicy Małorycerskiej w Poznaniu Z inżynieryi rolniczej: Nowy wskutek podniesienia powierzchni ziemi sposobem napływowym. Z tych i E7S ,eu} motoru hydraulicznego. Sprawa tramwajów warszawskich.

pierwszy i drugi, a zwłaszcza rozdział o drenowaniu, opracowane s, i    M redri(?Sf metoló^m tSS^SySSm^V lt

obszernie i szczegółowo.    icinku: Wycieczka do okręgu górniczego w Chinach (z angielskiego)

W drugiej części traktującej o nawodnianiu przedstawia j (dok.). Kocioł parowy i jego obsługa, p. Al. Bobrownickiego (c. °d.) autor rzecz o łąkach i roślinności tychże, o pokładach ziemi, o jakości i Ryciny: Fig w tekście. Dwie osobne plansze.

i ilości wód potrzebnych do nawodniania; dalej przedstawia rzecz o i . ^r‘ ^ zawiera: Z inżynieryi cywilnej : O niwelacyi barometry-częściach Składowych zakładu nawodniającego jak rowy i zbiorniki, ! SaAkf'Tin iy„Ter”° pî^emys^o wej':    protslo

przewały ljazy, zastawy i upusty, a nareszcie drogi i dojazdy Sposoby : Bessemera i Siemens-Marcin’a, p. S. M. BogusJciego. Z architektury: nawodniania podzielił autor na :    1) Nawodnienie przez podmakanie i Domy mieszkalne, ich budowa i urządzenie odpowiednie warunkom

czyli zwilżające, 2) Nawodnienia powierzchowne jak zalewowe i zra-; jWcjeny. -^°,we budowle Warszawskie: Dom przy rogu ulic lir. Kotze-

szaiice 31 Nawodnienie svstemem Petersena    i bue 1 NiecałeJ- Z inżynieryi rolniczej: System polski koła wodnego,

szające, o) .Nawodnienie systemem Reteisena._    ^ _ i czyli koło wodne łańcuchowe systemu Mt. Bybakowicza. Bibliografia.

lak w pieiwszej jak w drugiej części omawia autor treściwie ; Wiadomości pobieżne. Ruch konstrukcyjny. Różności techniczne. Ko-roboty przedwstępne, koszta i czas wykonania robót, jak niemniej j Tespondencya. Ceny metalów na targu londyńskim. W odcinku: Ko-tychże konserwacye. Dodatek na końcu dziełka umieszczony obejmuje !    wodne w Holandyi. O przemyśle ze stanowiska ekonomii

rzecz o drenowaniu ziemi wydzierżawionej i podaje instrukcye dla i Ä'pSliSe ZuMl^° <c* d*>    ^ * tekście‘

nadzorców lak według Dr. Dünkelberga.    _ Bau-Almanach, Jahrbuch fur don Oeschäftsver-

Jakkolwiek posiadamy w naszej literaturze dziełka pouczające o i kehr im Banwesen, I Jahrgang 1380, redigirt und heraus-technicznych pracach amelioracyjnych, nie odpowiadają one jednakże ; gegeben von Sigmund Figdor. Wien. Przyznać się "musimy, że gdy dzisiejszym wymogom nauki. Dziełko przez p. inżyniera Krzyżanów- i sw0Jeo° c.z,^®u otrzymaliśmy prospekt na powyższy podręcznik techni-okiego opracowane jest starannie, uwzględnia trafno spostrzeżenia i |    IS™Kpatrajw!1^“

doświadczenia tyczące się wszystkich dotąd używanych sposobów ame- i jednak w pracy autora, przyszliśmy do przekonania, iż oprócz zbioru lioracyjnych, a co najważniejsza, zastosowuje takowe do właściwości i j ustaw, tyczących się warunków prowadzenia rozmaitych budowli, nie potrzeb naszych. Druk dziełka dokonany w drukarni Włodz. Angelusa i zna;^ezKśmy nic nowego co by rzeczywistym potrzebom kierownika

