Rocznik III.

Lwów, 20. Września 1879.

Nr. 9.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie . . półrocznie .... 3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

. . G złr.

DŹWIGNIA

OEG- AH

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1.4.

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, expedycya anonsów Haasenstein & Vogler, jakoteż jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

c. k. Szkoły

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Fdward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor Politechnicznej, Wady staw Sloniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.    ___

Zachariewicz, profesor c.

,.Inżynierja i Budownictwo“

półmiesięczne

pismo techniczne i Ilustrowane

ZASADY

perspektywy wolnej

ua

dla

inżynierów, właścicieli fabryk i maszyn, przemy- » słowców, górników, budowniczych, przedsiębiorców, | obywateli ziemskich i t. d.

Cena prenumeraty wynosi

prowincji i zagranieą rocznie 7 rubli sr. 20 kop. | półrocznie 3 rubli sr. 60 kop.

Prenumeratą przyjmują wszystkie księgarnie i redakcja w Warszawie pod 1.18, ul. Sto.-Krzyzka.

NAPISAŁ

KAROL MASZKOWSKI |

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena egzemplarza 1 złr.

w. a.

35° I o taniej.

mm

TEORYA

SB

LAND

najmniejszych k wadra tó w

tedfiig wyMaflów prof. D. ZöroiKa

CEMENT

-—.— -s-    —

---_Z75r

napisał

^ August Witkowski, asystent geodezył w szkole Politechni- Ęj^

cznej we Lwowie.

WGßmwsmo om a

mmmm

Cena X zi. 50 centów.

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.

dd Komisowy dla !>0VVa

WÀ »MANNA

••••

••(•HM

rH    ISJ

03    9-t

E-*    PM

g®7,

■Ö ö Ö £ I

ä Mu*»

•    o * r

ni®

file

CB -• » ^ !

?

o &'

•

a »

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA FABRYKA PARKIETÓW

w Kamionce Strumiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszein szen. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego fóamioneckiego we Lwowie, ulica Żółkiewska Nr. 85. Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków r i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak że przyjmując ; zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSFOl llF lilßF L TßllllßF S7R

W,

IŁ

Wkrótce opuści prasę

gaju

ltilm titiilnir 11 Fl! 188

Cena jednego egzempl. 2 zf. 30 cent. w. a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa poi technicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Wrześniu 1879.

Roczniki te zawierają

Pod redakcyą prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

ZOGltOS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. 6.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej

prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fa-<j|§8 biana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen-a ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu I innych.

fpUT" Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

Pracownia

i skład wyrobów blacharskich

ALFREDA KRUGA

WE LWOWIE,

^ ulica Arsenalska I. 2 (obok kościoła 00. Dominikanów)

przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki blacharskiej wchodzące, a mianowicie: ornamentowe, gzymsowe, pokrycia dachów, wieży kościelnych, rynny i t. p

Roboty wszelkie wykonywują się sumiennie i w jak najkrótszym czasie.

jiffljj? ~ Zamówienia z prowincyi uskuteczniają się jak najspieszniej.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Rocznik III.

Lwów, 20. Września 1879.

Prenu merata z przesyłką poczto-icą w Austryi wynosi: rocznie półrocznie ....    3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

(i zlr.

DŹWIGNIA

^R2%,

Hedakcya i administracya z naj -duje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Ir. 9.

Zużytkowane,artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisma nie-użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

I chnią bruku i sprowadzają ciecz kloaczną do zbiornika, położonego na wysepce, utworzonej ramionami Motławy. Dla spłu-| kiwania, względnie spiętrzania cieczy w tychże kanałach służy dniu 21. sierpnia 187tLr.iT zastawek, do czyszczenia i wentylacyi kilkadziesiąt studzie-

I nek rewizyjnych i wentylacyjnych. W czasie nawalnych de-Obecni panowie Bartelmus, Iszkowski, Jägermann, Kakowski, I szczów woda nie mogłaby “sie pomieścić W kanałach i dla btwierfenia.    i-,    ...... V

i tego upuszcza się ją dziesięcioma upustami (Nothauslässe)

Sprawozdanie

z posiedzenia Zarządu odbytego

Przewodniczący p. Kovats.

na

Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 21. lipca b. r przyjęto bez i zarzutu. Przyjęto 5 nowych członków. Z powodu odnajęcia kamienicy» :    Motławy.

w której się mieści biuro Towarzystwa, na szkołę ludową, uczynił! Drugorzędne kanały, tj. zewnątrz i wewnątrz glazuro-właściciel propozycję Zarządowi, aby tenże odnajął trzeci pokój na | wane kamionkowe rurociągi, wpadają do kanałów głównych i biura Towarzystwa lub postarał się o inny lokal. Zarząd poleca pre- ; ułożone są Środkiem ulic W głębokości 7'—20' w spadzie zydyum oświadczyć właścicielowi, iż za cenę 30 złr. miesięcznie zde-; i .nn ń« i cno \xr i ’    • t i    .    .    .

cydowalby sie Zarz.d wjnajać trzy pokoje na biuro Towarzystwa. | 1:100 d° ¹;⁶⁰⁰-, W *”**?*“» ^ łącza Sie te rurociągi Zarząd uchwala wysłać deputacyę do Krakowa na jubileusz Kraszew- i W sposób, Że wyloty ich znajdują się W studzience, w skiego. Do wyboru delegata przystąpi Zarząd, skoro prezydyum dowie | której woda kloaczna przez zamknięcie wylotu rurociągu od-się o bliższych szczegółach od komitetu lwowskiego, ewentualnie mai pływowego (krążkiem drewnianym), może być spiętrzoną, a

byc zwołane dla tej sprawy posiedzenie Zarządu. Zarząd .uchwala wy- i przez raptowne otwarcie do spłukania dalszych części użyta dac na rok 1880 2gi rocznik kalendarza technicznego i poleca prezy- : a <    ,    .    ,    , -    ,    ...    .    J

dyum powotać współpracowników, celem opracowania działu mierni i °PI “Z ** *tatoe“k ^ W "! “    '«»**7<*

etwa i hydrotechniki. Zarazem poleca się prezydyum umieścić ogło- i Prz0SD'zeuiach rurociągowych studzienki rewizyjne i studzienki szenie w „Dźwigni“ o wydawnictwie 2go rocznika „Kalendarza tech-1 wentylacyjne (razem czterysta kilkadziesiąt sztuk). Woda de-nicznego“ na rok 1880, który będzie znacznie uzupełniony. Zbiór ustaw ! SZCZOwa Z obszaru ulic i dachów spływa do naczyń cemento-

tyczących się działalności inżyniera i architekty, będzie oddzielnie j wych, które znajdują sie przy chodnikach pod powierzchnia wydany. Na tern zamknięto posiedzenie.    i ,    ,    .    , .    1    Ł

Ł    i. bruku, 1 w tej wysokości zaopatrzone są w kratkę ; po od

wożeniu namułu dostaje się ztąd woda krótkim rurociągiem ! z syfonowem zamknięciem do drugorzędnego rurociągu.

Rurociągi domowe, tj. od wychodków i wylewów ku-ichennych łączą się także z kanałami drugorzęduemi, przy

Do Towarzystwa przystąpili:

Boczkowski Telesfor, inżynier kolei łupkowskiej.

Ciochoń Józef, urzędnik kolei Karola Ludwika.

Ingarden Koman, c. k. praktykant budownictwa.

Łuskina Włodzimierz, ukończony technik.

Nadachowski Wierzbna Adam, urzędnik techniczny kolei Karola | Czem zastosowane jest wszędzie zamknięcie syfonowe.

Ludwika.    Rurociągi kamionkowe w łącznej długości 36.000 m.

Nowakowski Jozef, zastępca dyrektora cukrowni W Peoek, Czechy. : (stosunek długości kanałów kamionkowych do murowanych

Wdowiszewski Wincenty, autoryzowany inżynier cywilny.    ^    ⁵    ‘ I6C nicy 1 ( OZ walają pizy gładkiem

! wnętrzu i korzystnym stosunku mokrego obwodu do przekroju ! na użycie stosunkowo mniejszych spadków, aniżeli kanały

0 kanalizacyi miast w liemczecłi i potrzebie ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa

przez

L. RADWAŃSKIEGO

inżyniera cywilnego z upoważnieniem rządowem*)’

(Ciąg dalszy.)

; murowane.

Rurociągi z blachy żelaznej, nitowane, (Dükerrohre) stosowane z powodu konieczności przeprowadzenia kanałów i pod Motławą i rowami forteczuemi, zaopatrzone są na obu ! końcach w murowane studzienki dla odkładania namułu i

za-

: mierzą w łącznej długości przeszło 300 m.

Kanalimcya miasta Gdańska. Według systemu do-i Dla spłukiwania szczególnie początków (zawiązków) sieci ero opisanego przeprowadzoną została w dzisiejszem pań- j kaiiałow0j₅ doprowadza długi przeszło 2.000 m. rurociąg z powie i iemieckiem najpiei w kaualizacya w Gdańsku w roku | t₀ka Rodauny potrzebną ilość wody.

