Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie półrocznie .... 3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60 cfc.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

6 złr.

DŹWIGNIA

Bedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1.4.

o e a-A 1T

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, expedycya anonsów Haasenstein & Vogler jakoteż jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Edward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

35% taniej.

iw

ËB3ÜH1

NMNMNMNINNNNNNM

ILAK D CEMENT ,

TEORYA

najmniejszych kwadratów

feilnz wykładów prof. D, ZDrożta

m

9hu*

•^\A|Sł.e ŚW|<a.

n»:s

W&ftbryk<y,

owsmo

napisał

Angnst Witkowski, asystent geodezyi w szkołę Politechnicznej we LwTowie.

om a

Cena 1 zł. 50 centów.

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.

dd Kominowy dla

M SCHUMANNA '

SKŁADY KOMISOWE:

W Tarnopolu u M. Kachanego, filia Banku Hipotecznego ; w Przemyślu u M. Kozłowskiego.

Pracownia i M wyrobów Mmlrn \

ALFREDA KRUCfA |

we Lwowie, ulica Arsenalska i. 2 I

I

(obok kościoła 00. Dominikanów)

przyjmuje wszelkie ro.boty w zakres sztuki | blacharskiej wchodzące, a mianowicie: p ornamentowe, gzymsowe, pokrycia dachów, £ wieży kościelnych, rynny i t. p.

Roboty wszelkie wykonywują się su- J miennie i w jak najkrótszym czasie. |

mr Zamówienia z prowincji usbn- j teczniają się jak najspieszniej.    |

ZASADY

perspektywy wolnej

NAPISAŁ

KAROL MASZKO WSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena egzemplarza I złr. w. a.

PIECÓW KAFLOWYCH

Posady

przy e. k. komisy i regulacyi podatku gruntowego (ua prowincyi)

z płacą 1 złr. 50 ct. dziennie

są natychmiast do obsadzenia.

Interesowani zechcą się zgłosić po wyjaśnienie do Zarządu Tow, Politechnicznego.

na Zwierzyńcu pod Krakowem

przyjmuje zamówienia na

PIECE KAFLOWE

zwykle lub OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby architektoniczne

z Terrakoty

podług dawnych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco.

Aires il3 listów: Mów, met, dom Nagła.

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PlBBffSZA GALICYJSKA PABüffA FAB8ÏÜ PASKIEM

w Kamionce Strumiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niaiejszem sz&ą. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią, wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica ^©^kiews^a Nr. 85.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSFOi llł. MÎOF» L, TOUIIGF SVfl.

’âBk'

’/iSù¹

’Æn'

I»,

Wyszedł i jest do nabycia

“ i rrt 1879

Cena jednego egzempi. 2 zł. 30 cent. w. a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa

politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Grudniu 1878.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego,

Prenumerata z przesyłką poczto-icą w Austryi wynosi: rocznie .    . .

półrocznie . .

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

złr.

DŹWIGNIA

Bedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. Będą otrzymywali to pismo Bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bękopisma nie użyte

na żądanie.

zwraca

Redakcya

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c.k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

L. 226.

Podziękowanie.

zem poleca Zarząd jednemu z członków z grona swego, aby według udzielonych wskazówek o przebiegu tej sprawy się poinformował i postąpił. Przyjęto 5 nowych członków.

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych.

Składamy serdeczne podziękowanie Szanownemu Zarządowi krakowskiego Towarzystwa technicznego, pp. K. Stadtmiillerowi, profesorowi c. k. instytutu techniczno-przemysłowego w Krakowie, S. Miszke, ,

c. t. starszemu zarządcy salin w Wieliczce, tudzież wszystkim osobom, j Zgrom»dzei.le tygodniowe odbyte na dniu 16. kwietnia 1879 r.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 98 członków i dziesięciu gości.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia, odczytuje sekretarz spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzystwa. Z porządku dziennego przedstawia p. Machalski telefon swego pomysłu i czyni odpowiednie z nim doświadczenia. Zarazem oświadcza p. Machalski, że ponieważ nie miał tyle czasu przed zgromadzeniem, by telefon odpowiednio uregulować, nie może być pewnym zupełnego powodzenia eksperymentu. Nadto oznajmia p. Machalski, że przy najbliższej sposobności powtórnie wystąpi z doświadczeniami, które wykażą dowodnie, że Obecni pp. Barfcelmus, Jägermann, Kamienobrodzki, Kakowski, ■ Jeo° telefon przewyższa trzy razy siłę głosu telefonów dotychczas Radwański, Stwiertnia. Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 7. kwietnia : znanych. Przedstawione doświadczenia przyjęło zgromadzenie hucznemi b r. przyjęto bez zarzutu. Sekretarz odczytuje pismo p. Słuszkiewicza j oklaskami. Następnie zabiera p. przewodniczący głos i czyni niektóre i 6 towarzyszy, w którem upraszają o wybranie komisyi dla omówienia i uwao^' poparte dowodami mafcematycznemi, co do wpływu jaki wywarł i podniesienia sprawy komasacyi gruntów. Zarazem przedstawia wnio- i wynalazek telefonu na wzbogacenie teoryi akustyki. P. przewodniczący skodawca kandydatów na członków tej komisyi. Zarząd poleca prezy- i udziela głosu p. Michałowi Zajączkowskiemu, który mówi „O grzybach dyum odpowiedzieć p. wnioskodawcy, iż z powodu nieobecności we j domowych, ich naturze, warunkach rozwoju oraz środkach zabezpie-Lwowie proponowanych członków komisyi, jakoteź z powodu nieobe-i czen*a budynków przed niemi“. Wykład przyjęło zgromadzenie zuzna-cności tych członków, których ta sprawa najbliżej obchodzi a którzy i niem- W dyskusyi nad wykładem zabiera głos p. Jägermann. Nastę-są kompetentni dla przygotowania odpowiednich materyałów, odracza | puie oznajmia p. przewodniczący, iż pełne posiedzenie komisyi słowni-się wybór tej komisyi do chwili stosowniejszej. Sekretarz odczytuje ; kowej odbędzie się we środę dnia 30. kwietnia b. r. o godzinie pismo członka Zarządu p. Slapy, w którem tenże donosi, iż z powodu ; 6- wieczorem w biurze lowaizystwa. W sprawie urządzenia przez jego przeniesienia służbowego do Tarnowa, zmuszony jest złożyć i Towarzystwo wystawy planów konkursowych na gimnazyum w Bro-mandat członka Zarządu. Zarząd powziął to oświadczenie z ubolewa- ; dach budować się mającego , oświadcza p. przewodniczący, iż wystawa niem do wiadomości i uchwalił zaprosić na jego miejsce p. Iszkow⁻ ; n^e przyjdzie do skutku, gdyż rada miasta Brodów odmówiła skiego c. k. adjunkta budownictwa we Lwowie. Z powodu nadchodzącej j zezwolenia na przesłanie tychże planów, pory letniej, uchwala Zarząd odroczyć zgromadzenia tygodniowe aż do jesieni. Ostatnie zgromadzenie tygodniowe w półroczu zimowem ma się odbyć na dniu 17. maja b. r. Zarząd uchwala urządzić dla członków Towarzystwa wycieczkę naukową do Krakowa i Wieliczki na Zielone Święta. Wykonanie tej uchwały poleca Zarząd prezydyum.

P. Kamienobrodzki interpeluje redaktora „Dźwigni“, dla czego nie ; wodniczący głosu p. Strzelbickiemu, który mówi „O zalewie kopalni załączono do ostatnich dwóch numerów „Dźwigni“ planów kościoła, j wielickiej“. Wykład przyjęło zgromadzenie hucznemi oklaskami. P. Radwański odpowiada, że odnośne rysunki nie zostały przez ryso- j W dyskusyi nad wykładem biorą udział pp. Kędzierski, Jägermann i wnika przygotowane i oświadcza zarazem, że już w najbliższym nume- i Grzybiński. Na tern zamyka p. przewodniczący posiedzenie.

rze będą publikowane. P. Radwański zwraca uwagę Zarządu na okoli- ] Zgromadzeilie tygodniowe odbyte na dniu 10. maja 1879 r. czność, iż umieszczanie inseratów w „Dźwigni“ nie przynosi odpowie- i dnich korzyści materyalnych. Zarząd uchwala pozostawić dalsze umie- j szczanie inseratów w „Dźwigni“. P. Radwański przedstawia preliminarz i dochodów i wydatków „Dźwigni“ za miesiąc maj. Preliminarz prze-i dłożony zatwierdza Zarząd w zupełności. P. Kakowski czyni wniosek,

które pospieszyły ułatwić członkom Towarzystwa zwiedzenie pamiątek historycznych, zbiorów naukowych miasta Krakowa i salin w Wieliczce, podczas wycieczki naukowej odbytej na dniu 1. i 2. czerwca b. r.

Zarząd Towarzystwa.

Lwów, 14. czerwca 1879.

Sprawozdań ie

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 12. maja 1879 r.

Przewodniczący p. Raciborski.

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 3. maja 1879 r.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 52 członków i jeden gość.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia udziela p. prze-

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 35 członków.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia zabiera głos p. przewodniczący i mówi rO zasadach fizykalnych oświetlenia elektry-i cznego“. Zgromadzenie przyjęło wykład z uznaniem. Ponieważ nikt aby członkom i innym osobom, które składają dary dla zbiorów Towa- i głogu nie zabiera w dyskusyi ‘ nad wykładem, zamyka p. przewodni-rzystwa, dziękowano ze strony Zarządu także w czasopismach poli- : tycznych. Wniosek przyjęty. Sekretarz odczytuje pismo członka Towa- j rzystwa p. Chełmeckiego, budowniczego w Wieliczce, w którem tenże j Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 17. maja 1879 r. donosi o nadużyciu popełnionem przy prowadzeniu prywatnej budowli i w Wieliczce. Zarząd poleca prezydyum odpowiedzieć p. Chełmeckiemu, i iż Towarzystwo uczyniło już w tym kierunku odpowiednie przedsta- \ wienie do c. k. Ministerstwa spraw wewnętrznych i do Wydziału i p. przewodniczący głosu p. Machalskiemu, któiy mówi „O telefonie krajowego, tudzież że Zarząd nie omieszka z tego faktu skorzystać. Zara- j swego pomysłu“. P. prelegent objaśnił swój wykład licznemi doświad

czamy posiedzenie.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 53 członków i 3 gości.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia, udziela

czeniami, Które przyjęło zgromadzenie kilkakrotnie hucznemi okla-j Bliższych szczegółów konstrukcyi przesyłacza P nie będę opisy-skami. W dyskusji nad wykładem zabrał głos p. Abakanowicz, który ; podniósł, iż ulepszenie jakie p. Machalski w swym telefonie zaprowa- ;

z tego powodu, że jeszcze nie jestem u kresu ekspery-

4rił, usunęło wielkie trudności, na jakie praktyczne zastosowanie j me“tów daIeJ nad »doskonaleniem tegoż pracuję. Na razie telefonów dotychczas natrafiało. P. przewodniczący oświadcza, że i przedstawię tylko szanownym Panom rezultat mych prac, z powodu nadchodzącej pory letniej, uchwalił Zarząd odroczyć zgro- i który, o ile sądzę, jako dosyć pomyślny uważać można. Do madzenia tygodniowe aż do jesieni. Natomiast będą urządzane wycie- : dzisiejszych eksperymentów ustawiłem tylko jeden telefon, który czki do zakładów przemysłowych lwowskich i na prowincyę. Przy tej sposobności składa p. przewodniczący imieniem Zarządu serdeczne podziękowanie wszystkim członkom, którzy pracę i uwagę swoją, w półroczu zimowem odbytym zgromadzeniom tygodniowym z uznania j przedzielone przez trzy sale. Odległość dwocll Stacyj może godną wytrwałością poświęcali, tudzież wyraża nadzieję, że członkowie i być bez porównania większą, do eksperymentu jednak wystar-po kilkomiesięcznej przerwie i wypoczynku, z pokrzepionemi siłami i ezy tylko taki przedział aby głos osoby mówiącej do przesy-znowu staną ochoczo na wspólnem polu pracy. Na tern zamknięto ' posiedzenie.

receptorem nazywam, w tej sali *) a przesyłacz, czyli transmit-tor, w biurze muzeum przemysłowego; te dwie stacye są wiec

Wykład pana Henryka Machalskiego

o telefonie ulepszonym jego pomysłu

łacza w drugiej stacyi bezpośrednio nie był słyszany. Baterya składa się z 10 elementów. W praktycznem zastosowaniu telefonów tej konstrukcyi potrzeba umieścić w każdej stacyi traus-mitor i receptor, nadto złączyć takowe w tön sposób, aby baterya nie zużywała się zbyt spiesznie, a zatem aby działała tylko wtenczas, jeżeli się koresponduje.

na zgromadzeniu tygodniowem dnia 17. maja 1879.

