Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi'. rocznie . . półrocznie .... 3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

. . 6 złr.

DŹWIGNIA

Eedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1.4.

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, escpedycya anonsów Haasenstein & Vogler, jakoteź jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Fdward, nad inżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

„Inżynierja i Budownictwo“

półmiesięczne

pismo techniczne i Ilustrowane

ZASADY

perspektywy wolnej

dla

NAPISAŁ

inżynierów, właścicieli fabryk i maszyn, przemysłowców, górników, budowniczych, przedsiębiorców, obywateli ziemskich i t. d.

KAROL MASZKOWSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena prenumeraty wynosi

| na prowincji i zagranicą rocznie 7 rubli sr. 20 kop. | półrocznie 3 rubli sr. 60 kop.    jl

Prenumeratą przyjmują wszystkie księgarnie i redacja w Warszawie pod 1.18, ul. Śto.-Krzyzka.

Cena egzemplarza 1 złr. w. a.

S5⁰/o taniej.

LAND CEMENT .

TEORYA

najmniejszych kwadratów

weäiM ifMóff jrof, D, ZtrożKa

SIS

bÎlug

'•<V p)

rbrM

OWSK0

napisał

Angnst Witkowski, asystent geodezyi w szkole Politechni- ||| cznej we Lwowie.

? O LINA

w Cena 1 sbI. 50 centów.

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.

^ Ko miso wy dU LW0VVrJ

SCHUMANNA

SKŁ Ali i nuiinisOWE:

W Tarnopolu u M. Kochanego, filia Banku Hipotecznego; w Przemyślnu M. Kozłowskiego.

PIECÓW KAFLOWYCH

KOSMOS

!®$@®®©®^©@®®@®©©©©®®lg®@®@®®9®9©®®9®9®®®®®®

'•® ••

II

Pod redakcją prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

KOS1ÆOS

sopisoa:

S0HS02C

Aires ila listów: Mów, rynet, loi Nagła-

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

I    ■

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupański ego Mk. O.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fabiana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen-ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, liościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych.

Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

na Zwierzyńcu pod Krakowem przyjmuje zamówienia na

PIECE KAFLOWE

a w y kle lub OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby architektoniezn©

z Terrakoty

podium dawnych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco. ®

m®

•ea©®®®®®3®0®®®®®®®9®®

i®'

9®

Afeate/ zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA FABRYKA PARKIETÓW

w Kamionce Strnmilowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szan. Publiczność, że urza„dziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu : smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcji fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica żółkiewska Nr. 85.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest .w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    K^łOi llF MlOP? L T8H116r Sfü

v.W,

Wyszedł i jest do nabycia

itliimf ii rut 187

Cena jednego egzempl. 2 zł. 30 cent. w, a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa

i, politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

ŚN

Lwów w Grudniu 1878.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie .    .

półrocznie .

Numer pojedynczy kosztuje 60 cfc.

.    . tt złr.

DŹWIGNIA

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. kędą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisma nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c.k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c.k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

; strony nastąpi dwumiesięczne wypowiedzenie przyjętego zobowiązania.“ ; Po dłuższej dyskusyi, przyjęto powyższe wnioski komisyi w zupełności ; i polecono prezydyum udzielić do wiadomości powyższą propozycyę j Zarządowi krakowskiego Towarzystwa. Zarząd uchwala wyrazić podzię-j kowanie byłemu członkowi Zarządu p. Słapie i p. Idzikowskiemu, i byłemu reprezentantowi Towarzystwa z siedzibą w Przemyślu, za ich j skuteczną i wytrwałą działalność poświęconą przez dłuższy czas roz-Obecni pp. Bartelmus, Iszkowski, Kakowski, Kovats, Stwiertnia. i wojowi Towarzystwa. Nadto uchwala Zarząd podziękowanie członkowi Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 16. czerwca b. r. przyjęto i Towarzystwa p Limanowskiemu w Złoczowie, pani Torosiewicz wła-bez zarzutu. Przyjęto trzech nowych członków. Zarząd powziął do i ścicielce dóbr w Sassowie i p. Weiserowi fabrykantowi w Sassowie za wiadomości następujące pismo c. k. Dyrekcyi Policyi we Lwowie : j uprzejmą gościnność, z jaką pospieszyli ułatwić członkom Towarzystwa „Reskryptem z dnia 30. maja b. r. udzieliło wysokie c. k. Ministerstwo i zwiedzenie tamtejszych miejscowości na wycieczce naukowej odbytej w spraw wewnętrznych prośbę Szanownego Towarzystwa o zarządzenia i dniu 6. lipca b. r. Zarazem polecono prezydyum wystosować do tych mające na celu wykonywanie ustawy przemysłowej w kierunku przemysłu i osób odpowiednie pisma. P. Kovats oznajmia, iż członek p. Stanisław

budowlanego w Galicyi c. k. Namiestnictwu do odpowiedniego zarzą- i Mynarski we Lwowie, zgłasza swoje wystąpienie z Towarzystwa, dzenia. Załatwiając tę prośbę oznajmiło c. k. Namiestnictwo pismem j Powzięto do wiadomości. Na tern zamknięto posiedzenie, z dnia 15. b. rn., że przepisy ustawy przemysłowej same przez się j    --—-—

Sprawy Towarzystwa.

Sprawozdan ie

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 21. lipea 1819 r.

Przewodniczący p. Raciborski.

przestrzegane być muszą, i że przeto powołana prośba nie daje powodu j do jakiego zarządzenia.“ P. Stwiertnia zdaje sprawę imieniem komisyi j wybranej na ostatniem posiedzeniu celem zbadania wniosku krakow- j Z WydeCZki d.0 kïâjOWegO Zakładu dla Obłąkanych na skiego Towarzystwa technicznego co do „Dźwigni“ jako wspólnego ; organu naszego i krakowskiego Towarzystwa. Po dłuższem i wyczer-j pującem umotywowaniu przedstawia p. sprawozdawca następujące i wnioski komisyi: Zarząd raczy uchwalić : „Wszelka łączność i zbliżenie ■ 29. czerwca b. r. 54 członków Towarzystwa zabudowanie i

się dwóch Towarzystw technicznych jest pod kaidym względem barto, j    urzadzenia w zakładzie obłąkanych na Kulparkowie.

pożądanem dla naszego zawodu, tudziez dla dobra tych spraw publi- j cznych, których podniesienia i korzystnego załatwienia wyłącznie tylko i technicy dokonać mogą. Ponieważ jednak łączność szczególnie w pracy • wycłl zakładów leczniczych, uważamy za SWÓj obowiązek po-manifestować się winna, przeto należy dołożyć wszelkich starań i j dzielić się z szanownymi czytelnikami uwagami, które nam najusilniej poprzeć propozycyę krakowskiego Towarzystwa, aby wyda- j sję nasuwają i jako tyczące się gmachu publicznego na to wnictwo wspólnego czasopisma technicznego jak najprędzej do skutku 1 przyjść mogło. Tą przewodnią myślą kierowani sądzimy, że przyjęcie następujących punktów zasadniczych co do wzajemnego w takim razie stosunku obydwu Towarzystw i sprawiedliwego podziału kosztów na pokrycie wydawnictwa wspólnego organu „Dźwignia“, ułatwiłoby nie- j rodzaju winien się wznosić W Ogrodzie, pomiędzy dl'Z6-zawodnie zrealizowanie powziętego zamiaru a mianowicie: 1. „Dźwi- j wami, nie zaś na oazie pozbawionej cienia i życia roślinnego, gnia“ organ Towarzystwa politechnicznego we Lwowie, przyjmuje i

tytuł: „Dźwignia“ organ Towarzystwa politechnicznego we Lwowie i    ,    .    „    .    ,

i krakowskiego Towarzystwa technicznego“. 2. Format „Dźwigni“, po- j dwupiętrowy. O dwóch skrzydłach Ciągnie Się od polnocy na zostaje niezmieniony a ramy takowej doznają powiększenia przez dodanie ; południe, Z jednym głównym wchodem, przypomina wielkie pół arkusza, na którym wyłącznie sprawy krakowskiego Towarzystwa j koszary i dla tego sprawia niemiłe wrażenie. Główne schody umieszczane będą. 3. Na czele pół arkusza przeznaczonego dla spraw i ga kamienne, zaś boczne drewniane. Wszystkie oddziały cho-

Towarzystwa krakowskiego będzie umieszczony ty t u ł : Sprawy Towa- i ryeh jeij pietra sa połączone obszernym kurytarzem nie za-

rzystwa krakowskiego. 4. Zarząd towarzystwa politechnicznego odstę- i ~    .    , /    . j ' .    .    J .    ...

puje z każdego wydanego numeru „Dźwigni“ za cenę 50 ct. od jednego : sklepionym, ktoiy jest dizewianemi ściankami pizedzielony. Ka-

egzemplarza Zarządowi krakowskiego Towarzystwa* umówioną liczbę i Ma grupa chorych ma wspólny pokój Sypialny, W którym mieści egzemplarzy, która jednak co najmniej 60 wynosić winna. 5. Zarząd i się 20—30 pacyentÓW. Tylko W I. klasie chorych ma każdy krakowskiego towarzystwa uiści z dołu z początkiem każdego miesiąca j pacyent osobny pokój. Oprócz tych sypialnych pokoi, jednej

przypadajaca kwotę za przesłane numera „Dźwigni“ z ubiegłego mie- !    v ji u • i -i,    \ u i /    „„„

• Z A -, i tZ- ■    r. ,    .    : wspólnei sali dla zabaw i kilim szczupłych pokoikow, przezna-

siaca. 6. Redakcya „Dźwigni“ bedzie jak dotychczas powierzona oso-:    r J    _    ,    .

' czonych na jadalnie, me widzieliśmy żadnej innej sali, w któ-

Sprawozdanle

Kulparkowie.

