Prenumerata z przesyłką poczto-tcą 10 Austryi wynosi:

6 zlr.

rocznie .    .    .

półrocznie .... 3    „

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

DŹWIGNI

Eedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Watowej 1.4.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

O E G- A 1T

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, expedycya anonsów Haasenstein & Vogler jakoteż jej ajencye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Edward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

25°/, taniej.

ifiniR

TEORYA

mm

fl

najmniejszych kwadratów

Teflłnff wyMów prof. D, Zlrożla

B.;

mm

[m

napisał

August Witkowski, asystent geodezyi w szkole Politechnicznej we Lwowie.

Cena 1 ssł. 50 centów.

Do nabycia w biurze Towarzystwa Politechnicznego.

[Ol

Uli

.•■i

RBre:

Rj

\\

_ SKŁADY KOMISOWE:

W Tarnopolu u M. Kacha siego, filia Banku Hipotecznego ; w Przemyślu u M. Kozłowskiego.

«M®*

Pracownia i slłafl wyrobów Huknfflcl |

ALFREDA KRUGA |

we Lwowie, ulica Arsenalska I. 2 |

i

(obok kościoła 00. Dominikanów)    ^

przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki | blacharskiej wchodzące,

I ornamentowe, gzymsowe, pokrycia dachów, | wieży kościelnych, rynny i t. p.

| Roboty wsselkie wykonywują się su- | miennie i w jak najkrótszym czasie. }

Zamówienia i prowincji usku- I teczniają się jak najspieszniej.

ZASADY

perspektywy wolnej

NAPISAŁ

KAROL MASZKO WSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

a mianowicie:

Nabye mozqa u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrzę.

Cena egzemplarza 1 złr. w. a.

-1 — —w.'—.——..V.

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI WCZELAK

Lwów, ulica Łyczakowska 1. 87.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne: Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z mate-

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.

mm

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

Przegląd Techniczny

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA EARRYÜ PARKIETÓW

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH B UDO WLANYCH, ulica Teatralna Nr. 9. naprzeciw Katedry

we Lwowie.

Na prowincyi i w krajach Związku pocztow.

Bocznie . .    . . Bs. 10

Półrocznie . . .

'i

„Przewodnik bibliograficzny“

miesięcznik dla wydawców, księgarzy, antykwarzy, ja-koteż czytających i kupujących książki. Każdy numer w objętości — 1 Yj arkusza druku w zwykłej 8ce, 49 wierszy (61 petitowych) wysokiej, zawiera dwa działy: 1. bibliografią właściwą bieżącą; 2. Ogłoszenia czyli in-seraty księgarskie, drukarskie, antykwarskio i t. p.

Warunki prenumeraty:

GO

Przegląd Techniczny

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

£»z*aseœi

| A. Brauna, S. Kossutha, F. Kucharze w skiego i Al. Sadkowskiego.

Każdy zeszyt obejmuje cztery arkusze druku ósemce i jedną lub więcej tablic rysunków.

“\X7"prz ed_pł a/t37* :

w Warszawie:

Bocznie .... Bs. 8 H Półrocznie . . . „ 4

i Prenumerować można w Redakcyi „Prze-1 glądu Technicznego⁴⁴ w Warszawie, ulica Nowo-Zielna (przy Królewskiej) Nr. 40, oraz we wszystkich polskich księgarniach.

Od d. 1. lipca 1878 r. wychodzi w Krakowie pod re-dakcyą Dra. Władysława Wisłockiego, kustosza bi-• blioteki Jagiellońskiej

całorocznie 1    złr.

„    50    cnt.

n    28    „

2    »    10    n

Opłata od ogłoszeń za każdą */,„ część strony 50 ct. za całą stronicę czyli 61 wierszy petitowych 5 złr.

Księgarniom i antykwarniom, jakoteż redakcyom pism naukowych i literackich, prenumerującym dla swoich czytelników znaczniejszą liczbę egzemplarzy, odstępuje się stosowny rabat, mianowicie przy każdych 20 egzemplarzach V* część stronicy czyli 10 wierszy petitowych bezpłatnie do ogłoszeń.

-    albo wprost do redaktora „Przewodnika bibliograficznego. Ę

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie . ... półrocznie .    .

Numer pojedynczy kosztuje 60ct.

złr.

DŹWIGNIA

1îedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bękopisma nie użyte zwraca Kedakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägermann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystw«.

L.186.

Ogłoszenie.

zorganizowania tych dwóch komisyj i kierowania obradami w takowych uchwalono zaprosić pp. Słonińskiego i Zachariewicza. Przejrzenie norm dla oznaczenia wytrzymałości cementu przyjętych przez austryackie Towarzystwo inżynierów przydzielono p. Słapie. Powzięto do wiadomo-

Celem zwiedzenia miasta Krakowa i kopalni soli w Wieliczce, i ści sprawozdanie p. Radwańskiego o dotychczasowej czynności komisyi

wybranej dla sprawyj przeniesienia generalnych dyrekcyj kolei galicyjsk.

uchwalił podpisany Zarząd urządzić dla członków Towarzystwa kową wycieczirę do tych miejscowości na Zielone święta t. j. dnia ! P- Radwański zdaje sprawę z czynności komisyi wybranej dla sprawy 1. i 2. czerwca b. r. Uwiadamiając o tej uchwale P. T. członków ! przedsiębiorstw technicznych. P. sprawozdawca czyni imieniem komisyi Towarzystwa, zapraszamy do jak najliczniejszego udziału. Sekretarz j następujące wnioski: Zarząd zechce udać się do c. k Ministerstwa Towarzystwa udziela bliższych informacyj i przyjmuje zgłoszenia naj- j spraw wewnętrznych i do Wydziału krajowego z następującą prośbą., później do dnia 27. maja b. r.

nau

1) By c. k. Ministerstwo spraw wewnętrznych raczyło polecić c. k. Namiestnictwu we Lwowie, aby w kontraktach zawieranych z przedsiębiorcami co do wykonania wszelkich robót budowlanych zastrzeżone zostało wyraźnie ścisłe przestrzeganie ustawy przemysłowej, jakoteź by przedsiębiorcy zobowiązani zostali do składania rachunków za wy-z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 7. kwietnia 1879 r. j konane roboty sporządzonych wedle zasad technicznych. 2) By c. k.

Ministerstwo spraw wewnętrznych w drodze właściwej zarządziło ści-

Lwów, 15. maja 1879.

Zarząd Towarzystwa.

Sprawozdań i e

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecni pp. Jägermann, Kakowski, Kamienobrodzki, Raciborski, j ślejsze przestrzeganie ustawy przemysłowej w przemyśle budowlanym Radwański, Słapa, Stwiertnia. Protokół posiedzenia Zarządu z dnia !a w szczególności przy wszelkich licytacyach publicznych na roboty 10. marca b. r. przyjęto bez zarzutu. Sekretarz odczytuje pismo wy- i budowlane a następnie przy wykonanin tychże. 3) By Wydział krajowy stosowane przez prezydyum do Koła Polskiego na ręce J. E. Dr. Ka- i raczył zarządzić, żeby organa i podwładne Mu instytucye, przy zawie-zimierza Grocholskiego, w myśl uchwały Zarządu, w sprawie obsadzenia !ran*u umów na jakie bądź roboty budowlane, przestrzeganie ustawy posad geometrów przez krajowych techników. Na to pismo nadeszła i przemysłowej w odnośnych kontraktach wyraźnie wymagały, jako też, od przewodniczącego Koła J. E. Dr. Kazimierza Grocholskiego odpo- ! by przedsiębiorcy zobowiązani zostali do przedkładania obrachunków wiedź tej treści: „P. minister skarbu oznajmił delegacyi wysłanej!² wykonanych robót, sporządzone przez upoważnione do tego osoby, z Koła, iż do robót reambulacyjnych w Galicyi musi najpierw użyć j Większością głosów uchwaliła komisya przedstawić Zarządowi nastę-tych geometrów, którzy pokończyli roboty winnych krajach koronnych, ! Puj'^cy wniosek: 4) Zarząd Towarzystwa Politechnicznego raczy że jednakże ściśle przestrzegać będzie, by tylko takich użyto, którzy sprawozdaniu umieszczonem w „Dźwigni“, równocześnie wezwać władają językiem krajowym: następnie oznajmił p. minister, że przy i członków Towarzystwa Politechnicznego, ażeby starali się jak najusil-obsadzaniu posad geometrów każe przed wszystkimi innymi kandyda- ; niei ⁰ to, by ustawa przemysłowa, mianowicie w paragrafach zastrzegają-tami uwzględniać techników krajowych“. Obydwa te pisma powziął i cycb prawa koncesyonowanych budowniczych, majstrów murarskich, Zarząd do wiadomości i polecił prezydyum wystosować pismo z podzię- ! kamieniarskich i ciesielskich, przez interesowanych przestrzeganą była, kowaniem do Koła Polskiego za wstawienie się u c. k. Rządu za kra-i zaś w wypadkach przekroczenia ustawy przemysłowej, by raczyli każdy jowymi technikami. W sprawie zwołania wiecu geometrów przez i rażący fakt, wiarogodnie udowodniony, przedstawić bezzwłocznie Zarzą-Towarzystwo , oświadcza prezydyum, iż w myśl uchwały Zarządu j dowi Towarzystwa Politechnicznego. Zarząd uchwala wszystkie wnioski porozumiano się z kilkoma członkami, którzy pracują w zawodzie i przedstawione przez komisyę i poleca prezydyum wystosować w myśl katastralnym. Zasiągnięte w tej kwestyi informacye wykazały, że na razie zwołanie wiecu geometrów celem podniesienia i omówienia ! s^wa sP¹⁻aw wewnętrznych. Przyjęto ośmiu nowych członków. P. Ra-sprawy komasacyi gruntów, byłoby przedwczesnem, gdyż interesowani ! dwański przedstawia wniosek co do wydawnictwa kosztem „Dźwigni“ i kompetentni nie mają ku temu przygotowanych materyałów. Zarząd i planów na dom ubogich, wypracowanych przez p. Bauera. Koszta wy-powziął to oświadczenie do wiadomości. Oświadczenie pisemne członka ! dawnictwa będą dochodzić do 120 złr. Zarząd odstępuje tę sprawę do Mahla, iż występuje z Towarzystwa, powziął Zarząd do wiadomości- i załatwienia komitetowi redakcyjnemu. Komitet redakcyjny „Dźwigni“ Sekretarz odczytuje następujący wniosek p. Zachariewicza uchwalony ! przedstawia wniosek o zmianę §. 3. regu laminu czynności redakcyjna zgromadzeniu tygodniowem dnia 22. marca b. r.: Celem podniesienia i ny°b „Dźwigni“ w tej myśli, iż komitet redakcyjny stanowi sześciu i omówienia żywotnych spraw miasta Lwowa, wybierze się osobne | członków i redaktor odpowiedzialny. Zarazem uprasza komitet, by na komisye dla następujących przedmiotów: a) Regulacya miasta, b) Re- : czł°nka jego zaprosił Zarząd członka Towarzystwa p. Słonińskiego. gulacya Pełtwy i kanalizacya. e) Doprowadzenie wody dla miasta, i Wnioski komitetu redakcyjnego uchwala Zarząd w zupełności. Uchwa-d) Łaźnie publiczne, e) Bursa zbożowa z magazynami, f ) Place targo- ! l°n0 wniosek, aby Zarząd wystosował odezwę do członków co do we i hale. g) Restauracya kościołów, h) Ozdoba placów i ogrodów- i przestrzegania, norm, dla. obliczenia, wynagrodzenia za pracę archite-*) Sala muzyczna i balowa, k) Ustawa budownicza dla miasta Lwowa, j któw ¹ budowniczych, przyjętych przez Towarzystwo Politechniczne.

