Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie .    .    .

półrocznie .    .

Numer pojedynczy kosztuje 60 ct.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

Wszelkie reklamacye należy wnosić najdalej do dni 14.

6 złr.

DŹWIGNIA

OEG- AIT

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Pedakeya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Inseraty przyjmuje w Wiedniu, Pradze i Peszcie, escpedycya anonsóio Haasenstein & Vogler jakoteź jej ajeneye w Austryi, Niemczech i Szwajcaryi.

Komitet redakcyjny składają panowie: Heppe Edward, nadinżynier kolei Karola Ludwika, Jägermann Józef, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor LUDWIK RADWAŃSKI autoryzowany inżynier cywilny.

z.

KK

mana plac Mar jarki 1. 0

ges

Ciłówny skład dła Lwowa u Jana Schu

się wszelkie objaśn ienia, informacye ltp.

w najkrótszym czasie. Na żądanie udzielają

Wszelkie zamówienia uskutecznia fabryka

<r

DOLIIA.

stacya kolei Albrechta

ÖÖ

t=3 O

?== ni (T=5

<=> 2 co

Ł-3

;5=3 z

co

^ c:

zawsze świeży

mający

szerokie zastosowanie

i lądowych

do wszelkich budowli wodnych

a o 40

Ss

3>

•<

niemym, wyrobom

FABRYKA

pierwsza krajowa

poleca

Pracownia i sIM wyrobów MacMl j

ALFREDA KRUGA |

Lwowie, ulica Arsenalska I. 2 $

(obok kościoła OO. Dominikanów) przyjmuje wszelkie roboty w zakres sztuki W blacharskiej wchodzące, a mianowicie: ) ornamentowe, gzymsowe, pokrycia dachów, ł wieży kościelnych, rynny i t. p.

Roboty wszelkie wykony wują się. su- | miennie i w jak najkrótszym czasie. |

gyy Zamówienia i. prowincj i nskn- | teczniają się jak najspieszniej.

we

'W

co C=D

5=^.

■§' 3

cr<=3

<=z>

co

c

'>».

ero

la

=S3

CD

a 'S

i

otrzymał dostawę

TRZEMA MEDALAMI ZASŁUGI

Wyszczególniony

Do nabycia w biurze Towarzysiwa Politechnicznego.

CR

2 * S £

9    •-

H 8 S

N -•!

.** <S.

»

Ol r O

CR

napisał

« i-i

© :* ss ?

f+ s

O' ?

? ;

weites wrttaiow nrof. D, Zbroiła

ctf

Co"

Ci

^5-

£D

PŁ.

CD

o>

TEORYA

s:

?

r.

ZASADY

perspektywy wolnej

NAPISAŁ

KAROL MASZKOWSKI

profesor c. k. szkoły Politechnicznej we Lwowie.

Nabyć można u autora i w biurze Towarzystwa politechnicznego, ulica Wałowa liczba 4, na 1 piętrze.

Cena egzemplarza 1 złr.

w. a.

.Ą

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI W C Z E L A

Lwów, ulica Łyczakowska 1. 37.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe.

Urządzenia wewnętrzne-. Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi z materyałów doborowych różnych gatunków.

y.

Zamówienia tak w miejscu jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej

po cenach nader umiarkowanych.    !

y\.

A. BRATKOWSKI I SYN

polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBÓT BLACHARSKICH B UDO WLANYCH,

ulica Teatralna Nr. 9. naprzeciw Katedry

we Lwowie.

i,

1.

w Warszawie:

Rocznie . . . . Rs. Półrocznie . . . ,,

Mi 00

99

Przegląd Techniczny

pismo miesięczne

poświęcone sprawom techniki i przemysłu

x,ecliE5,jsjc*,'s?5rE*,:fcŁes jpjrssoas

A. Brauna, S. Kossutha, I. Kucharzewskiego i Al. Sadkowskiego,

I wychodzi w drugiej połowie każdego miesiąca, n zeszytami zlożonemi z czterech arkuszy druku ® i jednej tub więcej tablic rysunków.

"TKT"przedpłaty :    8

Na prowincyi i w kra- I jach związku pocztow. y

Rocznie . . . . Rs. 10 Półrocznie ...„58 1 Prenumerować można w Redakcyi „Przeglądu Technicznego⁴* w Warszawie, ulica 8 INowo-Zielna INr. 40, oraz w znaczniejszych księgarniach.

SPÓŁKA-

dla

ROBÓT ASFALTOWYCH

w Galicji.

TOWARZYSTWO PRZEMYSŁOWE

Dr. Ł E. LEWAKOWSKI

WE LWOWIE

ulica Kopernika 1. 9.

wykonują z materyałów w Europie najbardziej renomowanych, robotnikami wprawionymi, po cenach najumiarkowań-szych, wszelkiego rodzaju roboty asfaltowe jako to : chodniki, terasy, posadzki w go-9 rzelniach, browarach, stajniach, piwnicach i t. p. warstwy izolacyjne itd. itd.

99999999

Prenumerata z przesyłką poczto-ieą io Austryi wynosi: rocznie . . półrocznie . . . . 3 „ Turner pojedynczy kosztuje 60ct.

.    .    0 złr.

DŹWIGNIA

Bedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Wałowej 1. 4.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

OEGAN

TOWARZYSTWA POLITECHNICZNEGO WE LWOWIE.

Bękopisma nie użyte zwraca Bedakcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Edward Heppe, nadinżynier kolei Karola-Ludwika, Józef Jägennann, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej, Władysław Słoniński, inspektor kolei czerniowieckiej, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, rektor ces. król. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Sprawy Towarzystwa.

na przyszłość zaprowadzić listy kwalifikacyjne, w których kandydaci mają wykazać odbyte studya techniczne, ewentualnie praktyczne. Odpowiednie do tego druki mają być sporządzone według wzoru Towarzy' stwa inżynierów i architektów w Wiedniu. Nadto poleca Zarząd Składamy serdeczne podziękowanie p. Władysławowi Kłapko- ; prezydyum, aby nazwiska kandydatów były wypisane przez dwa wskiemu, asystentowi w tutejszej c. k. szkole politechnicznej za j tygodnie na tablicy w lokalu Towarzystwa , przez co członkowie będą zdjęcie i ofiarowanie przez Niego dla zbiorów Towarzystwa portretu ; mieli sposobność dowiedzieć się o zgłoszeniach kandydatów ewentualnie

aby mogli codo przyjęcia wnieść usprawiedliwione zarzuty. Wszystkie inne dotychczas przestrzegane formalności mają być i nadal przy przyjmowaniu członków wypełniane. Przyjęto 29 nowych członków. Sekretarz odczytuje pismo członka Towarzystwa p. Słoneckiego, w któ-Podpisany Zarząd odzywa się do wszystkich P. T. członków j rem tenże proponuje aby Towarzystwo zajęło się urządzeniem zbioru Towarzystwa politechnicznego, ażeby chcieli wpływać jak najusilniej i materyąłów budowlanych, w kraju używanych. W tym celu czyni na przestrzeganie ustawy przemysłowej, a mianowicie tych paragrafów, i uwaS® > aky Zarząd wystosował odezwę do członków Towarzystwa, które zastrzegają prawa koncesyonowanych budowniczych, majstrów i zachęcającą do nadsyłania próbek matei⁻yałów, wraz z opisem miejsco-murarskich, ciesielskich i kamieniarskich. Zarazem uprasza się P. T. i wości, w których się znachodzą. Zarząd poleca prezydyum zastanowić członków, by zechcieli w wypadkach przekroczenia ustawy przemysło- ! na(^    wnioskiem tudzież zdać sprawę o tym przedmiocie na

wej, każdy rażący fakt, wiarogodnie udowodniony, podać Zarządowi ; najbliższem posiedzeniu Zarządu. Sekretarz odczytuje pismo p. Janow-bezzwłocznie do wiadomości.    iskiego, który oświadcza, iż z powodu licznych zajęć zawodowych nie

Lwów, 14. kwietnia 1879.    Zarząd Towarzystwa.    0* » “O*"⁰“¹    Propoiowanego mandata na członka Zai-ządu.

' Zarząd powziął to oświadczenie do wiadomości i uchwalił w miejsce p. Janowskiego na razie nikogo nie zapraszać na członka Zarządu. Na wniosek, zapisany w księdze życzeń, aby dwóch kandydatów propono-.    wanych na członków nie przyjąć do Towarzystwa, poleca Zarząd

politechnicznego, by zechcieli we własnym inteiesie pizy obliczaniu j preZydyum odpowiedzieć wnioskodawcom, iż ci kandydaci nie zostali wynagrodzenia za prace architektoniczne, zastosowywać noimy przez ; prZyjęCi. z powodu spóźnionej pory, uchwalono sprawę regulaminu I owarzystwo politechniczne przyjęte.    ; Redakcyi „Dźwigni“ postawić na porządku dziennym następnego

posiedzenia, które ma być poświęcone wyłącznie temu przedmiotowi tudzież winno być zwołane za dwa tygodnie.

L. 137.

Podziękowanie.

Romana bar. Gostkowskiego, prezesa Towarzystwa.

Lwów, 14. kwietnia 1879.

L. 138.

L. 139.

Zarząd Towarzystwa.

Odezwa.

Odezwa.

Podpisany Zarząd zwraca uwagę P. T. członków Towarzystwa

Lwów, 14. kwietnia 1879.

Zarząd Towarzystwa.

Sprawozdani©

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 31. stycznia 1879 r.

Sprawozdani©

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 10. marca 1879 r.

Przewodniczący p. Raciborski.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecni pp. Bartelmus, Goltental, Jägermann, Kakowski, Kovats,

Raciborski, Radwański, Stwiertnia. — Po ukonstytuowaniu się, wybiera;    Obecni pp. Bartelmus, Jägermann, Kakowski, Radwański, Słapa,

Zarząd sekretarzem p. Pawła Stwiertnię, inźyniera-elewa kolei Karola ; stwiertnia. Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 24. lutego b. r. przy-Ludwika, zastępcą sekretarza p. Ludwika Bartelmusa, inźyniera-elewa jj^0 bez zarzutu. P. sekretarz odczytuje następującą uchwałę, która kolei Czerniowieckiej, skarbnikiem p. Stefana Rakowskiego, asystenta ; zapadła na zgromadzeniu tygodniowem dnia 8. marca 1879 na wniosek szkoły politechnicznej. P. przewodniczący przedstawia uchwałę ostat- j prof Zbrożka: „Poleca się Zarządowi Towarzystwa, aby jak najspieszniej niego Walnego Zgromadzenia, na mocy której polecono Zarządowi j przesjal przedstawienie do koła delegacyi w Wiedniu na ręce p. Gro-zbadać sprawę redukcyi urzędników kolei Czerniowieckiej, ewentualnie ; cbolskiego, upraszając o wywarcie wpływu na Wysoki Rząd ażeby były aby stosowne kroki poczynił tudzież by zdał sprawę na jednem ze ; u^e sij-y krajowe do przeprowadzenia robót reambulacyjnych, tudzież zgromadzeń tygodniowych. Nad tą uchwałą wywiązała się ożywiona j aby Zarzad zwrócił uwagę Koła Polskiego na ewentualne szkody jakie dyskusya w której brali udział wszyscy członkowie Zarządu. Zai⁻ząd. ; przez powierZanie obcokrajowcom tychże robót wyniknąć mogą“. Zarząd uchwala wybrać dla tej sprawy komisyę złożoną z pp. Jägermanna, : p₀]eca prezydyum porozumieć się w tej sprawie z dwoma członkami Raciborskiego i Radwańskiego. Komisya ta ma zbadać stan rzeczy • towarzystwa, którzy pracują w zawodzie mierniczym. Po otrzymaniu i Zarządowi w jak najkrótszym czasie wnioski poczynić. Uchwalono j odpowiednich wyjaśnień ma prezydyum wystosować pismo do Koła uprosić p. Karola Kwolewskiego, budowniczego w Nowym-Sączu, na ! Polskiego w Wiedniu, ewentualnie do komisyi szacunkowej podatku reprezentanta Towarzystwa z siedzibą w Nowym-Sączu.    | gruntowego we Lwowie. Następnie odczytuje p. sekretarz drugą uchwałę