Za zezwoleniem Wydziału krajowego zwiedziło na dniu

Po zwiedzeniu jednego z największych naszych krajo-

j zasługują.

i Już przy samym wyborze miejscowości dla urządzenia ! takiego zakładu popełniono wielki błąd, gdyż zakład tego

których przecie każdy chory niezbędnie potrzebuje. Budynek

bnemu komitetowi redakcyjnemu powołanemu przez Zarząd Towarzystwa politechnicznego. Tak samo Administracya „Dźwigni“ będzie j rej by chorzy bądź to jakieś odpowiednie zajęcie, bądź tez rozprowadzoną jak dotychczas. 7. Umieszczanie w „Dźwigni“ artykułów j rywkę znaleźć mogli. Przed oknami sal sypialnych, które się fachowych, nadesłanych bądź to przez członków Towarzystwa krakow- j od południa mieszczą, rozciąga sie prostokątny plac w kilku skiego lub inne osoby, zależeć będzie od komitetu redakcyjnego. ;    partouiem ‘przegrodzony/ Na tym placu rozpoczęto

t. j. Zarządem Towarzystwa politechnicznego we Lwowie i Zarządem ; zakładać Ogródki, któie jednak opiócz chodników 1 kilku nie-krakowskiego Towarzystwa traci swą moc skoro z jednej lub drugiej ; dawno zasadzonych drzew żadnej innej przyjemności użyczać nie

mogą. W tych to projektowanych ogródkach baz cienia prze- ; wychodków nic więcej nie znajduje. Promień światła dochodzi bywają chorzy po całych dniach, nawet podczas największego j przez małe okienko, umieszczone nad wychodkami w ścianie upału, a przytem pozbawieni wszelkiego widoku spacerują pod j położonej naprzeciw drzwi. W drzwiach jest wprawione szkło gołem niebem, ukrócając sobie długie chwile żywota wpatry- j do ohserwacyj. —

waniem się w parkan lub okna budynku. *) Brak cienia i miejsc    Jeżeli    wiedza lekarska nakazuje w pewnych razach pozba-

spacerowych, w których by obłąkani przez urozmaicony widok ; wić chorego światła, to przeeież ciągle trwający proces odde-i zajęcie się przedmiotami bezpośrednio ich otaczającymi ulgę j chania bez powietrza obyć się nie może. Szczelnie zamknię-w cierpieniach znaleźć mogli, stanowi główną wadę w zało-jta komórka, nie zaopatrzona w żadne środki wentylacyjne, a żeniu. Najpierw należało postarać się o ogród a dopiero potem j przytem wyziewy z wychodków, zdołają niezawodnie poskromić budować gmach. Codo samego gmachu wielki zarzut uczynić j najgwałtowniejszy nawet wybuch, lecz dopóki chcemy utrzy-można przyjętemu podziałowi, tudzież budowie schodów i ku- j mać życie, dopóty nie odbierajmy choremu głównego warunku rytarzy. Jak już wyżej wspomnieliśmy, jest kilka oddziałów i podtrzymującego takowe, t. j. świeżego powietrza, dla chorych połączonych wspólnym kurytarzem niesklepionym, j Z tych przeto powodów separatki nie odpowiadają swe-który jest przedzielony drewnianemu ściankami. Wielka to i mu celowi i należałoby urządzenie takowych zmodyfikować, wadliwość, gdyż w razie wybuchu ognia w jednym z tych ; Według naszego zapatrywania jest rzeczą konieczną, aby oddziałów jest prawie niemożliwy ratunek dla innych oddzia- i światło w większej ilości z góry a nie z boku do separatki łów, trzeba bowiem przejść przez kilka oddziałów nim się można i było doprowadzanem, gdyż za pomocą odpowiedniej zasłony dostać do schodów drewnianych, co jeszcze więcej przyczynia | można przecie według potrzeby dopływ światła uregulować, się do powiększenia nieszczęścia w takich wypadkach. Do i Przez zaprowadzenie środków wentylacyjnych winien być umo-każdego takiego oddziału chorych prowadzić winne osobne i żliwiony dopływ świeżego powietrza, tudzież trzebaby z tak kamienne schody, a przynajmniej należałoby ze względu bez- i małej komórki usunąć wychodki, które w lecie zabijający pieczeństwa urządzić kurytarz sklepiony. Nie możemy zrozu- i wpływ na zdrowie pacyentów wywierać muszą. Przypuścić mieć, czy przy projektowaniu budynku zapomniano o wewnę- i trzeba, iż każdy chory, cierpiący na gwałtowne napady, uderza trzuych urządzeniach takiego zakładu jak łazienki, parowa ; swojem ciałem o ściany komórki, należałoby przeto całą se-łaźnia, tusze i t. d. czy też umyślnie wykluczono z planu i paratkę obić materacami kauczukowymi, któreby stanowiły podobne urządzenia, gdyż minęło już kilka lat od czasu wy- j środek ochrony przeciw stłuczeniu pacyenta. Szkło do obser-budowania i oddania do publicznego użytku zakładu a dopiero | wacyj jest na niestosownem miejscu umieszczone, albowiem później zaczęto zakładać wszystkie urządzenia mechaniczne, j trudno z tego miejsca badać zachowanie się pacyenta. Co Tak tusze jako też łaźnię i wanienne kąpiele dopiero teraz j do sal, w których chorzy przebywają, podnieść musimy, się urządzają, przyczem nie można pominąć milczeniem nie-1 iż oprócz sypialnych winne być także osobne sale, w któ-stosownego wyboru miejsca dla łaźni parowej w suterenach, i rychby paeyenci w porze zimowej przebywać mogli, gdyż pod-Przez pominięcie przy założeniu budynków tych niezbędnych i czas sprzątania w salach sypialnych muszą chorzy mieścić się i wielkiej wagi ze względów hygienieznych urządzeń, musia- | po korytarzach, wprawdzie obszernych i ogrzewanych, lecz ło teraz zabraknąć stosownego miejsca na umieszczenie ko- i dla tak znacznej liczby osób jako miejsce zastępujące pokój tłów parowych, transmisyj i w ogóle dla całego mechanizmu, i mieszkalny, w każdym razie nie odpowiednich. Ordy się na-Ze wszystkich środków leczniczych, jakie nam było wolno i stępnie zważy, że w jednej sali sypialnej, niezaopatrzonej widzieć, najgorzej jest urządzona łaźnia. Jakkolwiek dyrektor i w środki wentylacyjne, przemieszkiwa po kilkudziesięciu cho-zakładu p. dr. Maresch nadmienił, iż ta łaźnia jest tylko i rych, natenczas przyznać trzeba, że ciągły pobyt w takiej prowizoryczną, to przecież i dla prowizorycznego urządzenia i sali niekorzystnie wpływać musi na zdrowie mieszkańców, kąpieli należało obrać stosowniejsze miejsce. W suterenach i Powody, dla których buduje się osobny dom dla administiacyi znajduje się mała, bo tylko około 16 metrów kwad. zajmują- i zakładu, są nam nieznane. W każdym razie jednak dziwnem ca, ciemna i niezdrowemi waporami przesiąknięta komórka, j się wydawać musi, że przed budową zakładu nie pomyślano przeznaczona na parową kąpiel dla kilkuset chorych, którzy i o miejscu potrzebnem dla administracyi, która przecież dla nie mają nawet gdzie się rozebrać, gdyż schodami karkołomne- i łatwo zrozumiałych powodów siedzibę swoją w samym zakła-mi wchodzi się wprost do takzwanej łaźni. Nie ma ani przed- : dzie mieć powinna. Komunikacya pomiędzy głównym budyn-pokoju, ani kurytarza ogrzewanego, który przecież jest rzeczą : kiem a domem administracyjnym będzie w porze zimowej konieczną dla każdej łaźni parowej. Na czterech stopniach j bardzo utrudniona i dlatego zaproponowano połączyć kuryta-łaźni może się pomieścić siedząco 16 osób.    i rzem główny budynek z domem administracyjnym. W obec

O ile wnętrze gmachu zwiedziliśmy, nie mogliśmy od-i takiego podziału Rie pozostaje nic innego, jak tylko piojekt szukać miejsca wolnego, któreby dla stałego urządzenia ła- i taki przyjąć. Ze jednak pizez to stiona estetyczna gmac u zienek odpowiedniem było, przeto sądzimy, że z konieczności i bardzo wiele ucierpi, nie potizeba na to dowodu. Z gustem i trzeba będzie nieszczęśliwym chorym zadawalniać się zbyt I elegancyą zbudowana jest kaplica zakładu, którą proje to wał skromnym komfortem. Nie możemy także pominąć urządzę- j znany w mieście naszem aichitekt p. A. Kuku. o nieść tak-nia osobnych komórek, zwanych separatkami, przeznaczonych i musimy, że nie widzieliśmy uiządzonego warstatu, czytelna zamykanie chorych cierpiących na gwałtowne napady. Se- :ani też żadnych innych śiodków, za pomocą któiych mogli-peratka jest to ciemna komórka, około 2 metry szerokości a j by chorzy wynaleść sobie pracę, a tern samem doznać ulgi 4 metry długości, w której sie oprócz pościeli (bez łóżka) i :w ciei'pieuiacb. Być może, że znajdują się w innej części za-

______________ '    : kładu, przez nas niezwiedzonej podobne środki i urządzenia,

*) Ogród zakładu dla obłąkanych w kantonie fryburskim w i albowiem szanownych czytelników uprzedzić musimy, że pomimo Szwajcaryi opasany jest wprawdzie wysokim murem, lecz mur ten | pOl0Cenia jakie otrzymaliśmy od Wydziału krajowego, zezwolił zupełnie nie zasłania wolnego widoku pacyentom, albowiem zbudowany I    dyrektor Maresch, z niewiadomych nam powodów, na

CVÄÄr J^Po“i:tUwiedZeaie małej tyto części budynku i w og«e poskąpiono

są pozbawieni wolności.

nam

(Przyp. autora.)

bliższych szczegółów, które dla należytego rozpa-

wane studzienki, których zawartość od czasu do czasubyua wywożoną po za obręb miasta. Że zbiorniki takie, chociażby

trzema się w rozkładzie ubikacyj były konieezuemi. Przyznać . stkiem najbardziej cuchnące, aby tę ciecz jak najprędzej trzeba, że zastaliśmy wzorowy porządek i czystość w tych j przekazać najbliższej wodzie płynącej, jednem słowem , aby salach i korytarzach, które nam było wolno oglądać. Jeżeli ! się tych nieczystości pozbyć tylko z obrębu miasta. Przy w całym zakładzie taki porządek jest utrzymywany, oko- ; słabym wszakże spadku kanałów, przy nieszezelnem i nie-liezuość ta jest wielkiej wagi, gdyż przy tak znacznej licz-j odpowiedniem ich wykonaniu, funkcyonują takie ścieki tylko bie chorych dozór nad porządkiem jest bardzo utrudniony i i podczas większych deszczów, zwykle zaś stanowią zbiorniki, wymaga nie małych zabiegów.    i w których gnijące kały i inne brudy wywiązują zaraźliwe

Że w zakładzie kułparkowskim brakuje bardzo wiele j gazy ; prócz tego przepuszczają kanały takie licznemi szcze-■ warunków i środków do pielęgnowania i ratowania zdrowia j linami zawartość swoją, a co gorsza szkodliwe gazy w ota-pacyentów, dowodzi wymownie fakt stwierdzony przez p. dr. j czający je grunt i zatruwający ten grunt, a pośrednio wodę Marescha, iż na 500 obłąkanych umiera rocznie do 100. Li- | gruntową lub poniekąd i źródlaną , która zasila studnie ko-czba ta jest zastraszająca wobec wielkich kosztów, jakie kraj j pane. Przy niedostatecznej sieci kanałowej lub formacyi dla ratunku umysłowo - chorych w kraju poświęcił. Przy- i terenu zbyt płaskiej, zakładano zbiorniki na kał wychodko-znać się musimy, że z niemiłem wrażeniem opuściliśmy to : wy, w którym to razie częstokroć spływały wody i brudne miejsce rozpaczy ludzkiej, przeznaczone dla nieszczęśliwych ; płyny (jak woda zużyta w gospodarstwie domowem, a na-istot, których duch przez zbieg nieszczęśliwych wypadków ży- i wet zakładów przemysłowych) otwartymi rynsztokami, cia, przymglony został. Jest to obowiązkiem społeczeństwa ; Zbiorniki na kał zakładano w dawniejszych czasach po pro-nie zapominać o ulżeniu niedoli tym, których głos zrozumia- j stu przez wykopanie dołu, który po napełnieniu zasypywano ny być nié może i w tym tylko celu rzucamy tych kilka ; warstwą ziemi, aby w pobliżu nowy taki dół utworzyć; uwag w mniemaniu, że spełniamy obowiązek sprawozdawcy, ! w nowszych czasach urządzają takie zbiorniki jako muro-

P. S.

oddając wiernie nasze spostrzeżenia.

