ßocznik III.

Lwów, 20. Lipca 1879.

Ir- 7.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie .    .    .

półrocznie .    .

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

6 złr.

D2WIGN

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

O IR O- J&. IŁT

TOWARZYSTWA FOLITECHNICZNE&O WE LWOWIE

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, expedycya anonsów Haasenstein & Vogler jakoteż jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Edward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK BADWAŃSK1 autoryzowany inżynier cywilny.

35°/₀ taonief.

lnEwmm

TEORYA

najmniejszych kwadratów

weäfoi wyMów jrof. D, Zlrożla

napisał

Angnst Witkowski, asystent geodezyi w szkole Politechnicznej we Lwowie.

Cena 1 zi, 50 centów,

Do nabycia ic biurze Towarzystwa Politechnicznego.

ll

c-o,

mm

•-Î

⁼ ? li Soł iW

w? ftpl

SKŁADY KOMISOWE:

W Tarnopolu u M. Kachanego, filia Banku Hipotecznego ;

w Przemyślu u M. Kozłowskiego.

Pracownia i sliafl wyroMw Mmlrn * ALFREDA ERUGA [

we Lwowie, ulica Arsenalska I. 2 i

I

(obok kościoła OO. Dominikanów)

przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki | blacharskiej wchodzące, a mianowicie: | ornamentowe, gzymsowe, pokrycia dachów, | wieży kościelnych, rynny i t. p.

Roboty wszelkie wykony wuj ą się su- g miennie i w jak najkrótszym czasie. |

§P§T" Zamówienia z prowincj i us!.u- | teczniają się jak najspieszniej.

ZASADY

perspektywy wolnej

NAPISAŁ

KAROL KASZKO WSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena egzemplarza 1 złr. w. a.

f*9&®99999*99999®99999999999999999999999999

€>©

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA FABRYKA PARKIETÓW

#1

999999999999999999999999999999999999999999

99

Posady

PIECÓW KAFLOWYCH

tesli

przy c. k. komisyi regulacyi podatku gruntowego (na prowincji)

I z płacą 1 złr. 50 ct. dziennie

są natychmiast do obsadzenia.

Interesowani zechcą się zgłosić po wyjaśnienie do Zarządu Tow, Politechnicznego,

na Zwierzyńcu pod Krakowem

przyjmuje zamówienia na

PIECE KAFLOWE

zwykle lab OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby architektoniczne •

z Terrakoty

podług dawnych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco. •

Aires ile listów: mów, met, im Hasia.

w Kamionce Strumiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem ssan. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi taorykA w amionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica Żółkiewska Nr. bo-Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorow, tak ze przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSFOł IIP, MlBP» L, 16HHßf §?fl.

Wyszedł i jest do nabycia

V •*«%

aautHaji*, fssp»fc

sns

ÄSt:»”ÄÄLTÄ3®OBn

Ww œa?

ca, T-ł

Cena jednego egzempl. 2 zł. 30 cent. w. a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa

politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Grudniu 1878.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Rocznik III.

Lwów, 20. Lipca 1879,

¹ *, WE LWOWIE f*

Ir. 7.

Prenumerata z przesyłką pocztową 10 Austryi wynosi: rocznie . . . półrocznie . .

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

złr.

DŹWIGNIA

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

OE6AN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Rękopisma nie użyte zwraca Redakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Koinifet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c.k Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Pawet Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

L. 266.

Ogłoszenie.

Z powodu służbowego przeniesienia naszego dotychczasowego reprezentanta w Przemyślu p. Idzikowskiego, przyjął w miejsce tegoż mandat na reprezentanta p. Stanisław Macharski, inżynier-asystent kolei Karola Ludwika, o czem się Szanownych członków uwiadamia.

Zarząd Towarzystwa.

Lwów, 9. lipca 1879.

Kador Juliusz, inźynier-elew kolei czerniowieckiej.

Pawłowski Tytus Kazimierz, c. k. praktykant budownictwa.

Peltz Jan, inżynier-elew kolei Karola Ludwika.

Preisner Józef, inżynier kolei Karola Ludwika.

Sikorski Tadeusz, inżynier-asystent Wydziału krajowego.

Sleżanowski Józef, urzędnik techniczny Wydziału krajowego.

Stelzer Konstanty, urzędnik kolei lwowsko - czerniowiecko - jasskiej w Bukareszcie.

Szotowicz Józef, c. k. geometra powiatowy.

L. 270.

Ogłoszenie.

Odczyt pana R. Iszkowskiego

u a zgromadzeniu tygodniowem dnia 1. marca 1879.

Z powodu założenia nowego katalogu bibliotecznego, uprasza się P. T. członków, którzy z biblioteki dzieła wypożyczyli, by zechcieli j „O środkach zaradczych przeciw wylewom rzek według syste-takowe zwrócić najpóźniej do dnia 30. lipca b. r.

mu Dumas, mylnie przypisanego inżynierowi Ilobolimowi".

Lwów, 15. lipca 1879.

Zarząd Towarzystwa.

Sprawozdanie

Jak wiadomo, pojawił się w ostatnich czasach tak zwany nowy system Hobohma, (Entlastungs - system) traktujący o środkach zaradczych przeciw wylewom rzek i określający bli-

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 16. czerwca 1879 r. : £₀j jcp recrulacyę. Przewodniczący p. Kovats.

Obecni pp. Bartelmus, Jägermann, Kakowski, Kamienobrodzki Radwański, Stwiertnia.

Ponieważ wspomniany system ma ewentualnie być zastosowany do zamierzonej przez gal. Wydział krajowy regula-cyi Dniestru, a jako taki będzie w swoim czasie wzięty pod

Protokół z posiedzenia Zarządu z dnia 12. maja b. r. przyjęto bez zarzutu. Przyjęto 6 nowych członków. Doniesienie reprezentanta : 11 wagę komisyi roztrząsającej dotyczące projekty, pozostawiam Towarzystwa p. Olszańskiego w Rzeszowie, iż p. Brzeźany zgłosił i sobie na później uwagi, jakie czy to w łonie komisyi czy po swoje wystąpienie z Towarzystwa, powziął Zarząd do wiadomości, i za jej obrębem odnośnie do tego systemu poczynić Wyda mi Sekretarz odczytuje pismo krakowskiego Towarzystwa technicznego, wektorem Zarząd tegoż Towarzystwa donosi o uchwale, jaka powzięta została przez to Towarzystwo, w sprawie zlania się z Towarzystwem politechnicznem. Zarazem zapytuje Zarząd krakowskiego Towarzy- : reglllaçyi 1’zek , który p. Hobohm W przedmowie Swego dzieła stwa, czy na podstawie przedstawionej propozycyi mogłoby nastąpić I jako swój własny pomysł przedstawia, nie jest bynajmniej porozumienie się obu Towarzystw ijakieby w razie przeciwnym zmiany ; anj uowy, ani też p. Hobohma pomysłem, gdyż lat temu już 21 nasz Zarząd zaproponował. Nad tą propozycyą krakowskiego Towarzystwa technicznego wywiązała się ożywiona dyskusya, w której brali udział wszyscy członkowie Zarządu. W końcu uchwalono wybrać dla tej sprawy osobną komisyę, w skład której wchodzą pp. Kakowski, Ra- j znalazł podobnie jak każda nowość (gdyż za taką przynajmniej dwański i Stwiertnia. Komisya ta ma zbadać stan rzeczy i Zarządowi j uchodzi) U nas tak zwolenników jak i przeciwników. Który odnośny wniosek uczynić na nadzwyczajnem posiedzeniu, które w tym j z |-,ych dwóch obozów odniesie zwycięztwo, pokaże sie później; celu w jak najkrótszym czasie ma być zwołane. Na wniosek p. Kamie- : nobrodzkiego uchwalono urządzić wycieczkę do Podhorzec na dniu 6. lipca b. r. Wykonanie tej uchwały polecono prezydyum. Na wniosek p. Jägermana uchwala Zarząd, iż każdy wykład miany na zgromadzę- i dla drugiego obozu zarówno pożądanem, a wyświecenie rzeczy niach tygodniowych Towarzystwa, staje sie własnością Towarzystwa, i z jej właściwego, zupełnie objektywnego stanowiska może we-Spisany wykład ma być przechowany w archiwach Towarzystwa dla ; dhig mego przekonania wpłynąć tylko na korzyść rezultatu, użytku członków lub ogłoszony w „Dźwigni“ z zastrzeżeniem jednak

dalszych praw autorskich. P. Radwański przedstawia w tej samej spra-:    .

wie wniosek komitetu redakcyjnego, aby prelegenci byli obowiązany i wa»ć z pizyczyn łatwyc do ZlOZUmiema.

W zamiarze złożenia powyższego dowodu, widzę się odpowiednie rysunki. Jeżeli prelegenci nie będą mogli przygotować j zniewolonym skreślić w krótkości myśl zasadniczą tego systemu spisanego tekstu, natenczas postara się Zarząd o stenografa. W każdym i który gdyby rzeczywiście był nowy, mógłby stanowić przynaj-razie jednak winien każdy prelegent przed wykładem przygotować ]    w ; „owa u budownictwa wodnego,

odnośne rysnnkr. Wn.osek przyjęty. .    j ^    ua pod3tawie wiasnych doświadczeń, zebra-

Inych niemal z wszystkich krańców Europy, ba nawet Azyi, i Afryki i Ameryki, powziął p. Hobohm przekonanie, że powodzie i wywołane silnemi deszczami i zerwaniem chmur są obecnie

się potrzebnem, a ograniczam się tym razem do celu właściwego kej rozprawy, t. j. do złożenia dowodu, że ten nowy system

ak został przez innego autora a poniekąd nawet więcej wyczerpująco niż to p. Hobohm uczynił, ogłoszony. System ten

akikolwiek zaś obrót ta sprawa weźmie, zdaje się być pewnem, e poznanie genezy tego systemu będzie tak dla jednego jak

Do skonstatowania tego faktu przywiązuję zatem wielką

przed wykładem złożyć Zarządowi spisany tekst swoich wykładów i

*Do Towarzystwa przystąpili:

Czerwiński Józef, inżynier-asystent kolei czerniowieckiej. Gozdowski Władysław, asystent szkoły politechnicznej.

