Eocznik II.

Lwów, 20. Lutego 1878.

Ir. 2.

Prenumerata z przesyłką pocztową w Austryi wynosi: rocznie . . półrocznie .

Numer pojedynczy kosztuje 60cfc.

•    .    6 złr.

DŹWIGNIA

Redakcya i administracya znajduje się przy ulicy Krasickich 1.8.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

ORGAN

TOWARZYSTWA UKOŃCZONYCH TECHNIKÓW WE LWOWIE.

Rękopisom nie użyte zwraca Redakcja na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każ lego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Karol Setti c. k. nadinżynier, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, profesor c. k. Szkoły Politechnicznej. Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

Medal zasługi na wystawie przemysłowej i rolniczej we Lwowie 1877,

PIERWSZA GALICYJSKA PAROWA FABRYKA PARKIETÓW

w Kamionce Strnmilowej.

Nowo otworzona fabryka parkietów w Kamionce Strumiłowej ma zaszczyt uwiadomić niniejszem szan. Publiczność, że urządziwszy swe warsztaty na stopę odpowiednią wszelkim wymaganiom czasu i smaku, przyjmuje i wykonywa wszelkie zamówienia które adresowane być mogą albo do samej Dyrekcyi fabryki w Kamionce Strumiłowej albo do Kantoru młyna parowego Kamioneckiego we Lwowie, ulica Żółkiewska Nr. 85.

Fabryka parkietów zaopatrzona jest w maszyny parowe stolarskie według najnowszych wynalazków i konstrukcyj, w sztuczne aparaty suszarniane i w nader obfity wybór najpiękniejszych wzorów, tak że przyjmując zamówienia gwarantować może za trwały i suchy materyal, oraz za gustowne 1 modne wykonanie.

Na żądanie rozsyła fabryka parkietów ilustrowane katalogi i cenniki.    KRPOI llF HlCP L T6111181 I S R

MW

'»WWW

--r«-fr»c©>Aj,T--

Konstanty Iskierski

Dwa Male zasłagi aa wystawie Lwowskie] 1811. w

LWOW

ulica Teatralna 1. 11.

naprzeciw katedry

utrzymuje w znacznym zapasie wszelkiego rodzaju

FÂBBYIA mm

WŁ. STRUSZK1EWICZA

& B, DŁUGOSZOWSKIEGO

OKUCIA

do drzwi, okien, kuchen i pieców,

wszelkie gatunki

gwoździ, drutu, blachy i żelaza jakoteż narzędzia rolnicze i rzemieślnicze,

Obejmuje dostawy z żelaza, jako to : rur wychodkowych, schodów, balustrad, słupów, balkonów i t. p., podług zbioru rysunków i wzorów fabryk tutejszych, niemieckich, francuskich i angielskich, jakoteż dostarcza wraz z ustawie-[ niem na miejscu budowy wszelkich gatunków pomp, rurociągów, water closetów i t. p. Wyroby z żelaza kutego a mianowicie tragarze, tak nitowane jak walcowane, dostarczam nawet w małych partyach, po cenach fabrycznych na podstawie umowy z jedną ze znakomitszych hut.

w.

Ie

jj

o.

Stacja drogi żelaznej arcyks. Albrechta i tele- 3 graficzna Dolina    |

poleca wyrób ten krajowy>6    à fundamentów, do

równający się fabrykatom za    m narzutek na wyprą-    J

granicznym, o 40% droższym    # wy w miejscach

stwierdzony licznemi pró- w    B na wilgoć narażo-

bamipublicznemi, potwier-^^^p» 3 nych, do wylewania dzony przez znakom\-BB warstw izolacyjnych, ^ tości fachowe p o c h 1 e-M    B do ciągnienia gzymsów, gyi

bnemi świadectwami, fj-. ^ ÿ do odlewania wszelkich również zaszczycony # medalami za podnic-m sienie przemysłu jf    k

krajowego.

CEMENT

mający zastosowanie:    i

-ł>

W ozdób architektonicznych, \ do sporządzenia posadzek, chodników betonowych, korytarzy, stajen, do sporzą-ff dzania rur wszelkiego rodzaju, »'kładąc takowe na miejscu, — do f sporządzania zbiorników na wodę, gnojówkę etc., do wyprowadzenia robót (rowów) betonowych, schody,

r*P"*V Bżłoby etc. przyjmuje na powyż- t£| 3 sze roboty zamówienia i wykonuje C y Bp° umiar. cen. jak również udziela wszel-^^#kich wyjaśnień i sporządza na żądanie # wszelkie techn. oblicz., plany etc. '

Główny skład dla Lwowa u Jana Schumana pl. Marjacki 1. 9.

przy wszelkich budowlach wodnych przyj zakłada- S

niu

pü.

«•©l®**®®©®®®®©®®®®®®®®®«®®®*®®®®®®®®®®®®

to

PIECÓW KAFLOWYCH

PRZEMYSŁOWE

Stowarzyszeni© zarejestrowane z nieograniczoną poręką

WE LWOWIE

alica Kopernika liczba 9.

wykonywa pod gwarancyą, na podstawie tak H własnych jak i cudzych projektów, wszelkiego rodzaju roboty budownicze, wodne, irrygaeyjne i miernicze.

na Zwierzyńcu pod Krakowem

przyjmuje zamówienia na

çà

i

PIECE KAFLOWE

ii wy kle lub OZDOBNE z KOMINKAMI i

Ozdoby architektoniczne

z Terrakoty

podług danych rysunków.

Cenniki pieców przesyłają się na żądanie franco.

A'

Aires dla listów: Kralów, rjael dom Nagła.

St. ‘^X7'a,37-<ä.o'TxrIciz;

Lwów ulica Halicta !. 7.

poleca swój

«a

IR

MAGAZY N

obficie zaopatrzony

§ w papiery kancelaryjne, listowe i rysunkowe, rekwi- ©

•    żyta do pisania, rysowania i malowania, perfumy,

I mydlą, pudry francuzkie i wiedeńskie, książki do gj § modlenia, albumy, pugilaresy, portmonetki berlińskie §

■    W rozmaite przy bury do robienia kwiatów, m

£ przyjmuje wszelkie zamówienia na bilety wizytowe dru- § $ kowane i Iitografowane jakoteź najmodniejsze monogramy

■    na listach i kopertach w rozmaitych kolorach po najumiarkowań- B

®    szych cenach,    |

•    w czasie karnawału zaś najpiękniejsze    ©

Ordery kotylionowe.

prowincję załatwiają się najakuratniej i naj- g

•    Zamówienia

B    spieszniej.    ^

B®B®®B®B®a®B®ii®B®B»a»B®B®g®B®B®——®a®B®JR

na

HRUKARNIA

KOMEL PILLER

Właściciel DRUKARNI LITOGRAFII I GISERNI

we Lwowie

ulica Łyczakowska 1. 3,

poleca swój odpowiednio urządzony Zakład będący w możności

współzawodniczyć z każdym zagranicznym Zakładem.

W DRUKARNI wykonywa dzieła wszelkiej objętości, księgi tabelaryczne, raporta, rejestra, juksta i kwity gospodarskie, lasowe i bankowe, adresy, rachunki, obiatorja, frachty i afisze różnej wielkości, jako też i bilety wizytowe a la minute w różnych kolorach.

W LITOGRAFII portrety kredowe i ryte, listy zastawne, kwity udziałowe, kupony i wszelkie druki manipulacyjne, bankowe, weksle, dyplomy ekonomiczne i wypisowe dla rzemieślników, nuty muzyczne litografowane, pisane na kamieniu lub antografowane wraz z tytułami, sygnatury aptekarskie, etykiety kupieckie, adresy, bilety wizytowe, noworoczne, zaproszenia, listy lub bilety ślubne, jakoteż wszystkie roboty tograficzne w różnych kolorach.

■mraasie

Iowize dzieła techniczne

znajdujące się na składzie w księgarni

GUBBYIOWICZA i SCHMIDTA

W GISERNI odlewa czcionki, justunki, linje, sztegi i interlinje, przyjmuje linje mosiężne do przecinania podług systemu.

Ceny bardzo umiarkowane.

-we Lwowie.

Dąbrowski, Przewodnik dla ślusarzy .

Henrich, Przewodnik dla cieśli .

„ Przewodnik dla stolarzy .

Hirszel, Przewodnik dla murarzy Kluger, Wykład wytrzymałości materyałów Kucharzewski i Kluger, Wykład hydrauliki Niewęgłowski, Arytmetyka

„ Kurs mechaniki rozumowej 2 tomy .

Pietraszek, Przewodnik dla maszynistów Rylski, Podręcznik mechaniki rolniczej Sagajło, Algebra wyższa Zajączkowski, Wykład nauki o równaniach różniczkowych, 6 zeszytów Engelhard und Chlupp, Handbuch des Eisenbahn-Transportdienstes, 2 tomy .

Hermann, Mechanik der Zwischen- u. Arbeitsmaschinen, 3 części Heusinger von Waldegg, Handbuch für specielle Eisenbahn-Technik : I. Band, Eisenbahnbau złr. 16.60. II. Der Eisenbahn-Wagenbau złr. 18.20. III. Der Locomotivbau złr. 23.40. IV. Technik des Eisenbahnbetriebes złr. 19.50. Y. Bau und Betrieb der Seeundär- und Tertiärbahnen.

Klassen, Handbuch der Hochbau-Construc-

tionen......złr. 24.05

Rohr, Handbuch des practischen Eisenbahndienstes, 2 tomy .    .    .    •    «    9.75

Winkler, Yorträge über Eisenbahnbau : I. Eisenbahn-Oberbau złr. 4.—. II. Weichen und Kreuzungen złr. 3.20. III. Schiebebühnen und Drehscheiben złr. 3.20. Y. Unterbau złr. 3.60. XI. Signalwesen. Winkler, Yorträge über Brückenbau : Eiserne Brücken : Gitterträger und Lager gerader Träger złr. 5.20, Theorie der Brücken: Aeussere Kräfte gerader Träger złr. 5. Innere Kräfte gerader Träger złr. 4.80.

zlr. 2.50 » 2.— » 2,

Ol o

, 13-„ 2.60 „ 16.25 *    3.75

„ 3.

„    3.58

* 7.50

,    7.80

Księgarnia utrzymuje zawsze znaczniejszy skład różnych planów architektonicznych, wzorów budowli i przyjmuje zamówienia na wszystkie dzieła w zakres budownictwa, mechaniki i technologii wchodzące. Katalogi rozsyła na żądanie.

Rok założenia 1773.

CH

Rocznik II.

Lwów, 20. Lutego 1878.

Ir. 2.

Prenumerata z przesyłką pocztową 10 Austryi wynosi: rocznie .    .

półrocznie .

Numer pojedynczy kosztuje 60cfc.

.. . 6 zlr.

DŹWIGNIA

Hedakcya i administracya znajduje się przy ulicy Krasickich 1.8.

Zużytkowane artykuły będą według umowy honorowane.

Członkowie Tow. będą otrzymywali to pismo bezpłatnie.

TOWARZYSTWA UKOŃCZONYCH TECHNIKÓW WE LWOWIE.

Kękopisma nie użyte zwraca Kedatcya na żądanie.

Wychodzi dnia 20. każdego miesiąca.