.    : powziętą    na zgromadzeniu tygodniowem dnia 8. marca    b. r. na wnio-

Äprawozctam©    j sek pi:ofŁ    Zbrożka. „Uprasza się Zarząd, aby zechciał    zastanowić się

z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 24. lutego 1879 r. i czy dla podniesienia sprawy komasacyi gruntów nie byłoby na czasie Przewodniczący p. Raciborski.    | zwołanie wiecu geometrów“. Zarząd przydziela tę sprawę do rozpa-

Obecni pp. Goltental, Jägermann, Kakowski, Kovats, Radwański, | trzenia prezydyum, które po zasiągnięciu mformacyj u niektórych Słapa, Stwiertnia. —Protokół posiedzenia Zarządu z dnia 31. stycznia j członków pracujących w zawodzie katastralnym ma poczynić Zarządowi b. r. przyjęto bez zarzutu. W sprawie przyjmowania członków wywią- j odpowiednie wnioski. P. sekretarz odczytuje następujący wniosek przed-zała    sie    ożywiona dyskusya. Dotychczasowy sposób    przedstawiania i stawiony    Zarządowi przez p. Markla i poparty przez    18 towarzyszy

kandydatów    na    członków uważa Zarząd za niedostateczny    i    uchwala 1 „Uprasza    się Zarząd, by na tegoroczną kadencyę sejmową, która praw

dopodobnie odbędzie się w kwietniu, wniósł petycyę o przeniesienie i Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 22. lutego 1879 r. generalnych dyrekcyj kolei galicyjskich z Wiednia do Lwowa lub ;    Przewodniczący p. Raciborski.

Krakowa“. Zarząd uchwala przydzielić ten wniosek do rozpatrzenia    Obecnych 74 członków.

osobnej komisyi, w skład której wybrano pp. Aleksandrowicza, Cho- :    p₀ odczytaniu protokołu z ostatniego zgromadzenia udziela

wańca, Fechtera, Janowskiego, prof. Maszkowskiego , Radwańskiego , ; p. przewodniczący głosu p. prof. Jägermannowi, który mówi „Obudowie Ziembickiego i prof. Zbrożka. P. przewodniczący ustępuje przewodni- : torów kolei konnej“. P. prelegent zapowiada, iź dokończy swój wykład ctwo p. Słapie. Z porządku dziennego zdaje sprawę p. prof. Jägermann ; na jednem z następnych zgromadzeń tygodniowych. P. przewodniczący z czynności komisyi wybranej dla przejrzenia projektu regulaminu dla ; ustępuje przewodnictwo członkowi Zarządu p. Kovatsowi. W dyskusyi komitetu redakcyjnego i redaktora „Dźwigni“. Zarząd przyjmuje wszy- ; nad wykładem biorą udział pp. Górecki i Aleksandrowicz. P. przewo-stkie paragrafy w myśl wniosków komisyi i uchwala ten regulamin j dniczący oznajmia, iż przedmioty z wystawy paryskiej jeszcze zwie-jako prowizoryczny. P. Stwiertnia przedstawia wniosek prezydyum j dzać można przez kilka dni w muzeum przemysłowem miejskiem do w sprawie utworzenia zbioru materyałów budowlanych, poruszony ; godziny 4. po południu, przez członka p. Stoneckiego. Prezydyum proponuje umieścić odpowie-i

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 98 członków.

dnią odezwę w „Dźwigni“ i czasopismach politycznych, zachęcając do j /gromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 1. marca 1871) r. nadsyłania próbek materyałów budowlanych w przepisanej ilości.

Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia oznajmia

będzie dozwolonem dnia 4. b. m. aż do 5. godziny po południu. Z porządku dziennego udziela p. przewodniczący głosu p. Iszkowskiemu, który mówi „O środkach zaradczych przeciw wylewowi rzek według systemu Dumas, mylnie przypisanego inżynierowi Hobohmowi“. Z wiel-kiem zadowoleniem przyjęty wykład wywołał dyskusyę, w której brali Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 8. lutego 1879 r. ; udział pp. Rychter, Karpuszko, Rudkowski, Jankowski, Ziembicki i

prof. Jägermann. P. prelegent czyni wniosek, aby Towarzystwo dało wyraz przekonaniu, iż wynalazcą nowego systemu regulacyi rzek nie jest p. Hobohm lecz p. Dumas. Nad tym wnioskiem wywiązała się Po przyjęciu protokołu z ostatniego zgromadzenia, odczytuje j ₀£yWi0na dyskusya. Za wnioskiem przemawiają gorąco pp. Karpuszko p. sekretarz spis zgłaszających się o przyjęcie do Towaizystwa. "W sku- ^ ■ prof Jägermann. P. Kędzierski przemawia za odesłaniem wniosku tek uchwały powziętej na ostatniem zgiomadzeniu co do wyboiu ; komiSyj regulacyi Dniestru. P. Łaba popiera wniosek p. Kedzier-komisyi mającej wydać orzeczenie fachowe w sprawie regulacyi Dnie- ; skiegQ> Przeciw wnioskowi p. prelegenta przemawiają niezbitemi stru, przedstawia p. przewodniczący następujących członków Towarzystwa na członków tejże komisyi: pp. Rychtera, profesora szkoły politechnicznej, Jankowskiego, inżyniera Wydziału krajowego, Kar-

Zarząd uchwala wniosek prezydyum. Na wniosek kilku członków, zapisany w księdze życzeń, ażeby Zarząd udał się z prośbą do rady miasta Brodów o nadesłanie planów konkursowych budynku realnego : p. przewodniczący, iż posiedzenie pełnej komisyi słownikowej odbędzie gimnazyum, tamże budować się mającego, celem urządzenia wystawy j się we środę dnia 5. b. m. w biurze Towarzystwa. Zarazem oświadcza tycn prac, poleca Zarząd prezydyum poczynić w myśl wniosku stoso- j p. przewodniczący, iż wyjątkowo dla członków Towarzystwa zwiedzanie wne kroki. Plany owe byłyby wystawione przez 8 dni w biurze Towa- : przedmiotów z wystawy paryskiej w tutejszem muzeum przemysłowem rzystwa-

Sprawozdania ze zgromadzeń tygodniowych,

Przewodniczący p. Gostkowski. Obecnych 86 członków i 2 gości.

Do Towarzystwa przystąpili:

Angermann Maksymilian, budowniczy. Bandrowski Stanisław, nauczyciel szkoły realnej. Bodakowski Remigiusz, c. k. inżynier.

. Bosch Henryk, inżynier kolei Łupkowskiej. p. przewodniczącego , zgromadzenie zechciało przyjąć , tudzież aby do ;.Gliełmecki Wojciech, budowniczy.

tej komisyi zaproszono także p. Raciborskiego, nadinźyniera i p. Bar- ; Dutkowsd Pranciszek, c. k praktykant budownictwa, telmusa. Zarazem czyni p. Jägermann drugi wniosek, aby p. Raciborski ; DriekoAgki Michał) urzednik techniczny kolei Czerniowieckiej. przewodniczył na posiedzeniach komisyi, a p. Bartelmus prowadził j HanuM józef> c. k. nadinźynier. protokół. Wnioski przyjęto. P. przewodniczący oznajmia, iź posiedzenia ; Haparowicz Jan urzednik techniczny kolei Karola Ludwika, komisyi będą się odbywać co czwartek, w sali szkoły realnej o godzinie 7. wieczorem. Z porządku dziennego zabiera głos p. przewodniczący i mówi „O barwach widmowych“. Zgromadzenie z wielkiem zajęciem śledziło wywody p. prelegenta i przyjęło wykład z wielkiem uznaniem.

argumentami pp. Raciborski i Radwański. Po przemówieniu pp. Raciborskiego i Radwańskiego cofa p. prelegent swój wniosek i uprasza zgromadzenie, aby zechciało skonstatowany fakt co do wynalazcy puszkę, inżyniera Wydziału krajowego, Ziembickiego, dyiektoia Jowa- ; nowego systemu regulacyi rzek powziąć do wiadomości. W skutek rzystwa przemysłowego, Mösera, c. k. ladcę budownictwa, Stahla, c. k. ; Sp5^njonej pory uchwala zgromadzenie odroczyć zapowiedziany wykład inżyniera, Przetockiego, c. k. inżyniera, Iszkowskiego, c. k. adjunkta ; pr0£ Jägermanna .0 budowie torów kolei konnej“ do następnego budownictwa, Wisłockiego, c. k. nadinźyniera, Kędzierskiego, inżyniera i gromadzenia, cywilnego, Radwańskiego, inżyniera cywilnego, Późniaka, inżyniera kolei Albrechta, Kovatsa, inżyniera kolei czerniowieckiej, Jägermanna, profesora szkoły politechnicznej, Kłosowskiego, nadinspektora kolei Albrechta, Reutta, inżyniera Wydziału krajowego i Jägermanna asystenta szkoły politechnicznej. P. Jägermann, asystent, rezygnuje z wyboru i czyni wniosek, aby listę członków komisyi, proponowaną przez

Hingler Emil, urzędnik kolei arcyksięcia Albrechta. Kaczyński Leon, c. k. mierniczy.

Karasiński Jan, budowniczy.

Kawecki Jan, c. k. adjunkt budownictwa.

Koszko Mikołaj, inżynier powiatowy.

Kotkowski Józef, inżynier.

Kövess Artur, urzędnik kolei Karola Ludwika. Krzeczunowicz Franciszek, inżynier.

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 15. lutego 1879 r.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecnych 85 członków.

Po przyjęciu protokołu    z ostatniego zgromadzenia odczytuje    Kusiba Sylwester, c. k mierniczy,

p. sekretarz spis zgłaszających    się o przyjęcie do Towarzystwa. P. pre-    |    Kwolewski Karol, budowniczy,

zes oznajmia, iż poseł na Sejm, p. hr. Władysław Koziebrodzki prosił i Łysakowski Waleryan, inżynier.

go, aby zechciał złożyć podziękowanie zgromadzeniu za zaszczytne i Łysakowski Józef, urzędnik techniczny kolei (czerniowieckiej. uznanie jakie mu wyraziło Walne Zgromadzenie Towarzystwa, odbyte i Łopatiak Jan, inżynier-asystent kolei Karola Ludwika, na dniu 26. stycznia b. r. P. przewodniczący wywiązując się z tego : Matula Jan, c. k. nadinźynier.

polecenia wzywa sekretarza do    odczytania listu, który p. hr. Władysław    i    Marciszewski Józef, urzędnik kolei    Karola    Ludwika.

Koziebrodzki do niego wystosował. P. przewodniczący przypomina    i    Pilecki Julian, inżynier-elew kolei    Czerniowieckiej.

członkom, iż według regulaminu goście wprowadzeni przez członków i Polityński Karol, inżynier, na zgromadzenie winni się zgłosić u sekretarza. Z porządku dziennego j Radwan Wincenty, c. k. inżynier, udziela p. przewodniczący głosu p. prof. Zachariewiczowi, który mówi i Rutkowski Stanisław, architekt.