Z) Ustawa budownicza dla prowincyi. m) Szkoła przemysłowa i muzę- ! ^a zamyka p. przewodniczący posiedzenie, urn przemysłowe. Zarząd uchwala ten wniosek w zasadzie z tą jednak zmianą, iż dla wszystkich wspomnianych spraw wybierze się dwie komisye t. j. komisyę inżynierską i architektoniczną. Sprawy należące w zakres inźynieryi będą omawiane przez komisyę inżynierską, zaś sprawy wchodzące w zakres architektury, będą omawiane przez komisyę architektoniczną. Nareszcie sprawy należące w zakres inźynieryi i ; gość. Po przyjęciu protokołu ^gromadzenia, odczytuje p. sekretarz architektury będą wspólnie przez obydwie komisye traktowane. Dla ⁵ spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzystwa. P. przewodniczący

wniosków komisyi pismo do Wydziału krajowego i do c. k. Minister-

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych.

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 8. marca 1879 r.

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 88 członków i jeden

wzywa sekretarza do odczytania wniosku przedstawionego na piśmie : układzie Karpat i o nafcie“. Wykład objaśniony mapami geologicznemi przez p. Markla i 18 towarzyszy. Wniosek ten opiewa : „Podpisani ; przyjęło zgromadzenie z wielkiem uznaniem. W dyskusyi nad wykła-upraszają Zarząd, aby zechciał na tegoroczną kadencyę sejmową ; dem biorą udział pp. Rychter, Jägermann, Radwański, Łaba i p. prze-wnieść petycyę o przeniesienie generalnych dyrekcyj kolei galicyj- ; wodniczący. Na tern zamknięto posiedzenie, skich z Wiednia do Lwowa lub Krakowa, zarazem pozwalają sobie i

podpisani przedstawić następujących członków Towarzystwa na człon- I Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 5. kwietnia 1879 r. ków komisyi, któraby opracowała wspomnianą petycyę : pp. Janowskiego,

Kechtera, Ziembickiego, Chowańca, Radwańskiego, Aleksandrowicza prof. Maszkowskiego i prof. Zbrożka''. P. przewodniczący odstępuje ten wniosek do dalszego traktowania Zarządowi. P. prof. Zbrożek j P» przewodniczący głosu p. Radwańskiemu, który zdaje sprawę ze swej czyni następujący wniosek: „Z uwagi, źe referent rządowy p. Chertek i podróży po Prusiech w r. 1878. Wykład przyjęło zgromadzenie oklaskami, oświadczył wyraźnie w Radzie państwa, iż z przerzuceniem sił do ; W dyskusyi nad wykładem nikt nie zabiera głosu. P. przewodniczący Galicyi roboty reambulacyjne mogą być w jednym roku ukończone; i oznajmia, źe w skutek nadchodzących Świąt Wielkanocnych odbędzie następnie z uwagi, źe pod przerzuceniem sił nic innego zrozumieć : się następne zgromadzenie tygodniowe dnia 26. kwietnia b r. Na tern nie można jak przysłanie nam obcokrajowców; na koniec z uwagi, ; zamyka p. przewodniczący posiedzenie, że kraj ma dość wykształconych odpowiednio techników, którzy prace reambulacyjne przeprowadzić mogą, wneszą na podstawie obowiązującego rozporządzenia cesarskiego o języku urzędowym polskim: Zgro-

Przewodniczący p. Raciborski.

Obecnych 48 członków.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia udziela

Doświadczenia, tyczące się oporu, na jaki

madzenie raczy uchwalić: Poleca się Zarządowi Towarzystwa, aby jak i natrafia Nich pOCiągÓW, wykonane na kolei LwOWSko-

najspieszniej przesłał przedstawienie do koła delegacyjnego w Wiedniu na ręce p. Grocholskiego, ażeby były użyte siły krajowe na ce powyższy, oraz by zwrócił uwagę na ewentualne szkody jakie ztą< wyniknąć mogą. „P. wnioskodawca uprasza zarazem o uznanie nagłość powyższego wniosku. Zgromadzenie uchwaliło ten wniosek i uznało jego nagłość. „P. przewodniczący odstępuje wniosek Zarządowi do dalszego trakowania. Następnie czyni p. prof. Zbrożek następujący wniosek : „Uprasza się Zarząd, aby się zechciał zastanowić, czy dla podniesienia sprawy komasacyi gruntów nie byłoby na czasie zwołanie wiecu:    ttt    ,    ,    , . . ,

geometrów“/?, przewodniczący odstępuje wniosek Zarządowi do roz-! . Wï“b P»“*"⁴’ dï“amometr8m• aczkolwiek Ceatte, patrzenia. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu ;    dostatecznie dokładne, gdyż powstały Z dat przecię-

p. prof. Jägermannowi, który mówi w dalszym ciągu „O budowie j tnych, a przytem jak już na wstępie wspomniano, nie zu-torów kolei konnej“. Wykład został przyjęty z uznaniem. W dyskusyi ; pełnie pewnych. Dla tego też starano się wyznaczyć opór nad wykładem biorą udział pp. Aleksandrowicz i Pragłowski.

Czerniowiecko-Jasskiej.

jlOM AN

Napisał

pOSTKOWSKI.

(Ciąg dalszy).

II.

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 15. marca 1879 r. ■ miary w sposób następujący:

ruchu niezawiśle od dynamometrn i wykonauo odnośne po-

Przewodniczący p. Gostkowski.    Na linii prostej i poziomej ustawiono wagon, który

Obecnych 72 członków.    j wprowadzono w ruch przez silne uderzenie lokomotywą.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia odczytuje ; pchnięty wagon toczył się wzdłuż linii aż nareszcie skut-p. sekretarz spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzystwa. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu p. Radwańskiemu, który zdaje sprawę ze swej podróży po Prusiech w r. 1878. P. prelegent ³tanął. Kinetyczna energia, jaką nadano wagonowi uderze-zapowiada iż dokończy swój wykład na jednem z następnych zgroma- üiem, zużytą została podczas ruchu przez opory. Mechani-dzeń tygodniowych. W dyskusyi nad wykładem bierze udział p. Jäger- ; liczna praca, jakiej potrzeba do zwalczania oporu podczas mann, asystent. Na tern zamyka p. przewodniczący posiedzenie.

ciem oporu, na jaki natrafił, w pewnym punkcie tejże linii

)iegu, równać się przeto musi owej enei%ii, nadanej wago-

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 22. marca 1879 r. nowi przez uderzenie.

Niechaj oznacza m masę wolno biegnących wagonów, wyrażoną w kilogramach, s drogę w metraeh, jaką ubiega Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia odczytuje i pchnięty pociąg od chwili rozpoczęcia biegu aż do punktu w któ-p. sekretarz spis zgłaszających się o przyjęcie do Towarzystwa. Na j rym gję zatrzymuje, C chyŻOŚĆ W metrach na sekundę, jaką wezwanie p. prezesa odczytuje p. sekretarz pismo wystosowane do Koła :

Polskiego przez Zarząd Towarzystwa w sprawie obsadzenia posad.,    .    ....

mierniczych przez krajowych techników. Zgromadzenie powzięło treść; °kom°tywy, O wieSZCie całkowity opór zjawiający Się pod-pisma do wiadomości. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący i czas całego biegu, wyrażony W kilogramach, to iloczyn Z pogłosu p. prof. Zachariewiczowi. który mówi „O budowlach lwowskich.“!    .. m

W dyskusyi nad wykładem biorą udział pp. Pragłowski, Jägermann ! ^0WT naasy ¹ kwadratu chyzosci, czyli —c², przedstawia ową profesor i Darowski. Zgromadzenie przyjęło wykład hucznemi oklaskami. W związku z wykładem czyni p. prelegent następujący wniosek:. .    ,    ,    ...

Celem podniesienia i omówienia żywotnych spraw naszego miasta    wyrażoną W powyższym wypadku W meter-kllogra-

wybierze się osobne komisye dla następujących spraw: a) Regulacya i mach. Mechaniczna zaś praca, którą opór trawi, wynosi Os miasta, b) Regulacya Pełtwy i kanalizacya. c) Doprowadzenie wody !    .    m    c²

do miasta, d) Łaźnie publiczne, e) Bursa zbożowa z magazynami. ! meter-kilogramów. Z 1'Ownama : O S == ^ Otrzymamy O m f) Place targowe, hale. g) Restauracya kościołów, h) Ozdoba placów i

ogrodów, i) Sala muzyczna i balowa, k) Ustawa budownicza dla miasta ;    .

Lwowa. I) Ustawa budownicza dla prowincyi. ni) Szkoła przemysłowa I wyrażony W tonnaeh, g = 9‘81 m. pizyspieszeme siły cięz-i muzeum przemysłowe. Panowie członkowie zgłoszą się sami do ! kości, to massa, odpowiadająca ciężarowi T tonu, wynosi jak każdej wymienionej komisyi. Każdy z członków do różnych komisyi będzie mógł należeć. Za wnioskiem przemawiali pp. Jägermann i Zbrożek. W końcu uchwala zgromadzenie jednogłośnie wniosek p. prelegenta. P. przewodniczący przydziela ten wniosek Zarządowi do dalszego traktowania. Na tern zamyka p. przewodniczący posiedzenie.

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 29. marca 1879 r.

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 88 członków.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia udziela p< przewodniczący głosu p. Walterowi, który mówi „O geologicznym jkilogramów oporu, tak że do obliczania oporu jednostko-

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 94 członków.

otrzymał przy rozpoczęciu biegu skutkiem uderzenia nań

aergię, uzyskaną skutkiem uderzenia, w chwili rozpoczęcia

ako szukaną wartość oporu. Jeżeli T oznacza ciężar pociągu,

T T    1OOO

wiadomo - =    czyli T = 102 T kilogramów.

Wstawiwszy w powyżej uzyskany wzór, za m odpowiednią war-

ea

;ość: m = 102 7’, otrzymamy: 0 = 51 — T kilogramów;

♦9

ednę tonnę ciężaru pociągu wypada przeto o

na

= 51—

wego służy nam wzór: o =

51 *

1. i a ponieważ tg a    więc otrzymamy: PA =

vdv

a przeto : PA = W opisany sposób oznaczyć więc można o opór jednostkowy, czyli opór w kilogramach, na jaki i dla każdej drogi OP metrów, opóźnienie biegu PA, odpowiadające tejże drodze. Znając zaś opóźnienie oznaczyć nie trudno opór jednostkowy.

w którym oznacza:

natrafia podczas ruchu każda tonna ciężaru pociągu.

c chyżość w metrach na sekundę przy rozpoczęciu biegu s drogę w metrach przebieżoną od chwili uderzenia aż do przestanku.

Jeżeli n. p. doświadczenie pokaże, że wagony rozpoczynając bieg swój po linii prostej i poziomej chyżością 8 metrów na sekundę, potoczą się jeszcze 816 metrów nim zupełnie się zatrzymają, to wynosi w takim razie opór jednostkowy

Jeżeli o oznacza opór jednostkowy w kilogramach, czyli opór w kilogramach na jaki natrafia każda tonna ciężaru pociągu, to opór ten wyrazić można, jak każdą inną siłę, iloczynem massy odpowiadającej jednostce ciężaru (jednej tonny) i opóźnienia biegu tejże massy, a ponieważ jak wspomniano, massa odpowiadająca ciężarowi jednej tonny wynosi 102 kilo-. gramów, więc mamy równanie o = 102 p dozwalające określić ^    =4 kilogramy na każdą tonne ciężaru pociągu, j opór jednostkowy znając opóźnienie lub przyspieszenie biegu.