O kanalizacyi miast w Niemczech i potrzebie ulepszenia !m 11 rowane’ w:mwszy wypadki nadzwyczaj starannego, a

kanalizacyi miasta Lwowa

przez

L. RADWAŃSKIEGO

inżyniera cywilnego z upoważnieniem rządowem*).

Winien jestem tutaj jeszcze nadmienić, że dla wywozu

rzadko kiedy praktykowanego sposobu wykonania, zatruwają również ziemię i wodę, jest widoczne i skonstatowane; w każdym zaś razie gromadzenie i pozostawianie kału przez dłuższy przeciąg czasu, dozwala na rozkład tegoż, a więc i na wytwarzanie szkodliwych wyziewów, co właśnie jest Utrzymanie obszaru miast więcej zaludnionych w po- j niebezpieczne, gdyż zawartość zbiorników i kanałów wydziela żądanej czystości, a tern samem zastosowanie odpowiednich i dopiero przy rozkładzie zabójcze wyziewy, urządzeń przeciw zakażaniu powietrza, wody i gruntu, interesuje w pierwszym rzędzie władze publiczne, w równym ■ p0 za 0bręb miasta nieczystości, których dostarczają wy-jednak stopniu zajmuje żywo i lekarzy, jak w ogóle przy-1 chodki, wprowadzono już dawniej system beczkowy, który rodników, oraz inżynierów; dotyka także, z powodu użytecz- : stosowano i w większych miastach, lecz system ten do-ności nieczystości miejskich dla celów agronomii, interesu ; pjer0 nowrszymi czasy ulepszono, a do niedawna jeszcze uwa-roluików, a wreszcie nie jest obojętnem i całemu ogółowi, |    go jako całkiem nieodpowiedni.

tern więcej, że środki prowadzące do celu wymagają znacz- ;    z biegiem dłuższego czasu zatrucie tym sposobem ob-

nego zaangażowania grosza publicznego.    : szai-u miejskiego przybrać musi wielkie rozmiary, a jako

ze spra-

Nieczystości, które się w miastach wytwarzają i usu- j iluStra.cyę takiego stanu podaję następujący ustęp niętemi być muszą, są: aj błoto i kurz uliczny, a w porze | WOzciaiiia pp. Wiebego i Yeitmayera, tyczącego się projektu zimowej śnieg i lód, śmiecie, popiół, gnój stajenny, oraz ; il0wej kanalizacyi dla miasta Wrocławia: „Wyobraźmy so-wszelkie inne odpadki w gospodarstwie domowem, a miano- ; ^je — powiadają pp. sprawozdawcy — że z obszaru miasta wicie kuchenne; bj woda zużyta w gospodarstwie do prania, ■    wszystkie domy, a natomiast, że wszystkie zbior-

gotowania, mycia i t. d., płyny z zakładów przemysłowych ; wychodkowe stały się widocznymi: nie przyszloby wte-i gnojówka stajenna; cj zawartość wychodków.    :    dy zaiste nikomu na myśl zakładać na takim gruncie miasto“.

Celem kanalizacyi jest w pierwszym rzędzie odprowa-; Znakomitość taka jak Liebig wyraził się w tym przed-dzanie płynnych nieczystości miejskich podziemnymi ście- ; miocie w następujący sposób: „Studnie kopane stały się rekami, a ponieważ nieczystości pod a) wymienione kanałami; Z0rwoarami dla filtrowanej gnojówki miastowej, której uźy-spławianemi być nie mogą, zaś zawartość wychodków ad c) | Wają mieszkańcy jako napój w stanie zupełnie nie rozcień-nie zawsze przekazywaną bywa kanałom, przeto zadanie ka- j czonym, lub rozcieńczonym dopływem wody źródlanej“, nalizacyi byłoby w wielu razach dosyć uproszczone, gdyby;    bezpośrednie zatrucie powietrza gazami kloaczneini

zna-

ma

nie okoliczność, że w większych miastach woda z opadów ; jakoteż pośrednie wyziewami zakażonego gruntu, oraz szko-atmosferycznych nie może być odprowadzaną po powierzchni ; jüwe oddziaływanie na wodę zaskórną, a poniekąd i źródlaną, terenu, a względnie otwartemi ściekami, jeno kanałami, w sku-; jegj. p₁.ZyCZyI1^ licznych chorób epidemicznych, nękających tek czego kanały zadość czynić muszą i potrzebie odwo-: }U(j₁₁₀^ć miejską, nie potrzebuje to uzasadnienia, jako fakt dnienia obszaru miejskiego w obszerniejszem tego słowa; nadto znany; pozwalam sobie tylko zwrócić uwagę na znaczeniu, a tern samem odpowiadać trudnemu zadaniu. jeżenie wody zaskórnej (gruntowej) w gruncie zakażonym, Nim przystąpię do opisu nowszych kanalizacyj, nad- \ zmienność bowfiem wodostanu zaskórnej wody zostawać mienić muszę o dawniejszych kanałach, do których spusz-1 w gcisłym Związku z powstaniem i szerzeniem się tyfusu i czano wszystkie płynne nieczystości miejskie, a przedewszy- j choleryt a u3talenie tego wodostanu wchodzi w zakres zada-

*) Wyjątek z sprawozdania o podróży po Prusiech w r. 1878 odczytanego przez autora na zgromadzeniach tygodniowych dnia 15go marca i 5 kwietnia r. b. (Przyp. red.).

I nia, jakie kanalizacyi w nowszych czasach zakreślono.

Î Przedstawiłem powyżej ujemne strony dawniejszych j sieci kanałowych, oraz zbiorników w obrębie miasta i zwra-

60

tam się do dawniej praktykowanych sposobów traktowania i System kanałów do spłukiwania (SchwemmkanaleJ cych nieczystości po za miastem. Muszę najpierw zaznaczyć, i wydoskonalony kompletnie i na wielką skalę zastosowany iż jest to istotnie trudne zadanie. Kał wychodków prawie j w Anglii, zasadza się na sieci kanałów podziemnych do niedawna (z wyjątkami) uważany był za przedmiot nie icyonalnie obmyślanemi przekrojami, a tern samem i spad-mający wartości; rolnicy nie okazywali wielkiej ochoty zużyt- i kami (w skutek czego kanały miejscami w znacznej głębo-kowywania go, wyrób pudrety zawiódł oczekiwania, a obo-i kości pod terenem są położone), wykonanych z trwałych wiązek pozbycia się tak wielkich mas, czy to w stanie płyn-i materyałów, bardzo szczelnie i z gladkiem wnętrzem. (Zwy-uym, czy stałym, ciężył na gminie. Z kłopotów tych wy- j kły kamień łamany wykluczony jest od użytku do budowy bawiła zarządy miast płynąca woda rzek lub potoków, któ- i kanałów, a mianowicie nie używa się go do wnętrza ka-rym też całą zawartość kanałów przekazano. Tym sposobem i nałów).

jeduakże zanieczyszczono kałem, a częstokroć i wprost za- ; Warunkiem nieodzowuym najważniejszego a właści-trutemi cieczami fabrycznemi, jakoteż embryonami epide- ; W6go działania takich kanałów jest ciągła obecność wody i micznemi życiodajną wodę potoków i rzek, i wyrządzono ; ufność użycia jej do spłukiwania całej sieci, tak, a istotną krzywdę gminom, poniżej miasta położonym, pozba- • Wartość kanałów, składająca się z gęstych cieczy i wiając je wody potrzebnej do celów gospodarstwa domowego j szcz5VVi jakoteż ze stałjch ciał mniejszych, jak np. korków, (jako to: prania, mycia, pojenia bydła i t. d.).    i    kawałeczków drzewa i t. p. zamienioną być mogła w płyn-

Wreszcie muszę tu jeszcze nadmienić o wpuszczaniu j uiejszą ciecz, która starannie wykonanymi kanałami z ła-cieczy kanałów w obrębie samego miasta do wód płynących j twością spływaćby mogła nie pozostawiając namułu, i abr łub do kanałów żeglugi. Sposób ten ma przyczynę jedynie w bez- j tym sposobem podlegające rozkładowi nieczystości ( granicznej oszczędności, celem uchylenia się od kosztów bu- | gólności kał) wyprowadzać bezzwłocznie i nieustannie poza dowy dłuższego kanału aż po za miasto. Jeżeli w takim i obręb miasta. Takie spłukiwanie kału w przeciwstawieniu wypadku wodą płynącą jest strumyk z małym przypływem ; ,}₀ czyszczenia takich kanałów nie tylko że jest mniej ucią/-wody, wtedy naturalne, a więc zwykle przepuszczalne łoży- j Uwe dla robotników, lecz nie obraża także godności czło-sko strumyka użyte zostaje jako otwarty kanał, zakażający | wieka, powietrze, grunt i wody na jeszcze większy rozmiar,

z ra-

CSJ

za-

gą-

w szcze-

We wszystkich większych miastach istniejące wodociągi Z postępem cywilizacyi uznane zostały ogólnie wy- i dostarczają wychodkom wody, która tutaj przy rzeczonym mogi hygieny, a względy komfortu i porządku przyczyniły i systemie jest koniecznie potrzebną. Woda doprowadzaua się także do racyonalniejszego traktowania kanalizacyi miast, i do wychodków (urządzonych jako waterklozety) dla za-czego najlepszym dowodem niedawno wykonane i obecnie i miany kału w ciecz płynną, służy zatem tylko do spłuki-w wykonaniu będące kanalizacye większych miast w Niem- j wania rur wychodkowych i kanału domowego. Do spłukiwa-czech, jak niemniej żywe interesowanie się sfer kompetent- i nia zaś sieci kanałów potrzeba niezbędnie pociągać wodę

z potoka lub rzeki w pobliżu płynącej, gdyż na opady atmo-Nowsze systemy kanalizacyi miast można podzielić na i sferyczne spuszczać się nie można; spłukiwanie bowiem dwie główne kategorye:    ; musi być w krótszych odstępach czasu dokonywane, aby

uniemożliwić nagromadzanie się kału w kanałach, a tern samem nie pozostawić czasu do rozkładu i wytwarzania się wyziewów. Nadmienić tu muszę, że pomimo wszelkiej przezorności, nie podobna ustrzedz się tu i owdzie zdarzającego się zamulenia, jako też, że za pomocą chwilowego zatamowania odpływu pewnej partyi kanałów, a jednoczesne wpuszczenie wody, da się ciecz kanałowa spiętrzyć, a na-c) wodę zużytą w gospodarstwie domowem, gnojówkę sta- j stępoie przez raptowne usunięcie zapory (zamykadła) z więk-jenuą i wody fabryczne.    j szą chyżością dalej spławić.

nych tą sprawą.