„O poglądach p. Świecianowskiego na harmonię w architekturze“, j Sednik Leonard, inźynier-elew kolei Karola Ludwika. Wykład objaśniony rysunkami przyjęło zgromadzenie z wielkiem zado- i Sichrawa Franciszek, c. k. adjunkt budownictwa, woleniem. W dyskusyi nad wykładem biorą udział pp. prof. Jägermann i Siermontowski Stefan, c. k mierniczy, i Darowski.    |Śmiałowski Eustachy, inżynier rady powiatowej.

Soświński Jukan, c. k. adjunkt budownictwa.

,4<ś^r?Ks ÇgCMiïé#

w kilku punktach    szczegóły, zabierałem głos w dys-

kusyi; wnosiłem tedy moje zarzuty, twierdząc że jeżeli system ten dałby się zastosować na rzeczułce jakiej w pewnych warunkach, to żadną miarą nie da się zastosować na Dniestrze , który dokładnie znam, chyba że chcielibyśmy ogromne sumy wydać a rezultatów może po wiekach oczekiwać. Naturalnie że taka dyskusya, jaka się tutaj prowadzi na podstawie notatek zebranych podczas wykładów w krótkości (gdyż trudno pisać jeżeli się chce z uwagą wykładu dalej słuchać) jest nie wystarczającą, nadto ze względu na ważuość sprawy dla całego kraju dążyłem do tego, ażeby wszelkie wykłady w tej materyi,

Spanbauer Antoni, c. k. mierniczy.

Stankiewicz Ludwik, c. k. mierniczy.

Szczepaniak Jan, inżynier przy jeneralnej komendzie w Zagrzebiu. Thieberg Bernard, inżynier-elew kolei Karola Ludwika.

Witkiewicz Jan, ukończony technik.

Zaremba Szczęsny, budowniczy.

Zbyszewski Hipolit, c. k. inżynier.

Ziembicki Mieczysław, budowniczy.

Przemówienie profesora J. Jägermanna

na zgromadzeniu tygodniowem Towarzystwa politechnicznego dnia 1. lutego r. b., w dyskusyi nad wykładem prof. Rychtera: „O środkach zaradczych przeciwko \ tyczące się regulacyi Dniestru były stenografowane, iżby na pod-wylewom rzek oraz o nawodnianiu i osuszaniu według systemu Hobohma. *) i stawie stenogramu takiego można czynić różne zarzuty i tern

: skuteczuiej dyskusyę prowadzić. Ważność tej sprawy więc, W wykładach, które prof. Rychter miał na dniu 4. i 11.ja uacito wniesione życzenie kilkunastu członków Towarzystwa stycznia w tej tutaj sali „o środkach zaradczych przeciw wy- i ^ Zarządu, żeby w tym czasie właśnie sprawa regulacyi lewom rzek, oraz o nawodnianiu i osuszaniu systemu p. Hoboh- j Dniestru wszechstronnie była omawianą, były powodem, żeby ma słyszeliście Panowie wiele rzeczy, które mojem zdaniem ; stenogramy zbierano i całe dyskusyę zapisywano. Tak się też są już dawno znane, z wyjątkiem jednego szczegółu, który | stało iż wykład z dnia 11. stycznia jest umieszczony w stenie był znanym a który w rzeczy samej od p. Hobohma ; uogramie z wyjątkiem odczytania krytyki prof. Diinkelberga pochodzi — albo jeżeli podług zdania prof. Diinkelberga zna- : ₀ systemie p. Hobohma. Mając więc taki stenogram w ręku ny już był przed tern, to tylko w muiejszem kółku inży- ; m0gę te same zarzuty, które na pierwszym wykładzie poczy-nierów, powszechnie jednak nie byłzuanym, mianowicie roz- ; nilem obecnie powtórzyć, a nawet je rozwinąć. Ponieważ prowadzanie ściekowej wody w dolinach za pomocą rowów jestem przy głosie i chciałbym mówić dłużej, ile możności poziomych, ażeby tern samem wody wstrzymywać, dać możność (podług mego zapatrywania) wyczerpująco, zmuszony więc tej wodzie wsiąkania, dostawania się w głębsze pokłady, prze- ; j0Stem zapytać pana Rychtera: „czy, w jakim czasie i na dzierania się przez te warstwy, potem znowu dostawania się |    obszarze studyował z panem Hobohmem, lub też sam

za-

do niższych punktów kotliny, żeby tak zebrana woda, już ; dorzecze Dniestru?“ gdyż dopiero po tej odpowiedzi, mógłbym to po nawalnym deszczu, już to po wezbraniu regularnie ; swoj₀ krytyczne poglądy na tę sprawę wypowiedzieć, jako średni stan wody odpłynąć mogła. Zaraz po pierwszym j P. prof. Rychter: „Sądzę, jeżeli p. prof. Jägermann wykładzie prof. Rychtera, dnia 4. stycznia, notując sobie ; myśli mówić o systemie, to system zupełnie od tego nie ______________    | leży w jakiej części i gdzie studyowałem ; żeby jednak zado-

P. prof. Jägermann. Z odpowiedzi tej jestem zadowolony i nawet muszę oświadczyć, iż o ile moje informacye sięgają, sądzę, że ten, który wyżej Sambora, wyżej i poniżej Starego miasta, Dniestru i jego dopływów nie zna, może pewne poglą-Boboty górskie: Wodozbiór powyżej Hordyni wynosi 940kilom.,² i dy podać do wiadomości, które to poglądy w praktyce żadną na obszar gór przypada 750 kilom.,² z których 250 kilom.² zajęte są ;    zastosować sie nie dają.

przez lasy, zaś 50 kilom.² nie użytkowanych ; 300 kil.² obszarów lasu j nieużytków uważać można za odpowiednie do nawodniania, i w tym celu potrzeba (Ucząc na 1 kilom.² obszaru 1 kilom. bież. rowów)

300 kilom. bież. rowów. Jeżeli przekrój rowów przyjmiemy (według i tamtego roku, radziłem zrobić doświadczenia nad potokami Hobohma) na 6 m.,² tedy objętość wszystkich rowów na 300 kilom.,²1 pod Starem miastem, aby się przekonać, jak się takie małe potoki wynosić będzie 1,800.000 m³. Nadmiar wód pod Hordynią wynosi ! zachowują. a to byłoby najlepszą wskazówką“. Moi Panowie! 100 m³. w sekundzie i pomieścić by się mógł całkowicie w tych ro-

1,800.000

*) Artykuł niniejszy powinien być poprzedzony sprawozdaniem i wolnie pytanie to odpowiadam, iz objeżdżałem Dniestr od z wykładu p. prof. Rychtera. Ponieważ jednak p. prof. Rychter zdecy- i Sambora do gościńca Rozwadowskiego i Strwiąż od ßiskowic“. dowal się publikować prelekcyę swojav w „Przeglądzie technicznym“, i z powodu tego wyraził życzenie, aby wykładu Jego w „Dźwigni“ nie zamieszczono, przeto czynimy zadość życzeniu i podajemy dla zrozumienia niniejszego artykułu z wykładu p. prof. Rychtera tylko te ustępy, które się odnoszą do projektowanych robót nad Dniestrem :

W wykładzie prof. Rychtera jest powiedziane przed tern, nim jest mowa o kanale ulgi: „Na posiedzeniu ankiety,

wach, gdyby przypływ taki trwał

100

nim przystąpię do krytyki nad systemem p. Hobohma, muszę = 18.000 sekund =: 5 godzin, i się zastanowić nad tym ustępem wykładu prof. Rychtera.

Kanały ulgi. Wody Dniestru pod Hordynią wchodzą w przekop

P. prof. Rychter powiedział, iż zna Dniestr od Sambora na prawo idą odnogą Dniestru, która to właśnie odnoga, będąc przy- j do gościńca Rozwadowskiego, radzi przeprowadzić próby nad czyną zabagnienia, ma być uregulowaną i koło Siekierzyc na długości | potokami pod Starem miastem a zdaje się, iż pod Starem

rowy p. Hobohma; znam tylko jedną Jabłonkę koło Smolnicy.

próby przeprowadzić. Próby musiałyby trwać lat kilka, nie irzyniosłyby jednak wiele korzyści, gdyż wszelkie doświad-

V» mili użytą za kanał. Następnie zaczyna się kanał, który ldzie ; miastQm. nie ma takich potoków, aby dały sie zastosować brzegiem wyższych gruntów, nie zalewanych wodą Dniestru ; z kanału tego wyprowadzone mają być rowy do nawodniania. Koło Chrud kanał ten wpada do Tyśmienicy. Inny kanał zaś ujmuje nadmiar j Poznaję więc, iż radził Z planów; rady jego były trafne, bo wody Bystrzycy i dopiero później łączy się z kanałem głównym. Kanał i rzeczywiście aby system p. Hobohma sprawdzić, jeżeli takowy ten rachuje p. Hobohm według średnich opadów atmosferycznych. ;jeszcze nigdzie nie był zastosowanym, należałoby wpierw Licząc według liczb maxymalnych, przekrój ten wypadłby naturalnie większy, lecz tak gwałtowne deszcze nigdy nie mają miejsca na większych przestrzeniach i tak n. p. jeżeliby od Strwiąźa do Hordyni był    .    .

mamy tego zapisanego, a nie mając takich zapisów, nie możemy czynić spostrzeżeń nad samym systemem p. Hobohma, nie

deszcz gwałtowny, to opadu tego nie możemy liczyć na dalszych prze- i czenia robione nad tymi potokami W obecnym stanie musia-strzeniach. Koszta kanału tego wynoszą według obliczeń inżyniera ; łyby być wpierw rejestrowane. Gdybyśmy takie studya mieli Jankowskiego 2,000.000 złr.. roboty górskie 1,500.000 złr., osuszenie j ju£ porobione, nie potrzebowalibyśmy kilka lat obecnie bagien i namulanie według inżyniera Jankowskiego 700.000 złr., licząc j tradć Wiemy wprawdzie CO te potoki wyrabiały, lecz nie wreszcie pracę techników i na nadzór budowy 2% otrzymamy całko-    J

wite koszta okrągło 4,500.000 złr., które byłyby do pokrycia w ciągu

7-10 lat.