Przypuszczając że po upływie pierwszej sekundy po rozpoczęciu biegu wolno toczących się wagonów diagram podał, że opóźnienie biegu wynosi 004 metra, to wynosi w takim razie opór jednostkowy O == 102 X 0*04 = 4-48 kilogramów na każdą tonne ciężaru pociągu, a gdy pociąg waży 100 tonu, wynosi opór całkowity, jaki lokomotywa zwalczać musi, Wzór powyższy jest wprawdzie prostym, ma jednak swe |4 48 X 100 = 448 kilogramów czyli 0‘448 tonu. właściwości, które wielce utrudniają zastosowanie go w praktyce. Chcąc do obliczania oporu używać wzoru powyższego znać i przekonano się, że chyżości jazdy

5-0 metrów na sekundę, odpowiada opór 3*20

„ 4-07

o=51

Przypuściwszy że pociąg ważył 250 tonu, to opór, jaki on zwalczać musi poruszając się chyżością 8 metrów, wynosi 4x250= 1000 kilogramów, czyli 1 tonne.

816

III.

Doświadczeniami, przeprowadzonemi w podobny sposób,

trzeba przedewszystkiem chyżość c, którą wagon otrzymuje skutkiem najazdu lokomotywy. Oznaczenie zaś tej chyżości napotyka na pewne trudności, które jednak pokonać się dają, gdy puszczamy wagon zamiast po poziomej, po linii spadzistej, po której następuje pozioma. Daleko większą trudność niż i kilogramów. Chcąc mieć pożytek z podobnych doświadczeń wyznaczenie chyżości c sprawia okoliczność, że w rachunku j trzeba znaleźć związek jaki zachodzi pomiędzy liczbami 5*0, przyjęto, jakoby opór ruchu pozostawał podczas całej drogi s j 6 6 12-5, 13*9 a odpowiadającemi im wartościami 3*20,4*07, niezmiennym, co jednak w rzeczywistości nie ma miejsca. 16 03, 7*63 czyli związek, zachodzący między chyżością jazdy gdyż bieg wagonów coraz się zwalnia, a z umniejszeniem ja oporem, szybkości biegu maleje i opór, jak to wykazały poprzód wspomniane pomiary dynamometryczne. Chcąc przeto obliczyć opór z przebieźonej drogi przez wolno pędzące wagony trzeba uwzględnić niejednostajuość ruchu, trzeba wyznaczyć o wiele

metrów chyżość jazdy spada z każdym metrem przebieźonej :    .    ,    . ,.    ,    _    .    ..    .    , ,,

drogi, a opóźnienie to uwzględnić tazeba koniecznie, chcąc i w kllogramaeh ’ na Jakl uatrafla podczas blegu pocl«u każda

' tonna jego ciężaru.

v chyżość jazdy w metrach na sekundę.

otrzymać wyniki które by miały wartość praktyczną. Opóźnienie biegu oznaczyć można wykreślnie w sposób następujący :

6*6

12-5

13*9

„ 603

„ 7-63

Odpowiedniemi, chociaż w inny sposób urządzonemi doświadczeniami znalazł Welk ner na kolejach niemieckich następujący związek : o = 4 + 0*03 c³ w którym oznacza :

o opór jednostkowy w kilogramach czyli opór wyrażony

Pociąg ważący 300 tonu, posuwający się szybkością 36 kilometrów na godzinę (10 metrów na sekundę), natrafia na opór wynoszący na każdą tonnę jego ciężaru 4 -f- 0*03 X 10³ = 7 kilogramów, a przeto na opór wynoszący w całości 7.300 = 2100 kilogramów czyli 2*1 tonn.

Drodze OP=s metrów, którą przebyły uciekające wagony w pewnym czasie, odpowiada chyżość MP=v, a gdy dla wszystkich po sobie następujących dróg oznaczymy odcinki i wykreślimy odpowiadające tym odcinkom rzędne, to krzywa

łącząca końce wszystkich pionów, przedstawia nam prawo zmiany chyżości biegu. W punkcie M tej krzywej wyznaczy normalną MA',

linia PA —p będzie wielkością i jest dostatecznie dokładnym, a doświadczenia Welknera wyszukanego opóźnienia. Odcinek PA j konane były pod warunkami, w jakich się zwykle nie od-zawarty między rzędną a normalną ! bywa ruch pociągów, doświadczenia te zaś stały w niejakiej każdego punktu krzywej, przed- j sprzeczności z doświadczeniami Francuzów i Anglików, więc stawia więc opóźnienie, wyrażone i się nasunęła myśl wykonania nowego szeregu doświadczeń, w metrach na Sekunde. Że tak jest a nie inaczej przekonać ! niezawiśle od doświadczeń angielskich i francuzkich z wago-sie nie trudno. Skoro bowiem * przedstawia drogę, v chyżość, ] ™mi takiemi, jakich nływny w    *<>fc

* proszenie, 1 zaś czas potrzebny do pobycia drogi * [

to istnieje związek p = -A, któremu nadać można postać: ^ (ob0C11ie centralny inspektor tejże kolei w Wiedniu), na

potrzebę odrębnych doświadczeń, celem wyznaczenia oporu

IY.

Ponieważ sposób wykreślny oznaczania oporów ruchu nie

Jt:

dv dx

dv dx _

P d t * dx dx * dt v dv

dx

a ponieważ v = ^

, więc będzie : j ruchu.

Stosownie do tego obmyśliłem odpowiednie doświadcze-Figura poucza, że P A = M P. tg a = v. tg a, | ttia . poprowadziłem je z początkiem lata 1871 j*. na szlaku

między stacyami : Jezupol i Halicz. Od Jezupola ku Haliczowi j rozpoczyna się od strażnicy Nr. 100 linia prosta 5681*82 me-i pondencyi między miejscem doświadczenia a stacyą, gdyż trów długa, z której pierwsza część na długość 1210’12 me- j porozumiewanie podobne okazało się konieczne. Aparat stacyjny trów leży w spadku 1:125 (8°/₀o), zaś reszta jest poziomą, i urządzono umyślnie na cele doświadczeń w ten sposób, że Na tej linii urządziłem cały szereg doświadczeń, które miały j papierowy pasek aparatu posuwał się ile możności jednostajnie na celu zapoznanie się ze sposobem działania czynników wpły-i t. j. ubiegał w równych czasach jednako długie drogi. Pasek wających na opór ruchu. Ponieważ dotychczasowe doświad-1 papieru podzielono już w fabryce na milimetry, ilość więc czenia wykonywano na obcych drogach żelaznych, pod od- j milimetrów znajdujących się na pasku między dwoma po sobie miennymi warunkami ruchu, przeto odszedłem od zwykłego j następującymi punktami oznaczała czas, jaki potrzebował sposobu wyznaczania oporu, powodując się następującą myślą : | pociąg do przebycia 50 metrów przestrzeni. Milimetrowy pa-Wagon, biegnący wolno w kierunku spadku przyspiesza bieg i sek posuwał się w każdej minucie 1*6 metra czyli 1600 mi-swój nie w miarę przebieżonej drogi, lecz w innym stosunku, i limetrów ; każdy więc milimetr paska przedstawiał przeto czas który właśnie oznaczyć trzeba. Wyszukanie zależności przyspieszenia biegu od chyżości jazdy, było więc zadaniem, do j i.600 którego rozwiązania prowadzić miały następujące doświadczę-i więc wcale zegaru: na pasku odczytywane milimetry zastę-nia. Maszynista prowadzący pociąg z Jezupola ku Haliczowi, j powały zegary w zupełności, odcinał zawsze dopływ pary zbliżając się do strażnicy Nr. 100 a pociąg pozostawiony tym sposobem samemu sobie, biegł po pochyłości tak długo, dopóki skutkiem oporu sam nie stanął, i cz7na^a’ |iazwijmy punktem początkowym i oznaczmy literą^. Ponieważ pociąg rozpoczynał bieg swój od strażnicy Nr. 100|^cz^c w*®c 0(^ PUQ^U -d, w kierunku biegu wagonów, usta-rozmaitemi chyżościami, więc przybywał do punktu, w któ-1 w*⁰.n0 w odstępach 50 metrowych na linii poziomej 20 po rym spadek się kończył, a pozioma się zaczynała każdą rażą ! so^e )iastypujących kluczów telegraficznych. Ponieważ pociąg inną szybkością, skutkiem czego pociąg zatrzymywał się co- j s^ac^ z ^0 wagonów a każdy wagon miał po jednej raz w innym punkcie poziomej. Ruch pociągu na poziomej \ s^roü*e ^, zaś lokomotywa po jednej stronie miała 3 koła, rozpoczynający się rozmaitemi chyżościami, a zakończany i w*®c ZIiajdowało się pizy pociągu po jednej stronie 20.2 -j- 3 zawsze chyzością zero, był zaś przedmiotem badań. Gdy po-i ^ół. z któiych każde z osobna najeżdżało na klucz ciąg na poziomej się zatrzymał, prowadzono go za pomocą | telegraficzny. Ile więc razy pociąg przejeżdżał przez klucz, pary do dowolnie obranego punktu leżąeego na wzniesieniu!^® iaz^ musianoby otrzymać na pasku po 43 spiesznie po miedzy strażnicą Nr. 100 a początkiem poziomej, przybywszy I s0^e następujących punktów, a ponieważ pociąg miał 150 me-tutaj zamykano dopływ pary, skutkiem czego pociąg z góry na dół toczyć się poczynał.