1) Na system kanałów do spłukiwania (Schwemmkanäle), którymi wyprowadza się :

a)    kały wychodkowe;

b)    wodę deszczową, w ogóle atmosferyczną, zanieczyszczoną w wysokim stopniu cząstkami brudu, błota, gnoju, ciałkami orgauicznemi, odpadkami i t. d. ;

Jakkolwiek nieczystości wychodków stanowią tylko małą

Charakterystycznem znamieniem nowszych kanałów część zawartości kanałów, nazwa i istota tego systemu od- j (każdego systemu) jest zastosowanie dla mniejszych przenosi się ściśle do tej okoliczności. Winieniem dodać, że j krojów glazurowanych rur kamionkowych, które pod wieloma ciecz kloaczna zużytkowywaną bywa zwykle dla celów irry- j względami przedstawiają korzyści. Również ochrona sieci

kanałowej przed zatkaniem większymi przedmiotami, jako 2) Na system kanalizacyi t. zw. separacyjny, wyklucza-1 też uamułem, umożliwiona jest odpowiedniemi przyrządami, jący wyprowadzanie kału za pośrednictwem wody a wyma-; Nim przystąpię do szczegółowego opisu samej sieci gający: sieci kanałów do odprowadzenia płynów ad 1 b, c ; kanałów, a to przy sposobności omawiania kanalizacyi (wody fabryczne bywają wpierw desinfekcyonowane), oraz i kilku większych miast w dzisiejszem państwie niemie-innych urządzeń do pozbycia się kału z obrębu miasta, po- j ckiem (które miałem sposobność zwiedzić w roku 1878), między któremi uznane zostały za najbardziej odpowiednie j nadmieniam , że sieć cała kończy się zwykle jednym do zastosowania: system pneumatyczny Liernur’a i system j głównym kanałem, wpadającym do zbiornika, z którego wywozu kału w beczkach.    i    woda kloaczna, gdy wpuszczenie jej do płynącej wody naj-

Każdy więc system kanalizacyi wymaga przedewszy- i częściej wprost jest zabronione (jak n. p. w Prusiech) i stkiem racyonaluie zbudowanej sieci kanałów dla odprowa-igdy różne sposoby desinfekcyi nie okazały się dostatecz-dzania płynów, tylko że w systemach ad 2) w skutek wy-|nymi, wytłaczaną bywa w rurociągu za pomocą pomp kluczenia kału i innych przyczyn, koszta budowy sieci ka- ! daleko za miasto, w celu oczyszczenia przez filtrowanie, nałowej są mniejsze. Przy każdym systemie kanalizacyi i przy jednoczesnem użyciu jej dla celów agronomii, czyli do przeprowadzają osuszenie wilgotnych obszarów miasta.

gaeyjnych.

irrygacyi pól i łąk. Ponieważ zbiornik położony jest w naj-

niższym ile możności punkcie obszaru miejskiego, przeto i będzie obrotowi kątowemu d<? wałeczka. Jeżeli zaś wyrazimy nie przedstawia się prawie możność dostania się cieczy kio* i df w łukowej miarze, będzie aczuej naturalnym spadem na obszary do irrygacyi zastosowane, tern bardziej, że takowe zwykle wyżej są położone

(C. d. n.)

d x = r df

0 PLANIMETRACH.

d P =zy d x=y r df.

Przy obrocie wałeczka o df, obróci się krążek K (fig. 19) o ten sam kąt, a jeżeli kółeczko znajduje się w b to przesunie się pod niem łuk

bc==ds=tBdę,

Napisał profesor

Dominik Z brożek.

(Z rysunkiem na tabl. X fig. 19).

(Ciąg dalszy).

§. 6. Teorya ogólna.

przyczem S'b=^ s' c — B.

\ Kółeczko nie odwinie jednak luku tego tylko składową jego

bl^dO,

\ to jest element różniczkowy odwiniętego kółka h. Oznaczając i kąt s' bl przez y, otrzymamy

dO = sin '{d s = B sin y df

Ponieważ b f jest J_ do s/f a linia prosta bg odcina ag —y na osi YY, będzie

(25)

Przy opisaniu planimetru położyliśmy za warunek, że przy poziomo ustawionym krążku K, tory d (fig. 1. tabl. VIII.) muszą być liniami prostemi a koniec wodzidla W poruszać ! podstawiając wartość otrzymaną za Ii sin y w równaniu (25). się będzie toż samo w linii prostej. Oprócz tego przypuściliśmy, ; będzie że kółeczko k posuwa się po średnicy krążka K, równolegle do torów d a linie proste, które koniec wodzidła W opisuje, stoją prostopadle do torów d.

Mechanik zręczny może z łatwością uskutecznić, że tory d będą liniami prostemi, jako też że wodzidło W będzie przy wysuwaniu i wsuwaniu poruszać się w liniach prostych, równoległych do siebie, jeżeli gdziekolwiek wózeczek sprzęgniemy z torami; małe zaś jest prawdopodobieństwo, że uda mu się

B sin y = b f — a b cos ß =

dO —

cos ß

ag

COS a

cosß = y

y d<-p.

cos ß

cos

COS a

Gdy teraz to równanie pomnożymy przez r, będzie

z czego

r dO —

dP —

COS a

cos ß

COS a

rdO

ryd<p

cos ß

COS a

dP,

(26)

cos ß

Oznaczmy przez o, odpowiednio §. 5., promień kółka k tak zestawić narzędzie, ażeby kółko k posuwało się po średnicy i a przez d-\, obrót kątowy odpowiadający dO, lecz w łukowej krążka K a linie wyznaczone przez wodzidło W były prosto- miarze ; wtedy będzie padłemi do torów d.

Dotychczasowe teorye nie uwzględniały tych warunków, a nie uwzględniając rzeczywistości nie dawały pracującemu planimetrem Wetliego tej pewności co do ścisłości działania,: jaką tym planimetrem osiągnąć można. Teorya następująca i usuwa ten brak. Jeżeli przedstawimy sobie że (fig. 19.) üTjesti krążkiem, a punktem zerowym, k przecięciem płaszczyzny |CZV^ ogólnie przesuniętej przez punkty dotknięć obwodu kółka Je z płaszczy- i zna krążka K, to musi przedłużona linia k przechodzić przez : środek s' krążka. Przyjmijmy dalej, że kółko posuwa się po |

dO-pd* d P = r o

cos a cos ß

z czego

cos a

cos ß

Jeżeli podstawimy

^    COS a    COS a _

P=rP ms-J+=r

(27)

cos a r cos ß

=3 C

cięciwie h li, nachylonej pod kątem a do osi rzędnych Y F, i wtedy oś odciętych X X będzie według §. 5 równoległą do linii ! otrzymamy zerowej, t. j. równoległą do linii prostej, którą wodzidło wyznaczy, jeżeli kółko z miejsca a się nie ruszy ; a ponieważ kółka posuwa się po cięciwie krążka, będą miały tory d takie i będzie w prostym stosunku do obrotu kątowego kółeczka k. same nachylenie a do osi Y Y; przyjmijmy nareszcie że oś i Kółeczko k nie dotknie się powierzchni koła zatoczonego kółko k nachylona jest pod kątem ß tak do cięciwy h h jako- i promieniem s' a i dla tego nazywamy to koło kołem martwem.

Zastosowując równanie (27) do opisanego w §. 5. dzia-

P— (7 p 4 GO

Ta równania (28) czytamy, że powierzchnia parceli zawsze

(28)

też do torów d.

Jeżeli oprowadzać będziemy wodzidło po obwodzie p p i łania musimy podstawić parceli ilf, otrzymamy na krążku K wysunięcie y kółka równe i odstępowi wodzidła od osi odciętych, przyczem zachodzi ta i i otrzymamy okoliczność, że kółko przy oddalaniu się od a obracać się

a — O, ß — O s' a — O

(29)

P = r p +

Gdy tylko s'a—0, to równanie (27) zostanie niezmienione, kółeczko posuwać się będzie po średnicy, jednak w tym przy-

będzie, coby nie nastąpiło, gdyby kółko k posuwało się po linii równoległej do osi YY. Obrót ten kółka jednakże redu- : kuje się na zero, jeżeli wychodząe z pewnego punktu obwodu : Pa^u możemy powieizchnię daleko większej paiceli obliczyć, parceli, w tym samym punkcie kończymy.    a==^ ’ ß = 0 a s-a^O kółko A posuwać się będzie

Wytnijmy z parceli M trapez o podstawie dx na osi XX, powierzchnia jego będzie, jeżeli średnia wysokość jest y, d P = y dx,

(24)

fb

a P= / y dx bedzie całka odpowiadającą ogólnie powierzchni

J a

po cięciwie równoległej do osi FF a

P=: r p 4-,

wynik będzie zatem ten sam, jaki by był gdyby i s'a = 0.

Podstawiając ß — 90° ci <Z 90° a s'a> O obrót kółka zawsze zredukuje się na zero t. j. %{✓ będzie zawsze Ö,

parceli M, dla naszej figury z dwóch części się składającej.

Posuwając wodzidło od punktu m do n odwiniemy z wałeczka j nakoniee dla ci = 90« ß < 90° a s' O będzie

P—0

C, (fig. 1. tabl. Ylllj długość dx nitki, która odpowiadać

62

gdyż wysuwanie wodzidła w kierunku osi Y Y jest niemożliwe, ; powierzchnia zaś linii prostej jest zerem.

§. 1. Natężenie w prostolinijnym pasie górnym.

Na dźwigar łukowy (fig. 1) działa siła G w punkcie L §. 7. Sprawdzenia i rektyfikacya planimetru Wetliego. D sprawia natężenie S w części pasu górnego DE, które be-Przypuszczając, że pojedyncze części składowe planimetru i    i graficznie przedstawić. W zawia

są z należytą ścisłością wykonane, że wszystkie osie lekko i iSaC 1 P°'vs aJfi S1 y pionowe i i poziome H. dobrze w swych łożyskach chodzą t. j. nie są ani ściśnięte i ani sienie chwieją, mamy podług §.6. tylko sprawdzić: 1) że j koniec wodzidła W porusza się w linii prostej 2.) że tory d\ są także liniami prostemi.

Dla przekonania się, czy pierwszy warunek jest spełniony, ! wyjmuje się z pochewki ćwieczek u i wkłada ołówek a sprzę- i gnąwszy wózek ze spodarką wyznacza się linię, wyciągając i lub wsuwając saneczki S. Zwykłym sposobem przekonać się: możemy, czy linia nakreślona jest linią prostą. Aby się upe- i wnić czy instrument także drugiemu warunkowi zadość czyni, i sprzęgamy saneczki S z wózkiem WW, przywiązujemy, odśru- . bowawszy krążek K, do jednego z ramion W wózeczka (fig. 3 : tabl. VIII)lunetę, tak, żeby oś kolimacyjna lunety była o ile! możności równoległą z torami d i celujemy do przedmiotu o:

200 do 300 metrów oddalonego. Jeżeli poruszamy wózkiem i a markowany z początku punkt na przedmiocie jakimś nie j się od O do / a S' przedstawia równanie żądanej linii influ-wychodzi z osi kolimacyjuej, natenczas i drugi warunek jest j encyjnej. Równanie to składa się z trzech części, które mo-wypełniony. W przypadku, gdyby koniec wodzidła nie kreślił i żerny z osobna wykreślić a potem algebraicznie dodać, linii prostej lub tory po wykonaniu drugiego doświadczeniaj    f x\

okazały się liniami nieprostemi, nie pozostaje nic innego jaki Według równania (1) V— Gil---Ja za40m wykre-

oddać instrumenti mechanikowi do naprawy. Toż samo nartą-1 śliwszy ac = G, połączmy o z A a otrzymamy prosta odpo-pic musi, jeżeli liczbowmca me jest dokładnie podzielona lub i wiadającą wyrazowi V. nieodpowiednio urządzona.    (C. d n.)