Bedakcya.

możemy doniosłości tego systemu w zupełności wyrazić i po- ! także i to powiedzenie „że wszyscy technicy pracują nad równać. Jakkolwiek rady p. prof. Rychtera były trafne, tojtem, aby potoki zamienić w stopnie“ nie jest w zupełności znowu z mego punktu zapatrywania są one niepożyteczue, j słuszne, gdyż o ile mnie wiadomo starano się wprawdzie w bo rozciągają się na lat kilka a nawet kilkanaście, a stan ! Szwajearyi podług tego systemu potoki nieszkodliwemi uczy-Dniestru wymaga rychłego, jak najrychlejszego zaradzenia j uić, jednak już w moim wykładzie miałem sposobność nad-złemu, gdyż w przeciwnym razie ludność w niektórych wio-|mieuić, że się już obecnie oglądają za czemś lepszem, gdyż skacb skazaną będzie na wymarcie, względnie na żebractwo a j zapory, utworzone w celu przekształcenia biegu potoków nawet jeżeli te wioski podług map katastralnych zostały opo- | w stopnie były źródłem wielu wypadków, powodem licznych datkowane, w kilku następnych latach tych podatków opłacać j nieszczęść ; osady bowiem, które się tuż pod takiemi zaporami nie będą w stanie, gdyż stan Dniestru ciągle i coraz i tworzyły, czuły się na podstawie zdań tych inżynierów bez-więcej się psuje.

piecznymi, tymczasem woda niesłuchając tych panów poprze-

mieć także wielkie znaczenie , jakkolwiek woda ta może być

Zaradzenie więc powinno być jak najrychlejsze, nie mo-j rywala zapory, zalała tych biedaków. Biedacy ci nie mogli żerny zatem rozkładać na lat kilka próby, czy system p. Ho-j żądać odszkodowania żadnego, nie mogąc wytoczyć procesu, bohma da się zastosować czy nie, bo w końcu mógłby się on j nie mając może do tego potrzebnych pieniędzy a zresztą inży-okazać złym a czas ów byłby stracony. P. prof. Rychter i nierowie owi może już nawet nie żyją. Wiadomem jest mi w drugim wykładzie nadmienił iż są pewne wątpliwości i i z pism bardzo poważnych, że radzą, aby obecnie nie budować będzie się starał je usunąć, tern bardziej, iż według jego za- j takich wielkich zapór, owszem zadowalniać się małemi ale na-patrywauia może system p. Hobohma lepiej obronić i uspra- j tomiast gęsto ułożonemi, zatem na mniejsze stopnie sprowa-wiedliwić, niż Hobohm sam. Mówił dalej że podobne wątpli-jdzać czyli sprowadzać na to samo, co ja w swoim wykładzie wości i zarzuty, jakie usłyszał na zebraniu z 4. stycznia, miał j nadmieniłem „o ustalaniu i zadrzewianiu stożków tworzących także już przed tern, kiedy p. Hobohm z swoim systemem j się wzdłuż kotliny potoku“. W dalszym wykładzie mówił wystąpił. P. Hobohm zastał Go nieprzygotowanego, gdyż ; p. Rychter (względnie radził p. Hobohm): „wyprowadzenie wpierw należało było przestudyować obszerne dzieło p. Ho- i szeregu poziomych rowów, w które woda wchodziłaby, napeł-bohma.—Zdaje mi się jednak, iż w naszem gronie znajdują się | niała je , rozchodziła się po całej powierzchni stoku ; jedno-Panowie, którzy mieli sposobność przestudyować dzieło p. Ho- j cześnie zużytkować możemy kotliny leżące bezużytecznie, jary bohma i już wtedy, kiedy nam tutaj p. Rychter rzecz wyto- j głębokie a ważkie, które będziemy mogli chwilowo wypełnić, czył, Panowie byli z nią obznajomieui, bodajby teoretycznie | urządziwszy w nich wszystkie przelewy tak, aby woda się tylko. P. Rychter mówił dalej że nadzwyczaj wielkie trudno- j spiętrzała, a gdy się przypływ zmniejszy, to opadnie a powieści miał, żeby ustąpić p. Hobohmowi w jego zapatrywaniach ł j rzchnia pozostanie znów suchą. Przez powiększenie wsiąkania gdyż z przykrością zmuszonym się widzi z dotychczasowemi i wody, które w ten sposób musi wzrosnąć, zależnie od forma-zapatrywaniami swojemi zerwać i do systemu p. Hobohma : cyi zyskujemy na objętości całkowitego odpływu; rozumie się przychylić się. Dalej powtórzył nam w krótkości zasady w ta-i jeżeli skały są popękane, to napełnienie tych szczelin może kich razach.

Widzę w systemie p. Hobohma iż owe rowy poziome,

Otóż p. Hobohm wychodzi z tej zasady, że: „skoro mowa ! dla rolnictwa zupełnie straconą“, o usunięciu wylewów w celach rolniczych, nie możemy szukać rozwiązania zadania w regulacyi rzeki, która stara się przy- i które on z kotlin, względnie z ścieku na stokach chce rozpro-spieszyć odpływ wody, pozbyć się jej jak najprędzej“. Moi i wadzać, są głównem zadaniem. Chce więc rowy te ile możno-Pauowie! jeżeli regulacyę rzeki przeprowadzamy, to robi-iści poziomo na stokach prowadzić, ażeby wezbrane wody my to w nadzwyczaj sporadycznie występujących wypadkach, nie j potoku osadzały się, a więc ich siły zmniejszyć, część wody „niekiedy w celach rolniczych, tylko zawsze prawie w celachI ująć, tak, aby uniesione osady w tych rowach się zatrzymały ; rolniczych“. Starając się osuszyć błota Dniestrzańskie, czy-i tak mi się właściwie wydaje. Otóż rowy te, jeżeli będą małe, nimy to w celach rolniczych, gdyż nie jest to wcale plac j zamulą się, zatarasują się nawet, gdyż tam najwięcej będzie musztry. Dalej mówi p. Rychter: „rolnik nie może się starać ! żwiru i kamyków, a te rowy, które dzisiaj działają jeszcze, o pozbycie wody, lecz starać    się musi o jej    zatrzymanie i z | ua    drugi raz aby    funkcyonowały musiałyby być czyszczone,

tego to powodu ułatwienie    odpływu wody    uważać musi- i co    znowu wymaga    kosztów nowych. Dalej moi Panowie sły-

my za rzecz drugorzędną“.    Usłyszawszy    twierdzenie, że j szeliśmy założenie    „jeżeli skały są popękane, jeżeli teren ma

pozbycie się wody takiej,    która    nam    teren zabagnia, i tę    własność, że wprowadzoną wodę będzie absorbował i to.

w szcze-

przedewszystkiem teren, który gdyby był osuszony, staliw krótkim czasie, tak, iż ta woda dostanie się w dolne war-by się życiodajnym, zdawało mi się, że nie jest to rzeczą j stwy, a później przejdzie do kotliny“. Moi Panowie! rzeczy-drugorzędną, lecz pierwszorzędną. Mogę nawet Panów j wiście trzebaby dynamitem może te skały rozsadzać, ażeby zapewnić, iż woda nadmiarowa musi być usuniętą. Inną | one i w tej formacyi były tak gęsto zaopatrzone jest rzeczą, co z uzyskanym gruntem zrobimy, gdyż na-i liny i to w szczeliny nie zamulone. Ja się rozpatrywałem wodnienie jest drugorzędną a osuszenie pierwszorzędną rzeczą, i w okolicy, znam bowiem Dniestr aż do samego źródła, i wiem,

Zdawałoby mi się w wypadku, gdybyśmy myśleć chcieli i że jeżeli gdzieś niegdzie jest jaka szczeliua, to nawet na o nawodnieniu nie starając się o osuszenie, iż jest to to samo J nagiej skale jest ona zalepioną. Ale ezem? Nie sądźcie Paco złoczyńcę chcieć ładnymi słówkami umoralnić a nie zam- i nowie że próchnicą, lecz owszem namułkiem gliniastym, knąć by go zrobić nie niebezpiecznym dla społeczeństwa, j Schroniwszy się pewnego czasu przed deszczem pod drzewo, W tym wypadku moi Panowie, kto tylko teren zna, przyzna, : miałem sposobność zauważyć, jak przebiegająca woda ignoro-ż tutaj chodzi w pierwszej linii o osuszenie, mianowicie o od-i wała te szczeliny, przepływając przez nie. Wprawdzie dosta-prowadzenie wody wezbranej. Dalej słyszałem że: „jeżeli już ; wała się do nich pewna ilość, lecz było to tak mało, iż dzisiaj wszyscy technicy pracują nad tern, by potoki i nie można twierdzić, że gdyby takie rowy wykonano rzeczy-zamienić na stopnie, aby zmniejszyć ilość porywanych mate- j wiście, one absorbowałyby wodę. Lecz trafić się może inna ryałów, które są główną przyczyną nieporządków w rzece“; jformacya, a mianowicie jest tam ił, glinka i inne pokłady.

Jeżeli Panowie przyglądniecie się współczynnikom absorbacyi tych materyałów, to się przekonacie, że glinka i ił bardzo i ślimy o doraźnem osuszeniu, glinka ta rozdrobniona przyj-małe mają współczynniki. To rozumie się w ten sposób, że i mować będzie wodę i pójdzie w parów, poniżej stoku. — piasek w jednostce czasu absorbuje najraźniej a nawet można i Pomyślmy sobie rów taki poziomy albo w bardzo małym spa-powiedzieć pochłania wodę deszczową; mogę tylko nadmienić j dzie. Gdyby przy końcu rowu wodę puszczono, to ona poszedł -iż piasek na głębokość 50 cm. (2 stóp) wsiąka w 20 minu-iszy po linii najsilniejszego spadku stałaby się groźną ; i ten rów tach w głąb, gdy przeciwnie ił i glinka w 19 godz. 40 sek-inie jest niczem innem jak zaporą, tylko że w zaporze spię-Cóż by więc.za skutek miał taki rów w ile lub glinie? Teuitrzamy wodę od razu, kiedy w ten rów wpuszczając chcemy chyba, że gdyby się z początku zaraz nie zamulił jeszcze,:ją na większej długości zebrać. Tuż za zaporą osadzą się ka-przyjąłby wodę deszczową; lecz gdzie by się ona podziała? : mienie, inne pójdą z wodą dalej, czyli, osady rozłożą się Wierzchnia krawędź rowu musiałaby być zupełnie poziomą , i na większą długość. Co do mnie, uważam te rowy za złe za-gdyby przewalająca się woda nasypową częścią rowu dalej i pory. Co się zaś tyczy samego Dniestru i jego dopływów wy-odpłynąć miała. Gdy krawędź ta w którym punkcie wklęsła i żej Starego miasta oświadczam Panom kategorycznie i mogę będzie, to woda przewalając się w tych punktach z forsą, : dać na to dowody, iż jest czystą niemożebnością takie rowy narazi istnienie tych rowów na szwank. P. Rychter powiedział : z potoków wyprowadzić! Moi panowie! Pan Rychter nadmie-„iż dla zmniejszenia kosztów możuaby wykonać rowy w po- ; uił „iż możnaby nawet na stokach nagich, wyżej zalesionej łowię w wykopie a w połowie w nasypie“, tym więc sposobem i części stoków — także rowy poziome urządzić, deszczową wonie będzie się wzbierać woda do wierzchnej krawędzi rowu, ; dę w tych rowach zbierać i zmuszać, by ona wchodziła w uiż-gdyż masa nasypowa będzie z iłu i glinki. Na stokach jestisze warstwy pokładowe.“ — Można to powiedzieć wtedy, gdy tam w przekroju poprzecznym spad 1:5, nie możemy więc i się tam nie było. Widziałem ja co się tam na tych stokach żądać, aby nasyp ten, jeżeli część nasypowa nie będzie zwią-jdzieje i mogę to stwierdzić; na najwyższym szczycie tych zaua z terenem, nie rozrzedzał się, gdy woda wsiąkać będzie, i działów jest pochyłość mała, potem pochyłość stroma, w czasie Nasyp więc zacząłby się usuwać. P. Rychter powiedział i deszczu jest tam tak grzęsko, iż chodzić nie można, otóż jeże „w celu zaprowadzenia lepszej gospodarki leśnej mo- ; żeli przez pewien przeciąg czasu pokład ten nie jest w stanie żnaby hermy tego nasypu użyć jako drogi leśne.“ Abstrachuję i absorbować, to przez wykopanie rowu będzie jeszcze mniej od rozwiązania zagadki, jak trzebaby się rozwinąć, aby dostać : absorbował, się z jednego brzegu na drugi w kierunku 1: 5 ? Panowie ! gdy woda wzbierze do wierzchniej krawędzi, będzie się drotechników uczą nas, że powinniśmy się starać o zaciągnię-przewalała, i choćby nawet nasyp był bardzo dobry, to prze-jcie kożucha na tych goliznach, bo tylko to może uchronić od oież rozmięknie powierzchnia, z powodu, iż woda sięga do sa-;zalewów, nie zaś obnażanie tych stoków, ani przecinanie tego mej korony nasypu; dalej, gdy materyał tego nasypu nie jest i kożucha, ani tworzenie golizn na Vso całego obszaru; starajmy bardzo nieprzepuszczalnym, to drogi te leśne będą na pewieu się owszem o zadrzewienie tych golizn. Zresztą jeżeli nie zdo-przeciąg czasu nieużyteczne. Badając te rzeczy dla różnych lałem udowodnić niestosowności systemu p. Hobohma, to prze-nachyleń wypadała mi szerokość pasu na 20 m. Stosownie do cięż zdaje mi się, że każdy z panów po bliższem przypatrze-rad p. Rychtera a względnie p. Hobohma zakładania płytkich niu się tej sprawie zmuszony będzie przyznać mi słuszność, rowów, przyjąłem 6 m. średniej szerokości a 1 m. głębokości i Muszę pominąć całe obrachowanie, gdyż polega ono na wodo-i doszedłem do takiego rezultatu że, gdyby skarpy nasypowe zbiorze powyżej Hordyni, który ma wynosić 940 kilom.3 i wykopowe ułożyć 1: 1*5 (co jest rzeczą absolutnie konieczną Przyznaję, iż obszar teu jest wprawdzie tej wielkości, lecz tam gdzie jest ił i glinka) to pasek zajęty wynosić będzie i muszę uwagę panów zwrócić na jedną rzecz, co się tyczy Dnie-20 m. czyli ponieważ 20 m. stanowią ³/₅₀ 1 kilom, a ponie- : stru wyżej Sambora. Kto z panów zna Sambor, wie o tern, iż waż na każdy 1 kilm.² 1 kilom, długości rowu projektują, i tam płynie młynówka, która młyn porusza — łącząca się zatem na rowy przypada Vso obszaru, jeżeli naturalnie podług i z Dąbrówką i obie wpadają do Strwiąża. Odnoga więc Dnie-obliczenia odpowiedni skutek osiągnąć zamierzamy. Do tych i stru wpada do Strwiąża, aby z nim płynąć na przestrzeni 30 rowów dostawać się będzie częściowo płynąca woda po mura- i kilku kilometrów i złączyć się później z Dniestrem, wie skarpy wykopowej ; wiemy dalej, iż w tych okolicach warstwa próchnicy nie jest zbyt gruba, gdyż podczas deszczu można widzieć pomiędzy mchem całe plastry wody ; za- ; młynówki, musicie więc panowie pewną część obszaru odli-tem pod próchnicą nad glinką, a nawet nad skałą przedzierać | czyć, gdyż ta nie przychodzi do Hordyni lecz do Strwiąża się będzie woda i dostawać się do skarpy. — Otóż co się dziać j Obliczenie to zatem nie jest ścisłe zupełnie, nareszcie wszyst-będzie? właśnie tam, gdzie skarpy są obnażone, gdzie woda i kie te obliczenia hydrotektów, śmiało to mogę powiedzieć, występuje, zabierać ona będzie w każdym momencie namułek : chromieją, rzadko kiedy mogą być zupełnie ścisłe, tak ścisłe i unosić. Nie byłoby to wielką szkodą, gdyby tylko skarpy i i jak inne obliczenia inżynierskie, — gdyż wzory hydrotektów