Aparat w namiocie służył tylko do prowadzenia kores-

60

3

= sekund. Do oznaczenia czasu nie potrzebowano

Punkt, w którym spadek się kończył a pozioma się za-

150

trów długości więc zajmował przestrzeń

5Ö" — 3ech P°

sobie następujących kluczów, czyli równocześnie byłyby trzy klucze przyciśnięte. Okoliczność ta uniemożliwiła używanie kluczów telegraficznych do pomiaru czasu ; usunięto

Długości dróg, przebieżonych na spadku, nie mierzono wcale, a w skutek tego nie znano chyżości, z jaką pociąg biegnąć poczynał po linii poziomej. Od punktu zaś, w którym pozioma się rozpoczynała, aż do punktu, w którym pociąg każdą rażą stawał, mierzono drogę jak najstaranniej i notowano dokładnie czas, jaki był potrzebny do przebycia po sobie następujących dróg, wynoszących 50 metrów. Ażeby otrzymać widoczny obraz ruchu, narysowano w mniejszym rozmiarze na linii poziomej odcinki 50 metrowe, a czas, który pociąg potrzebował do przebycia każdego z tych odcinków, wykreślano na rysunku jako linię pionową. Łącząc końce po sobie następujących pionowych, otrzymano krzywą linię, która przedstawiała szukany obraz ruchu. Równanie tej krzywej przedstawia zaś prawo ruchu wolno toczącego się pociągu.

więc tę przeszkodę w ten sposób, że pierwsze najeżdżające na klucz koło, wsuwało zarazem po pod klucz klin odosobniony, który sprawiał, że później następujące koła, przejeżdżając przez klucz, krążenia prądu elektrycznego wcale już nie sprawiały. Chcąc aby koło prąd elektryczny znów zawarło, trzeba było din wysunąć; tym sposobem sprawiono, że pomimo każdorazowego przejścia 43 kół przez klucz, pozostawał na pasku papierowym przecież jeden tylko punkt niebieski. Po każdo-razowem przebieżeniu drogi od punktu początkowego A aż do punktu, w którym pociąg skutkiem oporu stawał, a więc aż do końeowego punktu B, mierzono długość przebieżonej drogi, t. j. liczono ilość przebytych kluczów dodając do tego Ażeby wymierzyć czas potrzebny do przebycia 50 me- i drogę, leżącą między ostatnim kluczem, przejechanym przez trowych po sobie następujących dróg, ustawiłem na torze po-i pierwsze koło pociągu, aż do punktu w którym koło to się ziomym, licząc od punktu, w którym spadek się kończył a ; zatrzymało. Odległość tę mierzono za pomocą taśmy mierni-pozioma się poczynała (a więc w kierunku ruchu wagonów), i czej i gdy długość kawałka tego wynosiła a metrów, a po-w odległościach 50 metrowych, klucze telegraficzne w ten spo- j ciąg przebył n kluczów, to wynosiła długość przebieżonej sób, że koła wagonu najeżdżając na klucze, ustawione obok! drogi 50 {n—l)-f-a=# metrów. Po odczytaniu przebieżonej szyny na wewnętrznej stronie toru, sprawiały (będąc między j odległości zawiadamiano telegraficznie z namiotu staeyę, że sobą połączone drutami telegraficznymi) obieg prądu elektry- j doświadczenie zakończone. Lokomotywa zabierając ze sobą cznego, w którego kole ustawiłem dwa zwykłe aparaty,. jakiej pociąg prowadziła go na wzniesienie, a gdy tam do punktu używają w biurach telegraficznych. Jeden z tyeh aparatów ! dowolnego przybyła, dano z namiotu do stacyi sygnał, że się (systemu Morse’a) ustawiony był na stacyi Jezupolu, podczas j rozpoczyna drugie doświadczenie. W stacyi odrywano za ka-gdy drugi znajdował się w namiocie na przestrzeni doświad- j żdem doświadczeniem pasek numerując go i oznaczając na czalnej. Ile razy koło wagonu najechało na klucz, tylekroć j nim strzałką kierunek jazdy. W ten sposób wykonałem pod-zaznaczał aparat stacyjny punkt niebieski na posuwającym się j czas pogodnych dni miesiąca marca, podczas ciszy powietrza pasku papierowym. Odstępy na pasku dwóch sąsiednich punk- j 13 rozmaitych prób, z których jednak trzy się nie udały, tak, tów od siebie odpowiadały drodze przebytej na torze, a wy-jże do użycia pozostało 10 doświadczeń, których wynik uwi-nosząeej 50 metrów.    ! docznia następująca tabliczka.

$S3

« a-g e m %

.2 s⁵*

rH

Ol

co

Numer

doświadczeni a

o*

-SI

CO

CD

t:p

ri! !=£ N N''⁰

Ml

HS

PI

11-993

22-803

911-993

922-803

oddalenie od ostatniego klucza, za którym pociąg się zatrzymał, w metrach

31-993

34-048.

37-104

40-22 -

42-171

44122

48-118

48-118

całkowita długość drogi, przebieźonej na linii poziomej, w metrach

931-993

531-048

587-104

790 228

692-171

944-122

948-118

298118

ilość milimetrów ubiegającego paska, leżących między dwoma po sobie następującemi punktami

149 5

1486

147-9

2001

190-4

161-9

174-4

146 9

144-3

270-0

154-3

153-1

152-0

211-3

199-8

167 8

1814

150-7

150-6

2935

159-3

158-3

158.0    222 9

210-5

174-5

189-5

156-3

155-6

329-0

165-3

164-0

162;9

238-1

222-1

181-8

198-5

161-5

161-0

3752

171-5

170-1

168-9

256-7

237-2

189-8

209-4

167-3

1660

450-0

178-4

176-9

175-7

276-8

255-4

198-8

220-5

1741

170 3

599-5

186-1

181-5

183 0

303 2

275-4

209-8

235-7

181-1

180-5

194-9

1930

191-3

340-8

301-0

2212

254-1

189-2

188.5

204-7

202.5

200-5

394-9

338 3

236-2

272-9

198-1

197-4

10

216-3

213-9

211-8

484-6

390 1

254-7

297-4

209 0

208-0

11

229-4

226-3

223 5

709-4

477 0

273-9

333-6

220-0

219-0

12

244-9

241-6

238-8

685-3

298-8

383-4

23'>1

231 0

13

264-0

260-5

257-4

335-5

464-1

253-1

252-0

14

287-5

282-3

277-8

386-1

645-5

272-0

270.2

15

318-8

311-2

304-7

469-2

296-1

293-3

16

3601

350-7

342-6

660*6

331-9

328-5

17

424-8

410-0

397-4

381-1

375-3

18

539 4

512-5

489-7

459 2

4496

19

883-6

758-3

725-7

629 8

598-3

Z doświadczenia przedstawionego pod numerem 4. widzi- : stron ujemnych i dodatnych dopiero, dojść można do osta-my n. p., że do przebycia pierwszej 50 metrowej drogi po- j tecznego wyniku czyli do wyboru najkorzystniejszego, jedna-trzeba było czasu, w którym pasek przesunął się 20-01 milimet., i kowoż stawia już z góry ad a wymieniony na czele sposób podczas następnej równie długiej drogi ubiegł pasek już 211*3 jakoby najradykalniejszy, bez poprzedniego wykazania uje-milimetrów, podczas trzeciej 50 metrowej drogi już 222*9 mi- j muych stron sposobu drugiego. limetr. i t. d. Widzimy także, że im dalej pociąg na linii poziomej postępuje, tern więcej mija milimetrów na pasku, do j o tyle, o ile najradykalniejszem wyleczeniem chorego czło-przebycia każdej późniejszej drogi potrzebuje więc pociąg | wieka jest jego śmierć, boć zasypanie koryta Starej Wisły, coraz dłuższego czasu, pomimo że wszystkie drogi są jednako jrówna się jej pogrzebaniu. Skoro jest prawdą historyczną, długie. Do przebycia ostatniej (jedenastej) drogi, wynoszącej j że król polski Kazimierz Wielki powołał ją do życia dla 50 metrów, potrzebował pociąg już 709*4 milimetrów; od j dobra miasta, to nie wolno nam jej uśmiercać! a tern mniej klucza jedenastego ubiegły wagony jeszcze drogę a — 34*048 j się godzi, aby stolica Jego, Kraków, dopiero co po wzniosłym metrów nim się zatrzymały, całkowita droga wynosiła przeto, j obrzędzie złożenia do grobowców królewskich odszukanych Jego s — 50 (11 —l) + 34*048 = 534*048 metrów, którą to liczbę jzwłok, zacierała ślady jego dzieła; wszak wielki ten król był

(C. d. n.).

Chętnie przyznaję, że sposób teu jest najradykalniejszy

uwidocznia tabliczka.

l; w a g i

zaiste i dobrym gospodarzem, kiedy historya wydała Mu chwalebne świadectwo, że objął Polskę drewnianą, a zostawił

murowaną !

Tu się zapatrywania nasze na tę sprawę rozchodzą; i to jest powodem, że podnoszę w tej sprawie niniejszem głos, stawiając na czele jako najodpowiedniejszy sposób rozwiązania, w założeniu P. Moraczewskiego (ad b) jako drugorzędny postawiony, to jest: stale zasilanie wodą Starej Wisły, a właściwie utworzenie na jej miejscu spławnego Wspomniany powyżej autor broszury, przedmiot ten tra- j kanału Wisły, któryby nazwać należało Kaźmierzowskim.

Wniosek ten dla braku szczegółowych badań miejsco-rozwiązania regulacyi Starej Wisły możliwe są tylko dwa j wych obecnego stanu, mogę na razie w ogólnych tylko żary-sposoby, albo a) zasypanie jej koryta, lub b) wprowadzenie \sach rozwinąć i uzasadnić, co też w następujących podejmuję-w toż koryto wody bieżącej, po których ścisłem rozważeniu ¹ rozdziałach.

nad projektem uregulowania Starej Wisły pod Krakowem

M. MORACZEWSKIEGO, dyrektora, budownictwa miejskiego w Krakowie

skreślił

H A N TT S Z

c. k. Nadiażynier.

O*.

ktującej, wychodząc z zupełnie słusznego założenia: że do

I Ze strony technicznej.    I my. pisze na str. 21, walczyć, ale bez nadziei stanowczego

Skoro jako "główna przyczyue zamulenia Starej Wisły ! zwycięstwa. a więc i bez nadziei wywalczenia stałego pokoju-uznano mały jej spad, względnie do właściwego koryta i|który zatem tylko w zasypaniu, czyli pogrzebaniu Starej Wi-dłu^ości jej biegu, to po usunięciu tejże Stara Wisla odżyje. i sły upatruje. Ależ tu, wśród miasta, me cbodzi o cmentarny ° Do zwiększenia zaś jej spadku posłużyć mogą następu-i spokój, ale obok usunięcia obecnego szkodliwego stanu o wibu-

jące środki:

a) Wspólny obu korytom spadek normalny wynosi I munikacyi. według p. Moraczewskiego 064 m., rozdzielony w starem; korycie na 2660, zaś w właśeiwem na 2275 m. biegu ; ; zauie tegoż znacznego wymaga nakładu, jak się P. M. wyraża; ale sądzę, że Kraków, a z nim naród polski dorósł i

! dzenie i spotęgowanie życia otwarciem silnej arteryi ko

Nie przeczę, że jest to zadanie obszerne, i że rozwią-

gdyby przeto bieg Starej Wisły, czyli nowego projektowanego w jej miejsce kanału, o 2660—2275 = 385 m. skrócić można, j takiemu zadauiu.

toby się spadki, a tern samem i chyżość wód w obu korytach ; p₀₍j WZględem zdrowotnym i upiększenia miasta, co najmniej wyrównały; a przy odpowiednim profilu projektowanego kanału i gładkości jego ścian, chyżość ta byłaby nawet większą, niż w Wiśle. Że zaś takie a nawet jeszcze wydatniejsze skrócenie jest możliwe, przyznaje p. M. w po-mienionej broszurze, zakreślając w załączonym do niej planie sytuacyjnym kierunek tego zboczenia, od teraźniejszego koryta Starej Wisły o 600 m. krótszy.

Kierunek ten atoli nie odpowiada ze względu na ujście,

na

Że projekt, w poprzednim rozdziale pod a, b opisany, według którego dzisiejsza stara Wisła przemienioną być ma kanał spławny, murowany (na podobieństwo kanału w Wiedniu), w wyższym o wiele stopniu, niż proste jej zasypanie, powyższym względom odpowie, nie potrzebuje to — zdaje mi się, szerokiego dowodzenia.