V= G 11 —-

Eh —

Gx l

Gx

2 = ~r 1Ti-c

(1)

(2)

(3)

Jeżeli przetniemy dźwigar według linii m n, wtedy ze i względu na punkt K otrzymamy równanie :

Sc-j- V% — 6r (£ — x) — H y — O

S' =

Sc

rt\

• • • (4)

Gdy ciężar G posuwa się od A do B wtedy x zmienia

Unie influencyjne dla mostów łukowych o trzech zawiasach

napisał

JA A K S Y M I LI A N JhüLIE

dypl. inżynier. *)

(Z rysunkiem na tabl. X.)

równania (4) G ^1 — ^ ^

: prostej c d, gdyż dla x — o wyraz ten równa się G, a dla æ = £ j schodzi do zera. Gdy xj>%, wyraz ten odpada zupełnie.

Trzeci wyraz ~

ę

;Pi°stemi cf i fb. Wartości y i £ są stałe a siła pozioma jest i według równania (3) H — ^ x

Drugi wyraz

jest równaniem

da się przedstawić z dwoma liniami

WSTĘP.

Th ’ gdy 6 leŻy między A { C'

gdy zaś G leży między C i B wtedy H —

G(l~x)

- • • (5),

Ktokolwiek bliżej się zastanawiał nad postępem nadzwy- j

czajnym, jakim się szczycić może budowa mostow, ten spostrzedz : dla tego tez dostajemy dwie linie, które się przecinają w puii-musiał dążenie uwydatniające się wczasach najnowszych uży-jkcie f, pod punktem c. Chcąc wykreślić cf ifb potrzebujemy wania systemów dokładnie oznaczonych, w których działanie j uzyskać tylko długość linii ef a dojdziemy do tego w nastę-sił jest jasne i niedwuznaczne. Warunkowi temu odpowiadają j pny sposób, w zupełności mosty łukowe o trzech zawiasach, które dozwa- ! łają oznaczyć dokładnie natężenia przy pomocy jedynie statyki, j gdy przeciwnie w lukach bez zawiasów lub o dwu zawiasach i

rt

Gdy siła G działa w pnnkcie C, wtedy V — V — - .

G rozkłada się na dwie równe siły B, które działają trunkach CA i CB Siły V, H i —R muszą być w ró-

.    [ wnowadze a więc dadzą się złożyć w wielobok sił. Wykreśli-

Do wyznaczenia sił działających w dźwigarze łukowym: wszy B B"=G połączmy A z B‘\ i wykreślmy MN II A B o trzech zawiasach użyjemy linij influencyjnych, **) które się I.    ’    C

tu bardzo łatwo dają wykreślić, gdyż składają się z samych i iv^-L A B otrzynmmy M T= NU — ^-^Pazatem AN—R

prostych. Krzywe influencyjne zastosował do dźwigam łuko-!a JU=H. Przedłużywszy NU aż do W, mamy wego najpierw Frankel (Civilingenieur 1876). Podał on myśl, | i naszkicował ją, a ja starałem się takową dalej rozwinąć i ! praktycznie zastosować.

Przedstawię w niniejszem dźwigar łukowy o trzech zawiasach, którego pas górny jest poziomym.

działanie sił jest mniej więcej nieoznaczone a zależne od : w spółczynnika sprężystości materyału i od zmian ciepłoty.

W U\y = A U:% AU. y

W U=

Hy

(6)

*) W skróceniu wyłożył autor przy swej habilitacyi na docenta : szkoły politechnicznej we Lwowie.

**) Określenie linii influencyjnych znajdzie czytelnik w artykule : moim : „O krzywych influencyjnych“ w Dźwigni 1878 str. 90.    i

Chcąc otrzymać S' dodajemy algebraicznie rzędne między ios^ a liniami cd, cf, fb i cb, które to rzędne wyznaczają I odpowiednie powierzchnie, Uważając rzędne poniżej osi jako : ujemne, wypadnie

S' — — acf-U adc + cfb = — cdi -f ifb S‘ = — aki + ifb

nam

'Ä

- 63 -

W/fr#

Chociaż wykreślenie linii ef nie przedstawia najmniej- : szych trudności, jednak wykreślenie to da się uprościć jeszcze j w następny sposób.

§. 2. Natężenie w lukowym pasie dolnym.

Zastanówmy się teraz nad tern, jakie natężenie w części pasu dolnego JK sprawia siła# (fig. 2) działająca w punkcie Wykreślmy linie AK i CB a punkt przecięcia ich Z L. Ze względu na punkt D otrzymamy następujące równanie:

oznaczy nam punkt obojętny i. Poprowadziwszy ci aż do /, i @s _j_    -j- G (£_x)_ V$ — o

postępujemy dalej jak poprzednio.

Chcąc tę konstrukcyę uzasadnić, nazwijmy ai=xt i starajmy się wyrazić xx algebraicznie Hy _ G x y

©s

H)

. . (13)

ef =

r„r.

a zatem

ef =

Gly

(8)

Ażeby wykreślić linię influencyjną dla natężenia pasu dolnego, postąpimy sobie podobnie jak w poprzednim para-

a cfb wyraz

grafie, bc przedstawia V, cd wyraz G

dalej f g = ef — ge =

Gly

iy —

4 hl

to

rctj ^

. (9)

ac : f g = xt:

a więc

(«<4~f9)-ao = -

: xx

Chodzi tylko teraz o wykreślenie linii ef, gdyż bc i cd zupełnie tak samo się wykreśla jak dla pasu górnego, tylko powyżej osi, ponieważ tu znaki są odwrotne jak pierwej. Linią ef wykreślić można i tu w dwojaki sposób jak dla pasu górnego.

ac -=

X\ — -T-7-

acĄ- fg

2h%/

Gly — 2A £ Ah^Ą-ly — 2h£

2 2 hl

_ G ly—2h l

Wartość siły H, gdy siła G działa w C, otrzymamy jak pierwej, zrobiwszy BB!'=G, pociągnąwszy A B", potem MN//AB i UW JL AB. AU jest wtedy tą siłą H.

Z figury 2 dostaniemy:

A U : U W =£: ht

(10)

UW =

AUK ____Hhx

Według fig. (1) mamy

■rc^

ef

(14)

(l- AZ'): ~ —ZZ:h % : AZ' = y : Z Z a więc HI-AZ‘yA AZ‘ = y,h

Prędzej jeszcze dojdziemy do celu wykreśliwszy proste AB i B C aż do przecięcia Z\ które wyznacza nam punkt obojętny i jak to zaraz udowodnimy.

Q

Według równania (3) H=

ly

AZ' =

ly

A£ (/ — AZ') = A Z'

hi__2h%l

2h%-{-ly

a więc dła x= ^ i H =

4h ’

= xt . . (11)

stąd f g —

Hht _ G-hxl £ ~ 4 Gl K

=*f

(15)

Nie potrzebujemy dodawać, że należy wykreślić krzywe influencyjne tylko dla jednej połowy dźwigara, gdyż wskutek symetryczności dźwigara krzywe influencyjne będą też symetryczne.

r-,".

COI

Nazwijmy ai = x₁ a dostaniemy

(‘ht    £ Kl-2h%

\2 hl    )~2

— ac : fg — G

rc.

(16)

Należałoby się jeszcze zastanowić, czy punkt obojętny zawsze istnieje a mianowicie udowodnimy, że punkt obojętny istnieje, jeżeli wykażemy naprzód, że x₁^>$' a potem, że fg jest zawsze dodatniem.

Że xx ;> £ widzimy z konstrukcyi punktu obojętnego. Wedle fig. (1) musi być

A Z^ A K a zatem A Z‘^> £,

Aby dowieść, że fg jest zawsze dodatniem, przypatrzmy się bliżej równaniu (9). Jeżeli fg>o musi być ly>>2h%, a więc

xt —

xt :

= G:

(G + l

GKl — 2h£

2h%

sGl

G (h\ l —

2 hi

+2)

2 hl£

2A/£

K l — 2h £ + Ah £ ~K l+2hl

(17)

Z fig. 2 dostajemy:

|«SS

2h

(12)

(/ - AZ') :~=ZZ':h £ : AZ' = ht : ZZ' a więc w — AZ'):Ï AZ' = K/.h

Według fig. (1) jest

K'K"

h£(l — AZ') = AZ' a stąd

sx-

a ponieważ y>K' K" więc jest rzeczywiście |> y

fg>°-

a zatem

Punkt obojętny istnieje więc zawsze a konstrukcya wy- i żej opisana da się tu zawsze zastosować.

AZ' =

2 h%l

(18)

=

Znalazłszy więc w ten sposób punkt obojętny i, przedłużmy ci do f, wykreślmy fb i dodajmy algebraicznie abc, acd, efb a dostaniemy

<B'=abc—acd — cfb —cdi—ifb—aki — ifb . . (19)

Figura 2 zmieniłaby się, gdyby ef było mniejsze od eg i ezyli fg CO.

Zastanówmy się, czy to jest możliwe. Aby fg C 0 mu- j siałoby według (16) być lht C2h % co jest niemożliwem, !

_l    __ i

gdyż bierzemy tu pod uwagę tylko £ ^ a zatem 2£ ^ /, więc i

2    a tern bardziej 2£hC/ht fg uie może więc być i

ujemnem.    i

i pę bież.

Następujący przykład okazuje rzeczywistą oszczędność:

Most 130 stóp rozp., pomost górą, obciążenie 1, tonn na 1 sto-

Materyał

Żelazo

Natężenie tonn na 1 cal²

Ciągnienie 5 Ciśnienie 4

Ciężar

mostu

73 tonn

Koszta konstrukcyi mostu w funt. szterling

816

Dla części pasu bliskich średniej zawiasy może być jednak ! £:>#!, a mianowicie jak to z figury widzimy, jeżeli punkt! obrotu znajduje się między F a C.

Aby otrzymać ten graniczny punkt /'algebraicznie, po-;

łóżmy w równaniu (17) a?i=£=£i a dostaniemy^— T j;¹—-

hx i -j- 2/£i

Stal

8 tonn

59 tonn

1180

Żelazo i stal

jak powyżej

40 tonn

700

A. P.

hx l

(20)

h xl .    \

wiec ;

A

Literatura techniczna.