Komitet redakcyjny składają panowie: Karot Setti c. k. nadinżynier, Paweł Stwiertnia, inżynier - elew kolei Karola-Ludwika, Julian Zachariewicz, rektor c. k. Szkoły Politechnicznej i Dr. Władysław Zajączkowski, profesor c. k. Szkoły Po’itechnicznej, Odpowiedzialny redaktor: LUDWIK RADWAŃSKI, autoryzowany inżynier cywilny.

znały powszechnego uznania. A dzieła te postawiły techników niemieckich na równi z technikami we Francyi i Anglii. Teoryi więc z a-wdzięczą ją Niemcy potęgę swą na polu techni-cznem. My, nie mając do niedawna swobody koniecznej do rozwoju nauk, zaniedbaliśmy wiedzę techniczną. Musimy przeto wypisać na sztandarze naszym pracę uczciwą i pielęgnowanie wiedzy technicznej. Nie poprzestawajmy na osiągniętym rezultacie, lecz kształćmy wiedzę naszą co raz więcej, czyli innemi słowy, niezapominajmy obok praktyki, nigdy o teoryi. Teorya, będąc wskazówką dla praktyki ukróca długi szereg prób i doświadczeń, prowadzi przeto w krótszym czasie tam, dokąd praktyka wiekami zdąża. Nie zrażajmy się tern, że teorya nie zawsze przynosi korzyści materyalne, pamiętajmy, że czego nie ma dziś, to może być jutro. Przez 2000 lat badali Grecy własności

Sprawozdanie z Walnego Zgromadzenia odbytego ! eliP«y. ™ mając z trudów swych najmniejszej korzyści. Keppier do-~    °    , o-jo    ; piero zużytkował płonne badania Greków, a marynarka zawdzię-

na dniu 27. stycznia 1878 r.    jcza potęgę swą pracy 20 wieków! Podczas gdy Leibnitz i Newton

Sprawy Towarzystwa.

L. 77.

Ogłoszenie.

P. Józef Żmurko, inżynier-asystent kolei Karola Ludw. w Tarnowie, przyjął mandat na reprezentanta Towarzystwa, o czem się Szanownych członków uwiadamia.

. Lwów, 4. lutego 1878.

Zarsaß Towarzystwa.

Obecnych. 94 członków. Przewodniczący p. R. Gostkowski. Na j wdzierali się w tajemnice rachunku infinitezym&lnego, trzymano bada-sekretarzy powołano pp. Chowańca i Zagórskiego. Referentem ze i nia ich za mrzonki; a przecież polega cały rozwój kolei żelaznych na strony Zarządu p. prof. Jägermann Po skonstatowaniu kompletu zgro- i tych mrzonkach. Ceniąc praktykę i jej doświadczenia, zapominać nie madzenia zagaja p. przewodniczący posiedzenie następnjącemi słowy należy, że teorya, nie tylko nadaje praktyce wdzięku i pewności, lecz „Szanowni panowie! Zagajając pierwsze ogólne zgromadzenie sto- ; wznosi rzemiosło do rzędu sztuki. Dla tego też nie odsuwajmy się od warzyszenia naszego, miło mi powitać Panów, którzy rozstrzygać ma- j stowarzyszenia, owszem, gromadźmy się w jedno centrum, a zamani-cie o losie tego towarzystwa. Jako prezesowi zarządu niech mi wolno i festujemy światu, że nie tylko waleczność i sztuki piękne, lecz także będzie przemówić parę słów o dążnościach, podczas gdy sekretarz roz- i i wiedza techniczna, wśród nas kwitnąć może!“

Następnie odczytuje sekretarz Towarzystwa p. Marki sprawo-

winie obraz działalności naszego stowarzyszenia. Zespolenie sił technicznych, pielęgnowanie wiedzy i stworzenie łączni między teorya i zdanie z czynności i rachunków Towarzystwa. Towarzystwo liczy 272 a jej zastosowaniem: oto jeden z wybitniejszych celów towarzystwa i członków zwyczajnych, 11 reprezentantów; postarało się o zajęcie dla naszego. Nie uważajmy się jako gromadka pojedyńczych jednostek od : 11 techników i założyło bibliotekę. Z powodu krótkiej kadencyi sej-siebie niezawisłych, zestrzelmy prace nasze w jedno ognisko, a sta- i mowej wniesiona przez Towarzystwo do sejmu w sprawie podniesienia niemy się potęgą, która nas doprowadzi do celu* wytkniętego. Stówa-1 stanu techników nie odniosła skutku. W ciągu roku administracyjnego rzyszenia podobne istnieją już od dawna za granicą, rozwijają i i wpłynęło do kasy Towarzystwa: wpisowego 2!4 ztr., wkładek 471 złr. cieszą się uznaniem powszechnem. Wstępując w ślady podobnych sto- ; 92 ct., nadzwyczajnych datków 179 złr. 73 ct.; suma ogólna dochodów warzyszeń i my uznanie wywalczyć sobie możemy. Chcąc to uczynić : wynosi 865 złr. 65 ct., wydatki wynosiły 687 złr. 14 ct. ; pozostaje trzeba przeto koniecznie poznać drogi; jakiemi szli koledzy nasi za ; przeto w kasie 178 złr. 51 ct. P. przewodnicz:ący udziela głosu p. Jä-granicą. Otóż rozwojowi wiedzy technicznej we Francyi, już natura j germanowi, który w imieniu Zarządu poleca Walnemu zgromadzeniu sama sprzyjała. Geograficzne położenie Francyi, otoczonej dwoma oce- i zatwierdzenie regulaminu ułożonego przez Zarząd. Zgromadzenie anami, umożliwiło i wywołało dawno już ruch, który za sobą pocią- j uchwala jednogłośnie potwierdzenie przedłożonego regulaminu. Z pognał budowę mostów, okrętów, regulacye rzek, a nareszcie i koleje i wodu niedawnego zawiązania się Towarzystwa i ciągłego jego rozwoju żelazne. Inżynierowie, którzy wykonywują dzieła te, wychodzą od D/2 j nie mógł dotychczas Zarząd wypośrodkować danych co do dochodów i wieku z jednego tylko centrum, którem jest w całym świecie znany j wydatków w roku następnym. P. referent proponuje przeto zgromadze-zakład école de ponts et chaussée w Paryżu. A ponieważ we Francyi j niu przyjęcie następnego wniosku: „Poleca się przyszłemu Zarządowi postawiono zaraz z początku wiedzę techniczną na równi z innemi : ułożenie preliminarza dochodów i rozchodów Towarzystwa z tym do-naukami, więc też nie uczuł technik francuzki ucisku, pod jakim po- ; datkiem, aby uwzględniono wydawnictwo polskiego kalendarza techni-zostawali koledzy jego w Niemczech. Ustawy Francyi s t a ł y ; cznego, który w bieżącym roku ma być staraniem Towarzystwa zesta-s i ę więc przyczyną rozwoju wiedzy technicznej. Ina-■ wiony. Zgromp.dzenie przyjmuje ten wniosek jednogłośnie. P. referent czej w Anglii. Technicy angielscy, nie mając dla swej wiedzy odrębnej ; motywuje następnie zmianę nazwy i statutu Towarzystwa. Zarząd świątyni, jaką jest szkoła de ponts et chaussée dla Francuzów, szukali i proponuje przyjąć nazwę „Towarzystwo politechniczne we Lwowie“, potęgi w siłach własnych; garnęli się około mężów, którzy będąc i Zgromadzenie uchwala przyjąć nazwę: „Towarzystwo politechniczne również autodydaktami , jak i oni, talentem zjednali sobie wzięcie i we Lwowie.“ Nad zmianami pojedyńczych paragrafów statutu wywią« w kraju. Z kółek takich jak n. p. zakładów prywatnych Telforta i ; zała się ożywiona dyskusya. Wszystkie jednak paragrafy zmienionego Mac-Adama, wychodzili ludzie, na których dzieła nie tylko kraj, lecz i statutu z wyjątkiem ostatniego, przyjęło zgromadzenie w myśl Zaświat cały z zdumieniem patrzał. Technik angielski z d o b y ł j rządu w całości. Następnie przystąpiono do wyboru członków Zarządu sobie stanowisko, własną siłą, własną pracą. W Niem- i i komisyi lustracyjnej. Prezesem obrano p. Romana bar. Gostkowskiego, czech pielęgnowano wiedzę teoretyczną, a nie wydawała ona żadnych | inspektora kolei Albrechta; zastępcą prezesa p. Teodora Niedzielskiego, objawów praktycznych na zewnątrz. Dopiero pod naciskiem najróżno- l nadinżyniera kolei Karola Ludwika. Na członków Zarządu wybrani: rodniejszych wymagań kolei żelaznych, powstawały dzieła, które do-[ pp. Ludwik Goltental, inżynier kolei Karola Ludwika; Józef Jäger-

mann, profesor c. k. Szkoły politechnicznej; Józef Janowski, archi - \ Sprawozdanie z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu tekt ; Stefan Kakowski, asystent c. k. Szkoły politechnicznej ; Napo- ; leon Kovats, inżynier kolei Czerniowieckiej ; Adolf Marki, inżynier : urzędu budowniczego miejskiego; Ludwik Raciborski, nadinżynier i Wydziału krajowego ; Ludwik Radwański, autoryzowany inżynier cy- i

wilny; Karol Slapa, c. k. nadinżynier i Paweł Stwiertnia, inżynier- j szko, Marki, Niedzielski, Radwański, Ross, Stwiertnia. elew kolei Karola Ludwika. — Członkami komisyi lustracyjnej wy- i    Protokół z posiedzenia Zarządu z dnia 14. stycznia 1878 r. za

brani: pp, Leonard Aleksandrowicz, inżynier urzędu budowniczego ; twierdzono. Przyjęto y nowych członków. Sekretarz zawiadamia, że p. miejskiego; Edmund Grzębski, suplent szkoły realnej; Feliks Ilnicki, i Józef Źmurko, inżynier-asystent, kolei Karola Ludwika w Tarnowie, inżynier cywilny; Zygmunt Kędzierski, dyrektor banku budowniczego; : przyjął mandat na reprezentanta Towarzystwa. Komitet zajmujący się Gustaw Reutt, inżynier Wydziału krajowego. Na tern zamyka p. prze-i urządzeniem wieczorku na dochód towarzystwa bratniej pomocy słu-

: chaczów Szkoły politechnicznej zaprasza członków Towarzystwa na I ten wieczorek. Z powodu słabości p. Goltentala przydziela Zarząd re-j ferat 3, 4 i 5 sprawy porządku dziennego walnego zgromadzenia p. i Jägermanowi. P. Jägermann przedstawia niektóre zmiany w projekcie nowego statutu, a mianowicie postanowienia w razie wystąpienia któ-: rego członków Zarządu z Towarzystwa, lub słabości, względnie nie-: obecności prezesa i jego zastępcy; następnie co do potrzebnego kom-Obecnych 41 członków. Protokół zgromadzenia tygodniowego i Plefcu członków przy uchwałach powziętych nad rozwiązaniem Towa-z dnia 15. grudnia 1877 r. zatwierdzono. Sekretarz uwiadamia, że j rzystwa i zmianie statutu. Zarząd uchwala zmiany po dłuższych pierwsze walne zgromadzenie Towarzystwa odbędzie się w niedzielę i rozprawach zgodnie z wnioskami referenta. Zarząd muzeum przemy-dnia 27. stycznia b. r. i ogłasza porządek dzienny takowego. Następuje :: slowego miejskiego we Lwowie uwiadamia, że odstąpi salę rysunkową odczytanie spisu nowo przyjętych członków. P. przewodniczący zabiera : na zgromadzenia tygodniowe za wynagrodzeniem 1 złr. za każde zgro-głos i wykłada „o nowych poglądach na pomiar ziemi“. Wniosek o i madzenie; zgromadzenia mogą się tylko odbywać w sobotę od godziny wyszukanie innej sali dla zgromadzeń tygodniowych, gdyż sala chemii j ⁸ wieczorem. Zarząd zgadza się w zupełności na podane warunki, bardzo oddalona od miasta, odesłano do Zarządu. Przyjęto wniosek j Niedzielski wywiązuje się z polecenia Zarządu, udziela treści odpo-p. Chowańca, ażeby po wyczerpaniu porządku dziennego następnego i wiedzi na pismo Towarzystwa: „Oesterreichischer Ingenieur und Ar-zgromadzenia tygodniowego, członkowie Towarzystwa porozumieli się i chitekten Verein “ w Wiedniu, zawierające propozycyę ukonstytuowano do wyboru przyszłego Zarządu Towarzystwa.    !nia Jako „Zweigverein“ tego Towarzystwa. Ponieważ dotychczas

25go stycznia 1878 r.