1869, a to pizez pizedsiębioistwo angielskie: Aird et Comp. ; W calu wentylowania kanałów zawieszony być może w Tizy główne kanały, îazem 4.500 m. długie, wykonane j otworach studzienek osobny przyrząd (Rawlinson’a), składający z cegły na zapiawie cementowej o profilu jajowatym, 4' w|się z spiralnie zwiniętego sitka, na które nakłada sie węgiel świetle wysokim, a 2 6 szerokim, założone są w spadzie | dla zabsorbowania wyziewów. Jednakże nie robiono dotych-1.500 do 1. 2.400, w głębokości od 9    20' pod powierz- ; czas z niego użytku, gdy_ż nawet w porze letniej nie okazała

*) Wyjątek z sprawozdania o podróży po Prusiech w r. 1878 i

zgromadzeniach tygodniowych dnia 15go i Obok zbiornika głównego umieszczone jest zabudowanie marca i 5go kwietnia r. b. (Przyp. red.).    ma pompy, poruszane maszyną parową o sile 60 koni (druga

odczytanego przez autora na

Z kanału tego odgałężają się obustronnie otwarte rowy,

równie silna maszyna ustawiona jest jako rezerwa). Wodę j poprzek kierunek największego naturalnego spadu obszaru, nad kloaezną, spływającą naturalnym spadem do zbiornika z całej j najniższym punktem tegoż przechodzi jako akwadukt w wy-sieci kanałów pompuje, względnie wytłacza pompa rurocią- \ sokości 5m.—6m. i kończy się przed wydmą nadmorską, zmie-giem, mającym 22" średnicy, a 3.000 m. długości, aż zajniając się w otwarty rów, sięgający aż do morza. Rów ten miasto, na pola w Heubude i Wreickselmiinde. Zawartości ka- | wykonano tylko na wypadek niemożności użycia wody do irry-nałów nie dozwala w Prusiech ustawa wpuszczać do rzeki, co j gacyi, co jednakże nie miało miejsca, zresztą przy niskiem położeniu Gdańska a wysokim stanie wód płynących ze względu na potrzebny spadek także nie jest mo-jdo których wpuszcza się wodę szluzami pizy jednoczesnem £üwe>    I zamknięciu kanału zastawką w odpowiedniem miejscu. Rowy

Rurociąg rzeczony z blachy żelaznej przechodzi po pod | doprowadzające nawodniają pojedyńcze obszary, które stoso-Motławą, po pod dwoma rowami fortecznemi i po -pod Wisłą j wnie do konfiguracyi terrenu, według systemu grządkowego (w długości 150 m. a 6 m. pod średnim wodostanem) ; wylot j (Furchensystem) lub stokowego (Hangbau) są wykonane. Do-tegoż na pola irrygowane znajduje się 6 m. po nad średnim j tychczas urządzono około 600 morgów magd. do sztucznego wodostanem Wisły.    i nawodniania, jednakże było to połączone z wielkim kosztem,

Przed wejściem do pompy cieczy kloacznej wydzielane j gdyż terren jest pagórkowaty (wydmy piasczyste). z niej bywają przyrządem zwanym „Extractors“ części stałe,:    Ponieważ woda kloaczna ma być przefiltrowaną, przeto

jak n. p. korki, kawałeczki drzewa i t. p. w następujący spo- I nie odpływa ona z nawodnianych obszarów po powierzchni, sób: W zbiorniku umieszczone jest koło, na którego ramio- j lecz wsiąka całkowicie w grunt. Po 3—4 latach tworzy się

6" gruba warstwa rodzajna. Ekonom folwarku tamtejszego

na

nach zaciągnięte są sita; koło obracane maszyną parową swej osi poziomej, brodzi mniejszą połową w płynie kloacz- ; utrzymuje, że wykopana na obszaize tym studnia, daje dosyć nym i zagarnia sitami stałe przedmioty, które przy podnie- i dobrą wodę — zkąd innąd jednak wiadomo mi, iż w najbliż-sieniu się sita do kierunku pionowego, spadają ku osi koła, i szem sąsiedztwie folwarku skonstatowano zakażenie wody w a ztąd do bębenka ślimakowego, obrotem tegoż zaś wydostają i studni z powodu, że takowa w łączności pozostaje z wodą za-się po nad krawędź zbiornika wprost do podstawionego kosza, i skórną obszaru nawodnianego. Nagromadzenie tak wielkiej Koszta tak opisanej kanalizacyi wynosiły stosunkowo | ilości wody na jednem miejscu spowodować musiało podnie-mało, gdyż 700.000 talarów ; a ponieważ ludność Gdańska i sienie się stanu wody zaskórnej, dla obniżenia tegoż wyko-liczy 90.000 głów, przypada zatem z kosztów założenia na ! nywano właśnie rów odciągowy.

jednego mieszkańca przeciętnie 7»/a talarów.    Niżej położone obszary użyte są na łąki. Wszelkie ga-

Z naocznego przekonania mogę poświadczyć, że przy do- i tunki zboża mają się tu udawać, najlepiej jednak jarzyny statecznej ilości wody przedstawia się ciecz kanałowa tak w j (w systemie uprawy grządkowej), jakkolwiek z powodu kon-zbiorniku, jako też i przy wypływie na pola irrygowane, jako j kurencyi ogrodników i pewnego uprzedzenia do jarzyn z grun-płyn bardzo wodnisty i mało cuchnący ; skonstatowałem także, ; tów nawodnianych cieczą kloaezną, spodziewane zyski nie że przy podniesieniu pokrywy studzienki i przy operacyi spiętrzę- j przedstawiają się odpowiednio.

nia wody kloacznej nie dawały się czuć fetory, na które by-j Według zapewnienia rządcy, nawodnianie odbywa się łem przygotowany. W ogóle odniosłem korzystne wrażenie j przez całą zimę, gdyż pod tworzącą się warstwą lodu woda z osiągniętych rezultatów, co do czystości. Inżynier miejski i utrzymuje się w stanie płynnym; przypuszczam jednak, że oddziału kaualizacyi i wodociągów opowiadał mi o szczelności i nawodniane bywają tylko przeważnie obszary, nie oddane kul-rurociągów kamionkowych, która mi się wydawała problema- j turze, zimowe bowiem nawodniania szkodzą roślinności, tyczną, następujące szczegóły: w skutek zatkania kanału (ka-j Kanalizacya Berlina przedstawia godzien uwagi przed-mionkowego) domowego, zdarzyło się, że kał w rurze wy-1 miot już samą trudnością zadania w obec 830.000 ludno-chodkowej nagromadził się aż pod same siedzenie wychodku iści na obszaize 5.740 hektarów, wobec płaskiego i wilgotnego parterowego ; przy rewizyi odkopano rurociąg i nietylko że j położenia, jakoteż z powodu, że do rzeki Sprewy w ogóle pomimo znacznego ciśnienia nie zauważano, aby ciecz wydo- ; żadnych nieczystości wpuszczać nie dozwolono, jak nm mniej stała się w spojeniach na zewnątrz, lecz przeciwnie skonsta- i wreszcie z powodu nader starannych, wielkiej doniosłości robót, towano, że do poziomu rurociągu terren był osuszony, poniżej j które poprzedziły przeprowadzenie samego dzieła, zaś wilgotny tak, że osuszające działanie takich kanałów, przy j Osobnej deputacyi miejskiej poruczono zbadanie kwestyj użyciu °do nasypki materyałów przepuszczalnych, zdaje się j tyczących się kanalizacyi i ocenę przedstawionego projektu wątpliwości nie ulegać.    j Wiebego, pod której to deputacyi kierownictwem w ciągu lat

za-

Bliskość morza przedstawiała wprawdzie możność wytło- j trzech (1869—1872), osobne biuro wykonało roboty przed-czenia pompami wody kloacznej aż tutaj; aby jednak wartość j wstępne, jako to: pomiary niwelacyjne, spostrzeżenia nad wodą nawozową tej cieczy kloacznej spożytkować, postanowiono użyć i gruntową, szczegółowe wykazy śmiertelności, próby desinfek-jej do irrygacyi pustych, piasczystych obszarów, położonych j cyonowania cieczy kloacznych, urządzenie wychodków i t. d w gminach Heubude i Weiehselmünde nad morzem, a to tern | a następnie po zebraniu rezultatów z wielu innych doświad-bardziej, gdy przedsiębiorstwo budowy kanalizacyi „Aird et j czeń wypracowało sam projekt. Doświadczenia chemiczne i Comp.“ zobowiązało się na przeciąg lat 30tu bez osobnego i w dziedzinie chemii rolniczej, badania geognostyczne, próby wynagrodzenia do utrzymywania kanałów i pompowania wody j sztucznego nawodniania i karmienia zwieiząt tiawą złąkina-kloacznej w zamian za bezpłatne wydzierżawienie mu tych ; wodnianej wodą kloaezną, doświadczenia co do użyteczności obszarów (do 2.000 morgów magd.). Splanowane i do irry- | desinfekeyonowanego kału jako nawóz i inne, przeprowadzone gacyi urządzone pola i łąki otrzyma gmina napowrót po upły- \ zostały przez fachowych.

wie czasu dzierżawy bez osobnego wynagrodzenia.    i Przy rozwazauiu sprawy kanalizacyi wychodzono z

Woda kloaczna wypływa z rurociągu na wyższym punk- j patrywania, ze dla utrzymania czystości, względnie dla cie obszaru, na kamienną terasę o trzech stopniach, a ztąd j odprowadzenia brudnej wody, w ogóle płynów, niezbędnem płynie otwartym kanałem drewnianym, który przecinając w jest wybudowanie nowej sieci starannie wykonanych kanałów, i że właściwa różnica w zapatrywaniach tkwi jedynie w kwe styi : czy zawartość wychodków ma być wpuszczaną do tych i liczność, że zwykle ramię, którego długość oznaczyliśmy przez kanałów, czy nie. W obec okoliczności, iż władza państwowa i r, zmienne jest co do długości, a przyjąwszy wartość p₀ t. j. zabroniła wpuszczenia brudnej wody do rzeki, bez względu na I powierzchnię odpowiadającą jednemu obrotowi kółka O —veto, czy ciecz kloaczna zawierać będzie kał czy nie, wyłoniło ; 2 o r musimy oznaczyć długość ramienia r — r₀. się orzeczenie : iż zawartość kanałów w każdym razie albo desinfekeyonową być musi nim by wodzie płynącej przekazaną ! z wyrytemi kołami, których powierzchnia jest z jak najwię-być mogła, albo zastosowaną do irrygacyi, celem przefiltrowa- i kszą możliwą dokładnością obrachowana. Przyjmując dowolną nia. Próby desinfekeyonowania masą Süvern’a i innemi pre- ; długość r ramienia, otrzymamy jeżeli biegun jest zewnątrz koła paratami wykazały wprawdzie możność oczyszczenia cieczy do wysokiego stopnia, jednakże uzyskany osad przedstawiał jako ! gdzie n oznacza nam ilość obrotów bębenka. Przedłużając r nawóz bardzo małą, a nawet rzec można, prawie żadną war-;⁰ długość a będzie

Przy planimetrze biegunowym zachodzi jeszcze ta oko-

Ku temu celowi używamy płyt wyżej wymienionych

P — rwn —p n

(30)

P—(r-\-a) wnt

(31)

tość tak, że ze względów finansowych trudno było myśleć

(32)

o zastosowaniu tego kosztownego środka, pociągającego w na- i ^ rownao otizymamy stępstwie i koszta wywozu osadu. Tak tedy pozostał tylko!    r = a

r₀, przynależne do powierzchnią jednego obrotu kółka. Przy równej ilości obrotów kółka stoją powierzchnie w prostym stosunku do długości r, zatem otrzymamy

jeden sposób pozbycia się brudnej cieczy, t. j. zastosowanie ; ]Vfająe długość r oznaczoną i obrachowana, możemy obliczyć sztucznego nawodniania. Zapatrywanie, aby kał wychodków: inną drogą, nie kanałami, wyprowadzać i zużytkowywać, ni utrzymało się w deputacyi.

ro = rp.