Z figury 2. mamy (/—AFj : ^ — K :h hi — h AF' =

2h ~ ^

Gdy więc £>>£i, wtedy fig.    2 zmienia    się otyłe tylko, i    du

Że puukt z, który dostajemy W    powyższy    sposób nie    jest i    ^¹⁰°a    Żelazna    przez    górę Simplon. Streszczenie sprawozdań pp. Hu-

i ł*®¹' u i Lomel a (dok.) K. G zapuczyński. Sposób oznaczania zawartości i cukru w roślinach cukrodajnych, podany przez dr. K. Scheiblera. ; Przegląd kongresów, wystaw konkursowych it.p. Wystawa Powszechna (&' = abc — acd— afb =, ifb — cid albo wykreśliwszy dm    J_ab !    w Paryżu w r.    1878    XXIII. Parowóz dróg    żelaznych północno-wło-

cdi — atWl więc    ;    skich.    Krytyka i    bibliografia. Dźwignia,    organ Towarzystwa Poli-

0' = ifb — airn = abfm.......(22)    | technicznego, we Lwowie. Annales des Ponts et Chaussés. Czasopismo

Wynika stad, Że dla części pasu W pobliżu średniej za- i ®towaizyszen^a austiyackich inźynieiów i budowniczych. Nowe książki ,    r .. .    . J : francuskie za luty i marzec. Niemieckie za kwiecień. — Przealad

wiasy zupełne obciążenie sprawia maximum ciśnienia a na- ulepsz, i celn. robóf. Drogi żel. Przyrząd ostrzegający maszynistów prężenie wcale powstać nie może.    i przy przejeżdżaniu koło tarcz sygnałowych. Telegrafy : Telegraf piszą-

i cy Cowper’a. Rozmaitości: Płótno Webera. Kronika bieżąca. W kwe-i styi projektu kanalizacyi Warszawy. Sprawy kolejowe. Górnictwo i ! Hutnictwo : Produkcya cynku w królestwie Polskiem Rada Górnicza j w Galicyi. Rozmaitości. Jedna tablica rysunków (VI).

AF' = l—

ht l

(21)

Przegląd techniczny zeszyt V. (maj) zawiera: M. Eule-! wice : Wyrażenia analityczne i tablica momentów bezwładności i ! mentów wytrzymałości przecięć kształtu podwójnego “[“• — S. M. | Roguski. O doświadczeniach dokonywanych z blachą stalową, ze wzgłę-jej zastosowanie do budowy kotłów parowych. Al Sadkowski-

mo-

punktem obojętnym (fig. 3).

Według równania (13) jest

Rozmaitości.

na

-TT. * . -r j t-t nr „ ■ Inżynier ya i Budownictwo

A. BRATKOWSKI I SYN

-TT. *    . -r j t-t nr    „ ■    Inżynier ya i Budownictwo Nr. 14 zawiera : Z inżv-

n ,,    f ngmeering on on ri ay ay    • i ni ery i cywilnej : Stan robót publicznych w Algieryi p J Webera

On the use of steel m the constroction of bridges by H. N.:,,    „ . ,    .    .    ^ë y > V- a. w eoera

Maynard C. E. Westminster.    : (dok.) Z inźynieryi przemysłowej : Pierwsze zakłady krajowe dla

P .Maynard zaleca bardzo użycie stali do budowy mostów ! ^u stali bessemerowskiej. p. W. C. -Z architektury : Co wpły-szczególniej przy większych rozpiętościach. Utrzymuje on, że zarzuty, : Wa na ® osun i wJmiaiow Plzes izeni aie i e fonicznych, p. J. Śwte-robione stali, zawsze wynikały z nieznajomości przedmiotu, a wyrób ! Cian0M?s. ie^⁰’    warun-ac a-us ycznyc , wymaganych w budo-

jej obecnie tak jest wydoskonalony, że kuźnice są teraz w stanie do- ! wn^c    ?" . ‘ osmsviego (e. .) astosowanie szyn kolejowych

starczyć stali odpowiadającej zupełnie wymogom konstrukcyi.    i W u    wie P- • iesz ows lego ( o \) — Z inźynieryi rolni-

Po raz pierwszy stal została użyta do mostów kolejowych przez i CZ6J/ Kf0l?jkl .Żf¹,afne prZ6"°S”e’ ^    ¹ zastosowanie ^ g<>-

rzad holenderski w r. 1867 o natężeniu 9 ton na 1 cal².    !    fodar8t,Wie. wieJskie“ ?• W. Czar lińskiego (dok.) - Kronika ruchu

¹ Ponieważ spółczynnik stali przyjmuje się dwa razy większy niż ! ^tmkcyjnego w kraju p. 8. Modlińskiego Różności techniczne. -żelaza, przeto ciężar konstrukcyi jest mniejszy, a tern samem ustawianie j ¹⁶ a cyi( ycmJ ło- w eiiscie. wie osobne plansze, takich mostów jest łatwiejsze. Oprócz tego przedstawiają się następujące !    ^r‘ ^ zawiera: Z inźynieryi cywilnej: Dachy ochronne dla pe-

korzyści finansowe: tańszy przewóz z kuźnicy do budowy i mniejszy! ron®w k°M żelaznych, p. W. Sołtana. — Stan robót publicznych własny ciężar a tern samem i mniejsze siły zaczepne. — Ale właści- i w    P- IKeńera (dok.)— Z inźynieryi przemysłowej : Gwin-

wą korzyść finansową osiągnie się wtedy, gdy się używa na pasy ! ^own^ca    Ruszt koitkowy p. S. M. Roguskiego.— Z archi-

dźwigarów kratowych i żelaza i stali, przez co wytrzymałością i ^e^ulT '• Kilka słów o ozdabianiu domów w Warszawie, p. Z. Kiślań-obranych materyałów daleko ściślej można się zbliżyć do teoretycznie ! s^e9°- “ P warunkach akustycznych wymaganych w budownictwie wyznaczonej wytrzymałości pasów w pojedyńczych odstępach dźwigara. ! P’ Kosińskiego (dok.) Willa amerykańska. — Antihigrasma, nowy Przyjmijmy natężenie stali na 1 cal²8tonn zaś żelaza 4 tonn, ! ®r0(^ek Prze(pw wilgoci mieszkań. — Z inźynieryi rolniczej: Budowni-to przekrój ze stali ma dwa razy większą wytrzymałość od takiego ! c^w0 m^eîskie (c,<i-) Wiedza popularna: Fotografia amatorska (dok) samego przekroju ze żelaza.    ; Nowe źiódło bogactwa naiodowego. Wiadomości pobieżne pism te-

Chcąc uzyskać wytrzymalszy przekrój pasa, potrzebujemy tylko i c^n^czn^c^ zaoianlcznJ®h. W odcinku: Wycieczka do okręgu górni-część jego jedną składową ze żelaza zastąpić taką samą ze stali, n. p. ! czef° w ^inac^ (z angielskiego). O przemyśle ze stanowiska ekonomii zamiast kątownika żelaznego dać stalowy. Przy takiem składaniu prze- ! P°Ktycznej P- W. Żukowskiego (c. d.) - Ryciny: Fig. w tekście. — kroju pasów jesteśmy o wiele wolniejsi w wyborze i dostosowywaniu ! Je(*na os°kna plansza, części składowych przekrojów zbliżając się ściśle do teoretycznej ilości1 materyału.

Do dzisiejszego immeru załącza się jedną tablicę (nr. X.) i dodatek: materyaly do słownika technicznego.

Treść : Sprawy Towarzystwa. — Sprawozdanie z wycieczki do krajowego zakładu dla obłąkanych na Kulparkowie. — O kanalizacyi miast w Niemczech i potrzebie ulepszenia kanalizacyi miasta Lwowa. — O planimetrach. (Z rys. na tabl. X. C d ) — Linie influencyjne dla mostów łukowych o trzech zawiasach. (Z rys. na tabl. X). — Rozmaitości. — Literatura techniczna.

Z drukarni K. Pillera.

Naktadem Towarzystwa politechnicznego.

TaUira . Z .

/JT

Fiÿ. 1.

*/

J    WŁ

' K 27 j,./'

ïig.z.

Fig. 3.

(f

XMK’Ar '

r:^ç'₂T'"

fC- - Ji--i

F „F

,F3"

-JL*

:7"X:::,t

àf'fe

L#'

o%: 5

—^--------_- T'-----T-----v

"---V F_

JJ £

EL

J!

,^/y-----1-,

— Ç-----1*

------

FF

Ozr]X

J"

l-i

Xlk-O"

T-

_*-----

•JT

ztor-i-îâ O \    !

v-X v

^ - T/ ‘

■i

____XL _

“>7 “

i.4

iT •-: ■-ex'

<Ą*\

--1"’? i    1

________

h‘ V‘

S! - i '

2-î*

6t

-*T

-ï

«i

«i._____

Ct

<7

\\^

'N

"X

xV

X-

es.*

1X0

CM

O'X

i*

-L

r- -

V\

+X-

Jlj----Xxj

if — •*,— -ł|

n$i

f-*

er

-j(l lilMk

0—X 0

ül

mm

I*    / /

QXOZ-

r/

Fi

!<■

Fig.F.

Fig. //.

-i

J?*

—«X "• ->

Kg 9-

l \

\w

-U

•il

i:

v------------V-Z-

Ï'4V-—l-r---------Zi*

Xc“"?î / 7 7V‘ \%

w'

V

a,

XT

_1J

\rr.

. Wi__

o;

û'

’*4

fi

Ml

5N

•r

t-

j.

//

i»

xL

_____ś._i_

■>    i-

»î    ;

JL.

---T6

£-

-------J/xi----

-X—^

Jicr. 3.

lè

Û\

/

4-

•*'-------4

-*j

IX

jL

KF

ool

1T

-i.

—■B

/•j

r*

Fig. /Z.

V------•■— >*,-------F** -*

<£~r

V V * dj -t

HOi

-O

"5

Fig. 25.

Jç

Fig. /b.

tf-------Jly--------j[_ _. -J0

-Al

i*

. *T

ioA i

fi

a\

G,

ta

gç_

T ^s r-rr

i i

I o

K

j i

- ii•_*

----»-

-i

k----r —4r a*

If-rfjLZzH-jt,-------4-*0

Fig /Ł

y?28.

'A 2

d,

Kl

I«'

t-

___.t _

t-x

Na

—r--*-

*r

4------

*-------

- 7-----

—-f*+ *-—4

*S.

ar

-fi

h*

~ *^o

Al --

/F

/Z

vO

Fig. 80.

Fzg. 21.

U.

a:

r Jk

TT

F?

a.

S¹

O]

al

ril

*

Si

'i..

O ÎO O

•Çï-3®

a\:Â

ot

7Z.

üZ

-F:

-j-

;i

i

7X1

—o- — — *■!

Ni' ¹

I

-xrH

Fl

-V

’ôX" o

ooooo¹

«T_<â l. q~|

O*

v~\

X⁷

, J&Âwzÿnùt JIFzJffiF,, -/3F.9. *

Wyrazy do słownika technicznego.

25

367.    Cyrkiel (krą żyd 1 o) n. Zirkel, f. compas, a. compassé,

narzędzie do zataczania kół i brania wymiarów.

368.    ze sprężyną n. Federzirkel.

369.    z lukiem u. Bogenzirkel.

370.    drążkowy n. Stangenzirkel.

371.    kalibrowy 1.) do mierzenia brył n. Greifzirkel.