Na dowód, jak daleko pan Hobohm posunął się w tern przypisuje on z jednej strony skonstatowanemu już zresztą [ twierdzeniu, muszę przytoczyć, iż tenże na stronicy 149 swego do syta niszczeniu lasów, tych regulatorów odpływu wody j dzieła nawet i z przekopem Dunaju pod Wiedniem wykona-deszczowej, z drugiej zaś używaniu grobel do zabezpieczenia j nym się nie. zgadza, nie uwzględniając i tej okoliczności, że się przed powodziami. Odnośnie do drugiego z tych faktów, I ten przekop nie przeszkadza wcale irrygacyi okolicy Wiednia, twierdzi p. Hobohm, iż woda odpływająca przy każdym stanie [czego dowodem, że Wydział krajowy dolno austryaeki zamie-swej wysokości zawsze tern samem korytem, osadza w niemirza pomimo, iż przekop już zrealizowany, irrygować obszar materyał z górnej przestrzeni naniesiony, przez co się dno [rzeki March wodą dunajową, a projekt dotyczący, za który ustawicznie podnosi, tak, iż po dłuższym przeciągu czasu wy-1 wspomniany Wydział otrzymał na ostatniej paryzkiej wysta-lewy stają się o wiele niebezpieczniejszemi, niżby takowe były j wie złoty medal, został również i przez najznakomitszych bez wspomnianych grobli. Niemniej ważną jest również ioko-[pertów austryackich i niemieckich za dobry uznany, liczuość, że skoro z powodu wzniesienia się dna rzeki stan

dotkliwsze mi niż to bywało dawniej, którą to okoliczność

ex-

Pan Hobohm nie podaje zresztą sposobu, w jakiby podług nizkiej wody wzniesie się nad poziom przylegających do grobli I jego widzenia rzeczy należało było regulować Dunaj pod Wie-gruntów, wody pod groblą przesiąkające zabagniają zwykle I dniem. Że kolmacya zastosowaćby się tam nie dała, nikt o okolicę. Twierdzenie to, z którem spotkać się można prawie item nie wątpi, gdyż w takim razie mieszkańcy stolicy byliby w każdem hydrotechnicznem dziele, jest zresztą bardzo siu- I musieli wyprowadzić się na jakich lat kilkadziesiąt — lecz dokąd? tego podobnie jak i wyż wspomnianego sposobu, w jaki W przekonaniu zatem, że przyczyny zniżenia się najniż- ! Dunaj regulować należało, nie znalazłem w dziele p. Hobohma.

Za to jednak znalazłem w niem wiele innych, bardzo

sznem.

szego stanu wody, wylewów rzek a względnie zabagnienia okolic są już ogólnie znane i za prawdziwe przyjęte, nie widzę | pięknych poglądów i rzeczy, które jednakowoż jako odnoszące potrzeby nad niemi dłużej się zastanawiać, zatem przejdę do i się wyłącznie do poprawy kultury ziemi, podobnie jak wszy-środków, jakie p Hobohm podaje w swem dziele celem uchy-jstkie w tern dziele zawarte daty statystyczne co do gatunków lenia tych wadliwości.    [Kleinvieh, Grossvieh, General i Spezial - Dünger, jakoteż

Aby naprawić przynajmniej w części złe wywołane wy- j kompostów różnego rodzaju, chociaż z żalem, jednakowoż jako niszczeniem lasów, to jest wznieść stan wód najniższych azara-jnie należące do rzeczy pominąć tu muszę, zem uniemożliwić nadal powodzie, zaleca p. Hobohm naj pierwej j    Podawszy w krótkości istotę tego niby nowego systemu

zalesić ile możności jak najwięcej gór a zwłaszcza stromych, i pan Hobohma, muszę jeszcze skonstatować, że pan Hobohm i równocześnie zamknąć jedną część obszaru opadowego pod j ogłasza ten system wyraźnie jako swój własny utwór, uwagę wziętej izeki, a względnie uchwycić i zatrzymać część i wet zastrzega sobie wszelkie z tym rzekomo nowym systemem wody z tego obszaru ku dolinom odpływającej , wraz z mate- j związane prawa, przysługujące mu jako wynalazcy, ryałem przez wodo ze stoków gór niesionym, który to mate-'

a na-

Tytuł opiewa jak następuje:

„Grundzüge für die Beseitigung der Ueberschwemmun-

zu

W celu udowodnienia powyższego twierdzenia, wydaje ryał ma być używanym jako nawóz dla poprawy gleby. Zamknięcie [mi się naj stosowni ej szem powtórzyć własne słowa p. Hoboh-to dopływów ma być wykonane za pomocą jazów w poprzek ima, odczytując szanownemu Zgromadzeniu tytuł i przedmowę dolin wybudowanych (Thalsperren) irezerwoarów umieszczonych i jego dzieła, w odpowiednich miejscach. Woda z gór ściekająca, a zatrzymana za takiemi jazami i w rezerwoarach, byłaby tym sposobem zmuszoną wsiąknąć w ziemię , przez co by podobnie ; gen mit gleichzeitiger Durchführung der künstlichen Bewäs-jak pod wpływem działania lasów tworzyły się nowe źródła, I serungen nach einem neuen Systeme nebst Beiträgen für das które by dopiero po upływie dłuższego czasu wydzielały swą | Ent- und Bewässerungsprojekt der March- und Thaja Gebiete, wodę u podnóża gór i zasilały nią regularnie strumienie i i mit einer Flusskarte und 8 Kartenbeilagen. Auf Anregung Sr. rzeki, wyrównywując tym sposobem różnicę, jaka obecnie z po-| Excellenz des Herrn k. k. Ackerbau Ministers Grafen wodu nagości gór zachodzi przy wszytkich rzekach, między | Mannsfeld, bearbeitet von Heinrich Hebohm, Civil-Ingenieur. najniższym a najwyższym stanem wody.    [Alle Rechte, auch das der Uebersetzung in fremde Sprachen,

Celem spotęgowania tego wsiąkania w ziemię jako też i Vorbehalten. Wien 1877. *)“ tarcia i ewaporacyi wody proponuje dalej p. Hobohm, aby j Po określeniu poprzednio wprawdzie tylko ogólnikowo, je-zwalniać i zatrzymywać ile możności bieg strumyków i rzek, : dnak dla dalszego porównania z wystarczającą dokładnością począwszy od ich źródeł, co się da uskutecznić za pomocą prze- i zasady w mowie będącego systemu i skonstatowawszy wła-dłużenia ich biegu i rozdzielania ich na sieć mniejszych kanałów ; i snemi słowami p. Hobohma fakt, iż tenże sobie wyłącznie ten przy górskich potokach należy prócz tego urządzać wodospady I utwór przypisuje, nie pozostaje mi jeszcze, jak odczytać sza-(kaskady) a pizy większych rzekach boczne kanały tak dłajnownym Panom kilka ustępów z broszury, którą mam pod ręką. odprowadzenia nadmiaru wody jak i dla zwolnienia jej odpły- j Broszura ta wydana w r. 1873 przez c. k. radcę rnini-wu a to przeważnie ze względu na zużytkowanie tej wody do i steryalnego i naczelnego inżyniera regulacyi Dunaju p. J. Wexa irrygacyi. (Na tern miejscu pozwolę sobie zauważać, że: o ile i ma następujący tytuł:

się ze stenogramu mieszczącego sprawozdanie z dotyczącego:    „Ueber die Wasserabnahme in den Quellen, Flüssen und

posiedzenia Towaizystwa dowiedziałem, zarzucano wprawdzie i Strömen bei gleichzeitiger Zunahme der Hochwässer in den p. Hobohmowi nieoryginalność zasad jego systemu, tę zaś tu i Cultur - Ländern von J. v. Wex, k. k. Ministerialrath und wyszczególnioną ideę uznano jeszcze za jego własną.)    i Oberbauleiter der Donau-Begulirung bei Wien etc. Wien 1873.“

*) Przedmowę do powyższego dzieła, odczytaną przez Szanownego prelegenta, nie zamieszczamy dla braku miejsca. Eed.

Z powodu wadliwości grobli, które p. Hobohm ogólnie i Jak już z tytułu łatwo poznać, autor tej broszury wy-skonstatował, zaleca bezwarunkowe ich zarzucenie, i radził tknął sobie za zadanie, dowodne wykazanie ustawicznego używać przy regulacyi rzek a względnie ieh wybrzeży prawie i wzmagania się wylewów rzek przy równoczesnem ubywaniu wyłącznie kolmacyę, to jest naturalne wznoszenie brzegów za; pomocą naniesionego a zatrzymanym i osadzonym być mającego namułu, dającego zarazem bardzo dobry nawóz.

szurze

przeciętnej ilości wody w źródłach i rzekach i zniżaniu się j iimi autorowie koniecznie natrafić w któremkolwiek dziele na stanu wód średnich jakoteż najniższych w rzekach i stru- j powołaną tamże broszurę p. Wexa, której cytaty poprzednio mieniaehprzyczyny tych wadliwości przypisuje .autor prze- ] w tym celu wykazałem — zważywszy zatem to wszystko, uzna-ważnie wyniszczeniu,lasów. Pominąwszy zatem wszelkie pisma; nie tej pierwszej alternatywy za możliwą, byłoby według me-które te kwestye poprzednio traktowały, a które w tej bro- ; go pojmowania rzeczy co najmniej bardzo naiwnem.

są po największej części wymieuione, każdy, kto ją j 2. Alternatywa. Że p. Hobohm zaczerpnął swój system odczytał, mógł się jeszcze przed powrotem p. Hobohma z jego j z jednego z dzieł przytoczonych, a zgubiwszy się w ogromie chińsko - afrykańskiej podróży dowiedzieć, jakie skutki wywo- i doświadczeń zbieranych po świecie, właśnie o tej drobnostce łało zniszczenie lasów nie tylko w Europie, ale i w Chinach, j zapomniał.