Dosyć jest pod pierwszym względem powołać się na

.    . . ,    ,    ,    , TT?* i * / przytoczone przez p. W. Rzewuskiego, jako wydawcę broszury

czyi, wypływ projektowanego nowego koryta do Wisłyjako^ [    c. fc „adinżyuiera Matuli w przedmiocie

prostopadły,' wymogom _ hydrotechnicznym .według których |    ^    wis, zdaQ;e lekarskie fi ka ,)r. Mohra,

takowe pod jak najwięcej ostrym kątem założone byc winno,; ’ śmiertellloś(s w okoliey Starej Wisły stosunkowo do ca-dla uniknięcia koniecznego w takim razie zamulenia odnogi; miasta    najmiększą, najmniejszą jest w zimie,

u ujścia. Nie wątpię jednak, ze przy dobrej woli zarządu: * wis!a zamarza), lub kiedy woda korytem starej Wisły kolei Karola Ludwika nowe koryto dałoby ś,« przy tem samem    że zaś taMa, a tem bardziej pł„ca woda,

skróceniu przeprowadzić po za groblę kolejową w miej*«;^'    urozmaica ; upieksza, zwłaszeza wluduemmie-

istniejącego w mej obecnie przepustu dla drogi.    ! wabiąe do OTZechadzek w urządzonych wzdłuż niej ocie-

Podniesionym przez p. M. (na str 18.) praec.w totemu ;    tab nawet do przejażdżek gondolami, tegozape-

przekopaniu pola, Dajworem zwauego, trudnościom pod wzgle- ; J . _    , , . ,    ,

\ F /    ,J, .    , .    , .    . ,    .    ⁵    ; wne wielu z nas doświadczyło.

dem przyszłego zabudowania tej części miasta me möge;    do toezon zdania iekarskieg0 ; pomie.

przypisać takiej wag, w obec doniosłości projektu, ogoine;    br09    Rzewuskieg0 zastanawiać to musi, że tenże

dobro na celu mającego; bo właśnie stworzeniem tego kanału ;    ' sie [ dowiedział, iż ty'ko zima lub woda pły-

uzyska ono najwdzięczniejszą podstawę dla ogolnego planu ;    9tarem korytem Wisly ua stail zdl.owotny mie3z.

pizysz yc za u owan i u ic.    .    kańców tej cześei miasta zbawienny wpływ wywierają (o co

Oprócz tej części (dolnej) regulacyi kierunku i ujścia,; . . r    .    . , , . ■    ,    , .

. F J , \ ,    , . .    ⁸ J T, M J ... : mu właśnie chodziło), przecież (me mogąc naturalnie zapro-

potrzebne jest również podniesione przez P. M. odpowiednie; ...... ,.    ......

F    ,    .    , .    ..    .    : wadzie i me życząc sobie zapewne nieustającej zimy) me

uregulowanie i ubezpieczenie górnej ezęse,, czyi, wpływu |    sie do ierada dr iej a!teraatyffy, t. j. wprowa-

'    .. ,    , . ,,    ; to sam oświadcza, rozpatrzmy więc sprawę te i pod tym

względem.

teczmc się mającego. Sposób ten, jakkolwiek pod każdym

względem nie szkodliwy, proponuję jednak tylko na ten przy-. padek nieprawdopodobny, gdyby projekt skrócenia obecnego ;    strony finansowej,

koryta Starej    Wisły pod    a    opisany, natrafił    na    trudności;    W    każdem prywatnem przedsiębiorstwie, a    tem bar-

pokonać się nie dające.    *    | dziej    w    budowlanem, względy finansowe ważną    odgrywają

Pozostaje    jeszcze    jeden    sposób stałego    zasilania wodą | rolę,    bo    od nich zrealizowanie przeważnie zawisło.

Starej W⁷isły, przez p. M. także wspomniany: wodą z Rudawy, w przypuszczeniu wykonania przekopu Wisły pod Dębnikami, ; ekonomiczne, pomnikowe, do których rzędu i w mowie bę-którego potrzebę były urząd nawigacyjny w Podgórzu jeszeze ; dącą zaliczam, strona finansowa t. j. kwestya pokrycia ko-w r 1851 w projekcie odnośnym ze względu na szkodliwość i sztów, już samem podniesieniem sprawy jest załatwioną, bo

jeśli wytknięty cel osiągnięty być ma, to środki ku temupo-

Przy budowlach atoli, mających znaczenie narodowo-

nagłego skrętu Wisły pod Zamkiem podniósł.

Wszystkie jirzytoczone wyżej sposoby wprowadzenia do | trzebne znaleźć się muszą.

Starej Wisły (ewentualnie kanału, jej miejsce zająć mającego); Ze względów atoli ekonomii i przezorności, konieczna żywej, płynące] wody, czy to zWisły, czy z Rudawy, napro-;jest i w tym razie świadomość wysokości dotyczących, choćby wadził i P. M także w swoim jirojekcie, ale z niewiarą | przybliżonych kosztów, aby środki ich pokrycia na czas pizy-w ich skuteczność, z lekceważeniem ich doniosłości i przesa- ; gotowane być mogły, gdyż rozpoczęte raz dzieło, skończyć dnem przedstawieniem trudności i złych następstw. „Może-i trzeba.

Ogólnikowy niniejszy zarys (ad I. a. b.) przemienienia ; expoîozye. Obmurowanie kotła, jako zły przewodnik ciepła, zatrzymy-

Starej Wisły w otwarty kanał spławuy i murowany, a zatem wa*° »or4co P° wygaszeniu ognia. Gorąco to działało bardzo silnie

co najmniej 15 m. szeroki, nie daje podstawi/ do obliczenia Promieniu^c na blachJ kotła i rozgrzewało je. To rozpalenie blach

choćbf tylko w przybliżeniu dotyczących kosztów ; jednakowoż i    ’ ¹⁰"eg° '“"i" bardzi“j si« zwiększyło, gdy Many kotła

.    . . ,    “    J    ^    pokiyte były osadem kamiennym. Przy końcu kotła nad paleniskiem,

można już teraz przewidzieć, ze takowe wypośrodkowane przez i gdzie dano y." gruba blachę, rozpalenie blachy było silniejsze niż p. M. pizybliżoue koszta za&ypauia Starej Wisły, O wiele prze- ^ dalszych częściach, bo mur paleniska silniej rozgrzany niż dalsze wyzszą. Ale z drugiej strony wydatne sa i źródła do czerpa- obmurowanie najwięcej wydawał ciepła promieniującego. Jeżeli ciepłota uia funduszów. Do tych zaliczam w pierwszym rzedzie prze- grubszej b!achy wJnosiła C, cieńszej blachy z nią znitowahej #₀° C, znaczone już na ten "cel Kadp miejska znacsne sumy.

à SJ s ll^zilio można wymagać od Stałych mieszkańców dla 100° (7. Ponieważ obie blachy są znitowane więc w równej mierze Krakowa w Ogóle, a w szczególności dzielnic Stradomiai Ka- !si<? wydłużą o tyle, aby opór P który stawiają nity (na jednostkę zmierza, dla których dobra, wygody i przyjemności dzieło to i dlu"ości) zupełnemu wydłużeniu się grubszej blachy równał się sile, podjęte zostanie, odpowiedniego przyczynienia się do pokry- ² któn*    cienką blachę. Wydłużenie to wyniesie

na jednostkę długości, a natężenie cienkiej blachy

wydatnego poparcia i odpowiedniej snbwencvi    ; Prz? tem wydłużeniu = N = 0,55. a. (#, — t₀) E. Gdy przyjmiemy

Jak» częściową kompensatę wyłożyć si* mających naj^ budowę kosztów uważać należy,    : wśród p0WJŹejoplaaBJch warunk₆wmoieMwetVO. dlatego

1.    Wartość uzyskanych przez zasypanie starego koryta i natężenie w cienkiej blasze ztąd powstałe może się podnieść do (po za nowym kanałem) gruntów, według wywodu p. Rzewu- W = 520 kg. na 1 cm.². Gdy dodamy do tego natężenia, natężenie skiego 56 morgów wynoszących, z których by nowy kanał ^ cienkieJ blacby od prężenia pary w kotle zawartej pochodzące, to

tylko około 4 hektary zajął.' Pozostałoby przeto dla miasta !    .***’ całkowite natężeni., powstałe w cienkiej blaate,

■    , ,,    ..    , , r/_    : może znacznie przekroczyć granicę nakazaną w tym razie ostrożnością.

i O ZU y ’owania jeszcze O O O oO moigow na plautacye, drogi :    We 2 lata po osadzeniu kotła spostrzeżono groźne rysy; szwy

i place nadbizeżue i budowlane.    ; łączące grubszą blachę z cieńszą były nadwerężone a naprawione

2.    Pobór nałożyć się mogącej opłaty na przepływające : mieJsca znowu się otwierały tak, że musiano dać aż dwie łaty, a gdy kanałem galary, jako fundusz na jego utrzymanie, które ró- dal<^ k°cioł pracował nast4Pü<> rozerwanie we wrześniu r. z. Rozdarcie

wnież z kosztami połączone bedzie.    ! w7szło ®d. j®dn?° ze.szwów podłużnych, postępowało wzdłuż połacze-

07    j .    .    .’    , .    .    I nia grubej blacby z cienką, ztąd przeszło na inne szwy, a po wydarciu

. naczne podniesienie się wartości    wszystkich w    po- ;    dna, kocioł pod wpływem jednostronnego prężenia pary, rzucony został

bliżll tego kanału położonych realności.    :    na 18 yardów. Pod uderzeniem gwałtownem kotła i pary budynek się

A. P.

Przed powzięciem ostatecznego    postanowienia    oddaje i    zawalib Szkoda zrządzona wynosiła 2.000 ft. szterlingów.

pod rozwagę sferom kompeteutuym niniejsze uwagi któremi    Engineering. London November 22. 1878.

starałem się wykazać, że jakkolwiek dowiedz,'onem jest iż ^ - ^, T ^° »r,p‘.'‘d4w daj?;?cŁ znati • frs..ta wUał«

•    , >, J. Tir. ,    ,    n    iglic u zwrotnic, o przejezdzie pociągów po pew'nym torzeit. p.

zasypanie tarej Y\ isły bez pizewidywanych złych następstw zaleca się zastosowanie t. z. „Zmiennika rtęciowego“. Tak n. p. gdy wykonane TU być może, to przecie wyższe względy ekonomi- i chodzi o to, aby zwrotniczy przestawiający zwrotnicę z odległego sta-czno-uarodowe raczej jej utrzymanie, jednakże w stanie odpo- nowiska’ każdym razem dostawał znak dzwonkiem o tern, że rzeczywiście wiednim, zalecają.    i przestawienie należycie dokonanem zostało, wtedy zmiennika rtęciowego

.    j    można użyć w następujący sposób: Przyrząd cały składa się z dwóch

\ lamowie, W kwietniu 1879.    :    głównych części 1) z zmiennika rtęciowego i 2) z przyrządu i dzwonka

--------

Rozmaitości.

w pracowni ; zanurzony tylko koniec jednego druta, drugi zaś jest nad rtęcią, na-w Londynie przy ulicy Arlington, New North road, I tenczas prąd będzie przerwany. Wnętrze puszki przedzielone jest u dniu 4. września r. z o godz. 8³/» wieczorem: Powodem rozerwania i ścianą z małym otworem, aby rtęć tylko powoli z jednej komórki, kotła palowego bywa często cienkość jego blach, tym razem zaś zby- i w którą oba druty są wpuszczone, do drugiej z nią spółkującej, przele-tnia gin bóść bjła przyczyną katastrofy.    j wać się mogła. Zmiennik ten przymocowany jest śrubami do ławeczki