Aby oznaczyć stałą planimetru biegunowego czyli po-

Podnoszono najpierw, że ze stanowiska hygieny przy od powiedniem urządzeniu sieci kanałów i przy dostatecznej ilość wody spłukiwanie kału nie może być potępione ; dalej, że już ; Wtem równaniu może być p oznaczone z równania (30), r zaś i/₄ część wszystkich realności posiada waterklozety, a jedynie!z (32). możliwe inne systemy, tj. system beczkowy i pneumatyczny

Lieurnura nie dadzą się zastosować. Pierwszy bowiem, jeżeli i wierzchnie koła zasadniczego ma odpowiedzieć surowym wymogom sanitarnym, jest w Ber- j    O = (E²-f-r²₀ +.2r v sin p) n

linie nie do przeprowadzenia, a jeszcze trudniejszy jest tam i oprowadzamy wodzidło w żłobku płyty, ustawiwszy ją tak nadzór nad ścisłem przestrzeganiem czystości. (Z ogólnej li- i aby biegun znajdował się zewnątrz koła na płycie wyrytego, czby mieszkańców 830.000, mieszka 690.000 na obszarze 1.770! Powierzchnia tego koła będzie: hektarów, to jest w tej części miasta na 1 mieszkańca przy-:    P = r₀wri.

pada tylko 250 m„ czyli 400 mieszkańców na 1 hektarze), i Jeżeli ubawimy biegun wewnątrz koła będzie:

Z tych równań znajdziemy

f n‘ — n“\

V n‘ )

G =r₀ w (n‘ — n")=zp₀ («'— w") =: P

Nadmienić tu wypada, że wszystkie te obliczenia mają wtedy tylko rzeczywistą wartość, jeżeli spostrzeżenia robione są kilkakrotnie i obliczony jest błąd średni na podstawie teo-ryi najmniejszych kwadratów.

Drugi zaś system pneumatyczny Lieurnura, którym tylko za- : wartości wychodków możnaby się pozbyć, nie przedstawia! wtedy fachowym dostatecznej gwarancyi skutecznego fnnkcyo-uowania, i wymagał ogromnego nakładu, gdyż około 7,000.000

talarów.

(C. d. n.)

O PLANIMETRACH.

BRACI W C Z E L A K

A. BRATKOWSKI I SYN

O PLANIMETRACH.

Napisał profesor

Dominik Zbrożek.

(Z rysunkiem na tafii. X fig. 19).

§. 9. Użycie i dokładność planimetrów.

(Dokończenie).

§. 8. Obliczenie ilości stałych planimetru biegunowego jako też planimetru Wetliego.

Żaden planimetr nie daje nam bezpośrednio powierzchni, tylko przemienia powierzchnie figur na prostokąty o stałej n. p. wysokości a zmiennej podstawie. Ostatnią odwija kółko k. Do urządzenia odpowiedniego podziałki na bębenku kółka tarczy, jakoteż do obliczenia innych stałych planimetru i do kontroli służą nam płyty mosiężne, w których koła są wyryte Dla obu gatunków planimetru otrzymaliśmy, nie zważając na stały dodatek

Podziałka liczbownicy jest prawie przy wszystkich pla-! nimetrach jednakowo urządzona. Każdy mechanik załącza przy ! przesyłce instrumentu osobną broszurkę, która poucza w głó-! wnych zarysach, jak się mamy obchodzić z narzędziem, i w t ! jakiej miarze otrzymać możemy powierzchnię ; oprócz tego są podane zazwyczaj stałe planimetru. Przy obliczeniach powierzchni musimy bardzo zważać na to, aby podstawa, na rtórą rysunek kładziemy i pluskiewkami, woskiem lub ciężarkami odpowiednio upewniamy, była poziomą. Ustawiwszy na ysunku planimetr przekonać się musimy czy wszystkie wloty >yły tak wkręcone, żeby ani chwianie pojedyńczych części zuć się nie dało, ani też zbyteezue tarcia nie nastąpiły. 'iPrzy planimetrze Wetliego trzeba jeszcze powłokę krążka K,

P = rO == r p 4,.

! jeżeli takowa przez częste użycie wygładzoną i zanieczyszczoną ! została, galwanizowaną miękką gumielastykąi wyczyścić. Prze-

Przy planimetrze Wetliego jest tak r jak i p dane a powierz- ! konać się także trzeba, czy nitka dobize jest napięta, czy

chnia p₀ odpowiadająca jednemu obrotowi kółka k będzie

p₀=:2ro n

z czego

sSIM a

Po lnb

te a

w tej

nie ma guzów i czy owijając wałeczek nie ociera się o siebie. Aby się o tern przekonać przesuwa się saneczki wzdłuż. Przed statecznem ustawieniem planimetru na karcie uważać musimy, zy po obwodzie mającej się obliczyć parceli da się od razu wodzidło oprowadzić, w przeciwnym razie trzeba figurę na kilka części podzielić. Dzielące linie mogą być granicami parcel, lub też ołówkiem pociągnięte.

Jeżeli planimetrem Wetliego obliczamy powierzchnie, ! wają na

wynik jednostronnie. Błędy przypadkowe są równie to należy go ostatecznie tak ustawić ażeby linia zerowa spa- i możliwe w dodatnim jak ujemnym kierunku ; suma ich przy dała z największą rozciągłością figury. Przy takiem ustawieniu j dość znacznej liczbie spostrzeżeń równać się będzie planimetru kółko zazwyczaj w jednym kierunku tylko obracać j Aby otrzymać wyniki najwięcej prawdopodobne należy się będzie, a błąd powstający w skutek zmiany obrotu kółka j najpierw wyrugować błąd stały, co w następujący sposób przy ruguje się; oprócz tego długość odwiniętego przez kółko łuku jplanimetrze Wetliego dla każdego ze spostrzegających z osobna jest w dodatnim kierunku o tyle moiejsza, ile wynosi długość j przeprowadzić się da. odwinięcia w odjemnym kierunku; a zatem podwójnej tej i różnicy kółko nie odwija i powód do błędów z tej przyczyny I po kołach, w poprzedzającym paragrafie wymienionych, których powierzchnia P z taką dokładnością jest oznaczona, że Jak z teoryi poznaliśmy planimetr zwykły biegunowy j błąd, jaki pozostał jest względnie wtedy tylko jest do użycia, jeżeli oś kółka równoległą jest do i zówki na liczbownicy, przekonamy się, że stan ten za każdym osi ramienia, którego długość nazwaliśmy r\ inaczej jest łuk I spostrzeżeniem inny będzie. Przypuśćmy, że najmniej kilkana-odwinięty przez bębenek zależny od położenia parceli wzglę- j ście razy to spostrzeżenie zrobiliśmy, wtedy otrzymamy dem bieguna. Wyrugowanie błędu, w skutek nierównoległości i wartości wyżej wymienionej powstającego, nie da się zupełnie przeprowadzić, a przynajmniej jest bardzo małe prawdopodobieństwo, j przyczem Pn jest k z kolei wynikiem, jako wartość dla że to się da rektyfikacyą całkiem dokładnie uskutecznić. Wy- ! powierzchni P otrzymanym, równanie błędu stanowi dla przypadku, gdy biegun znajduje i się zewnątrz parceli, różnica dwóch całek, a gdy biegun jest i

wewnątrz parceli jedna całka. Z tego wynika, że przy obli-1    P —Pn = +/\n

czaniu powierzchni jednej i tej samej parceli, większy błąd j zsumujemy uwzględniając znaki i otrzymamy ilość n. p. K₁. popełnimy ustawiając biegun wewnątrz parceli. Z uwagi, że I Lecz wartości dla powierzchni P, możemy i tym sposobem możliwe jest takie położenie, dla którego w przypadku gdy i otrzymać, że dopiero po biegun jest zewnątrz parceli, obie całki są równe, a więc do- i po kole, odczytujemy stan wskazówki, i dzielimy go przez m. datek jest zerem, należy zawsze obrachowywać powierzchnie i Gdy tak postąpimy n razy, przyjdziemy do wartości parceli planimetrem biegunowym tak ustawionym, żeby biegun | był zewnątrz parceli ; a ustawienie planimetru będzie może i z których następnie otrzymamy różnice Û a wreszcie sumę ogółem mówiąc wtedy najodpowiedniejsze, jeżeli zmiana kąta : bycłiże K₂; różnica między As i K₂ daje błąd osobisty O, biorąc położenie ramienia

zeru.