Afryce i w ogóle na całej prawie kuli ziemskiej.    Jakkolwiek nie mam tej alternatywie nic do

Dla .dalszych dowodów muszę jeszcze nadmienić, że prócz i cenią, pozwoliłbym sobie jednakowoż zauważać, że pomi-p jjobohma wszyscy inni autorowie, którzy po roku 1873 | nąwszy ustępy odnoszące się do kultury ziemi, dzieło p. Ho-o budowlach wodnych pisali — powołują się na dowo- i bohma miałoby bez tej drobnostki wartość opisu podróży, a dnie w tej broszurze wykazaną konieczność zapobieżenia dal- i zatem, że i o nowym systemie mowy by nie było.

Ponieważ do roli prokuratora uprawnionym być się nie zaprowadzenia ile możności raeyonalnej gospodarki lasowej ; j czuję, a rozprawa ta ma charakter czysto objektywny, nie w ostatnich czasach miałem właśnie dwa takie dzieła pod ! widzę potrzeby dalszego analizowania tych obu alternatyw, a mianowicie „Die Ermittlung der Durchflussprofile ! zatem i co się tyczy osoby p. Hobohma jako powagi hydro-Tiefenbaeher 1879 i „Landwirtschaftlicher Wasserbau ! technicznej, każdemu sąd jego własny pozostawiam.

Dr. Emil Perels 1877,“ do których to dzieł szanownych

zarzu-

szemu

niszezeniu lasów i ponownego zalesienia gór, jakoteż

ręką, a

von

von

Wreszcie muszę jeszcze nadmienić, że omówione w tern słuchaczy w eelu stwierdzenia tego, co tu wypowiedziałem i Zgromadzeniu, a bez wątpienia błędne twierdzenie prof. Diiu-odsyłam. Autor broszury podaje w końcu środki przeciw ! kelberga, iż system rzeczony był w całej swej objętości zna-wylewom rzek, o wzniesieniu wód niskich, powiększeniu prze- ; nym już dawniej, jednak tylko w ściślejszem kółku inżynie-ciętnej ilości odpływów i t. p., które jako stanowiące właśnie i rów, może chyba ztąd tylko pochodzić, że panu Diiukelber-rdzeń zamierzonego przezemuie dowodu, jestem zniewolonym j gowi nie było znanern ani przytoczone tu dzieło p. Dumasa szanownym panom w oryginalnem ich brzmieniu odczytać i j z r. 1857, ani też broszura p. Wexa z r. 1873, której ustępy właśnie teraz proszę o jak największą łaskawą uwagę. *)    ; pozwoliłem sobie szanownym ,panom 'odczytać. Każdy musi

cze

Z przytoczonych tu ustępów, powzięli szauowni słucha- i bowiem przyznać, że skoro jakakolwiek myśl nowa lub też bez wątpienia już przekonanie, że ten tak zwauy nowy j nowy system wydane zostały drukiem choćby w jednym tylko system Hobohma jest identyczny z systemem Dumasa, przez j języku europejskim, przezto samo przekroczyły już granicę ści-tegoż w cytowanem dziele z r. 1857 ogłoszonym, a przez Wexa ; słego kółka i stały się własnością świata. Jakim sposobem mógłby w roku 1873 na nowo, i o ile mi wiadomo w niemieckiej i zatem system ogłoszony przed 21 laty w języku francuzkim, literaturze w ogóle po raz pierwszy podniesionym, jakoteż ; a przed pięciu laty powtórnie w języku niemieckim być wła-uzupełniouym kilkoma dalszemi uwagami tegoż autora.    i suością autora, podnoszącego takowy później o lat 21, a wzglę-

masa

W systemie Hobohma, o ile się takowy do unormowa- i dnie o lat 5, i to znowu w języku niemieckim, tego — jak nia stanu wody w rzekach, t. j. do podniesienia wód niskich ; mi się zdaje — i najzaciętszy wielbiciel powagi p. Hobohma i zniżenia wód wysokich, a względnie uchylenia wylewów, ! ani pojąć nie zdoła, ani też wyjaśnić się nie podejmie, w ogóle zaś do regulacyi rzek i irrygacyi gruntów odnosi, i Zebrawszy zatem sumarycznie wszystko poprzednio po-nie ma zatem ani jednej idei, któraby przedtem nie była zna- j wiedziano, stawiam na tej podstawie twierdzenie, ze ten ną i dyskutowaną, czego dalszym dowodem jest niemniej i \ przez p. Hobohma jako jego nowy pomysł ogłoszony system okoliczność, że według podania p. Wexa, system ten p. Du- i będąc od lat 21 powszechną własnością, przez niego po raz znalazł już częściowe zastosowanie w nadreńskiej doli- | drugi — wynalezionym być nie mógł, a zatem, że nie jest nie i Chinach, i rzeczywiście miał wydać pomyślne rezultaty, j systemem p. Hobohma, lecz jest systemem p. Dumas’a, je-Ponieważ tedy p. Hobohm swój nowy system, który jak ; żeli nie uwzględnimy już nawet faktu, że Chińczycy ten syto według mego widzenia rzeczy dowodnie wykazałem, jest j stem przed 3000 do 4000 lat na ogromną skalę zastosowywali. identyczny z systemem Dumasa, ogłosił dopiero w r. 1877,

Doświadczenia, tyczące się oporu, na jaki Przyjąwszy atoli identyczność systemu Hobohma z sy- j natrafia ruch pociągów, wykonane na kolei Lwowsko-

stemem Dumasa za fakt dokonany, nasuwają się pod względem genezy systemu Hobohma mimowoli dwie alternatywy, a mianowicie :

1. Że p. Hobohm nie czytając nigdy ani dzieła p. Dumasa, ani też broszury p. Wexa, zaczerpnął sam z siebie i

Zwa-

Dumas zaś swój w r. 1857, wynika z tego bezsprzecznie, że Dumas owego systemu z dzieła p. Hobohma nie zaczerpnął.

Czerniowiecko-Jasskiej.

Napisał

Do

MAN

JjOSTKOWSKI.

(Dokończenie).

Y.

niezależnie od tych autorów w mowie będący system, żywszy jednak, że p. Hobohm musiał bez wątpienia przed napisaniem swego dzieła kształcić umysł hydrotechniczny na; Ażeby otrzymać lepszy przegląd liczb uwidocznionych najznakomitszych nowoczesnych autorach i że ku temu przy- ; w poprzedzającej tabliczce, przedstawić można każde z 10 toczone w jego przedmowie daty meteorologiczne i dzieło Lo- ; doświadczeń w sposób wykreślny pod postacią linii ki żywej-

kulturze ziemi jedynie wystarczyć nie mogły —■ że, pominąwszy już nawet dzieło p. Dumasa, musiał podobnie jak; się kończy a poziomo się zaczyna, i podzielmy, począwszy od _____    i tego punktu poziomą Ax, na części A, 1 — 1,2, — 2,3 —

*) Szanowego Czytelnika odsełamy do przytoczonej broszury. Red.;3, 4    .... wynoszące 50 metrów.

renza o

Niechaj przedstawia punkt A miejsce, w którem spadek

y!

sób postępując odczytać można, na starannie wy-883'6kreślonej krzywej, następujące daty:

J W*

709 V

i/*,

jDcń

Tlf-¹

150

160

170

180

408-150

466-288

528-683

595-430

190

200

210

220

666-630

742-389

822-819

908-038

Liczby tej tabliczki, które stosownie zaokrąglono, tak, że linia krzywa C R S z której wypły-Każdej z tych 50 metrowych dróg odpowiada pewien; wająi jest lillią ciągłą a wiec nie lillią łamaiia> jak ja podaj-a

czas wyrażony w milimetrach przesuwającego się paska ; czas j bezpośrednie odczyty zdjęte z paska aparatu telegraficznego, ten, ustawiamy jako pion przy każdym odpowiadającym mu ' odcinku. Tak u. p. odpowiada w doświadczeniu numer 1

15

19 X

i podlegają pewnemu prawu, które odszukać trzeba.

Krzywa CBS przedstawia obrazowo szukane prawo, chcąc i zaś ująć prawo, ukryte pod postacią owej krzywej, trzeba od-; szukać równanie tej linii. Grdyby opór ruchu się nie zmieniał i podczas jazdy, gdyby więc miał wartość stalą, przedstawiać i by musiała krzywa nasza linię paraboliczną. Jej równanie i byłoby więc równaniem paraboli. Przekonać się o tern nie Tym sposobem otrzymane piony «1 — b 2 — c 3 — jtrudno.

d4 ... których końcowe punkta a, b, c, d,... łączymy ze ; Skoro ruch pociągu rozpoczyna się po linii poziomej sobą, dają krzywą a, b, c, .. . przedstawiającą wykreślnie j w punkcie C z chyżością = O i odbywa się w kierunku związek zachodzący pomiędzy drogą a czasem, w którym prze- j strzałki oznaczonej na figurce, a zaś oznacza chyżość jaką bieżoną została.

drodze A, 1 . . . długość paska a 1 = 149-5 mm.

b 2 = 154-3 „ c 3 = 159-3 „ d4 = 165-3 „

i t. p.

pociąg uzyskuje po upływie pierwszej sekundy biegu swego, Wykreśliwszy w opisany sposób każde z 10 doświadczeń, I to wynosi przeciętna chyżość ruchu podczas tej sekundy otrzymamy 10 krzywych, z których każda z osobna przed- i o -f- a stawia obraz ruchu podczas doświadczenia. Ponieważ ruch j 2 podczas wszystkich doświadczeń podlega jednemu tylko prawu, j jazda tak, jak się odbywała podczas pierwszej: t. j. przyspie-a nie dziesięciu, przeto wszystkie krzywe muszą przedstawiać i sza się w sekundzie o tyle, że nabiera po upływie sekundy jedną tylko linię t.j. muszą być odcinkami jednej i tej samej i końcowej chyżości a metrów, a ponieważ druga sekunda roz-krzywej.

= metrów. Podczas drugiej sekundy odbywa się

Że tak jest w istocie przekonamy się łatwo, biorąc jako wątek układu prostokątnych rzędnych, już nie punkt wyjścia A, lecz punkt końcowy, t.j. punkt w którym wolno toczące się wagony każdą rażą się zatrzymywały. Licząc w kierunku biegu wagonów od punktu A leży punkt końcowy w doświadczeniu

z.