Kocioł byl leżący, ogrzewany z zewnątrz, budowy cylindrycznej, i B. Ławeczka zawieszona jest na sworzniu C, i daje się koło niego z dwoma symetrycznemi i równolegle do osi umieszczonemi duszami i obracać, drugim zaś sworzniem połączona jest z ramieniem D, które idącemi na przestrzał przez kocioł. Płomienie przechodziły dołem kotła ; na przeciwnym końcu opatrzone jest nasadką śrubową. Sworzeń C i zwiacaly się przy końcu przeciwległym palenisku wstecz, a pędząc i przechodzi przez wystające ucha płyty metalowej przypierającej do dwoma duszami ogrzewały kocioł z zewnątrz. Długość kotła wynosiła i szyi szyny po zewnętrznej stronie toru. Pokrywa z żelaznej blachy 20 0 , śiednica ö'ß", średnica dusz nad paleniskiem 21", na przeciwnym : chroni całe to urządzenie od uszkodzenia. Przyrządy te są umiesz-końcu 18"; grubość blach zewnętrznych s/₈", obu dusz    Blacha    ; czone przy obu opornicach, jeden naprzeciw drugiego. Z obu drutów

kotła, przy końcu nad paleniskiem, była grubszą bo ³/,"; mniemano i wchodzących do zmiennika jeden łączy oba zmienniki ze sobą, drugi owiem, że wtem miejscu, wystawionem na bezpośredni ogień wypada j zaś idzie do ziemi względnie do stosów elektrycznych (bateryj) i dać giubszą blachę. 'Wentyle obciążone były do ciśnienia 80 ft. na i dzwonka umieszczonego przy stanowisku zwrotniczego. Rysunek uwido-1    , lecz kocioł pracował zawsze tylko 45—62 ft. na l"³. Woda zasi- j cznia, że gdy lewa iglica przypiera do opornicy, ciśnie ona na ramię D,

łająca kocioł dawała bardzo wiele zbitego osadu. Kocioł umieszczony j które obraca ławeczkę B około G, i przechyla zmiennik, przez co prąd zo-był tak nisko, że mógł być tylko wypróżniany w ten sposób, iż woda ; staje przerwany bo rtęć już nie łączy końców drutów si#; jednocześnie luią od dna pionowo idącą, ciśnieniem pary pędzona była do góry aż | odsunięta jest iglica prawa od swej opornicy. W przeciwnym wypadku o wylotu rury, z kąd się wylewała do zbiornika. Kocioł wypróżniać j przerwane będzie połączenie drutów w przyrządzie przy prawej opornicy, więc można było tylko przy obecności pary o dostatecznem prężeniu j Gdy zaś żadna z iglic nie przypiera, oba zmienniki są w poziomem i dla tego wypróżniano kocioł zaraz po wygaszeniu ognia. Te dwie i położeniu, prąd jest zamknięty, a dzwonek będzie dzwonił. Za każdern o oliczności : zbytnia grubość blachy nad paleniskiem w stosunku do j więc przestawianiem iglic, dzwonek chwilowo zadzwoni (w skutek ac z nią znitowanych i sposób wypróżniania kotła spowodowały powolnego przelewania się rtęci małym otworem z jednej komórki do

39

* (WE LWOWIE).*

%CHH#

i elektrycznego. Zmiennik rtęciowy jest to szczelnie zamknięta puszka i prostokątna M, ze szklą, porcelany, hebanu lub gutaperki, napełniona ! do /₃ rtęcią jako dobrym przewodnikiem elektryczności. Do tej puszki i wpuszczone są końce drutów prowadzących prąd od biegunów elektry-Mr. Lavington E. Tletcher, the chief e n g i n e e r i cznych. Gdy oba te końce są zatopione w rtęci, wtedy prąd przebiega of the Manchester steam users Association w swem ; za pośrednictwem rtęci z jednego druta na drugi. Jeżeli jednak jest ostatniem sprawozdaniu tak tłumaczy rozerwanie kotła zwierciadeł

drugiej, trwać będzie to dzwonienie dostatecznie długi czas). To jest znak, który zwrotniczego zawiadamia, że zamierzone przez niego przestawienie rzeczywiście dokonanem zostało. Gdyby dzwonek nie przestał dzwonić, będzie to znakiem, że iglica nie została przypartą, że coś zawadza. Jeżeliby zaś przy przestawianiu zwrotniczy nie usłyszał wcale dzwonienia, będzie to dla niego przestrogą, że przewodnik prądu elektrycznego jest w nie- v

Af

ii [i i!

IIP

ÉHM1

V.

ładzie i że o należytem przyparciu iglic wy-    ......

pada naocznie się przekonać. Gdyby bez przyczynienia się zwrotniczego i gdy nawet 16 centymetrów poniżej znaj uje się waistwa wi gotna, dzwonek zadzwonił, natenczas ma zwrotniczy pewność, że ktoś samo-i nie można jednak odgłosu w żaden sposób wydobyć gdy się owe wai-wolnie poruszył zwrotnicę. Do jednej zwrotnicy potrzebny jest jeden ; stwy zmniejszają Z pozoru, nie różni się ów piasek niczem od moi-dzwonek i jedna baterya. Odpowiednie położenie przyrządu uskutecznia i skiego, ten ostatni jednak nie wydaje żadnego odgłosu. N. K. się za pomocą nasad śrubowych, znajdujących się przy końcach ramion D.

Engineering. London April 4. 1879.

A. P.

O d. e z ■w* a,.

W myśl ustaw obowiązujących i na zasadzie uchwały Rady

Koleje konne. Przedsiębiorstwa kolei żelaznych miejskich (Tramway) dążą do zastąpienia siły końskiej siłą mechaniczną. W cza- ; Ogólnej Gal. Towarzystwa pszczelniczo-ogrodniczego z dnia 24. marca sie ostatniej wystawy były w Paryżu trzy różne systemy maszyn ; 1879 r. odbędzie się w drugiej połowie września r. b. w Jarosławiu w użyciu, a mianowicie: lokomotywy poruszane siłą pary, zastosowane ; Walne Zgromadzenie Gal. Towarzystwa pszczelniczo - ogrodniczego do potrzeb kolei miejskich ; lokomotywy systemu Mękarskiego poru- i w połączeniu z Wystawą pszczelniczo - ogrodniczą, której urządzeniem szane za pomocą ściśnionego powietrza i lokomotywy systemu Francą i zajmuje się z całą gorliwością Zarząd Oddziału Cieszanowsko-Jarosła-& Lamm poruszane za pomocą wody przesyconej do 200° cieplikiem, i wskiego tegoż Towarzystwa.

Kotły do ogrzania tej wody nie są umieszczone na lokomotywie lecz wzdłuż kolei w odpowiednich odległościach. Maszyny systemu Francą i z instrukcyjnej i konkurencyjnej. W skład pierwszej wejdą przedmioty & Lamm mają być wkrótce użyte na próbę w Wiedniu. W Paryżu j polecone i wystawione przez Towarzystwo i ta część będzie wyłączoną okazały się koszta popędu temi maszynami przeszło o 50% niższe od i od nagrody. Druga część: konkurencyjna, obejmie wszystko, co tylko kosztów popędu końmi.

N. Fr. Pr. z dnia 21. lutego 1879.

— Oświetlenie elektryczne. San Francisco będzie pra-; z okazów ubiegających się o nagrody, które stosownie do zasługi będą wdopodobnie pierwszem miastem oświetlonem we wszystkich dzielni- ; nagrodami uwieńczone.

cach za pomocą elektryczności. Według dziennika „Demokratę“ z 13. i    Nagrody za celniejsze okazy będą udzielane: w dyplomach ho-

grudnia r. z. wszystkie potrzebne przyrządy nadeszły już do Nowego i norowych, w medalach srebrnych i brązowych, w listach pochwalnych Yorku. Miasto będzie podzielone na tyle okręgów, ile będzie potrze-% pieniądzach. W celu rozbudzenia zamiłowania do hodowania nasion

będą przedewszystkiem uwzględniane jak dotąd tak i na tegorocznej Wystawie pszczelniczo-ogrodniczej w Jarosławiu, nasiona wypielęgnowane w leraju.

bnych maszyn Gramma.

La Semaine des Constructeurs 18 Jenvier 1879,

W. S.

W. S.

Wystawa Towarzystwa składać się będzie z dwóch części:

dotyczeć może krajowego ogrodnictwa i pszczelnictwa, czy je weźmiemy jako umiejętności, czy jako gałęzi przemysłu i będzie się składała

Szwajcaiskie czasopismo „Le chemin de fer ; Zeszłoroczna Wystawa pszczelniczo-ogrodnicza w Brodach prze-podaje w jednym z dawniejszych numerów następujące doniesienie:    konala nag) że nie brak nam ludzi woIi j pracy> p,zejetych dobrem

„Niedawno temu przesłał W. K. Trink z Hawan akademii Ka- ; ogółu { pojmujacych znaczenie i ważność wystaw specjalnych lifornijskiej piasek szczególnych własności. Znajduje się tam wydma;    Jeżeli WJstawa, urządzona wmieście na krańcu kraju połoźonem

czyli ławica z piasku 60 stóp wysoka, wiatiami naniesiona. AYziawszy ; ja]j£em Są Brody i do tego w okolicy mniej bogatej w płody pszczel-z niej piasku pełno w obie garście i zdeizywszy rękoma usłyszy się ; njcze j ogrodnicze, tak świetnie się powiodła, to spodziewać sie należy odgłos, który zależnie od siły zderzenia bywa głośniejszy lub mniej : ^ przygzja Wystawa pszczelniczo-ogrodnicza w Jarosławiu, jako środ-głośny. Do owej przesyłki piasku był dołączony list następującej treści: i kowym punkcie krajU) będzie o wiele świetniejsza.

Wiadoma ławica czyli ów wał piaskowy poczyna się spadzistą ; Szczegółowy program Wystawy i obrad Walnego Zgromadzenia

szkarpą na południowo-zachodniej stronie wyspy i ciągnie się ku ; później ogłoszony zostanie, południowi równolegle z brzegiem w odległości 60 metrów od tegoż, na długość półtorej mili angielskiej. Na kończynie południowej, która się ciągle w wyż wspomnianym kierunku przedłuża, szkarpa ławicy jest, o ile własność piasku na to dozwala, najstrom-szą. Mieszkańcy tamtejsi utrzymują, iż piasek tego stromego stoku w pewnej średniej części ławicy nie wydaje wcale odgłosu; gdy zaś ; O zapobieganiu wylewom rzek, przez odwrócenie nadmiaru wód od na któremkolwiek z innych miejsc się usiędzie i odbywając ręką ruch ; łożysk naturalnych, z zastosowaniem do Górnego Dniestru. K. Czapu-kołowy w piasku się grzebie, powstaje dźwięk melodio nu ; ukląkłszy i czyński. Sposób oznaczania zawartości cukru w roślinach cukrodajnych, zsś z rozwartemi ramiony, zagarniając o ile tylko się da największą i jako też oddzielania w ogóle ciał rozpuszczalnych od nierozpuszczal-ilość piasku i usuwając się w dół, powstaje łoskot ciągle się wzma-inych, podany przez Dr. K. Scheiblera. Przekład z „Deutsche Zucker-gający, stając się ostatecznie podobnym do huku dalekiego grzmotu- j industrie“. Al. Sadkowski. Droga żelazna przez górę Simplon. Stre-Przy tern doświadczeniu łoskot był tak silny, iż konie nasze stojące ; szczenię sprawozdań pp. Huber’a i LomeFa, przedstawionych Towarzy-w pobliżu zaczęły się niepokoić. Największy łomot powstał jednak, ; stwu Inżynierów Cywilnych w Paryżu w r. 1878. Przegląd kongresów, gdy jeden z tamtokrajowców ułożywszy się brzuchem na piasku dał ; wystaw, konkursów i t. p. Wystawa powszechna w Paryżu w r. 1878. się drugiemu za nogi po stoku szybko zciągnąć, zgartując przytem j XXII. Budowa wierzchnia dróg żelaznych. Krytyka i bibliografia. piasku ile tylko mógł, wówczas łomot stał się prawie przeraźliwym , i Kalendarz techniczny na rok 1879. Revue universelle des mines etc. tak iż na kilkaset kroków słyszeć go było można. Z poczynionych i Czasopismo stowarzyszenia austryackich inżynierów i budowniczych, doświadczeń wynika, iż siła odgłosu wywołanego wprawieniem ziarnek j Nowe książki; niemieckie za luty i marzec. Kronika bieżąca. Kanali-piasku w ruch znajduje się w prostym stosunku do ilości uruchomio-| zacya Warszawy, Towarzystwo techniczne, szkoła politechniczna, me-nych ziarnek i ?:adanej im chyżości. Dalszym warunkiem wydobycia i chanicy gubernialni. Rozmaitości. Słownictwo techniczne. Nekrologia, dźwięku jest zupełnie cichy stan piasku; będąc suchym dźwięczy on, [Ludwik Gołębiowski. Jedna tab'ica rysunków.