Jeżeli po każdem jednokrotnem oprowadzeniu wodzidła

się zmniejsza.

zerem, odczytamy stan wska-

Pn

P\ ) P-i > Pz

Różnice

P- P i=±£i P-P₂=^±/\₂

krotnem oprowadzeniu wodzidła

P\ P\ P'a ... . P'n,

kole zasadniczem jako nor- ^ i *1 lub + y da stały błąd planimetru, przynależny do

P1+P2 + P3 ■ . ■ +Pn [P]_ pt

r w

powierzchni

malne, po obu stronach tego położenia będzie równe.

Ustawiwszy według powyższych uwag jeden lub drugi planimeter odczytujemy na liczbownicy dokładnie liczbę, jaką

nam

wskazówka lub znak jaki podaje; dobrze jest także stan | będzie stałym błędem jednostki powierzchni a jakakolwiek liczbownicy przez obrót kółka przeprowadzić na zero. O pro-! powierzchnia P planimetrem obraehowana równać się będzie wadzanie wodzidłem zaczyna się zawsze w linii zerowej przyj    P'±JP'±tf = p.

Do oznaczenia dokładności z jaką obrachowanie zrobio-

2- VL4!] *).

I n

planimetrze Wetliego a w kole zasadniczem przy planimetrze j Do obrachowania dokładnego powierzchni planimetrem Wetlie-biegunowym, gdyż w tern miejscu obrót kółka jest zerem, j go, potrzebną jest więc znajomość stałego błędu +Jplani-a błąd, gdy do tego samego punktu w ścisłem znaczeniu nie j metru i osobistego błędu + uj. wrócimy, jest bardzo małym. Wodzidło posuwa się z początku powoli a potem z chyżością najwięcej o mm. na 1". Opro- lnem zostało potrzebnem jest oznaczenie średniego błędu 2 wadzenie kończy się także zwolna i przestaje się w tym sa- j jednego spostrzeżenia a do tego mamy wzór mym punkcie zkąd się zaczęło ; na liczbownicy odczytuje się j stan wskazówki a od tak otrzymanej liczby odciąga się począ- j tkową. Różnica tych liczb wyraża powierzchnię w miarze po-;^rzJ planimetrze Wetliego jest to oznaczenie możliwe, gdyż danej na liczbownicy planimetru. Koniecznem jest powtórzyć j ^ wprzód obrachowane są błędami rzeczywistemi, a więc przynajmniej jeszcze raz działanie. Arytmetyczna średnia obu j obliczenie błędu średniego podług przytoczonego wzoru nie liczb Otrzymanych daje nam wtedy powierzchnię. Najlepiej i PO(H⁰ga żadnej trudności. Dokładność h podług teoryi naj-jest oprowadzić wodzidło drugi raz w odwrotnym kierunku, : mniejszych kwadratów równa się

a połowę różnicy w odczytywaniu dodać do liczby mniejszej. :    _¹_

IV2'

na

§. 10. Dokładność w obliczaniu powierzchni planimetrami, j Jeżeli nie obliczamy błędów rzeczywistych, tylko obrachowu-Zazwyczaj podają mechanicy dokładność planimetru w |iemJ wielokrotne n. p. n razy powierzchnię, odczytując formie ułamku, którego licznik jest jednostką a mianownik i liczbownicy za każdorazowem oprowadzeniem wodzidła po potęgą liczby dziesięć, i tak naprzykład: dokładność 1/100,i obwodzie figury, przecież dojdziemy do tych samych rezul-V1000 znaczy, że na sto lub tysiąc jednostek powierzchni, o itatów co łPrAJ znajomości błędów rzeczywistych; itakotrzy-jedną jednostkę planimetr fałszywie podaje. Takie oznaczenie ! mamy podług teoryi najmniejszych kwadratów najodpowie-dokładności nie tylko nie odpowiada teraźniejszym poglądom w i cloiejszą waitość dla powierzchni Geodezyi lecz i nie daje dobrego wyobrażenia o istocie rzeczy i    j><

Rozióżniać należy dwa gatunki błędów, błędy stałe i :^ ^je(jll średniego jednego spostrzeżenia przypadkowe. Błędy stałe pochodzą z natury instrumentu i wad '

osobistych spostrzegającego. Te biedy mogą sie sumować lub:    August Witk„wski; Teoryanajmniejszych kwadratów według

CZGSCIOWO Z110S1C l zmiBniE-ją sio z CZ&SölH, Igcz ZâWSZG wpły- ; wykładów prof. Zbroźka pag. 30.

gdzie v równa się różnicy między P‘ i pojedyńezem spostrzeżeniem P a dla błędu średniego arytmetycznej średni P'

Pp -j— Hhx — Vt -j- G (t— x) = 0 P' = -P-=V—G ( 1 —

Hh,

• (23)

Wyraz g(^ \ — y) ważny jest tylko do x

—r, dla x = r -f-a jego miejsce wypada

n (n—1)

Mając biedy średnie obrachowane, możemy oznaczyć dokładność z jaką powierzchnia jest oznaczoną.

Odnośnie do pierwszego ustępu w tym paragrafie wynika z całego tego przeprowadzenia, że mowa może być tylko o dokładności w każdym pojedynczym przypadku, i że planimetr .

Wetliego bedzie podawał powierzchnię większych figur z mniej- j Wyraz Vprzedstawimy linią bc, wyraz g( 1--) szym średnim błędem niż mniejszych, gdyż błąd osobisty i i    _    ’    V t )

stały planimetru pozostaje zawsze ten sam; mylnośćpodawania i^ia ważną jest tylko do x = r a więc cs, dla x ~r -j- a dokładności jako cyfry stałej, jest tern samem jasna. Przy piani- ; dostajemy punkt w, a więc cały ten wyraz przedstawia

: linia łamana csu.

na

równa się zeru a dla r C æ O -j- a

nam napisać u(^L—XL

Chcąc wykreślić linią influencyj ną dla krzyżulca DK postępować sobie będziemy jak pierwej.

linią cd, nam

Dla wykreślenia linii, której równanie jest H —

potrze-

metrze biegunowym musimy przeprowadzać rektyfikacyą równoległości osi kółka k do osi ramienia odprowadzającego r, gdyż tylko wtedy można dotychczasowych planimetrów używać. Rekty- _ fikacya ta da >ię tylko z pewnym średnim błędem uskutecznić, i ^lljemy znów znaleźć tylko ef. Analogicznie jak dla pasów

także da się wyrugować stały błąd planimetru z pewną dokła-j wykreślić CM— I G, MN //AB i UW i AB e <W»ni«mv duością jeżeli zmienimy długość ramienia oprowadzającego r. j .

Hh

UW =

= ef

(24)

Gx

Według równania (3) H =

2h

Hhx

a -—-

pf_Ohx l

'    4 ht

(25)

Z tych powodów jesteśmy przy obrachowaniu zależni od dawniej H — AU a z figury 4 AU:t — UW : h, położenia figury względem bieguna i nie będziemy nigdy znali rzeczywistych błędów, a błąd średni jakoteż dokładność da się tylko obliczyć na podstawie średni arytmetycznej. Przy: . . ^ecz * ^ll dojdziemy prędzej do celu, jeżeli wykreślimy planimetrze biegunowym zależni jesteśmy zatem od równo- ;^u*⁰ -^-0 i BC, gdyż punkt ich przecięcia się wyznacza nam ległości osi bębenka do osi ramienia wodzącego, a przecież j Pur1^ obojętny i, jak to zaraz udowodnimy, prawdopodobieństwo przeprowadzenia do tej równoległości matematycznie jest nieskończenie małe. Przy planimetrze Wetliego żaden taki przypadek rektyfikacyi nie zachodzi, i dlatego orzec możemy, że planimetr biegunowy nie może iść w porównanie z planimetrem Wetliego co do dokładności.

Uhi I G_G ht l — 2ht

4ht ~ 2 ~~ 2 2ht Nazwijmy ai = xx a otrzymamy

ztąd fg =

. . . . (26)

na-

Dodać tu jeszcze należy, że przy planimetrze Wetliego biega kółko po płaszczyźnie równej, zaś przy planimetrze biegunowym po karcie, która przecież może być nie jednakowo piętą a powierzchnię może mieć chropawą.

= ac- fg = U : £

G hxl — 2ht

2ht

2ht l

(27)

Xl ih t A-2ht

Z figury 4 dostaniemy

{l — AZ') : A. —ZZ‘ : h *) : AZ = hx : ZZ‘ więc t (l—AZ'):

AZ'=hi : h

ht (l — AZ') =

hx AZ‘

2 hit

AZ' =

(28)

- = xx

2h t -j- lhx

co było do udowodnienia. Dodawszy teraz algebraicznie te powierzchnie otrzymamy :

P‘ =s aA)C — acsu — cfb = cius — ibf — awki — ibf . (29) Figura 4 zmienia swą postać najprzód, jeżeli t^xi a potem gdy efC,eg czyli jeżeli gf staje się ujemuem.

Zastanówmy się naprzód, kiedy t będzie większe niż xx.

Nadmienić nakoniec musimy, że dokładność, jaka się da osiągnąć dobrym planimetrem nitkowym Aidera, będzie przy mniejszych parcelach, według doświadczeń, równać się dokładności, jaką Wetliego planimetrem osiągnąć można; przy bardzo małych przewyższa tę ostatnią, a przy większych jest mniejszą; dokładność ta niezawsze da się osiągnąć planimetrem biegunowym, tak, że możemy, biorąc na uwagę wszystko, orzec: planimetrem biegunowym tylko wtedy pracować należy, jeżeli dokładność wielka nie jest wymaganą. Z porównania planimetrów Wetliego, biegunowego i Aidera wypada także, że Wetliego planimetrowi należy się pierwszeństwo ; drugie miejsce zajmuje planimetr Aidera a trzecie dopiero planimetr biegunowy, przynajmniej przy teraźniejszej konstrukcyi.