Si*

poczyna się tą chyżością jaką się zakończyła pierwsza, a więc chyżością a metrów, więc wynosić będzie końcowa chyżość po upływie drugiej sekundy 2 a metrów. Przeciętna zaś chyżość jazdy w ciągu obydwóch sekund, a więc w ciągu biegu wynosi

⁰ + 2 a_₀

2

metrów. Licząc podobnie, przekonamy się, że

I przeciętna chyżość biegu po upływie trzech pierwszych sekund ■N \ wyniesie 3. a po upływie y sekund y.

.. M. \ droga, jaką pociąg przebiega w ciągu y sekund, wyraża się w takim razie iloczynem czasu y i chyżości y. a więc wzo-

y², a skoro x przedstawia długość tej drogi

U)|

metrów. Całkowita

numer 1 w oddaleniu 18 X 50 + 11-993 = 911-993 m.

18 X 50 + 22-803 = 922*803 m. | rem y. y. ~ =

5 x 50 + 48-118 = 298-118 m-1    L

Jeżeli więc punkt ten nazwiemy literą C, i obierzemy i mamy x — ^ y² tub też y² — ~ x jako równanie tej krzywej, go jako wątek układu prostokątnego, a odcinać będziemy na ;    ^

poziomej w kierunku odwrotnym od kierunku biegu, ustępy wynoszące w doświadczeniu numer 1. kolejno 1P993, 50, 50,

50 . . . metrów, w doświadczeniu nr. 2. 22*803, 50,

50 ... m. i t. d., to się przekonamy, że wszystkie krzywe, przedstawiające pojedyńcze doświadczenia, wpadną w jedne tylko krzywą, że każda z nich jest kawałkiem krzywej przedstawionej we figurze następnej, wykrojonym w innym miejscu.

10

« [CM

która przedstawia obraz biegu jednostajnie przyspieszonego. Powyższy wyraz jest równaniem paraboli i poucza nas, że obrazem ruchu jednostajnie przyspieszonego lub też ruchu jednostajnie opóźnionego, jest zwykła parabola. Ruch zaś jednostajnie przyspieszony lub jednostajnie opóźniony powstaje wtenczas ;ylko, gdy przyspieszenie lub opóźnienie jest jednostajne t. j. gdy wynosi w każdej po sobie następującej sekundzie ilości jedna-ro wielkie, jak w naszym przypadku a metrów. Przyspieszenie . lub opóźnienie będzie zaś wtedy jednako wielkie, jeżeli opór na Mając linię CS wykreśloną odcinać można na pionowej [jakj riiej1 uatrafia, w każdej po sobie następującej sekundzie rzędnej czasy t wyraziwszy je w sekundach i odczytywać ńa;^^ jedliako wielkim. Jeżeli więc opór ruchu jest wartością figuize odpowiadające tym czasom diogi.    i stałą, od chyżości jazdy niezależną, to krzywa przedstawia-

Tak n. p. odpowiada czasowi t — CN — 150 sekundująca obraz tegoż ruchu będzie miała postać paraboli. Odwro-droga S — B N— 408*15 metrów, czasowi CM=. 230 sekund, Unie znów, skoro spostrzegamy, że wykreślona krzywa nie jest odpowiada droga MS— 998-118 metrów i t. p. W ten spo-;parabolą, wnosimy, że opór ruchu nie miał wartości stałej,

lecz się zmieniał podczas jazdy. Parabola jest wiec znamieniem oporu niezmiennego, czyli oporu stałego.

Ażeby rozstrzygnąć, czy wykreślona krzywa C RS jest

CO

parabolą, przekonać się trzeba, czy — ma wartość stałą, jak

zpowyż podanego równania za t, otrzymujemy równanie krzywej C S R, a więc szukane prawo ruchu :

176

24

y²

t' + Toï

W równaniu tern oznacza :

10⁴

2)

tego wymaga równanie paraboli, t.j. czyli

\r

tvD ÇS

jest war*

tośeią stałą. W naszym przypadku nabiera iloraz

W’

czyli

ze względu na powyższą tabliczkę iloraz ^ J następujące war

wi co

A drogę w metrach, liczoną w odwrotnym kierunku biegu, od punktu w którym na poziomej ubiegające wagony się zatrzymały ;

t czas w sekundach, potrzebny do przebieżenia drogi S.

Widzimy więc, że prawo ruchu wolno biegnących wagonów ukrywa się pod postacią krzywej czwartego stopnia.

tości:

VII.

408-150

150²

= 0-01810

466-288

160²

= 0-01821

528-683

170²

= 0-01829

595-430

180²

= 0-01837

666-630

190²

= 0-01846

742-389

200²

= 0-01856

W ustępie poprzedzającym określono równanie krzywej, pod której postacią ruch po poziomej się ukrywa. Obecnie zachodzi pytanie, w jaki sposób oznaczyć można opór znając równanie ruchu. Jeżeli dane jest równanie ruchu mające kształt

822-819

210²

= 0-01865

908 038

220²

= 0-01876

w którem oznacza S drogę, t czas ; wiemy że pierwsza pocho-

dna tej funkcyi:

998-118

(\~È) Przec^awia

= 0-01886

230²

które to wartości, jak widzimy, są wartościami zmiennemi, co nas poucza, że prawo rucbu wolno biegnących wagonów ująć się nie daje pod postacią paraboli, czyli że opór na jaki natrafia pociąg podczas swego biegu, zmieniać się musi ze szybkością jazdy.

to, co nazywamy chyżo-ścią jazdy, druga zaś pochodna tejże samej funkcyi, czyli to, co nazywamy przyspieszeniem biegu. Jeżeli więc

c przedstawia chyżość, p przyspieszenie, to mamy

d*S _    _

dP ~ dt ~ V

d-² S

dS

si —c'

YI.

Równanie linii pod której postacią ukrywa się prawo wolno na dół biegnących wagonów oznaczyć można łatwo znając czasy, w których wagony przebiegały pewne znane drogi. Tabliczka przytoczona w ustępie Vtym daje nam tak drogi, jakoteż czasy w których owe drogi przebieżone zostały. Drogi 408-150, 466-288, 528*683, 595-430 ... przedstawiają szereg liczb, do którego wyszukać trzeba_ ogólnego wyrazu chcąc odkryć prawo, jakiemu- podlega jego budowa. Jeżeli przedstawia a pierwszy wyraz szeregu, zaś A, A₂ A₃ . . . przedstawiają różnice dwóch po sobie następujących wyrazów tegoż szeregu, to ogólny wyraz przybiera postać

a + (n 1 l)âi+(» 2 l)^2+(rc 3 i)a₃ + . . . skoro oznacza n ilość wyrazów składających cały szereg. W naszym przypadku mamy :

408-150 — 466-288 — 528*683 — 595-430 - 666-630 58-138    62-395    66*747    71-200

4-257    4-352    4*453

0-095    0-101

0006

Ze względu na znaną funkcyę S — f (t), której wartość określono w ustepie VI, mamy

10⁴ “ 1U⁹

..

352

10⁹

. . . . 4)

W ten sposób znaleźliśmy wielkość przyspieszenia, znamy tern samem i opór jednostkowy, gdyż wykazano w ustępie II, że skoro oznacza o opór w kilogramach na jaki natrafia każda tonna ciężaru pociągu, będzie

o = 102 p

wstawiając w ten wyraz za p powyż otrzymaną wartość, wy-

0=3,5 + w

pada

5)

a przeto :

a = 408-150, At =58*138, â₂ =4-257 â₃ = 0*095,

A 4 = 0 006, A 5    A g A7

jako wartość szukanego oporu, wyrażoną w kilogramach. Widzimy więc, że opór zawisł od czasu, w którym bieg wolno puszczonych wagonów się odbywa, im dalej się wagony znajdują od miejsca w którem się zatrzymują (im większem jest t) tern większy opór natrafiają. Przy początku biegu jest opór większym, zmniejsza się zaś im dalej na poziomej wagony się posuwają. Tak n. p. wynosi opór w punkcie, od któ-wolno biegnące wagony jeszcze toczyć sią mają 1000

na

rego

sekund nim się zupełnie zatrzymają

. — 0

Podobny szereg przedstawiają liczby czasów, czyli liczby: 150    160    170 ISO

o=3-5-f ^rz. 1000 = 3-509 kilogr. 10⁶

10

10

tH

gdzie a = 150, dt = 10, d₂ = d₃ = dt = . . a przeto ogólny wyraz

t = a +£» i l}^i +    2    3    ^3 + • • •

z którego wypływa

każdą tonnę ciężaru pociągu, podczas gdy w punkcie, oddalonym od punktu końcowego tylko o 100 metrów, wynosił opór już tylko

na

t = 150 + 10 (n — 1)

Wstawiając w wyraz podany za &, wartość n wypływającą

o = 3-5+ ^-₆. 100 = 3-501 kilogr.

Ponieważ im bliżej wagony się znajdują tego punktu na linii poziomej, w którym się zatrzymują, chyżość ich biegu jest mniejszą, wiec sie nasuwa mniemanie, ze opór îuchu zmieniać się musi z chyżością biegu. Chyżość biegu w każdym punkcie

drogi oznaczyć można w przybliżeniu, skoro przyjmiemy, że ; lub, biorąc obustronnie logarytmy : odległość od jednego klucza telegraficznego do drugiego, prze-bieżoną została jednostajnie. W takim razie otrzymamy przeciętną chyżość biegu podczas każdej po sobie następującej 50. i a ponieważ metrowej drogi dzieląc drogę (50 metrów) przez czas w jakim1 przebieżoną została.