Jeżeli nasyp będzie z iłu lub glinki, to gdy nie pomy-

Zresztą praktyka i zapatrywania nadzwyczaj tęgich hy-

Przypatry wałem się tej młynówce jako odnodze Dniestru. Z małej wody przychodzi prawie połowa dopływu do tej

spód rowu w takim razie zostały zatarasowane.

polegają na empiryzmie, przypuszczeniach, a wiemy, iż w Lecz nie koniec na tern, bo nastąpi usuwanie się skarpy i jednem i tern samem zagadnieniu przy użyciu różnych auto-i obrywanie skarpy powyżej. Takie drobne przyczyny pocią- ; rów do różnych dochodzimy rezultatów, tak dalece, iż przy-gają wielkie skutki i tak się dziać będzie, gdy równocześnie i puszczenia są wprawdzie zrobione, lecz nie są one w zupełno-z wykonaniem rowu nie pomyślimy o zabezpieczeniu skarpy i ści trafne. Lubiąc zawsze wypowiedzieć to, co myślę i czuję, wykopanej. Z czego mamy materyał nasypowy? Jeżeli uzyska-: wyznaję, iż p. Hobohm podając pewne daty, robiąc wiele my go ze skały, wówczas ten materyał skalisty nie będzie tak i przypuszczeń dochodzi wreszcie do pewnych rezultatów, które szczelny aby woda się nie dostała, nasyp będzie pochłaniał : pan Rychter uważa za niezupełnie trafne i gdybym ja wodę, która starając się wyrobić sobie silniejszą drogę, będzie poszedł za zdaniem pana Hobohma a względnie postępo-przedzierała nasyp, który zacznie się w końcu usuwać — je- ! wał tak, jak on radzi robiąc różne przypuszczenia, to podobnie żeli u podnóża nie był zabezpieczony.    ;by się rzecz miała jak przy sztuczkach studenckich z zaga-

diiieiiiami rachunkowemi : stoimy przed rezultatem 2x3=5, ; aby więc to szutrowisko użyźnić chciano wpuścić trochę lecz takich przypuszczeń ja nie jestem w stanie omawiać. — ; namułku. Dopiero w 12 lat ciągłej pracy i wielkich kosztów Może więc być ktoś czasem w błąd wprowadzony a niekiedy ! osiągnięto świetne rezultaty, lecz zauważyć należy, iż podnie-nawet bez wiedzy tego, który dał powód do tego błędu. Coś j siono tylko o 10 centm., w niektórych miejseach do 40 centm.

podobnego mogło się stać i tutaj.

Przechodzę teraz do kanału ulgi.

a więc przeciętnie o 27 centm. Durance prowadzi na 1 sekundę 350 litrów wody a wciągu lat 12 przeszło 132,000.000 m.³

Zastanowiło mię to bardzo, kiedy p. Ryehter nadmienił, j wody, namułu zaś 346.000 m.³, tak, iż skonstatowano podług iż protoplastą kanałów ulgi jest kanał koło Nilu, zwany kana-i tego, że w 1 m.³ wody, namułku było 0.0026 m.3 łem Józefa poniżej miasta Teb, u podnóża gór Libijskich. |    Każdy z panów przyzna, iż rzeka ta bardzo wiele namu-

Tego zdania podzielić nie mogę a to z tych powodów, iż i łu unosiła, namułu, który może być jako pognój tego szutro-wezbrania    Nilu    w dolnej    części nie są zabagnieniem lecz i wiska uważany. Szutrowisko to ceniono    200 franków za    1 bekt.,

gnojeniem    całej    kotliny, a    ponieważ osady znajdują się także i później przedstawiał się 1 hektar na    3600 franków;    roboty

i powyżej    linii    inundacyjnej, ponieważ deszcze rzadko kie- i regulacyjne wraz z odsetkami kapitału 700 frank, na 1    hektar,

dy padają    i nie    użyźniają    tak ziemi jak u nas, albo jeżeli ; W naszych okolicach Dniestrzańskicb    kupić możemy    w naj-

Przypuściwszy, że wyłożymy 300 złr. na 1 hektar to

osuszenie bagien a względnie o zmniejszenie tego złego stanu. Widzę z kart, iż panowie projektując te kanały ulgi

bywają deszcze to nadzwyczaj gwałtowne, silne (odparowanie i lepszej ziemi 1 hektar za 700 frank, równocześnie jest tak silne, że roślinności mało co się udziela) starano się przeto dla tych osad wybudować kanał i wcale nie zrobimy wielkiego interesu, lepiej by więc było aby — powyżej linii inundacyjnej, który zabiera ogromną ilość i tym siołom, które skazane są na wymarcie dać jakieś wspar-wody, którą wypuszczają potem na przestrzenie, które nie j cie, względnie przesiedlić je w inne okolice a starać się o zostały zalane.

U nas ma się rzecz zupełnie inaczej, gdyż w Europie nie ma takiej rzeki, któraby posiadała tak mały spad jak ! uznali, że    będą miały    dostateczny    spad    aby    mogły    unosić

właśnie Nil od morza Śródziemnego aż do przestrzeni, które | namułek a    pozostawiać    tylko piasek,

Woda w kanałach większych, które do kolmacyi mają

podlegają wylewom. Tam uważają wylew Nilu jako dobrodziejstwo, u nas wylew Dniestru może być tylko częściowo uważa- i być użyte,    powinne mieć    chyżość co najmniej    0.3    metr. jeżeli

ny jako gnojenie ; ale my z tego gnojenia nie tylko iż nie i ma piasek    unosić,

Wprawdzie p. Ryehter nadmienił, że starać się trzeba

nie mamy, ale ja twierdzę bezwarunkowo, że piasek będzie Pan Ryehter nadmienił, iż pierwszym który podał myśl I się osadzał, a to właśnie będzie wymagało znacznych kosztów kanału ulgi, był pan Skowroński. Tak rzeczywiście jest, lecz i czyszczenia, p. Skowroński nie uważał go jako kanał ulgi, lecz chciał wszelkie małe poprzeczne dopływy Bilinki, Biliny, Hordyni itd. i stru użyć do kolmacyi, muszę wiedzieć czy ta' woda ma tyle od bagien wzdłuż odciąć. Tak bowiem jak odnoga Dniestru ! namułu. Jakkolwiek nie robiłem prób, bo nie byłem zresztą koło Hordyni wpada na błota, tworzy jeziora i gubi się, tak i do tego powołanym, lecz z przypatrywania się, przyznaję, iż samo ma się rzecz z małymi dopływami, które z tych stoków i jest rzeczywiście zamąconą podczas wylewów, posiada bowiem dochodzą prawie do tego poziomu i chociaż wody Dniestru j kolor lurki, lecz aby tam tyle namułu (co daty z innych pod Czajkowicami opadną, to ta odnoga Dniestru i te dopływy ; rzek wykazują) było, tego absolutnie dopatrzeć się nie mo-przy każdym, nawet mniejszym, deszczu zasilają te błota i j głem. Dla tego też powiadam, że próby owych panów pro-właśnie p. Skowroński starał się, aby wzdłuż tego stoku a naijektantów były nie dostateczne, bo i ten kapitał, który Wy-granicy błot kanałem takim o małym spadzie te wszystkie i dział krajowy daje, jest nadzwyczaj mały. Już na zbadanie żyły przeciąć, i to właśnie znaczenie jemu przypisywał, i dorzecza rzeki Morawy ofiarowano 72.000 złr. a tutaj tylko P. Ryehter nadmienia wprawdzie iż p. Skowroński nadawał i 4.000 złr.; jest to coś tak jak puszczenie się z motyką

słońce. Dalej moi panowie do kolmacyi może być użytą tylko Dalej powiedział p. Ryehter w ostatnim wykładzie „któ-1 wezbrana woda, bo ta też tylko jest mętną ; ja twierdzę, że ra to kwota byłaby do pokrycia wciągu 7 lat." Moi panowie, ! największy nadmiar wody, tj. na wiosnę, posiada najmniej na-jest to nadzwyczaj śmiała rzecz co do tych 7 lat; więc już : mułku, bo woda pochodzi od stopionego śniegu, płynie po po-po 10 latach mielibyśmy mieć korzyści? Tak nie jest. Jeżeli i wierzchni zamarzniętej a więc nie dostając się do środka zie-byśmy chcieli kanałem ulgi i namułkiem Dniestrzańskim pod- | mi, nie może też mieć namułu. Badając wody Dniestrzańskie nieść teren błot, to tam trzebaby podnosić nie o kilkanaście ; na wiosnę przekonałem się, iż nie mają tyle namułu co w jesieni. Wezbrania w lecie posiadają najwięcej namułu, bo woja panom zacytuję, iż po lewym brzegu Rodanu obszar i da spłukuje suchą ziemię. Pan Ryehter mówił dalej „potrze-120 hektarów, kanałem sprowadzonym z rzeki Durance, ; baby zacząć od robót górskich, osuszenia bagien częściowego, użytym był do kolmacyi; obszar ten zabagniony był szutro-; aby można studyować głębokość torfu, istoty gruntu, aby mo-wiskiem, w którem woda stała (to znaezy, woda zaskórnaiżna uznać jaką kulturę najlepiej zastosować.“ nie mająca w całym obszarze odpływu tworzyła poziom), ;    Przyznam się, iż p. Hobohm bardzo śmiało postępuje,