Zarząd centralny gal. Towarzystwa pszczelniczo-ogrodniczego.

Literatura techniczna.

Przegląd techniczny, zeszyt IV. (kwiecień) zawiera : J. Ryehter.

Do dzisiejszego numeru załącza się dwie tablice (nr. VI. i VII.) i dodatek : materyały do słownika technicznego.

Treść: Sprawy Towarzystwa. — Doświadczenia, tyczące się oporu, na jaki natrafia ruch pociągów, wykonane na kolei Lwowsko - Czer-niowiecko - Jasskiej. (C. d.).    — Uwagi nad projektem uregulowania Starej-Wisły pod Krakowem — Rozmaitości. — Odezwa. —

Literatura techniczna. — (Do artykułu później zamieścić się mającego : Rzuty poziome i przekrój kościoła Sióstr św. Franciszka Najśw. Sakramentu we Lwowie, na tab. VI. i VII.).

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera.

%

%

t--------

. TI

11X1

=pl

===I

i: r

Wc?

X

S/'

-----1

;'X

■» r

i\

FARTERrabcdef I.PIĘTRO

ii

wm

W7Ą

'•

ss

r^:

Jfuchizuz

W7Ź,

ii

8Ś

\

'''s

Jle/êktarz

Ns

Ź5

wmi

ZS

CJwr urießti'

SIS

yM

i 11X i ii

!i î/    S ' ń

/HHrTT'lnB

1!

2'15

^‘5vT

l/faetVUAàr

< r-

Ii

i\.

<x

--I

----

Łf

IÄ

Pè-:Ws

mà

m i

ł\

>?

)<

\

910

JiJbcibł

■'/

|rr:4jrrr.i

04.#

ij

Ax

ppllÉIËl!

'v

y-

Mi

V''

v !

Thirt. klotMzrX

U;

V/

il

iy

iii

i!

/N,

ÜV|\‘'/PIV

\/ nJS v III/' ''

V'

.X

1/

»#*

'XI

jfy*i p"

'xftâ

Uzwicrnia J\T-V, J8/Q.

JXl/\5ZTDR

ßmlr $*' pranciôzka i jVaj świętszego pakrarnenlu. we Jw/owie.

Jlrcl]itekl jiroj. jiijan Zacljariewic^

PLM ll⁹-⁰ PIETRA.

“TI

»!

!•

±J J=2=jJ    I

SsLsZSäkinll rr-ir-—j Aazm.zzaza zzzzatzzggz û rrmj--

W^ÆW/MMPÂ

_ __.il

•ji

ji

;i

Stilzofeka.

JürztifuZoj-z.

ükvnomcü:

fâsturnia.

v-yi

ij

ii

Jl

r--------,

?»

!i

—I,

i'

i!

Ji

ffi

V¹

ii

1227:

w>

i!

II

!'

''WÀ

ii

i—

'>'    { i öala zyn/ma&ten j

W // ,'<i

''XxVXxMx

//

7vW

—U

il

::

7 LlI ' ' i ' 111 |y [ii

-Ii

«\

s'

[OJ

Jiozmt) •

I~~ 'Y/ZZZ/ZM I

VfrrtÎM.

I ! Ihrt.

V,

\/

Il,    II

Il    M

ll

I]

zeum*

WM

Ix!

=1

Xp

t-4 t Î-M-4--4-X4

9 io <i a

H---1----f—-+•

m |Lhi_

Y/favzzzzp.r.~. e^XXL--

ÉTT j ! !il| ü

hLL TjLj J-L.U 1 liii    l..v«.....~.JV///,

n ninïï    i

i 1:11

■” "

p.

:

i:

/■

XXLXllg

7'aMicaJH

W/,

ZV

Y'

~.trax

^ rrrrij — - yrrrzrfri j

jji

! !i!

i Li

iül

XXxxXXXXXXxx

SiS

il

iü

™f

iül

'///*///////, y/ss/s/s/}

I!

éy/sP///y//A \M

:i

I!

•!

ft

!i

:i«=J

72%

S>!

r-~

gil

.

■

■

: ’/VV; y'HAA'Y '

I '•.'

.

IP

^ fa

Tallica ffl.

y

I

N

I i

3ZTUK.

I

■

jjibslr jÿ° prariclszla i jY&jswietszegü ^Sakramentu ■we Jjwüwie.

Hi

.newioz,.

m

PRZ'.BKROJ PODŁUŻNY.

x

7/.

Wmm

7/,

f.

Va

:-

I

H

a

///

%

y//

H

's)

V/

7/

«a

V//.

mm,

I

Y///,

%

y

• !

WÆm

ÿZ'

X

y

oy

XX///

fay

y

i

"■■//

■

VA

É®

XXXvXX

mm

%

yyy//

v

%

Y/.

VX/

//X

wmk

ü

I

a

-y,:

1

Ü

m

Y

m

mm.

v

/.

Y//.

1

Va

m['\v

PI

P|M

■■i J

Sut

j£-

i

xm

m.

Y/

vy

Y/

mm

;

1

\\

r......YZ'jfc

I I

.

!

Wm

- "v

1

r

!

V

II

pe

...

/

y

pr

us

baspi

===~

f

.1

11

r>

^pgggigg

4

■

;

m

I

\En

; A

I

I

î

\\

\w

! !

i

I,

h'

I;!

.

1

r

i

i

m

S'

i ija

U

!==

K

i i

.fi

1

i

-A¹ |

1

w

1

i

AL

'/X

y-'

i

«

> i

•I

i

SC-

V

■ w

/c

./

/

y,

l\

F N

:■?

/§

Z

il

VYV

H

i

3 g

‘A

A

i

} -

■

X

p

F

B

it

T

PI

lüljj

;

Wê

L

1

"U

WXâSM

;

■

m

1

I

1

Z

•m

t

m

■i

I

I

fi

4£J

f

1er

;t

(fi

ni

m

J...

T?

r

ft

ff.

■ !

l

Xâ

JPM

oą-ć qca"

I!:

•■■■|

■if

t j

V

'H

B

’'A

-

r

K

/I

s?"

»

A

’-V

K

K.

y

i

„ . //ylwzjyna Ar?jX

łUL4_i

-i

*

H-

4-

(c

' 7

U4

j/tt.

Wyrazy do słownika technicznego.

13

Asana, świątynia w kształcie ostrosłupa, przed którą umieszczano bożyszcze w postaei siedzącej (architektura indyjska.)

Athistana, stopa słupa w stylu indyjskim (słowo indyjskie.)

Atlas (a r c h i t.) f. i a. Atlas, wedle mitologii greckiej Tytan skazany przez Jowisza do dźwigania sklepienia niebieskiego.

Bocznica (kolejnictwo) n. Flügelbahn, f. embranchement de chemin de [er, a. branch-line, kolej dla dowozu do głównego szlaku.

Budka hanmlczego, kryty kozioł u. Bremshüttel, f. vigile, guerite, le compartiment de gard fr ai u, a. centry-bo, oszklone siedzeuie konduktora na wozie, przy którym jest zarazem umieszczona korba od hamulca.

Budowa n. ad 1. der Ban, ad 2. das Bauen, f. battisse, a. cons traction, worh.

1.    budowla w ciągu wykonania.

2.    czynność budowania.

Budowla 1. n. Bau, Baute, f. battissage, a. edifice, 2. (w kolejnictwie) n. Kunstbau, f. ouvrage d'art, a. constructiv-work, ogólna nazwa na budynki, mosty, mury podporowe i t. p.

Budynek n. Gebäude, f. bâtiment, a. building, ukończone dzieło budowy ograniczające pewną przestrzeń.

Ciesielstwo (budownictwo) n. Zimmer werkshunst, f. charpenterie, l'art de charpenterie, a. carpenters worh, carpentry, rzemiosło w zakres którego wchodzi wykonywanie konstrukcyi z drzewa.

Dach (pokrowa) n. Dach, f. toit, a. roof, wierzchnia część budynku stanowiąca jego nakrycie.

dwuokapowy, dwuspadkowy, siodłowaty n. Satteldach, Giebeldach, f. comble à deux pentes, a. saddle-roof, ridged-roof, o dwóch połaciach tworzących w przecięciu grzbiet, a zamkniętych z boków przyczółkami.

jednookapowy, jednospadkowy n. Fultdach, f. appartè, toit à potence, a. shed-roof, lean-to, o jednej połaci.

kopułowy n. Kuppeldach, f. toit en coupole, a. cupofa-roof, o kształcie kulistym lub sferycznym.

namiotowy n. Zeltdach, f. toit en pavillon, comble à croupe, a. pavillon roof, o połaciach zbiegających się w jednym punkcie.

wieżowy n. Thurmhaube, Thurmdach, i. épier, a. spire-roof steeple-roof, dach namiotowy, którego wysokość jest znacznie większą jak rozpiętość.

stożkowy n. Kegeldach, f. comble en cône, a. conical roof, dach kształtu stożka.

Mansarda (łamany) n. Mansarddach, gebrochenes Dach, f. comble brisé, coupé à la Mansard, a. Mansard-roof, curb-roof, przy którym każda połać złamaną jest tak, że część jej dolna jest hardziej stroma aniżeli górna.

hełmowy n. Helmdach, Haube, f. toit en flèche, a. spîre-roof, dach wieżowy zbliżony kształtami do hełma.

Hasło n. Losung, f. mot d'ordre, a. hallov, _ umówione zapytanie celem wzajemnego rozpoznania lub porozumienia.

Jęta (budów.) n. Bundtramm, Dachbindebalhen, f. entrait a. tie-beam, belka służąca za podstawę dla dachu, koszowa n. Ixenbundtramm, f. coyer de noulet, a. valley-beam. narożna n. Grathbundtramm, f. coy^r, a. arrisbeam.

Konduktor pociągowy (kolejnictwo) n. Schaffner, Conducteur, f. conducteur, a. #aard, obsługujący i dozorujący pociąg.

Kosz dachu (budo w n.) n. Dachhehle, Einhehle, /æe, f. noulet, goulet,    a. neck, corner-nech, valley, przecięcie się dwóch

przyległych połaci dachu pod kątem wklęsłym.