Przewodniczący p. Gostkowski.

Obecni: pp. Goltental, Jägermann, Iskierski, Kakowski, Karpu-

wodniczący posiedzenie.

Sprawozdanie ze zgromadzenia tygodniowego odbytego na dniu 12. stycznia 1878 r.

Przewodniczący p. Gostkowski.

żadna odpowiedź nie nadeszła, uważać należy całą sprawę jako ostatecznie załatwioną.

Sprawozdanie ze zgromadzenia tygodniowego odbytego na dniu 19. stycznia 1878 r.

Przewodniczący p. Niedzielski.

Obecnych 42 członków. Frotokół zgromadzenia tygodniowego odbytego na dniu 12. stycznia b. r. zatwierdzono. Sekretarz odczytuje : spis nowych członków. Następnie udziela p. przewodniczący głosu p. i

Pragłowskiemu, który mówi o systemie wierzchniej budowy kolei pp. i Radwański, Slapa, Stwiertnia.

Battig i de Sernes. W skutek interpelacyi p. prof. Jägermanna, który podnosi także niektóre niedogodności systemu, wyświeca p. Pragłowski f rzem, p. Pawła Stwiertnię zastępcą sekretarza, zaś p. Stefana Ka-jeszcze dodatkowo kilka szczegółów takowego. Zgromadzenie wybiera : kowskiego skarbnikiem Towarzystwa. Uporządkowanie i spisanie dzieł następnie p. Aleksandrowicza przewodniczącym komitetu przedwybor- i czasopism biblioteki Towarzystwa poiuczono p. Stwiertni. czego, i przystępuje do omówienia sprawy wyborów przyszłego Zarządu. ; i skarbnik oświadczają, że w skutek nawału prac biurowych spowodo-

-—-—    i wanego ciągłym i znacznym rozwojem Towarzystwa, będą zmuszeni

Sprawozdanie z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 31. stycznia 1878 r.

Przewodniczący p. Niedzielski.

Obecni: pp. Goltental, Janowski, Kakowski, Marki, Raciborski,

Zarząd ukonstytuowawszy się wybiera p. Adolfa Markla sekreta-

Sekretarz

,    ,    ,    j korzystać z kredytu w wysokości 10 złr. miesięcznie przeznaczonego dla

Zgromadzenie tygodniowe odbyte na dniu 26. stycznia 1878 r. pomocnika biurowego a uchwalonego przez przeszłoroczny Zarząd. Po

zajęte było sprawami wyborów nowego Zarządu

dłuższej dyskusyi uchwalono powiększyć ten kredyt do wysokości 15 złr. miesięcznie i polecić sekretarzowi, ażeby przy rozdaniu tego zajęcia i uwzględnił przedewszystkiem członka Towarzystwa. Zarząd uprasza ; prezydyum o rychłe przedłożenie nowego statutu do zatwierdzenia władzy i zaproszenie komisyi lustracyjnej do rozpoczęcia swoich czyn-: ności. Dla rozpatrzenia sprawy powiększenia lokalu Towarzystwa i ; zorganizowania sekcyj fachowych w myśl regulaminu wybrano komisyę j złożoną z pp. Goltentala, Janowskiego i Slapy. Komisya ma przedsta-; wić swoje wnioski na przyszłem posiedzeniu. Po przyjęciu sześciu no-j wych członków zamyka p. przewodniczący posiedzenie.

Sprawozdanie z posiedzenia Zarządu odbytego na dniu 14go stycznia 1877 r.

Przewodniczący p. Niedzielski.

Obecni: pp. Goltental, Jägermann, Iskierski, Kakowski, Marki,

Radwański, Ross, Stwiertnia, Szurek.

Przyjęto 3 nowych członków. Uchwalono podwyższenie płacy kursorowi Towarzystwa na 15 złr. miesięcznie z powodu, iż czynności ! jego bardzo wiele czasu wymagają, i że się z takowych z zadowolę- j niem wywiązuje. Na członka korespondenta przyjęto p. Teodora Kul- i czyckiego c. k. radcę rachunkowego. Do przeprowadzenia szkontra i Abakanowicz Bruno, docent Szkoły politechnicznej, kasy Towarzystwa deleguje Zarząd p. Rossa. Referat drugi sprawy [ Cieślikowski Jan, inżynier, porządku dziennego walnego zgromadzenia przydziela Zarząd sekreta- I Goebel Ksrol, inspektor kolei Karola Ludwika, rzowi Towarzystwa, zaś punktów 3, 4 i 5 p. Goltentalowi. Uchwalono i Jarraund Stanisław, inżynier.

następnie dalsze zmiany paragrafów statutu. Celem przeprowadzenia i Kuczkowski Feliks, inżynier-elew kolei Karola Ludwika, uchwały Zarządu co do założenia ksiąg terminologicznych uchwalono i Kuhn Juliusz, inżynier kolei Leluchowskiej. przedstawić zgromadzeniu tygodniowemu następujących kandydatów na i Kurniewicz Ignacy, inżynier, członków komisyi językowej: pp. Aleksandrowicza, Bykowskiego, Ka- i Łazowski Antoni, inżynier, mieniobrodzkiego, Kovatsa, Patelskiego, Reutta, Rychtera, Rudkowskiego j Michalski Józef, ukończony technik.

i Nikiforuk Daniel, inżynier-elew kolei Karola Ludwika.

| Sarę Józef, c. k. inżynier, i Sarnawka Aleksander, c. k. urzędnik telegrafu.

| Siebauer Benedykt, urzędnik kolei Albrechta.

Rzirzeka, Tuszyńskiego i Dra Zajączkowskiego.

Do Towarzystwa przystąpili;

gdzie chrześcianizm zapanował, zupełnie się zatarły. Zapomniano najzupełniej o tak świetnej zdobyczy umysłu ludzkiego, a wyobrażano sobie, w początkach wieków średnich, ziemię pod postacią nieforemnej bryły, okolonej zewsząd nieprzejrzaną wodą; Jerozolimę, siedzibę Zbawiciela uważano za centrum ziemi ltp. Kolumb, motywując zamiar swój dotarcia do Indyj krótszą drogą, jadąc ku zachodowi zamiast jak to dotąd się działo na wschód, opierał się na pomiarach Pozydoniusza, Członkiem korespondentem mianowano p. Teodora Kulczyckiego, j a twierdzenia jego o kulistości ziemi, które wówczas tak głośnemi

Slosarski Michał, inżynier.

Skwarczyński Karol, asystent Szkoły realnej.

Sojka, inżynier-elew kolei Karola Ludwika.

Strzelecki Henryk, dyrektor Szkoły lasowej.

Terlecki Stefan, inżynier-asystent kolei Karola Ludwika.

Dr. Zajączkowski Władysław, profesor Szkoły politechnicznej. Żmurko Józef, inżynier-asystent kolei Karola Ludwika.

c. k. radcę rachunkowego.

............................

Nowsze poglądy na pomiar ziemi naszej.

na

Napisał

flOMAN BARON pOSTKOWSKI.*)

Al-Mamun wytyczył w równinach Mezopotamii linię odpowiadającą

óyły, zwłaszcza gdy je stwierdził Kolumb później odkryciem Ameryki, nie zadziwiłyby wcale o 700 lat wcześniej żyjących Greków. Kraje, których reforma religijna nie dosięgła jak n. p. Arabia, Syrya, Mezopotamia itp. przechowały u siebie wiernie wiedzę Greków a pojęcie o kulistości ziemi było niezachwiane i tak silne, że zwątpienie ani chwilę nie nastąpiło. Kalif Al-Mamun panując w Arabii w latach 813 do 833 po Chrystusie, gromadził około siebie uczonych, a był Podróżującemu po Europie zapewne nie uszły na wierzchołkach i sam tak wielkim zwolennikiem nauk ścisłych, że jako kontrybucyę gór wznoszące się filary murowane, z napisem: „europejski pomiar i wojenną żądał od pobitego mocarza, wydanie Almagestu, owej ziemi“. Otóż filary te mają historyę, są one bowiem świadkami mozol- j księgi Ptolomeusza, która zawierała całą ówczesną wiedzę Greków nej pracy, którą wiek nasz słusznie chlubić się może.

Wszystkie pomiary ziemi polegają zawsze na dwóch odrębnych operacyach ; po pierwsze bowiem wymierzyć trzeba odległość dwóch

Że ziemia nasza być musi ciałem kulistem, mniemał już 600 lat ; łukowi na niebie, wynoszącemu 2 stopnie i znalazł, że długość wyty-przed Chrystusem żyjący Anaksimander. O rozmiarach tej kuli nie ; czona zawierała 2-20 milionów łokci czarnych. Czarny łokieć wzięto miał on wcale żadnego jeszcze pojęcia. Pierwszą wzmiankę w tej j z długości ramienia murzyna, i dzielono go na 24 cali, podczas gdy mierze znachodzimy w pismach Arystotelesa, zmarłego 322 lat przed i cal zawierał 6 ziarnek jęczmienia. Ponieważ nie znamy szerokości Chrystusem. Uczony ten twierdzi także, że ponieważ cień ziemi rzu- ; ziarnka jęczmienia, więc też z pomiaru Al-Mamuna korzystać nie mo-cony na księżyc ma kształt stożka, więc musi być ziemia mniejszą od ! żerny. Świeżo odkrytą Amerykę znano już przeszło 30 lat, a przecież słońca, a matematycy obliczają że obwód jej wynosi 400 tysięcy sta- | nie miano jeszcze innego pojęcia o rozmiarach ziemi, jak tylko to, dyów. Arystoteles jednak, sam ziemi nie mierzył. Erastotenes objeżdżał ; które wypływało z pomiaru Pozydoniusza, żyjącego przed 1600 lat! cały podówczas prawie znany świat, miał już lepsze pojęcie o wiel- ; Dopiero z początkiem 16 wieku pojawia się na nowo kwestya rozmia-kości ziemi; mąż ten zszedł w roku 194 przed Chrys. dobrowolną j rów ziemi, a tą rażą podejmuje się rozstrzygać ją lekarz francuzki. śmiercią głodową z tej ziemi, którą pierwszy z ludzi mierzył. Sposób i Fernel mierzy w roku 1525 odległość z Paryża do Amiens, licząc pomiaru mędrca tego, o tyle jest ciekawym, że dzisiaj jeszcze w za- i obroty kół bryczki swojej. Niedokładność pomiaru podobnego jest sadzie jest używa ym. Przebywając w mieście Siena, dzisiejszem Assce- j widoczną, pomimo to wykonywa dopiero w 110 lat później, Anglik Nor-sen w Egipcie północnym, zauważał Erastotenes, że cień tamże znaj- j wood ponowny pomiar, mierząc odległość z Yorku do Londynu, za dującego się gnomonu (wysokiego obeliska ustawionego na cele po- : pomocą łańcucha. Lecz i pomiar łańcuchowy tej 300 kilometrów dłu-miaru czasu,) znika zupełnie każdego roku w dniu 21. marca. Kieru- j giej linii, był za mało dokładnym, by doprowadzić do celu pożąda-nek pionu miasta Siena, był przeto oraz wizurą ku słońcu. W Ale- i nego. Dopiero wynalazek Sneliusza, metoda tryangulacyi, sprowadza po-ksandryi zaś, tej siedzibie oświaty, miała się rzecz inaczej ; usta- | miar ziemi na inne tory. Sneliusz, mierzył w roku 1615 w pobliżu mia-wiony tam gnomon rzucał na dniu tym cień pewnej długości, a cień : sta Leiden, oddalenie wynoszące V2 kilometra, lecz pomiary jego nie ten leżał w kierunku północnym. Kierunek cieniu zdradzał, że Aleksan- ; powiodły się z przyczyny niedokładności przyrządów mierniczych, drya leży na północ od Sieny, z długości zaś cieniu jakoteż wysokości i Dopiero później (L64) wykazał Picard całą wagę i doniosłość tryan-gnomonu, oznaczył Erastotenes kąt, jaki zawiera wizura ku słońcu j gulacyi, która odtąd niezbędną się stała przy wszystkich pomiarach, z kierunkiem pionu, i przekonał się, że wynosi 7°20¹ czyli że jest ł/*o częścią koła mającego 360°. Kąt ten, jak to sobie łatwo wyobrazić można, jest tej samej wielkości, jak ten, który zawierają miedzy sobą obydwa, z centrum ziemi do miast Sieny i Aleksandryi pocią- j na powierzchni ziemi znajdujących się punktów, a po drugie: oznaczyć gnięte promienie. A ponieważ odległość miast Aleksandryi i Sieny i    zawijają między sobą dwa promienie pociągnięte z centrum