(Z rysunkiem nu tabl VIH. fig. 5. 6 )

W Wydziale krajowym, gdzie moje telefony już od dłuższego czasu są w użyciu, urządzenie jest następujące : „Przy telefonie mego pomysłu, który dzisiaj szanownym i W każdej z dwóch stacyj (fig. 6) umieszczone są na odpowie-Panom przedstawić zamierzam, jest zastosowaną ta własność i dnich postumentach: trausmittor, receptor i dzwonek. Dzwo-niektórych miernych przewodników elektryczności, że takowe ; U0k ma konstrukeyę zwykłych dzwonków elektrycznych, opa-w miarę większego lub mniejszego śeiśnienia zmieniają sto- ! trzony przyrządem automatycznym do przerywania prądu, pień przewodnictwa prądu elektrycznego, Do ciał tego rodzaju i Baterya podzielona jest na dwie różne grupy elementów B i B\ należy przeważnie grafit, koks i węgiel drzewny. Zasada kon- ! W każdej stacyi umieszczone są dwa garnitury kontaktów strukcyi telefonów, zastosowując powyższą własność ciał, jest j korbowych. Garnitury składają się z korby, obracającej się na

w głównych zarysach następującą:

ię temi korbami, to jest mówiąc łączy się a i y przez co

około osi a, a,, a, a,, i kontaktów ń, c, bu cx, ß, y, ßt yx. Wzaje-Aparat P (fig. 5) do przesyłania głosu, znajdujący się j mue połączenia stałe uwidocznione są na rysunku. Połączenia w stacyi A, składa się z naprężonej błony ab, pod którą j zmienne uskuteczniają sie za pomocą korb. Gdy się nie kore-umieszczona jest jedna z substaneyj powyżej wymienionych i sponduje, przylegają korby do kontaktów b,bx,ß,ßx, istnieją c d. Górna podstawa tejże przylega z pewną siłą do błonyi i zatem połączenia liniami pełnemi oznaczone ; baterye, jak to dolna zaś jest podtrzymywana podporą fg. W stacyi B umie- i rysunek uwidocznia, są nie czynne, a oba transmittory są wy-szczony jest zwykły telefon Bella. Aparat P, który przesy- i kluczono. Jeżeli jedna stacya np. A chce korespondować, zesu-łaczem nazywam, włączony jest z baterya B i z telefo- j wa korbę z kontaktu b na kontakt c, poczem z bateryi B krąży nem T w okrąg prądu elektrycznego, tak, że tenże od bieguna ! prąd z bieguna miedzi (-}-) przez ß a R do dzwonka D, a dodatniego bateryi idzie do górnej podstawy substancyi cd, a | następnie przez bxaxac do bieguna cynku (—). Wskutek tego przeszedłszy przez nią wychodzi podstawą dolną do telefonu i i dzwonek D, w stacyi B, odzywa się, a równocześnie receptor wraca do ujemnego bieguna bateryi. Jeżeli więc w bezpośre- j w stacyi^ reprodukuje dzwonienie tegoż. Gdy stacya Z? usły-dniej bliskości błony będziemy mówić, śpiewać lub grać na ! szy dzwonienie usuwa korbę z kontaktu bx na kontakt cx jakim instrumencie muzycznym, błona ta będzie falować, to i w ten sposób wyłącza swój dzwonek włączając równocześnie jest odbywać ruchy większe lub mniejsze tam i napowrót i baterye B\ i receptor Rx w okrąg prądu elektrycznego. Z tym z różną chyżością, a odpowiednio do tych ruchów substancya j ruchem korby uciszy się receptor w stacyi A, co dla niej cd więcej lub mniej stłoczoną zostanie; stopień przewodnictwa i jest oznaką, że stacya B jest w pogotowiu do słuchania, po-prądu i w miarę tego jego natężenie zmieniać się będzie, j czem stacya A ma mówić a B słuchać. Przy rozmowie tele-Powstanie więc cały szereg prądów różnego natężenia, i pod:fonicznej działają obie baterye B i B\ Kontakty korbowe wpływem takowych blaszka telefonu według teoryi już wia-|ccßy i axßiyt mają na celu, aby według potrzeby wyłączyć domej wprowadzoną zostanie w drgania, co właśnie reprodu- i trausmittor lub receptor. Przy korespondencyi więc manipuluje kcyę głosu w stacyi B stanowi.

Złączenie właśnie opisane przedstawia te korzyści, że

W ten sposób na drodze elektrycznej może być głos j własny receptor się wyklucza, przeciwnie gdy się ma słuchać przeniesiony na dosyć wielkie odległości, i już przez kilku : połączą sie a. z ß i wyklucza się transmiter. Ta manipulacya fizyków telefony na tej zasadzie oparte zkonstruowane zostały, : korbami nie jest wprawdzie niezbędną, ale o tyle pomocną, że przy których jednak reprodukeya głosu jest dosyć słabą. Tru- i przez wyłączenie z okręgu prądu aparatu, na razie niepotrze-dność uzyskania większego efektu przedstawia się z tego po- : bnego, zmniejsza się opór, przez co trausmittor głośniej fun-wodu, że używane przewodniki, które błona przy falowaniu ! kcyonuje, co szczególniej przy wyłączeniu transmittora ma ma stłaczać, są twarde i kruche, i stopień tego tłoczenia, przy i miejsce, którego opór jest dosyć znaczny i około 500 jedno-małej sile wywartej na błonę przez fale powietrza, jest zbyt : stek Siemensa wynosi, słaby. Nadto wpływają na siłę przeniesienia głosu rozliczne | czynniki, mianowicie : wielkość i naprężenie błony, kształt i i baterye działają tylko podczas korespondencyi i przez to bar-wymiary substancyi stłaczanej i t. d. Po rozlicznych ekspe-i dzo mało się zużywają, następnie, że stacye, z którą trzeba rymentach, w których mój kolega pan Józef Czerwiński i korespondować, uprzedza się dzwonkiem, a wreszcie że stacya

brał bardzo czynny udział, doszedłem wreszcie do dosyć do-i_

*) Sala rysunkowa muzeum przemysłowego, w której zgroma-

P. E.

brych rezultatów, tak, że głos przeniesiony w całej wielkiej

sali dosyć wyraźnie słyszanym i zrozumianym być może. i dzenia tygodniowe się odbywają.

wysyłająca ma zapewnienie iż dzwonek w stacyi wołanej rze- | Wprawdzie i przodkowie nasi zajmowali się zyskownym prze-czywiśćie funkcyonował i wie chwilę, w której do słuchania j mysłem jak n. p. garncarstwem, szklarstwem, tkactwem, far-jast już gotowa. Urządzenie tego rodzaju okazało się w gma- i biarstwem. handlem żywnościami i t. p. Oprócz słynnych chu Wydziału krajowego rzeczywiście praktycznemu    j naczyń zEginy lub Aten i glinianych naczyń stołowych z Sa-

Po przemówieniu pana Machalskiego, przystąpiono do i gunt, jako też z egipskiego szkła i pstrych wełnianych mate-doświadczeń, które wybornie się udały. Mowa wychodziła z te- ; ryj, frygijskich sukni haftowanych, lub kalaberyjsklch owiec lefonu tak dobitnie, że ją w całej sali słyszeć i rozumieć było j i lukańskich kiełbas, moglibyśmy przytoczyć także wiele można. Śpiew przenosił się jeszcze dokładniej i mało znać j innych wyrobów przemysłu, które zjednały sobie powszechną było przymieszki metalicznego tonu, właściwego w wysokim j sławę. Pomimo tego jednak przyznać trzeba, że stan dawnego stopniu wszystkim dotychczasowym telefonom. Zgromadzenie i przemysłu zupełnie inaczej się przedstawiał niż stan teraźniej-przyjęło te doświadczenia długo trwającemi oklaskami, na j szy. Ten stan dawny rozpadał się na jednostki familii klasy co bez żadnej wątpliwości zasłużyły w zupełności. Następnie j roboczej, t. j. był to przemysł domorodny, jaki jeszcze po zabrał głos w dyskusyi nad wykładem' p. Abakanowicz, wy- j dziś dzień widzimy u narodów, które nie porwał z sobą prąd powiadając swe przekonania o działalności telefonu p. Ivlachał- j modnej kultury. Zużytkowanie pomocników roboczych dało skiego i zestawiając go krytycznie z innemi dotychczas zna- j wtedy impuls do zakładania właściwych zakładów fabrycznych, nemi telefonami głośno mówiącemi.    : jakie powstały w średnich wiekach, a mianowicie trzymając

na

„Telefon Edisona, tak zwany węglowy, jest co do swej ;się najprzód rzek, osobliwie wodospadów, w pobliżu wzgórz zasady podobny do przyrządu p. Machalskiego. Oba są oparte; lub rwącej wody w dolinach, później wzrastając coraz mocniej własności miernych przewodników elektryczności, że pod;i tworząc niejako mosty pojedyńczych miast, aż w naszem wpływem drobnych zmian w ciśnieniu, zmieniają swe prze- ; stuleciu wyrosły do dzisiejszej postaci, gdzie olbrzymie budynki wodnietwo. Lecz telefon Edisona, który był wystawiony w ame- ; setki robotników do systematycznej pracy związały. W wiel-rykańskim oddziale na ostatniej wystawie powszechnej w Paryżu, ; kim rozmiarze wzrosła przez to ilość produkcyi, bogactwo ziemi nigdy nie posiadał tej siły głosu i miał tę wadę, że często; zostało spożytkowane a uprawa roli podniesioną i korzystniejszą, znać było pewne chrypienie, pochodzące od przerywania prą- i Mienie i potęga narodów podniosły się zarazem, tak, że rządy dów w kruchej masie mikrofoniczuej. Ta ostatnia składowa ; zostały zniewolone uznać rozwój przemysłu za główny czynnik cześć jest u przyrządu p. Machalskiego winny sposób dobrana, i podtrzymujący ogólny dobrobyt, a tern samem poczęły się z nim tak, że nawet przy bardzo sil nem mówieniu nie słychać trzasku ; liczyć, i jak najusilniej go popierać.