Tabliczka, podana w ustępie Y poucza, że licząc od i punktu w którym wagony na poziomej się zatrzymały, (w od- ! wrotnym kierunku biegu), w ciągu 160 -150= 10 sekund,! przebyły wagony drogę 466*288 — 403*150 = 58*133 metrów

53*138

przeciętna szybkość biegu wynosiła przeto —= 5*8133

metrów na sekundę. W następnych 10 sekundach, licząc od i lub też po wstawieniu x = mt

4 5 TM²

I C0SX — 1

l (1 — z) =— Z —

zaś z =

otrzymamy

ix²

TT®

a 7r = 3*141593

45

-i°0SX=W'x' ⁺ w x‘

punktu zatrzymania się wagonów, czyli w poprzedzających 10 sekundach, licząc w kierunku biegu uciekających wagonów przebyły drogę wynoszącą 5*28*683 — 466*238 = 62*395 me- i wyraz zaś podany pod (2), pomnożony przez w, daje

t + 10» '

— / COS X = -

10»

8 ,,

10²

62*395

trów, ubiegały przeto co sekundę drogę

= 6*2395 metr

176 n

10⁴

Przeciętna szybkość biegu była więc większą od szybkości jaką miały wagony będąc bliżej tego punktu, w którym bieg swój wstrzymały. Licząc w kierunku biegu wagonów, przeko-nywujemy się na podstawie tabliczki podanej w ustępie V. że chyżość biegu wynosiła po każdorazowym upływie 10 sekund tyle metrów na sekundę, ile wykazuje następujące zestawienie: po upływie pierwszych 10 sekund ^    9 003 metrów na ssk.

8*522 S2.    8*043

g- 7*576 g ) 7*120

0 0y-    i rem x = m t, a m i n mają powyższe wartości.

6*⁹39    '    ”    Różniczkując powyższy wzór, który jest równaniem ruchu

5*814    ” °trzymujemy ndS =— dl cosx a ponieważ dlcosx =

Chyżość 9-005 m. otrzymano dzieląc różnice’ dróg !" *»**'! wi?CWf°'-ndS = dxtgx a ponieważ 0 = m ł, 998-118-905-035 = 90-08 p.'zez odpowiadającą jej chńośći" ^    =    “>»“7

t. j. przez 230 — 220=10 i t. d. Opory zaś odpowiadające tym chyżośeiom, otrzymamy, wstawiając we wzór ustęp (5) za t kolejno wartości ć = 230, 222, 210, 200,... 190 w któ-to razie przekonywujemy się, że chyżości 9*008 metrów, odpowiada opór 3*5020 kilogramów

3*5019 3*5018 3*5018 3*5017 3*5016 3 *5015?

3*5024

a skoro chcemy, aby obydwa te wyrazy były sobie równe, musi być:

45 m²    176 n

To²“’ “ io*

8 m⁴ 24 n

10²

10⁹

2ch

3ch

4ch

5ch

6ch

7ch

8ch

8*522

8*043

7*576

7*120

6*675

6*239

5*814

które to warunki prowadzą do związku

H-l to

196

10⁹

i a w takim razie będzie n& —— / cos x równaniem, w któ-

Ze względu na to że

.ub też

przeto

ub też

na każdą tonne ciężaru toczącego się pociągu. Widzimy więc i że z zmniejszaniem się szybkości opór maleje, zachodzi teraz a ponieważ tylko pytanie, w jakim związku stoją ze sobą opór i chyżość jazdy.

VIII.

Związek zachodzący pomiędzy chyżością biegu a oporem, znaleźć można, wstawiając we wzór (5) za t wartość wypływającą ze wzoru (3), gdyż w takim razie otrzymamy wła- ! śnie /(o, c) a więc szukany związek. Eliminacya podobna ; wymaga rozwiązania równania 3go stopnia i zawiłej operacji, ! prościej daleko dojść można do celu w następujący sposób:!

Znaną jest relacja :

więc będzie,

akże

a po całkowaniu

dS

= c przedstawia chyżość, mamy :

. tgx

tgx — n

n

x— ar c tg— c

mt — arctg — c

a² + c²

mt —

I Öl

. ar et g

m n „ — —f— — c2 n m

m²

--1-?i c²

n

a I CS

COS X =

2 x\

2x'

3 *7T

z której wypada:

COS X =

4æ²'\

■ix²

a ponieważ, jak wiadomo przedstawia pochodna 1 + 0^: ) * * * ! co nazywamy przyspieszeniem ruchu przeto

)fl2

P — — + n C²

Tl

2x

d t.

= p to

TT²

a po wstawieniu w ten wzór wartości otrzymanych za m\n:

392 , 196

W jaki sposób oblicza sie opór podczas jazdy na pochyłościach, jakoteż opór w lukach, a nareszcie opór powstający skoro chyżość biegu nie jest jednostajną, wykażemy przy innej sposobności.

0 znaczeniu maszyn dla ludzkiego społeczeństwa.

P = lOi

+ w

°^-⁴⁺ h

6)

czyli związek, jaki zachodzi między przyspieszeniem p a chyżością c. Związek międy oporem o a chyżością c znachodzimy, zważając, że jak to już pod (III) wykazano, o-102p-, po zaokrągleniu

(Dokończenie.)

wzói służący do obliczenia opoiu. Tutaj oznacza.    Idąc dalej widzimy, że tej czynności przy transportowaniu

o opór jednostkowy, czyli opór wyrażony w kilogramach, j    mała cześć ludności służy i to pod okolicznościami

na jaki natrafia podczas ruchu na poziomej prostej każda ! wcale nie uciążliwemi, ani pouiżającemi lub zdrowiu szko-

tonna ciężaru pociągu, posuwającego się chyżością c; c chyżość jazdy, w metrach na sekundę.

Jeżeli pociąg porusza się chyżością jednostajną wyno-

musi podczas jazdy :

łO²

= 6 kilogramów

dliwemi, lecz które przeciwnie w ogóle korzystnemi nazwać wypada. W tym więc kierunku działała maszyna parowa bardzo korzystnie, tu nie powstaje „sprawa robotników“ a przynajmniej ,. nie będzie miała ta kwestya groźnego tła stanu robotnika szącą 10 metrów na sekundę, to wynosi opór, jaki zwalczać ; zakładów fabrycznych poprzednio skreślonego. Podobnie korzystne a przynajmniej nie zatrważające stosunki znajdujemy na polu „Wielkiej budowy machin“ szczególnie tam, gdzie wykony wuja budowę lokomotyw, wagonów kolejowych, maszyn pa-, ,,    .    . ,    ,    .    , o-r^rowych stałych i okrętowych kotłów parowych, okrętów i t. n.

na każdą tonne własnego ciężaru; skoro pociąg ważył 2oO| ■ Tu maJ robot[lik; pozJostajacy w służbie maszyny parowej,

6.250 = 150 kilogramów.

tonu, zwalezać musi lokomotywa opór wynosząey w całości ; wp,'aWdaie często uciążliwe lecz niejednostajne i zdrowiu nie

szkodliwe zatrudnienie a przytem dość zyskowne.

IX.

W tym kierunku starali się także właściciele zakładów fabrycznych o ile możności los robotnikowi ulżyć, a gdzie sto-

Z przyczyny prostoty w budowie, zasługuje wzór podany i suu^| ^yły naprężone, usiłowano w ostatnich czasach pizez pod (6) na uwagę.    J    i    wspólne ugody tak co do liczby godzin jako. tez i co do płacy

Na podstawie tego wzoru obliczyć można opór jedno- ; za(l°śc uczynić wymogom lub pizynajmniej możebilość tego stkowy, j.iki zwalczać ma każda tonna ciężaru pociągu, pod- i zrealizowania zadań wskazać^ każdej chwili moznaby jeszcze czas biegu ze znaną chyżością.    '    j wadliwość tego rodzajiTusunąc i wielkiej katastrofie przeszkodzie.

Znając opór całkowity na jakie natrafia pociąg, jakoteż i Moglibyśmy także wiele innych pizykładów podobnego

1    siłę przewozowa lokomotywy, odpowiadająca pewnej chyżo- i yodzaju wykazać, lecz pizv toczone wystaiczą by nas zapewnie,

ści, która to siłę oznaczyć można w sposób opisany w „Dźwigni“ I ²⁰ ™e w zasadzie wynalazku maszyny leży meprzyjazn, numer 9, 10 i 11 z roku 1878, przekonać sie można, czy siła!z która przeciw ludzkości wystąpiła. Ze stanowiska mechanika pary zostaje wyzyskiwana lub też nie. '    i    m0?lia t01’az owiązać zagadnienie, czy, i w jaki sposob szkody

Chcąc zaś wyzyskać'daną siłę pary, można przy znajo- j społeczeństwu przez maszynę wyrządzone, dadzą się usunąć,

mości oporu całkowitego obliczać ciężary, jakie dana lokomo- ! ewentualnie napiawic.    ......

tywa /pewna chyżością przewozić może.    !    . , Ogolue kierunki, w których widziehśmy powyżej maszynę

• Następu aeT przykład niechaj posłuży do bliższego wy-i niekorzystnie działającą t. j. siły i maszynofaktury mają ten iaśnienia kwesty!    j wspólny cel że oddają robotnika pod panowanie kapitału.