372.    2.) do mierzenia dziur n. Lochzirkel.

373.    Czerwliwośc (stolarstwo ciesielstwo) n. Wurm-frass, Wurmstich f. pigure des vers, vermoulure, mom-Hnure, a. wormeatenes, choroba drzewa spowodowana podziurawieniem od robactwa.

374.    Czopiarka n. Zapfenschneidmaschine, f. machine à tenons,

a. tenouing machine, do robienia czopów.

375.    Dłubiarka n. Stermnaschine, f. machine à mortaiser, a. mor-

tising machine, wykonuje mechanicznie roboty dłutem ; służy przeważnie do wyrabiania czopów i gniazd.

376.    Drzewo czelne, drzewo sztorcowe n. Hirnholz, f. Äo/s taillé contre le fil, bois de bout, a. zcooc? cwć crossways, grainof, the wood eut across, cross-grain, ma powierzchnię prostopadłą lub ukośną do kierunku słojów.

377.    drzewo czerwliwe (stolarstwo ciesielstwo) n. wurmstichiges Holz drzewo od robactwa stoczone.

378.    drzewo gwiazdowe (stolarst. ciesl.) n. Kernrissiges Holz, f. bois gélif, bois étoilé, bois cadranné, drzewo okazujące z czoła szczeliny, które od środka ku powierz-ni pnia się rozchodzą, tworząc gwiazdę.

379.    drzewo podłużne (s t o 1 a r s t w o) n. Langholz, f. bois de fil, drzewo którego włókna idą w kierunku większego wymiaru.

380.    drzewo poprzeczne, (stolarstwo) n. Querholz, f. bois de travers, entre -toisé, a. intertie, którego włókna idą w poprzek większego wymiaru.

381.    drzewo zadzierżyste, zadziorne (s t o 1 a r s t.) n. verwachsenes Holz, f. bois rebours, którego włókna są powikłane.

382.    Gonciarka n. Schindelhobelmaschiene do wyrabiania gontów.

383.    Krajniczarka n. Kehlmaschine, f. machine à moulures a.

mou!ding machine, maszyna do wyrabiania gzymsów.

384.    Narzędzie mechaniczne n. Werkzeugmaschine, f. machi

ne-outi!, a. machine-tool, narzędzie poruszane mechanizmem.

385.    Nóż rzeźbiarski n. Grabstichel, do wykonywania robót rzeź

biarskich.

386.    Nóż stolarski, gnyp n. Schnitzer, f. couteau, a. whittle,

bywa dwojaki, na dwa sposoby używany i z tego powodu w odpowiedny trzonek oprawiany.

387.    ramienny, trzonek 500 mm. długości

388.    ręczny, trzonek 100 mm. długości.

389.    Obrzeźnikn. Rande!eisen, f. molette, narzędzie wałkowate

do wyciskania arabesek.

390.    Owiertki u. Bohrspäne, i. buchil!es, aiesures, coupeaude fo

ma-

ret, a. bore-chip, boring, chip, boring, chip, odpadki teryału przy wierceniu.

391. Pila n. Säge, f. scie, a. s«w>, narzędzie do przecinania. Te

goż części składowe :

392.    żelazko, blacha n. Sägeblatt, Sägeklinge, Sägeband, f. lame de scie, saw-blade web.

393.    Zęby n. Sägezähne, f, dents de scie, a. tootts, używane rozwarte lub nie.

394.    prosta n. Geradb/attsäge, ostrze podług linii prostej, zęby w linii prostej lub też w luku o wielkiem promieniu.

395.    obrotowa, kołowa n. Kreissäge, Cirkelsäge, Girkular-säge, f. scie circulaire, a. circular saie, ostrze podług linii kołowej, zęby w linii koła.

396.    bez ramy n. Säge ohne Spannung, f. scie sans chasis, a. unframed saw, piła o żelazku nieuaprężonem.

397.    zwyczajna, poprzeczna n. Quersäge f. passe partout, a. cros-ent-saw, używa się poziomo do przecinania w kierunku poprzecznym. Rznie w obydwu kierunkach. Piła ta bez ramy miewa ostrze proste albo wypukłe.

398.    lasowa n. JBack-Tag-Wald-Bauern-Säge, f. scie ventrue, jest w rodzaju poprzedniej odznacza się większą wypukłością ostrza.

399.    tracka n. Schrottsäge, Bretsäge, Dielensäge, Spaltsäge, f. scfe de scieur de long, scie de long, passe par tout, a. tong-saw, pit saw, whip s aie, ostrze proste. Piła ta bez ramy służy do przecinania drzewa w kierunku podłużnym. Rznie w jednym kierunku, używa się pionowo.

400.    ręczna, bez ramy n. Fuchsschweif, Fuchsschwanz, f. scie à main, scie à manche d'égolive, a. hand-saw, niema żadnej oprawy, tylko odpowiednio uformowaną.

401.    rękojeść żelazko mierne opatruje się dla większej mocy

402.    grzbietem n. Bücken, f. dossier, dos, a. back.

403.    z ramą n. Spannsäge, Stossäge, Gestell säge, gespannte Säge, f. scie montée, scie à chasis. .s*cie a monture, scie à gueue, a. framed-saw, frame-saw, span-saw, żelazko osadzone w ramę w celu naprężenia takowego.

404.    rama n. Fassung, Gestell, Sägegestell, f. monture chasis, a. frame, oprawa piły w kształcie ramy.

405.    kłodowa n. Klobsäge, Furnirsäge, f. à refendre, a. frame saw, rameer saw, piła osadzona w silnej czworokątnej ramie. Rznie w jednym kierunku, używa się pionowo.

406.    krawężna, krawężnica n. Oertersäge, f. scie à débiter, piła z ramą, osadzona na boku.

Części ramy są :

407.    ramiona n. Arme, Hörner,

408.    rozpora n.

409.    przetyczka n. Knebel, f. ganot.

410.    czopowa, czopówka n. Zapfensäge, do obrzynania wystających po nad powierzchnię czopów, w równej . z tą powierzchnią wysokości, także do obcinania wystających części obłogów i ztąd nazwa.

411.    piiki obłogowej n. Furnirsäge, f. scie à placage.

412.    Pita odsadkowa, z osadą n. Absatzsäge mit Anschlag,

f. scie à arroser i do wyrabiania czopów.

413.    odsadkowa, rozsuwana n. Quadrirsäge, do naci nań w różnej wielkości.

414.    krzywica n. Schweifsäge. f. •scie à tourner, scie à chan-scie à echancrer, scie à evider, feuillet a. tur-

tourner,

ning-saw, sweeping-saw, bow-snw, chaire-saw, podobna zupełnie do krawężnicy i czopnicy, różni się tylko wązkim bardzo żelazkiem.

415.    odczepna u. Aushängsäge, ma żelazko z jednej strony na haczyku zaczepione.

saw,

mm

PO

416.    sprężynowa n. Laubsäge, f. scie à conturner, sc/ę à mar-queterie, scie d'horloger, a. piercing saw, sulaying buble saw. do wycinania delikatnych arabesek 0,8—1,7 szerokości żelazka.

417.    garłaczek sprężynowy n. Decoupirsägc, Wippsäge, t. scie à découper, scie à pedale, a. //g sazc, serait saw, ta sama piła mechanicznie poruszana

418.    ręczna z ranią n. Handsäge, f. scie à main, 5—6 cm. szerokości żelazka.

419.    otworowa, otwornica n. Loch, Stich, Spitz, Säge, f. scie à main, scie à couteau, scie à voleur, scie à guichet, passe partout, passe-port, a. compass-saw, lock-saw, fret-saw, keg-liole-saw, do wyrzynania dziur, żelazko ważkie osadzone w trzonku.

420.    Pita nacięciowa, nasuwnica n- Gratsäge, osadzona całą

długością żelazka w oprawie; do wycinania na środku powierzchni nie tykając krawędzi.

421.    Pozioinnica n. Setzwage Schrotwage, Grundwage, Blei

wage, f. niveau, de menuisier, niveau à plomb, niveau à pendule, niveau à equerre, a. carpenters - level, solid - le-level, plumb-level, przyrząd do oznaczania poziomu.

422.    wodna, libella n. Wasserwage, f. niveau d'air, a. spi-rit - level, water - level.

423.    Przyrząd r. snariad, prybor n. Vorrichtung, Apparat, i. appareil, a. apparatus, wszelkie złożenia dwóch lub więcej części, w celu wykonywania jakiejkolwiek pracy.

424.    Rozwieranie zębów piły n. Schränken, aussetzen, f. con

tourner, donner la voie, a. setting, wykonują się za pomocą narzędzia t. z.

425.    Rozwiernik n. Schränk eisen, f. fer à contourner, tourne à gauche, a. saw-set.

426. Rozwor ii. Schrenk.

427.    Rzaz n. Schnitt mit der Säge, a. saw - eut cięcie wykonane pilą.

428.    Strugadło kołodziejskie, kobylica kołodziejska, n.

Schnitz b an h , Schneidbank, f. chevalet de tonnelier , a. cooper s- beuch, przyrząd przytrzymywania drzewa, podczas obrabiania tegoż siedząco.

42d, Sti ugarnia (b y b 1 a r n i a) n. Hehlerei, miejsce w którem się struganie odbywa.

do wyrabiania

4->0. Strugarka (h y b 1 a r k a) n. Hobelmaschine, f. machine à raboter, machine à planer, raboteuse, planeuse, a. pianin g. machin, maszyna do strugania.

431. Druciarka n. Zündhölzer höbet maschine drutów drewnianych.

452.Świder n. Bohrer, f. foret, perçoir, a. borer, narzędzie do wyrabiania okrągłych otworów.

43o. drewny n. Holzbohrer, f. tarière, a. auger, do wiercenia dziur w drzewie.

4o4. śliniakowaty Schneckenbohrer.

435.    topień, świder łyżkowaty u. Holzbohrer, Löffelbohrer, f. tarière à cuiller, a. shell anger, żelazko ksztalu rynewki.

436.    śrubowy n. Schraubenbohrer, f. tarière, à filet, tariere torse, a. serew - anger, twisted, anger, żelazko kształtu walca.

437.    środkowiec n. Zentralbohrer.

438.    rozsuwany n. Universalbohrer, o ostrzu rozsuwanem.

roz-

439.    świderek n. Nagelbohrer, świder ślimakowy małych miarów.

440.    Wiercic świdrować n. bohren, f. forer, a. to bore, wykony

wać okrągły otwór za pomocą świdra.

441.    W iertarka n. Bohrmaschine, f. alesoir, machine àalezer, a. boring machinę, przyrząd do mechanicznego poruszania świdra.

442.    Wietarnia n. Bohrerei, miejsce w którem się wiercenie odbywa.

443.    Wybijak n. Punze, f. poinçon, a. punche, narzędzie do wy

bijania w drzewie liter, liczb i t. p. znaków.

444.    Znacznik stolarski n. Streichmass, Reiss mass, Streich

model, Reissmodel, Parai lelmass, f. trusquin, traeequin, a. markmg-gauge, hifling-gauge, carpenters-gauge, przyrząd do znaczenia linii równoległych, tegoż części składowe:

445.    osada u. Anschlag, Kopf, f. tète, appui, régulateur, a. head.