czasu znane

towarzyszącego mowie powtarzanej przez błonkę żelazną. Od ; Przytem zdawało się, że znakomity skutek należałoby telefonu węglowego Edisona, telefon p. Machalskiego daje ; pizypisać podziałowi pracy, a zatem podział ten przepro-stanowczo lepsze rezultaty, jakkolwiek tamten ma wielkie j wadzić do ostateczności, t. j. w najdrobniejszych częściach, znaczenie w historyi nauki, gdyż od niego datują mikrofony j Jednakowoż korzyść ta pozorna wykazała z czasem zło, wywią-i wszystkie przyrządy, oparte na zasadzie mikrofonicznej. ; żujące się z samego przemysłu, a mianowicie w nagromadzeniu Telefon Righiego, pokazywany na kongresie naukowym wielkiej liczby robotników w budynkach, związanie ich do mo-w Paryżu, co do siły głosu, przechodził wszystkie do owego notonnego i jednostajnego zajęcia za bardzo szczupłem wyna-. I rzeczywiście śpiew i muzyka przenosiły się grodzeniem, a ztąd powstała trudność wszelkich warunków życia, w nim wybornie, równie jak w telefonie p. Machalskiego, tak, | Te skutki stały się miejscami bardzo niepomyśluemi, a ulżenie że w całej wielkiej sali konserwatoryum sztuk i rzemiosł j stosunkom coraz trudniejsze, i tak właściciele zakładów jako słyszeć je można było, lecz natomiast mowa była bardzo nie- j ^ i rządy dostrzegły złe skutki, które same wywołały ipie-wyraźna i trudna do zrozumienia, i nie dorównywała ani ! lęgnowały, obecnie starają się przyczynę złego wynaleźć lub w części tej precyzyi, z którą odtwarzał dźwięki telefon na ; przynajmniej wielkiej klęsce zapobiedz. Lecz przyczyny a oso-obecnem posiedzeniu pokazywany.    ;    bliwie skutki zdają się z czasem przybierać coraz większe

Jeżeli spoglądniemy teraz z naszego stanowiska, jako

Od tych dwóch aparatów telefon p. Machalskiego sta- ; rozmiary ; a pomimo skrzętnego i pracowitego zarządu państwo-nowczo lepiej wypełnia swoje funkcye. W ostatnich czasach I wego chroma za nim bez ustanku bieda znana pod nazwą przyszła wiadomość o nowym telefonie Edisona, opartym na! „sprawy robotników¹¹. zupełnie innej zasadzie, który pokazywany w Londynie, miał ; powtarzać mowę tak prawie silnie, jakby nic się z niej nie i technicy, na wywołaną zmianę pracy ludzkiej przez maszyny, traciło, lecz aparat ten jest dziś skomplikowanym i podlega j to dostrzeżemy dwa główne kierunki w których się zmiana częstemu zepsuciu. Potrzebuje jeszcze znacznej liczby ulepszeń, | ta przedstawia. Pierwszy objawia się jako „ruch“ drugi jako aby go można było w praktyce zastosować“.    i    „siła“. W pierwszym kierunku mogły być znaczne postępy

__i    osiągnięte, a których wynik wieki średnie po części mają do

0 znaczeniu maszyn dla ludzkiego społeczeństwa.

Z ostatniego dzieła prof. E. Reuleaux „Theoretische j był wyłącznie sztucznym. Czysto spekulacyjny przemysł na-

Kinematik“ wyjmuję ustęp nader trafny i omawiający stanjszego wieku był dawniej zupełnie nieznany, a przynajmniej

żadnej różnicy nie zdołano pomiędzy przemysłem sztucznym

a przemysłem zyskownym utworzyć. Z tąd pochodzi, że pra-

Sprawa robotników (Arbeiterfrage) pozostaje w ścisłym ; wie wszystkie staroświeckiego przemysłu wyroby, noszą na

związku z rozwojem fabrykacyi maszyn. Pomimo trudności ; sobie piętno sztuki. Tak n. p. stare zamki, klamki, rękojeści

w rozwiązaniu tej kwestyi, spróbuję temu sfinksowi życia pań- ; i drzwi, gdzie staranna robota miała być uwidocznioną, oka-

; żują w swoich kształtach zuaczue upiększenia. Zamek sztuczny

Nie podlega wątpliwości, że przemysł narodów cywilizo- ; był w średnim wieku nietylko mechanicznie skomplikowanym,

wanych dopiero od czasu wynalezienia maszyny parowej nabrał i ale w pierwszym rzędzie sztucznie upiększonym. To samo

te wybitna cechę, pod którą się nam obecnie przedstawia, i powiedzieć musimy o meblach, materyach, ubraniach, zega-

*

wykazania, chociaż postęp ten ściśle biorąc był tylko wydoskonaleniem pracy ręcznej czyli sztuką piękną ; przemysł więc

teraźniejszego rozwoju budowy maszyn. Autor pisze:

stwowego zaglądnąć w oczy.

Cały szereg gałęzi przemysłu podbiła maszyna parowa z czasem dla siebie i z każdym dniem obiera nowe pole do Pojecie ofermie korzystnej i przemyśle rentownym wy- ; wolnego działania. W ogóle zauważyć można, że nastąpiło wiązało sie dzisiaj zupełnie odrębnie, a pojęcie to jest cechą i nagromadzenie (koncentracya) pracy przez zaprowadzenie maszyny parowej i ta okoliczność wpływała na cechę jej działania. Chociaż przyznać musimy, że co do sztuk pięknych, oso- i Cydzie to nastąpiło przy skrzętnem rękodzielnictwie, tam wy-bliwie w rzeźbiarstwie nie zdołaliśmy wyrównać naszym przód- i warła maszyna zawsze zły skutek, bo rzemieślnik został kom, a poczęści nawet oni nas wyprzedzili, w kierunku spe- j z czasem absorbowany przez zakład fabryczny, nie mogąc kulacyjnym jednak przewyższamy ich niezmiernie , zawdzię- i konkurować z pracą machiny. To absorbowanie robotników czając ten postęp jedynie wydoskonaleniu maszyn. Materyalna i doszło do tego stopnia, że teraz w większych miastach daje korzyść jest dla nas pierwszą i do niej musimy wszelkie ustę- j coraz bardziej czuć brak rzemieślników. Drugi zły skutek pstwa zastosować, chociaż by nawet przez to strona estetyczna i powstaje z przemysłu maszynowego, a który szczegółowo miała być zupełnie pominiętą. Dzisiejszy zamek sztuczny : uważam za stosowne wykazać: brali zręcznych rzemieślników. jest co do wewnętrznego mechanizmu znakomicie wykonany, i lecz zewnętrzny kształt jest bardzo prosty i nawet umyślnie j ziach przemysłu, które posiłkują się kilkoma maszynami ro-cały mechanizm zakrywa. Sprzęty domowe, meble i naczy- j boczemi, a że fakt ten staje się coraz jaskrawszym, świadczy nia utraciły po części formę sztuczną z powodu sposobu wy- j poniekąd i okoliczność, że w niektórych krajach (w Niem-robu, który wymaga dokładnej symetryi, szczelnego zaczopienia i czech) zażądano od robotników egzaminów, by pierwszeństwo lub zupełnej okrągłości, a co właśnie maszyny nasze wykonać i przyznawać więcej wykształconym, są wstanie. Ta jednak zmiana powstała dopiero od czasu, gdy w maszynie parowej odkryto punkt wyjścia drugiego kierunku, ; eznie w swobodzie rzemiosła, lecz głównie w rodzaju wyrobu o którym powyżej była mowa t. j. „siły“, która wszelkie te j przedmiotów, który od ręki młodego robotnika coraz mniej zmiany do nieprzewidzianego pchnęła polepszenia i wynalazków, i zręczności i wprawy wymaga. Używamy maszyn roboczych, Dotychczas posiłkował się przemysł tylko siłą ręki ! które obrabianie przedmiotów aż do zupełnego wykończenia ludzkiej lub siłą zwierzęcą, wodospadu i wiatru, które przy-j uskuteczniają, tak, że kierownictwo, zmiana ruchu, i t. d. roda tylko w ścisłych granicach dostarczać raczy. Obecnie ! sama maszyna wykonywa. Ztąd pochodzi, że wyrób maszyno-iednak otworzyło się źródło prawie niewyczerpanej siły, którą | wy pomimo znakomitej dokładności i jednostajnośei, wymaga udzkość ujarzmić zdołała.    ! tylko siły do usługi, czyli innemi słowy: doprowadziliśmy

rach a nawet o astronomicznych i matematycznych przyrzą

dach, w ogóle o sprzętach różnego rodzaju.

naszego wieku.

Ten brak daje się przedewszystkiem czuć w tych gałę-

Przyczyny tego zjawiska nie powinniśmy szukać wyłą-

Młody chłopak wytwarza tym sposobem za pomocą ma-

Spoglądnijmy na peryod czasu od wynalezienia parowej | do tego, że z robotnika zrobiono dozorcę czyli posługacza maszyny, to dostrzeżemy, że jej wydoskonalenie przeprowadzono I maszyny, a w dalszej konsekwencyi można te miejsca obsa-w różnych kierunkach, i tak z jednej strony zwiększyła się i dzać młodemi dozorcami lub dziećmi posługaczów. stopniowo sama siła, dozwalając z drugiej strony na najrozmaitszy ruch przymusowy. Tym sposobem stała się maszyna : szyny towar, który od ręcznego wyrobu znacznie jest lepszy parowa „silnicą“ czyli matką bardzo wielu maszyn roboczych, j a zarazem tańszy. Ten rodzaj fabrykacyi, który szczególnie

a tern samem władczynią sytuacyi przemysłu.

w czasie wystawy paryskiej *) podniosłem, nazwałem „ręko-To jest właśnie jądrem rozwoju naszego przemysłu, źró- i dzielnią maszynową“ (maszynofakturą) jako mającą pierwszeń-dłem błogich korzyści osiągniętych, lecz zarazem i zarodkiem i stwo od rękodzielni (mauofaktury).

złego w postaci wyżej wspomnianej.

rym

miejsce w kopalniach, gdzie podjęła się podnoszenia w kie- j mną ilość broni, która zdołała skracać wojny ; jej pracą jest runku pionowym ciężarów lub towarów, jako też wody, tudzież | budowa wagonów kolejowych, ulepszenie budowy lokomotyw dostarczania własnego pokarmu t.j. węgla. Ta pierwsza zmia- i doznające ciągłego postępu, przyczem jednak zręczność od pojona pracy w kopalniach przez maszynę parową wywarła nad- j dyńczego robotnika jest coraz mniej wymaganą. Tym sposobem zwyczajny wpływ na wynalezienie nowego systemu wy doby- j podtrzymuje się maszynofakturę własnem złem, i tak: wła-wania produktów podziemnych.    i ściciel fabryki nie mogąc znaleźć dostatecznej liczby dobrych

Drugi przemysł, który maszyna parowa opanowała, to i robotników, zamawia z konieczności lichych, któiych do-tkactwo i przędzę. Najprzód dostała się do warstatów tkackich, i świadczenia nie wyrównają poprzednim, a pomimo tego wyko-które z czasem dostarczyły dotąd niepraktykowanej ilości towa-jnywują niepowołani pracę, chociaż za mniejszem wynagio-rów ; później, gdy został wynaleziony warstat mechaniczny j dzeniem. Wynika ztąd, że państwa wspieiające pizemysł fa-(Kunstwebstuhl) dozwalający, wyrabiać tkanki w desenie, co j bryczny, objawiają swoje poparcie w dziale rękodzielni maszy-dawniej zdawałoby się być bajecznem, została władczynią j nowej.

tego warstatu. Pomysł Jaquard’a oddał wreszcie tkactwo i Wystawy świata są, rzecby można, przedstawieniem armii prawie zupełnie w niewolę maszyny parowej. Przędzalnia też, j maszyn, gdzie różnorodne gałęzie przemysłu swą broń i wpra-z małemi wyjątkami, została zupełnie opanowaną przez ma-jwę okazują, tudzież wykonywują tę ogromną chyżość z jaką szynę parową.    ! rękodzielnia maszynowa się rozwija. Ten niezrównany postęp

Skutki zaś, jakie dla robotników wywołała, są miejsca- D r0ZW(^j naszego wieku, pochodzi głównie z należytego użycia mi bardzo smutne. Tysiące młodych robotników i robotnic ! wynalazku maszyny, a nie polega na naśladowaniu lęki pracuje w fabrycznych budynkach, gdzie prowadzą życie, które i ludzkiöj lub natury, lecz na lozwiązaniu zadań własnymi śro-raczej wegetacyą nazwać by wypadało, a co właśnie stało się i powodem, że rządy usiłują w najnowszych czasach stosunki | te złagodzić.