Linie influencyjne dla mostów łukowych o trzech zawiasach

napisał

2h It

połóżmy t — xx—V

hi l -j- 2h t ’

-, lhx —{— 2hV = 2hi a więc

hi l -}- 2ht'

— AF‘ wedle równania (21).

hxl

Według równania (27) xx — 2 h IV

//I AKSYMILIA.N JHOLLIE dypl. inżynier-(Z rysunkiem na tabl. X.)

(Dokończenie.)

a dostaniemy V =

§. 3. Natężenie w krzyżulcach.

Pozostaje nam jeszcze oznaczyć natężenia P krzyżulea, ;    _

*) Bezpośrednio nad literą Z' umieczczona litera Z (w rysunku) nie ma żadnego znaczenia i należy ją w tablicy wy kreś lić. (Przyp. red.)

gdy siła G działa w punkcie L (fig. 4). Teraz ażeby S i © : wyeliminować musimy wziąć za punkt obrotu punkt przecięcia się obu pasów P i dostaniemy

a dy 2 = dx ^ więc

bd

Gdy więc t>t\ otrzymamy figurę 5, która różni się : od fig. 4 tylko tern, że punkt w znajduje się poniżej osi. j W ten sposób powstaje drugi jeszcze punkt obojętny z.

Wedle fig. 5 mamy

dS = G i dx — G₂dx^f-ad    dc

£_Y

W i Sj

Xt

Jeżeli więc dS> O, musi być ad dc

Ponieważ szukamy położenia ciężarów dla max. S, więc będziemy posuwać system od lewej ku prawej, dopokąd

(34)

ćr₂

dc '

ad

Gdy nowy ciężar jaki wsunie się na ad, wtedy będzie C G

tern bardziej ^    ale gdy ciężar jaki przekroczy d wtedy

wx S—-J- G więc

(30) i

,96't — WW, =

ku = —

a wx z —

Gr (t —xt) t xx a. sst

Xi

s$i -f- ku    oC\ (t—r) —a

. . . . (31)i G

ar (t—xx)

Xt (t—r) — at Lecz może tu zajść jeszcze drugi wypadek, może byc

gf ujemnem.

Według równania (26) jest

G htl —2ht

fg =

2 2 ht

a więc dla fg<.0 musi być

ht l C 2ht

(32)

h /

Nazwijmy = tu a dostaniemy

może się stosunek odmienić i musielibyśmy nasz system w przeciwnym kierunku przesuwać. W takim razie położenie systemu, gdy ciężar ten stoi w punkcie d, jest jak widzimy

naj niekorzystniej szem.

P — i-t" a wiec t“=l — t'=B'F=A'F' .... (33) ! gości ad i dc czyli _ t    t a więc ?    v ^itróikata były ile możności równe.

Jeżeli więc <> <", wtedy jest gf ujemuern a figura 6,    *p    ”ieżaracŁ skttpionycli da sie to tylko w pozmienia zudw swą postać. Punkt Z (fig. 6) jak dawniej wy-j    03ia„Qać przy obeiażeniu zaś jeduostajnem w

punkt i, który jednak teraz me jest punktem ;W120nla «sią₀nąo, I’ 3

obojętnym, ale potrzebny jedynie do oznaczenia kierunkuj Prości. liüii ' cfm    §.5. Natężenie w pasie górnym.

Według fig. 6 dostaniemy    a) Naprężenie. Linia influencyjna dla pasu górnego

P,z=.abc — acsu — cfb — z‘ubf—csz‘    \ przedstawia się, jak to z poprzedniego wiemy, według fig. 8.

P‘ — zkfb — asm......... (34) j Dla maximum naprężenia muszą być długość ib obciążona a

A więc mamy tu znów jeden tylko punkt obojętny, \ai wolna. Nazwijmy Gx i G wypadkowe sił działających na dłu-którego odległość od lewej podpory oznacza nam równanie (31). j gościach ig i gb a dostaniemy według poprzedniego paragrafu

dS> O jeżeli ^ > G

na

Przypatrzmy się równaniu (34) a zobaczymy łatwo, że da się ono krótko w ten sposób wyrazić: Musimy przesuwać system ciężarów tak długo, aby ciężary na jednostkę, na dłu-długość rzutów poziomych obu boków

zu-znacza nam

(35)

Zastosowanie linij influencyjnych dla ciężarów skupionych.

Najniekorzystniejsze obciążenie.

§. 4. Twierdzenia ogólne.

¹/2 I

a więc ciężary na jednostkę, na długości tg i na drugiej połowie dźwigani mają być o ile możności równe, przyczem największe ciężary mają być w pobliżu wierzchołka, a jeden ciężar na samym wierzchołku.

. . . (36)

Wykreśliwszy linie influencyjne możemy bardzo łatwo I bj Ciśnienie. Gdy G-t i G₂ są wypadkowemi sił dzia-wynaleźć najniekorzystniejsze położenie'systemu ciężarów sku- ] łających na długości ad i dg (fig. 9), wtedy dla maximum pionych w sposób analityczny lub graficzny.    j ciśnienia otrzymamy podobnie jak pierwej

Za pomocą linij influencyjnych dostaniemy pewne wzglę-l    d© > 0 jeżeli

duości, które przy naj niekorzystniej szem obciążeniu muszą być.    .    ,    „    ,    , .

pa as

§. 6. Natężenie w pasie dolnym.

Na figurze 10 widzimy wielobok influencyjuy dla pasu

wypełniono a które daja sie łatwo analitycznie wyrazić. !» wiec ciężary na jednostkę mają byc o ile możności równe Chcąc graficznie znaleźć najniekorzystniejsze obciążenie i n przestrzeni £ między lewą podporą a punktem obrotu i musimy sie uciec do próbowania. Znając jednak względności ! n <«»gośoi między punktem obrotu i punktem obojętnym, wyżej wspomniane próbowanie to da się zamknąć w tak ; Największe ciężary znajdować się muszą około punktu obrotu, ciasnych granicach, że dwie lub trzy próby wystarczą do j a jeden ciężar w. tym punkcie, wynalezienia tego położenia.

Zadaniem naszem będzie teraz wynalezienie względności

d<£ > O jeżeli    .....(³⁷)

Dla oznaczenia maximum ciśnienia otrzymamy według

między ciężarami skupionemi . przy nąjniekorzystniejszem | dolnego. Gdy Gx i G₂ mają takie same znaczenie jak w para-obciążeniu, a nim przystąpimy do szczegółowego oznaczenia j grafie poprzednim, dostaniemy dla oznaczenia maximum na-tych względności zastanowimy się nad jednym ogólnym przypad- j prężenia

kiem.

x Gdy linia influencyjna ma z jednej strony osi kształt trójkąta (fig. 7) abc i gdy wypadkową sił działających na długości

(38)

ad nazwiemy 6rt a sił działających na dc G₂, wtedy gdy system j fig. 11. na mocy §. 4 cały posunie sie od lewej ku prawej o dx zmieni się natę-i    d{—^>)7>0 jeżeli — >

żenie o dS==Gx dy,-G₂ dy₂................(32) |    w V» l

bd

Z figury dostaniemy dyx = dx —^

Jednak dla części pasu dolnego blisko wierzchołka, a

mianowicie gdy punkt obrotu D wypada między punkta F a

wielobok infłueneyjny jest cały po jednej stronie osi (fig. 12). Gdy wypadkowe sił działających na długościach ad, dg i gb nazwiemy 6r₂, Gx i G, wtedy mamy

d{—©) =— G dy -J- Gx dyx ~\~ßi dy₃ .... (39)

Z figury 12 dostaniemy dy ~ dx

ll

dy \ — dx

gf

dm

dy₂ — dx —r a więc

— — G-ll -f. Gx ^ +gJ~ a stąd dx    */a /    w    t

d (    ©) > O jeżeli ~ + "j Jf > TfJ •

Z figury 12 mamy

. (40)

Jeżeli O wpada w przestrzeń środkową między F a F', wtedy otrzymamy wielobok infiuencyjny według fig. 15.

Nazwijmy G, Gx, G% i G₃ wypadkowe sił działających na długościach bg, gu, uw iwa a widzimy, że ciężar zmienny musi być rozdzielony na dwie części i że w celu oznaczenia maximum ciśnienia dostaniemy d (—P) > O jeżeli g G₃ G ~~ > 'Ii-l T

przyczem podług równania (31) ar (t-—xx) xx (t—r) —at otrzymamy jak u Kecka G₃ (t—xO

x₀ — r +

dm_ £ — x

xx

x₀ — r

(50)

co podstawiwszy w równaniu (50)

xx

(51)

¹/₂ l X\

, G₂ —xx G

a wiec--h -pr ->• 77‘

' w £ Va/—®i

Gi

r\".

. . (41)

Jak widzimy względność ta nie jest już tak prosta, jak

Dla maximum naprężenia otrzymamy (fig. 16) d P> O jeżeli

r -f a — x₀

Gx

(52)

xx—r—a

Podstawiwszy zaæ₀ wartość zrównania (31) dostaniemy

poprzednie.

§. 7. Natężenie krzyżulców.

W belce kratowej zwykłej, równoległej jest jak wiadomo najniekorzystniejsze położenie systemu ciężarów takie same dla dwóch krzyżulców tworzących kąt otwarty ku pasowi obciążonemu. Tutaj dla każdego krzyżulea jest inne najniekorzystniejsze położenie, chociaż takie krzyżulee pracujące na ciśnienie idą na przemian z krzyżulcami pracującemu na rozciąganie. Metoda oznaczenia najniekorzystniejszego położenia jest ta sama dla wszystkich krzyżulców, ale abyśmy mieli pewny przypadek przed oczyma, zastanowimy się teraz nad krzyżulcami pochyłemi kratownicy prostokątnej.

Według §. 3. rozróżnić tu musimy trzy przypadki według położenia punktu O przecięcia się przedłużonych części pasów. Gdy naprzód punkt nie przekracza jeszcze punktu F, wtedy figura 13 przedstawia nam wielobok iufluencyjny dla krzyżulea pochyłego.