w Tarnowie, jak niemniej w tekście umieszczone ryciny, pochodzące i puta°c7głótnalały ^I^Bebe?TfWen TJÎhâf^ie'hiAm^Bauwe-z zakładu drzeworytniczego Jana Styfiego w Warszawie, musimy uznać; sen; II Oeffentlicbes und Privatrecht der Bau-Interessenten; III Das jako wzorowe przynoszące zaszczyt obu zakładom. Pomijając niektóre! Baugeschäffc pro 1878/79; IV Personalien. — I. dział obejmuje kalenda-usterki w druku za które autora winić nie można z cała sumiennością;^”¹^’ P1,zePj;sJ pocztowe, telegrafu, stemple, miary, wagi, papiery war-

możemy dziełko to podające zasady technicznych amełioracyj rolnych | le^wemi’), ^ waranki do^SawaS^Xt nrn^

polecić sferom interesowanym, dla których ten podręcznik opracowa- ; skie ; III dział obejmuje: fundusze uchwalone przez Radę państwa na nym został, zwłaszcza pp. inżynierom kultury i postępowym gospoda- ! celLe budowlane w różnych krajach, uchwały Wydziałów krajowych i

rzom wiejskim, jak niemniej uczniom wyższych szkół technicznych i i ia(L m*ejs.k|ck ^°. budowy nowych gmachów, roboty na kolejach

i austryackich ; IV. dział obejmuje : spis inżynierów rządowych, cywil-³ o °m znycü.    _    ; nych i t. d. w różnych krajach. Trudno zrozumieć, w jakim celu umie-'

Prz gląd techniczny zeszyt VI. (czerwiec) zawiera : S. Bosz- iścił autor nasamein czele podręcznika ilustracyę podtytułem: Strasse kowski. Wydobywanie soku z buraków za pomocą pras połączonych ; Brood-Serajewo. Czy ta ilustracya ma służyć za jakieś godło, lub z maceracyą, w porównaniu z wydobywaniem za pomocą samych pras. ; skazówkę ? gdyż trudno przypuścić, aby autor temu obrazkowi jakieś

8:M- %oguski.O doświadczeniach dokonywanych z blachą stalową ze j p^ęzEadę pa^^iTSŁw^r^^S^rti^rbyć względu na jej zastosowanie do budowy kotłów parowych (dok.) i umieszczone w gazecie, a nie w podręczniku technicznym, albowiem M. Hulewicz. Wyrażenia analityczne i tablice momentów bezwładności i S:) dane, które z każdym rokiem się zmieniają, a tern samem tutaj i wytrzymałości przeciec kształtu podwójnego T (c. d.). Beaulacya i n*e    Wiele jeszcze innych danych zestawił autor, które koła

„ j    ₇    .    . -mj-,.    i * i    *    *    7 t . i techniczne mało interesują i chyba tylko dla oryginalności tak ob-

Bodanu w h antome Wallis. Przegląd kongresów, wystaio Iconkursoic \ s zer no miejsce zajmują. — Pod względem formy i oprawy książeczka

i t. p. Wystawa powszechna w Paryżu w r. 1878. XXIVT. Parowóz ; ta nie pozostawia nic do życzenia.    p. S-

Do dzisiejszego numeru załącza się dodatek: materyaly- do słownika technicznego.

Rozmaitości. — Literatura

Treść : Sprawy Towarzystwa. — O kanalizacyi miast w Niemczech i potrzebie ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa. (C. d.) — Oświetlanie pociągów kolejowych. — Maszyny na wystawie przemysłowej miasta Berlina w r. 1879. techniczna.

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Wyrazy do słownika technicznego.

31

Selmwieft

510.    Ciężar skupiony (mechau. teore t.) u. koncenmrte

Last, ciężar działający w jednym punkcie.

511.    Filai* (budownictw o) n. Pfeiler, f. pilier, jn/e, a. pillar, pionowa odosobniona podpora znaczniejszej wysokości.

512.    mostowy (budowa mostów) murowana łub żelazna, odosobniona podpora wiązania mostowego.