J    J '    . ,    ,    . .    ,    ,,,    ; Maszyna parowa działa tern korzystniej t. j. oszczędniej, czem

Do przewozu ciężarów mamy lokomotywę która poru-,. t ^ ^ ma zatem ,iaturallla dainość do zwiększania się.

szając się chyżością 10 metrów na sekundę, piacuje siłą r5-1 przemysł, który wyrabia pewien przedmiot n. p. perkal wnającą się sile 400 kom.    >    .,    , J (calico) musi poddać się kapitałowi, gdyż takowy jest w sta-

Zachodzi pytanie, jak wielkie ciężary pizewozic można j u-Q urz^zié ^ wî₆i]q zakład, by towar ten tanio i dobrze

taką maszyną?    !    wyrabiać. Wprawdzie stanęliśmy może na kresie z naszem

,, Siła £Say p5ze^tawia mechaniczną pracę wynosząc,ł i tkactwem i przędza co do rozmiaru zakładów, lecz stan eały 400.75 = 30.000 meterkilogramów, a ponieważ każda nmcha-; WJrobu jest    przez    kapitał zupełnie opanowany,

mczna praca wyraża się iloczynem siły i chyzośei. a ehyzośc; 5    ^ j .^dzaMk jest bsz3illiTi a cbcae    koniecznie

biegu wynosi w naszym przypadku 10 metrów na sekundę, ; zostó samodzielll„m, mu3; e(my swegi wyrobu tak obniżyć w-™- byc silą lokomotywy, czyli siła pizewozowa|ja^ ].apd;a] WYmaga. Kapitał zdołał zrujnować tym spo-30M00 _    kilogramów.    | sobem°całe okręgi “by natomiast w iunem miejscu mógł się

10    a    irozwiuąć. Zauważania jest godne i to, że w rzemiośle tka-

Jadąc chyżością 10 metrów, zwalczać musi każda tonna i ' bezrobocie (streik) nic nie pomogło robotnikom.

ciężaru pociągu 4 + ^ = 6 kilogramów, a ponieważ ^ jaką | W-Jwszy    ^

mamy do dyspozycyi wynosi 3.000 kilogramów, więc pociąg j maszyna parowa,    którą    tylko kapitał może ustawić    i    nią    pra-

, ,    ,    3.000 _AA ,    j cować, jako źródło siły zwyciężyła. Dlatego nic dziwnego, że

ważyć może -    — 500 tonn.    |    tkacze tak długo, pomimo głodu i nędzy sprzeciwiali się

Po linii poziomej powiezie przeto maszyna pociągi wa- : uporczywie wprowadzeniu maszyny parowej do swego rzemiosła, żące, włącznie z jej własnym ciężarem, po 500 tonu, a jazda ! Oczywiście stoimy tu przed zasadą, przed odgadnieniem. odbywać się może w takim razie chyżością 10 metrów na se- j Maszyna robocza nie jest zazwyczaj jednostką nierozdzielną kundę. Porusza się zaś lokomotywa wolniej, n. p. chyżością j lecz podzielną a znajduje swe użycie przez częste jednakowe wynoszącą na sekundę tylko 5 metrów, to natrafi każda ton- i powtarzanie czynności, połączone siłą maszyny parowej. Te

52    _ j pojedyhcze maszyny robocze nie są zbyt kosztowne, przeciwnie

na ciężaru pociągu na opór wynoszący 4 +    = 4-5 kilo- ; maszynofaktura w budowie maszyn usiłuje je coraz taniej i

gramów, a przeto na opór wynoszący w całości 500. 4’5 ==! doskonalej piodukować.    ,.    . ,

2    250 kilogramów.    i    „. W przypadkach, gdzie warunki te się kojarzą, jest^ mo-

.    &    ,    ; żliwośc zrównoważenia przewagi kapitału t. j. także 1 siłę

„™,/-,p0n,eWf; m.aszIna zwalczać może opór wynoszący;    ić 1Ü6zaleina od kapîtal„.

3.000 kilogramów, więc jadąc o metrów na sekundę, me wy-;    Pojedmcey 'tkacz byłby uwolniony od ucisku kapitału

Podobnie możnaby postąpić z przędzą, pomimo że ona znacznie więcej przez maszynę opanowaną została. Ostatnia

zyskujemy siły pary o 3.000-2.250 = 750 kilogramów. Ja-1 d w' „u dostarczyli odpowiedniej siły jakiej dla swego dąc chyżością 5 metrów na sekundę, poruszać by mogła na- : ^arstatu potrzebuje

= 622 tonu.

. -    . .    ,    3.000    *

sza lokomotywa pociągi ważące po _ — okoliczność tłómaezy się tem, że maszyny do przędzenia po- i mąż Ericsoa, pomimo, że próby jego nie powiodły się zu-dobnie jak i maszyny parowe posiadają wszelkie warunki do j pełnie. Gdy najprzód wynalazek maszyny z ogrzanem powie-zwiększania się t. j. czem są większe tem taniej pracują. j trzem nie udał mu się, pracował nad budową małych kalo-Inue zawody przemysłu, które korzystne wyniki podobnie jak : rycznych maszyn; które wprawdzie nie doznały powodzenia, tkactwo mają do wykazania, byłyby n. p. stolarstwo, ślusarstwo, i lecz dały pewny dowód ich możebności, wykonania i potrzeby, blacharstwo, szczotkarstwo, studniarstwo i t. p. Te rzemiosła ! Odtąd powstał cały szereg wymysłów jakie dzisiaj w ró-wymagają po części siły po części zaś maszyn roboczych, i żnych ulepszeniach posiadamy. Mężowie, którzy poświęcili swą Ostatnie mogły być łatwo sprawione, gdyż cena ich nie jest ; pracę a częściowo i wielkie materyalne ofiary ponieśli, stali wygórowaną, dostarczają jednak za małej siły. Stolarz, który i się godnymi tej wielkiej sprawy świata; ci zaś, którzy z zało-dla swej piły cyrkularnej, piły bez końca, hyblaczki i t. p. ; żonemi rękami przypatrywali się całemu ruchowi nie uznając mógłby nabyć silnicę, jest w możności we własnym warstaeie i nie za dobre i nowe, nie korzystali z poruszającego widowiska, pracować tak samo tanio i dobrze jak obecnie pracuje w za-j które się przed ich oczami odegrało.

kładzie fabrycznym. Wtedy mógłby rzemieślnik swą zręczność ; Najrzadziej używaną jest maszyna ze słupem wody, gdyż przez różnorodne użycie tych maszyn zastosować i wykształcić, ! wymaga znacznego ciśnienia wody, a która jest zwykle za podczas gdy robotnikowi fabrycznemu odjęto zupełnie sposo- | kosztowne. Pomimo to jednak zdarzają się także wypadki gdzie bność dalszego kształcenia się w swym zawodzie i spożytko- i dostarczenie siły nie wiele kosztuje. Maszyny powietrzne i wania swoich zdolności.    i gazowe możemy za to w każdym razie używać, i podlegają one

Podobne przejście miałoby miejsce także w innych ga- j ciągłym ulepszeniom. Te małe silnice są właściwie silami łęziach rzemiosła. Robotnik samodzielny wytrzymałby pewnie j ludu, gdyż są tanie i niekosztowne dla r^ehu. Urzędy, to-konkurencyę, gdyż pomoc familii i w ogóle moralny żywioł ; warzystwa akcyjne i przemysłowe jako też cechy powinny znacznie przemawia na jego korzyść. Tak stanowiłby maj-i bez ustanku te małe motory zalecać i do kupna ich zachęcać, ster z czeladnikami i chłopcami organizm zamknięty, podobny! gdyż dowiedzionem zostało że one jedynie mogą uasz drobny do dawnych cechów, lecz bardziej rozwiniętych przez użycie ma-i przemysł podnieść a złe wywiązujące się z tyranizacyi kapi-szyn. Jeżeliby te nowe cechy rzeczywiście w życie wprowadzono, i talu powstrzymać. Nie z każdym podupadłym przemysłem pewnieby się wkrótce rozwinęły, a kapitał straciłby swój da-! możemy jednakowo postąpić, by stan jego polepszyć ; osobliwie wniejszy wpływ gdyż nie zagarnąłby tego wyrobu, którego rze- ; tyczy się to różnorodnych kopalni.

miosła drobne nie mogłyby obficie dostarczyć. Dalszem następ- ; Rozdrobiazgowanie nietylko nie uchodzi, ale byłoby nawet stwem byłoby, iż usunęłaby się możliwość zgubnego nagro- ; wcale zgubnem; gdyż przemysł ten należy do rodzaju, który madzenia (koncentracyi) kapitału.    i jedynie przez wspólne działanie pracy i nagromadzenie zna-

Rozwiązanie głównego zadania przemysłu mechanicznego, ; czniejszego kapitału, plon obfity wydać może. Badając pod polega przeto na fabrykacyi małych a tanich silnie. Dostar- j tym względem powstałe zatargi między robotnikami znajdziemy, czając cechom tak tanio siłę jak ją kapitał przez wielką ma- i że te nie są zrośnięte z rzemiosłem, przez so powinno być szynę parową nabywa, uratujemy tę średnią warstwę społe- ; zadaniem rządu, by nadużycia nie dozwolić a sposób prowa-czeństwa, wzmocnimy dotąd żyjącą a pobudzimy ją tam na|dZenia pracy w kierunku sanitarnym nadzorować. Że prowa-nowo do życia gdzie w letargu się znajduje. Ściśle połączony j dzenie kopalni może być tak przeprowadzonem, iż ani zdrowiu z cechami jest przemysł domowy, który na szczęście znachodzi i robotników szkodzić nie może, ani też poniżać godność ludzką się jeszcze nawet w krajach obok najwięcej rozwiniętego prze- j dowodzi wymownie sposób prowadzenia górnictwa w Niem-inysłu. Do dziś dnia pracują w mieście i okolicy Lyon’u ; czech, osobliwie w okręgu kopalni Saarbrücken. Maszyny przez samodzielni tkacze w znacznej liczbie, to samo widzimy ; wydoskonalenie swych części roboczych, mogą tu spełniać głó-w Szwajcaryi i w wielu miejscowościach w Niemczech, j Wlie gwe zadanie t. j. ułatwiać pracę górnikowi. Wierczarnie, W Lombardyi, gdzie prawie każdy wieśniak ma swój warstat j i różne maszyny tak do wentylacyi jak też do szybu i do tkacki i przędzalnię, próbują utworzyć wielkie zakłady w któ- ; przewozu w samej kopalni, odpowiadają zadaniu, które przez rychby siły dostarczano celem skoncentrowania przemysłu ; doskonałe zakłady fabryczne energicznie rozwiązane być po-domowego.    >    ! winno. Tu przedstawia się maszyna ze swemi korzyściami

Zarządy powinnyby mieć baczne oko na takie przekształ- ; dla społeczeństwa; dlatego też wieje jakoby jakaś świeżość umy-cenia które zdają się tylko na pozór być korzystne, a w rze-i słowa w tym oddziale budowy maszyn. Nabywa się w tem czy samej niebezpieczny stan wyłaniają.    ;    miejscu przekonania, że maszyny pracują nie dla wyzyskiwania,