Nazwawszy G i Gx wypadkowe siły działających na długości bg a względnie gu, dostaniemy według §. 4 dla oznaczenia maximum ciśnienia dP>0 jeżeli —>»77—. . (42)

J    W ł/a /

Chcąc oznaczyć maximum naprężenia nazwijmy Gx, G2 i G₃ wypadkowe sił działających na przestrzeniach gu uwt i wx a a dostaniemy

g. (t-r— ±)

\ a xxJ

>Gi -xx

(53)

jak u Kecka.

Pozostaje nam jeszcze trzeci przypadek, gdy punkt O wypada po za punkt F'. Wielobok infiuencyjny otrzymamy w takim razie jak na fig. 17., a dla maximum naprężenia mianowicie mamy dP— — G dy — Gx dyx -j- G₂ dy₂

f g

Ti figury dostaniemy dy = dx i fg —

lit

2xx — l

więc dy = dx

dy₂ = dx

ku -j- wwx

xx— V2 /»

(54)

dx

tx 2

— dx

dy 1 = — a

xx—r— a

xx

®« (t—r) —at

xx

dP

dx

a dla dP>0

dy₃ = dx

^xx l ^    1 j /—-

— (j. ----— Lri — —J— Lr2

lx 1    Xi

G

at Xt

at x\

więc

2xi — l

l X\

xx

r(t—x1)

txx

xi (t—r ) —at

+ Gx

at xi

— czyli

dP— — Gx dyx -f- G2 dy₂    G ₃ dy₃

Analogicznie do równania (30) otrzymamy r (t—xx) r (xx—t)

ww 1=

tx i

txx

(43)

Xi

\ t (2xx —l)(G Gx \ )> xx \l ⁺2xx — l)

które to równanie możemy inaczej napisać Gi+i

><§[<<

—r) xt—at

. • (55)

(56)

ku =

xx —r—a

(44)

Dla maximum ciśnienia dostaniemy (fig. 18)

xx

a więc dy₂_ ku — wwx

dyx_ 1

dx

dx

dx

xx

l( xx—r—a u \ xx

r (xx — /)

t xx

(45)

d (—P) >- O jeżeli -Ł G₃ (t — Xi)

albo

Xi

G₂

(57)

xx(t—r)—at at xx

dy₃ wwx xx—t

(46)

Widzimy więc, że tak analitycznie jak i graficznie oznaczyć możemy dokładnie najniekorzystniejsze położenie systemu ciężarów skupionych.

a stąd

dx

txx

(47)

Rozmaitości.

dP

więc dla dP> O    G2

xx (t—1) —at

at xx xx (t—r) — at

at

xx—t

txx

czyli

-(*+&)»

Gx -j- G2 -j- G₃

—t

>G (48)

xx

(49)

—    Zarząd Towarzystwa politechnicznego uchwalił wziąć udział w uroczystości jubileuszu Kraszewskiego i wydeleguje] w tym celu jako reprezentanta Towarzystwa, naszego współpracownika p. Słoniń-skiego, inspektora kolei czerniowieckiej.

—    Wycieczka naukowa do Podhorzec. Dnia 6. lipca b. r. odbyła się staraniem Zarządu Towarzystwa politechnicznego wycieczka do Podhorzec, w której uczestniczyło 32 członków i kilku g0-

1.0 -

ści. Pociągiem pospiesznym wyjechaliśmy ze Lwowa o godzinie 6 rano i i przybyliśmy o 8 godzinie do Złoczowa, gdzie nas na dworcu kolejo-; c. k. nadinźynier Slapa ze strony rosyjskiej inżynier Henkel. Kierowym serdecznie przywitał tamtejszy budowniczy i członek naszego : wnictwo robót poruczonem zostało c. k. adjunktowi budownictwa Zby-Towarzystwa p. Limanowski. Kilka podwód, o które się postarał p. i szewskiemu.

Inżynierami nadzorującymi budowy są ze strony austryackiej

— Uwagi krytyczne nad wywodem teoretycznym,

Limanowski, zawiozło nas do miasta, skąd wyruszyliśmy przy wesołej pogadance do Sassowa. W Sassowie zwiedzaliśmy tamtejszy zakład ! umieszczonym w nr 5. (str. 39.) „Dźwigni-¹, tyczącym się explozyi ko-wodoleczniczy, który co do swego położenia i urządzenia nie ustępuje j tła parowego w Londynie. (Z rysunkami na tab. X.)

Nie będziemy powtarzali szczegółów tyczących się wymiarów iż jest jednym z najlepszych zakładów hydryatycznych w kraju. Oglą-ikotła parowego i jego konstrukcyi, położenia i t. d., bo te w artykule daliśmy urządzenie łazienek, zbiorników doprowadzających wodę, tu- i wspomnianym są określone, lecz zastanowimy się nad wywodem teo-dzież budynki zakładu. Prześliczny park, w pośród którego wznosi się i retycznym. zakład, jakoteż piękna okolica, niemało się przyczyniają do skutecznej kuracyi a przytem umiejętne kierownictwo znanego hydropaty p. Dr. i łączona była z ⁵/s calową czyli 19 milimetrową blachą nad paleni-Piaseckiego. winno przekonać naszą publiczność, iż za tańszą cenę i skiem. Po wygaszeniu ognia, kiedy ciśnieniem pary kocioł wypróżniano, można w kraju przy tych samych warunkach jak za granicą używać : część obmurowania, która była podczas pracy na! silny ogień wysta-kuracyi wodnej. Zwiedzaliśmy następnie w tej miejscowości fabrykę j wioną, wydawała ciepło promieniujące i rozgrzewała obydwie blachy, papieru p. Weisera. Fabryka ta, pędzona parą, założona na większą i Jeżeli pomyślimy sobie punkt na kotle najbliżej najsilniejszego ciepła skalę, wyrabia wyłącznie papierki do papierosów. Przez taką specyal- i położony, to punkt ten na szwie nitów wypadnie. Wiadomo, że cieplik ność produkcyi może fabryka wyrabiać artykuł, który wytrzymuje kon- j jest wprost proporcyojialny do masy, więc kiedy jednostka grubej bla-kurencyę z innemi wyrobami zagranicznemi tego rodzaju. Wielki po- i chy zagrzała się w pewnym czasie do temperatury t°₀, to i jednostka pyt znajduje wyrób tej fabryki na Wschodzie, zkąd też wielkie zamó- i cienkiej blachy jako masa mniejsza i więcej od cieplika oddalona za-wienia właściciel odbiera. Z wielkiem zajęciem śledzili uczestnicy i grzała się także do ł°₀ czyli do tej samej temperatury co i pierwsza, przebieg prac przygotowawczych podczas fabrykacyi. Nie możemy tutaj ; Jednostki dalsze blachy grubej i cienkiej będąc dalej od cieplika pro-opisywać urządzenia fabryki, jakoteż czynności fabrykacyi i pozwalamy i mieniującego oddalone, zagrzały się proporcyonałnie. Ilość lub wiel-sobie tylko nadmienić, iż fabryka jest dobrze zarządzaną i pracuje 8 i kość zawartego cieplika, w każdej jednostce obydwóch blach, na naj-holendrami. Ztąd udaliśmy się około podziny 1. popołudniu do Pod-i silniejszą ciepłotę wystawionych, można przez szereg przystaw w odcinku horzec (1 mila od Sassowa), gdzie przybyliśmy o godzinie 3. W Pod-i paraboli, elipsy lub kuli wyrazić, (fig 22). W szeregu tym wyraz ż°n horcach oglądaliśmy bogate zbiory historycznego zamku. Nie będziemy ; jest średnia ciepłota zawarta w powłoce kotła a utrzymana rozgrza-się silili na oddanie wrażenia, jakiego się doznaje podczas zwiedzania i nem obmurowaniem. Szereg takich ilościt°n—, t°a-2 bogatych w historyczne pamiątki sal zamkowych. Przyznać trzeba, że \t'°x t'°₂ . . , . t'°n-₂ t'°n-i zwrotnie postępujących, działając na daną zabytki przechowywane z wielką starannością przez Właściciela zamku i część kotła we wszystkich kierunkach, mógł tylko wydłużenia w ka-nadają tym cennym zbiorom z najdawniejszej przeszłości, niezwykłą j źdej jednostce blachy sprawić ; wydłużenia te będąc proporcyonalne

siłom t°n—i t°n-2 • ... t\ t°i t°o t'°l t'°₂ .... t'°n—, a przy pomocy Zwiedzenie pojedyńczych przedmiotów wystawionych w salach i ciśnienia pary, nadały kształt tej części kotła do odcinka para-zamkowych jest bardzo utrudnionem, gdyż z wyjątkiem skąpych obja- i boloidu, elipsoidu lub kuli podobnego. Z tego wypływa, że działanie śnień udzielanych przez oprowadzającego, trudno o bliższe szczegóły, i cieplika nie było takie, by przez to przerwanie jednej z blach nastąpić które zawieraćby mógł dobrze opracowany katalog. To też brak kata- i m0oł°-

logu daje się dotkliwie zwiedzającemu uczuwać. O godzinie 6 popo- i    Sprawozdawca doszedł wprawdzie na zasadzie działania cieplika

łudniu wyjechaliśmy z Podhorzec a zatrzymawszy się w Złoczowie : do Przekonania, ze użycie grubszej blachy było szkodliwe, rozumowa-godzinę dla zwiedzenia miasta, powróciliśmy w nocy pociągiem po- i n*e powiodło mu się tylko dla tego, że cieplik lub siła jakakolwiek spiesznym. Z wyjątkiem pogody, wszystkie inne okoliczności bardzo j działają wydłużająco na blachę.

nam sprzyjały, przez co też wycieczka bardzo dobrze się udała, a tern i    Opierając się na twierdzeniu sprawozdawcy^— wystawmy ka-

samem zachęci niejednego z uczestników do częstszego zwiedzania j    blachy M fig. 21 na działanie silnego cieplika do linii mn, a

drugi koniec N oziębmy starannie do prostej mn. Wskutek rozgrzania

tego rodzaju zakładom zagranicznym a przynajmniej należy przyznać, j

Blacha ⁵/₃ cala angielskiego czyli 15*9 milimetra grubości po-

t\

wartość.

drogich sercu każdego Polaka pamiątek, których żadna czas zniszczyć nie zdołała. Do urozmaicenia i udania

■za dotych-.