513.    Izbica (budowa mostów) n. Eisbrecher, Eisbock, f.

souillard, brise glace, a. ice- breacker, budowla ochraniająca jarzmo lub filar mostu od parcia lodów (niewłaściwie lodowcem zwana).

514. Kamień młyński (młynarstwo) w. Mühlstein, Mahl

stein, f. meule de moulin, a. mili-stone, kamień do mielenia.

515.    biegun n. Latifer, wirujący.

516.    leżak u. Bodenstein, nieruchomy.

517. Maszyna robocza (mechanika) n. Arbeitsmaschiene,

f. operateur, a. operator, maszyna do obrabiania materyałów.

518.    Miecz (b u d owiiict w o) n. Band, f. lien, asselier, a. bra-

ce, ukośna cześć składowa wiązania ściągająca, wystawiona na rozerwanie.

519.    Mielenie (m i e1 u ie t w o) n. Mahlen, f. moulure, a. grin-

ding, rozdrabianie mieliwa środkami mechanicznymi.

520.    Mieli wo (mielnictwo) a. Mahlstoff, Mahlmateriale, f.

moulure, a. grist, grain, materyał przeznaczony do mielenia.

521.    Mielnictwo n. Mühlerei, rzemiosło wyrabiania mliwa.

522.    Mielnik młynarz n. Müller, f. meunier, wyrabiający mli wo.

523.    Mliwo (mielnictwo) n. Mahlproduckt, Mahlgert, mate

ryał przemielony.

Rodzaje i stopnie mliwa zbożowego są:

524.    śrót n. Schroth, f. blé egrugé, a. coarseground corn, pierwszy stopień przemiału zboża.

525.    śrut drobny n. Auflösung, drugi stopień przemiału.

526.    kaszka n. Gries, trzeci stopień przemiału.

527.    kaszka miałka n. Dunst, czwarty stopień przemiału.

528.    mąka Mehl, f. farine, a. flour meal, piąty i ostatny stopień przemiału zboża.

529.    Młyn u. Mühle, f. moulin, a. mili, maszyna do rozdrabiania

materyału, także zakład w którym się ta czynność odbywa. Tegoż rodzaje :

530.    parowy u. Dampfmühle, f. moulin, a vapeur, a steam-mill, poruszany siłą pary.

531.    wodny n. Wassermühle, f. moulin, d Veau, a. water mili, poruszany siłą wody.

532.    wietrzny, wiatrak n. Windmühle, f, moulin d vent, ä. wind-mili, poruszany prądem powietrza.

533.    zbożowy n* Getreidemühle, f. moulin à blé, a. corn-mili, do mielenia zboża.

Pośród młynów zbożowych rozróżniamy:

534.    łuszczarka, złożenie łuszczące n. Spitzgang, do łuszczenia zboża.

535.    śrótownik n. Schrothgang, przyrząd śrótujący zboże, a w szczególności młyn walcowy o walcach żłobkowatych.

536.    mącznik u. Mehlgang, przemielający zboże na mąkę a w szczególności młyn walcowy o walcach gładkich.

537.    kaszarka n. Grieśmehlgang, do przemielenia kaszek.

538.    krupiak n. Graupenmühle, f. moulin, à mouder et perler, l'orge, a. mil! for, peeling harley, wyrabiający krupy.

539.    gipsowy ii. Gipsmûhle, f. moulin à gyps, do mielenia gipsu.

540.    Młynarstwo u. Mühlenhaukunst, nauka urządzania i prowadze

nia młynów.

541.    Obciążenie (mechanika teoretyczna) n. Belastung,

f. charge, ciężar ciał dźwiganych.

542.    jednostajne n. gleichmässige Belastung, f. charge, uni-forment repartie, równo rozłożony.

543.    zupełne n. totale Belastung, największe obciążenie wzdłuż całego dźwigara.

544.    częściowe n. partiele Belastung, gdy tylko część dźwigara jest obciążona.

545.    stałe ii. constante Belastung, f. charge fixe.

546.    zmienne, przypadkowe n. zufällige Belastung, f. charge variable.

547.    Objazd (budowa dróg) Umweg, droga czasowo używana

celem obejścia chwilowej przeszkody na drodze stałej.