Dajmy tym robotnikom włoskim, którzy własną pracą |]_ecz jia ulżenia pracy ludzkiej, zarobione centymy przeceniają, siłę tanią, a przemysł domowy ; Wynik naszego zapatrywania tylko ze stanowiska me-zakwitnie nie pociągając za sobą przewrotów w społeczeństwie. • chanika wskazuje nam, że maszyna względem kwestyi robo-Stosowność podziału siły żywotnej przedstawia się także w inny itników potrójne stanowisko zajmuje. Itak: 1) Wielkie przedsię-sposób. Pierwszy sposób polega na wypożyczeniu siły, co j biorstwa przemysłowe, na które maszyna pracuje, znajdują się w wielkich miastach bardzo chętnie zostało przyjęte. Mimoip₀₍j każdym względem odnośnie do żądania społeczeństwa to pociąga to za sobą złe, przez nagromadzenie robotników ; w dobrym stanie. 2) Inne przedsiębiorstwa ukrywają w swem w jednym budynku i zamknięcie całej familii w niezdrowem ; ł0Qie niedogodności i zło, które oprócz wpływu ustawodawstwa miejscu. Przynosi zatem pierwsze wykazane wadliwości w innej ; mo£e być złagodzone przez odpowiednie wydoskonalenie gałęzi formie. Drugi sposób jest znacznie lepszy i polega na wyra- ; maszynowej. 3) Pole wielkiej indusfcryi rozwinęło się z cza-bianiu i dostarczaniu malycli silnie.    , |sem "jednostronnie po wprowadzeniu maszyny parowej i stało

Możemy pod tym względem kilka doskonałych wzorów |sję ^ak dla robotników jakoteż i dla drobnego przemysłu nie-wyliczyć : najprzód maszyna gazowa, maszyna z gorącem (czyli i korzystnem. Tu byłoby wskazauem rozdrobnienie przemysłu przegrzanem) powietrzem, następnie małe maszyny ze słupem ; (Dezentralisiruug) a mianowicie za pomocą środków, które wody a w stanie początkowym nowa, naftowa maszyna. ; ogólnego gospodarnego ruchu nie krępują.

Z tych maszyn pracują niektóre znacznie taniej i oszcze- :    Pierwsze kroki w tym wzglęgzie zrobiono przez użycie

dniej od maszyny parowej, będąc zarazem w samej konstrukcyi ; maiyc]% silnie, których wydoskonalenie jest najszczytniejszem na mała sile obliczone, uie posiadają przeto warunków do ; zadaniem maszyneryi.

K. Stadtmül'1er.

dalszego " powiększania. Maszyny te mogą dla siły od 1 do 3 ; Osiągniecie tego celu polegałoby na rozdzielaniu prze-koni z pewnością z maszyną parową konkurencyę wytrzymać. ; mygju ua‘ jrobne przemysłowe organizmy, któreby wytworzyły Zarazem musimy te maszyny policzyć do najważniejszych.^spoinie z wielką i za dobrą uznaną organizacyą, kwitnący i nowoczesnych maszyn, gdyż w nich znajduje sie początek ; zarazem zadawalniający stan społeczeństwa, zupełnego przekształcenia pewnego działu przemysłu naszego.

Właściwy popęd do sprowadzania małych silnie nadał sławny

/to dzHhjtzw mment udąc^lfę jedną tablicę (nr. IX.) i dodatek: matenjat,, do shn-mka technicznego.

tabl. IX. Przekrój poprzeczny).

Treść : Spraw, Towarzystwa. - 04«,t pana B IMtow»tiego. - Doświadczenia, dotyczące się oporów na jati natrafla rnch pociągów, wykonane na kolei Lwowsko-Czerniowiecko-Jaskiej. (Dok.) — O znaczeniu maszyn dla ludzkiego społeczeństwa (Dok.). (Do po n j szego artykułu: na

Z drukarni K. Pillera.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

i

Tablica JÄ.

Klasztor

jSiosTr $$ Jrancißztet i jMajjJmęlgzegc >5akraTnentu

/>

we Lwowie

jĄrcljitekt •pruj. Juljati Zad]anewicz

y)/

'//

PPZEKRDJ POPRZECZNY

iv

w.

•/

mm

OÄ®

\\

ilfli

urn.

F£i

J/Mi.

rT

!'j

vV~

iL

W\

Sil

___

■i;

-i

)Æmi

ifzmm

/,

ty

li m\

]!!

lilii

iiiiifZ

MW

l|

LJ

mwm

i i ||LJi L

li ïïPffrîn llrA

Pi

lll

. li

-Ai

■v .

ik.

!:!-

}.

jmm

s.,.

mm

i.¹

4rr

___ik—

XL1

-A

P1,

BSi

W;îfZlj

ł_.

Lll

mîP^

'W

Zr

}>: -V

f!

✓'ż-ł,

ci

kr)

jim

"W

li!

il

iP

te

fi¹'

.;t

Mil

Vâ

Wi'

-RAC

il

/Tj|

■).

I I ‘

tl ,C\

Z /VZ

pWl

hSZ

'h

.4______5

W /z«'

Wyrazy do słownika technicznego.

! '/tur minU/lC \    )

21

307.    Budulec n. Bauholz, f. &o»’s de charpente, a. timber, drzewo

przydatne do budowy.

308.    Cieślica n. Stossaxt, Stichaxt, Stichhacke, f. mortice axe,

narzędzie do dłubania, o jednem ostrzu, z trzech boków jednostronnie ciętem.

309.    Ciesak, motyka ciesielska, topór motykowaty n. De-

xel, Texet, Dechsethache, Krummhacke, f. assete, asseau, hachette, ereminette, herminette, a. howel, adze, narzędzie do obrabiania powierzchni wklęsłych. Miewa ostrza proste lub kabłąkowate ale zawsze prostopadłe do toporzyska.

310.    Cios n. Schnit mit der Axt, Axtschnit, cięcie wykonane sie

kierą lub toporem.

311.    Częstokół (budownictwo) n. Pfahlwand, f. palissade,

a. palisadę, ogrodzenie z kołów obok siebie utkwionych.

312.    Dachówka n. Dachziegel, f. tuile, a. tile, cegła do krycia

dachów.

313.    Deska, tarcica n. Brett, f. planche, a. hoard, materyał tarty

od 2 do 5 ctm. gruby, zwykle 15 do 30 ctm. szeroki.

314.    Dłuto n. Holzmeisel, Stemmeisen, Stecheisen, Locheisen,

f. ciseau, a. chiset, tegoż części składowe.

315.    Trzonek n. Heft, Griff, f. mouette, manche, poigneê, a; handle.

316.    Żelazko n. Eisen, f. fer, a. iron.

317.    Dłuto zwyczajne n. Stechmeisel, f. ciseau plat, a. chisel,

ostrze proste i do trzona prostopadłe, tegoż rodzaje :

318.    grube n. starke Stechmeisel, f. ciseau, fort ;

319.    cienkie n. dünne Stechmeisel, f. ciseau mince ;

320.    ciesielskie n. Zimmermans - Stechmeisel ; f. ciseau de charpentier.

321.    płaskie n. Flacheisen, f. ciseau plat, a. flatchisel ;

322.    kabłąkowate, piesznia n. Hohleisen f. gange, ciseau à

êcolleter, a. round chisel, służą do wyżłabiania, ostrze bywa zwykle kabłąkowate, w płaszczyźnie prostopadłej albo ukośnej do trzoua ;    _

323.    płaskie, rzezak n. Stemmeisen, f. fermoire, cisseau a deux biseaux, a. ripping chisel, twice heve/lead chisel, ostrze obustronnie ścięte, proste ;

324.    ukośne n. Balleisen, f. fer moire nér on, ebauchoir, fermoir e d nez rond, a. skew chisel, carving chisel, ostrze nachylone do trzona pod kątem 60 do 70° ;

Feltireisen, f*

325.    wygięte, krzywiak n. Grundeisen,

pouse-avant, butte avant, a. dog-leg-chisel, do wygładzania powierzchni wklęsłyeh ;

326.    kątowe n. Geissfuss, f. carrelet, burin, burin a bois, gouge

triangulaire a. corner chisel, par tin g tool, ost

triangulaire a. corner chisel, par tin g tool, ostrze złamana pod kątem 45° 60°—90°

gouge carrée, ostrze

327. Dłuto kołodziejskie n. Viereisen f.

podwójnie złamane pod kątem prostym. o28. gniazdowe n. Lochbeutel, f. bec d'âne, a. mortice chisel, wąskie a stosunkowo grube, ostrze proste jednostronnie ścięte!

329. Kleszcze rozsuwane n. Schraubhnecht, Seimknecht, f.

ser joint, serre-joints, a. cramp, rama o ruckomem ramieniu ze śrubą do ściskania drewien.

330.

presse a -clamp, bo!dfast, rama ze

stolarskie u Leimzwinge, Schraubzwinge, f. maine, presse à serrer, a. śrubą do ściskania drewien.

331.    klinowe u. Leimpresse, Leimzwinge, przyrząd z klinami do ściskania desek przy sklejaniu na wąskich bokach.

332.    Kłoda tracka u. Sägebloch, bille, bloc, a.    log, saw

bloch, drzewo przyrządzone do wyrabiania materyału tartego.

333.    Łata u. Latte, f. lattis, a. lath, ledge, tymZ, czworoorauny

cienki a długi materyał ciosany lub tarty.    ⁰

334.    Narzędzie n. Werkzeug, f. outil, instrument, a. tooZ mstrw-

ment, sprzęt do wykonania roboty.

335.    Oskard, czekaj, czagan n. Spitzkrampe, Spitzhaue f.

manteline, a. pich, narzędzie do łupania skały muru i ziemi, zakończone z jednej strony ostrzem a z drugiej kolcem lub z obu stron kolcami.

336.    I Ion n. Senkel, Senkte!ei, Loth, f. plomb, fil a plomb, a.

plombin, ciężarek na nitce do oznaczenia kierunku pionowego.

337.    Podsad (budowa kolei) n. Einzel Unterlage, część

nawierzchni podpierająca tok szyn w stosownych odstępach używana zamiast podkładów.

338.    Podsiębitka, sufitówka n. Suffitbrett, f. cailling, a. ceiling-

p/anh, deska około 2 ctmr. gruba do opierzenia stropów.