mamy korzyści, lecz właśnie przyczynia się ono do pogorszenia stanu całego Dniestru. Nie mogę więc takiego kanału uważać . aby otrzymać chyżość 0.3 m., ale to jest tylko życzeniem; jako protoplastę. My chcemy kanał ulgi zastosować w ten ; chodzi teraz o to, czy życzenie da się osiągnąć. Mnie się zda-sposób, aby wody zatrzymać i rozprowadzić na bagno. O ile i je że nie, bo tam można tylko osiągnąć spadek, który wynosi mi wiadomo, to nawet 40°/₀ pozostałej w dawnem korycie wody j 1 do tysiąc kilka set a uczą nas ludzie praktyczni, że mini-spowodowuje podczas wezbrania, w tern miejscu gdzie się j mum spadku w tych kanałach (jeżeli one nie mają się zata-Strwiąż łączy z Dniestrem, wylew, albo jeżeli nie zaraz wylew i rasować) wynosić musi 0.002 czyli Vsoo, zaś aby namułek się to aż niżej w Czajkowcacb woda pcha się do rowu graniczne-i nie osadzał musi być 0.0005 czyli V^ooo- Ja twierdzę, iż w tym go, który leży na dziale pomiędzy Bałtykiem a morzem Śród- ; kanale namułek będzie się osadzał ; przed namułkiem strachu ziemnem.

Moi panowie! żeby powiedzieć, że ja chcę wody Dnie-na

mu inne znaczenie, lecz nie mówi jakie.

centm. lecz miejscami 1 m. a nawet do 2 metrów.

twierdząc to; my robotami górskiemi rozpoczniemy, radzi iw przybliżeniu tylko, wpływ rozmaitych, powyż wymienio-więc, aby te bajury osuszyć, studyować grubość torfu aby za- i nych czynników na opór całkowity. Tak n. p. wykazały po-decydować jaki rodzaj kultury (gdy się to wszystko pięknie uda) ! miary dynamometryczne wykonane w latach 1857—1866 na ma być przeprowadzony. Ja widzę zupełnie inne powody żaba- j francuskiej kolei Orleańskiej : gnieniatych okolic; nie zgadzam się ani z panem Hobohmem, ani z tern co pan nadradca proponuje tj. „wzdłuż przekopy.“ j mają 1 metr średnicy, wynosi przy miernej chyżości, na ka-Wprawdzie jestem za przekopem, leez to z innych zupełnie i żdą tonuę ciężaru pociągu 3-3 kilogramów, podczas gdy opór powodów; wykażę uawet, że gdybyśmy postąpili tak jak pan j ten spada do wartości 2*9 kilogramów na tonnę ciężaru, nadradca radzi, wydalibyśmy pieniądze nadaremnie, a gdy siej skoro wagony toczą się na kołach mających 1*2 metrową nie postaramy o odpływ niżej Terszakowa to zamulenie nastą- ! średnicę. Koła większe sprawiają więc opór o 30°/o mniej-pić musi i powróci pierwotny stan. Będę się starał później moje j szy od kół małych, poglądy, dające się zastosować na Dniestrze, wyłuszczyć i podać przyczyny, w których zabaguienie tych okolic widzę.

1. Wpływ średnicy Jcoła. Opól* pociągu, którego koła

2. Ciężar pociągu, nie wywiera zbyt znacznego wpływu na wielkość oporu to zu. opór na jedną tonnę ciężaru,

parcie zarzutów.

Doświadczenia, tyczące się oporu, na jaki natrafia ruch pooiągów, wykonano na kolei Lwowsko- ! ™goiiach ładownych 5-74 kilogr., zaś przy próżnych 7-81

Czerniowiecko-Jasskiej.    ¹ kilogu opoiu.

Sądzę, że i moje poglądy, tutaj wypowiedziane, ulegną jeżyli opór jednostkowy, pozostaje w przecięciu zawsze ten krytyce i panowie macie sposobność na podstawie stenogramu ; sam, 3—4 kilogr., czy pociąg mniej lub więcei waży. Poró-i notatek zrobionych, ze swojej strony wyrazić krytykę i od- j wnywując zaś opór pociągu składającego się z wagonów próżnych, z oporem jaki ruchowi stawia pociąg złożony z wagonów ładownych, przekonano się, że opór 60 próżnych wagonów prawie to samo wynosi, co opór 35 wagonów ładownych. Na każdą tonne ciężaru pociągu znaleziono przy

3.    Dobroć smarowidła wpływa bardzo znacznie na zmianę oporu. Na każdą tonnę ciężaru pociągu wzrasta opór o 1*2 kilograma, jeżeli się używa zamiast oliwy smarowidła skrzepłego; nadwyżka oporu dochodzi w zimie do wysokości 1*8 kilograma.

4.    Temperatura powietrza wpływa również na zmianę oporu, a to w ten sposób, że na zimnie smarowidło krzepnie. Podczas gdy w lecie wynosił opór 3*5 kilogramów, wzrastał przy — 4°0. zimna do wysokości 5 kilogramów.

5.    Sprzęganie wagonów. Mocno ściągnione sprzęgła sprawiają, że przedstawić sobie można pociąg pod postacią jednolitej sztaby, którą suniemy po linii, wolniejsze zaś spinanie wagonów sprawia, że pociąg podobniejszym się staje do łańcucha, który wleczemy po skrętach. W pierwszym razie zwalczać musi siła pary daleko większy opór niż w drugim. Bóżnica w oporach czuć się daje wybitnie przy kaźdorazo-wem ruszeniu pociągu z miejsca, przy której to sposobności opór pociągu ostro spiętego dochodzi niekiedy do 20 kilogramów na każdą tonnę ciężaru pociągu.

Ponieważ pociągi osobowe silniej sprzęgamy niż pociągi towarowe, więe też opór jednostkowy większy będzie przy pociągach osobowych niż przy pociągach towarowych.

6.    Stan szyn. Okoliczność, czy szyny są mokre czy też suche, nie wywiera wcale żadnego wpływu na zwiększenie się oporu. Między oporem ślizgania się (adhezyą) a oporem toczenia się, czyli między oporem kół hamowanych a oporem kół wolnych od hamulców zachodzi różnica. Opór ślizgania się zmienia się ze stanem szyny, podczas gdy opór toczenia się pozostaje niezmiennym.

Napisał

ftOMAN JjOSTKOWSKI.

1.

1.

Chcąc należycie wyzyskać siłę pary, jaką mamy w lokomotywie, potrzeba wiedzieć wielkość oporu, jaki stawia pociąg podczas ruchu swego. Opór ten równać się bowiem musi sile przewozowej, którą wydaje para wywiązująca się w kotle lokomotywy. Opór ruchu nie daje się teoretycznie oznaczyć, gdyż zawisł od czynników, których sposób działania po większej części jest nam obcym. Przy oznaczaniu wielkości oporu, uwzględnić należy następujące: chyżość jazdy, ostrość łuków, stromość spadków i wzniesień, rozstaw osi wagonów, rozmiary kół, przekrój pociągu, dobroć smarowidła, materyał panwi, w których czopy osi się obracają, długość pociągu, siłę wiatru, temperaturę powietrza, gładkość szyny i t. p. W obec tak licznych czynników, nie powinno zadziwiać, że usiłowania mające na celu oznaczenie oporu ruchu w drodze teoryi, nie doprowadziły do celu.

Analityczne wzory Redtenbachera, obrachowania Schmidta, pomimo genialności, jaką zdradza założenie i przebieg rachunku, świadczą swym wynikiem, stojącym w sprzeczności z doświadczeniem, o trudności ujęcia tej sprawy w formy analizy.

Dla tego też opuszczono drogę teoryi i starano się dojść do celu przez doświadczenie czyli eksperyment.

7. Długość pociągu wywiera znaczny wpływ na opór

8. Wzniesienia torów wywierają bardzo zaczy wpływ

Droga doświadczenia naprowadziła na dwa odrębne sposoby wyznaczania oporu, a mianowicie: na sposoby, któ-reby nazwać można sposobami mechanicznemi i sposobami naturalnemi. Mechaniczny sposób oznaczania oporów polegaj na użyciu do pomiarów pewnych przyrządów, dozwalających ! ruchu; tak n. p. pokazało się, że pociąg ważący 130 tonn a bezpośredniego mierzenia siły oporowej, podczas gdy metoda i składający się z 20 wagonów, stawia ruchowi opór wyno-naturalna nie potrzebuje wcale instrumentów do pomiaru siły | sząey w całości 514 kilogramów, zaś pociąg ważący 195 wyznaczając ją z drogi, jaką przebiegają wolno puszczone:^⁰¹¹¹¹ zestawiony z 30 wagonów, opór wynoszący 771 kilo-wagony. Pomiary mechaniczne, daleko mniej są dokładne i grabów i t. p. od pomiarów naturalnych, a to z tej przyczyny, że odczytywanie skazówek na przyrządzie podczas jazdy, przedstawia ! na opór ruchu; wpływ ten daje się ująć we wzory algebry, pewne trudności; pomimo tego jednak posłużyły one, że tak j jest on w ogóle jedynym wpływem, który się daje ściśle obli-powiem, do szacowania wielkości oporu, wykazując chociaż j czyć, a o wielkości tego oporu pomówimy późmej.

9. Chyżość jazdy. Jak wielki wpływ wywiera na opór \ cięć ostrokręgowych (elipsy, paraboli i hyperboli). B. Besser. Ostrze-

j g acz pożarny. Wł. Wielicki. Sprawozdanie z czynności pracowni chemicznej, przy zakładach hutniczo-górniczycli Starachowicko-Ostrowiec-kich. W. Rzepecki. Krzywe przejściowe na drogach żelaznych, z przykładami rachunkowymi i tablicami do użytku praktycznego, przez ! F. R. HelmerFa. Przekład z niemieckiego (c. d.). Przegląd kongresów, i wystaw, konkursów i t. p. Wystawa powszechna w Paryżu w r. 1878.

; Krytyka i bibliografia. Nowe książki. Przegląd wyn., ulepszeń i celu. robót. Cukrown. : Nowa metoda oznaczania spółczynnika czystości oraz suchej substancyi w masie cukrowej. Drogi żelazne: Hamulec pneumatyczny Hardy’ego. Budownictwo: Asfaltowanie na drzewie. Kronika bieżąca. Ruch przemysłowy, sprawy kolejowe, rozmaitości. Odpowiedź na artykuł p. J. Spornego o naprawie Nowego Zjazdu i sadzawce w Ogrodzie Saskim w Warszawie, przez A. Borkowskiego.