podawano na 5000 stadyów, więc musiało być oddalenie to t/i0 częścią j ^u 0WJm punktom. Pomiarem odległości tych na powierzchni zie-całego obwodu ziemi. Obwód ziemi wynosić przeto musiał 50X5000= j ra* obranych punktów zajmuje się właśnie tryangulacya, podczas gdy 250000 stadyów. Co jest stadyum, do niedawna jeszcze nie wiedziano, i wym'ar kąta zawartego promieniami tych punktów wchodzi w zakres dopiero w roku 1876 Lepsius wykazał na podstawie starożytnych za- ; astronomii. Myśl zasadnicza tryangulacyi polega w tem, że się mierzy pisków, że stadyum równa się 180 metrom, podczas gdy Kolumb mnie- ; bezpośrednio, względnie krótką tylko linię, obliczając za pomocą trój-mał, że stadyum równa się ‘/s mili rzymskiej przyjmując, że mila j kątów, na podstawie wymierzonej linii, długość daleko większego rzymska równa się mili włoskiej czyli stadyum = 150 metrom, i na powierzchni ziemi. Wypośrodkowanie zaś kąta, zawartego Mniemanie to było właśnie powodem, że się odważył objeżdżać nie i    dwoma promieniami, odbywa się w sposób następujący,

wielką w jego oczach ziemię, jaką być musiała    podług podówczas    ;    oznacza a kąt, jaki zawierają promienie ziemi pociągnięte do

najnowszych pomiarów, o których później wspomniemy. Podług    Era-    ;    dwóch punktów jej powierzchni; 9, <p, geograficzne szerokości; a> Ai f?e_

stotenesa wynosiłby przeto obwód ziemi 45 tysięcy    kilometrów,    pod-    j    °graficznę długości powyższych dwóch punktów, to zachodzi między

czas gdy w rzeczywistości tylko 40 tysięcy mierzy.    W podobny    spo-    i    wyrazami tymi, jak wiadomo związek następujący :

cosa^scos^. cos9t. cos (a—At) -f- sm 9. sin 9t

Znajdują się zaś obydwa punkta na jednym i tym samym południku, czyli innemi słowy: jest a= Ai wówczas otrzymamy, ponieważ

cos (a — Ai) = cos 0 = 1

cosa —cos¹?, cos?j -j- sin 9. sin 9, a ponieważ, jak wiadomo

sób jak Erastotenes, mierzył w 100 lat później obwód ziemi nauczyciel Cycerona, w roku 135 przed Chrys. urodzony, Pozydoniusz. Filozof ten zamieszkały w Rhodus przekonał się, obserwując gwiazdy, że kąt w centrum ziemi, jaki zawierają między sobą promienie pociągnięte do miast Rhodus i Aleksandryi jest ‘/.s częścią koła, a ponieważ podług podań żeglarzy odległość tych dwóch miast wynosiła 3750 stadyów, więc mieć musiał ob^ód ziemi w okrągłej liczbie 180 ty- ; Cos<p. cos<pt -j- sin<p. sin<?l = cos (9—9,) więc też będzie cosa=cos (9—91) sięcy stadyów, czyli 33 tysięcy kilometrów. Podczas gdy Erastotenes j jub też a =3 9 — 9,. Kąt więc, jaki zawierają promienie pociągnięte znalazł obwód ziemi o 5 tysięcy kilometrów większym, wymierzył go ; z centrum ziemi do punktów na powierzchni ziemi leżących pod ge-Pozydoniusz o 7 tysięcy za nizko. Sprzeczność tych dwóch dat wyka- j ograficznemi szerokościami 9 i <Pt nie jest niczem innem, jak tylko żuje dosadnie mierną wartość pomiarów podobnych. Pomimo to, za- | różnicą geograficznych szerokości owych punktów. Leżą zaś obrane dowalniano się dłużej niż 1000 lat tym wymiarem.    i punkta powierzchni ziemi na jednym i tym samym równoleżniku, to

Szerzące się reformy religijne chrześcianizmu, zagłuszały wie-    j będzie 9    =    9,    =    0    a    przeto    cos«    =    cos    (a    —    Ai)    czyli    a    =    A    — At

dzę co iaz więcej, tak dalece, że pojęcia o kulistości ziemi w krajach    ;    więc    zawarty    dwoma    promieniami    równoleżnika, jest    różnicą    ge

*) W przedmiocie tym Sz. Autor miał odczyt na zgromadzeniu tygodniowem To w., d. t2. stycznia ł>. r. Bed.

ograficznych długości dwóch punktów tegoż równoleżnika. W powyższych formułach zawarta jest zasada pomiarów ziemi, widzimy bo-

12 -

wiem że pomiary odbywać się korzystnie mogą albo wzdłuż południka, ; miary tyczyły się półkuli północnej. A ponieważ pomiar półkuli południowej nie harmoniował z wymiarami na północy, więc mniemano. Znając odległość dwóch pnnktów powierzchni ziemi przez po- i że ziemia ma kształt inny na północnej a inny na południowej stro-miar bezpośredni, jako też kąt, który zawierają między sobą promienie ; nie równika. Zdanie to wywołało ponowną walkę na polu umiejętności; odnośnych punktów, obliczyć można obwód ziemi w następujący sposób : ; poczęto też wykonywać prawie wszędzie, nawet i w Chinach ponowne Wymierzona odległość owych dwóch punktów będzie tą samą :: pomiary ziemi, a prace te sięgały aż do czasów rewolucyi francuzkiej. częścią obwodu ziemi, jaką jest również znany kąt zawarty promie- i Rewolucya, która wywołała przewróć w stosunkach społecznych i za-niami, względem całego koła na niebie. Jeżeli « oznacza kąt zawarty patrywaniach , zrodziła nowe myśli a pomiędzy niemi i mrzonkę o między dwoma promieniami, S odległość dwóch punktów na powierzchni wyszukaniu niezmiennej miary w naturze, która b*r nigdy zaginąć nie

mogła. Jako miarę taką uznano obwód ziemi, którego 40 milionową część nazwano metrem. Aby zaś wiedzieć jak długim jest metr, trzeba było znać dokładnie wielkość równika; ku temu celowi ucliwa-czonych zasad wykonał, jak już wspomniano, w roku 1661 Picard po- ; łono w roku 1792 ponowny pomiar, który przewyższać miał pod wzglę-miar ziemi, i znalazł, że w pobliżu Paryża mierzy łuk ziemi, obej- : dem obszaru i dokładności pracy wszystkie inne poprzedzające. Łuk mujący na niebie ¹/36a koła czyli jeden stopień, 114 kilometrów. Liczba ; powierzchni ziemi, jaki wymierzyć postanowiono sięgał od Dunkierki do ta ma swą historyę, gdyż służyła Newtonowi jako podstawa du Foruientera, obejmował więc 12 stopni czyli 180 mil geograficznych, i demonstracyi odkrycia praw grawitacyjnych.

Łuk który Picard mierzył, przedłużono później, a mianowicie i 1 ambre i Mechain trwały lat 26, ukończono je bowiem w roku 1818. w roku 1683, na obydwie strony, tak że sięgał w kierunku pół- : Gdy jednak wiedza co raz więcej się rozwijała, i wydoskonalać po-nocnym do Dunkierki, ku południowi zaś do Perpignan. Wymiar i częto co raz więcej instrumenta miernicze, stał się ponowny wymiar odcinku Paryż Dunkierka oddano panu La-Hire, podczas gdy : rzeczą konieczności, zwłaszcza że potrzeba posiadania dokładnych map astronom Cassini zajął się pomiarem na południu leżącej linii : wojennych co raz silniej uczuwać się dawała. Na czele ponownych po-Amiens-Perpignan. Cała linia Perpignan - Dunkierka obejmowała 8 ; miarów stanęli uczeni Gauss, Bessel i Struwe a praca ich olbrzymia stopni, czyli blizko 900 kilometrów, a pomiar jej wymagał pracy lat 35, i zajęła lat 35. Pomiary te obejmowały przeszło 250 trójkątów i stały ukończonym bowiem został w roku 1718. Jako długość stopnia, otrzy- się powodem wynalazków i spostrzeżeń, które zaliczać trzeba pomiędzy mali: La-Hire 56.960 toiz, Picard 57.060 toiz, Cassini 57.098 toiz ; zdobycze na k wiek nasz zdobiące. Gauss, jak w każdym zawodzie, (toiza równa się 1.96 metra). Idąc ku południkowi zdawał się być sto-i którym się zajął, tak też i tutaj zaprowadził reformy, które stanowią peń co raz dłuższym, co wskazywało, że ziemia nasza powinnaby ; epokę w rozwoju pomiarów ziemi naszej. Marki, czyli znaki tryangu-mieć kształt jaja, czyli ciała rotacyjnego, którego oś dłuższa jest osią : lacyjne stawiano dotąd w nie wielkich tylko oddaleniach od siebie; obrotu. Wynik cen sprzeciwiał się najzupełniej twierdzeniom Newtona, i 5 do 10 mil od siebie ustawione punkta trzeba było już oświecać który dowodził, że ziemia, jako ciało niegdyś ciekłe, na biegunach za- i ogniem bengalskim itp. Za pomocą małego lusterka, rzucał Gauss klęśnięfą, spłaszczoną być musi, i mieć tern samem kształt powstały ; promienie słoneczne do odległości 20 mil czyli 150 kilometrów, a wirowaniem elipsy o krótszą jej oś. Podług zapatrywań Newtona była ; przyrząd jego, Heliotrop, stał się odtąd niezbędnym już instrumentem ziemia podobną do pomarańczy, podczas gdy pomiary francuzkie wska- wszelkich pomiarów ziemi naszej, zywały na podobieństwo jej do jaja. Z zauważaniem tych okoliczności wchodzi pomiar ziemi w nowe stadyum, sprzeczności powyższe bowiem pouczyły, że nie tylko znać trzeba wielkość, ale nadto i kształt ziemi I naszej. Sprzeczność wzmiankowana stała się powodem zaciętej walki i na polu umiejętności. Francuzi bronili pomiarów ziomków, Anglicy ; zawierzali geniuszowi Newtona. Zapomniano widać przy całym sporze i o cennych spostrzeżeniach Francuza Richer w Cayenne, Który już Statystyki miçdzyilEirodOWGj i pOWSZ6ChHGJ kolßl ZGl&ZIlyCll w roku 1672 zauważał, że wachadło jego zegara wolniej się porusza w Cayenne niż w Paryżu, że więc siła ciążenia mniejszą być mus

w pobliżu równika niż w oddaleniu. Ziemia nie mogła w obec tego [inżyniera, naczelnika biura statystycznego towarzystwa kolei Karola Ludwika, faktu mieć kształtu kuli, lecz musiała być ciałem z powierzchnią owalną, której części będące w pobliżu równika, więcej są oddalone od środka ziemi, niż części leżące bliżej bieguna. Powodem zmniejszania się siły ciążenia w pobliżu równika, jest większe oddalenie tychże punktów powierzchni od środka ziemi, w skutek czego siła odśrodkowa większą jest w pobliżu równika aniżeli w okolicy bieguna; wzbudzona bowiem wirem ziemi siła odśrodkowa, działa w odwrotnym kierunku siły ciążenia i osłabia ją tern mocniej im więcej się zbliżamy do równika. Spostrzeżenia Richera przemawiały za zdaniem Newtona

lub też wzdłuż równoleżnika.

ziemi, 0 obwód całej ziemi, to istnieć musi proporcya

cz : 360

o

•= S : O z której wypada O — 3608- Na podstawie przyto

bratał z sobą dwa morza. Pomiary, których dyrekcyę ol jęli uczeni De-

(Dokoń. nast.)