! wycieczki ie(^neS'⁰ końca, a oziębienia drugiego powinno powstać prężenie po właściciel- linii »m. Gdy uderzymy w blachę młotem, gdzie mniemane prężenie na-

przyczyniła się niemało staropolska gościnność, z jaką ka zakładu kąpielowego w Sassowie, p. Torosiewiczowa, przyjąć raczyła, j s^pü⁰» blacha powinna się po prostej mn przełamać lub uledz przy-Niech nam przeto wolno będzie wywiązać się z miłego obowiązku, j najmniej widocznej zmianie tymczasem pokazało .się, że to uderze-jaki na nas nałożono, i złożyć serdeczne podziękowanie za doznaną go- : n*e n*e wywarło żadnego skutku. Doświadczenie to, jak widzimy, nie ścinność pani Torosiewiczowej, pp. Limanowskiemu i Weiserowi, ku- : potwierdziło zdania sprawozdawcy, lecz pokazało się, że blacha jako dzież wszystkim osobom, które się do ułatwienia naszej wycieczki i dobl7 przewodnik ciepła, zagrzała się samem ciepłem komunikacyjnem

po za prostą mn tak, że tylko spaczenie blachy M w skutek rozgrza-

przyczyniły. Brak miejsca w naszem czasopiśmie nie dozwolił na wcześniejsze umieszczenie sprawozdania o wycieczce, która niezawodnie i n^a uastąpiło.

P. S.

Aby w końcu dojść do przekonania, dlaczego użycie grubszej „    ,    .    ,    .    . , r, ,    blachy było szkodliwe, obieramy w tym celu część kotła ABGD fig.

Budowle wodne nad Vv lsłą. Za obopolnem porożu-; 23 nad paleniskiem położoną, na której łata F z grubszej blachy była mieniem rządu austryackiego i rossyjskiego przyszło w tym roku do przymocowana. Ta część kotła podobnie jak i cała jego'powierzchnia wykonania budowli regulacyjnych na Wiśle pod Przemykowem i Wolą- i wystawiona była na ciągłe i jednostajne ciśnienie pary; pod tern ci-

przemykowskaj mających na celu sprostowanie podwójnej krzywizny i dnieniem sLy P pasek ab fig. 23 wydłużał się zawsze w czasie P^acy , . x .    ... .    .    ,,, r. ,    ,    ,    ,, P pewną długość aa', taki sam pasek z grubszej blachy a‘b‘ wydłu-

îzeki w tych miejscowościach która me mało utrudniała spław, jako-    p₀₍j ^em ciśnieniem o mniejszą ilość a'a" tak, że aa/^> a'a".

też powodowała tworzenie się zatorów. Rzeczone budowle składają się | W skutek takiego nierównego wydłużania blachy grubej i cienkiej z wykonania podwójnego przekopu i dwóch tam faszynowych. Prze- I powstało prężenie w tychże, na które cieplik z obmurowania działając, kop górny prawego brzegu pod Wolą przemykowską jest 556-40 mtr- i    ^ dan6g° ciŚnienia parJ w chwiIi lcatastrofy

długi ze spadkiem 1: 2015; przekop dolny pod Przemykowem 422-60;    rozerwanie po szwie nitów postępowało, ma w tern swoje

mtr. długi ze spadkiem 1: 1337. Szerokość podeszwy pierwszego ; usprawiedliwienie, gdyż blachy połączone nitami w jednym rzędzie, ustanowiono na 11 -38 mtr., drugiego na 9-18 mtr. Tamy faszynowe i “*ają ty^⁰ w przybliżeniu 0-6, a przy podwójnem nitowaniu 0'8 całej

jako budowle pomocnicze maja być wykonane, jedna równoległa, kie- i ''vy^rzy“ia'r0®ci blachy.    .    .    .

.    ,    ,    i    -..    ,    Przyczyną katastrofy było więc nieprawidłowe wypróżnianie

lująca do przekopu gornego, druga czerpiąca (Schöpfwerk) do przeko- ; totła, użycie blachy grubszej i niestosowna konstrukcya kotła, że szew pu dolnego. Koszta wykonania oprócz zarządu obliczone zostały na ; nitów podłużnych wypadł nad paleniskiem.

-34.828 z Ir., z których ²/a ponosi rząd austryacki, V₃ rosyjski.

przez uczestników-■ mile wspominaną będzie.

Stanisławów w lipcu 1879

M. Gargas.

Do dzisiejszego numeru zaląeza się dodatek: materi/aly do słownika technicznego.

Treść: Sprawy Towarzystwa. — O kanalizacyi miast w Niemczech i potrzebie Ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa. (C. d.) — O planimetrach. (Dok. Ż rys, na tabl. X.) — Linie influencyjne dla mostów łukowych o trzech zawiasach.. (Dok. Z rys. na tabl. X.) — Rozmaitości

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera

Wyrazy do słownika technicznego.

29

447.    Algebra (matematyka) u. Buchstabenrechnung, Algebra,

f. algèbre, a. literal calculus, algebra, nauka rachowania w znakach ogólnych.

448.    Czworobok albo czworokąt (p 1 a n i m e t r y a) n. Vier

eck, Vierseit, f. quadrilatère, a. quarry, square, 1. quadrila-terum, część płaszczyzny ograniczona czterema prostemi czyli bokami, które przecinają się w czterech punktach zwanych wierzchołkami.

449.    wypukły, którego każdy kąt wewnętrzny mniejszy od dwóch prostych.

450.    wklęsły mający jeden kąt wewnętrzny wyskakujący t. j. większy od dwóch prostych.

451.    sferyczny n. spährisches Viereck, na powierzchni kuli, którego boki są lukami okręgów kół wielkich.

452.    wpisany, wpisalny, n. eingeschriebenes Viereck, Sehnenviereck, mający kąty przeciwległe spełniające, dający się wpisać w okrąg koła.

453.    opisany, opisalny u. umgeschriebenes Viereck. Tangentenviereck. mający sumę boków przeciwległych równą sumie dwóch pozostałych czyli dający się opisać na okręgu koła.

454.    wichrowaty, spaczony n. windschiefes Vierseit, linja łamana zamknięta, złożona z czterech części prostych nie leżących na jednej płaszczyźnie.

455.    Czworobok zupełny płaski (składnia wykreślna)

n. vollständiges Vierseit, zestaw czterech prostych jednej płaszczyzny, z których trzy nieschodzą się nigdy w jednym punkcie, wraz z sześcioma punktami ich przecięcia się.

456. Darniowanie, odarnienie (roboty ziemne) n. Rasen-

be ag, f. gazonnage, pokrycie darniną.

457.    kożuchowe n. Flachrasenbelag, z układem darni na płask, murawą na zewnątrz.

458.    murowe n. Kopfrasenbelag, z układem darni na sposób cegieł: w murze.

459. Droga bita (budowa dróg) n. Schotterstrasse, f. chaus

sé, empierrée, o pokładzie z kamienia tłuczonego lub żwiru.

460.    obwodowa n. Gürtelstrasse, f. chemin de centure, na około miasta lub innej miejscowości.

461.    Dźwigar główny (budowa mostów) u. Hauptträger, f. poutre principale, poutre maîtresse, a. marne girder, principal girder przenoszący obciążenie bezpośrednio na opory.

462.    drugorzędny, podłużnica n. Nebenträger, sekundärer, Langträger, Zwischenträger, f. longeron, a. secondery girder, równoległy do głównych, spoczywający na poprzecznych.

463.    poprzeczny, poprzecznica n. Querträger, f. poutre, en travers, a. eros gir der, spoczywający 11a dźwigarach głównych.

464.    Gościniec (budowa dróg) u. Hauptstrasse, f. chemin

principale, grand chemin, a. high-road, droga publiczna pierwszorzędna.

465.    Karta przewozu (kolejnictwo) u. Frachtharte, Güter

harte, f. feuille taxée, karta służąca do zapisania przesyłek z pojedynczych listów i obliczenia należytości za przewóz.

466.    List przesyłkowy, (frachtowy) (k o 1 e j n i c t w o) n. Fracht

brief, f. facture, a. bill of lading, invois, list z wykazem towarów, zaadresowany do odbiorcy a podpisany przez nadawcę, służący za podstawę do obliczenia należytości za przewóz każdej przesyłki.

467.    Łożysko (budowa mostów) n. Lager, Auflager, f. support, coussinet, a. support, bearing, część mostu, położona między dźwigarem głównym a oporą.

468.    stałe n. festes Lager, f. support fixe, a. fxed support, nie dozwalające przesunięcia dźwigam.

469.    przesuwowe n. Gleitlager, f. glissière, a. slide bolster, dozwalające przesunięcie podłużne dźwigaru po przezwyciężeniu tarcia.

470.    wałkowe n. Rollenlager, f. support en rouleau, a. rolle-bearing, ułatwiające przesuwanie podłużne dźwigaru przez użycie wałków.

471.    płaskie n. Flächenlager, na którem dźwigar spoczywa znaczniejszą płaszczyzną.

472.    kołyskowe n. Kipplager, w którem płaszczyzna zetknięcia z dźwigarem, jest bardzo małą.

473.    Nakładna (kolejnictwo) n. Verladeschein, wykaz przed

miotów napełniających wóz, zaopatrzony liczbą i znakami wozu.

474.Obłaz (budowa dróg) n. Umweg, Umschweif, f. détour, droga wiodąca po znaczniejszym stoku góry lub iuuej pochyłości, z uniknięciem większych spadków, kosztownych robót ziemnych lub innej przeszkody.

475.    Odarniowac (roboty ziemne) n. mit Rasen belegen,

f. gazonner, a. to sod, pokryć darniną.