Tej maszynowej rękodzielni zawdzięczamy n. p. rozległe Najprzód opanowała maszyna parowa przemysł w któ- ! zastosowanie tanich i znakomitych maszyn do szycia, które „siła“ niezaprzeczenie górowała nad sztuką, jak to ma j z jednego modelu powstały; jej działanie stworzyło tę ogro-

*) F. Reuleaux. Officieller Bericht der Pariser Weltausstellung 1867. fol. 401.

Dwa wielkie urządzenia do transportu poziomego jakiem są: statki parowe i koleje żelazne, wskazują nam użycie ma-Tak u. p. długi czas trudzono sie nad wynalezieniem ma- i szyjiy parowej ze skutkiem bardzo pomyślnym, bo uietylko szyny do szycia, gdyż usiłowano naśladować rękę ludzką, i "ie na szkodę robotnika, lecz nawet z korzyścią dla ludzkości. Zupełne odstąpię nie “od tej przewodniej myśli a wprowadzenie Otwarcie drogi morskiej przez statki parowe, połączenie kra-natomiast nowego, maszynie odpowiadającego sposobu ruchu, K'"' koleją żelazną i chyiość ruchu przy tern osiągnięta, prze-stworzyło nareszcie w krótkim czasie maszynę do szycia, i «toczyły prawie życie ludów, zmieniły inne warunki a czę-Walcowanie, tak znacznie różne od kucia ręcznego, doprowa-    i    ściowo znacznie stan    życia polepszyły.

dkami odpowiadającemi maszynie, a które bardzo często znacznie się różnią od przyrodniczych środków.

dziło wyrób żelaza płaskiego do właściwego rozwoju teraźniej-    :    Zaglądnijmy w    cyfry statystyki,    a    przekonamy się    jak

szego. Konstrukcya młynów, które starano sie zbudować na i wielką jest siła spotrzebowana z jaką maszyna parowa działa zasadzie rozdrobnienia ziarna za pomocą zębów, nie powiodła i w dziale transportu. Nadto dostrzeżemy fakt, że w średniej sie, ustąpić musiała kamieniom, a te najnowszym walcom. *) i Europie spotrzebowana ilość pary dla lokomotyw i statków To dawne zapatrywanie polega na przyrodniczo-fflozoficznem i parowych, przewyższa dwa do trzech razy ą ilość pary, zdaniu, które z czasem w dziedzinie praktycznej mechaniki i Mrą spotrzebowują zakłady fabryczne. W Anglii jest ten zupełnie odrzucono. Możemy więc być pewni, że niezadługo i stosunek cośkolwiek mniejszy ale zawsze znaczny, a w Ame-maszynofaktura stanie sie prawidłem i przekształci cały spo- :¹J⁰⁰ pewnie nie mniejszy.

sób wyrobu maszyn. Teraz musimy ją do „sprawy robotników“    i    W każdym razie te dane statystyczne są dla nas    wiel-

nawiązać i należycie ocenić. Przedewszystkiem zasługuje na    :    kiej    wagi.    (Dok. nast )

0 PI1IIIETRACH.

uwagę, że maszynofaktura, jak się w przytoczonych, razach pokazało, nie dotyka złego, które z nagromadzenia siły powstało.

Napisał profesor

Dominik Z brożek.

Planimetr Wetliego

§. 5. Główne składowe części i działanie planimetru.

(Z rysunkiem na tabl. VIII. fig. 1, 2, 3 i 4).

nam

(Ciąg dalszy).

Ona podnosi maszynę roboczą, względnie jej czynności, by stanąć na równi z poprzedzającą ją silnicą, a jak ostatnia przez półtora wieku się polepszała i swą siłę do dawniej nieznanej potęgi rozwinęła, tak samo usiłuje maszynofaktura osiągnąć podobny cel, lecz w kierunku różnorodnego wykonania i umożliwienia ruchu przez maszyny. Oba te usiłowania zdają się podkopywać byt materyalny robotników, tudzież wróżą smutną przyszłość. Nadmienić mi tu wypada, że maszynofa-

ktury nie będziemy równoważyli z pojęciem .podziału pracy“,    pianimetr w    umdz0uy ua podstawie współ-

gdyż te pojęcia Częstokroć zupełnie są przeciwne. M «ju ;    ^ konstrukcya nie jeBt tak prosta

speeyalnie robocza do wyrobu pewnego towaru me lozkład |jat p]a]limetru biegunowego. Na spodarce FF flg. 1, sa osa-czynuości naszego robotnika, jak to powszechnie utrzymuje - ; dzone dwa slupki „ do których przytwierdzona jest tarcza T

mniemanie-, leez przeciwnie, nowoczesne nasze maszyny robo-i    ca otwo    /    ’    wyaobione dwa

cze, wykohczając coraz więcej przedmiot, wymagają za ern : rowM równolegle do siebie. W tych rowkach biegaja coraz więcej baczności a tern samem wymagają tylko dozorcę, j    ^ wfak>V, W, ^ porus/ad ^ powM(m

by gotowy towai wy ac.    ;    mniejszem tarciem w kierunku torów d d. Prostopadle do

Co do samodzielności postąpiły maszyny tak dalece, że ; wózka jest tak wstawiony walec C, z krążkiem K że około możnaby je uważać za stworzenia rozumem obdarzone gdyż ; swej osi obracać się może. Wzdłuż całej szerokości wózka są zastępują często zupełnie człowieka, a dowcip wynalazcy ożywia ; pod kątem prostym do torów d wyżłobione rowki, w które najdrobniejsze ich cząstki i urzeczywistnia długie i zawikłane : wchodzą listwy /, / sanek SS. Podłużny, w deszczułce sanek myśli niewzruszoną loiką. Człowiek zaś jako sługa -    ;    wybrany otwór przepuszcza walec C, owinięty raz w około

(okrutna ironia) zajmuje stanowisko maszyny. W wielkich ; nitką n, n, umocowaną do deszczułki. Na końcu jednym sanek dobrze prowadzonych zakładach fabrycznych możemy zauważyć, j Znąjduje się ćwieczek w, który jest wodzidłem planimetru. Do że przemysłowiec stara się to monotonne zatrudnienie swego ; uwydatnienia obrotów krążka K służy kółeczko k, dotykające robotnika zatrudnionego przy jednej maszynie urozmaicić, przez : g0 SWym obwodem. To kółeczko h osadzone jest stale na wa-nadanie mu od czasu do czasu różnych maszyn do nadzoru, j jeez^u którego oś jest równoległą do torów d, d ; łożyska chociaż także wtedy ściśle biorąc nie może być mowy o ; wałeczka c znajdują się w otworze o tarczy T i ramy Z>, b „podziale pracy“. Chodzi mi tu tylko o wykazanie tego sto- i ₀sadZOnej w słupkach s, s. Wskazówka i nasadzona na c ozna-sunku, który, maszynofaktura stworzyła, nie zaś o oskarżenie | cza nam ü₀éé obrotów kółka k. Oprócz własności które z opi-przemysłu lub przemysłowca, na którego korzyść ostatni by j sania narzędzia wywnioskować można, musi być płaszczyzna

fakt przypadł.

Dotąd wskazane przykłady wykazały nam działanie maszyny, które obok niewątpliwie dobrej strony, także i trwo- ! poziomem ustawieniu spodarki ma być także poziomą. Jeżeli żliwie cienie rzucają. Mimo to jest także do wykazania i i oprócz tego płaszczyzna położona przez oś wałeczka e prosto-postęp gdzie dobra strona przeważa. Tu zaliczyć możemy i padle do powierzchni krążka, przechodzić będzie przez śiodek przykłady należące do wielkiego i bardzo ważnego działu i jeg°> to kółeczko przy prowadzeniu wodzidła równolegle do przenoszenia czyli transportu za pomocą maszyn t. j. maszyny i torów d, d poruszać się będzie w średnicy krążka nie obracając się. Ustawiwszy kółeczko w środku tarczy i prowadząc wodzidło w kierunku prostopadłym do torów d, d skazówka “    ~    .    .    .    , , J na tarczy nie zmieni swego położenia, chociaż walec C i wraz

dopóty, dopóki konstruktorowi, naśladować teda sbzydja ptaków, l.,b * drążek K obracac się muszą. Puuit ten lub jaki urny używać balonów kulistych o wielkiej powierzchni. (Przyp. tłómacza.): w którem się kółeczko k krążka dotyka, a pomimo obrotu

w której poruszać się będzie koniec wodzidła w w każdem położeniu równoległą do powierzchni górnej krążka K, a przy

mające za zadanie zmianę miejsca i położenia.

;/4

jego się nie obraca, nazywać będziemy puuktym zerowym a. \ na krążku K yK — 1,4. Prowadząc wodzidło z punktu 4 do Linię prostą, którą w tym przypadku wyznacza nam koniec i 5 odwinie nitka długość if, promień pędu wzrasta ciągle od wodzidła, nazywamy linią zerową. Równolegle do linii zerowej.: 4 do 5, przyczem pod kółkiem k nie przesunie się luk o dłu-przez punkt zerowy kładziemy oś X odciętych, osią zaś Y będzie i gości 4, 5 tylko część jego. Ażeby należycie to zrozumieć, prostopadła do niej a przechodząca toż samo przez punkt ze- j pomyślmy sobie prostą linię 4, 5 podzieloną na bardzo wiele rowy. Na podstawie tych warunków orzec możemy, że pod i małych dowolnych lecz równych części n, tak że prowadząc tymi warunkami obrót kółka k jest zerem, jeżeli wodzidło i w z 4 do 5 promień pędu wzrasta stopniowo w tych częściach prowadzimy równolegle do osi Y lub w linii zerowej, w innych : o ilość otrzymamy przeto yt, yk è ,y ₄ —{— 2 <5, przypadkach będzie obrót kółka k zwiększać się ze wzrasta- i + (n — l)è=y₅ jako promienie pędu kółka k, gdy ?v znajduje jącem y.

się w odpowiednich punktach linii 4, 5. Jeżeli uważamy prostą

Przedstawmy sobie jakąkolwiek parcelę P fig. 2. podzie- : 4. 5 jako wypadkową składowych 4. 6 i 5, 6 to przytem

loną na kwadraty, z których każdy przedstawia nam jednostkę ; posunięciu wodzidła odwinie nitka z walca C długość 4,6, a

powierzchni, linia X, X niech przedstawia nam oś odciętych a i walec C obróci się o kąt dzieląc ten kąt na części ci, to

zarazem linię zerową, punkt 1. krążka K punkt zerowy przez i długości łuków które kółko postępowo odwinie będą odpowie-

który położymy oś Y, Y prostopadle do X, X. Dl i prostszego i dnio yk a ,(yk-\- è) a,... ys ct, a ich suma yk a -j- (2/4+^) ci

3 + 4^l -2-^ =

rysunku pomyślmy sobie kółko k posuwające się po krążku K, i    _ yk -f- yh _ yk -f- ys

w z punku 2 do 8, będzie długość odwiniętej nitki n, n fig. 1.1 Z całego tego przedstawienia wnioskować zatem należy, że

równać się r ®, jeżeli r jest promieniem walca C, a ? jest jego I obrót kółka będzie w przedstawionych warunkach w prostym

obrót kątowy, długość zaś luku przesuwającego się pod kół-i stosunku do powierzchni jakiejkolwiek parceli, skoro oprowa-

kiem k będzie y₂ f — 9 4* gdzie p oznacza nam promień : dzimy wodzidło po obwodzie jej zaczynając i kończąc w tym

kółka k, a 4 jego obrot kątowy. Prowadząc w z punktu 8 do 9, \ samym punkcie.