090

Wzory tablic (tableaux)

opracowane i wydane przez

JAROSŁAWA MICHAŁOWSKIEGO

byłego komisarza c. k. generalnej inspekcyi kolei austryackich.

Przedstawione IX. kongresowi statystycznemu międzynarodowemu w Bu-da-Peszcie w sekcyi VI. i zalecone przez walne zebranie korgresu z dnia 7. września 1876 komisyi specyalnej, utworzonej dla sprawy międzynarodowej statystyki kolei żelaznych, a wniesione na posiedzeniu komisyi zwołanej w Rzymie dnia 8. września 1877.

Sprawa międzynarodowej statystyki kolei żelaznych

i popierały je w sposób świetny i przekonywający; pomimo to jednak i była na porządku dziennym kongresów międzynarodowych, nie zdołały odwieść Francuzów od zapatrywania powziętego z pomiarów bezpośrednich i dopiero gdy co raz więcej szala przechylać się poczynała na korzyść Newtona, a walka toczona na polu umiejętności . ogarnęła cały świat uczony, zdecydowali się Francuzi do pomiarów : wynikiem, ponownych.

począwszy od paryzkiego w r. 1855 aż do peszteńskiego w r. 1876, lecz nie osiągnęła załatwienia z praktycznym

Na kongresach tych przedłożono bardzo znaczną ilość Według nowego planu pomiarów, ułożonego przez paryzką aka- j programów i memoryalów. Wszystkie te prace są wynikiem demię umiejętności a sankcyonowanego przez Ludwika XIV., wymięto- j j-dznych zapatrywań i zgadzają się tylko w tern, że starano nym być miał południk w dwóch ile możności najwięcej od siebie od-dalonych miejscach, a mianowicie w Peru i Laplandii. Do Peru wysłano w roku 1735 panów Bougueur, La Condamine, Godin i Ulloa, podczas j sprawy ; mojem zdaniem zboczono nadto od zagadnienia głó-gdy uczeni Camus, Clairaut, Lemonier, Maupertius i Quthier rozpo- j Wliego to jest, ustanowienia podstaw międzynarodowej poczęli rok później pomiary na lodach północy. Astronom La Caille po- i wszechnej statystyki kolejowej, został w Paryżu celem ponownej rewizyi wymiarów panów La Hire,

Picard i Cassini. Obydwie wyprawy jakoteż rachunki pana La Caille

pouczyły, że jeden stopień mierzy; w pobliżu równika 113, w sercu. ,    . .    .......

Francyi 114, w okolicy bieguna 115 kilometrów. Wynik ten zakończył j ciekawe w szczegółowym spisie pewnej sieci kolejowej, walkę na korzyść Newtona, i zadawalniano by się nim pewnie przez j zarówno jak wyniki O ilości, kierunku, pochodzeniu, warto-

długie lata, gdyby nie pomiar pana La Caille z roku 1752 wykonany j-

na przylądku Dobrej Nadziei. Pomiar ten był wówczas jedynym jaki

miano z południowej półkuli ziemi, podczas gdy wszystkie inne po- i sanej i wydanej, zamieszczamy z wiedzą autora. Redak.

się uzasadnić szczegóły nie ustaliwszy poprzednio rdzeni

Szeregi rozmaitych szczegółów dotyczących stosunków technicznych dauej kolei są bez wątpienia bardzo ^aźne inadzwy-

*) Tłómaczenie niniejsze oryginalnej pracy po francuzku napi-

ści, przeznaczeniu i cenie towarów przewożonych kolejami dochody kolei rossyjskich, w 25 wielkich tablicach i 16 ze-główną podstawą statystyki handlowej — lecz co do staty- stawieniach z wielką liczbą rubryk. Statystyka kolei austrya-styki powszechnej wypada przedew3zystkiem w’ystudyowaé i ckich (nowe wydanie z r. 1876) zestawiona w ministerstwie

handlu jest jako praca specyalna może najwięcej wyczerpu-Dążność jednakowoż rozszenia poszukiwań i pomnożę- jąca, zawiera 1937 rubryk oprócz tablic towarowych.

Jak widzimy nie brak nam doskonałych statystyk spe-

dokładnie określić program ogólny.

nia liczby kolumn tablic statystycznych wzrastała ciągle ; zanadto przemyśliwano o wyszukaniu nowych szczegółów ; cyalnych, bardzo starannie zestawionych, ani też dat bardzo w celu pomnożenia znacznej ilości już zebranych. Porównaj- szczegółowych dotyczących pewnego państwa, równocześnie my tylko spis danych kongresu paryzkiego z memoryałami jednak zauważyć musimy, że prace te nie zostały wykonane późniejszemi a przekonamy się, ze sprawa w ten sposób po- w celu zużytkowania powszechnego. Potrzebujemy przestawiona, nieuwzględniając nadto ograniczonego czasu trwania dewszystkiem zestawienia ogółowego, zaw ierającego dane rozpraw kongresowych, nie mogła dojrzeć i wywołała tylko wszystkich kolei świata a co najmniej kolei europejskich, uchwały bez żadnej praktycznej wartości, o których już za- zestawienia, obejmującego tylko dane ważniejsze a wspólne pomniano.

wszystkim kolejom.

Program kongresu paryzkiego zawiera szereg zasad i

Na kongresie peszteńskim w r. 1876 posiedzenia sekcyi VI, której zadaniem było między innemi zastanawiać się szczegółów ważnych dla zestawienia statystyk, któreśmy na-także nad statystyką kolejową, wypełnione były prawie wy- zwali specyalnemi. Program ten służył jako punkt wyjścia łącznie dyskusyą nad spisem towarów dla statystyki handlo- ^la znacznej ilości wniosków późniejszzch, dążących bez-wej, tak że dla sprawy statystyki kolejowej pozostała za- ustannie do rozszerzenia i pomnożenia danych, ledwie godzina czasu na ostatniem posiedzeniu. Mimo to postąpiła sprawa o krok naprzód, zgodzono, się bowiem, że peszteńskiemu znajdujemy memoryały p. Beóty i Dra. sprawa ruchu towarów będzie osobno traktowaną i wybrano Bela Weisz, które zajmują się jedynie ruchem towarowym specyalna komisyę z poleceniem zastanowienia się nad ;aa kolejach żelaznych, sprawą, która została tymczasowo wnioskami    przedłożonymi    i    poczynienia ostatecznych propo- wykluczoną z programu statystyki powszechnej    kolei żela-

zycyj na    przyszłym    kongresie.    znych    i przydzieloną do statystyki handlowej;    dalej memo-

ryał p. A. de Wendrich, traktujący specyalnie tylko kontrolę nad ruchem i zamianą wagonów kolejowych. Memo-ryały    pp. Karola Thot i N. Anuensky, jak też    p. R. Griffen

i mój    wychodzą z zasad zupełnie przeciwnych.    P. Thot kie

rował się głównie statystyką związku kolei niemieckich, p. Annensky programem paryskim ; obaj ci panowie stają w obronie statystyki założonej na szerokich podstawach, bardzo szczegółowej, podobnej do pierwowzorów już ustanowionych. P. Thot proponje nawet specyalna statystykę budowli kolejowych. P. Annensky przedstawia dane zawarte już w programie paryzkim, lecz znacznie rozszerzone i pomnożone, zestawione w kategorye i grupy, lecz nie tworzące jeszcze tablic statystycznych. P. Giffen i ja zgadzamy się co do ograniczenia ścisłego statystyki powszechnej umieszczając tylko dane ogólne, powszechne. Tablice p. Giffen Statystyki państwowe wydawane peryodycznie mniej | Są więcej ograniczone, może nawet więcej ścisłe niżeli moje : lub więcej regularnie są pracami specyalnemi, ułożonemi j aje wdając się w dalszy rozbiór tychże chciałbym w kilku wedle potrzeb lub wskazówek szczegółowych pewnego pań- głowach przedstawić zasady i wyjaśnić powody, które stwa. Założone najczęściej podług planu bardzo obszernego, : kierowały przy zestawieniu moich tablic statystycznych, zawierają wszystkie możliwe szczegóły dotyczące konstrukcyi : i organizacyi pewnej sieci kolejowej i wprowadzają daty bar- i dzo drobnostkowe, odnoszące się do właściwości stosunków ;

Zanim przystąpię do omówienia memoryałów przędło żouych kongresowi i obecnego stanu całej sprawy, chciałbyn zaznaczyć, okoliczność, która wpłynęła znacznie na przebieg tejże. Zobaczymy, że różnica zdań co do szczegółów, dążność wprowadzenia w przyszłe tablice statystyczne nadmiari dat specyalnych, które tylko utrudniają poszukiwania osta teczne oraz inne trudności powstały z powodu, że oglądano sie nadto na wzory już istniejące. Myślą przewodnią było, ż< statystyka międzynarodowa powstać może z kompilacyi statystyk specyalnych głównych państw. Wedle wykazania stosunku między powyższemi działami a statystyką międzynarodową jak również oceny różnych wniosków poczynionych w tej mierze na kongresie, konieczną jest znajomość statystyk tegoczesnych.

państwa; są to monografie pojedyńczych sieci kolejowych. Nie podobna umieścić na tern miejscu opisu chociażby nawet bardzo ogółowego treści tychże, w celu porównania. Zbadawszy je, uznamy, że różnią się bardzo w sposobie urządzenia. Wystarczy nadmienić liczbę rubryk prac główniejszych ażeby uwydatnić te różnice. Statystyka pruska ( Statistische Nachrichten über die preussischen Eisenbahnen y zawiera 1535 danych i podaje nawet rysunki wszystkich uszkodzonych osi. Pierwszy tom statystyki francuskiej zestawiony w ministeryum handlu zawiera 181 danych, odnoszących się jedynie do warunków technicznych założe-

Pomiędzy memoryałami, przedłożonymi kongresowi

(C. d. n.)

mną

Młoty parowe o działaniu bezpośredniem.

Rozprawa napisana przez inżyniera

Edwarda Uderskiego

przedłożona w roku 1876 lwowskiej c. k. akademii technicznej z powodu ubiegania się autora o katedrę technologii mechanicznej.