476.    Omor, omar (leśnictwo) n. Saftfülle zbyteczny napływ

soków drzewnych w jedno miejsce.

477.    Osmół leśny (leśnictwo) n. Harzfluss, choroba drzewa

szpilkowego, objawiająca się zbytecznym napływem żywicy w jedno miejsce.

478.    Osypisko (roboty ziemne) n. Abbröchlungsstelle, miej

sce gdzie się stoki osypują.

479.    Pleśń drzewna, grzyb domowy (budownictwo) n.

Husschwamm, Holzschwamm, f. merule, champignon, cZ&s maisons, ł. merulius destruens, roślina pasożytna powstająca na budulcu.

480. Pociąg (kolejnictwo) n. f. train,

481.    pospieszny n. Schnellzug, Courirzug, Ei/zug, f. train expresse, train de grande vitesse.

482.    osobowy n. Personenzug, f. train des voyageurs.

483.    mięszany, towarowo - osobowy n. gemischter Zug, f. train mixte.

484.    towarowy n. Lastzug, Güterzug, f. train de la petite, vitesse, train de marchandises.

485.    roboczy n. Arbeitszug, f. train d'ouvriers.

486.    żwirowy n. Schotterzug, f. ćraza de balaste.

487.    z drzewem n. Holzzug, f. train avec du bois.

488.    z węglem n. Kohlenzug, f. tfraiw avec Za houille.

489.    z wolami n. Ochsenzug, f. train de bataile.

490.    ze śniegiem n. Schneezug, f. train avec la naige.

491.    nadzwyczajny n. Extrazug, f. train séparé, train extra-ordinair, dla którego rozkład jazdy nie jest stale przepisany, lecz układany, umyślnie w razie potrzeby i ogłaszany zazwyczaj telegraficznie.

492.    dodatkowy n. Zug nach Erforderniss, Separatzug, f. train suplérnentair, chodzący tylko w razie potrzeby, dla którego jednak rozkład jazdy jest stale przepisanym.

493.    Przedział (kolejnictwo) n. Coupé, f. coupée, ścianami

ograniczone miejsca w powozie.

494.    Przesyłka (kolejnictwo) n. Sendung, f. expédition?

towar oddany do przewozu.

towarowa, zwykła n. Frachtsendung, f. expédition à petite vitese, nadana za najniższą należytością i o stosunkowo najdłuższym czasie przewozu.

pospieszna n. Eilgutsendung, f. expédition à grande vitesse, nadana za najwyższą należytością i o stosunkowo najkrótszym czasie przewozu.

tłumokowa n. Gepäcksendung, f. expédition des bagages, przewożona tym samym pociągiem, co podróżny.

495 Przyspa (roboty ziemne) n. Gegendamm, f. contr eban-quett, nasyp wspierający podnóże głównego nasypu.

496.    Rak drzewny (leśnictwo) n. Krebs, Kropf, Baumkrebs,

Baumfrass, f. chancer, a. canker, choroba drzewa, powstająca przeważnie z zewnętrzych pobudek i polegająca na zbytecznym napływie i gniciu soków.

497.    Rozpadlina (r o b o t y z i e m n e) n. Kluft, Erdriss, f. cre

vasse, szerszy rozstęp, powstały głębkoko sięgającem przerwaniem ziemi.

498.    Sitów atość drzewa (leśnictwo) n. Kernfäulniss, Roth-

fäulniss, choroba drzewa objawiająca się butwieniem rdzenia.

499. Wielobok albo wielokąt (p 1 a n i m e t r y a) u. Vielseit, Vieleck, Polygon, f. po/ygon, część płaszczyzny ograniczona ilukolwiek prostemi czyli bokami, które przecinają sie w punktach zwanych wierzchołkami. Ma tyleż wierzchołków co boków.

500.    Wielobok zupełny (składnia wykreślna) n. voll

ständiges Vielseit, zestaw ilukolwiek prostych jednej płaszczyzny, wraz z wszystkimi punktami przecięcia się tych prostych. Trzy proste nie zchodzą się nigdy w jednym punkcie.

501.    niezupełny n. unvollständiges Vielseit, zestaw ilukolwiek prostych jednej płaszczyzny i tyleż punktów (wierzchołków), w których przecinają się po dwa boki po sobie następujące (nieograniczone).

502.    Wielokąt zupełny (składnia wykreślna), n. voll

ständiges Vieleck, zestaw ilukolwiek punktów na płaszczyźnie, wraz ze wszystkiemi prostemi, łączącemi te punkty po dwa. Trzy punkty nie leżą nigdy na jednej prostej.

503.    niezupełny n. unvollständiges Vieleck, zestaw ilukolwiek punktów jednej płaszczyzny i tyleż prostych (boków), z których każda łączy dwa punkty (wierzchołki) następujące po sobie w pewnym oznaczonym porządku.

504.    Wieszar, dźwigar wiszący (budowa mostów) n.

a. sus-

Hängwerksträger, f. suspensoire, poutre suspendente, pension gir der, hanging gir der, dźwigar działający na opory w kierunku ukośnym, dążący do ich zbliżenia/

505.Wóz (kolejnictwo) n. Eisenbahnwagen, f. wagon, a. wagon, do przewozu osób zwierząt i rzeczy na kolejach żelaznych.

Tegoż rodzaje :

wagon

506.    powóz, wóz osobowy n. Personenwagen, f. voiture, de voyageurs, a. carriage, do przewozu osób.

Z powozów rozróżniamy:

507.    przechodny n. Intercomunicationswagen, z przechodem w zdłuż wozu.

508.    z przedziałami n. Coupéwagen.

509.    salonowy, wytworny n. Salonwagen, urządzony jak pokój.

Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań BMP" pod adresem: „Komisya słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie— Ulica Wałowa I. 4.

Z drukarni K. Pillera.

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI W C Z E L A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1. S7.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowre, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne-. Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z matê-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.    |

A. BRATKOWSKI I SYN

polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

HOI«) !’ BLACHABSK1CH BUBO WLANYCH,

ulica Hetmańska Si. 14. obok kawiarni Wiedeńskiej

* we Lwowie.

V-J

fi

Przegląd Techniczny

fi

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

redlago w*«.rie

A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego.

Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku w ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków.

Wprzedpłaty :

Na prowincyi i w krajach Związku pocztow.

Bocznie .... Bs. 10

„ 5

0.

w Warszawie:

Bocznie . . . . Bs. 8 Półrocznie . .    . „ 4

Prenumerować można w Redakcyi „Przeglądu Technicznego“ w Warszawie, ulica Nowo-Zielna (przy Królewskiej) Nr. 40, oraz we wszystkich polskich księgarniach.

Półrocznie .    .

I®®

Od d. 1. lipca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod reis dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza bi-— blioteki Jagiellońskiej

Si

®®

•i

„Przewodnik bibliograficzny“

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, ja-koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości ¹/i — l¹/» arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy:

1. Bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskio i t. p.

Warunki prenumeraty:

całorocznie 1 złr.

„    50    cnt.

»    28    „

*    -    10    „

Opłata od ogłoszeń za każdą 7io część strony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach ¹/₆ część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia ^ przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych ® i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do # księgarni G-efoetłmera, i Sp. w Krakowie,

§ albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego.

9®    ®

9«S®®®9®®    9®®®®9®

z przesyłką 1 złr. 24    cent.

ZYGMUNT KĘDZIERSKI inżynier cywilny i pi. rzaflowem otworzył kancelarj ę

WE LWOWIE,

przy ulicy Majer*owskiej 1, 3,

przyjmuje zamówienia do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli i wszelkich robót wchodzących w zakres inżynieryi lub budowniczy —

tak w miejscu, jako też i na prowincyi.

Z drukarni K. Pillera.

•<

mmmmm®

TOWARZYSTWA PRZEMYSŁOWEGO

we Lwowie, ulica Kopernika liczba 9,

wykonywa

| wszelkie w zakres ten wchodzące roboty g

jako to:

g etykiety, formularze, blankiety rachunkowe, wekslowe, g g rejestra gospodarcze, bilety wizytowe, plany, mapy itd. g niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego    ■

*    wykończenia wymagające    •

po cenach najumiarkowańszych.

t päast uToouncm \

SBas i Pmm vraMv mumm I

jako to':

f pokrycie dachów na różne systemy i sposoby, or-namenta cynkowe tak lane jak tłoczone, gzymsy, ozdoby dachowe, jak i wieżowe, kościelne i i p., również urządzenia klozetów według najnowszego wynalazku, wentylacyj, kąpieli i wszelkich w zakres blacharstwa wchodzących artykułów.

Wszelkie zamówienia tak miejscowe jak i z prowincji uskuteczniają się szybko, rzetelnie i najdokładniej, po cenach umiarkowanych.

W drukarni

KORNELA PILLERA

ulica Łyczakowska Nr. 3, są drwię

z wolnej ręki tanio do sprzedania

jeszcze w dobrym stanie i w komplecie, ze stołami i z kamieniami do robót autograficznych najpraktyczniejsze, z nauką obchodzenia się z takowemi. Oraz

i Prasa ręczna do rastrowania ^

z wszelkiemi przyborami.

tanisiaw Wojtyński |

WE LWOWIE,

ulica Akademicka w hotelu Żorźa

poleca swój

i Mml Towarzystwa nolitecnniczneo

były asystent rysunków przy tutejszej c. k. szkole politechnicznej,

udziela lekcye rysunków

wolnorącznych, geometrycznych, architektonicznych i t. d. i t. d.

za mieniem wynagrodzeniem,

Uprasza się kolegów, którzy by o takich lekcyaeh wiedzieli, aby się zecheieli zgłosić do Zarządu Towarzystwa politechnicznego lub Redakcyi „Dźwigni.“

|B®adBea©E®asB9Bea«B«

ZAKŁAD

! LIÏ0SH1FÏC2HT

,11

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.