548.    Oczep, kaptur (roboty w o d n e) n. Ho/m, Kapphoh, f.

trawn, chapeau, lisse, a. cap, capping-piec, belka osadzona na stojących palach lub słupach.

549.    Omieciny (m i e 1 n i c t w o) n. Klei, f. son, hran, a. bran,

odpadki po przemieleniu zboża.

550.    miałkie n. Haspern, drobno przemielone.

551.    Pęknięcie u. Riss, f. fente fissure, a. rente, niezupełne ro

zerwanie materyału.

552.    Podleże (stolarstwo) n. Blindholz, f. bâtis de placage,

a. ground, drzewo pod obłogami czyli na które obłogi się naklejają.

553.    Pogłębiali (roboty w o d n e) u. Bagger, f. machine à creuser, machine a curer, cure mol, a. beVast heaver, przyrząd do powiększania głębokości przez wybieranie dna.

554.    z workiem, ze siatką n. Stielhagger, obręcz żelazny na górnym obwodzie w ostrze ścięty, zaopatrzony we worek lub sieć i osadzony na trzonku.

555.    łyżkowaty, czerpak n. Baggerschaufel, Handbagger, f. arague, a. drag, w kształcie dużej łyżki na trzoaie osadzonej.

556.    szczypcowaty n. zweitheiliger Kübbe’bagger, kubeł na dwie szczęki w pionowym kierunku przedzielony.

557.    Pogłębiarka (roboty wodne) n. Eaggermaschiene, f.

drague mechanigue, drageur, a. dradging engine, maszyna do pogłębiania.

558.    kablowa n. Eimmerkettenbaggenmaschiene, Kübelbager-maschiene, f. dragueur à chaîne, z przyrządem różańcowym o kubłach.

559.    ssąca u. Funpenbaggermaschiene, która ziemie rozrzedzoną pompą w górę wydobywa.

560.    czerpakowa, łyżkowa n. Schaufelbaggermaschiene, zaopatrzona czerpakami zamiast kubłów.

561.    parowa u. Dampfbager, f. môle à vapeur, poruszana siła pary.

562.    Ponik (roboty z i e m n e) n. unterirdischer Wasser!auf,

Wasserräder, naturalny podziemny przewód wody.

563.    Przebieg (kolejnictwo) n, zurückgelegte Wagenkilometer, f. parcour, odległość która zrobił wóz w pewnym czasie i kierunku.

564. Przesiąk (roboty w o d n e) n. Filter, f. filtre, a. filier,

przestrzeń wypełniona przepuszczalnym materyałem, przez którą ciecz przesiąka.

565. Przyczółek (budowa mostów) n. Kandpfeiler, f. culée,

abutement, a. pier, land pier, filar lub jarzmo mostowe przypierające z jednej strony do brzegu.

566. Przypora filar odporny (budownictwo) n. Strebepfei

ler, f. epéron, contre-fort, a. butment, bultren, łać. anteris, auteridion, wystające wzmocnienie muru przeciw bocznemu ciśnieniu.

567.    Pytel (m ielnictwo) n. Mehlmaschiene, Beutelmaschiene,

f. bluterie, dyun moulin a blé, a. bo/ting mili, rubber recel, sortownik do mliwa.

568.    angielski n. englische Mehlburstmaschiene, f. bluterie an-g aise, bluterie a brosses, a. bruch botter, cylindrical dre-ning-machine, pytel ze szczotkami.

569. Robota przygotowawcza, przedwstępna n. VorarbeiU

f. ouvrage, preparatoir, préparation, a. work in préparation, wszelka praca wykonywa celem przygotowania do właściwej roboty.

570. Rozpływ (roboty wodne) n. Stromspaltung, rozdział

koryta rzeki na dwa lub więcej ramion.

571.    Ścięgno, ściąg (budowa m o s t ó w) n. Zugstange, f. ti

rant, a. straźn, krzyżułee wystawiony na rozciąganie.