(Z rysunkiem- na tab. II.)

(Dokończenie).

IX.

Najnowszym i najdoskonalszym systemem młotów pa-nia kolei żelaznych. Statystyka związku kolei niemieckich, i rowych z samodziałającem stawidłem, jest młot przedsta-jedyne dzieło zbiorowe, zawiera w 813 rubrykach dane kilku i wiony na szkicach fig. 11, 12, 13 i 14 (tab. I.). System ten państw. „Koleje èelazne rossyjskie*, dzieło nie urzędowe i jest obecnie tak rozpowszechniony, że spotykamy go prawie wydawane przez p. Jana Bloch wykazuje jedynie wydatki i ! w każdej fabryce i w każdym większym warstacie, jakkol-

Z powyższego widoczuem jest, że otwarcie dolnego albo górnego wpustu dla pary zależy zupełnie od pozycyi Para wpuszczona przez rurę /' (fig. 11.) dostaje się j zębów p i p' a ponieważ zęby te można posuwać po prętach do małego bocznego cylindra I który pełni funkcye skrzynki j i qx za pomocą rączek t i t\ może więc robotnik prowa-parowej. W cylindrze tym (fig. 12) porusza się podwójny j dzący młot, oddalić lub zbliżyć zęby p i p' jak mu się po-tłok, osadzony na jednym i tym samym trzonie. Oba tłoki i doba, a zatem powiększyć lub zmniejszyć wysokość spadu, są zamknięte na zewnątrz a otwarte wewnątrz jak to uwido-i Rączki t i t' umocowane są w zębicy aby położenie zębów cznia przekrój G D. Przez otwór c wchodzi para pomiędzy \p i p' nie zmieniło się podczas ruchu, tłoki. Każdy z tych tłoków ma otwór a\ zupełnie równy; Przed rozpoczęciem roboty ustawia robotnik zęby pip’, co do wielkości i formy otworowi« w ściankach skrzynki pa- j pierwszy podług źądaQej wysokości spadu, drugi podług rowej. Jeden z otworów czyli wpustów « komunikuje z gór-; rozmiarów przedmiotu który ma być kutym, reguluje szyb-ną częścią głównego cylindia, drugi z dolną jego częścią. ; ko§d uderzed [ siłę ich, działając na rączkę u której nadaje Para wyszedłszy z wpustów a (fig. 13) napełnia naprzód • ZądaQą pozycyę pomiędzy bokami kąta ß, następnie wpu-pizestrzeń próżną między skrzynką (cylindrem I) a właści-1 szcza parę i młot funkcyonuje z największą dokładnością, wyin cylindiem tłoka, i wchodzi następnie do cylindra przez • pja otrzymania ruchu należy zamknać kurek parowy albo otwory w znajdujące się na jego obwodzie. Otwory b i b’|przy8Imąć rączkę * do zewnętrzego boku kąta ß. służą jako wypusty.. W pozycyi na fig. 12. uwidocznionej; Ząb p' jest umieszczony w pewnej wysokości po nad jest stawidło na najniższym punkcie, dolny wpust jest : kowadłem, ma także pewną własną długość, summa więc otwarty dla pary, górny w komunikacyi z powietrzem ; długości doprowadzona chociażby i do minimum spra-przez b. Gdy stawidło posunie się do góry o długość a!wia, źe walec r dotknie zęba p' już wtedy, kiedy ciężar dolny wpust będzie w komunikacyi z powietrzem przez b ; młotowy nie dojdzie jeszcze do kowadła, a zatem następuje a górnym wpustem wejdzie para nad tłok. Ruch więc sta-widła czyli długość x jest bardzo małą i wynosi 0*035 metra.

wiek z różnymi zmianami. Podajemy tutej szkic i opisanie i miota systemu *Poulot Bllrall“ w Paryżu.

otwarcie dolnego wpustu za wcześnie. Ten czas jednak jest tak mały, że okoliczność ta nie wywiera prawie żadnego szkodliwego wpływu. Zarzucić jednak można młotowi temu oprócz w kierunku pionowym jeszcze obrotowo około tej osi. : skomPlikOWauą jego konstrukcyę. Zanim bowiem ruch zebu W skutek takiego ruchu obrotowego    np.    o kąt ß (fig. 13), . ^ }ub p'    udzieli się stawidtu za pośrednictwem drobnych a

nie pokrywa już otwor a otworu a przez    co przerwaną zo- ; Ocznych    części składowych, przezwyciężone być musi    zna-

staje komunikaeya między skrzynką stawidła a właściwym ; CZ110 tarcie, któremu towarzyszą uderzenia tak, że przy cylindrem, pomimo że otwory te w jednej i tej samej wy- ; sZybkim ruchu młota a szczególnie przy większej jego wa-sokości się znajdują.    : dze lamią się łatwo drobne części składowe. W skutek tej

Za pomocą więc ruchu obrotowego osi można postawić i okoliczności, młoty takie nie przechodzą 1000 klgr. wagi. tłoki w stosunku do skrzynki we wszystkich moźebnych j Najczęściej waga ich jest pomiędzy 200 i 500 klgr. i w tych pozycyach w granicach kąta ß i wpuszczać w taki sposób | granicach oddaje młot ten przy kuciu wielkie usługi. Wi-parę od maximum aż do zera. Ruch    ten    nadaje się osi za i działem    pięć takich młotów kujących żelazo i stal na    osie

pomocą rączki u (fig. 11) osadzonej    na    końcu trzona ki ji koła wagonowe, biją one po 250 razy na minutę i    dają

i poruszającej się po wycinku łukowym pomiędzy dwoma ! nadzwyczaj dokładne rezultaty, zębami, które stanowią granicy kąta ß. Przyrząd ten daje' możność zmienienia szybkości uderzeń i ich siły.

Oba tłoki osadzone na wspólnej osi k i mogą poruszać się

X.

Chcąc rozwiązać zadanie w myśl warunków ustępu I i proponuję skonstruowanie młota parowego podług szkicu j umieszczonego na tab. II.

Na trzonie cylindrycznym młota, (fig. 1) którego

Na ciężarze młotowym znajduje się mały walec r (fig. 11. szkic lewyy obracający się około swej osi, która jest stale przymocowana do ciężaru młotowego. Dwa zęby I p \p’ których boki pionowe zakończone pochyłami płaszczy- j

a ß i a na

znami wystają na zewnątrz tak, źe podczas ruchu młota j dolną konstrukcyę zastosowałem do ciężaru od 12 do 15.000 walec r dotyka je i naciska. Zęby te osadzone są za pomoc j narźnięty jest kanalik A B mający kwadratowy profil, wydrążenia wewnętrznego na dwóch pionowych prętach g i ą , i Obrączka G (ftg. 6) nałożona jest na trzonie tym bez tarcia których końce górne połączone są zawiasami z dwoma koń-ia na wewnętrznej kołowej powierzchni obrączki tej znajduje cami złamanego drąga g h cf mogącego się obracać około ; główka kwadratowej formy D, która zapełnia sobą osi h. Drugi koniec tej osi, (fig. 11 szkic prawym służy za ! profil kanalika A B z lekkiem tarciem. Na kółku (obrączce) punkt stały drągowi i h 7z’, który w i połączony jestj^ spoczywa system trzech bloków a. ß a tak z sobą jak obrączką z trzonem stawidłowym k i; obrączka ta (fig.lé)ji z kółkiem C stale połączony. Kółko C wchodzi z lekkiem umieszczona jest pomiędzy stożkowemi wypukłościami trzona, ! tarciem w otwór kołowy płyty C za pomocą połączenia za pomocą których ruch drąga komunikuje się trzonowi k i, j widocznego na fig. 9. Płyta C złożona z dwóch kawał-nie tamując ruchu obrotowego tegoż. Ruch stawidła ! ma na zewnątrz formę kwadratową, i umocowana jest odbywa się więc w sposób następujący: Walec r spotykając ! za pomocą prętów żelaznych i imek do słupów młotowych jeden z zębów, naprzykład p,' pociska nań, ten ostatni ! (f*9- *>)• Zadaniem płyty C’ umocowanej w ten sposób jest cofając się razem z prętem ęf działa na ramię złamanego ! otrzymać kółko G a z nim i system bloków drąga i obraca oś h, ta zaś porusza za pomocą drąga ihh¹ ; jednoj i tej samej wysokości.

trzon stawidłowy a zatem i tłoki w parowej skrzynce. Aże- i Kanalik AB nacięty jest na trzonie w formie helissy, by ruch stawidła nie mógł być większym, jak potrzeba, j a zatem nada ruch pionowy trzona kółku G i blokom a, ß przeciwny koniec drąga i h h' suwa się po łuku h” h' h¹”, ! i a ruch obrotowy. Bloki te połączone są za pomocą pasa

tak źe brzegi h” i hograniczają ruch.

i rzemiennego z systemem innych trzech bloków a’ ß’

ugrupowanych co do wielkości średnic przeciwnie pierwsze-; Gdy młot stanął na kowadle, koło L zatrzymało się w po-mu systemowi i leżących na tej samej wysokości tak, że j zycyi a’t a koło L’ idąc dalej w skutek szybkości nabytej* blok a najmniejszej średnicy w pierwszym systemie odpo- i zatrzymuje się dopiero wtedy, kiedy ząb M uderzy o skrzy-wiada blokowi <x o średnicy największej w drugim systemie. ; dło II i posunie go na kąt a (fig. 7.) W tej chwili wpust Bloki ui¹ ß’ a’ stale z sobą połączone osadzone są na osi i dolny otwiera się, młot się wznosi, koło L obraca się pionowej, obrotowej, GH(ftg.l,3). Oś ta porusza się w dwóch i w stronę przeciwną i pociąga za sobą koło L’ oparłszy mufach stałych, umocowanych do kolumny i nakrywy. Na | brzegiem a o brzeg b. Tak dochodzą oba koła do pozycyi tejże samej osi (fig. 6,7) osadzone jest stale kolo LL’ skła-j/z#. 6. a ząb M przekręca skrzydło R o kąt <p odmykając dające się z dwóch okrągłych części: L połączonej stale | wpust górny; młot pada, koło L obraca się tak jak po-z blokami i L’ ruchomej około obwodu koła Z, tak że po-jkazuje strzałka a kółko L’ uczestniczy w ruchu tym dołączenie L z L' uskutecznione zupełnie tak samo jak C z C' \ piero wtedy gdy a’ oprze się o b\ Ponieważ kółko L nie na fig. 9. Na obwodzie koła L znajduje się wycinek a a\ ! zawsze zatrzyma się w t ale w mniej lub więcej bliższym wewnętrznej stronie koła L’ koncentryczna, wystająca j punkcie stosownie do grubości przedmiotu kutego, wycięcie część bb’ której wysokość rówua się głębokości wycinka aa’, i więc aa’ powinno być 2bb’ aby w żadnym razie przy Część wystająca bb' krótszą jest od wycinka aa’ o ilość i uderzeniu brzeg b nie mógł dójść do a. Ruch koła L — 360 — y a'b\ Na zewnętrznym obwodzie kółka L’ umocowany jest : a ruch koła L’ = 360 -f- nacięcie więc helissy na postale ząb M którego boki mają formę rozwinięcia kola. Trzon i wierzchni trzona powinno odpowiadać kątowi 360 — f. Na stawidłowy NO przechodzi przez dwie mufy Pi Q umoco- j rozwiniętej powierzchni trzona głównego (fig. Ł) podawane jako konsole do kolumny młotowej a na tymże trzonie | gniemy linie ab w taki sposób ażeby umocowane jest skrzydło R o które zaczepia ząb M podczas obrotu koła L’. Stawidło, którego wysokość widoczna naiuacHwszy następnie kanalik po ab jesteśmy pewni że cał-fig. 1. a przekrój na fig. 2. znajduje się na połowie wyso- i kowite wzniesienie młota sprawi obrót na 360 — f. kości cylindra głównego. Skrzynka stawidłowa ma formę cylindryczną; połowa jej a oraz główny cylinder okryte sąikażdem uderzeniem młota obrót 360 — f niezależnie od metalowym płaszczem formującym w taki sposób przestrzeó i cx7 młot spada z całej czy z mniejszej wysokości. Gdy wolną SS¹ (fig. 2.); skrzynka ma trzy pionowe, czworobo- i młot spada z mniejszej wysokości otrzymamy na kółku L cznie wycięte otwory m m' i n, pierwsze dwa wpusty, i obrót żądany 360 — ? nakładając pas rzemienny na odpo-ostatni wypust (fig. 5.J. Tłok (stawidło) zapełnia całkiem ; biednie dwa bloki aa ßß’ i as’. Średnicy bloków tych są cylinder stawidłowy, forma jego profilu widoczna na fig. 2. i w takim stosunku że a — a\ ß = 2fi’ a a — 3a\ a za-a wysokość na fig. 5. Otwory dla pary m" m"‘ są zupełnie i tern możemy wysokość spadu zmienić na x/% i na */3 tych samych rozmiarów co otwory m i m. Fig. 5. daje ro-: normalnej wysokości. Zmiana komunikacyi jest bardzo zwinięcie połowy wewnętrznej powierzchni skrzynki i ro- i łatwa do wykonania: na blokach robią się w tym celu zwiniętej zewnętrznej powierzchni stawidła w dwóch kran-! nacięcia, które pas chwytają, jednak zmiana taka robiona cowych pozycyach.