(C. d. n.)

--

Rozmaitości.

— Wycieczka naukowa do Krakowa i Wieliczki, Projektowana przez Zarząd naszego Towarzystwa wycieczka naukowa do Krakowa i Wieliczki odbyła się według programu na Zielone kierunku i odwinie łuk 6 p 4"    ^    y^ik obrotu kółka    będzie : święta dnia 1. i 2. czerwca b. r. W gronie przeszło 40 członków i

11 P 4- Z tego widzimy, Że i W    tym wypadku    stoi    obrót i kilku zaproszonych gości wyjechaliśmy ze    Lwowa dnia 31. maja o go-

kółka W prostym stosunku do powierzchni.    ! dzinie 5- po południu Na stacyach w Przemyślu i Bzeszowie przyłą-

Powstaje teraz pytonie jaki łuk odwinie kółko k przy cz?!“,    \ oalo"kó"j Krato''a    dnif !' c“r",ca

oprowadzeniu wodzidła po obwodzie    trójkąta 4, 5,    6, 4.    Usta- : Towarzystwa technicznego składająca się    z sekretarza tegoż Towa-

Wiając W w punkcie 4 Otrzymamy    promień pędu    dla    kółka : rzystwa, p. S. Zaremby, pp. Łatkiewicza i    Stadtmüllera, reprezentanta

kółko k wróci do punktu zerowego 1 i obracać się nie będzie, ! Jeżeli zatem tarczę T fig. i przemienimy na liczbownicę, toż samo żadnego obrotu nie wykona przy prowadzeniu wo- : tak, że za pomocą wskazówki «odczytać będziemy mogli ilość dzidła z punktu 9 do J. Jednostka powierzchni przedstawiona j jednostek powierzchni odpowiadających obrotowi kątowemu 4^ zatem będzie w prostym stosunku do długości luku p 4> od- ; otrzymamy bardzo praktyczne narzędzie (planimetr), które winiętego przez kółko k. Łatwo teraz zrozumieć będzie można, j według pomysłu Wetliego zestawił Starke, a które jest przed-że kółko odwinie nam łuk 3 ? 4< jeżeli oprowadzimy wodzidło stawione w fig. 3 i 4. W tych figurach użyto tych samych po obwodzie prostokątu 1, 4, 6, 9, 1, co odpowiada sumowa- liter do oznaczania składowych części planimetru, cel ich po-niu trzech jednostek powierzchni. Oprowadzając wodzidło w: znać łatwo można z opisania fig. 1. Dodać należy, że krążek z punktu 2 do 4, otrzymamy promień pędu 1, 4: postępując K jest ze szkła, powleczony papierem satynowanym, spółśro-do 6 przesunie się pod kółkiem na krążku łuk yk ? = 3ę4; dkowo do krążka K jest krążek mosiężny mniejszy ee stale cofając się po linii 6 7 aż do 8 zmniejszamy promień pędu na| spojony, a wszystko śrubką! połączone jest z kawałkiem TT y₂, a wracając do 2, kółko w odwrotnym kierunku obracać; na dole kuliście wytoczonym, i walcem C. Na walcu C jest się będzie, odwijając łuk — y₂ f =—ę4"ł tak że wynik! osadzony bębenek o promieniu r o który się srebrna nitka obrotu kółka na krążku będzie (yk—y₂) ? =ys ? — 2 ę 4* i owija. Walec C spoczywa na śrubee t i podtrzymywany jest Dotychczas przesuwało Się kółko po górnej połowie krą- podpórką pt, opierając się także o płytę/;, przez którą szczel-źka, przeszedłszy zaś z wodzidłem do punktów 9,10 etc, kółko ! nie z najmniejszem tarciem przechodzi. Wózek W jest trój-przejdzie na dolną część krążka, a jego obrót będzie odwrotny : ramienny, tory d pryzmatyczne. Saneczki chodzą między kół-obrotom na górnej części krążka. Ażeby to na przykładzie : kami / / i wyciągane lub wsuwane mogą być rękojeścią X X objaśnić, zobaczmy jaki będzie wynik obrotu kółka, gdy opro- wodzidła w. Haczki h h służą za oporę aby wózek nie zeszedł wadzimy wodzidło po liniach 1—4,4 — 6,6 — 8,8—14, 14—15, : z torów. Wszystkie śrubki mają upewniające wloty u u. Licz-15—12, 12—1. Przechodząc po prostej z 1 do 4 otrzymamy i bownica T urządzona jest tak jak u biegunowego planimetru : promień pędu na krążku 1 — 4, kółko odwinie łuk o ; posuwając ! za pomocą śróbki ß da się cała rama b z kółkiem i liczbo-wodzidło z 4 do 6 kółko odwinie łuk 3 ? *4^; cofając się z Piwnicą podnieść, do 8 zmniejszy się promień pędu na y₂ a prowadząc wodzidło z 8 do 14 kółko odwinie łuk 2 ? 4 ; przy posuwaniu się wodzidła do 15 promień pędu otrzymamy ujemny, kółko posunie się do punktu 11 na krążku i odwinie łuk o, przy prowadzeniu wodzidła z punktu 15 do 12 kółko znajdując się na dolnej części krążka obracać się będzie znowu w dodatnim

naszego Towarzystwa, przywitała serdecznie przybyłych kolegów ze ! przemówił o zbliżeniu się i koleżeńskich stosunkach, jakie pomiędzy Lwowa. Po odprowadzeniu nas do pomieszkań w hotelu Saskim, zgro- i polskimi technikami zawiązane być po winne. Przy obiedzie omawiano madziliśmy się za godzinę i rozpoczęliśmy pierwszego dnia w towa- | różne kwestye zawodowe a szczególnie podnoszono potrzebę zwołania rzystwie kolegów krakowskich zwiedzanie nowo odrestaurowanych i zjazdu polskich techników, tudzież omawiano przykrości i cierpienia, Sukiennic, gdzie nas twórca planów tej budowli, architekt p. Pry- j których technik polski w swym zawodzie doznaje. Po południu pojecha-liński z największą uprzejmością oprowadzał i wszelkich wyjaśnień j liśmy na kopiec Kościuszki i Wawel. Zwiedzaliśmy szczegółowo zabu-udzielał. Następnie zwiedzaliśmy kościół P. Maryi i gabinety instytutu ; do wanie zamkowe, w którem się obecnie mieszczą koszary wojskowe, techniczno - przemysłowego, gdzie pp. profesorowie Stadtmüller i i następnie zwiedzaliśmy kościół katedralny, skarbiec i groby królewskie-Dr. Grabowski nie szczędzili trudów, by nam okazać zbiór środków j Wieczorem zgromadziliśmy się w bardzo licznem gronie w sali ogrodu naukowych, jakie ta młoda instytucya techniczna posiada. W gabinecie : Strzeleckiego, gdzie przy wspólnej wieczerzy i w miłem towarzystwie mechanicznym, który posiada dość obfity zbiór modeli, urządzono małą i prowadziliśmy koleżeńską pogadankę. Nazajutrz zwiedzaliśmy nowo pracownię, w której uczniowie mają sposobność praktycznie studyować ; wybudowany krajowy szpital Ś. Łazarza, gdzie nas kierujący ta bu-przedmiot. Dzięki gorliwym zabiegom prof. Dra. Grabowskiego urzą- ; dową architekt p. Zaremba oprowadzał i wszelkich technicznych dzono w tym zakładzie pracownię chemiczną, która jest zaopatrzona j wyjaśnień z największą gotowością udzielał. Wewnętrzne urządzenie w najnowsze ulepszenia umożliwiające wykonywanie częstokroć nie- i tego szpitala nic nie pozostawia do życzenia i odpowiada najwybre-bezpiecznych dla zdrowia uczniów, experymentôw chemicznych. Ztąd ! dniejszym nawet wymogom sanitarnym i komfortu. Wszystko tam udaliśmy się do biblioteki Jagiellońskiej, w której korzystając z grze-; zastać można co tylko dla wygody chorych jest pożądanem. Szczególnie czności p. Dra. Oesterreichera mieliśmy sposobność widzieć wszystkie i bardzo praktycznie urządzono pralnię, gotowalnię parową, łazienki sale i drogie pamiątki historyczne, na widok których duch pokrzepienia : i tusze. Jednem słowem zakład jest zaopatrzony we wszelkie środki doznaje. W zabudowaniu biblioteki Jagiellońskiej mieści się gabinet : łagodzące dolę nieszczęśliwych pacyentów. Sama budowa i szczęśliwy archeologiczny, który przy niezmordowanej pracy prof Łepkowskiego j rozkład tego zakładu dowodzą zdolności projektującego architekty. ustawicznie licznemi darami obywatelstwa jest wzbogacany. Szanowny i Ztąd udaliśmy się do rzeźni miejskiej, która jest wzorowo urządzoną, profesor oprowadzając nas po tym gabinecie i udzielając niezbędnych i O godzinie 10 przed południem zgromadziliśmy się na dworcu kole-przy takich okazyach wyjaśnień, nadmienił także w trafny bardzo i jowym a o godzinie 1 2. wyjechaliśmy do Wieliczki. O godzinie 2. po sposób o poparciu, jakie każdy obywatel kraju bez kosztów i trudów j południu rozpoczął się wjazd do kopalni. Przeszło 1000 osób zwiedzało takiemu gabinetowi przy dobrych tylko chęciach użyczyćby mógł. Uda- ; w tym dniu saliny, a trzeba było istotnie uzbroić się w cierpliwość i liśmy się następnie do muzeum przemysłowego, gdzie nas w sali wy- : wytrwałość, ażeby się nareszcie doczekać przystępu do wjazdu, kładowej przywitał przemową prezes Krakowskiego Towarzystwa i wpośród największego ścisku. Temu ściskowi publiczności można było p. Dr. Brzeziński. W przemowie swej, przyjętej hucznemi oklaskami, ; łatwo zaradzić przez podział zwiedzających na kilka grup i odpowie-przywitawszy nas serdecznie, nadmienił o koniecznej potrzebie zbli- : dnie ponumerowanie biletów wstępu, przyczem dałby się oznaczyć żenią się i wspólnej pracy dwóch polskich Towarzystw technicznych, i czas, w którymby nastąpił wjazd każdej grupy.

Trudno określić tutaj wrażenie, jakiego się podczas zwiedzania

O godzinie 6. rozpoczął się wyjazd z kopalni a o godzinie 8.