572.Stacya wodna (kolejnictwo) n. Wasserstation, f. station pour l'a'imentation, a. watering- station, stacya urządzona dla zasilania parowozów wodą.

573. Wałec młyński (m i e 1 n i c t w o) n. Mühlenwalze, walee użyty do wyrobu mliwa.

574.    Wrzeciono młyńskie u. Mühleisen, Mühl.s-pindel, f. poi-lier, fer de meule, fer de moulin, gros fer, a. spindle, iron tool, mil! - spindle, oś na której osadzony jest biegun.

575.    Wóz towarowy n. Güterwagen, Frachtwagen, f. fourgon à marchandises, do przewozu towarów.

Pośród wozów towarowych rozróżniamy :

576.    kryty u. gedeckter Güterwagen, gedeckter Frachtwagen, Kastenwagen, f. caisson, z pudłem.

577.    odkryty, lora n. Lowry mit Wänden, f. true, a. truck, bez pudła ze ścianami.

578.    pomostowy n. Plateaulowry, Lowry, ohne Wände, f. chariot plat, a. truck bez ścian.

579.    koniarka n. Pferdewagen.

580.    świniarka n. Borstenviehwagen.

581.    węgłarka n. Kohlenwagen, f. wagon, a. houille.

582.    wolarka n Hornviehwagen, Ochsenwagen.

583.    W óz wychodkowy n. Abortwagen, z urządzonym wychod

kiem.

584.    Wóz tłumokowy n. Gepäckswagen, f. fourgon, a bagages,

a. lugagage wagon, do przewozu tłumoków, zazwyczaj z hamulcem i miejscem dla konduktora wewnątrz.

585.    Wóz pomocowy n. Hilfswagen, f. wagon de secour, za

wierający wszelkie narzędzia i materyały do usunięcia przeszkód.

586.    Wóz ze żurawiem a. Kranichwagen, f. wagon, grue, z ru

chomym żurawiem.

587. Wspornik (budowa mostów) n. Konsolenträger, kon

sole, f. console, a. console, dźwigar poziomy umocowany tylko jednym końcem.

588. Zalesie (leśnictwo) n. bewalden, f. reboiser, pokryć

lasem.

589. Zalesienie (leśnictwo) n. Bewaldung, f. boisement, a.

foresting, pokrycie lasem.

590.    Zapadlina (roboty ziemne) n. Erdeinsenkung, Einsen

kung, f. écroulement, miejsce gdzie się zapadła powierzchnia ziemi.

591.    Zastrzał I (budownictwo) n. Strebe, f. déchargé, jam

be, a. strut, ukośna część składowa wiązania podpierająca wystawiona na zgniecenie.

II (budowa mostów) u. Strebe, f. montant, a. standart strut, krzyżulec ukośny wystawiony na zgniecenie.

592. Zestaw^ (*) (składnia wykreślna) n. Gebilde,. układ

punktów, płaszczyzn lub ich kombinacyi.

(*) Ziembińskiego składnia wykreślna.

Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań |pgr* pod adresen):    „Komisya słownikowa Towarzystwa

Politechnicznego we Lwowie— Ulica Wałowa I. 4.

Z drukarni K. Pillera.

PRACOWNIA STOLARSKA

T BRACI W C Z E L A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1. S7.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne: Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z mate-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.    J

A. BRATKOWSKI I SYN

polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH B UDO WLANYCH,

ulica Hetmańska Ir. 14. obok kawiarni Wiedeńskiej

we Lwowie.

\/

I« Oc

Przegląd Techniczny

Od d. 1. lipca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod re- 9 dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza bi- 5 O blioteki Jagiellońskiej    q

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

redagowane praseas

I A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego.

Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku w ósemce i jedna lub więcej tablic rysunków.

i ",ŚX7“a,r-a.n.ls:i pr:z;ed.pła/t37- :

„Przewodnik bibliograficzny“

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, ja-koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości ¹/₁ — I¹/* arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy: 1. bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskie i t. p.

Warunki prenumeraty:

z przesyłką 1 złr.

cent.

w Warszawie:

Bocznie . . . . Bs. Półrocznie . . . „

ao

Na prowincyi i w krajach Związku pocztow.