446.    pręt n. Riegel, f. tige, a. stem.

Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań BłF* pod adresem: „Komisya słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.“ — Ulica Wałowa I. 4.

Z drukarni K. Pillera.

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI W C Z E L A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1. 27.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne-. Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z mate-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejscu jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.

A. BRATKOWSKI I SYN

polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH

BUDO WLANYCH,

ulica Hetmańska Nr. 14. obok kawiarni Wiedeńskiej

we Lwowie.

f.

i.

Przegląd Techniczny

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego.

Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku w ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków.

■VŚ7"air-a.xii£:i przed.pła/t3r:

Na prowincyi i w krajach Związku pocztow.

Bocznie .... Bs. 10 Półrocznie . .

■ ,!! f

1 'I®

“a! ® Ii 9 H • - ©

Od d. 1 lipca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod re- ® dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza bi- Ê blioteki Jagiellońskiej

„Przewodnik bibliograficzny“

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości */₂ — iy₂ arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy: 1. Bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskio i t. p.

Warunki prenumeraty:

z przesyłką- 1 złr. 24 cent.

całorocznie

ja-

w' Warszawie:

Bocznie . . . . Bs. 8 Półrocznie ... v 4

Prenumerować można w Redakcyi „Przeglądu Technicznego⁴⁴ w Warszawie, ulica Nowo-Zielna (przy Królewskiej) Nr. 40, oraz we wszystkich polskich księgarniach.

1 złr.

50 cnt.

28 „

10 „

Opłata od ogłoszeń za każdą ¹/₁₀ część strony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach Vb część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do księgarni G-otoetłmera i _ Sp. w Krakowie, albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego.

62

34

Wypróbowana. — Broń. — Gwarancja.

Cennils. na roK 10*70

P A PPVTTT Dp nWT

GUTE. VAN DER STRAETTEN & GS

Slś€t* MS o u 1er at * d de la Soueeniére MjMEGE {Belgique)

Niniejszem pozwalamy sobie zwrócić uwagę Szanownej P. T. Publiczności na opust 20 procent od już zmniejszonej dawniejszej eeny w skutek zastoju we fabrykach broni, z której to ceny jeszcze możemy coś opuścić i prosić o próbę, przyczem zapewniamy, ie wszelkich dołożymy starań, by zamówienia zadowolniły kupujących. Nasza przez 25 lat uznana i dowiedziona akuratność zwalnia nas od zachwalania wszelkiego towaru. Każde nawet najmniejsze polecenie uskuteczni się natychmiast i z całą sumiennością, jakoteż że wszelka nasza broń jest wypróbowaną i marką kontroli naszego rządu zaopatrzoną. Zamówienia nad 25 franków uskuteczniają się franco i bez cła. — Przy zamówieniach, których kwota niżej 25 franków wynosi, dołączyć potrzeba 1 franka za sztukę, jeżeli przesyłka ma być franco i oclona. Niekonweniujące przedmioty zamieniają się jak najchętniej. Następujące gatunki są na składzie:

» E w « :*•

JEK «

Rewolwer Lefauheux, 6 strzałowy, stal czysta, cal 7 mm.

»    »    „    „    „    lufa kantowana, cal 9 mm. .

Rewolwerowe strzelby 6 strzałowe, cal 12 mm., z 66 cent. długą lufą, siła dalekonośna 150 metrów Strzelby w laskach, wyglądają zupełnie jak laski do spaceru. Na 50 kroków jeszcze śmiertelnie dzia „ takie same, w ładnej oprawie    .    .    .    .    .

coo<

38

42

25

32

50

®es!©la.i.ms (strzelby Floberta odtylcówki.)

Cal 6. mm. strzela bez huku, cal. 9 mm. trochę z hukiem.

Wszystkie przydatne do śrutu i kul, przednie na ptaszki, szczury koty, także przydatne do strzelania do tarczy.

Dziecinne Teschins dla chłopców i dziewcząt od 6 do 12 lat, cały teschin 74 cm. długi, bez hałasu, siła dalekonośna 20 do 25 kroków. Cena ze szkatułką, opakowaniem, lasztokiem do czyszczenia i 25 patronami ......

Teschins dla większych dzieci, cała długość blizko 90 cm. Cal. 6 mm. bez łoskotu, siła dalekonośna 50 kroków, wygodna do otwierania i wyrzucania patronów, cena ze szkatułką, laską do czyszczenia i 25 patronami .

System Floberta, Cal. 6 mm., z pojedyńczą osadą, na czarno albo brunatno zabarwione, siła dalekonośna 50 kroków, za sztukę wraz ze szkatułką i opakowaniem ..........

„ Cal. 9 mm. z osadą elegancką z wyciąganiem na patrony, Gyme grawir. ze rzemieniem, za sztukę wraz ze szkat. i opakow. „ strzelba cal. 6 mm, z osadą na czarno lub brunatno rzeźb, ładnem grawir. i z rzem. lufa ciągniona, za sztukę z opakow. » Warnant-Remington, Cal. 6 mm. i 9 mm. z osadą drzewa orzechowego lub hebanowego, ze zamknięciem szczelnem paten-towanem, z rzemieniem lub bez takowego. Cal. 9 mm. nader miłe do polowania, szczególnie na stanowiska, kula zabija na 80 kroków sarnę, siła dalekonośna 100 do 120 kroków, za sztukę wraz ze szkatułką i opakowaniem

10 10

16 10

18

22

24 50

28

ix.«J n.e. (Z przodu nabijane.)

Pojedynki strzelby perkusyjne, z lufą ze stali lanej i osadą z drzewa orzechowego we wszelkich kalibrach, za sztukę Dubeltówki „    » z gładkiemi lufami ze stali lanej i damastu, do śrutu i kul z osadą drzewa orzechowego

Jednolufowe karabiny dla panów, które takowe nosić chcą, bez zwrócenia uwagi, te karabiny są 1 metr długie, nader lekkie, siła dalekonośna jak każdej strzelby do polowania na śrut i kule. Łoże jest wcięte między przód i kurek, długość blisko 67 cm. Można przeto bardzo wygodnie albo pod paletotem albo w kuferku nosić. Te strzelby kosztują jako strzelb z przodu nabijane wraz ze szkatułką i opakowaniem    \    .

Jako odtylcówki system Lefaucheux, Cal. 16 wraz ze szkatułką i opakowaniem .......

d.'o.lbel.’fô'wlcfi.. (Z tyłu nabijane.)

Cal. 16 zawsze na składzie będące. Inne gatunki jak Cal. 12, 14 etc., sporządzają się dopiero na obstalunek do 8 dni. Lefaucheux dubeltówki z lufą ze stali lanej .............

»    z imitowanymi lufami moirée damast, garnitur marmurowany, za sztukę wraz ze szkatułką i opakowaniem

„    z prawdziwie angielskiemi lufami niemieckiemi strumieniami Halbhorn, grawirowany i marmurowany, garnitur

„    brunatny londyński damast z podwójnym kluczem, ang. grawir., osada z drzewa heban., dobrze hartowane części żelaza

„    najlepszy londyński damast. z podwójnym kluczem, angielkie grawirowanie, dobrze hartowane części żelazne, wkładane

zwierzęta ze srebra na kominkach, osrebrzane strzemię, łoże z rzeźbioną lwią głową z okolarami » Buchsflinte, bez osobnego włożenia., lufa prawa ciągniona. Cal. 20 albo 24 do kul, lewa lufa gładka, Cal. 16 do sztrutu, z prawdziwemi lufami damasceńskiemi, z podwójnemi harnierami, dobremi zamkami, wizirem do opuszczania w lufach, wraz z formą na kule, za sztukę z szkatułką i opakowaniem ......    ...    85

„ Büchsflinte, z prawdziwemi lufami damasceńskiemi, prawa lufa ciągniona, Cal. 20 także 24 do strzału na kule, lewa lufa gładka Cal. 16 do śrutu,.łatwa do rozebrania, z 2 do tego przeznaczonemi lufami do śrutu, Cal. 16, które zamiast lui strzelbowych założone być mogą, zatem 4 lufy w ogóle, z podwójnemi harnierami. Krawędzie z srebrem nabijane, garnitur marmurowany, głowa, zamek i cyngel błękitne, najdelikatniejsze grawirowanie srebrem nabijane, z samodzia-łającym aparatem do wyrabiania patronów, forma na kule, wraz ze szkatułką i opakowaniem

Ceł*i.i.e    dLvi.f»e}Lt^ó'v«rl£jł« (Odtylcówki. Lancaster.)

Cal. 16 zawsze na składzie. Inne gatunki na zamówienie Centralnie bijące dubeltówki z lufą ze stali lanej .........

» dubeltówki z prawdziwego ciągnionego damastu ........

"    z angielskiemi lufami ciągnionemi, system podwójnego zamku, marmurowany garnitur

dubeltówki z delikatnemi lufami damasceńskiemi z żelaza kutego, system Martini, który się otwiera kluczem na cyngl wiszącym, otwiera kabłąk ze scenami myśliwemi lub innem grawitowaniem, najlepsza strzelba, za sztukę dubeltówki Garibaldidamast, ang. zamek pod kabłonkiem ang. grawir., nader dobrze hartow., łoże w oliwie pokostowane dubeltówki (łaribalcudamyst, podwójne zamki, angielski szary garnitur ze scenami myśliwemi, na kurku przytwierdzona igła do zapalenia, ogólnie używany, najlepszy system centralnie bijący .......

dubeltówki, najlepsze tureckie Rosendamast II 3 długość lufy, wypracowany starannie z wstawkami z cezilowanemi jeleniami, na zamkach, nader delikatne grawirowanie, hartowanie szare, Bascule a filet, masywne, żelazna oprawa dubeltówki, najnowszy system Remingtona (dubeltówka odtyleówka), z najlepszemi lufami Bernarda, w ogóle z najlepszego mąterjału w pojedyńczej ale bogatej oprawie, Cal. 12,14 i 16 wedle wyboru, te strzelby bywają, tylko przez mało i to tylko przez najlepszych rusznikarzy sporządzane, cena za szt. wraz ze szkat. i opakow., cena wedle oprawy od 180 do 280 — Patrony jako też rekwizyta myśliwskie po najtańszych cenach. Wszystko na składzie nie istniejące sporządza się wedle życzenia w najkrótszym czasie, także się grawiruje nazwisko na strzelbach. — Za opakowanie i szkatułkę nic się nie policzą, rrzy odbiorze o sztuk dajemy 10% rabatu, przy odbiorze 6 do 10 sztuk 15%, od 10 i wyżej 15% rabatu.

Pieniądze uprasza się przekąsem pocztowym nadsyłać, również przyjmują się wszelkie pieniądze i marki pocztowe.

ntwnr»fn!ik^ła^ także uzdolnionych agentów za prowizją i zwrotem wydatków na podróże. Staraniem jest także utworzenie składów komisowyeh we wTszystkich większych miastach.

Liege (Belgique.) 166. Boulevard de la Sauveniére.

17

25

26 50

37

118

. 110

60

Guil. Ed. van der Straetten & Cgie.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.

Z drukarni K. Pillera.