P. S.

Środki bezpieczeństwa na kolejach amerykań-

Wspólny cel i jednakowe warunki wpośród których dwa te Towarzystwa powstały, czynią ich rozwój i dobro spraw przez nie podnoszo- i tego świata podziemnego, stworzonego ręką ludzką, doznaje. Trzeba nych, zawisłem od zespolenia wszystkich polskich sił technicznych, j być samemu w tym sklepie skarbów przyrody, aby mieć wyobra-Podrzędne tylko stanowisko, które przekazano technikowi w naszein ; zenie o układzie i budowie tego podziwu godnego dzieła ukrytego społeczeństwie, winniśmy wspólnemi usiłowaniami starać się dźwignąć ; w łonie ziemi ! i podnieść na szczebel, który technik zajmować powinien. W skutek niestosownego podziału szkół średnich na szkoły gimnazyalne i realne j wieczorem przybyliśmy do Krakowa. Na pożegnanie zgromadziliśmy wyrodziło się dziwne uprzedzenie do techników w szerszych kołach, ; się w ogrodzie Strzeleckim, przyczem prezes naszego Towarzystwa, przyczem zarzucają nam brak humanitarnego wykształcenia. Zdanie to ; p. baron Gostkowski, złożył delegatom krakowskiego Towarzystwa ser-usiłują poprzeć dowodem, że technik mając do czynienia tylko z mar-j deczne podziękowanie za gościnne przyjęcie i poniesione trudy dla twą materyą, nie może stanąć na równi co do ogólnego wykształcenia j uprzyjemnienia nam naszego dwudniowego pobytu. Zarazem wyraził z innymi ludźmi nauki. Czyż ożywienie martwej materyi przez technika i p. prezes nadzieję, że krakowskie Towarzystwo nie odmówi nam także nie wymaga humanizmu? Kierunek kształcenia w szkołach średnich ; swoich odwiedzin we Lwowie, gdzie całem sercem nasze Towarzystwo powinien być dla wszystkich zawodów naukowych wspólny, gdyż szkoła i przybycia krakowskich kolegów oczekiwać będzie. Nie możemy także średnia ma na celu wydać przyszłego obywatela a wszechnice i szkoły j zapomnąć o naszych dwóch nieodstępnych i niezmordowanych towa-politechniczne mają przysposobić mężów nauki. Skoro ten nieszczęśliwy ; rzyszach i przewodnikach pp. Stadtmüllerze i Zarembie, którzy o podział szkół średnich podkopał nasze samodzielne stanowisko w spo- ; wszelkie ułatwienia i przygotowania dla nas się postarali, przyczem łeczeństwie, nie powinniśmy przeto ominąć sposobności, by nasz głos j spełniamy miły obowiązek jaki na nas uczestnicy nałożyli, składając w tej arcyważnej sprawie podnieść i nasze uwagi do rozwiązania kwe- i im za doznaną uprzejmość serdeczne podziękowanie. Na tern kończymy styi wykształcenia i wychowania publicznego przyłączyć. Po wielkich ; sprawozdanie o wycieczce naukowej, która tak pod względem odnie-trudach i walkach uzyskaliśmy nareszcie swobodę używania języka j sionych korzyści naukowych jako też przyjemności, niezawodnie przez ojczystego w szkole i urzędzie. Naszem głównem zadaniem winno być ; długi czas mile wspominaną będzie przez jej uczestników, podczas przeto wyzyskanie tej swobody przez wzbogacenie naszej ubogiej lite- ! gdy nieobecni członkowie, którzy nie skorzystali z nadarzającej się ratury technicznej wydawnictwem polskich dzieł technicznych. Znowu j sposobności, nie prędko doczekają się znowu tak urozmaiconej wycie-tylko nasze wzajemne poparcie może tutaj krajowi i nauce oddać przy- j czki. Żałować istotnie wypada, że z pomiędzy 600 członków zaledwie sługę. Tembardziej winniśmy naszą działalność w tym kierunku roz- i kilkudziesięciu przyłączyło się do naszej podróży, gdyż jakkolwiek winąć, albowiem nikt za to zaręczyć nie może, czy wywalczona swoboda j nie wątpimy, że Kraków i jego osobliwości, dobrze znane są naszemu w skutek zbiegu nieszczęśliwych okoliczności znowu utraconą być j ogółowi, to przecież zaprzeczyć się nie da, iż częste zwiedzanie tych nie może. W końcu upraszał p. prezes uczestników, by zechcieli oświad-j drogich pamiątek historycznych odświeża i potęguje uczucie narodowe, czyć lwowskiemu Towarzystwu politechnicznemu, że krakowskie I które zawsze powinno być regulatorem wszystkich naszych usiłowań Towarzystwo techniczne uznając wspólność przewodniej idei dwóch i i dążności. Nadto zważyć było trzeba, że to po raz pierwszy polscy polskich Towarzystw technicznych, pragnie tylko ich wzajemnego ; technicy z różnych stron naszego kraju, pospieszą zbliżyć się i wzmo-zbliżenia się i zawiązania koleżeńskich stosunków. — Po tej bardzo ji cnić węzeł przyjaźni, bez którego wszelkie usiłowania jednostek dla przekonywującej przemowie przywitał nas założyciel muzeum p. Dr. Ba-: polepszenia naszego materyalnego i duchowego bytu, spełzłyby na raniecki. Zacny ten mąż, znany ze swej ofiarności i pracy, Których nie i niczem. poskąpił dla dobra ogółu, utworzył zbiór okazów, którym kraj się j pochlubić może. Trudno byłoby wyliczać i wdawać się w szczegółowy i s k i c h. Amerykanie kładą w ogóle bardzo małą wagę na środki opis wybitniejszych nawet tylko okazów. Wrażenie, jakie się odnosi j bezpieczeństwa chroniące linie kolejowe, położone w pobliżu miast, podczas zwiedzania tego muzeum, każe uchylać czoła przed obywate- i lub przerzynane drogami bitemi, od nieszczęść, jakie przez chodzenie lem , którego usiłowania i zabiegi potrafiły dokonać tak pięknego i ludzi lub bydła po szynach kolejowych spowodowane być mogą. Jedy-dzieła. Następnie zwiedzaliśmy wystawę obrazów, urządzoną przez kra- i nym środkiem bezpieczeństwa są płoty, które towarzystwo kolejowe kowskie Towarzystwo sztuk pięknych. Ztąd udaliśmy się do hotelu i lub właściciel granicznego gruntu urządza. Płoty te składają się Kleina, gdzie liczne grono krakowskich kolegów zasiadło z nami do i z długich łupek drzewa, ustawionych zygzakowato, W miejscach, wspólnego obiadu. Prof. Dr. Grabowski przywitał przybyłych gości i iw których takich płotów niema, służy przyrząd umocowany przed lo

komotywą który każdy przedmiot na szynach położony z łatwością j _ dania geologiczne gór S mplon zostały w je-usuwa. Najdotkliwiej daje się uczuwać w miastach brak środków zarad- ; sieni r i₈₇₇ przez pp. Eennevier, H n Lory przeprowadzone czych. Dworce kolejowe są położone po ajwiększej części w środku ; Badania te wykazały rezultat pomjślny, gd trudności na jakieby miast, a tory do nich prowadzące znajduj się w poziomie dróg. Je- : budowa kolei przez tę górę natrafiła, byłyby prawie takie same jak żeli się w takich miejscach pociąg zbliża, to przestrzegają publiez- iprzy budowie tunelu Gotarda, z ta tylko różnica, że twardość pokładów ność przed niebezpieczeństwem przez ustawiczne dzwonienie dzwonem ; gneisu jest w tej górze cośkolwiek mniejsza.

przy lokomotywie. W skutek takiej opieszałości wydarzają się bardzo ; -Usuniecie zalewu szybu 151 m * ł e b o k i e o- o w często nieszczęśliwe wypadki. Publiczność tamtejsza zażądała już i a n g i e 1 sk i e j k o p a 1 n i w e g 1 a. Miejsce, w którem woda do szybu w tym względzie pomocy. Jednakowoż tylko w Nowym Jorku uczy- : wpadała, zabudowano za pomocą wielkich bębnów z lane-o żelaza niono zadość żądaniu publiczności. Na niektórych tylko kolejach i Pozostała tylko szpara 15 cm. wysoka, przez która woda przy szero-zastać można w punktach przecięcia drogi żelaznej i bitej, baryery dla ; kości 45 cm. i przy ciśnieniu 5-6 kg. na l^cm. przepływała Przy bezpieczeństwa. Natomiast można bardzo często zastać w takich miej- | pomocy hydraulicznej prasy, która wywierała ciśnienie 10 t. udało sie scach kilka szeregów łat trójgraniastych, pionowo i równolegle do osi i także tę szparę zatkać, drogi ustawionych. Bydło przechodzące w takich miejscach przez szyny nie może się w skutek takiego urządzenia rozchodzić.

P gû

— Nowy sposób mierzenia głębokości morza. Na dolnym końcu pionu jest umocowana rura

— Chalisa aparat sygnałowy służy do zwrócenia uwagi i Eura ta jest na jednym końcu zamknięta a na drugim otwarta. vVe-maszynisty podczas mgły, zasp śnieżnych it. d. na sygnał zatrzymania, ; wnątrz rury znajduje się na górnym końcu substaneya barwiąca, która dany przez dróżnika kolejowego za pomocą sygnałów skrzydłowych lub j się rozpuszcza w wodzie, tak iż można później dostrzedz jak daleko tarczowych. Na parowozie jest umieszczona latarnia zwrócona do ma- ; powietrze ściśnięte zostało, szynisty, która jest zwykle zakryta ; z latarnią jest połączony drążek, który wisi aż do toru. Eównocześnie, gdy dróżnik daje sygnał zatrzy - : j est właściwie pompą powietrzną o pojedyńczem działaniu, która do-mania, wsuwa się przez odpowiedni mechanizm kawał żelaza pomiędzy i starcza ściśniętego powietrza zbiornikowi napełnionego cieczą. Od szyny toru, przez co uderza o tę przeszkodę wiszący drążek a tern ; zbiornika wychodzą dwie rury kauczukowe o wspólnego otworze wy-samem powoduje obrót latarni, której czerwone światło maszynista i pływowym. Jedna z tych rur dostrzega.

napełniona powietrzem.

— Maszyna Felbringera do rozpryskiwania płynów

dostarcza cieczy, a druga ściśniętego powietrza. Przy otworze wypływowym znajduje się przyrząd,

za pomocą

— Mosty na północnej kolei państwowej P e n d- : którego przypływ cieczy i powietrza uregulowany być może a tern szab w Indyach. Most nad Eavi do Lahore posiada 33 otwoi-ów ; samem rozpryskiwanie dowolnie uskutecznić się daje. po 27.43 m. w świetle, albo 29.71 m. od środka do środka filaru.

Z. d. 11. J. V.

Z cegły zbudowane filary są fundowane (każdy z nich) na 3 studniach 3.8 m. średnicy, 21’3 m. głęboko pod zerem stanu wody. Przez mur ceglany studni przechodzi 8 pionowych ściągaczy. Dźwigary proste mają dwudzielny symetryczny szachalec ze ściągaczami po 45° i dźwigają na górnym gurcie drogę żelazną i gościniec, na dolnym gurcie chodnik.

Literatura techniczna.