na

aa : a‘a" = © : 360°

Głównym warunkiem jest ażeby kółko L odbyło za

być może tylko w chwili gdy ciężar spoczywa na kowadle, dla tego, aby początkowa pozycya koła L odpowiadała zawsze pozycyi na fig. 7.

Głównym warunkiem ruchu dobrego jest doprowadzenie do minimum tarcia na dotykających się powierzchniach składowych części, a najważniejszem w tym względzie jest iółko L’ i jego połączenie z kółkiem L.

Ponieważ ruch kółka V a zatem i ruch stawidła

Para wchodzi do skrzynki przez rurę f i za pomocą otworów m" m'" wchodzi podczas ruchu obrotowego tłoka do otworów m i m\ przez nie do przestrzeni S i S’ a względnie do górnej i dolnej części głównego cylindra ściany IV ii’ i kh’ (fig. 1 i 2) dzielą przestrzeń SS’ na dwie oddzielne części z których jedna jest w komunikacyi z górną a druga z dolną częścią cylindra głównego. Jeżeli p oznacza szerokość otworów m, m' m" i m'" cały ruch stawidła będzie 2p a odpowiedni kąt nazwijmy f. Dla

ograniczenia ruchu stawidła umocowane są na wewnętrznej:    ₀ ,    . .    ,    .    ...    ...

°    ,    ...    ,    . .    ,    . i Podczas posunięcia trzona stawidło wego na dół posuwa

powierzchni skrzynki dwa krawędzie w w’ odpowiadające j się jedQ0c2eśnie skl.2ydio fj a2eby więe ząb M J₆ , we

bokom kąta ®. Oprócz ruchu obrotowego może jeszcze sta-:    ,, . ,    ,    ,    ...    ,    „    .    .,    ,,

,⁵    ,    '    ,    ; wszystkich pozycyach stawidła skrzydło to zaczepie, długość

widło poruszać się pionowo na cała wysokość skrzynki, j.    infla b é > od h (ß 5

Z dwÓch pozy^ Podstawionych na ßg. 5., pierwsza daje j Ab trZ011 mloto z narzQiętym Qa nim kaiialem

maximum pary, druga minimum czyb zero, gdyż w tym | hod r20Z dao cylindra nie spowodował uchodzenia ostatnim razie otwory skrzynki przedzielone są od otworów |pary przez profii kaüalika? moŹQaby ^ kołQierza czyli

S aW1 a pe aa Cz^. C1^’ w W7S° 0 C1 X ’ \ ⁰ ^omua^acya i obrączki ruchomej z częścią wystającą a zapełniającą profil z wypustem ma jeszcze miejsce na wysokości y. Między j kaualika> 2daje mi się jednak, że i zwykłe pudło pakunko-

emi s rajnemi pozycyami jest wyso ośc , na której | vy0 przedstawione na fig. 8. odpowie celowi, gdyż przy mo-mozna stosownie do potrzebnej szybkości ruchu dowolne wy-1 caem seiśnięeiu kłaki zapełnią profil kanalika tak silnie, że bierac punkta. Ruch ten pionowy nadaje się stawidłu za i ara nie uidzie pomocą rączki O. Ażeby podczas ruchu stawidło nie mogło : ^ zmienić nadanej mu raz pozycyi, umocowuje się dwie ruchome odbrączki o' i o" (Stellringe).

oparty jest na rozpędzie czyli na cbyźości nabytej, więc przy rozpoczęciu roboty musi wpust dolny otwarty być

. i ręką robotnika.

Ro zmaitości.

Ruch obrotowy stawidła otrzymuje się w sposób na-

stępujący. pionowy ruch młota nadaje ruch obrotowy blokom j ₀₍ibyj₀ się walne zgromadzenie członków Towarzystwa technicznego a, ß i 8 te zaś udzielają go blokom a’ ß’ a’ i kołom L i L’. j krakowskiego. Po zagajeniu licznie zebranego zgromadzenia przez

— Krakowskie To w. techniczne. W d. 7. stycznia b. r.

przewodniczącego Dra Brzezińskiego, sekretarz prof. Lindquist, zdał j szczają ryby wodę rzeki, uchodząc do morza, a żegluga jest w tej sprawę z dotychczascwej działalności Zarządu i Towarzystwa, po i części bardzo utrudnioną. Również wywierać to musi nader niebezpie-czem skarbnik przedłożył budżet na rok bieżący, który zgromadzenie i czny wpływ na zdrowie nadbrzeżnych mieszkańców i majtków. Obe-przyjęło en bloc. Członek F. Zaremba wniósł imieniem komisyi lustra- i cnie zajmują się Anglicy bardzo gorliwie usunięciem tej plagi. Spo cyjnej udzielenie absolutoryum dotychczasowemu zarządowi, do czego j dziewają się zarazem, iż na drodze chemicznej uda się z czasem wy-zgromadzenie chętnie się przychyliło. .Nastąpił wybór nowego zarządu i naleść środki usuwające szkodliwy wpływ organicznych części, na rok bieżący, w ktorego skład weszli: Dr. Brzeziński Dyr. Inst. i    (Deutsche Bauzeitung.)

techn., jako przewodniczący; starszy inżynier Matula, jako zastępca i —Konkurs architektoniczny. Z Berlina piszą co nastę-przewodniczącego ; prof. H. Lindquist, jako sekretarz; inżynier Bo- \ puje : Nizki dotąd stan sztuk technicznych w Niemczech i surowe

oceny, jakich doznał wyrób niemiecki na wszystkich prawie wielkich

znański, jako skarbnik; inżynier Braunseis, jako bibliotekarz.

_ Inżynierowie ministrami. Najnowszy gabinet francuski j wystawach, zniewoliły tu wreszcie rząd do czynnego zajęcia się tą

liczy w gronie swych członków dwóch wychowańców paryskiej Ecole i sprawą i podania możnej swej ręki do naprawy złego, które się i w eko-polytechnique, z których jeden już nawet zjednał sobie imię na polu i noinicznym względzie mocno uczuć dawało. Pierwszy ku temu krok techniczno-literackiem. Cb. de Freycinet, minister robót publi-; uczynił minister handlu w roku zeszłym rozpisując konkurs na wielki cznych urodzony w roku 1828 zajmował dotychczas posadę dyrektora j żyrandol salonowy z bronzu. Rezultat tego konkursu niecierpliwie francuzkiej kolei Południowej. Za rządu obrony narodowej powołany był przez Gambettę na trudne stanowisko naczelnika służby ; cie ogłoszony przyniósł nam radośną i zaszczytną dla nas zarazem technicznej w obronie kraju. P. Freycinet jest autorem dwóch powa- ; nowinę, że między premiowanemi pracami znajduje się kompozycya żnych dzieł fachowych: Traité de mécanique rationelle (2 tomy, Paryż j rodaka naszego architekty p. Tadeusza Szafrańskiego. Oglądaliśmy na 1858) i Des pentes économiques en chemins de fer (Paryż 1861). — j miejscu wystawy prześliczną tę pod każdym względem i na wskroś Nowy francuski minister handlu H. Teisserenc de Bort, urodzony ; oryginalną pracę i dzielimy się z wami miłem ztąd odebranem wra-w roku 1814, ukończywszy r. 1835 studya techniczne pracował z razu i żeniem.

w zarządzie kultury tytoniu, a później czynny brał udział w różnych i — Ofiara zawodu. Dnia 30. grudnia z. r. zakończył życie w Me-przedsiębiorstwach budowy dróg żelaznych. W r. 1852 zajmował wy- ; dyolanie słynny architekt włoski Giuseppe Mengoni, który przez wysoką posadę techniczną w zarządzie kolei morza Śródziemnego. Zre- i pracowanie projektu dla pałacu „Galeria VTttorio Emanuele“ uzyskał sztą już po dwakroć piastował w gabinecie francuskim tekę handlu, : sławę światową. Dziwny zbieg okoliczności zrządził, iż mistrz zakoń-mianowicie od r. 1871—1873 i od marca 1876 do maja 1877. Obaj in-i czyi życie w chwili, kiedy wiekopomne jego dzieło, które już w roku żynierowie-ministrowie należą do umiarkowanego stronnictwa repu- ; 1867 oddano do użytku, doznało architektonicznego wykończenia. Będąc przeszkodzonym w przeprowadzeniu architektonicznej ozdoby fa-