Zeszyt II. i III. (luty i marzec) zawiera: J. Sporny. Nowe gatunki bruków asfaltowych i glinkowych w Warszawie. J. Bensdorff. Nowy system budowy wierzchniej na podłużnych podkładach z żelaza pp. d. Serres-Wieczfióskiego i Battiga. K. Gzapuczyński. Obliczanie — W sprawie obsadzenia posad geometrów p r z e z ; powierzchni ogrzewalnej przyrządów stężających w próżni, przez techników. Pomimo, że już od lat kilku technicy krajowi pracują : Horsin Déon’a. Przekład z francuskiego. R. Gostkowski. Prawa ruchu w urzędach katastralnych, bywają oni przy obsadzaniu posad geome- : pociągów po torach dróg żelaznych ułożonych na spadkach. F. Kutrów z zasady pomijani. Kompetentni w sprawach pomiarowych technicy charzewski. Pogłębienie ujścia Missisipi. W. Rzepecki. Krzywe przej-zadawalniać się muszą posadami dyetaryuszów i elewów, podczas gdy ; ściowe na drogach żelaznych, z przykładami rachunkowymi i tablicami obcokrajowcy otrzymują posady, którym częstokroć nie dorośli. Łatwo ; do „żytku praktycznego, przez F. R. Helmert’a. Przekład z niemiec-pojąć, że przy takim systemie dokładność robót reambulacyjnych ; kjeg₀ (dokoń). Przegląd kongresów, wystaw, konkursów i t. p. Krytyka najwięcej cierpieć musi. Gdy się następnie zważy, że od dwóch lat j j bibliografia. Kronika bieżąca.

zajętych jest przy pracach reambulacyjnych w Galicyi przeszło 30 j _ Znane dzieło p. H. Hobohma: „Grundzüge für die Be-obcokrajowców, którzy nie władają należycie językiem krajowym a : seitigung der Ueberschwemmungen mit gleichzeitiger Durchführung* zmuszeni są zasięgać informacyj u ludu, którego wyjaśnienia często-: der künstlichen Bewässerungen nach einem neuen Systeme etc. etc. kroć służą za dyrektywę geometrze, natenczas można łatwo przewi-j Wien 1877* omówione zostało krytycznie w broszurze p. t. „die Be-dzieć złe następstwa, jakie z tąd wyniknąć muszą. Te powody skłoniły : seitigung der Ueberschwemmungen nach einem neuen System von Zarząd Towarzystwa politechnicznego w myśl wniosku prof. D. Zbrożka, j josef a. Knobloch, Civil-Ingenieur Wien 1879“. Autor broszury przy⁻iż udał się z następującą prośbą do Koła delegacyjnego w Wiedniu : ; znaje p. Hobohmowi zasługę w tern, że zestawił w sposób zajmujący „Prześwietne Koło Polskie raczy użyć swego skutecznego wpływu,: j gruntowny szczegóły odnoszące sie do regulacyi rzek i melioracyj aby posady geometrów były wyłącznie obsadzane technikami krajowymi“. ; gruntów w różnych krajach i epokach, - lecz wykazuje, iż pomysły W odpowiedzi na powyższą piośbę, otizymał^ Zarząd oświadczenie p Hobohma nie są oryginalnymi a tern samem, że system jego na przewodniczącego koła, Jego Lxcelencyi Dr. Kazimierza (jrocholskiego, nazWę nowego nie zasługuje. Na poparcie tego zapatrywania nad-tej treści: „P. minister skaibu oznajmił delegacyi wysłanej z Koła, mienia o dziele francuskiego inżyniera Dumas’a (z r. 1857) i cytuje iż dla robót reambulacyjnych w Galicyi musi najpierw użyć tych z ogłoszonej w r. 1873 publikacyi Wex’a, c. k. radcy ministeryalnego, geometrów, którzy pokończyli îoboty w innych kiaj'ach koionnych, że : odnośne ustępy. Zbijając wywody p. Hobohma o zabagnianiu okolic jednakże ściśle przestrzegać będzie, by tylko takich^ użyto, którzy kanałami nawodniającemi, położonemi nad terenem, wykazuje bezpod-władają językiem kiajowym; następnie oznajmił p. ministei, że przy stawność opinii jego o projektowanym kanale nawodniającym dla obsadzaniu posad geometrów każe przed wszystkimi innymi kandyda- MarchfeldTi. Zapatrywanie p. Hobohma, iż odpływ wód tami uwzględniać techników kiajowych .    i namułek niemi unoszony, należy na każdy sposób wstrzymywać i

Pomimo oświadczenia p. ministra, zamianowano przy lwowskiej dla ce]ów kultury zużytkowywać , tylko wtedy jest uzasadnione , gdy podkomisji szacunkowej w ostatnim tygodniu 17. geometrów, z któ- i₀kalne stosunki tego wymagaja, gdy jest możliwość przeprowadzenia rych tylko 4 są technikami, a w dodatku sprowadzono 3 obcokrajow- jj gdy ono jest rentowne. Budowle w tym celu potrzebne: chwytanie ców. Z tego faktu sądząc, pozostaje oświadczenie p. ministra w kolizyi : wód w górach i kanały lügi nie Sa wcale nowością, a projektowany z ostatniem zarządzeniem ministerstwa. Z prawdziwem uznaniem i przez p> Hobohma kanał ulgi dla rzeki March otrzymać by musiał podnosimy tutaj patryotyczne zabiegi uczynione przez dostojnych re- ; w daiszym ciągu tak kolosalne przekroje i wymagałby tak znacznych prezentantów naszego kiaju, celem wywalczenia znośniejszego bytu ofiar, iż projekt ten nazwać trzeba nonsensem (Unding). Koszta kanału dla techników przy urzędach katastralnych.    .    i tego t. j. przestrzeń 115 kilom, długa, od Eisenberg do Ołomuńca,

— Na wystawie przemysłowej w Wellingtonie "^zbu- : preiiminuje p. Hobohm w kwocie 2 miliony złr. a mianowicie: DA dzał prosty a zmyślny przyrząd, wystawiony i wynaleziony przez mło-:    , J ,    ,    /,    ^    ^ '

dego człowieka, mieszkańca tegoż miasta nazwiskiem Falkner, powsze- mik z^r* r°boty ziemne, a /₂ mil. złr. regulatory, mosty, szluzy 11. d. chne podziwienie i zajęcie. Nazwano go    strzelbą gwoździową    (Nagel- : Takie, choćby tylko przybliżone    obliczenie kosztów, musi każdy inży-

flinte), zalecając użycie jej d.o wbijania    gwoździ. celem przytwierdza- inier odrzucić, gdzież są bowiem    koszta    wykupna drogich, bo najlep-

nia desek. Ci, którzy oglądali ten przyrząd poświadczają, iż prędzej i : szyCh gruntów? gdzie kwoty na tyle sztucznych budowli, pomiędzy dokładniej robotę swą odbywa, aniżeli praca ręczna dokonać tego:    ?    ,    °    i

zdolna. Urządzeniem swem przypomina on zupełnie strzelbę i posiada i Kto remi same tylko mosty za /₂ mil. złr. wykonać się nie dadzą*, długość takowej. Przy użyciu, przytrzymuje go się nogą * i    kolanem i Zdaniem autora wynosić by po winne    koszta budowy nie dwa lecz

w należytem położeniu, gwóźdź wkłada    się od góry ostrzem    na dół, ; 12—18 mil. złr.

poczem spada własnym ciężarem a za odciągnięciem rodzaju kurka zostaje wbity w deskę. Wprawiona ręka odbywa pracę dwunastu robotników. Sądzimy, iż Falkner swój przyrząd jeszcze o tyle ulepszy, że i wkładanie gwoździ automatycznie odbywać się będzie, i jesteśmy pewni, iż w najkrótszym czasie ogólnego rozpowszechnienia dozna.

„Le chemin de fer“. N. K.

chyżość jazdy, wykazuje następujące zestawienie :

Chyżość jazdy w metrach na sekundę

Opór w kilogramach na tonnę ciężaru pociągu

CO t—* ł—» i— CiOOi 05 to dc rfl

>o    go    o

CO    CO    »o

^    O    CNI

łH    W CO    tb

(C. d. n.)

---

Rozmaitości.

— Z dniem dzisiejszym wstąpił w skład naszej Redakcy p. Władysław Słoniński, inspektor kolei Czerniowieckiej.

Wiadomości personalne,

a tein samem

C. k. Namiestnictwo przeniosło c. k. nadińżyniera Józefa Hanu-sza z Tarnowa do Namiestnictwa, zaś nadinżyniera Karola Słapę z Namiestnictwa do Tarnowa.

Literatura techniczna.

Do dzisiejszego numeru załąca się: materyały do słownika te-— Przegląd techniczny z roku 1879. Zeszyt I. (styczeń) I chnicznego (str.9—12) i Katalog dzieł technicznych (nakład K. Scliol-zawiera: Z. Rzyszczewski. Uwagi o racyonalnem kontrolowaniu i tze w Lipsku) z księgarni Gubrynowicza i Schmidta we Lwowie. urządzeniu kotłów parowych. W. Sołtan. Cyrkiel do kreślenia prze-

Treść : Sprawy Towarzystwa. — Przemówienie prof. Jagermąna w dyskusyi nad wykładem prof. Rychtera. — Doświadczenia, tyczące się •    oporu, na jaki natrafia ruch pociągów, wykonane na kolei Lwowsko - Czerniowiecko - Jasskiej.

techniczna. — Wiadomości personalne.

Rozmaitości.

Literatura

Nakładem Towarzystwa politechnicznego.

Z drukarni K. Pillera-

Wyrazy do Słownika technicznego.

Baszta wodna (bud. kol. że 1.) d. Wasserthurm, Wasserstationsgebäude, f. bâtiment à réservoir d'eau, a. water -tower, budynek dla zapasowej wody.

Bęben (mecha n.) n. Trommel, f. Tombereau, a. tympanum, walec do nawijania lin lub łańcuchów.

Brak (budo w.) u. Ausschus, f. rebut, pièce manquée, a. refuse, brach, materyał uznany za nieodpowiedni.

Bros (budów.) u. Schauer, Schober, f. hangar, a. hay-rich, shed, dach przesuwalny ua czterech słupach pionowych, dla ochrony zboża lub paszy.

Cembrzyna (budów.) u. Brunnenhasten, Zimmerung, Auszimmerung, f. regard, a. timbering, ściana drewniana otaczająca dół studzienny.

Cembrować, ocembrować (budów.) auszimmern, f. charpen-ter, tailler, équarrir, a. to timber, to square, zabezpieczyć cembrzyną ściany kopanego dołu.

Chodnik (i n ż y n.) n. Fussweg, f. Trotoir, a. footway, boczny pas drogi lub ulicy przeznaczony dla pieszych.

Drzwi (budów.) n. Thüre, f. porte, huis, a. door, door-way. drzwi łatowe n. Lattenthüre, drzwi z łat zbitych w odstępach, drzwi szpikowe n. Thüre mit Einschub leist en, f. porte à pleine emboîtures clouées, a. ledged door, zbite z desek połączonych poprzeeznemi listwami zasuwanemi, czyli szpągami, drzwi opierzone n. verschalte Thüre, verdoppelte Thüre, f porte doublée, a. rebated and beaded door, opierzone deskami w kierunku ukośnym lub poziomym.

drzwi klejone u. geleimte Thüre, f. porte collée, a. glued and clamped door, drzwi z desek sklejanych.

drzwi wnękowe, na wnęki i otoezyny, u. gestemmte Thüre, Füllungsthür e, Thüre auf Fries und Füllungen, i. porte encadrée, porte à panneaux, a. framed door, panel door. drzwi krzyżówce n. Kreuzthüre, f. porte à quatre panneaux, a. door with four pannels, odmiana drzwi wnękowych, z ukła-

. dem środkowych otoczyli w krzyż, drzwi jednoskrzydłowe, jednopołe, n. einflügelige Thüre, drzwi dwuskrzydłowe, dwupofe, n. zweiflügelige Thüre, f. portes à deux battants.

drzwi wehodowe u. Eingansthüre, Hausthüre, f. porte bâtarde, a. house-door,

drzwi pokojowe, n. Zimmer thüre, a. room-door. drzwi oszklone, n. Glasthüre, verglaste Thüre, i. porte à vitres, a. glass door, drzwi, u których wnęki są zastąpione szkłem, drzwi kryte n. Tapetthüre, f. porte masquée, a. masked door, drzwi w płaszczyźnie ściany, maskujące otwór przechodowy. drzwi zasuwane u. Coidissenthüre, Schubthüre, Sckiebethüre, f. porte à coulisse, a. cullis door, drzwi zasłaniające otwór przez zasuwanie.

drzwi leżące n. Fallthîire, f. trappe, valvule, a. trap-door, valve. Dźwigar (budów.) n. Träger, f. poutre, a. gir der, część budowli służąca do przeniesienia siły na opory.