Przewietrzanie

mieszkań

i ich ogrzewanie ciepłem powietrzem, przez MichałaZajączkowskiego, Most Aleksandra nad rzeką Chenab jest 2834 m. długi; wznie- j ^ ¹¹ ^ ow n *c z e ” 0 vv Tarnowie. (Odbitka z Przeglądu techni-sienie drogi nad zerem stanu wody wynosi 30 m. Przed wybudowa- i czneo⁰-) Odpowiedne przewietrzanie i ogrzewanie pomieszkali stanowi niem mostu musiano najpierw rzekę regulować. Filary mostu mają i n*ezawodnie jeden z najgłówniejszych warunków podtrzymywania 10 67 m. długości, 2-64 m. grubości i są fundowane każdy z nich na j z<^row^a ludności. U nas jednak bardzo pobieżnie zajmowano się 3 studniach 20 m. głębokich. Most ma 64 otworów po 43-28 m. Oprócz i dotychczas w kołach kompetentnych tą kwestyą, skutkiem czego potęgo znajduje się jeszcze 9 otworów z dźwigarami blaszanymi o 13*25 m. i miesz^ania nasze albo wcale nie są opatrzone w środki wentylacyjne, rozpiętości.    a^° ^ ^ylko w większych i najnowszych gmachach publicznych

nie zapomniano o potrzebie oddechania. Wielką przysługę wyświadczył w tym względzie autor powyższej broszury naszym technikom, szczegółowe omówienie tej piekącej sprawy opierając swoje zdanie na długoletniej praktyce w tym kierunku. Autor zaleca dla naszych potrzeb zastosowanie systemu Meissnera polegającego na rventylacyi połączonej z ogrzewaniem. Ogrzewanie odbywa się za pomocą ciepłego powietrza. Autor zestawił dotychczasowe sposoby przewietrzania wykazując zarazem wadliwości tych sposobów. Następnie omawia autor kominki Galtona , piece płaszczowe Meissnera , system przewietrzania i ogrzewania ciepłem powietrzem prof. Meissnera, wadliwości tego systemu, system przewietrzania prof. Sicardsburg’a i warunki jakim odpowiadać powinien dobry system ogrzewania. Nadto przytacza autor kilka przykładów dla obliczenia wysokości komina, kanałów, wymiany powietrza w szkołach ludowych, w szkołach dla dorosłych, w salach balowych, salach posiedzeń i amfiteatrach. Nakoniec opisuje autor dawne i nowsze przyrządy do ogrzewania i podaje tablice do obliczenia wielkości pieców prof. Meidingera i Eeinhardta. Dwie tablice autografo-wane objaśniają tekst. Dziwi nas jednak, dlaczego autor nic nie mniał o najnowszym przyrządzie ogrzewalnym i wentylacyjnym podług patentowanego systemu Fr. Eychnowskiego we Lwowie. Wynalazcę tego systemu zaszczycono za pomysł na wystawie powszechnej paryskiej medalem zasługi, a jego system ogrzewania i przewietrzania będzie zastosowany w gmachu sejmowym we Lwowie. Przedmiot opracowany przez autora jest bardzo na czasie, a z trafnemi jego poglądami winna się obznajomić szersza publiczność, dla której życie i zdrowie nie powinno być obojętnem.

Most Ihelum ma 50 pól po 27-43 m. w świetle. Fundowanie filarów za pomocą studzien także w tym wypadku zastosowano. Z 3 studzien na których każdy filar spoczywa, ma średnia 3 8 m. średnicy i 1 m. grubości muru, dwie drugie mają po 3-05 m. średnicy przy 0-61 m. grubości muru. Same filary wznoszą się 6-4 m nad najniższym stanem wody i są ubezpieczone nasypem kamieni. Most dźwiga na górnym gurcie tor kolejowy i dwa chodniki, na dolnym gurcie chodnik dla pieszych i jeźdźców. Koszta budowy wynosiły 1,395.000 złr.

— Kamienny most w Pradze. Obecnie budują w Pradze kamienny most o 7 otworach, których rozpiętość wynosi w środkowem polu 32-0 m. a w dalszych polach zmniejsza się do 27-2 m. Wysokość strzałki łuków wynosi ²/₁₃ rozpiętości. Fundowanie filarów odbywało się za pomocą skrzyń powietrznych, których długość 19-5 m., szerokość 6⁻74 m. wynosiła. Ciężar skrzyni wynosił 53-8 t. Fabrykacya takiej I skrzyni wymagała 21 dni roboczych ; spuszczenie skrzyni na dno rzeki wymagało 30 ludzi przez 10 godzin. Przy spuszczaniu jednego filaru wydarzyło się, iż gdy przy 2 m. głębokości wody opadła skrzynia 4 m. w szutrze, utrzymał się takowy w stanie wiszącym w skutek nadmiaru ciśnienia powietrza. Z różnicy pomiędzy ciężarem a ciśnieniem powietrza obliczono tarcie na powierzchniach bocznych. Z tego obrachunku wypadł spółczynnik tarcia 0*37, prawie ten sam, który podaje Morin dla tarcia pomiędzy żelazem kutem a wapieniem. Łuki zostały równocześnie zasklepione na rusztowaniach, które spoczywały na cylindrach z piasku. Obniżenia po spuszczeniu rusztowania wynosiły 28, 40, 43, 59, 32, 39 i 27 mm. Przedsiębiorstwo budowy powierzono firmie Klein, Schmoll i Gärtner, skrzynie powietrzne dostarczyła fabryka Einghoffera w Pradze.

P. S.

przez

wspo-

Do dzisiejszego numeru załącza się jedną tablicę (nr. VIII.) i dodatek: matert/ały do słownika technicznego.

Treść: Sprawy Towarzystwa. — Wykład p. Henryka Machalskiego o telefonie ulepszonem jego pomysłu. (Z rys. na tabl. VIII.) — O znaczeniu maszyn dla ludzkiego społeczeństwa — O planimetrach. (Z rys. na tabl. VIII.) — Eozmaitości. — Literatura techniczna.

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

U4

5 dT

æ/

( <xr

x§7

/H

TxH

HT

«r

Ta blica W.

N;

tz

jy

‘ Q <r-4 Z-->

S*

'd

fe

jiH

HFzr

ir

4-

>■<

■* %

Statyw B.

Stacya B.

T?

s?

->.__Cv

is

_£

jfc;

.sa

iii

? ri

^cçCqGq

W«

baterve

'ÏIÂÏV

-ôQ.

ocq

i]«

-=

.A es *1 ^K>-

Siacycu A.

^G

A⁻⁴

tn

—-©

cq

fi!

r%

Ä'

vW

fîS

(ą\

fl

/b

tex

v>

Y 7 rt

>\

/

//

/4

»4T

Si

0*N

_"»•

.Î^N,

\v

J?

?y

œ»

Xi

\L

\/

•■r

/.

q=S

W,

*?/

«»S

VA

\\

\v

r*«

(/■

' 4^\ ■ \\

r \ \\

" VlH

V>

Dźwignia/ JV- VI. ISIS.

SQ

S!

•c-«3 :*1

160

JG0 **

90

90

3?

Utyrazy do słownika technicznego,

17

Belka, bierwiono n. Balken, f. poutre, solive, a. beam, oaZ/ć, budulec w czworograu ociosany.

Belkowanie (budownictwo) u. Trammlage, Balkenlage, f. so-limre, empouterie, a. framing of joists, lać. contignatio, poziomy układ belek między dwoma piętrami lub piętrem a strychem.

Budulec tarty u. Schnittholz, f. Zwis de sciage, a. saw-timber, rznięty ręczuą pilą lub ua tartaku.

Dranica n. Legschindel, lać. scandula, łupana cienka deszczułka do 20 cm. szerokości.

1.    do krycia dachów 1,00 — 1,50 m. długości.

2.    do ogrodzenia około 2,00 m. długości.

Dyl. bal u. Bohle, dicke Pfosten, f. membrure, carte!le, a. ZM'c/f-*board, plank, boivl, materyał tarty od 5 cm. do 13 cm. gruby zwykle 15 do 30 cm. szeroki.

Gont u. Schindel, f. êchandole bardeau, ser che, aisseau, a. s/ąm-gle, łupana i strugana deszczułka do krycia dachów z rowkiem z jednej, a ostrzem z drugiej strony.

Krąglak. okrąglak n. Rundholz, f. rondin, a. round-wood, drzewo ścięte, obnażone z gałęzi przeznaczone na budulec.

Okrajek. opólka n. Schwarte, f. dosse, flache, a. sZa/i, outside-plank, flaw, skrajny odpadek kłody przy rznięciu desek lub belek.

Ośniak, ośnik, strug bednarski n. Schnittmesser, Reismesser, Zugmesser, Ziehmesser, f. plane, ciseau à main, a. drawing knife, nóż prosty lub kabłąkowaty z dwoma trzonkami do obu-ręcznego ujęcia.

Pce, kętnary n. Fasskanter, Lagerbäume, Unterlagshölzer, Keller-Zager, podkładki ustawione parami pod beczki, kółka, koła, lub inne okrągłe przedmioty, aby się nie ruszyły.

Płaszczak n. zweiseitig behauenes Holz, krąglak ociosany z dwóch stron podłużnych przeciwległych.

Pola n. Halbholz, belka przerżnięta wzdłuż na dwie połowy.

Połczyna n. Halbrundholz f. Zw/s ww plat méplat, a. halfround-wood, uzyskana z podłużnego przecięcia krąglaka.

Rąbek obręczy, obrzeże (kolejnictwo) n. Spurkranz, f. bord de la roue, saillie, boudin, a. flanch, fil ange, flantch, wyskok na obręczy celem utrzymania kół w torze.

Sieć kolei (kolejnictwo) u. Eisenbahnnetz, f. réseau de chemin de fer, kilka lub kilkanaście szlaków kolejowych ze sobą złączonych.

Stolec dachu, krzesło dachu (budownictwo) n. Dachstuhl, f. ferme, faitage, a. truss, część więźby dachu podtrzymująca krokwie.

Ul

stojący n. stehender Dachstuhl, f. ferme à poteaux, ze słupami pionowymi w jęte zaczopowanymi.

Stolec leżący u. liegender Dachstuhl, f. ferme couchée, ze słupami nachylonymi w kierunku krokwi i osadzonymi w progach stolca (próżnicach.)

Skudło, szkiidto n. Schindel, f. êchandole, aisseau, a. shingle, deszczułka łupaua jednostajnej grubości zwykle z drzewa dębowego — do krycia dachów.

Stolarz n. Tischler, Schreiner, f. menuisier, a. joiner.

Stolarnia n. Tischlerei, f. atelier de menuisier, a. joiner's-shop f joiner's stock), pracownia stolarska.

Stolarka, robota stolarska n. Tischlerarbeit, f. ouvrage de menuiserie, a. jouiner's-worh, praca i wyroby stolarskie. Stolarstwo u. Tischlerei, Schreinerei, Tischlerhandwerk, f. me-nuiserie, a. joiner's trade, rzemiosło.

budowlane n. Bautischlerei, f. menuiserie en bâtiments, en bâtisse, wyrabianie przedniej szych drewnianych części budynku, meblowe n. Möbel-Tischlerei, f. menuiserie en meubles, a. cæ-binet-making, wyrabiauie sprzętów domowych, wytworne, artystyczne n. Kunsttischlerei, Kunsts ehr einer ei, f. ébenisterie, a. cabinet-making, cabinet-work, wyrabiacie przedmiotów cennych o pięknych kształtach.

modelowe n. Modell-Tischlerei, wyrabianie modeli d

modelowe n. Modell-Tischlerei, wyrabianie modeli do odlewów. Struganie (h y b low a nie) n. Hobeln, f. raboter, a. to piane, czynność wykonywana za pomocą struga lub noża użytego ręcznie albo mechanicznie.

Strug (bybel) 11. Hobel, f. rabot, a. piane, narzędzie do wyrabiania powierzchni gładkich, równych lub w jednym kierunku regularnie pogiętych.