_ Kanalizacya w Londynie. Według dawnego systemu kana-i cyaty zaraz po wystawieniu pałacu, odłożył tę pracę na później, czego

lizacyi, zastosowanego w Londynie, odprowadzano nieczystości miasta j dopiero z końcem 1877 r. dokonał. Już był ustanowiony dzień dla uro-kanałami, prowadzącymi przez śródmieście wprost do Tamizy. System ; czystego poświęcenia pałacu i poczęto uprzątać rusztowania, na któpe ten jednak zarzucono ze względów sanitarnych i zastąpiono takowy : wyszedł jeszcze gorliwy architekt w towarzystwie 3 osób, aby zoba-w latach 1859 — 1869 systemem Main-Drainage Works, który polega ; czyć wykonane szczegóły architektoniczne. Przechadzając się po runa ściąganiu nieczystości do 5 wielkich zbiorników, z których wy- : sztowaniu stanął nieszczęśliwie na słabo przymocowanej desce, w sku-chodzą dwa główne kanały prowadzące na ogległość 20 km. (licząc i tek czego spadł z wysokości budynku i w kilka minut wyzionął ducha, od mostu London) wzdłuż obydwóch brzegów Tamizy. Dwa te główne i Oprócz pałacu „Galleria Vittorio Emanuele“ wybudował Mengoni kanały oddają Tamizie odprowadzone nieczystości w odległości 16 km. j wielki gmach dla kasy oszczędności i gmach „Oampo Santo“ w Bolo-od śródmieścia. Przy liściu dwóch głównych kanałów są umieszczone i nii, który zaliczają do najpiękniejszych utworów najnowszej sztuki ar-wielkie zbiorniki, w których się nagromadzają z miasta odprowadzone : chitektonicznej we Włoszech. Wypracowane przez niego projekty tar-nieczystości podczas wezbrania rzeki, przez co dopiero po opa- ; gowicy nakrytej dla miasta Rzymu i bazaru dla miasta Wiednia nie dnięciu wody odpływ do Tamizy nastąpić może, a tern samem j zostały wykonane. Modele pałacu „Galleria Vittorio Emauuele“ i gma-nie mogą kanałami sprowadzone masy wpływać na podniesienie : chu „Campo Santo“ okazywano na wystawie światowej w Wiedniu anormalnego stanu wody. W ogóle starano się przy wypraco- i w r. waniu projektu zadość uczynić następującemu warunkowi : Dla odpływu nieczystości należy obrać nad Tamizą miejsce w takiej i gielski The Builder donosi, że zachodzi wielka obawa pod względem odległości od miasta, aby kanałami odprowadzone masy przy podnie- j trwałości kościoła św. Piotra w Rzymie. Sprawdzono bowiem, że szpary sionym stanie wody nie zostały uniesione przez wezbrany prąd na-! i pęknięcia w górnej części katedry znacznie się rozszerzyły ostatniemi powrót ku miastu. Podobne urządzenie kanalizacyi odniosło w pierw- j czasy. Komisya rzymskiej Akademii sztuk zbadała szczegółowo mury szych latach znaczne korzyści, jak to ze sprawozdania (z roku 1869) : i wykazała, że niemal każda część budynku mniej albo więcej jest po-francuskiego inżyniera Freycinet wnioskować można. Nadmienił i pękana albo usunięta. Żelaznemi obręczami zostały dawniejszemi la-w swojem sprawozdaniu, iż urządzono zamknięte kanały w długości ; tami mury opasane, oraz dla spojenia szpar wpuszczano kamienie dla 132 km., 2 wielkie zbiorniki i 4 pompy działające siłą 2380 koni* i związania murów, lecz znaczna liczba tych kamieni popękała, niezdo-Koszta budowy tej kanalizacyi wynosiły ogółem 105 mil. franków, j łając wytrzymać rozchodzących się murów.

W obec licznych przez 4 mil. mieszkańców odniesionych korzyści, i    __

które p Freycinet w swoim sprawozdaniu wykazał, nie są tak wiel- i kiemi te ofiary materyalne jak się to na pozór wydaje, gdyż utrzymuje, że tylko w skutek racyonalnej kanalizacyi powietrze zostało oczyszczone, ziemia się osuszyła, Tamiza odzyskała swoją pierwotną przeźroczystość, a nawet śmiertelność w nisko położonych częściach ; p. Antoni Pöch, dyrektor ruchu kolei.Karola Ludwika; na jego miejsce miasta znacznie się zmniejszyła. Spostrzeżenia poczynione w naj no w-; mianowany centralny inspektor tej kolei p. Wacław Sladkowski. szych czasach nie zgadzają się jednak ze wspomnionem sprawozdaniem.

Część odprowadzonych nieczystości w ilości 12 mil. metr. sześć, powstrzy-; dzielić z szanownymi czytelnikami: dnia 2 lutego b. r. zakończył ży-maną zostaje przez przypływ i odpływ morza i zamiast spłynąć do ; cie członek Towarzystwa naszego ś. p. August Dawid, inżynier urzędu morza, jak się tego spodziewano, nagromadza się w rzece u ujść ka- i budowniczego miejskiego. Przedwczesny zgon zacnego obywatela, gor-nałów, tworząc w ten sposób namuł odpływający w części ku miastu* i liwego członka Towarzystwa, wywołał powszechny żal u wszystkich w części zaś osiadający na dnie rzeki. W skutek tych przeszkód opu- ; przyjaciół, którym znane były piękne przymioty duszy nieboszczyka.

blikańskiego.

w r.

(D. B. Z.)

1871 : oczekiwany w kołach artystycznych berlińskich i w tych dniach wresz-

1873, od którego to czasu doznało jego imię powszechnej sławy. — Kościół św. Piotra w Rzymie. Dziennik budowniczy an-

Wiadomości personalne.

Na własne żądanie został przeniesiony w stały stan spoczynku

t August Dawid. Z bolesną wiadomością przychodzi nam się po-

Treść: Sprawy.Towarzystwa. — Nowsze poglądy na pomiar ziemi naszej. — Wzory tablic (tableaux) statystyki międzynarodowej i powszechnej kolei żelaznych. — Młoty parowe o działaniu bezpośredniem. (Dokoń.) (z rysunkiem na tablicy II.).— Rozmaitości. — Wiadomości personalne.

Nakładem „Towarzystwa ukończonych techników.“

Z drukarni Kornela Pillera.

.v

y-

/

N

?

&

#

Go*

i* ifoifcl

u-----

■Ö

K

?

/

I

\

«-* *

TT

-r

i

\

X

jjTłótkt

!" T

i

a

v

> "CO-

€

i

18'

tol

o

B

Skrzynka»

itawiottowoo.

»

m n ra

ii

fsc

OM} OL

Z

l---

Po ds i at ka * 1 * £00.

Fip-

\

\

e

P-.

&

*

a>

*•«

Go>

c***

M

v

O -

K

?

i

^P7P777ZT(.

VI

OL

&

£

*

H

? <

PoeLziaÆfco. * A

FfcS.

2?

/Jtawiolio.

Ili

-à

Pod^iûüîko/*4:50.

i

MŁOTY PAROWE

o bezposrednięm działaniu |ary.

ftp-

i i " ff

/

?

Go-*

>-T

:d

OL

I

I

I

I

I

I

I

I

I

$taviolto.

in

*

m

*

m

T

I

riT

4g

/

e

w

=rr:.i'

rrr*’’ęv

H

!5JV

ß

o

/

/

/

V

\

Pootaiof kat * 1 » £00.

/

/

TAB.lt.

F^ '9 •

n

im,

X —‘

f

%

^ń.

*=3

%

o

Go>

i

cr>

*jr

rłt

/

ć

c'

/

» /

y

W

BÜU

>

/ /K

li

S3v'

Ś&* X

IK

\

\

N

/

/

©

L

^ ,t

Fi^8-

k X /^B^x

¥m™

\

/

I

wmm

iiĄ

m

%

1

t

1

E

i

Pocl/Łiatka * -i: SO.

!

SÄ

53*

:

PRACOWNIA STOLARSKA

PRACOWNIA STOLARSKA

BRACI W C Z E L A K

Lwów, ulica Łyczakowska 1. 27.

wykonuje wszelkie wyroby w zakres stolarstwa wchodzące, jako to :

Drzwi, Okna, Sufity, Posadzki, Okładziny ścian, Werandy, Pawiloniki ogrodowe, Domki studzienne, Portale, Bramy wjazdowe,

Urządzenia wewnętrzne: Szafy i lady sklepowe, Bióra kancelaryjne i t. p.

z mate-

Wszelkie powyższe roboty uskutecznia według najnowszych wzorów i najlepszej konstrukcyi

ryałów doborowych różnych gatunków.

Zamówienia tak w miejsca jak i z prowincyi wykonuje jak najstaranniej po cenach nader umiarkowanych.

••

SPÓŁKA.

dla

ROBÓT ASFALTOWYCH

K TECHNICZNY »

iL

«•

PISMO

poświęcone sprawom techniki i przemysłu.

Wychodzi w zeszytach

raz na miesiąc w Warszawie.

Skład główny

Przeglądu Technicznego

na Austryę, Niemcy, Francyę itd.

znajinje się w Księgarni

WE LWOWIE.

w Galicy i.

TOWARZYSTWO PRZEMYSŁOWE

Dr. K. E. LEW AKOWSKI

WE LWOWIE

ulica Kopernika 1. 9.

wykonują z materyałów w Europie najbardziej renomowanych, robotnikami wprawionymi, po cenach najumiarkowań-szych, wszelkiego rodzaju roboty asfaltowe jako to: chodniki, terasy, posadzki w go* I rzelniach, browarach, stajniach, piwnicach i t. p. warstwy izolacyjne itd. itd.

A. BRATKOWSKI I SYN polecają

SKŁAD WYROBÓW Z BLACHY

i pracownię

ROBOT BLACHARSKICH BUDOWLANYCH, ulica Teatralna Nr. 9. naprzeciw Katedry

we Lwowie.

N/

Sprzedaż po cenach fabrycznych

według oryginalnego cennika

Na wystawie wiedeńskiej dyplomem

f z roku 1878 premiowany i uznania

Lwów, ulica Karola Ludwika pod liczbą 9. róg ulicy Sykstuskiej.

J. M11H0ËFËR

c. k. nadworny optyk

Lwów, ulica Karola Ludwika liczba 9

róg ulicy Sykstuskiej.

Największy skład przyrządów optycznych,

matematycznych i fizykalnych,

a mianowicie :

wielki wybór Okularów, Lornet i Cwikierów o najlepszych szkłach w najrozmaitszych oprawach. Binokli teatralnych i palowych jakoteż «lia marynarki najnowszej i najlepszej konstrukcyi. DalekowidzówT, Mikre skopów, Ciepłomierzy, Cukromierzy, Alkoholomierzy, Kompasów. Busoli. Lup i t. p.

NAJWIĘKSZY SKŁAD

Barometrów metalowych t. s. Aneroidów,

najnowszej konstrukcyi, służących do spostrzeżeń meteorologicznych i do mierzenia wysokości, te ostatnie z tabelami redukcyjnemi.

Wielki skład przyrządów

dla pp. inżynierów, lekarzy, właścicieli fabryk i szkół

mianowicie:

Theodolity, Teleskopy, stoły miernicze, instrumenta niwelacyjne , Sextanty, Kątomierze, Taśmy miernicze, Rąjscejgi i t. p. Maszyny indukcyjne, laryngoskopy, lustra dla okulistów (Augenspiegel), zbiory szkieł optycznych dla okulistów, Manometry i inne części do montowania parowych kotłów i t. p.

Reparacye przyjmują się. — Cenniki rozsyłam. Ekspedycya najszybsza. "3SSÜ

Lwów, ulica Karola Ludwika pod liczbą 9. róg ulicy Sykstuskiej.

MEDAL ZASŁUGI

NA WYSTAWIE

LWOWSKIEJ 1877.

w zakres budownictwa wchodzące

wykonywa

gsf

U.

1. 12.

WE LWOWIE.

Lwów, ul. Karola Ludwikal. 9. róg ul. Sykstuskiej.

budowniczy ciesielski,

podejmuje oię wszelkiego rodzaju

ROBOT

CIESIELSKICH

w zakres ciesiołki wchodzących tak w miejscu jako też i na prowincyi, a to z tem nadmienieniem, że jak dotąd tak i nadal starać się będzie wykony wać wszelkie mu powierzone roboty jak najsumienniej i w najkrótszym czasie - ma także

XDOZM!

i kiika parcel gruntu pod zabudowania pod bardzo korzystnemi warunkami do sprzedania — oraz przyjmuje zamówienia na drzewo opalowe bukowe, a mianowicie :

I stos 4 metrowy w dobrym gatunku wraz z odstawą do domu 15 złr. 50 ct.

I 55    3    , y    55    55    5?    ÏJ    ”    ^

I „    4    ,, krąglaków

g> Wszelkie łaskawe zamówienia przyjmuje, jako też i wszelkich udziela wyjaśnień, we własnym domu przy ulicy Gródeckiej pod liczbą 99. naprzeciw dworca kolei Czerniowieckiej we Lwowie.

5»

»»

»2 „

55

Nakładem Towarzystwa ukończonych techników.

Z drukarni K. Pillera.