Krawędź narożna, narożnik dachu n. Grath, î.arete,^,arris, groin, przecięcie się dwóch przyległych połaci dachu pod kątem wypukłym.

Krokiew koszowa n. Kehlsparren, Ixsparren, f. noulet chevron, a. valley-rafter, krokiew w koszu dachu.

Krokiew narożna n. Grathsparren, f. arêtier èrestier, a. hip-rafter, krokiew w krawędzi narożnej.

Ławeczka (roboty ziemne) n. Berme, Böschungsabsatz, f. berme, berne, lisière, a. berme, bench, pozioma odsadka stoku.

Odprzęgnąć (kolejnictwo) n. abhuppeln, f. decoupler rozłączyć wozy przez odczepienie sprzęgła.

na

Odzew n. Parolle, f. parolle, a. paro/. umówiona odpowiedź dane hasło, celem wzajemnego porozumienia.

Odziomek (stolarstwo, ciesielstwo) n. Stammende, f. ^ros bout, a. butt-end, dolna część pnia bezpośrednio nad korzeniem.

Opornica, szyna oporowa (bud. kol. żel.) n. Stochschiene, Gegenschiene, a. switch-rail, szyna torowa do której przypiera iglica.

Otoczyna, fryz (stoiars.) n. Rahmstüch, Fries, f. emboiture, membrine, a. frame-piece, część składowa drzwi, okiennic, opierzenia, otaczająca wnęki.

Pal (budowli.) n. Pfahl, Pilote, f. pilotis, a. pile, zazwyczaj okrągłe u dołu zaostrzone drzewo od 15cm. średnicy wyżej.

Palacz n. Heizer, f. chauffeur, a. stoker, posługacz, który opala i czyści maszynę parową lub parowóz.

Płatew, leżnia (budo w u.) u. P fette, Dachpfette, Dachrahme, f. haute lisse, panne filière, a. purlin, per lin temp/et, pozioma belka więźby dachu, podpierająca szereg krokwi.

płatew grzbietowa, leżnia grzbietowa u. Firstpfette, First-ballsen, f. faitage, łać. frafo culminis, a. ridge-perlin, płatew podtrzymująca krokwie u grzbietu.

Płatnerz n. Schnei die affenschmied, Waffenschmied, f. armuier, a. armourer, rękodzielnik wyrabiający broń białą.

Podłoże 1. u. Bettung, f. &a/ks/, a.    boxing-materiaf,

podsypka, w której się układa podkłady kolejowe lub bruk.

2. n. Steinlage, Steinsatz, f. empierrement, a. metalling, pokład kamieni pod żwirowanie drogi.

Podstopek krokwi u. Stichbalken, f. solive boiteuse, blocnet, entrait retroussé, a. dragon-piece, krotka belka zastępująca jęte.

Prawidło (podoba), n. Lehre, f. jauge calibre gabarit, u. gage, templet, przyrząd do sprawdzania lub nadawania kształtów

guage, i wymiarów.

prawidło do toru (kolejnictwo) n. Geleiselehre, Spurmaass, narzędzie do mierzenia szerokości toru.

Przejazd-górą n. Ueberfahrt, a. high-passage, przeprowadzenie drogi po nad tory.

w poziomie n. Wegübersetzung im Niveau, Bahnübei gang, Bampe, f. passage au niveau, rampe, a.level Crossing, przepio-wadzenie drogi przez tory w jednym poziomie, dołem, podjazd n. Unterfahrt, przeprowadzenie drogi po pod tory.

Przejma, wymiana u. Wechsel, f. chevêtre, a. trimner, belka poprzeczna używana w miejscach gdzie zachodzi, przeszkoda przeciw przeprowadzeniu belki odpowiedniej długości.

Przysuwnica, przypustnica (budownictwo) n. Anschübling, Anschiftsparren, Knagę, î.coyeau, coyer, a. furring, caves-/ath, przybitka do krokwi, celem wysunięcia okapu po za lice muru.

Puszkarz, rusznikarz n. Büchsenmacher, a. gunsmith, rękodzielnik wyrabiający broń palną.

Rząp (roboty wodne) n. Becken, Bassin, Cisterne, f. bassin depot d'eau, citerne, a. basin, bason, cisstern, stuczne zagłębienie lub rodzaj studni dla wody sprowadzanej.

Sprzęgnąć (kolejnictwo) n. Kuppeln, Zusammenkuppeln, f. caupler, a,, to couple, złączyć wozy przez zaczepienie sprzęgła.

Stok, skarpa (roboty ziemne) n. Böschung, f. talus, adossement, a. stopę, pochyla powierzchnia nasypu lub przekopu.

Szczepa szczapa n. Spaltholz, K/öbho'z, f. bois de fente, bois de refend, a. sp/it timber, drzewo łupane.

Szlak drogowy (i n ż y u i e r y a) n. Strassenzug, pas ziemi za -jęty pod drogę.

c**-

Szyna siodlowata n. Sattelschiene, a. bridge rail, u spodu wici lasto rozwarta.

Tabor kolejowy n. Wagenpark, f. matériel roulant a. rolling stock, zbiór wozów i parowozów.

Tracz (p i 1 a r z) n. Brettschneider, Schrotter, f. scieur de long, a. sawyer, robotnik piłujący drzewo na deski.

Usuwisko (i n ż y n.) n. Rutschung, Rutschstelle, f. glissement de terrain, a. slip, land-slip, miejsce gdzie wierzchni pokład ziemi lub skała zesuwa się po spodniej pochyłej warstwie.

con-

Utrzymanie kolei (kolejnictwo), n. Bahnerhaltung, f. servation, a. rail-road conservation, zachowanie kolei w stanie zdolnym do użytku.

Wnęka n. Füllung, i. panneau, a. pannel, pane, pole ujęte w otoczyny.

Wrótny u. Thorwachter, f. Garde barrières, a gate-keeper, strzegący wrota i ogrodzenie.

Zarząd taboru (kolejnictwo) n. trogen Dirigirung f. administration du materiel roulant, urząd kierujący przebiegiem, najmem i obliczeniem taboru kolejowego.

Zawiadowca stacyi, naczelnik stacyi n. Stationsvorstand, f. chef de gare, a. station-master, przełożony stacyi.

a.

Zbiornik n. Sammelbehälter, Reservoir, f. réservoir, bassin, réservoir, bassin, naczynie lub urządzone miejsce do zbierania płynów albo gazów.

Ze zwrotnicy (kolejnictwo), n.nach der Spitze (der Weiche), jazda w kierunku od krzyżownicy ku zwrotnicy.

3\a zwrotnicę (kolejnictwo) w. gegen die Spitze (der Weiche), jazda w kierunku od zwrotnicy ku krzyżownicy.

Żwirowisko n. Schot ter grube, Schotterplatz, f. carrière de ballast, a. grovelpit, miejsce wydobywania żwiru.

~ Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań pod adresem: „Komisya słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.* — Ulica Wałowa i. 4.

•9999999999999999999999999••••••••••••••

• •

Posady

PIECÓW KAFLOWYCH

na Zwierzyńcu pod Krakowem

przy c. k. komisji regulacji podatku gruntowego (na prowincji)

1 z płacą 1 złr. 50 ct. dziennie §

są natychmiast do obsadzenia.

Interesowani zechcą się zgłosić po wyjaśnienie do Zarządu Tow. Politechnicznego,

przyjmuje zamówienia na

PIECE KAFLOWE

zwykle lab OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby architektoniczne

z Terrakoty

podług dawnych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco.

Aires dla listów: Kralów, rjnet, dom Nagła-

99

999999999999999999999999999999999

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA EARRYÜ PARKIETÓW

w Kamionce Strumilowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumilowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szan. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi ląbryki w Kamionce Strumilowej albo do Kantora młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica Żółkie wska Nr. 05.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchyT materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSfOl łlFi MlBb L, 16111161 S?B.

Wyszedł i jest do nabycia

PI

Kilulin milieu!“ ii rit 18ÏL,

Cena jednego egzempl. 2 zł. 30 cent. w. a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem : „Biuro Towarzystwa politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lwów w Grudniu 1878.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Sprzedaż po cenach fabrycznych

według oryginalnego cennika

Na wystawie wiedeńskiej dyplomem

z roku 1873 premiowany uznania

Pod redakcyą prof. Dr. Br, Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

Karola Ludwika pod I. 9. róg ulicy Sykstuskiej.

J. MUHOEFER

c. k. nadworny optyk

Lwów, ulica Karola Ludwika liczba 9

róg ulicy Sykstuskiej.

Największy skład przyrządów optycznych,

matematycznych i fizykalnych,

a mianowicie :

wielki wybór Okularów, Lornet i Cwikierów o najlepszych szkłach w najrozmaitszych oprawach. Binokli teatralnych i polowych jakoteż dla marynarki najnowszej i najlepszej konstrukcyi. Dalekowidzów, Mikroskopów, Ciepłomierzy, Cukromierzy, Alkoholomierzy. Kompasów, Busoli, Lup i t. p.

NAJWIĘKSZY SKŁAD

Barometrów metalowych t. z. Aneroidów,

najnowszej konstrukcyi, służących do spostrzeżeń meteorologicznych i do mierzenia wysokości, te ostatnie z tabelami redukcyjnemi.

Wielki skład przyrządów

Lwów, ulica Karola Ludwika

KOSMOS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 w Poznaniu u Zupańskiego Mk. 6-

Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fabiana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen-ckiego, Niedżwiedzkiego, Ochorowicza, Kościszewskiego, Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych.

(gggT Prenumerować można we niach krajowych i zagranicznych.

wszystkich księgar-

Lwów, ulica

llap. inżynierów, Marzy, właścicieli fatryt i szkół

mianowicie :

Thecdolity, TeUskoj y, stoły miernicze, instrumenta niwelacyjne , Sesctanty , Kątomierze , Taśm y miernicze. Rajscejgi i t. p. Maszyny indukcyjne, laryngoskopy, lustra dla okulistów (Augenspiegel), zbiory szkieł optycznych dla okulistów, Manometry i inne części do montowania parowych kotłów i t. p.

jpÜP Reparacye przyjmują się. — Cenniki rozsyłam. Ekspedycya najszybsza.

pod liczbą 9. róg ulicy Sykstuskiej

iT

a;

Lwów, ul. Karola Ludwika l. 9, róg u!. Sykstuskiej

-6|    TOWARZYSTWA

| fjeizemysłoweoo i

we Lwowie,

|j ulica Kopernika 1. O.    £

wykonywa

wszelkie w zakres ten wchodzące roboty ^

jako to :    Y

^ etykiety, formularze, blankiety rachunkowe, | |f wekslowe, rejesträ sfospodarc-ze. bilety wizytowe, r plany, mapy itd. itd.,

niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego wykończenia wymagające

po ceiiarh najumiarkowańszycli.____

l —v—v—■>- —.—v s- "y- v—y—vS.

Tl

i!

li

ii

ił

\f

17

■mm

mm

T)

ZYGMUNT KĘDZIERSKI

inżynier cywilny z upow. rządowem

o t "w o so z 3W ł 3sz su aa. c e 1 su oc j ę

we Lwowie,

przy ulicy Majerowskiej 1. 3.

do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli

przyjmuje zamówienia i wszelkich robót wchodzących w zakres inżynieryi lub budowniczy

tak w miejscu, jako też i na prowincyi.

Nakładem towarzystwa Politechnicznego we Lwowie.

Z drukarni K. Pillera.