Tegoż części składowe :

osada n. Hobelkasten, Hobelgehäuse, f. fût, fût de rabot, a. plane stock, stock, kłódka drewniana odpowiedniego kształtu, opatrzona dla większej trwałości,

podkładką n. NoA'e, f. semelle, a. face, z twardego drzewa lub metalu. Na przodzie osady wpuszczony róg u. .Mm, f. corac, a. Aora, z odwrotnej zaś strony, rękojeść n. GW/f, f. poignée, a. handle, służy do lepszego wygodniejszego ujęcia struga w czasie roboty. W środku osady wy-i żłobione

oko n. Keilloch, f. lumière, a. mouth, w klin wpuszczone i klinem umocowane

żelazko n. Hobeleisen, f. fer de rabot, /er de varloppe, a. piane iron.

Strug krajnik n. Kehlhobel, f. rabot a moulures, a. moulding planes, do obrabiania krawędzi podług danego profilu. Tegoż gatunki: listewkowy (kątnik szeroki) n. Plattbankhobel, f. rabot platebande, guillaume à plate bande feuilleret à plates-bandes, a. siYie filister.

Strug żłobień u. Hohlkehlhobel. kręgadło u. Rundhobel.

Strug zasuwnik u. Grathobel, f, bouvet mâle à queue d'aronde, a. dove-tail-plane, do wyrabiania zacięć w jaskółczy ogon. wypustnik u. Federhobel, f. bouset à lanąuette, bouvet mâle, a. torique-plane do wyrabiania wypustów.

wpustnik n. Nuthhobel, f. bouvet à rainure, bouvet femelle, a. groaving plane„ do wyżłabiania wpustów, krzywiak n. Schiffhobel, f. rabot rond, rabot cintré, a. compas plane, spodnia część osady w łuk wygięta, do obrabiania powierzchni wklęsłych. Każdemu zwykłemu strugowi odpowiada taki krzywiak.

skrobacz (skrobak) u Schabhobol, Speichenhobel, f. bastringue icastringle, railoire, a. spóke shave, do oskrobywania powierzchni i zbierania dowolnie cienkich wiór. Nóż umocowany równolegle do obrabianej płaszczyzny.

druciak n. Zündhölzerhobel, do wyrabiania drewnianych drutów, zębak n. Zahnhobel, f rabot à dents, rabot à fer bratté, a. toothing plane. o żelazku z ostrzem zębatem do wyrabieuia powierzchni szorstkich dla dobrego chwycenia kleju, kątnik u. Simshobel, Gesimshobel, f. guillaume. a. rebatte, plane, rabbet plane, rabit-plane, rabit-plane, rabit-plane, wielkość ostrza równa szerokości osady.

zwykły n. gerader Simshobel, a. synore rabit plane. ukośny n. schräger Simshobel, a. shew rabbit plane. z odsadkami. kątnik odsadkowy n. Wangenhobel, f. guillaume de côté double, a T-rabbit piane, osada w dole rozszerzona, do wyrabiania kątów w zagłębieniach, rodzaj kątnika. krawędziowy n. Falzhobel, f. Feuilleret, a. side filister do wyżłabiania krawędzi pod prostym kątem, opatrzony kierującą listewką.

boczny n. Wandhobel, f. guillaume de côté, a. side rebate-plane, o ostrzu na boku do rozszerzania żłobków krawędziowych, rozsuwany n. stellbarer Falzhobel, a. moring filister, o listewce kierującej do nastawiania urządzonej.

spajak n. Fugehobel, f. varlope, galere, a. long-plane, podobny do spustu, tylko większy do spuszczania krawędzi desek. Największy strug tego gatunku, bywa opatrzony dwoma kierowniczemu listwami i ujęciem dla dwóch robotników.

z nasuwką, strug podwójny n. Doppelhobel, f. rabot à double fer, a. double plane, o żelazku opatrzonem nasuwaną płytką stalową do łamania wiór, zwaną

nasuwką n. Deckel, Deckplatte, Klappe, f. contre fer, fer de dessus, a. top plane iron, break iron.

Spust spuszcz, spusk u. Bauhbankhobel, f. varlope, a. trymg-p/ane równiak o wiekszei, mianowicie stosunkowo długiej osado obrabiania powierzchni zupełnie równych, z nasuwką lub

dzie, bez nasuwki.

Półspust, półspuszcz, półdrapak n. grober Schlichthobel, f. demi varlope, o żelazku z ostizem łukowem. równiak n. Schlichthobel, f. ra&oż plat, ra£o* a recw/w, arepasser, a smoothing plane, ostrze żelazka proste, do równania powierzchni, «iadzik n. Putz-Verputzhobel, jest to równiak z nasuwką i metalowa podkładką do wygładzania powierzchni, drapak n. Sohrobhobet, Schropp-Schwf-Hobel, f. riflard, a. roundwosed plane, jask-piane, ostrze żelazka wypukłe, do obrabiania z grubszego.

Stoi stolarski, warstat stolarski n. Hobelbank, f. établi de menuisier, a. bench, planing-bench, piner's bench, przyrząd do podtrzymywania drzewa podczas obrabiania.

Schindel rück en, grzbiet gonta wzdłuż którego

Tylec gonta n.

jest wyrobiony rowek.

Ukośnica n. Stellwinke', Schmiege, f. fausse equerre sauterelle, a. bevil, węgielnica o ramieniu ruchomem.

Wiązanie puste (jałowe) (budownictwo) n. Leergespärre, para krokwi bez wiązania.

Wiązanie pełne, więzar dachu n. Bundgespärre, Dachbinder, f. ferme de comble, a. couple poop of a roof, para krokwi wraz z dotycząeem wiązaniem.

Więźba dachu (budownictwo) n. Dachgespärre, Dachgebinde, f. carcasse d'un comble, szkielet dachu.

o stolcu stojącym n. Dachgebinde mit stehendem Dachstuhl, f. ferme à poteaux.

o stolcu leżącym u. Dachgebinde mit liegendem Dachstuhl, f. ferme couchée.

o wiązaniu wiszącem n. Dachgebinde_ mit Hängewerk, t. ferme en arbalète, a. hanging post truss, joggle. truss. o wiązaniu rozpierająeem u. Dachgebinde mit Sprengwerk, f. ferme à contre-fiches, a jambes de force, a. strut frame, strutted poop.

Wiór (wióry) n. Hobelspäne, f. coupeaux, planure, rabolure, a. chips, planings, shawings, odpadek materyału przy struganiu.

„Ko misy a słownikowa Towarzystwa "politechnicznego we Lwowie.* — Ulica Wałowa I. 4.

ggf* Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i^sprostowań pod adresem:

we Lwowie.

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI WC Z EL A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1, S7, wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne*. Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z mate-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.    !

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH BUDOWLANYCH,

ulica Teatralna Nr. 9. naprzeciw Katedry

"51

Przegląd Techniczny ¹

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

_l    redagowane przez    “

| A, Brauna, S. Kossutha, F. Kucharzewskiego g |    i Al. Sadkowskiego.

I Kaidy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku B Bp w ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków. |

| ’T?s7"ar'drü£i przed-pła/t;^ :    |

Na prowiflcyi i w kra- --B jach Związku poczto w. g

Rocznie . .

Półrocznie . . .    »    5 |j

B Prenumerować można w Redakcyi «Przeglądu Technicznego“ w Warszawie, ulica | | B Nowo-Zielua (przy Królewskiej) Nr. 40, BI

«•©•@©®®    •©••©••©

©    Od d. 1. lipca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod re- •

® dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza bi- g ® blioteki Jagiellońskiej    •

©    9

r i* „Przewodnik bibliograficzny“

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, ja-koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości % — l¹/» arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy : 1. Bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskio i t. p.

Warunki prenumeraty:

z przesyłką 1 złr. 24 cent.

— 62 „

”    -    34 „

:    -    i2    „

fi

w Warszawie:

Rocznie .    .

Półrocznie . ..

. . Rs.

. . Rs. 10

całorocznie 1 złr.

_    50    cnt.

28 „ f „    10    „

Opłata od ogłoszeń za każdą Vio część strony 50 ct. ałą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr. Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach Vs część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

Prenumeratę w gotówce i wyraźnie pisane ogłoszenia przysyłać należy za pośrednictwem księgarni krajowych m i zagranicznych najdalej 20 każdego miesiąca albo do © księgarni Gebethnera i Sjp. w K*akowie- * J albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego. #

II©©®©©®______ _______________©©©•©•©©-

za c

••©9

Lwów, ul. Karola Ludwika l. 9, róg ul, Sykstuskiej

ZYGMUNT KĘDZIERSKI inżynier cywilny z npow. rządowem

ot"WO rz3rł Isaoa-cela-rję

we Lwowie,

przy ulicy Majerowskiej 1. 3.

przyjmuje zamówienia do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli i wszelkich robót wchodzących w zakres inżynieryi lub budowniczy —

tak w miejscu, jako też i na prowineyi.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.

Z drukaimi K. Pillera.

; • *3?

•m

■a

BS

-W

OD

rJ)

HT

-O

i*

mi

-a

a.

43

mm

48

48

.2

Sprzedaż po cenach fabrycznych

według oryginalnego cennika

Na wystawie wiedeńskiej dyplomem

z roku 1873 premiowany uznania

Pod redakeya prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

J. XEVHOEFER

c. k. nadworny optyk

Lwów, ulica Karola Ludwika liczba 9

róg ulicy Sykstuskiej.

Największy skład przyrządów optycznych,

matematycznych i fizykalnych,

a mianowicie :

wielki wybór Okularów, Lornet i Cwikierów o najlepszych szkłach w najrozmaitszych oprawach. Binokli teatralnych i polowych jakoteź dla marynarki najnowszej i najlepszej konstrukcyi. Dalekowidzów, mikroskopów⁷, Ciepłomierzy, Cukromierzy, Alkoholomierzy, Kompasów, Bnsoli, Lup i t, p.

NAJWIĘKSZY SKŁAD

Barometrów metalowych t. z. Aneroidów,

najnowszej konstrukcyi, służących do spostrzeżeń meteorologicznych i do mierzenia wysokości, te ostatnie z tabelami redukcyjnemi.

Wielki skład przyrządów

älapp. inżynierów, lekarzy, właścicieli falryï i szkół

mianowicie :

Theodolity, Teleskopy, stoły miernicze, instrumenta niwelacyjne , Sesctanty, Kątomierze, Taśmy miernicze, Rajscejgi i t. p. Maszyny indukcyjne, laryngoskopy, lustra dla okulistów (Augenspiegel), zbiory szkieł optycznych dla okulistów, Manometry i inne części do montowania parowych kotłów i t. p.

Reparacye przyjmują się. — Cenniki rozsyłam. Ekspedycya najszybsza.

Lwów, ulica Karola Ludwika pod liczhą 9. róg ulicy Sykstuskiej.

3C O S 3Æ O S3

KOSMOS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami ł tablicami litografowanemij.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50—w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Żupaóskiego Mk. 0.

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć pb cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fali biana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen- ___ ckiego, THedżwiedzkiego, Ochorowicza, Rościszewskiego,    ®§r

+4 w

soksosc

ŁlfOSRinCZKT

TOWARZYSTWA

PRZEMYSŁOWEGO

we Lwowie,

ulica Kopernika 1, O. wykonywa

wszelkie w zakres ten wchodzące roboty

jako to :

etykiety, formularze, blankiety rachunkowe, wekslowe, rejestra gospodarcze, bilety wizytowe, plany, mapy itd. itd.,

niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego wykończenia wymagające

po cenach najnmiarkowańszych._____

-r-r-