Dzwono (k o ł o d z i e j s t w o) n. Radfelge, f. jante, a. jaunt, felloe, felly, część składowa wieńca koła.

Grobla (i n ż y n.) n. Damm, f. digue, a. dam, dise, wał wzniesiony w poprzek biegu wody, wstrzymujący jej przelew.

Grzbiet dachu (b u d o w.) n. Dachfirst, f. faîte, faîtage, a. ri-dge, krawędź szczytowa powstała z przecięcia się dwóch połaci dachu.

Hamulec (m e c h.) n. Bremse, f. frein, a. drag, przyrząd do wstrzymania ruchu.

Haniulczy, hamownik (kolejnictwo) n. Bremser, f. garde frein, a. breaksman, obsługujący hamulec.

klepka (bednarstwo) n. Daube, f. douve, donelle, a. stave, staff, składowa część ściany wyrobów bednarskich.

Krokiew (b u d o w.) n. Sparren, Dachsparren, f. chevron, Charon, a. yard, rafter, spar, pochyła belka więźby dachu, na której wspiera się pokrycie.

Łupnośc, Łupłiwość u, Spaltfähigkeit, Spaltbarkeit, własność, łatwego łupania się.

Oblogi kamienne, oblogi marmurowe (s t o 1 a r s t.) n. Stein-fourniere, Marmorfourniere, f. plaques de fausse pierre, oblogi z mieszaniny naśladującej kamień lub marmur.

Obręcz kola (k o ł o d z i e j s t w o) n. Radreifen, f. bande, a. tyres, opona na wieńcu kola.

Panew łożyska, panewka łożyska (m e c h.) n. Lagerschale,

Pfanne, f. crapaudine, a. step, część łożyska przylegająca do czopa osi.

Pęcznienie (budów.) u. Aufquellen, f. gonflement, a. guilling. powiększenie objętości w skutek wsiąkuienia wilgoci.

Piasta (kołodziejstwo) u. Radnabe, f. moyeau, a. nave. część środkowa kola otaczająca oś.

Polać dachu (bu down.) n. Bachseite, f. pan d'un comble, a. pane of a roof, każda z stoczystych powierzchni dachu.

Popielnica (bud. kol. żel.) n. Putzgrube, Aschengrube, Putz-banal, Feuer auswurfsh anal, Löschgriibe, f. fosse aux cendres, a. ash-pit, dół obmurowany nad którym czyszczą parowozy.

Przebijak (kowalstwo, ś 1 u s a r s t.) n. Durchschlag, Durchtreiber, Ausschlageisen, f. decoupoir, a. punch, narzędzie do przebijania, przebijak ręczny, palcaty, kolcowy, n. Hand-durchschlag, f. chasse a percer, a. drift, przebijak trzonowy n. Durchschlaghammer, Stieldurchschlag.

Przebijać (ślusarst). u. lochen, f. trouer, percer, marquer, layer, a. to hole. to punch, wyrabiać dziury przez uderzanie lub ciśnienie.

Przebijarka (ślusarst). n. Lochmaschine, f. percoir, coupoir. découpoir, machine d percer, a. cuttling -press, punchiny - machine, przyrząd do wybijania dziur.

Przecznica (inżyn.) n. Querstrasse, f. rue, alée, chemin de traverse, a. cross Street, drugorzędna ulica lub droga przecinająca główną.

Przekop (inżyn.) n. Einschnitt, Durchstich, f. tranché'e, défilé artificiel, a. cutting, excavation, wykop w celu przeprowadzenia drogi, kolei lub wody.

Przełęcz (wąwóz) (inżyn). n. Pass, f. détroit, défilé, a. pass, miejsce w którem grzbiet gór nagle się zapada.

Ścieżka n. Pfad, f. sentier, a. path, wazka droga, wyłącznie dla pieszych.

Sprycha (k o ł o dz i ej s t wo) n. Speiche, Radspeiche, f. rais* rayon, a. spohe, pręt łączący piastę z dzwonem.

Sprzęgło śrubowe (m e c h a n.) n. Schraubenhuppel, f. chaîne d' attelage, a. screw coupef, przyrząd śrubowy do łączenia wozów.

Tor ślepy (bud. kol. żel.) Stochgeleise, Blindgeleise, Sturz-geleise, f. voie borgne, połączony tylko w jednym końcu z torem sąsiednim.

Wąwóz u. Hohlweg, f. ravin, a. narrow pass, głębokie wcięcie spływem wody utworzone, użyte na przejście lub drogę.

Wieniec kola (kołodziej.) n. Radkranz, f. anneau, a. rw, zewnętrzny pierścień w który są wpuszczone sprychy.

Wozownia (ko lej u.) n. Wagenremise, f. remise des wagons, a. remise, budynek do przechowywania wozów.

Zaczopowanie (ciesielstwo stolarstwo.) n. Verzapfung, f. assemblage à. mortaise, połączenie dwóch kawałków drzewa za pomocą czopa i gniazda.

Zderzak (kolejnict.) n. Puffer, Buffer, f. tampon buttoir, a buffer, przyrząd sprężysty do łagodzenia uderzeń.

«a

Upraszamy o łaskawe nadsyłanie uwag i sprostowań pod adresem: , Komisy a słownikowa Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie— Ulica Wałowa I. 4,

ZEr'a,'br37-ls:a-

Posady

PIECÓW KAFLOWYCH

tecimi

na Zwierzyńcu pod Krakowem

«9

ii

*»

przy c. k. komisji regulacji podatku gruntowego (na prowincji)

z płacą 1 złr. 50 ct. dziennie

i    są natychmiast do obsadzenia.

1 Interesowani zechcą się zgłosić po wyją-| śnienie do Zarządu Tow, Politechnicznego,

przyjmuje zamówienia na

PIECE KAFLOWE

zwykłe lub OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby aroliitełitoniozn© *

z Terra koty

podług dawnych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco. 9

Lim dla listów: Kralów, rynek iom Ma-

rA'

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877.

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA FABRYKA PARKIETÓW w Kamionce Strumiłowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szan. 1 u bliczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i sma u, przejmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej I) y rek C\ 1 tą T-'. * w a^¹⁰o<le Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulic« Aołkicw ska r r. 5-Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorow, ta że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyał, oraz za gustowne i modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KSPOi ÙF, Ml61\ L. 16111188 SV11.

Wyszedł i jest do nabycia

55

Kiltilin litlnliiif ii nt 1879

Cena jednego egzempl. 2 zt. 30 cent. w. a.

Zamówienia uprasza się nadsyłać pod adresem: „Biuro Towarzystwa politechnicznego we Lwowie“ ulica Wałowa 1. 4, na I. piętrze.

Lavôay av Grudniu I81S.

Zarząd Towarzystwa politechnicznego.

Sprzedaż po cenach fabrycznych

według oryginalnego cennika

KOSMOS

Na wystawie wiedeńskiej dyplomem

z roku 1873 premiowany uznania

Pod redakcyą prof. Dr. Br. Radziszewskiego, wychodzi we Lwowie już rok trzeci, czasopismo

Lwów, ulica Karnla Ludwika pod 1. 9. róg nlicy Sykstuskiej.

J. NEIIROEFER

c. k. nadworny optyk

Lwów, ulica Karola Ludwika liczba 9

róg ulicy Sykstuskiej.

Największy skład przyrządów optycznych,

matematycznych i fizykalnych,

a mianowicie :

wielki wybór Okularów, Lornet i Cw ikierów o najlepszych szkłach w najrozmaitszych oprawach. Binokli teatralnych i polowych jakoteż dla marynarki najnowszej i najlepszej konstrukcyi. Dalekowidzów, mikroskopów, Ciepłomierzy, Cukromierzy, Alkoholomierzy, Kompasów', Busoli, Lup i t. p.

NAJWIĘKSZY SKŁAD

Barometrów metalowych t. z. Aneroidów,

najnowszej konstrukcyi, służących do spostrzeżeń meteorologicznych i do mierzenia wysokości, te ostatnie z tabelami redukcyjnemi.

Wielki skład przyrządów

tiara, inżynierów, Marzy, właścicieli fatryi 1 szkół

mianowicie :

Theodolity, Teleskopy, stoły miernicze, instrumenta niwelacyjne , Sextanty, Kątomierze, Taśmy miern icze, Rajscejgi i t. p. Maszyny indukcyjne, laryngoskopy, lustra dla okulistów (Augenspiegel), zbiory szkieł optycznych dla okulistów, Manometry i inne części do montowania parowych kotłów i t. p.

Beparacye przyjmują się. — Cenniki rozsyłam . Ekspedycya najszybsza.

iWów, ulica Karola Ludwika pod liczbą 9. róg ulicy Sykstuskiej.

___________30K50 sr

SOSl£OS

organ Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika.

Kosmos wychodzi w zeszytach miesięcznych, zbro-szurowanych, około 40 arkuszy rocznie, z drzeworytami i tablicami litografowanemi.

Półroczna prenumerata wynosi we Lwowie w księgarni Wilda złr. 2 ct. 50 — w Warszawie u Gebethnera i Wolfa Rs. 2 j w Poznaniu u Żupańskiego Mk. 6.

j    Zbroszurowane roczniki z r. 1876 i 1877 można jeszcze

I nabyć po cenie prenumeracyjnej. — Roczniki te zawierają I prace pp. Abakanowicza, Birkenmajera, Ciesielskiego, Fabiana, Godlewskiego, Grabowskiego, Janoty, Kreutza, Nen-¹ ckiego, Niedźwiedzkiego, Ochorowicza, Kościszewskiego, 5 Staneckiego, Syrskiego, Tynieckiego, Zacharjewicza i wielu innych.

_ Prenumerować można we wszystkich księgarniach krajowych i zagranicznych.

KOSMOS

SOHSO ZSZ.

8“*-8

TOWARZYSTWA

PRZEMYSŁOWEGO j we Lwowie,

ulica Kopernika 1. 9. wykonywa

wszelkie w zakres ten wchodzące roboty

jako to :

^ etykiety, formularze, blankiety rachunkowe, i wekslowe, rejestra gospodarcze, bilety wizytowe,

plany, mapy itd. itd.,    |J;

J niemniej przedmioty najwyszukańszego artystycznego y -(i    wykończenia wymagające    Jr

j    po cenach najumiarkowańszych- _ y

Lwów, ul. Karola Ludwika l. 9, róg ul. Sykstus ki ej

§p

CPl

ZYGMUNT KĘDZIERSKI

inżynier cywilny z npow. rządowem

ot"worz37,ł 3-□n.ce 13-^3ę

we Lwowie,

przy ulicy Majerowskiej 1. 3.

ia do wykonania projektów lub przeprowadzenia budowli

przyjmuje zamówienia i wszelkich robót wchodzących w zakres inżynieryi lub budowniczy

tak w miejscu, jako też i na prowincyi.

Nakładem Towarzystwa Politechnicznego

we Lwowie.

Z drukarni K. Pillera.