Bocznie .... Bs. 10 Półrocznie . .

I Prenumerować można w Redakcyi „Prze-fi glądu Technicznego“ w Warszawie, ulica I Krakowskie Przedmieście Nr. 93,

we wszystkich polskich księgarniach.

oraz

fi

'-A

całorocznie 1 złr.

„    50    cnt.

«    28    „

a    «    10    *

Opłata od ogłoszeń za każdą V10 część strony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach 7S część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia 0 przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych • i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do ® księgarni Gf-etoetŁmera, i Sp. w Krakowie, g albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego.

99999999

99

otworzył kancelarję

e»'

W drukarni

f KORNELA PILLERA

/I Stanisław Wojtyński

*    WE LWOWIE,

ulica Akademicka w hotelu lor za

poleca swój

ulica Łyczakowska Nr. 3,

są dwie

T łi$OiMf KS2K1 ^ I Shafl i Pracownie wyroliów blactaffl j

1 ^    jako to:    «

z wolnej ręki tamo do sprzedania    i ^ pokrycie dachów na różne systemy i sposoby, or- ^

jeszcze w dobrym stanie i w komplecie, ze sto- [ § “»“»jmki cynkowe tak_ lane jak tłoczone, gzymsy, |

. ,    ¹ r , | f ozdoby dachowe, pak i wieżowe, kościelne i t. p., |

łami . z kamieniami do robot autograficznych ^ ^ równi'ż ur2ądi,enia klozetów według najnowszego |

najpraktyczniejsze, z nauką obchodzenia się j | wynaiazpu? >ventylacyj, kąpieli i wszelkich

z takowemi. Oraz    f | Pres blacharstwa wchodzących artykułów.

k    Wszelkie zamówienia tak miejscowe jak i z pro- ^

' ä wincji uskuteczniają się szybko, rzetelnie i najdokła- 4g Ë    dniej, po cenach umiarkowanych.

i Prasa ręczna do rastrowania

z wszelkiemi przyborami.

Ib..

w za-

>|! oo^p. oojp. , ■łam,„.a^e—im^i .l^-JM^g^a^=ja^-iaafca3aaafejj=aieata^Ź gB@B®B®B@B®13®B®B®S®9@BjS®S®B®B#B®B®B@B©B®B®

¹ Członek Towarzystwa polctoiciop, 11 Z^KŁ^D 1

były asystent rysunków    | J

przy tutejszej c. k. szkole politechnicznej,    | §

udziela lekcye rysunków 11

LITOGRAFICZNY

TOWARZYSTWA PRZEMYSŁOWE&O

we Lwowie, ulica Kopernika liczba 9,

wykonywa

wolnorącznych, geometrycznych, architektom- | m wszelkie w zakres ten wchodzące roboty % cznych i i d. i h d.    f J    jako to:    ®

.amier-eMwyaaorod.eme.a f |    Zpfild! f

Uprasza sio kologow, którzyby O takich lokcyacb | g    niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego

wiedzieli, aby się zechcieli zgłosić do Zarządu Towa- | ®    wykończenia wymagające

rzystwa politechnicznego lub Redakcyi „Dźwigni. “    | &    po cenach najumiarkowańszych.

®SdIK©B3B®S©B©B®B®B®H®8iB®B$B©8©tl©B©S©B©B®B©

tëgajÿ

/v:v

ŁO

*J> —

As

•-O'"—

rW$j

£3J

O,

tTÎ

./P

'■-cJą

■- • -c

wJ> Q

(\.Q‘—~    ■'-"

T)

KJ

•G*

■fi

CC

<%C*

lifnior cywilny i npw. maovi

Il

WE LWOWIE,

cip

;a,

przy ulicy Czarneckiego 1, 26.

^).

:0‘

w zakres inżynieryi lub budowniczy —

przyjmuje zamówienia do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli c i wszelkich robót wchodzących

tak w miejscu, jako też i na prowincji.

gmÊÊa

tWM

T Tl

.(y&K

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.