339.    Podwalina, przycieś n. Schwelle, f. fondement, dolna belka

pozioma w ścianach drewnianych.

340.    Prasa stolarska n. Schraubboch, f. chassis d'une presse de

menuisier, a. scpuare frame of a joiner's press, rama większa ze śrubami do ściskania drewien.

341.    Przodownik n. Vorarbeiter, a. fore-

przoduje w robocie.

342.    Przysiek n. Queraxt, Zwergaxt, f. bisaigne, besaigue,

rzędzie do rąbania ma dwa ostrza, jedno obustronnie ścięte, równolegle do toporzyska, drugie zaś prostopadle.

343.    Sęk n. Astknoten, Asthnorre, Aberaxt, f. noued, a. knot,

knob, knag, rdzeń gałęzi pozostały w pniu.

man

robotnik, który

na-

344.    Siekiera n. Zimmeraxt, Bundaxt, Bandhacke, f. coignée

hachez,, axe, narzędzie do rąbania. Ostrze dwustronnie ścięte proste z trzonkiem równoległe, waży (1*5—3-5) klgr.

Tejże części składowe :

345.    Toporzysko n. Stiel, Helm, f. manche, z. schuft

346.    ' Ostrze n. Schneide, f. tranchant, a. edge

347.    obuch n. Blatte, Nacken

348.    ucho n. Ohr, Haube, Haus, a. eye

349.    Spaczenie n. Werfen, f. déverser, gauchir, se dèjeter, vo

iler a. to distort, cast, warp, zmiana kształtu pierwotnego wskutek nagłego i niejednostajnego zesychania.

350.    Szczelina n. Spalte, f. fente, fissure, a. s lit cleft, rift,

chink, crevice, gap fissure chasm, wąski rozstęp powstały przez przerwanie lub pęknięcie,

351.    Szydło n. Ahle, f. peręoir, a. awl, narzędzie kończaste do

robienia dziurek.

lO

co

na-

CO ^Tl iO CO t— >0 1-0 (O iO ‘O CO co co

CO co

358.

359.

360.

ï-l 03 CD CD CO CO

363.

'cfł irf CD CD CD CO CO CO CO

Tarnik (raszpla) n. Raspel, f. râpe â bois, a. rasp, rzędzie o powierzchni szorstkiej wyrobionej kolczastem żelazkiem.

płaski n. flache Raspel półokrągły n. ha'brunde Raspel czworograniasty n. vierkantige Raspel trójgraniasty n. dreikantige Raspel okrągły n. runde Raspe/

krzywy, krzywiak n. Riffel R., f. riflard, riflloir.

Topór, barda n. Beil, f. hacher on, a. hatchet, naizędzie do ciosania, o jednem szerokiem ostrzu jednostronnie ścię-tem, nieco obróconem do toporzyska, — bywa lewy lub prawy.

Tegoż rodzaje :    .

zwyczajny u.    DüfifibsiL, ZiwiwisTusil f. doloivs,

èpauele de mouton, ostrze prawie proste, toporek n. Handbeil

tasak n. Bindmesser, Faschienenmesser, Piomrsäbel, ostrze jednostronnie ścięte.

Węgieluica n. WinJcelmass Winkel, f. equerre, triangle, a. sąua-re, przyrząd do oznaczenia kątów prostych. Tegoż części składowe:

osada n. Ausschlag, Kopf, f. tige ramię n. Zunge, Blatt, f. lame,

Węgielnica uciosowa n. Gehrmass, f. equerre-onglet, equere àonglet, a. mitre square, przyrąd do oznaczenia kąta 45°.

■ V- .

24

za

Panowie: Hanus z, Iszkowski, Kędzierski, Ross, ŚWitkowski, Witkowski', F. Z. nadesłali nam uwagi dotyczące słownictwa, które im serdecznie dziękujemy.

Wskutek tych uwag umieszczamy następujące sprostowania:

Strona 2. wyraz 1. zamiast „domek drożniczy*

przyjęto Strażnica kolejowa, straznia kolejowa, a. zamiast „senty box, watch, box, watchman’s house“, tylko guard-house;

wyraz 2. zamiast «droga dojazdowa* przyjęto Dojazd, droga dojazdowa, f. «voie d’accès“ zamienić na chemin d'accès, a. zamiast „accent“ przyjęto approache;

wyraz 3. zamiast „dróżnik kolejowy“ przyjęto Strażnik kolejowy, a. guard;

wyraz 6. iglica a. „switch“ zamienić na point-rail;

wyraz 14. mur podporowy f. „contrę mnr“ zamienić na mur de soutènement ;

Strona 3. wyraz 15. nawierzchnia f. „voie permamente“ zamienić na voie de fer ;

wyraz 16. odbojnica a. dodać countre-rail, cheek-rail;

wyraz 24. rozjazd a. dodać switch, points;

wyraz 25. ściek f. dodać thalweg;

Strona 4. wyraz 32. szlak kolejowy, f. „voie, rail-route“, zamienić na ligne du chemin de fer;

wyraz 40. szyna szerokostopowa dodać szyna plasko-stopowa ;

wyraz 44. żuraw wodny a. „water cock“ zamienić na water crâne;

wyraz 46. „żuraw wodny wolnostojący“ zamienić na żuraw wodny odosobniony.

UKT* Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań pod adresem: „Komisya słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie— Ulica Wałowa I. 4.

Z drukarni K. Pillera.

PRACOWNIA STOLARSKA

P*!,

BRACI W G Z E L A K

LwóWj ulica Łyczakowska 1. S7,

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne: Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z mate-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejscu jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

SKŁAD WYR OBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH BUDOWLANYCH,

ulica Teatralna Nr. 9. naprzeciw Katedry

we Lwowie.

L-v

Przegląd Techniczny

ÏS

«•999999

li

Od d. 1. lłpca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod rè-dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza biblioteki Jagiellońskiej

«©

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

redagowane prasez

'| A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego.

I Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków.

"^7"a,r“CLïi3s:i prsaed-pła/ty :

Na prowincyi i w krajach Związku poczto w.

Bocznie . .    . . Bs. 10

Półrocznie . .

Prenumerować można w Redakcyi „Przeglądu Technicznego“ w Warszawie, ulica | Nowo-Zielna (przy Królewskiej) IVTr. 40, oraz we wszystkich polskich księgarniach.

„Przewodnik bibliograficzny“

ja-

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości — l¹/* arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy : 1. Bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-serafcy księgarskie, drukarskie, antykwarskio i t. p.

Warunki prenumeraty:

całorocznie

■-g W

w Warszawie:

Bocznie . . . . Bs. Półrocznie . . . „

OD

8.

î

v|

z przesyłka    1 zir. 24 cent.

„ 62 „

1 złr.

50 cnt.

28 „

10 „

Opłata od ogłoszeń za każdą ¹/₁₀ część sjsrony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcjom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach 7s część stronicy czyli 10 ‘wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia -przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do • księgarni Getoetlinera, i 9p. .w Krakowie, • albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograScznego. £

12

•9

daz po cenach fabrycznych

według oryginalnego cennika

KOSMOS

Na wystawie wiedeńskiej !    |

dyplomem

z roku 1873 premiowany uznania

Pod redakcyą prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie juz rok trzeci, czasopismo

Karola Ludwika pod 1. 9. róg nlicy Sykstuskiej.

J. NEÏ10EFER

c. k. nadworny optyk

Lwów, ulica Karola Ludwika liczba 9

róg ulicy Sykstuskiej.

Największy skład przyrządów optycznych,

matematycznych i fizykalnych,

a mianowicie :

wielki wybór Okularów, Lornet i Cwikierów o najlepszych. szkłach w najrozmaitszych oprawach. Binokli teatralnych i polowycli jakoteż dla marynarki najnowszej i najlepszej konstrukcyi. Daleko widzów, Mikroskopów , Ciepłomierzy, Cukromierzy, Alkoholomierzy, Kompasów, Busoli, Lup i t. p.

NAJWIĘKSZY SKŁAD

Barometrów metalowych t. z. Aneroidów,

najnowszej konstrukcyi, służących do spostrzeżeń meteorologicznych i do mierzenia wysokości, te ostatnie z tabelami redukcyjnemi.

Lwów, ulica

s>

SOKSOS

©_

fi.

fi.

sr.

sr

to

■■

KOS1ÆOS

organ Towarzystwa Przyrodnikóio imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupańskiego Mk. 0.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej, — Roczniki te zawierają prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fabiana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nenckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Bościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych!""

Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

k: o s mc o s

1    Ą

!|

ii

Wielki skład przyrządów

öla pp. inżynierów, letarzy, właścicieli fatryl i szkół

e-

Jh

fi

tBCU

Sme

Lwów, ulica

mianowicie :

Theodolity, Teleskopy, stoły miernicze, instrumenta niwelacyjne , Sesctanty , Kątomierze, Taśmy miernicze, Bajscejgi i t. p. Maszyny indukcyjne, laryngoskopy, lustra dla okulistów (Augenspiegel), zbiory szkieł optycznych dla okulistów, Manometry i inne części do montowania parowych kotłów i t. p.

SPIT Beparacye przyjmują się. — Cenniki roz syłam. Ekspedycya najszybsza.

r-

os

**■

a.

I    TOWARZYSTWA

| PRZEMYSŁOWEGO we Lwowie,

ix Ii ca Kopernika i. O. wykonywa

i! wszelkie w zakres ten wchodzące roboty

jako to :

-r

Lwów, uf, Karola Ludwika l. 9, róg ul. Sykstuskiej

etykiety, formularze, blankiety rachunkowe,

rJ|lf

W&

ZYGMUNT KĘDZIERSKI

inżynier cywilny z npow. rządowem

©t"wo rs37”ł kancelarię

we Lwowie,

przy ulicy Majerowskiej 1. 3.

do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli

przyjmuje zamówienia i wszelkich robót wchodzących w zakres inżynieryi lub budowniczy —

tak w miejscu, jako też i na prowincyi.

ęp

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.

Z drukarni K. Pillera.